@@0@<filename:W0001-D-0000.jpg/>
@@1@<SE1:a>

@@0@<filename:W0001-D-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0001-D-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0001-D-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0001-D-0004.jpg/>
@@1@<SE4>
<Z><A+3>R. P. DIDACI</A+3>
<A+4>DE AVENDAÑO</A+4>
<A+2>SOCIETATIS IESV,</A+2>
<A+1>SEGOVIENSIS,
In Sanctæ Inquisitionis Tribunali ex officio
Censoris</A+1>
<A+3>AVCTARII</A+3>
<A+2>INDICI</A+2>
<A+1>TOMVS SECVNDVS,</A+1>
SEV
<A+1>THESAVRI</A+1>
<A+2>TOMVS QVARTVS.</A+2>
#(IMAGE)
ANTVERPIÆ,
Apud IACOBVM MEVRSIVM.
Anno M. DC. LXXV.</Z>

@@0@<filename:W0001-D-0005.jpg/>
@@1@<SE5>

@@0@<filename:W0001-D-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<Z><A+3>A</A+3> <A+1>ET</A+1> <A+3>Ω.</A+3>
<A+2>PRIMO ET NOVISSIMO</A+2><marginalia>Apocal. 22|v. 13.</marginalia>
<A+1>PRINCIPIO ET FINI.</A+1>
TIBI, TIBI,
<A+2>DOMINE</A+2>
<A+3>IESV.</A+3>
<A+1>CVI PRIMVM LVCVBRATIONVM MEARVM</A+1>
F&#x0153;TVM.
D. D. C.
<A+1>EPITHALAMIVM SACRVM;
Postremum Dico pariter & consecratum volo. Vt
quibus à te Principium, Tibi mecum desinant.
Quod enim nobilis Alphabeti litteris prima & vltima,
te significatum exhibes, sic interpretor, vt in
LITTERARVM NEGOTIO,
Quando scilicet tua caussa agitur,</A+1>
AVCTOREM TE ET CONSVMMATOREM
<A+1>Velis protestari.
Audio te dicentem</A+1>
<A+2>EGO SVMA & Ω.</A+2>
<A+1>Et audio etiam statim dicentem Sponsam tuo
stimulatam Spiritu:
VENI.<marginalia>vers. 17.</marginalia>
Et te pariter respondentem,
ETIAM VENIO CITO.
Et dilectum conclamantem discipulum:</A+1></Z>

@@0@<filename:W0001-D-0007.jpg/>
@@1@<SE7>
<Z><A+1>VENI DOMINE</A+1>
<A+3>IESV.</A+3>
<A+1>Quæ mihi verba penitus vsurpanda grandæuitas
imperiosa proponit.
Quod enim Octogenario proximus aptius possit inge-
minare Proloquium?
VENI ERGO DOMINE IESV, VENI.
Qualis votis sic te precantium occurrebas. Cuius vt
mereri aliquantulùm possim</A+1>
<A+2>ADVENTVM.</A+2>
<A+1>HYMNVM deuotionis qualiscumque meæ, simplicitate
potiùs pristina, quàm metricarum legum delicata ob-
seruatione laudabilem, corditùs repræsento.</A+1></Z>
<duolan 2><P><INI4>I</INI4>ESV Corona celsior</P>
<P>IESV salus mortalium,</P>
<P>IESV dulcis memoria,</P>
<P>IESV vitæ spiraculum.</P>
<P>IESV decus Angelicum,</P>
<P>IESV felix auspicium,</P>
<P>IESV lux alma mentium,</P>
<P>IESV Corona Virginum.</P>
<P>IESV trinæ honor Machinæ,</P>
<P>IESV laus summa c&#x0153;lit&#x0169;,</P>
<P>IESV legis præconium,</P>
<P>IESV Sol Euangelicus.</P>
<P>IESV dulce suspirium,</P>
<P>IESV longinqua Claritas,</P>
<P>IESV fons veri luminis,</P>
<P>IESV suauis sarcina.</P>@@

<P>IESV iuge subsidium,</P>
<P>IESV bonorum copia,</P>
<P>IESV leuamen tristibus,</P>
<P>IESV pars cordis optima.</P>
<P>IESV mundi deliciæ,</P>
<P>IESV spes p&#x0153;nitentibus,</P>
<P>IESV fomes amantibus,</P>
<P>IESV spei nostræ terminus.</P>
<P>IESV pacis vehiculum,</P>
<P>IESV cordis serenitas,</P>
<P>IESV dolor&#x0169; pharmacum,</P>
<P>IESV salutis tessera.</P>
<P>IESV gratiarum pelagus,</P>
<P>IESV perenne canticum</P>
<P>IESV medela vulnerum,</P>
<P>IESV Patris Signaculum.</P></duolan 2>
<P>IESV gloriæ compendium</P>
<P>Huic seruo. Dator optime,</P>
<P>Sic da lætari intuitu,</P>
<P>Tuo vt lætatur Nomine.</P>
<Z>Amen, IESVS.</Z>

@@0@<filename:W0001-D-0008.jpg/>
@@1@<SE8>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+2>PARTIVM, SECTIONVM,</A+2>
<A+3>ET PARAGRAPHORVM</A+3>
<A+2>TOMI SECVNDI</A+2>
<A+4>AVCTARII INDICI.</A+4></Z>
<duolan 2><Z><A+1>PARS QVINTA.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Disceptatio Apologetica, in qua li-
cita opinionis probabilis sequela
defenditur, moderni Scriptoris
prolixa impugnatione depulsa.
Num. 1.</A+1></negEZ>
<Z>SECTIO I.</Z>
<negEZ><INI5>C</INI5>Irca Propositionem istam: Vt
actio quæpiam sit pecca-
minosa, oportet vt pro-
cedat ab homine, qui no-
scit & percipit quid boni,
malive in ea sit: & antequàm id vi-
deat, aut animum reflectat, actio ne-
que bona est, neque mala. <R>4</R></negEZ>
<Z>SECTIO II.</Z>
<negEZ>De Propositione ista: Ignorantia inuinci-
bilis in omni opinione probabili inue-
nitur, vnde licita est illius sequela. <R>9</R></negEZ>
<Z>SECTIO III.</Z>
<negEZ>Argumenta aliqua, quorum solutione as-
serta veritas amplius lucidatur. <R>15</R></negEZ>
<Z>SECTIO IV.</Z>
<negEZ>Probationes aliæ propositæ & eneruatæ, ex
quibus lux amplior receptissimæ veri-
tati. <R>20</R></negEZ>
<Z>SECTIO V.</Z>
<negEZ>Discursus alij aduersantium penitus infir-
mati. <R>26</R></negEZ>
<Z>SECTIO VI.</Z>
<negEZ>Quædam P. Bonæ Spei argumenta proposita
& soluta cum ampliori veræ sententiæ
firmitate. <R>36</R></negEZ>
<Z>SECTIO VII.</Z>
<negEZ>Circa vsum minùs probabilis sententiæ in
concursu probabilioris. <R>43</R></negEZ>
<Z>SECTIO VIII.</Z>
<negEZ>De vnius Doctoris auctoritate pro conci-
lianda sententiæ alicui probabilitate. <R>59</R></negEZ>
<Z>SECTIO IX.</Z>
<negEZ>Circa difficultatem eamdem amplior asser-
tæ veritatis illustratio. <R>67</R></negEZ>
<Z>SECTIO X.</Z>
<negEZ>De Resolutionibus alijs Auctoris aduersi<-P>@@

<-P>circa materiam eamdem. <R>72</R></negEZ>
<Z>SECTIO XI.</Z>
<negEZ>De opinione ex horologijs, ex qua aduersi
Auctoris insectatio. <R>85</R></negEZ>
<Z>SECTIO XII.</Z>
<negEZ>Circa sententiæ mutationem quæ illi in-
commodare possint proposita & soluta.
98</negEZ>
<Z>SECTIO XIII.</Z>
<negEZ>Circa Resolutionem 7. Vbi grauium quo-
rumdam Scriptorum defensa doctrina,
& propria sententia roborota. <R>113</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIV.</Z>
<negEZ>Circa Resolutionem 8. Vbi doctrina multi-
plex, & specialiter de suaui Christi iu-
go. <R>124</R></negEZ>
<Z>SECTIO XV.</Z>
<negEZ>Circa Resolutionem 9. ex qua amplior veræ
doctrinæ comprobatio. <R>134</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVI.</Z>
<negEZ>Circa Resolutionem 10. vbi & alia veræ
sententiæ firmamenta, & de titulo pos-
sessionis. <R>140</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVII.</Z>
<negEZ>Circa vndecimam Resolutionem. Vbi multa
de meliori possidentis in dubio conditione.
147</negEZ>
<Z>SECTIO XVIII.</Z>
<negEZ>Circa duodecimam Resolutionem. Vbi me-
liorem poßidentis conditionem stare etiam
cum formidine partis aduersæ demon-
stratur. <R>154</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIX.</Z>
<negEZ>Circa regulam de meliori poßidentis condi-
tione quædam illius firmamenta ex ob-
iectorum solutione. <R>158</R></negEZ>
<Z>SECTIO XX.</Z>
<negEZ>Alia circa eamdem regulam. Vbi duorum
Scriptorum argumenta discussa, & ve-
ritas illustrata. <R>165</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXI.</Z>
<negEZ>Circa obligationem sequendi partem tutio-
rem, An Auctor conue nienter & conse-
quenter philosophetur? Ex quo amplius
propriæ sententiæ veritas illustrata. <R>180</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXII.</Z>
<negEZ>Auctoris aduersi iudici&#x0169; circa præsentem con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0009.jpg/>
@@1@<SE9>INDEX.
<duolan 2><-P>trouersiam, & vera demonstrata sen-
tentia. <R>188</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIII.</Z>
<negEZ>Ex duabus æquè probabilibus opinionibus
licitam esse alter utrius sequelam effica-
citer ostenditur, modo pro eo conuenien-
tissimo declarato. <R>198</R></negEZ>
<P>Argumentorum quorumdam solutiones. <R>204</R></P>
<Z>SECTIO XXIV.</Z>
<negEZ>Licitum esse opinionem minùs probabilem
amplecti sed sine assensu circa illam. <R>209</R></negEZ>
<negEZ>Fundamenta positionis oppositæ proponun-
tur & diluuntur. <R>211</R></negEZ>
<negEZ>Pro Assertione 2. quæ obijciuntur penitus
enodata. <R>219</R></negEZ>
<negEZ>Resolutio quæstionis præsentis, sicut &
præcedentis amplius roboratur. <R>223</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXV.</Z>
<negEZ>An si dari assensus circa opinionem minùs
probabilem queat. prudens esse poßit. <R>229</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVI.</Z>
<negEZ>Circa certitudinem vltimi conscientiæ di-
ctaminis verior & receptior stabilita
doctrinæ. <R>238</R></negEZ>
<negEZ>Conclusiones aliquot pro quæstionis resolu-
tione. <R>247</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVII.</Z>
<negEZ>Sententia minùs probabilis & tuta sub
qua consideratione poßit in praxi proba-
biliori præferri. <R>254</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVIII.</Z>
<negEZ>An, & quomodo sit iudici licitus vsus opi-
nionis minùs probabilis <R>267</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIX.</Z>
<negEZ>Certitudo iudicij practici iuxta opinionem
probabilem, exploso quodam dicendi modo
conuenientius explicatur. <R>292</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXX.</Z>
<negEZ>Quomodo Deus complacere possit in obiecto
prohibito, quando reuerà tale est quod
quis, opinionem probabilem secutus am-
plectitur. <R>296</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXI.</Z>
<negEZ>Formido opinioni propria conuenienter ex-
plicata, & vtiles aliquot decisiones.
301</negEZ>
<Z>SECTIO XXXII.</Z>
<negEZ>Argumentum ex cultu Conceptionis imma-
culatæ Virginis desumptum an in nego-
tio præsenti sit congruum. <R>307</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIII.</Z>
<negEZ>Ex Pontificum facto circa opinionem pro-
babilem an legitimum deducatur argu-
mentum. Vbi specialiter circa consecra-
tionem Jndicorum Episcoporum. <R>316</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIV.</Z>
<negEZ>An pro adstruenda licita sequela opinionis
probabilis rectè adducatur historia duo-
dennis IESV in templo inuenti. <R>321</R></negEZ>@@

<Z>SECTIO XXXV.</Z>
<negEZ>Benignæ sententiæ confirmatio contra prio-
rem Disceptationis Auctorem ex eôdem
cum obiectorum solutione. <R>326</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVI.</Z>
<negEZ>Judicium practicum probabile an sufficiat,
Circa sententiam docti scriptoris. <R>334</R></negEZ>
<Z><A+1>PARS SEXTA.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De pertinentibus ad diuinum cul-
tum, Sacramenta, & res quasdam
alias Sacras.</A+1></negEZ>
<Z>SECTIO I.</Z>
<negEZ><INI4>O</INI4>Ccasione Beatificationis B. Rosæ Vir-
ginis Peruuianæ, quæritur Primò
quam habeat illa certitudinem cum
generali ac peculiari doctrina.</negEZ>
<P>§. I. Sententiæ diuersæ. <R>N. 1.</R></P>
<negEZ>§. II. Assertiones nonnullæ pro quæstionis
enodatione. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Gloriam à Sanctis & Beatis sta-
tim à morte obtineri statuitur, nouo cir-
ca hoc exploso commento. <R>23</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Quædam obiecta peculiari cum do-
ctrina proposita & soluta. <R>39</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Veritas præcedentibus duobus stabi-
lita. §§. ampliùs illustratur & robora-
tur aduersantis Auctoris obiectionibus ac
responsionibus profligatis. <R>43</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Aliæ contra eumdem efficaces &
peculiares impugnationes. <R>54</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Circa splendores & radios in san-
ctorum imaginibus communis Ecclesiæ
sensus propugnatus. <R>62</R></negEZ>
<negEZ>§. VIII. Nonnulla alia exhibentur cum
auctario doctrine. <R>67</R></negEZ>
<Z>SECTIO II.</Z>
<negEZ>Ex Bullis seu Breuibus Beatificationis B.
Rosæ Virginis Peruuianæ superiora As-
serta comprobantur. <R>72</R></negEZ>
<negEZ>Circa dicta num. 75. difficultas specialis ad
B. Franciscum Borgiam spectans, & si-
militer Beatos. <R>88</R></negEZ>
<Z>SECTIO III.</Z>
<negEZ>De Patronatu B. Rosæ pro Limana Ciui-
tate, & vniuerso Regno Peruuiano. <R>92</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas I. An Patronatus dictus alium
secum Patronatum admittat. <R>93</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas II. An sicut B Rosa patrona est
principalior, ita & esse possit Ecclesia-
rum in eius erectarum honorem Titula-
ris. <R>98</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas III. An de B. Rosa Missæ vo-
tiuæ possint celebrari titulo Patrona-
tus. <R>102</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas IV. Circa minùs principales
Patronos an obliget S. Congregationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0010.jpg/>
@@1@<SE10>INDEX.
<duolan 2><-P>Decretum. Vbi quid pro Indijs & Li-
mana Ecclesia. <R>105</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas V. An B. Rosa locum in san-
ctorum suffragijs habitura, & qualis
ille futurus. <R>111</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas VI. An Indi ad obseruan-
tiam diei festi B. Rosæ teneantur. <R>121</R></negEZ>
<negEZ>Additiuncula cum auctario laudis B. Rosæ,
& peculiari quadam obseruatione. <R>125</R></negEZ>
<negEZ>Dubium incidens circa Octauas Beatifica-
torum pro Religiosis Ordinibus. Vbi an
communicatio Priuilegiorum quidquam
conferat circa illas. <R>128</R></negEZ>
<negEZ>Breuis additio circa Octauas. An solis san-
ctis primæ & secundæ Classis conue-
niant. <R>145</R></negEZ>
<Z>SECTIO IV.</Z>
<negEZ>Parochi Indiarum quo vti Rituali debeant
in sacrorum administratione. Vbi de
Ritualis Pauli V. auctoritate.</negEZ>
<Z>SECTIO V.</Z>
<negEZ>An Religiosi possint in Indijs Sacramentum
Baptismi priuilegij alicuius vigore con-
ferre. <R>151</R></negEZ>
<Z>SECTIO VI.</Z>
<negEZ>An Baptismus conferri Indis possit sine fide
explicita Christi & SS. Trinitatis. Vbi
peculiaria nonnulla & scitu digna. <R>154</R></negEZ>
<negEZ>Quædam docti scriptoris obiecta diluun-
tur. <R>162</R></negEZ>
<Z>SECTIO VII.</Z>
<negEZ>An Jndorum Confeßiones bona fide acceden-
tium, & cum necessarij doloris ignoran-
tia, validæ possint reputari. <R>169</R></negEZ>
<Z>SECTIO VIII.</Z>
<negEZ>An Indi, si non adsit sacerdos Indicæ lin-
guæ peritus, teneantur, præsertim in mor-
tis articulo per interpretem confiteri. <R>178</R></negEZ>
<Z>SECTIO IX.</Z>
<negEZ>Circa Confirmationis Sacramentum, &
neceßitatem Balsami. Vbi decisio casus
peculiaris. <R>183</R></negEZ>
<Z>SECTIO X.</Z>
<negEZ>An Religiosi in Indijs virtute priuilegiorum
possint Confirmationis Sacramentum mi-
nistrare. <R>188</R></negEZ>
<Z>SECTIO XI.</Z>
<negEZ>Circa Tabachum an impediat Communio-
nem. Vbi & obseruanda circa ieiunium
naturale. <R>193</R></negEZ>
<Z>SECTIO XII.</Z>
<negEZ>An Indo in lethali morbo non valenti traij-
cere hostiolam Sacram, sit administran-
dus Christi sanguis. <R>201</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIII.</Z>
<negEZ>Circa Indorum Communionem notanda
quedam ex grauibus Scriptoribus cùm
auctario doctrinæ. <R>213</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIV.</Z>
<negEZ>De morte infantis, an Martyrium. Casus<-P>@@

<-P>peculiaris, & ad Eucharistiam spe-
ctans. <R>227</R></negEZ>
<Z>SECTIO XV.</Z>
<negEZ>Circa multiplicatum stipendium pro vna
Missa, præsertim ratione applicationis
fructus specialis. <R>235</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVI.</Z>
<negEZ>De Sacramento Extremæ vnctionis. Ob-
seruatione digna circa illius institutio-
nem. <R>243</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVII.</Z>
<negEZ>Circa formam Sacramenti Extremæ vn-
ctionis notanda quædam, & obserua-
tione digna. <R>255</R></negEZ>
<P>Additio circa formam aliam. <R>268</R></P>
<Z>SECTIO XVIII.</Z>
<negEZ>Circa capacitatem in Jndis pro Extremæ
vnctionis susceptione requisita, & non-
nulla alia circa ipsos aliosque. <R>269</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIX.</Z>
<negEZ>De excellentissimo Extremæ vnctionis effe-
ctu in remissione lethalium peccato-
rum. <R>278</R></negEZ>
<negEZ>Obiectiones quædam propositæ & solutæ.
286</negEZ>
<negEZ>Additio cum peculiari doctrina circa bonam
fidem. <R>293</R></negEZ>
<Z>SECTIO XX.</Z>
<negEZ>Circa Sacramentum Ordinis. Indici scrip-
toris Asserta quædam proponuntur &
excutiuntur. <R>298</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXI.</Z>
<negEZ>An in Regnis Indiarum Episcopi possint
ordinari. <R>305</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXII.</Z>
<P>Circa Matrimonij Sacramentum.</P>
<negEZ>Circa expreßionem consensus in Matrimo-
nijs Indorum. <R>310</R></negEZ>
<negEZ>De Parochi defectu in remotis partibus an
Matrimonio obstet. <R>313</R></negEZ>
<negEZ>De testium defectu, vbi & casus peculia-
ris. <R>317</R></negEZ>
<negEZ>De testibus ignorantibus linguam contra-
henti&#x0169;. Vbi & de Parocho, ac Jnterprete.</negEZ>
<negEZ>Circa gradus cognationis, quibuscum potest
Matrimonium valide celebrari. <R>321</R></negEZ>
<negEZ>Circa conuersos ad fidem, coniugij consorti-
bus non conuersis. <R>326</R></negEZ>
<negEZ>Circa cognationem spiritualem in Indis, &
rudibus aliarum nationum. <R>330</R></negEZ>
<negEZ>Circa potestatem dispensandi in Matrimonij
impedimentis Indicor&#x0169; Episcoporum. <R>335</R></negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem cum mixtim progeni-
tis. <R>342</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIII.</Z>
<negEZ>Circa Asserta quædam alterius Indici scrip-
toris ad Matrimonium spectantia. <R>352</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIV.</Z>
<P>Circa primum Ecclesiæ Præceptum.</P>
<P>De compellentibus Jndos ad laborandum in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0011.jpg/>
@@1@<SE11>INDEX.
<duolan 2><-P>Festis, ad quæ illi non tenentur. <R>359</R></negEZ>
<negEZ>Circa legitimas excusationes pro Missæ au-
ditione in Festis, in quibus Indi ad eam
obligantur. <R>360</R></negEZ>
<negEZ>Laborantes in Festis an excusari Jndi pos-
sint, & sic excusati alios suo more ad
laborandum inuitare. <R>361</R></negEZ>
<negEZ>De excusatione ob metum, & quid speciale
respectu Jndorum. <R>363</R></negEZ>
<negEZ>Circa damna, & nonnulla alia, quæ possunt
excusationem circa Missæ auditionem
importare. <R>366</R></negEZ>
<negEZ>De excusatione ratione ætatis in pueris &
senibus. <R>368</R></negEZ>
<negEZ>Indi Bullam Cruciatæ sumentes an Inter-
dicti tempore ad audiendam Missam te-
neantur. <R>371</R></negEZ>
<negEZ>Circa inuitos & coactos in Missæ audi-
tione. <R>374</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXV.</Z>
<negEZ>Circa secundum Ecclesiæ Præceptum de an-
nua Confeßione. Vbi an Bulla Cruciatæ
Religiosis valeat quoad casus reserua-
tos. <R>376</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVI.</Z>
<negEZ>De annua Communione tertio Ecclesiæ
Præcepto.</negEZ>
<P>De tempore obligationis. <R>386</R></P>
<negEZ>De obligatione Parochorum pro administran-
da Jndis Communione. <R>395</R></negEZ>
<negEZ>Circa Eucharistiam noctu deserendam ad
ægrotos, præsertim equitando. <R>398</R></negEZ>
<negEZ>Circa eamdem quando pro longè distantibus
postulatur. <R>400</R></negEZ>
<negEZ>De ebrio, qui post transactam ebrietatem
sensuum remansit destitutus Officio. Vbi
& de alijs Sacramentis. <R>403</R></negEZ>
<negEZ>De nonnullis, quæ restant circa idem Præ-
ceptum. <R>406</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVII.</Z>
<P>Circa Præceptum quartum de Ieiunio.</P>
<P>Circa Chocolaticam potionem. <R>412</R></P>
<negEZ>Circa potiones alias, & specialiter de Gua-
rapo. <R>416</R></negEZ>
<P>Circa ætatem pro Ieiunij obligatione. <R>418</R></P>
<negEZ>Circa vnicam Jndorum comestionem vt
possit impletio Præcepti constare. <R>420</R></negEZ>
<negEZ>De Coca, an eius vsus Præcepto Ieiunij con-
trarius. <R>423</R></negEZ>
<negEZ>Circa laborem Indicorum Parochorum in
audiendis Confessionibus. <R>425</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVIII.</Z>
<negEZ>De quinto Ecclesiæ Præcepto circa Decimas
& Primitias. <R>428</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIX.</Z>
<negEZ>Circa dispensationem in Bigamia quæ in
Jndis potestas. <R>433</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXX.</Z>
<negEZ>Circa facultatem ad dispensandum cum ille-
gitimis. <R>435</R></negEZ>@@

<Z>SECTIO XXXI.</Z>
<P>Indis ad quid sit opus Bulla Cruciata. <R>440</R></P>
<Z>SECTIO XXXII.</Z>
<negEZ>An virtute Bullæ Pij V. possint Episcopi
dispensare cum Simoniaco vt retineat
Beneficium Simoniacè acquisitum, illud
ipsi iterum conferendo. <R>445</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIII.</Z>
<negEZ>An Religiosi in Jndijs frui possint concessis
Episcopis facultatibus. <R>449</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIV.</Z>
<negEZ>Qui censeantur Nophytorum nomine ad v-
sum Priuilegiorum. <R>457</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXV.</Z>
<negEZ>An ad mixtim progenitos Neophytorum pri-
uilegia possint extendi. <R>462</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVI.</Z>
<negEZ>Circa Bullam Adriani VI. vulgò omnimo-
dam, & caussas dispensationis. <R>466</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVII.</Z>
<negEZ>Circa dispensationem in homicidio & alijs
virtute quorumdam Indicorum Priuile-
giorum. <R>469</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVIII.</Z>
<negEZ>Circa duo priuilegia alia, & de viuæ vocis
Oraculis.</negEZ>
<Z>SECTIO XXXIX.</Z>
<negEZ>Circa iura funeralia, vbi de Parochis &
Religiosis. <R>483</R></negEZ>
<Z>SECTIO XL.</Z>
<negEZ>Censuris Ecclesiasticis an possint Indi per-
celli, vbi & de Æthiopibus. <R>491</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLI.</Z>
<P>Pro Indulgentijs opportunæ additiones. <R>499</R></P>
<Z>SECTIO XLII.</Z>
<negEZ>Religiosi Indorum Parochi an censuris pos-
sint circa ea, quæ suisunt muneris. ab
Episcopis coe&#x0308;rceri. <R>505</R></negEZ>
<Z><A+1>PARS SEPTIMA.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De nonnullis alijs ad res Indicas
spectantibus, & dictorum aliàs
confirmationem & illustratio-
nem. Circa S. Inquisitionis Offi-
cium.</A+1></negEZ>
<Z>SECTIO I.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E Ministro S. Tribunalis turpe ali-
quid aut infame quidquam impo-
nenti. <R>Num. 1.</R></negEZ>
<Z>SECTIO II.</Z>
<negEZ>Nonnullis pro Confessarijs solicitantibus,
iuxta casus contingentiam. <R>5</R></negEZ>
<Z>SECTIO III.</Z>
<negEZ>Casus peculiaris. Denuntiare Confessarium
an debeat P&#x0153;nitens, cui præstiterat con-
sensum. <R>16</R></negEZ>
<P>Additio vtilis cum peculiari doctrina. <R>25</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0012.jpg/>
@@1@<SE12>INDEX.
<duolan 2><Z>SECTIO IV.</Z>
<negEZ>An violatio sigilli Confessionis sit casus S.
Inquisitionis, cum doctrina peculiari. <R>33</R></negEZ>
<Z>Circa Parochos Indorum.
SECTIO V.</Z>
<negEZ>Circa Parochos linguam Jndorum ignoran-
tes nonnulla vtiliter discutiuntur. <R>38</R></negEZ>
<Z>SECTIO VI.</Z>
<negEZ>Circa Religiosos, an Simoniaci, qui Præla-
tis munera pretiosa offerunt pro nomi-
natione ad Indorum Doctrinas, quæ Pa-
trono exhibetur. <R>50</R></negEZ>
<Z>SECTIO VII.</Z>
<negEZ>Doctrinæ Indicæ an dari queant Religiosis
sine residentia earum prouentus habitu
ris, vel cum onere pensionis. <R>57</R></negEZ>
<Z>SECTIO VIII.</Z>
<negEZ>An sola Prælatorum assignatione possint Re-
ligiosi Paræcialem curam obire. <R>65</R></negEZ>
<Z>SECTIO IX.</Z>
<negEZ>Religiosi Parochi an ex iustitia administra-
re debeant, an solo titulo charitatis. <R>69</R></negEZ>
<Z>SECTIO X.</Z>
<negEZ>Circa digniorum electionem ad Paræcias
Indorum. <R>73</R></negEZ>
<Z>SECTIO XI.</Z>
<negEZ>De obligatione Indicorum Parochorum circa
residentiam. <R>76</R></negEZ>
<negEZ>Circa fructus quando Parochus administrat
per se ipsum. <R>79</R></negEZ>
<P>Circa compositionem pro fructibus. <R>83</R></P>
<negEZ>De Parochis semel tantum in anno remo-
tiores populos adeuntibus. <R>87</R></negEZ>
<negEZ>Episcopi quomodo obligare Parochos Indo-
rum queant ad residendum suis in Do-
ctrinis. <R>90</R></negEZ>
<Z>SECTIO XII.</Z>
<negEZ>De obligatione Jndicorum Parochorum circa
Missarum celebrationem & applica-
tionem.</negEZ>
<negEZ>An Parochi Jndici teneantur pro Paræcianis
Missas dicere, Vbi circa dies, & ap-
plicationem. <R>93</R></negEZ>
<negEZ>Quæ distantia excuset Parochum à recursu
ad Episcopum. <R>99</R></negEZ>
<negEZ>Circa horam, in qua Indici Parochi possunt
celebrare. Vbi & notanda quædam
pro alijs. <R>104</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIII.</Z>
<negEZ>Circa Indorum correctionem quid Parochis
liceat, vbi & notatu digna. <R>108</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIV.</Z>
<negEZ>Quæ sit Indicorum Parochorum circa elee-
mosynas obligatio. <R>119</R></negEZ>
<P>De Eleemosyna spirituali. <R>125</R></P>
<Z>SECTIO XV.</Z>
<negEZ>Circa oblationes vt queant Indicorum Pa-
rochorum conscientiæ prægrauari. <R>128</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVI.</Z>
<negEZ>Parochi Indici vt dispensare in Ecclesiæ<-P>@@

<-P>præceptis valeant. <R>132</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVII.</Z>
<negEZ>An Parochi Indorum confiteri sacerdoti non
approbato poßint, si alius non adsit. &
quid de Paræcianis. <R>135</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVIII.</Z>
<negEZ>De obligatione Indicorum Parochorum circa
Officij Canonici recitationem, & resti-
tutionis obligationem ex illius defe-
ctu. <R>140</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIX.</Z>
<negEZ>De Coadiutoribus Indicorum Parocho-
rum. <R>144</R></negEZ>
<Z>SECTIO XX.</Z>
<negEZ>Negotiatio vt sit Jndicis Parochis prohi-
bita. Vbi & generalior doctrina. <R>149</R></negEZ>
<negEZ>Ex Synodo Di&#x0153;cesana Limensi notandum
aliquid & vtile circa dicta. <R>163</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXI.</Z>
<negEZ>An Parocho in prædictis, & alijs probabili-
ter operanti p&#x0153;na poßit infligi, & qua-
lis illa. <R>169</R></negEZ>
<negEZ>Excursio circa vsum opinionis probabi-
lis. <R>175</R></negEZ>
<negEZ>§. I. Moderni scriptoris circa licitam pro-
babilis opinionis sequelam minùs apta
explicatio profligata. <R>177</R></negEZ>
<negEZ>§. II. De operante secundùm alienam opi-
nionem. <R>180</R></negEZ>
<negEZ>§. III. De probabiliori opinione quæ obli-
gatio ad illius sequelam. <R>185</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa tutioris sententiæ obligatio-
nem. <R>187</R></negEZ>
<negEZ>§. V. de opinione improbabili, vel parùm
admodùm probabili. <R>189</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa specialem quamdam de ex-
trinseca probabilitate doctrinam citati
scriptoris.</negEZ>
<negEZ>Excursionis pars altera, de obligatione Con-
fessarij se probabili cum opinione P&#x0153;ni-
tentis conformandi, vbi seuerus Iurista
specialiter impugnatus.</negEZ>
<P>§. I. <R>196</R></P>
<negEZ>§. II. Argumenta quædam proposita &
soluta. <R>204</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXII.</Z>
<negEZ>Circa obligationem Parochi residendi intra
limites Paræciæ sibi propriæ. <R>212</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIII.</Z>
<negEZ>Quomodo contingat Indicos peccare Paro-
chos in contumelijs Indorum cum gene-
rali doctrina. <R>226</R></negEZ>
<negEZ>Circa contumeliam generalis quidem, sed
vtilis obseruatio. <R>230</R></negEZ>
<negEZ>Dubium incidens circa circumstantiam
virginitatis. <R>237</R></negEZ>
<negEZ>Breuis excursio circa Aureolam virginitatis
& alias procasu in Indijs occurrente, &
occasione præmissæ resolutionis.</negEZ>
<negEZ>§. I. Resolutio circa dicta non obstante<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0013.jpg/>
@@1@<SE13>INDEX.
<duolan 2><-P>amissione Aureolæ. Casus propositus, &
nonnulla, quæ Aureolas generaliter vi-
deantur improbare. <R>244</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Assertiones aliquot pro Aureolis con-
confirmandis. <R>253</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa qualitates operum pro Au-
reolarum merito requisitas. <R>263</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Christo Domino an sit Aureola con-
cedenda. <R>267</R></negEZ>
<negEZ>§. V. De Beatissimæ Virginis Aureolis,
vbi specialia quædam ad eius gloriam
conducentia. <R>269</R></negEZ>
<negEZ>De Christi tentationibus pro caussa præ-
senti. <R>279</R></negEZ>
<negEZ>Alia pro tentationibus opportuna, & Vir-
ginis Aureola comprobata. <R>283</R></negEZ>
<negEZ>De Aureola Martyrij & Doctorali in Vir-
gine. <R>287</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. De Angelis, & alijs ad Assertio-
nem 3. spectantibus. <R>289</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Assertiones reliquæ, & resolutio
casus, cuius occasione facta Excursio. <R>294</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIV.</Z>
<negEZ>An Parochus Jndicus ex licentia Episcopi
plures Missas dicere possit, præsertim in
die Commemorationis omnium Defun-
ctorum. <R>297</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXV.</Z>
<negEZ>Circa obligationem Indicorum Parochorum
applicandi Missas pro populo. <R>302</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVI.</Z>
<negEZ>Indici Parochi vt compellere Indos possint
ad Ecclesiarum, & domorum propriæ
habitationis constructionem. <R>307</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVII.</Z>
<negEZ>An Parochus obligationi restitutionis satis-
faciat propter diuinum Officium omissum
eleemosynis anteà erogatis sine respectu
vllo ad omissionem talem, aut cum illo.
312</negEZ>
<Z><A+1>PARS OCTAVA.</A+1>
Pro quibus illa.
SECTIO I.</Z>
<negEZ><INI2>I</INI2>Vdicium S. Jnquisitionis quomodo reddere
probabilem poßit singularem opinio-
nem. <R>Num. 1.</R></negEZ>
<Z>SECTIO II.</Z>
<negEZ>Renuntiatio facta à Nouitio aut Religioso
Societatis IESV an sit irreuocabilis. <R>7</R></negEZ>
<Z>SECTIO III.</Z>
<negEZ>Iubilei beneficium an obtineatur, si opus
aliquod ex requisitis omittatur. Vbi de
eleemosyna specialiter pro Indis. <R>23</R></negEZ>
<Z>SECTIO IV.</Z>
<negEZ>Num extent aliqua viuæ vocis Oracula,
reuocatione Sedis Apostolicæ non obstan-
te. <R>28</R></negEZ>@@

<Z>SECTIO V.</Z>
<negEZ>Vsus lacticiniorum & ouorum an liceat
generaliter Religiosis alicuius virtute
priuilegij. <R>40</R></negEZ>
<Z>SECTIO VI.</Z>
<negEZ>Circa Religionum communicationem in pri-
uilegijs pro Festorum celebratione, &
diuini Officij recitatione. <R>42</R></negEZ>
<Z>SECTIO VII.</Z>
<negEZ>Circa Bullam Cruciatæ, & an virtute eius
possint Religiosi à reseruatis absolui: &
difficultas alia circa durationem. <R>46</R></negEZ>
<negEZ>Circa Moderni scriptoris Asserta nonnul-
la. <R>52</R></negEZ>
<negEZ>Circa celebrationem in Oratorio casus pecu-
liaris. <R>55</R></negEZ>
<Z>SECTIO VIII.</Z>
<negEZ>De potestate Indicorum Episcoporum ad
dispensandum in gradibus prohibitis pro
foro externo. <R>60</R></negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem in gradibus Matri-
monio obstantibus casus peculiaris. <R>64</R></negEZ>
<Z>SECTIO IX.</Z>
<negEZ>De electa iterùm Abbatissa triennio suæ ad-
ministrationis expleto. <R>68</R></negEZ>
<Z>SECTIO X.</Z>
<negEZ>An vrgente necessitate possit Episcoporum
defectus sine Pontificia prouidentia sup-
pleri, vbi præsertim de Jndijs. <R>75</R></negEZ>
<Z>SECTIO XI.</Z>
<negEZ>An taxari Magistratuum auctoritate pos-
sit pretium mercium Indicarum. <R>83</R></negEZ>
<Z>SECTIO XII.</Z>
<negEZ>Circa Mercatorum Consulatum adnotata
nonnulla. <R>83</R></negEZ>
<negEZ>Specialis casus circa Prætorem aßistentem
Jnuentario Mercatoris, qui decoxit. <R>94</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIII.</Z>
<negEZ>Circa obligationem obseruandi Ritus pro
Missæ celebratione quædāscitu digna. <R>98</R></negEZ>
<negEZ>Circa Sanctorum cognomina vt queant in
Sacris eorum Officijs pronuntiari. <R>107</R></negEZ>
<negEZ>Circa Collectam & famulos tuos &c. dis-
cußio vtilis.</negEZ>
<P>De Collecta pro Indijs quid speciale. <R>122</R></P>
<P>De obligatione circa Collectæ recitatione&#x0303;. <R>124</R></P>
<Z>SECTIO XIV.</Z>
<negEZ>Circa Constitutionem Pij V. Si de prote-
gendis adnotata nonnulla. <R>128</R></negEZ>
<P>Enodatio casus peculiaris. <R>131</R></P>
<negEZ>Circa Priuilegia concernentia caussas S. Jn-
quisitionis vtilis Excursio. <R>135</R></negEZ>
<Z>SECTIO XV.</Z>
<negEZ>Circa Capitulum Sede vacante casus pecu-
liaris ad Dimissoriarum spectans facul-
tatem. <R>140</R></negEZ>
<negEZ>Pro Regularibus Assertum quoddam mini-
mè veritati consonum impugnatur. <R>145</R></negEZ>
<Z>APPENDIX.</Z>
<negEZ>Circa Religiosorum examen, præsertim So-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0014.jpg/>
@@1@<SE14>INDEX.
<duolan 2><-P>cietatis IESV pro Ordinibus suscipiendis.</negEZ>
<Z>SECTIO XVI.</Z>
<negEZ>Circa casum nuperum Religiosi illegitimi
petentis dimißionem ob omissam infor-
mationem. Et quid circa illam pro Jn-
dijs, & Societate IESV cum peculiari
pro ea doctrina. <R>169</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVII.</Z>
<negEZ>Circa reseruationem peccatorum carnalium
in Religionibus inuerosimiles quædam
profligatæ doctrinæ. <R>189</R></negEZ>
<Z>SECTIO XVIII.</Z>
<negEZ>De Professione illegitimi in Religione, in
qua professus pater, & dispensatione ad
dignitates. <R>197</R></negEZ>
<Z>SECTIO XIX.</Z>
<negEZ>Circa commutationem votorum profiten-
tis, & ea nolentis extingui. <R>202</R></negEZ>
<Z>SECTIO XX.</Z>
<negEZ>Circa Religiosum in Jndijs ad Carthusiam
transire volentem cum doctrinali resolu-
tione. <R>208</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXI.</Z>
<negEZ>An virtute facultatum, quæ Indicis solent
Episcopis concedi, dispensari cum illegi-
timo possit, qui bona fide ordinatus est, &
simplex Beneficium accepit, aut virtute
alterius concessionis. <R>218</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXII.</Z>
<negEZ>Circa Missas priuatas in nocte Natiuitatis
Domini. <R>225</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIII.</Z>
<negEZ>Ætas in Di&#x0153;cesana Synodo pro Confessarijs
designata an pro Regularibus necessariò
requiratur. <R>234</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIV.</Z>
<negEZ>An Regulares exempti incurrant suspen-
sionem, si contra Episcopi Edictum au-
diant Confessiones mulierum in priuatis
domibus. <R>241</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXV.</Z>
<negEZ>Circa gabellas, quando rebus venalibus onus
soluendæ certæ quantitatis pecuniæ à
Clericis & laicis imponitur. <R>245</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVI.</Z>
<negEZ>Circa Constitutionem Clementis IX. contra
Ecclesiasticos in Jndijs negotiantes. <R>252</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVII.</Z>
<negEZ>Defectus iurisdictionis in Confessario an pro
bona fide accedentibus suppleatur. <R>268</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXVIII.</Z>
<negEZ>An à Regijs Jndiarum Cancellarijs mulctæ
possint pecuniariæ Ecclesiasticis imponi ob
aliquem in consueta honoratione defe-
ctum. <R>273</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXIX.</Z>
<negEZ>Peculiaris resolutio circa Episcoporum iuris-
dictionem in Regulares extra claustra
delinquentes, cui casus contingentia præ-
stitit occasionem. <R>278</R></negEZ>@@

<Z>SECTIO XXX.</Z>
<negEZ>Circa Indulti cuiusdam Pontificij fauora-
bilem intellectum doctrina vtilis. <R>390</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXI.</Z>
<negEZ>Regij Officiales vt valeant cum pecunia
sibi credita negotiari. <R>297</R></negEZ>
<negEZ>Circa difficultates quasdam in materia re-
stitutionis. <R>304</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXII.</Z>
<negEZ>Circa Regium rescriptum pro Indorum Chi-
lensium libertate. <R>311</R></negEZ>
<Z>APPENDIX.</Z>
<negEZ>Circa vim supplicationis pro rescriptis Pon-
tificijs, & specialiter circa Bullam Cru-
ciatæ. <R>322</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIII.</Z>
<negEZ>Iudicibus vt sit munerum acceptio prohi-
bita. <R>334</R></negEZ>
<negEZ>Circa munerum receptionem quid ex huma-
nis legibus habeatur. <R>344</R></negEZ>
<negEZ>Circa obligationem restitutionis ob leges hu-
manas in receptione munerum viola-
tas. <R>348</R></negEZ>
<negEZ>Alia insuper pro Quæstoris obligatione in or-
dine ad restitutionem. <R>354</R></negEZ>
<Z>APPENDIX.</Z>
<P>Circa quemdam contractum Indicum. <R>368</R></P>
<negEZ>Circa Huancauelicenses, & contractum ar-
genti viui notandæ Resolutiones. <R>372</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIV.</Z>
<P>Cambium Jndicum vt sit licitum. <R>360</R></P>
<Z>SECTIO XXXV.</Z>
<negEZ>Circa extraneos à Regno quid in Indijs li-
ceat. <R>390</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVI.</Z>
<negEZ>Quædam circa Indias breuiter percurrun-
tur. <R>396</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVII.</Z>
<negEZ>Circa obligationem assistendi in Præbenda-
rio Indico aliquid speciale. <R>404</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXVIII.</Z>
<negEZ>De Constitutione Synodali circa tempus an-
nuæ Confessionis & Communionis. <R>412</R></negEZ>
<Z>SECTIO XXXIX.</Z>
<negEZ>Circa p&#x0153;nitentias Indis imponendas vtilis
doctrina, quæ & pro alijs etiam esse ta-
lis potest. <R>419</R></negEZ>
<Z>SECTIO XL.</Z>
<negEZ>Circa asportationem rerum Indicarum in
diuersa loca ab eo, qui est per legem desi-
gnatus. <R>426</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLI.</Z>
<negEZ>Propositiones quædam absurdæ circa Jndos
cum earum censuris.</negEZ>
<P>Propositio I. <R>430</R></P>
<P>Propositio II. <R>434</R></P>
<P>Propositio III. <R>438</R></P>
<P>Propositio IV. <R>441</R></P>
<P>Propositio V. <R>442</R></P>
<P>Propositio VI. <R>446</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0015.jpg/>
@@1@<SE15>INDEX.
<duolan 2><P>Propositio VII. <R>454</R></P>
<P>Propositio VIII. <R>458</R></P>
<P>Propositio IX. <R>467</R></P>
<P>Propositio X. <R>473</R></P>
<P>Propositio XI. <R>475</R></P>
<P>Propositio XII. <R>479</R></P>
<P>Propositio XIII. <R>482</R></P>
<P>Propositio XIV. <R>486</R></P>
<P>Propositio XV. <R>493</R></P>
<P>Propositio XVI. <R>497</R></P>
<Z>SECTIO XLII.</Z>
<negEZ>Baptismus in voto parentum an sufficiat
infantibus, quando reipsa nequit admi-
nistrari. <R>500</R></negEZ>
<Z>COROLLARIVM.</Z>
<negEZ>Circa doctrinam nuper propositam de pro-
babilitate. Vbi de necessaria approbatione
Confessariorum pro Di&#x0153;cesum varieta-
te. <R>508</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLIII.</Z>
<negEZ>Circa Priorem & Consules Peruuiani Mer-
catorum Consulatus, vt sit illi munerum
acceptio p&#x0153;næ inductione prohibita. Vbi
& de iudice appellationis. <R>513</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLIV.</Z>
<negEZ>Dubiorum quorumdam enodatiocirca eum-
dem Consulatum. <R>520</R></negEZ>
<Z>APPENDIX.</Z>
<negEZ>Circa contractum Æthiopicorum manci-
piorum à Rege initum cum Genuensibus
Mercatoribus. <R>530</R></negEZ>
<P>Dubij cuiusdam enodatio. <R>533</R></P>
<P>Notandæ aliquot illationes. <R>539</R></P>
<Z>SECTIO XLV.</Z>
<negEZ>De exitu Nouitiæ cum licentia ad dies ali-
quot ex caussa leui præstita. <R>541</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLVI.</Z>
<negEZ>De Monialibus fugientibus ratione hostilis
incursionis nonnulla opportunè discussa.
550</negEZ>
<negEZ>Dubium I. Circa exceptionem in Palatio
stante Monasterio eiusdem instituti. <R>552</R></negEZ>
<negEZ>Dubium II. Circa visitationem præcipua-
rum vrbis Ecclesiarum cum populari
concursu. <R>555</R></negEZ>@@

<negEZ>Dubium III. An Moniales Limanorum
Monasteriorum ad excipiendas exules
fuerint obligatæ. <R>562</R></negEZ>
<negEZ>Dubium IV. Circa alimentorum prouisio-
nem. Vbi specialia quædam. <R>565</R></negEZ>
<negEZ>Dubium V. De regimine & subiectione
intra noua claustra. <R>570</R></negEZ>
<negEZ>Additio circa dicta num. 573. de vsu diuersi
Breuiarij.</negEZ>
<Z>SECTIO XLVII.</Z>
<negEZ>De f&#x0153;dere cum Anglis circa Indias stabili-
to. <R>578</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLVIII.</Z>
<negEZ>Paræcialis cura an sine Examinatorum
suffragio possit in Indijs valida proui-
sione conferri. <R>590</R></negEZ>
<Z>SECTIO XLIX.</Z>
<negEZ>An Religiosi contribuere teneantur ad repa-
rationem muri æstibus maris obiecti, eo
quòd proxima illi sit ipsorum domus. <R>601</R></negEZ>
<Z>SECTIO L.</Z>
<negEZ>Circa legem quamdam Indos donari pro-
hibentem. <R>606</R></negEZ>
<negEZ>De Censura quadam scriptoris adducti circa
res Jndicas, & alijs obseruatione dignis
circa ipsas. <R>616</R></negEZ>
<Z>SECTIO LI.</Z>
<negEZ>Circa matrimonium contractum ab Indo
cum Europæa interueniente primo gradu
illicitæ affinitatis. <R>629</R></negEZ>
<negEZ>Additio vtilis circa nuper dicta, & pote-
statem absoluendi in articulo mortis. <R>637</R></negEZ>
<Z>SECTIO LII.</Z>
<negEZ>Circa Constitutionem SS. D. Clementis X.
in qua Regularium priuilegia quoad
prædicationem verbi Dei, & Sacramenti
P&#x0153;nitentiæ administrationem declaran-
tur. <R>647</R></negEZ>
<negEZ>Circa Sacramenti P&#x0153;nitentiæ administra-
tionem. <R>653</R></negEZ>
<Z>SECTIO LIII.</Z>
<negEZ>Circa dispensationem pro gradibus mixtis,
iuxta facultatem Indicis Episcopis con-
cedi solitam. <R>668</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0016.jpg/>
@@1@<SE16>1
<Z><A+4>PARS QVINTA</A+4>
<A+3>AVCTARII</A+3>
<A+5>INDICI.</A+5></Z>
------------------------------------------------------------
<negEZ><A+2>Crescit Auctarium, quia non solùm facile est inuentis addere,<marginalia>Eccles. 1.|v. 18.</marginalia>
sed & superaddere additis: quamquàm in negotio præsenti
non ita facile æstimari debeat, vt qui addit scientiam, non ad-
dat & laborem, sextum agenti iam supra septuagesimum
vitæ laboriosæ annum. Scientiam dixerim, quæ in me quàm
sit exigua ingenuè recognosco: sed quia profutura credi-
tur, ad non inuidiosam communicationem, dum spiritus
hos regit artus, & vires suppetunt, amicabiliter stimulatur.
Sit ergo.</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>DISCEPTATIO</A+1>
Apologetica,</Z>
<negEZ><A+1>In qua licita opinionis probabilis seque-
la defenditur, moderni Scriptoris
prolixa impugnatione depulsa.</A+1></negEZ>
<P><INI7>P</INI7>Rodijt ante annos quinque<marginalia>Num. 1.</marginalia>
Apologema retortum R. Patris
Francisci Bonæ Spei: quod
tamen nuper ad manus perue-
nit meas: & retortum illud in
Apologema Dom. Caramue-
lis, cùm Domino militet
Prospero Fagnano, contra quem prius aliud mi-
litârat. Vnde illaudatus ille, laudatus iste, & su-
pra modum vtrumque, quod nescio an sit cui-
quam ab affectibus libero, cordato, & rerum li-<marginalia>Tenenda in|laude mode-|ratiot</marginalia>
bratori prudenti placiturum. Et circa primum D.
Bernardus consulendus Epist. 23. 72. & 78. opti-
mus quidem moderationis in laudatione tenen-
dæ magister: Sed & totam quæstionem de Opinio-<marginalia>P. Bonæ|Spei.</marginalia>
ne probabili, quam maturè perpensis ex ipso præmis-
sis totus Orbis terrarum, cum ipsius æterno applau-
su, verißimam & summè necessariam iudicabit. Sic
ille. pag. 299. & quis tale non videat vaticinium?
Enim verò quòd non tota quæstio ita accipienda
sit, vt doctus illi ominatur Pater, ex eiusdem po-
test contrario sentiendi modo euidenter compro-
bari. Possessionem extra materiam iustitiæ non
reddere meliorem possidentis conditionem, nec
propriè dari, contendit D. Fagnanus, ex quo cir-
ca complures casus diuerso modo opinatur, di-
cens non esse hactenus auditum apud Iuriscon-
sultos, vt in materia criminalium allegauerint<-P>@@

<-P>possessionem, neque imaginari vnquàm posse
Deum litigare & contendere nobiscum de ante-
rioritate & potioritate possessionis, & ita succum-
bere in caussa, si nostra possessio anterior sit. Et
tamen doctrinam hanc neutiquam Auctor ad-
mittit, vt videri potest pag. 133. num. 30. & seqq.
vnde & non admittendum circa alia, eo, quem
vaticinatur totius Orbis applausu, licet conie-
ctare.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Iam quod ad conuicia attinet in Illustriss.<marginalia>Conuicijs|caussam red-|dit deterio-|rem.</marginalia>
Caramuelem iactata, & multa & magna, vt sine
tædio legi nequeant, non est sanè caussæ, quam
agebat, merita promouisse, sed eam potiùs eis-
dem destitutam demonstrasse. Pro quo audien-
dus D. Hieronymus contra Heluidium scribens<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
initio operis sic locutus: Huc accedebat, quòd ve-
rebar ne homo turbulentus, & solus in vniuerso mun-
do simul & laicus & Sacerdos, qui, vt ait ille, loqua-
citatem facundiam existimat, & maledicere omni-
bus bonæ conscientiæ signum arbitratur, accepta ma-
teria disputandi, ampliùs inciperet blasphemare, &
quasi de sublimi loco in totum orbem ferre senten-
tiam, méque, quia veritate non posset, laceraret con-
vicijs. Sic Doctor Maximus Tertullianum in Li-
bro contra Hermogenem, cuius verba priora
transcripsit, imitatus. Qui ergo de suæ caussæ ve-
ritate ita confidit, vt demonstrationes iactet par-
cere profectò contumelioso potuit stylo, cuius
similitudinem Diuus ipse Pater in Ioanne Hiero-
solymitano sibi insultante expressit Epist. 62. quæ
ad Theophylum est Episcopum Alexandrinum, vt
eius verba non immeritò possit Dom. Caramuel
vsurpare, dum ita scribit: Tota eius epistola non<marginalia>Idem.</marginalia>
tam expositione, quàm nostris plena est contumelijs.
Nomen meum absque vllis officijs, quibus nos in vi-
cem palpare solemus homines, frequenter assumitur,
carpitur, ventilatur, quasi de libro viuentium deletus
sim, quasi me illius litteræ suggillauerint &c. Et<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0017.jpg/>
@@1@<SE17>2 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>quid adhæc Illustrissimus Dominus, si vita co-
mes? Non credo paria, quia ipso indigna, & di-
gnitati incongrua iudicabit: sicut neque ego ad
acerbiora progrediar, alienam litem faciens pro-
priam; licet quod ad rem ipsam attinet, & præ-
cipuum illud de probabilitate problema, ad me
etiam spectet, qui contra Scriptorum horum pro-
nuntiata communem sum sententiam Parte 1. &
4. contutatus. Vt interim fatear etiam non le-
uem caussam intercedere, cur de D. Caramuelis
iniurijs debeam condolere, cuius erga Societatem
nostram singularem affectum ita suis eruditis lu-
cubrationibus testatum voluit, vt gratiam inge-
nuis contestatam officijs pariter mereatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Et vt alia faciam missa, id quod habet Tomo<marginalia>Illustre D.|Caramuelis|pro Societate|IESV testi-|monium.</marginalia>
2. Theologiæ Religiosæ nu. 2234. præstat huc ver-
bis eiusdem aduocasse, sic enim ibi: Inter alia
Numinis diuini attributa Prouidentia relucet, quæ
dat niuem sicut lanam, & nebulam sicut cinerem
spargit. Deus enim cùm irascitur, misericordiæ re-
cordatur. Propter Christianorum peccata hæreses ex-
citari permisit; sed ne Ecclesiam obruerent, illis sem-
per viros magnos opposuit, vt constat ex historia Ec-
clesiastica. Vnde nuper cùm Europæ peccata diuinam
fuissent indignationem promerita, Martinus Luthe-
rus, Ioannes Caluinus hæretici, Michael Baius, Cor-
nelius Iansenius, Catholici, & alij insanire permißi
totam Europam perturbarunt. At illis Deus Sanctum
IGNATIVM de Loyola, illis Societatem opposuit, vt
frustra Ecclesiam eneruare contenderent. Incepit hæc
Sanctißima Diui IGNATII Religio anno Domini
M. D. XL. & spatio vnius sæculi, tot viros Sanctos,
tot Doctos in omni scientiarum genere Orbi dedit, tot
Gentes ad fidem Orthodoxam conuertit, tot Ecclesiam
Martyribus condecorauit, vt omnipotentiam Dei coo-
perantis adorem, & singula suspicor non carere mira-
culo. Amo Societatem, & veneror, nam ipsi debeo
quòd Latinè poßim, aut etiam philosophicè & Theo-
logicè audeam. Madriti in Cæsareis Societatis Scholis
Grammaticam, Poeticam, & Rhetoricam didici.
Compluti in Philosophicis, Salmanticæ in Theologi-
cis, tametsi in Academia publicos Professores audie-
rim, apud Patres Iesuitas semper reperi, qui illorum
dictata explicarent: quamobrem multis me illis titu-
lis deberi fateor, & quà possum ingratus non videri
desidero, & quia inuidia &c. His ergo præmissis,
ad instituti præsentis momenta veniamus, proba-
turi equidem quæ de licita probabilis opinionis
sequela stabilienda curauimus, obiectorum so-
lutione, & salutem etiam ex inimicis receptissi-
mo dogmati cumulatissimam allaturi. pro quo sit.</P>
<Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa Propositionem istam: Vt actio
quæpiam sit peccaminosa opor-
tet vt procedat ab homine, qui
noscit & percipit, quid boni ma-
live in ea sit: & antequàm id vi-
deat, aut animum reflectat, actio
neque bona est, neque mala.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>4.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur inter eas, quas Episcopus Gan-
dauensis censurandas obtulit Acade-
miæ Louaniensi, estque ordine 25. cu-<-P>@@

<-P>ius censura sic se habet: Est contra communia Chri-<marginalia>Censura|Academiæ|Louanieinsis.</marginalia>
stianæ Theologiæ principia, & innumera etiam im-
manißima hominum peccata excusat cum pernicie
animarum. Sic apud Auctorem pag. 278. qui pag.
12. nu. 16. fatetur à Fagnano inter alias similiter
censuratas proponi, quarum nullam excipit: non
patitur autem eidem adscribi; sed inter aliàs rela-
tam asserit, non quòd censurarum omnium ve-
ritatem fateatur, sed quòd faueant vt probet esse
effrænatam probabilium opinionum multitudi-
nem, vt dixit nu. 330. in Cap. Ne innitaris. Ex<marginalia>Non cu-|randa.</marginalia>
quo habemus non videri multùm esse de prædi-
ctarum censurarum auctoritate curandum, quan-
doquidem circa propositam illa non debet ad-
mitti: sicut enim circa eam errare potuit, ita &
circa alias; vnde ex eo capite non sunt admitten-
dæ: sed quia aliàs nonnullæ ex dictis propositio-
nibus maiori sunt auctoritate proscriptæ, aut ex
se videntur absurdæ, ac communi Doctorum
sensu reprobatæ. Deinde non benè adducitur pro-
positio illa inter damnabiles ad ostendendam ef-
frænatam multitudinem probabiliumopinionum,
si illa verè probabilis est, id enim sine ipsius in-
iuria, & Scriptorum eam amplectentium, stare
nequit: vt demus non esse euidentem & de fide,
vt ex Dom. Caramuele proponit pag. 25. num. 2.
Amplectuntur autem quamplurimi ex antiquio-<marginalia>Dictam|Propositio-|nem graues|vt tueantur|Auctores.</marginalia>
ribus, quos adducunt & sequuntur P. Valentia
Tomo 2. Quæst. 1. Puncto 6. Disput. 2. & Disput. 6.
Quæst. 6. Puncto 1. P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2.
Disput. 107. Cap. 3. P. Thomas Sancius in Deca-
logum Tomo 1. Lib. 1. Cap. 1. nu. 8. & seqq. & eum
allegans Guilielmus Herincx Tomo 2. Disputat. 7.
nu. 39. P. Arriaga Tomo 1. in 1. 2. Disput. 15. Sect.
1. Subsect. 1. Id quod probabile iudicat P. Suarez
Tract. 2. in 1. 2. Disput. 4. Sect. 3. nu. 6. Immò re-
ipsa cum P. Vasquez & ceteris adductis ita sen-
tire probat P. Arriaga Subsect. 3. Et quidem Do-<marginalia>Consideratio|vt necessaria|ad mali-|tiam actus|iuxta P.|Suarez.</marginalia>
ctor Eximius absolutè docet considerationem
malitię esse necessariam vt actio sit peccaminosa:
sed sufficere virtualem; dum enim quis conside-
rare potuit, sed noluit, considerasse reputatur, &
ideò transgressio etiam debet imputari. Si ergo
& virtualis defuit, actio peccaminosa non erit:
quod tamen prædicta videtur complecti censu-
ra, & ex Sinnichio constat, qui vnus fortè ex
præfatis extitit censurarum auctoribus, contra
quem depugnat Auctor pag. 54. & seqq. vbi asser-
tionem statuit cum citatis patronis, ijs expressis,
quos apud P. Vasquez inuenit. Citat etiam P.
Suarium de legibus Cap. 18. nu. 11. libri non adhi-
bita citatione: est autem Tertius, vbi inquirit an
lex obliget ignorantes? & respondet obligare in
actu primo, non tamen quoad efficaciam, quia
non exercet obligationem circa illos, qui prop-
tereà non peccant agentes contra illam. Cùm
autem ille diuersimodè sentiat de inconsideratio-
ne, vt vidimus, non debet vt inconsequenter lo-
cutus reprehendi. Eamdem autem esse rationem
de inconsideratione atque de ignorantia tenent
P. Azor Tomo 1. Lib. 1. Cap. 16. Quæs. 4. Rocafull.
in Praxi Theol. moral. Parte 3. Lib. 2. Disput. 3. in
fine, & alij. Vnde (vt hoc interim dicam) excu-<marginalia>Quia exi-|gua in Indis.|inde eorum|peccata ve-|niunt excu-|sanda.</marginalia>
sanda veniunt grauia Indorum peccata, eo quòd
in illis vix locum habeat consideratio. Et ita si
quempiam, qui cogitabundus apparet, interro-
gemus quid cogitet, ita respondet: Nihil. Eos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0018.jpg/>
@@1@<SE18>De opinione probabili. Sectio I. 3
<duolan 2><-P>excipio, & quidem plurimos, qui nostro ex con-
uictu sensum adepti sunt ampliorem, multis non
impares Europæis. Quod pro temperandis p&#x0153;ni-
tentijs à Cōfessarijs imponendis poterit deseruire.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Addit Auctor censuram præfatam sustineri<marginalia>Propositio|cur ineptus|sensus, &|iuxta eum|Censura|Auctoris.</marginalia>
posse, iuxta eum sensum, quem exhibet Dubio 4.
num. 30. pag. 79. vbi ita scribit: Vt actio quæpiam
sit peccaminosa formaliter peccato formali indistincto
ab habitualiter perseuerante, in qua actualiter non
fuit, & adhuc est habitualiter voluntaria, oportet vt
actu procedat ab homine qui actu noscit, & actu per-
cipit, quid boni malive in eo sit; & antequam ad hoc
& nunc actu videat, & animum hîc & nunc actu
reflectat, actio neque bona est neque mala formaliter
malitia indistincta à malitia formalis peccati habi-
tualiter perseuerantis, in quo actualiter fuit, & ad-
huc est habitualiter voluntaria. Est contra communia
Christianæ Theologiæ principia, & innumera etiam
immanißima hominum peccata, in infidelibus adultis,
quibus originale nondum remissum est, & alijs sua
culpa obduratis, quibus Deus ad tempus in p&#x0153;nam
sui peccati gratiam illuminationis & conuersionis
negauerit, excusat cum pernicie animarum. Hæc ille:
postque sic subdit: Attamen ista damnatio saltem
à quantitate censuræ, & suorum Auctorum mente
præscindendo, num sit allato sensu vera, examinabunt
Orthodoxi Theologi, Sedes Apostolica iudicabit, nihil
euincet contra D. Fagnanum, & nos D. Caramuèl,
priusquàm falsam demonstrarit. Sic ille: qui dum
ait censuram procedere præscindendo à suorum
Auctorum mente, satis innuit illam non esse ad
rem, cùm euidenter constet censuræ Auctores
minimè de propositione dicto in sensu cogitasse:
quæ neque in Auctoribus occurrit, vt videri in
adductis potest, & alijs, qui de malitia formali &
distincta sunt locuti, illam negantes, dum notitia
ipsius non est antegressa operationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Iam quòd in sensu allato propositio dicta<marginalia>Sine actuali|notitia ma-|litiæ, non stat|illa. Vbi &|erratica|ostenditur|præfati Au-|ctoris cen-|sura.</marginalia>
non mereatur censuram, satis apparet manife-
stum. Nam in primis quod de malitia formali
operationis dicitur, sed indistincta ab originali
& habituali perseuerante, negari conuenientissi-
mè potest, vt de habituali negant Alexander Alen-
sis, Ioannes Maior, Adrianus, quos adducit & se-
quitur P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 94. Cap.
2. P. Azor Tomo 1. Lib. 4. Cap. 3. Ques. 4. P. Lessius
de Iustitia Lib. 4. Cap. 3. nu. 29. P. Filliucius Tomo
2. Tract. 21. nu. 271. & 272. P. Granadus Tomo
2. Controuers. 6. Tract. 4. Disput. 3. nu. 12. Cardi-
nalis Lugo Disput. 16. de P&#x0153;nitentia nu. 441. &
seqq. P. Ludouicus de Scildere de principijs con-
scientiæ formandæ Tractat. 2. Cap. 1. §. 1. num. 4.
Bonacina Tomo 2. Disput. 2. quæ est de peccatis
Quæst. 4. Puncto 4. num. 8. Guilielmus Herincx
Tomo 2. Tract. 2. Disput. 5. num. 70. & seqq. apud
quem etiam D. Bonauentura in Consiloquio Parte
1. Sect. 25. Diana Tomo 1. Tract. 7. Resol. 64. &
Parte 3. Tractat. 4. Resolut. 67. in fine P. Arriaga
Tomo 3. Disput. 4. Sect. 1. Subsect. 4. præsertim n.
14. & quamplures alij firmissimo fundamento in-
nixi de libertatis defectu; vnde sententia ista est
in pacifica suæ probabilitatis possessione; quæ
nequit nisi cum ingenti temeritate negari. De
originali autem loquendo, est id proculdubio
manifestius, quia minùs liberum est quàm Per-
sonale & actuale, vnde necessitas ex eo orta mi-
nùs est imputabilis. Et quidem modus ille dicen-<-P>@@

<-P>di parùm verosimilis est, & vix probabilis, neque
apud Theologos occurrens, vnde pro certo eum
statuere cum censura oppositi, assertæ temeritati
irrefragabile præstat incrementum.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> De obduratis autem loquendo, si in p&#x0153;-<marginalia>Sicut &|circa obdu-|ratos, pro|quibus do-|ctrina spe-|cialis.</marginalia>
nam gratia illuminationis & conuersionis nege-
tur, possibilem esse illam affirmari nequit: defi-
cientibus necessarijs comprincipijs ex parte Dei.
Vnde neque peccatum formaliter imp&#x0153;nitentiæ
pro eo statu imputari potest, in eo scilicet quòd
non conetur ad conuersionem stante proximo
periculo damnationis, aut præcepto Confessio-
nis, aut obligatione aliunde orta, iuxta commu-
niter receptas sententias Theologorum. Et hîc
quidem multò est certius id, quod nuper de non
imputabili peccati effectu dicebamus: ibi enim
volitum in caussa esse potest, vt homicidium in
ebrietate, omissio Sacri in somno, & sic in alijs.
Peccator autem numquàm obdurationem vult,
vnde illa solius p&#x0153;næ rationem habet. Ex quo
etiam fit impossibilitatem conuersionis absolutè
non esse voluntariam, & ita neque in illius omis-
sione peccari, deficiente eo, quod est ex parte
Dei necessarium. Quod quidem est D. Augustini<marginalia>D. August.</marginalia>
menti conforme; qui in expositione quarumdam
Propositionum in Epist. ad Romanos Cap. 62. affir-
mat Pharaoni non fuisse imputatum quòd non<marginalia>Sufficientia|nulli negan-|tur auxilia.</marginalia>
obtemperauit, quia obdurato corde à Deo, ob-
temperare non poterat. Quod per aliquod tempus
accidere potuisse non tamen semper, dixi Tomo
1. Problematum Theologicorum n. 1774. Omnibus
autem etiam obduratis auxilia ad salutem neces-
saria conferri probaui ibidem num. 1765. & seqq.
cum multis & grauissimis Scriptoribus. Iuxta
quæ non nisi temerè dici potest doctrinam præ-
fatam graui subiacere censuræ, cùm adeò sit ve-
rosimilis, principijs Christianæ Theologiæ con-
formis, sicut & præcedens, sine pernicie anima-
rum, eo quòd innumera, etiam immanissima ho-
minum peccata in infidelibus adultis, quibus ori-
ginale nondum remissum est, & in sua culpa ob-
duratis excuset.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Et quod ad infideles spectat, cùm peccatum<marginalia>Nulla ex|assertione|animarum|pernicies.</marginalia>
quod esse asseritur in transgressione præcepti no-
uam malitiam originali non addat, sed illud
ipsum originale esse dicatur, ex eo quòd illa ne-
getur, nulla potest esse pernicies, quandoquidem
quod ad negotium morale attinet, perinde se ha-
beat ac si peccatum dici non debeat, vnde neque
propter illud p&#x0153;na distincta ab ea, quæ originali
respondet, est infligenda. Quoad fideles verò, in
quibus actuale præcessit, eadem ratio est; immò
videtur strictioris iuris sententia negans mali-
tiam, cùm libertatis vsus deficit, siquidem illam
plenè & integrè statuit in volitione caussæ, vt
non minùs inde veniat puniendus ille, in quo
actio volita non est subsecuta, quàm si subsecuta
fuisset; qui scilicet in ebrietate dedit caussam ho-
micidio, quod tamen non extitit, quàm si reuera
fuisset, vnde vt cautiores sint homines admonen-
tur. Neque peccantibus occasio datur licentiùs
peccandi: si enim ex eo quòd obduratis aliquan-
do subtrahatur auxilium pro conuersione suffi-
ciens, & ita tunc defectus conuersionis non im-
putetur, ad peccandum effrænatiùs moueantur,
iam damnum illud in caussa est volitum, & ita ex
eo malitia crescit, & sic redduntur inexcusabiles.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0019.jpg/>
@@1@<SE19>4 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>Rarissimè antem tale quid accidere potest, & vix
est credibile, vnde eo ex capite nulla est timen-
da animarum pernicies. Cùm aliàs licet pro ali-<marginalia>Pro obdura-|tis notanda|doctrina.</marginalia>
quo tempore sit impossibilis conuersio, sit tamen
possibile vitare peccata, quæ cum impossibilitate
dicta non habent cōnexionem, & ita pro illis suf-
ficiens libertas est, vnde & falsum est generaliter
loquendo, quod pro obduratis sua culpa desit pro-
xima libertas, nec sit necessaria notitia, de qua
agit Propositio: neque enim qui obdurati sunt,
in omni peccatorum genere habentur tales, vt
est manifestum.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>De Propositione ista: Ignorantia in-
uincibilis in omni opinione pro-
babili inuenitur, vnde licita est
illius sequela.</A+2></negEZ>
<P><absatz-nummer>9.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abet illam Dom. Caramuel in Apo-<marginalia>Assertorem|D. Caram.|vt impugnet|Auctor, ex|eo quod pro-|babilitas du-|bium non|excludat.</marginalia>
logemate nu. 80. & contra illam acer-
rimè insurgit Auctor pag. 26. nu. 4. &
seqq. pag. 82. nu. 3. & seqq. pag. 99. nu. 30. &
seqq. Sed præsertim pag. 86. nu. 12. & seqq. ar-
guens vnico fundamento scilicet quia ignorantia
inuincibilis fundat certitudinem moralem, quod
ex ea operando non peccetur peccato nouo &
condistincto ab eo, in quo est voluntaria: Atqui
nulla opinio probabilis præstat talem certitudi-
nem: Ergo &c. Maior est certa, & Minor pro-
batur Primò, Quia opinio probabilis præcisè pro
vtrâque parte habet rationes suasibiles, & ita du-
bitationem fundat ex Aristotele 1. Topicor. Cap. 9.
in principio: vbi de Problematibus. Item ex Cap.
Nerui 13. dist. Cap. Illud de præsumption. Cap.
Fraternitatis de frigidis & malef. Cap. Inquisi-
tioni de sententia excommunicat. & alijs, in qui-
bus probabile pro dubio sumitur, vt ex Fagnano
hausit adducente etiam Bartholum in l. Admo-<marginalia>Bartholus.</marginalia>
nendi, ff. de iureiur. vbi sic ait: Dubius dicitur
qui non certitudine scit, sed applicat animum suum
ad semiplenam probationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Secundò, quia opinio probabilis firmio-
res rationes habet pro altera parte, quàm dubium
aut scrupulus: ergo & maioris dubitationis fun-
damentum, cum qua, vt omnes fatentur, nequit
stare operatio recta. Sed id, quod est tutum, de-
bet, qui operatur, amplecti.</P>
<P>  Tertio, quia actus omnis quamdiu se habet ad
verum & falsum, vincibiliter est incertus, vt
omnes fatentur, quod in opinione accidit, quæ
iuxta D. Bernardum Lib. 2. de Considerat. ad Eu-<marginalia>D. Bernar.</marginalia>
genium Cap. 2. falli & fallere potest.</P>
<P>  Quarto ex Caramuele præmissæ certæ & in-
dubitatæ sunt, de quibus nullus prudenter dubi-
tat, nullus iudicat esse probabiles. Atqui hoc ac-
cidit in opinione probabili: ergo dubium impor-
tat, & ita nequit fundamentum esse certi assensus
pro honesta operatione.</P>
<P>  Quinto, Iuxta eumdem Caramuelem Propo-<marginalia>Æquipol-|lentia pro-|babilis asser|tionis.</marginalia>
sitiones istæ: Probabile est rem esse, & probabile est
rem non esse, sunt æquiuolentes, & prior æquiua-
let huic: Hæc positio. Res est, habet pro & contra
rationes fortes, non autem vllam demonstratiuam:<-P>@@

<-P>Ergo non est vnde dubium poßit excludi.</P>
<P>  Sexto, qui amplectitur certitudinem nulli pe-
riculo se committit, nec proinde mortaliter pec-
cat: Sed qui amplectitur opinionem probabi-
lem præcisè, quatenus dicit: Probabile est esse li-
citum: Probabile est non esse licitum, alicui se dis-
crimini committit, ac proinde in materia graui-
ter prohibita mortaliter peccat, iuxta illud Eccli.<marginalia>Eccli. 3.</marginalia>
3. Qui amat periculum, peribit in illo. Ergo non
amplectitur certitudinem, & ita opinio probabi-<marginalia>Quid illi|proprium.</marginalia>
lis præcisè talem fundare nequit qualis ad opera-
tionem honestam requiritur. Vnde D. Bernar-<marginalia>D. Bernar.</marginalia>
dus suprà Lib. 5. Cap. 2. Sic locutus: Et hoc
sciendum, quia opinio si habet assertionem, temera-
ria est.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Sic ille arguit, cuius fundamento, vt pro-<marginalia>Quale in|opinione du-|bium.</marginalia>
bationibus obarmato, vno respondeamusverbo, in
opinione quidem probabili dubium extare, sed
tale vt absolutam non impediat assertionem, vt
est receptissima doctrina: de qua dictum Parte 1.
nu. 26. ex D. Thoma, & omnibus eum secutis<marginalia>D. Thom.</marginalia>
sine controuersia. Videndus 1. p. q. 79. arti. q. ad
4. & 2. 2. q. 1. arti. 4. & q. 2. arti. 1. & Lib. 1. Po-
steriorum lectione 1. qui & Aristotelis doctrinam
amplexus. Stat ergo assensus cum formidine, quæ
dubium comitatur: & cùm absolutè quis censet
licitam esse operationem, consequens est vt &
iuxta tale iudicium operari queat, aliàs opiuio
probabilis non esset, & tale iudicium, esset inuti-
le, ac semper purè speculatiuum. Neque sequitur<marginalia>Non obstare|reali opera-|tioni.</marginalia>
ex eo quòd etiam sit probabile non esse licitum,
eum qui dicto modo operatur, probabiliter pec-
caturum, vnde & peccaturum certo, quia se ex-
ponit periculo, nam vt probatum à nobis Parte
1. & 4. vbi contra nonnullos rigidos Scriptores
egimus, cum iudicio dicto concurrit aliud mora-
liter certum de licita operatione cum sententia
probabili. Cùm ergo in eo peccatum non sit, re-
ctè stat ignorantiam inuincibilem suffragari,
quandoquidem impossibile est veritatem & fal-
sitatem sententiarum explorare, & ita prudens
eligitur modus iuxta illas operandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Et vrgeo: Nam si non est licitum sequi<marginalia>Redarguun-|tur aduer-|santes.</marginalia>
opinionem vt præcisè probabilem, neque licitum
erit illam sequi iuxta modum, quem Auctor cum
suo D. Fagnano amplectitur, quando scilicet ces-
sat formido, & ita formatur iudicium moraliter
certum, quod manifestè ostenditur. Quia ita o-
perans scit esse contrariam opinionem, & graues
Auctores ipsam amplectentes, vnde certitudo
tanta esse nequit, vt non relinquatur locus opi-
nioni, quæ asserat etiam eum, qui de sua opinio-
ne non formidat, teneri partem tutiorem ample-
cti, quia certior illa est in ordine ad euitandum
peccatum, quia falsa esse potest opposita, vt ad-
mittitur: ergo contra illam operans tantùm pro-
babilem sequitur, & nihilominùs id licitum asse-
ritur: ergo similiter dici in casu sequelæ alterius
cuiusuis verè probabilis opinionis potest. Sin mi-
nùs in sua illi nequeunt sententia procedere, &
suo se laqueo pergunt implicandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Quod roboratur ampliùs Primò ex eo<marginalia>Nihil tutum|esse probabile|iuxta Au-|ctores, vnde|instatur.</marginalia>
quod habet pag. 104. nu. 36. scilicet nihil tutum
esse probabile. Ergo contra illud agi tantùm pro-
babiliter potest, & ita nulla moralis certitudo po-
terit suffragari. Secundò, iuxta ea, quæ cum Fa-
gnano asserit pag. 206. nu. 258. potest quis succes-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0020.jpg/>
@@1@<SE20>De opinione probabili. Sectio III. 5
<duolan 2><-P>siuis temporibus nunc adhærere vni opinioni, & paulò
post relicta illa adhærere oppositæ. Ergo moralis cer-
titudo non est talis, quæ omnimodam quietem
pariat, cùm sic facilè deponi queat, vnde & de
illa non plena habenda securitas, vtpotè quæ opi-
nionis oppositæ statum demoliatur: Ergo proba-
biliter dici potest obligationem esse sequendi par-
tem tutiorem, in qua sola quiescere animus va-
let, & omnis conscientiæ fluctuatio cessare. Et
quid ad hæc illi? Ad commune debent profectò
perfugium conuolare, liciti scilicet probabilis
opinionis amplexus. De quo & inferiùs, vbi ex
aduersantium doctrina, nostra est, & receptissima
hoc sæculo sententia roboranda.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Auctoritates D. Bernardi nihil vrgent: ad<marginalia>D. Bernar.|circa opinio-|nis natiuam|conditionem|explicatus.</marginalia>
priorem enim fatemur opinionem falli & fallere
posse, quia certitudinem omnimodam secum non
affert. Errat autem citatio, quia id non 2. sed 5.
habetur libro. Posteriorem autem omnes tenen-
tur explicare, cùm sit certum non esse temera-
rium iudicium probabile. Potest autem S. Docto-
ris mens ex ipsius verbis deprehendi, sic enim ibi:
Is (Deus scilicet) & qui cum eo sunt, beati Spiri-<marginalia>Opinionis,|fidei, & in-|tellectus dis-|crimen.</marginalia>
tus, tribus modis, veluti vijs totidem, nostra sunt
consideratione vestigandi, opinione, fide, intellectu.
Quorum intellectus rationi innititur, fides auctori-
tati, opinio sola verisimilitudine se tuetur. Habent
illa duo certam veritatem: sed fides clausam & in-
uolutam, intelligentia nudam & manifestam. Cete-
rùm opinio certi nihil habens, verum per verisimilia
quærit potiùs, quàm apprehendit. Omnino in hoc ca-
uendo confusio, ne aut incertum opinionis fides figat,
aut quod firmum fixum&#xE8BF;&#x0301; est fidei, opinio reuocet in
quæstionem. Et hoc sciendum, quia opinio, si habet
assertionem, temeraria est; fides si habet hæsitatio-
nem, infirma est. Item intellectus, si signata fidei
tentet irrumpere, reputatur effractor, scrutator ma-
iestatis. Multi suam opinionem intellectum putaue-
runt, & errauerunt, & quidem opinio potest putari
intellectus: intellectus opinio non potest. Vnde hoc
accidit? Profectò quia hæc falli & fallere potest, ille
non potest. Aut si falli potuit, intellectus non fuit,
sed opinio. Hæc ille. Iuxta quæ constat Primò,<marginalia>Ex præfata|doctrina|conclusio,|& rotorsio.</marginalia>
dum assertionem temerariam in opinione affir-
mat, tantùm velle temerarium esse pro certo ob-
trudere, quod certum non est, sed tantum verisi-
mile. Secundò, errare eos, qui id, quod sub opi-
nione est, vt certum amplectuntur, ex quo fit
sententiam Auctoris, & eius, quam pro ea tan-
toperè laudat, non esse, ita certam, quandoqui-
dem multi errant, qui opinionem reputant in-
tellectum: vnde & videtur fieri iuxta eorum
principia tutiorem partem eligendam, nec asser-
tæ certitudini insistendum. Pro nobis autem id
fauet, quod de opinione Doctor sanctus profert,
esse scilicet viam ad inuestigandum Deum, & ea
quæ ad eum spectant; quod intelligendum de illa
iuxta propriam rationem accepta, quia non vult
cum intellectu, id est cum euidenti ratione con-
fundi, quod Scriptores præfati faciunt, vt vidi-
mus, & inferiùs ampliùs explicandum.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Argumenta aliqua, quorum solutio-
ne asserta veritas ampliùs luci-
datur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>15.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 87. nu. 18. post adductas rationes,<marginalia>In D. Cara-|muelem|iniuriosæ|prolapsio.</marginalia>
de quibus Sect. præced. sic concludit
Auctor: Alias probationes vide infra
Dub. 7. quas sapientißimè, vt solet, prosequitur D.
Fagnanus, & D. Caramuel non attigit, quia ener-
uare non potuit. Sic ille. Et quis ipsi sic loquenti
ore dat, cùm probationes, de quibus loquitur,
non solùm à sapientissimo Caramuele, sed à mi-
noris abollæ Theologo possint eneruari? Id quod
à nobis est modò præstandum.</P>
<P>  Arguit ergo ille apud Auctorem pag. 180. nu.<marginalia>Ex ratione|prudentiæ|arguitur ab|Aristotele|explicatæ.</marginalia>
180. & seqq. Primò ex Aristotele 6. Ethicor. Cap.
5. vbi prudentiam, ait esse habitum cum ratione
actiuum: Atqui opinio probabilis non fundatur
in ratione vera, sed fallibili, vt habet idem in 1.
magnor. moral. Cap. 33. & 6. Ethicor. Cap. 3. Er-
go iudicium opinatiuum est extra sphæram pru-
dentiæ, & ita illud assumens pro regula suarum
actionum, non agit prudenter, nec habet virtu-
tem moralem, cùm prudentia sit generalis regu-
la humanorum actuum, & completiua omnium
virtutum moralium, vt dicitur in 6. Ethicor. dicto
Cap. 5. & docet D. Thomas 2. 2. q. 166. arti. 2. ad<marginalia>D. Thom.</marginalia>
1. & in 3. dist. 9. q. 1. arti. 1. & dist. 27. q. 2. arti.
4. quæstiun. 2. Ad quod</P>
<P>  Respondeo Primò concedendo totum, præter<marginalia>1. Euasio ne-|gans obliga-|tionem, ob|licitos actus|indifferentes.</marginalia>
id, quod dicitur, de generali defectu prudentiæ,
quia iuxta receptam sententiam non est obliga-
tio moralis operandi semper iuxta regulas pru-
dentiæ, cùm possint dari actus indifferentes in
indiuiduo, & qui id negant, probabilitatem hu-
ius sententiæ recognoscant. Ex eo autem quòd
aliquoties quispiam ita operetur, non sequitur
esse virtute prudentiæ destitutum, cùm circa
multa alia illam possit exercere, & eos ipsos actus
indifferentes ex se, posteà ad honestatis præroga-
tiuam eleuare. Secundò respondeo concessa Ma-<marginalia>2. Cum opi-|nionis seque-|la stare|prudentiam|posse.</marginalia>
iori negando Minorem, quia dum quis opinio-
nem probabilem amplectitur, virorum pruden-
tium dictamen amplectitur, quod iuxta regulas
prudentiæ est: minimè enim ita operaretur, si
manuductionem talem prudentiæ non haberet, &
licet opinio regula certa non sit in ratione obie-
cti; quòd tamen illam sequi liceat, stante pru-
denti illo dictamine, regula fallibilis non est in
ordine ad operationem. Cum sit dogma firmissi-
mum eum imprudenter non agere, qui pruden-
tium cōsilium amplexus operatur. Vnde illud Ec-
cli. 9. v. 21. Secundùm virtutem tuam caue te à<marginalia>Eccli. 9.|v. 21.</marginalia>
proximo tuo, & cum sapientibus & prudentibus tra-
cta, vt scilicet eorum consilia secutus non erres
Prouerb. 8. v. 2. Numquid non sapientia clamitat, &<marginalia>Prouerb. 8.|v. 2 & 12.</marginalia>
prudentia dat vocem suam? Vt videlicet homines
prudentium consilio regantur, de quo inferiùs
v. 12. Ego sapientia habito in consilio &c. Circa
quod videndi interpretes.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Secundò ex nu. 181. vbi se refert ad ea,<marginalia>Ex ratione|dubij & iu-</marginalia>
quæ habet Resolut. 9. quæ extat pag. 199. Confir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0021.jpg/>
@@1@<SE21>6 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>mat. 1. & 2. pag. 204. & pag. 207. n. 261. & seqq.<marginalia>diciorum|contradi-|ctione vlte-|rior proba-|tio.</marginalia>
& pag. 213. nu. 271. & seqq. & pagina quidem
204. nu. 245. cùm statuat conscientiam esse du-
biam, quando duo iudicia concurrunt iuxta duas
oppositas opiniones de licita & non licita opera-
tione, & ea stante non posse licitam esse opera-
tionem, affirmat id à D. Fagnano neruosissimè
probari. Cuius tamen probationes, nouem in-
quam, textibus conformatæ, id tantùm euin-
cunt, quod iam nu. 11. concessimus, opinionem
inquam dubium aliquod importare, sed non ob-
stare illud, quia cum eo stat conscientia certa
de honestate saltem negatiua operationis, quòd
scilicet ita operando non peccetur. Neque duo
iudicia inter se contraria sunt, sed vnicum, quo
operatio immediatè regulatur. Vnde non vrget
ratio ab Auctore addita nu. 255. dum sic arguit:
Vel habet certitudinem moralem quòd vnum sit
verum & rectum sub dubio de altero; vel quod
vtrumque sit verum, vel dubium de vtroque:
non enim datur medium practicum, siue in pra-
cticis. Si primum, manifestum est quòd certitu-
nem illam non sequendo, sequatur sententiam
dubiam, sub qua operatio suspendi debet, ac per
consequens quòd illicitè operetur, & peccet. Si
secundum, nihil contra resolutionem sequitur,
sed solùm quòd duo iudicia obiectiuè contradi-
ctoria sint simul vera, & quidem certò, quod est
impossibile. Si tertium, patet ex dictis contra
primum: Ergo &c. Ad quam.</P>
<P>  Respondeo illam, si quidquam probat, contra<marginalia>Eneruis|ostenditur.|& sine iu-|dicio stare|posse opera|tionem.</marginalia>
licitam probabilis opinionis sequelam, generaliter
non militare: qui enim nullum iudicium de illi-
cita operatione habet, sed iudicans partem vtram-
que probabilem, vt libet operatur, nihil de con-
tradictione illa dici potest deuorare. Id autem
esse licitum vidimus Parte 1. n. 45 & Parte 4.
nu. 26. 30. & seqq. pro quo & videri potest P.
Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. Cap. 4. vers.
His omnibus. Stante autem probabilitate etiam<marginalia>Et cum dan-|tur, non sibi|contradicere,|notanda ex-|plicatione.</marginalia>
sententiæ affirmantis posse quempiam operari
contra sententiam propriam, vbi iudicia interue-
niunt, scilicet, Non est licitum hoc facere (sic enim
opinatur) & est licitum, quia alias operando pec-
cabit; dico habere certitudinem moralem de
posteriori iudicio, quod alteri non contradicit,
eo quòd modale sit, quem modum prius illud non
excludit, sed admittit acsupponit. Itaque cùm
iuxta propriam opinionem iudicans affirmo non
esse licitum, intelligitur dummodo iuxta illud
quis operetur: in posteriori autem sensus est lici-
tum esse iuxta generale principium de licito pro-
babilis opinionis amplexu. Vnde neq; conscien-
tia dubia est, neque quidquam eorum sequi-
tur, quod ratio præfata contendit. Sicut neque
quidquam vrget, quod de contradictione habet
nu. 244. & de duobus iudicijs reformante & re-
formato nu. 257.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Sed instat nu. 259. ex eo quòd iudicia op-<marginalia>Instantia ex|eo quòd iudi-|cia opposita.|non sint legi|diuinæ con-|formia.</marginalia>
posita non possunt simul esse recta, quia rectitu-
dinem suam accipiunt à conformitate cum lege
Dei naturali, vel positiua. Atqui hæc non conti-
net de eodem quòd sit licitum, & quòd non sit
licitum, quæ sunt iudicia opposita. Ergo &c. Di-
cere aute&#x0303; quòd illa quidem absolutè considerata
non contineat, sed benè relatiuè considerata ad ra-
tione&#x0303;, vel auctoritatem vnā, qua à nobis iudicatur<-P>@@

<-P>esse licit&#x0169;, & ad alteram, qua à nobis iudicatur esse
illicitum: est illam nostræ rationi & auctoritati
subijcere, & de absoluta facere illam à nostris
c&#x0153;citatibus dependentem, quod perabsurdum
est. Deinde, Deus, qui est prima veritas in sua
lege & Ideis continere non potest duo opposita
iudicia de obiectis contradictoriè oppositis; quo-
niam iudiciorum alterum necessariò est falsum.
Ergo &c. Sed nullius roboris est instantia; nego<marginalia>Disiecta|illa.</marginalia>
enim Minoris suppositum, quòd scilicet iudicia
illa sint opposita iuxta datam explicationem, quæ
coincidit cum adducta in argumento, si ad eum-
dem sensum reuocatur. Neque hoc est Dei legem
à nostris c&#x0153;citatibus facere dependentem, sed
operari iuxta id, quod illa dictat faciendum, cùm
diuersimodè proponitur, iuxta varios rerum sta-
tus: lex enim æterna dictat quid sit faciendum
cùm ignoratur veritas, vt non impingat in pec-
cati scopulum conscientia. Quòd autem vtrum-
que iudicium contineri in diuina lege & Ideis
nequeat, eo quod vnum sit falsum, difficultas est,
cui omnes tenentur respondere: aduersarij enim
volunt licitam esse operationem cum morali cer-
titudine de honestate, quæ tamen secundùm se
illicita esse potest; sicut & falsum iudicium, quo
quis iudicat rem esse suam, cùm non sit, aut le-
gem non obligare, cùm reuera obliget. Similiter
iuxta ipsos, vt vidimus n. 13. potest quis nunc
adhærere vni opinioni, & paulò post ea relicta
adhærere alteri. Quo euentu duo dantur oppo-
sita iudicia de licita & illicita operatione, quorum
vnum necessariò est falsum. Quomodo ergo illud
in diuina lege, & Ideis potest contineri. Quo-<marginalia>Duo iudicia|opposita vt|queant in-|diuina lege|& Ideia|contineri.</marginalia>
modo item iuxta receptissimam doctrinam tene-
tur quis operari iuxta conscientiam erroneam,
cum talis in falso iudicio fundetur, vnde nec di-
uinæ legis participatio, cui operans se debet con-
formare? Dici ergo potest iudicium falsum in
Dei lege non cntineri, neque in Ideis; nihilo-
minus licet physicè contentum non sit secundùm
conceptum falsitatis, posse nihilominùs esse re-
ctum in ordine ad operationem honestam, idque
per accidens, ratione scilicet ignorantiæ inuinci-
bilis. Pro quo hæc satis, cùm aduersarij ad sua-
rum etiam positionum firmandam probabilita-
tem, similiter etiam modum explicationis de-
beant suæ aptandum argumentationi vestigare.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Pergit n. 260. & sic arguit. In materia<marginalia>Ex appa-|rentia solu|iudicij pra-|ctici argui-|tur.</marginalia>
peccaminosa & dubia seu suspecta de peccato,
qualis est ea, de qua agimus, ex omnium senten-
tia, vbi iudicia practica sunt tantùm apparenter
vera, suspendi debet operatio, si non sit necessa-
rium operari. Atqui ista iudicia, de quibus est
quæstio, sunt tantùm apparenter vera; immò
alterutrum est demonstratiuè falsum, quia est al-
terius contradictorium, iuxta adductam ratio-
nem, neque est necessarium operari, vt supponi-
tur: Ergo &c. Maior probatur, quia alioqui
esset exposita peccandi periculo, & hoc sensu
illicita ac peccatum, vt patêre satis, ait ex proba-
tione 1. Nec dici potest apparentia sufficere in
hoc statu, in quo C&#x0153;ci nati sumus, & impossibi-
lis est inuentio veritatis; Quia non obstante c&#x0153;-
citate potest haberi & debet quæri certitudo
moralis; alioquin incerta motiua apta non sunt
nostræ c&#x0153;citatis dubia & scrupulos rescindere,
prout aduersarij sua sententia de licita opinionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0022.jpg/>
@@1@<SE22>De opinione probabili. Sectio III. 7
<duolan 2><-P>probabilis sequela rescindere præsumunt, sed in
extricabiliter intricare dumtaxat, quæ in toto
hoc dubio afferuntur, efficaciter probant. Sic
Auctor, verba quidem, nihil tamen quod mo-
menti sit considerabilis eisdem adnexum multi-
plicans. Maiorem concedo de apparentibus vt-<marginalia>Sed sine|robore, vt|ostenditur|cum notan-|da obserua-|tione.</marginalia>
cumque veris, nego tamen cùm sufficiens appa-
ret fundamentum ad probabile iudicium effor-
mandum; quod quidem ad conscientiarum secu-
ritatem commodius multò, quàm iudicium illud
omnem excludens de opposita sententia formi-
dinem; quod quidem communiter loquendo dif-
ficile est, & valde profectò difficile, quidquid sic
opinantes nobis de illius facilitate conentur per-
suadere. Vide dicta n. 12. Quod secus accidit
quando quis opinionem communiter receptam
vt probabilem sequitur. Vnde ineptissimè dicitur
conscientias hoc modo inextri cabiliter intricari,
quod quidem vsurpari veriùs posset de opposito
sentiendi modo, si ab inofficiosis exaggeratio-
nibus huiusmodi non esset opportunius tempe-
rare.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Ex eo autem vrgere nititur n. 261. quod<marginalia>Non semper|licitus opi-|nionis proba-|bilis vsus.</marginalia>
sententiæ nostræ Auctores adijciunt, scilicet non
semper licitum esse vsum sententiæ probabilis:
quando inquam malum ex illo resultans est no-
tabiliter grauius quàm illud, quod ex non vsu
posset erga operantem resultare, vt in iudice, me-
dico,  Sacramentorum ministris, aut aliàs potest
accidere. Tunc sic. Ideò id fieri nequit, quia sic<marginalia>Inepta ex eo|obiectio con-|tra illum.</marginalia>
procedens imprudenter operatur: Atqui impru-
denter non agit qui opinionem probabilem se-
quitur: Ergo & illud licebit, vel si non licet, cor-
ruit quod pro licito opinionis probabilis vsu fun-
damentum inculcatur. Verum enim verò cùm
sic operari, contra iustitiam aut charitatem sit,
in tali operatione nequit stare prudens agendi ra-
tio, quidquid D. Fagnanus vrgere contendat,
quem efficacissimè circa hoc versatum concla-
mat Auctor, sed nihil speciale proponens. Illud<marginalia>Alia cum|notanda|doctrina, ex|differentia|erga Deum|& homines,|cùm de dam-|no agitur.</marginalia>
autem potest obijci, stante damni proximi peri-
culo non licere vsum dictum: Ergo & stante pe-
riculo violandi diuinum præceptum. Consequen-
tia probatur, quia non minùs debet attendi dam-
num saltim extrinsecum Dei, quod in eius præ-
cepti violatione contingit, & eiusdem interior
displicentia, quàm hominum, cùm hoc inferioris
conditionis sit illius comparatione, vnde nec pe-
riculo tali se quisquam debet exponere. Ad quod
dico, in præfatis diuersam esse rationem; dam-
num enim proximi aut est certum, aut potest
esse, dum quis cum illius periculo operatur, mi-
nimè ex opinionis probabilis, si fortè falsa est,
prosecutione vitandum: respectu autem Dei
damnum est nullum, dum prudenter quis ope-
ratur, quia lex tantùm materialiter violatur (quod
& negari potest, quia sic operantem non obli-
gat) ex quo neque displicentia, quæ indignatio-
nem prouocare possit, emergit, vt in amentibus
euenit: neque alio modo vult secum agi sum-
mum rigorem præferens, quia id summè esset
onerosum, & ita Doctorum consilio, quos sui
loco statuit, contentus est negotium conscientiæ
pertractari. Sed iam ad D. Fagnani argumenta
Dom. Caramueli ineluctabilia veniamus.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Probationes aliæ propositæ & eneruatæ,
ex quibus lux amplior receptissimæ
positioni.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>20.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Vm. 263. principium illud proponit,<marginalia>Ex prin-|pio Tene|certum,|discursus|aduersan-|tium.</marginalia>
Tene certum, dimitte incertum ex Cap.
Si quis autem, in fine de P&#x0153;nit. dist. 7.
circa quod latè discurrit n. seqq. præfati Auctoris
verba transcribens. Ait ergo aliud esse in mora-
libus sufficere certitudinem ex probabilibus, &
aliud sufficere certitudinem probabilem. Itaque
cùm dicimus, in moralibus sufficit certitudo,
quæ oritur & generatur in intellectu ex argu-
mentis & rationibus probabilibus, propositio ve-
ra est, quia plures rationes probabiles sunt aptæ
natæ generare in potentia rationali moralem cer-
titudinem de honestate operationis absque vlla
formidine partis oppositæ; si rationes illæ, sint<marginalia>Moralis|certitudo ex|probabili-|bus, nec|tantùm pro-|babilis.</marginalia>
tanti ponderis, vt efficaciter moueant intellectum
ad iudicandum rem ita se habere, vt probatur ex
Cap. Ego solis. vers. Alios autem 9. dicta. & hæc
est illa certitudo surgens ex probabilibus, quæ in
morali materia sufficit ad rectè operandum. Cùm
verò dicimus, In moralibus sufficit certitudo proba-
bilis, propositio est falsa, quia ista certitudo pro-
babilis non datur; immò implicat cōtradictionem
quòd sit certitudo, & sit probabilis; quia certitu-
do est præcisa determinatio intellectus ad vnum;
probabilitas autem indeterminatè, & indifferen-
ter se habet ad rectum & obliquum, vnde iudi-
cium probabile non est prudentiæ, cùm non ha-
beat, pro obiecto verum, & sub ratione veri, sed
est obnoxium formidini &c. Vnde certitudo &<marginalia>Aristotel.</marginalia>
probabilitas se mutuò destruunt ex Aristotele 1.
Ethicor. Cap. 3. dum ait in morali materia satis
esse vt verum ostendatur pingui quadam Miner-
ua, & adumbrata figuratione, atque de ijs, quæ
plerumque eueniunt, ratiocinari, & ex ijs simi-
lia etiam concludere. Quibus verbis tantùm in-
tendit vt in materia morum non requirantur pro-
bationes per rei euidentiam, seu demonstratio-
nem, sed satis sit verum ostendere per coniecturas
probabiles, arguendo etiam à communiter acci-
dentibus, & à similibus, quod & se fateri affirmat.
Verumtamen oportet secundùm Aristotelem, vt
his coniecturis & argumentis probabilibus osten-
datur verum, & sic non sufficit vt ostendatur
probabile, quod longè distat. Quare qui proba-
bilibus rationibus ostendit opinionem probabi-
lem, non satis facit menti Aristotelis requirentis
vt ostendatur verum, excludens scilicet formi-
dinem, & ita obiectum virtutum intellectualium,
quod est immutabile, vnde & prudentiam ab
opinione distinxit.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Pergit, & ait, cùm D. Antoninus & alij<marginalia>Vt velint|aduersarij|intelligendos|Doctores,|leges, &|Canones|probabiles|rationes ap-|probantes.</marginalia>
ex aduerso citati ab ipso nu. 51. dicunt moralem
certitudinem consurgere ex coniecturis probabi-
libus, grossis, & figurantibus; hæc verba non
importare vt in moralibus sufficiat certitudo pro-
babilis, sed tantùm vt sufficiat illa, quæ ex pro-
babilibus coniecturis & argumentis generatur,
& eodem modo, dum leges & Canones decidunt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0023.jpg/>
@@1@<SE23>8 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>quæstiones & caussas ex argumentis probabili-
bus, non intendunt vt sufficiat iudicium proba-
bile, sed tantùm vt ex probabilibus rationibus
simul iunctis possit iudex ita illuminatus formare
iudicium certum & infallibile de rei veritate, quia
licet argumenta sensim non concludant, si tamen
simul iungantur, & sint multi ponderis, sunt ap-
ta nata generare certitudinem, vt apprehendat
intellectus rem ita se habere; atque ita caussæ
sunt probabiles, sed effectus omnino certus &
infallibilis: & hoc innuit textus in Cap. Iudican-<marginalia>Cap. Iudi-|cantem 30.|q. 6.</marginalia>
tem 30. q. 6. in illis verbis: vt ibi actio ambarum
partium illuminata sit plenior. Probat deinde cum
prædicta certitudine ex probabilibus deducta li-
citam esse operationem, per ea, quæ adducit Au-
ctor num. 267. addens in terminis huius casus se
non reperisse quemquam contradictorem ex an-
tiquis aut modernis Scriptoribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Nec bonam consequentiam esse ait, Cer-<marginalia>Positio ad-|uersa am-|pliùs expli-|cata &|exornata.</marginalia>
titudo moralis nascitur ex probabilibus: ergo proba-
bilia sunt moraliter certa: Quia in primo casu con-
sideratur illud totum & aggregatum perfectum,
quod resultat ex pluribus singularibus imperfe-
ctis. In secundo autem considerantur ipsa singu-
laria imperfecta & insufficientia. Quo sit vt si
aliqua propositio haberet pro se vnam tantùm<marginalia>Præsumptio|vehemens|vt certa.</marginalia>
rationem seu pręsumptionem non conuincentem
sed solum probabilem, illa non esset moraliter
certa, quia esset cum formidine partis aduersæ:
Secus verò si ratio illa seu præsumptio esset con-
uincens, vt est textus in Cap. Afferte, de præ-<marginalia>Cap, Afferte|de præsumpt.</marginalia>
sumpt. vbi proponitur iudicium Salomonis, qui
ex præsumptione violenta pronuntiauit pro ma-
tre dicens: Date huic infantem viuum &c. Vnde<marginalia>3 Reg. 3.|v. 27.</marginalia>
iudicium illius non fuit probabile, sed omnino
certum: non quidem certitudine mathematica,
sed morali. Quando autem præsumptio vehe-
mens non est, tunc quæ non prosunt singula, multa
iuuant. l. 2. §. Ætas. Et ibi Glossa in verbo Legi-<marginalia>Duæ semi-|plenæ vnam|faciunt ple-|nam proba-|tionem, pro|quo exem-|pla.|Bertholus.</marginalia>
tionis ff. de excusat. tutor: l. Instrumenta, vbi
etiam Glossa in verbo. Alijs quoque. Cod. de pro-
bationib. Glossa Cap. Cùm caussam in verb.
Adminicula, de testibus. Et duæ probationes se-
miplenæ etiam diuersi generis similiter iungun-
tur ad faciendam vnam plenam probationem: vt
notat Bartholus l. Admonendi n. 48. vers. Veritas
est quòd duæ semiplenæ faciunt vnam plenam. ff. de
iureiur. Vnde vnus testis, qui facit semiplenam,
& confessio facta absente parte, quæ facit aliam
semiplenam, simul iuncta plenè probant. Casus
est in Cap. Cum dilectus de Succession. ab intest.<marginalia>Cap. Cùm|dilectus|de success. ab|intest.</marginalia>
& notat Bartholus vbi supra. Item vnus testis &
fama publica, eo casu, qui faceret semiplenam,
vt in Cap. 1. de appellat. & notatur in l. 3. §. Ijs-
dem quoque principijs. ff. de testibus, & per Ber-
tholum loco citato. Idem in fama & scriptura pri-
uata, pluribus præsumptionibus & adminiculis,
quandò vnum adminiculatur alteri, ostendit ad-
ductis textibus & Doctoribus: vnde concludit
pro casu, de quo agitur, citatis pro sua positione
Merenda, Carena, & Mercoro. Et hæc pro pri-
ma Confirmatione, ad quæ minimè est operosum<marginalia>Aristote-|lem aduer-|sarijs esse|contrarium,|& alios ab|ipsos produ-|ctos.</marginalia>
respondere.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Et in primis quod ad Aristotelem atti-
net, pro opposita non obscurè sententia facit,
cùm dicat in moralibus satis esse vt verum, pin-
gui Minerua, adumbrata figuratione, ex frequen-<-P>@@

<-P>ter euenientibus, & similibus, ostendatur. Hæc
enim manifestè indicant non esse necessariam
omnimodam & infallibilem certitudinem, qualis
ab Auctore exigitur: sicut & verum immutabile:
hoc enim non pingui Minerua verum est, vt li-
quet: Quod neque in sic arguentis sententia sta-
re potest, cùm accidere queat esse falsum id,
quod vt certum quis, dum operatur, amplectitur.
Deinde D. Antonini doctrina cùm Aristotelicæ
consonet, sinistrè ad contrarium sensum inflecti-
tur. Iam quod certitudo ex probabilibus genita
ad caussarum decisionem sufficiat quis negat?
Illud tamen negari meritò debet, certitudinem<marginalia>Ex probabi-|libus tantum|probabile.</marginalia>
scilicet talem extrahere rem iudicio subiectam
ab statu probabilitatis. Vnus quidem testis non
satis ad iudicium probabile de veritate, si non sit
sublimi aliqua prærogatiua qualificatus, de qua
in Cap. Cùm à nobis de testibus &c. Sed in ordi-<marginalia>Cap. Cùm|à nobis, de|testib. &c.</marginalia>
ne ad iudiciale forum duo sunt satis ex Cap. Li-
cet vniuersis eodem tit. & alijs. Atqui id quod illi
affirmant, tantùm est probabile, quia falsum esse<marginalia>Cap. Licet|vniuersis.|Eod. tit.</marginalia>
potest, vt in iudicibus contra Susannam est de
fide, & frequentes euentus comprobarunt, vnde
tot in Iure vtroque pro testibus cautiones. Ad-
dantur alij, erit quidem probabilius, quia formale
motiuum assentiendi non variatur, sicut non va-
riatur ratio fidei humanæ, quæ testimonio dicen-
tis innititur: vnde & vni, & duobus, & pluribus,
vltra creditur, sicut creditur instrumentis, & ita
extat titulus de fide instrumentorum. Et quidem
circa hoc æquiuocatio vitanda est: aliud est enim<marginalia>Iudex ut|certus &|etiam du-|bius ad sen-|tentiam|procedat.</marginalia>
iudicem vti certum de sententia procedere, se-
cundùm quam operatur, aliud verò certum esse
de probationibus, siue argumentis, & testimo-
nijs, quibus motum animi sui conformat, vt lo-
quitur Cælestinus Tertius in Cap. Prætereà de
testibus &c. quod est ad procedendum in ea ne-
cessarium. Primum enim ex eo habetur quòd
lex præcipit iuxta determinatum testium nume-
rum ferre sententiam siue illi verum dicant, siue
mentiantur, dum de mendacio nequeunt coar-
gui: Sic enim cùm legi obediat certam sequitur
ille sententiam. Posterius autem non ita, vt ex
modo dictis apparet, quia potest non immeritò
formidare quòd testes non verum deponant, siue
ex malitia, siue ex inscitia, aut incuria. Pro quo
explicando opportunè succurrit casus in Cap. In<marginalia>Cap. In|nostra cit.|tit.</marginalia>
nostra vbi plures pro Monachis in caussa contra
Archidiaconum quemdam deponunt testes, &
tamen eorum depositionibus non standum decer-
nit Innocentius Tertius.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Audiendus ille: Si testes vtrimque produ-<marginalia>Pauciorum|testimonio|aliquando|standum con-|tra plures.</marginalia>
cti eiusdem honestatis & æstimationis extiterint,
cùm constet testes Monachorum esse testibus Archi-
diaconi numero pauciores, pro Archidiacono sen-
tentiam proferatis. Addit deinde. Si verò testes
ex parte Monachorum producti, tantæ præeminentiæ
fuerint, quòd eorum auctoritas aliorum sit meritò
multitudini præferenda, ab impetitione Archidiaconi
absoluatis eosdem. Vbi quis non videat propter
aliqualem excessum testium dicta ex aduerso
stantium non penitus infirmari, & posse reipsa
contingere, vt illi veritatem attingant, qua sint
aduersantium dicta destituta: Ergo iudex meritò
potest de veritatis formidare defectu, cùm tamen
certus ad sententiam procedat, legis imperijs ob-
secutus. Et verò si extra iudicialiter res agatur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0024.jpg/>
@@1@<SE24>De opinione probabili. Sectio IV. 9
<duolan 2><-P>ob prædictam formidinem nemo quemquam
condemnarit: constat autem non cessare illam
eo quòd caussa ad iudicium forense deferatur.
Vbi quod de iuramento dici potest, non obstat,
quia testes vtrimque producti iurant, & nihilo-
minus pro alterutra stantes parte formaliter aut
materialiter saltim mentiuntur. Quando etiam
pauciores ob rationem dictam præferuntur, suus
etiam formidini locus relinquitur. Si enim tales
non iurati deponant, eorum testimonio non de-
fertur, nisi fortè id à parte remittatur aduersa.
Cap. Tuis. Et Cap. Nuper cit. tit. Ergo formidari
circa eorum depositionem potest, aliàs non es-
sent repellendi. Ex eo autem quòd iuramentum
accedat, præeminentia non crescit, & stat ex ad-
uerso plurium iuramentum, vnde & potest locus
esse formidini; & ea non obstante iudex iuxta
eorum deposita pronuntiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Quòd ergo stante propria ratione proba-<marginalia>Licita opi-|nionis seque-|la ex discur-|su aduer-|santium|roborata.</marginalia>
bilitatis, sine certitudine, quam præfatus Auctor
necessariam esse contendit, operari liceat, ex ad-
ducto illius discursu potiùs euincitur, quàm ali-
qualiter conuelli videatur. Concedimus enim
quidquid de minùs sufficientibus probationibus
dicitur, sed negamus ex illis certitudinem omni-
modam euinci, sed eam, quam leges sufficientem
esse statuunt, quæ non excedit probabilem: vnde
& fatetur leges & Canones decidere quæstiones
& caussas ex argumentis probabilibus: cùm ta-
men non semper multa argumenta, aut vehe-
mens aliqua præsumptio concurrat, vt in citato
Cap. In nostra, ad decisionem caussæ vnicum est
argumentum excessus aliqualis testium, aut eo-
rum præeminentia: in quibus tamen ea est, quam
vidimus, efficacia. Occurrit etiam casus in Cap.<marginalia>Vnicum mo-|tiuum ac|decisionem|sufficiens.|Cap. Per|duas de|probat.</marginalia>
Per duas de probation. in quo habetur iuranti
concubinæ eum quem in domo amasij peperit,
non esse illius filium, sed alterius, eo quod à priori
diuerterat, ad quem tamen regressa, quem tamen
vt filium habuerat, & talem nominauerat, non
esse credendum: Cùm indignum sit (iuxta legiti-
mas sanctiones) vt quod sua quisque voce dilucidè
protestatus est, in eumdem casum proprio valeat testi-
monio infirmare. Quæ sunt verba Innocentij Ter-
tij. Vbi manifestè apparet vnicum esse argumen-<marginalia>Et probabile|illud.</marginalia>
tum pro decisione, & probabile esse vel saltim
suspicabile, sic iurantem non peierare. Quod
quidem, quæ sequuntur, etiam manifestant, sic
enim idem: Vnde apparet per consequens, quod præ-
dictus R. Sophiam, neptem memorati T. cuius prima
facie præsumitur consobrinus, non potest habere ali-
quatenus in vxorem. Circa quod ita Glossa: sed<marginalia>Glossa.</marginalia>
videtur quòd potiùs secundo dicto matris standum est,
quàm primo; quia potius iuramento, quàm simplici
verbo creditur; maximè cùm alia præsumptio proce-
dit, quòd de alio sit genitus: sed fauore filiationis
potiùs statur communi opinioni, & nomini vtriusque
parentis. Sic Glossa: ex quo compertissimum
habetur cum opinione tantùm stare posse quæ-
stionis decisionem, & argumentum vnicum suf-
ficere, vt in præsenti, rationem scilicet filiatio-
nis, impedimento matrimonij declarato ex eo
quòd tantùm prima facie præsumitur, eidem ob-
stare, non rei veritate penitus explorata, iuxta
quam oppositum posset comperiri: Pro quo hæc
satis, vbi multa alia possent aggerari.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO V.</A+2>
<A+1>Discursus alij aduersantium penitus
infirmati.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>26.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 213. n. 271. & seqq. habentur ea,
quæ ad secundam Confirmationem
spectant, vbi etiam D. Fagnanus ea
exhibet suæ sententiæ fundamenta, ad quæ Dom.
Caramuel nihil respondit, vtpotè (sic Auctor cen-
set) qui eisdem conuictus, non potuit illa suis re-
sponsionibus eneruare.</P>
<P>  Primò quia ad honestè & prudenter operan-<marginalia>Arguitur 1.|ex necessita-|te moralis|certitudinis|de honestate|operationis.</marginalia>
dum necessarium est vt quis habeat certitudinem
de honestate operationis. Cap. Si quis positus.
Cap. Si quis autem in fine, de P&#x0153;nit. dist. 7. Cap.
Iuuenis. vers. In his, de Sponsa 1. Medina 1. 2.
q. 19. arti. 5. Suarez de actibus humanis, Disput. 2.
Sect. 2. Salas 1. 2. Tract. 8. Sect. 9. Lessius de Iust.
& Iure Cap. 1. & est communis sententia; immò
multi existimant esse de fide, propter illud ad
Rom. 14. v. 23. Omne, quod non est ex fide, pecca-<marginalia>Rom. 14.|v ic.|Glossa.</marginalia>
tum est: vbi Glossa dicit: Fides nostra vult vt homo
agat hoc, quod benè intelligit esse agendum; & pec-
catum est quod aliter fit quàm probatum est. Ad idem
Cap. Quoniam omne de præscript. & 5. Ex his
28. q. 1. S. Thomas in præallegatum locum Apostoli
& Quodlib. 8. arti. 13. Sed qui vtitur opinione
probabili non habet hanc moralem certitudinem:
Ergo non agit rectè & prudenter. Minor proba-
tur, quia operatio incerta est, cùm se habeat ad
verum & falsum, vt inquit Aristoteles sæpiùs al-<marginalia>Aristotel.</marginalia>
legatus in 1. Magnor. moral. Cap. 13. Existimatio
est, qua in omnibus ferimur ancipites, ea ne ita, an
secus.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori, negando Mino-<marginalia>Resp. dari,|sed nihil|inde.</marginalia>
rem, & ad probationem concedo opinionem in-
certam esse, sed præter assensum circa illam dari
alium de illius licita sequela, iam explicatum.
Nihil certè noui discursus præfatus exhibet, vnde
& potuit omitti, nec repetitione inutili lectorum
patientiam fatigare.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Secundò, dictamen rectæ rationis debet<marginalia>2. Ex defe-|ctu dictami-|nis confor-|mis legi|æternæ, cui|iam factum|satis.</marginalia>
conformari legi æternæ tamquàm primæ regulæ
S. Thomas 1. 2. q. 19. arti. 6. Sed dictamen cum
formidine morali repugnat conformari legi æ-
ternæ, quia hæc est immutabilis dicto 5. in prin-
cipio, & dicto 6. §. His itaque. Iudicium verò
opinatiuum in suo conceptu formali est variabile
& fallibile, habetque defectibilitatem moralem,
quia ita creditur verum, vt etiam moraliter possit
esse falsum. Ergo &c. Et hæc est repetitio, vt vi-
deri potest n. 17. & ita ad alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Tertio, in actibus humanis iudicium, quod<marginalia>3. Ex incer-|titudine iu-|dicij proba-|bilis.</marginalia>
est incertum, non potest habere moralem certi-
tudinem: tale est probabile propter formidinem.
Ergo Maior patet quia repugnat in humanis acti-
bus aliquid esse simul certum & incertum. Cap.
Si quis autem in fin. de P&#x0153;nit. dist. 7. & dicto §.
Ex præmißis 30. q. 5. Sicut repugnat quòd quis
simul sit securus & timidus, tutus & formidans,
stabilis & fluctuans: hæc enim sunt opposita,
quæ se mutuò destruunt l. vbi repugnantia ff. de
regulis iuris, & ibi declarat Cagnolus n. 2. De-
cianus Cod. 1. 49. n. 11. lib. 3. & patet ex Philo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0025.jpg/>
@@1@<SE25>10 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>sopho in 4. Metaphysicæ Cap. 6. circa medium.
Minor est Nicolai de Lyra circa illud Sap. 9. v. 14.<marginalia>Sap. 9. v. 14.|Nicolaus|de Lyra.</marginalia>
Cogitationes mortalium timidæ, & incertæ, proui-
dentiæ nostræ, sic locutus: & hoc est quod dicit:
Cogitationes enim mortalium sunt timidæ, quia sunt
obnoxiæ formidini, & per consequens sunt incertæ
prouidentiæ nostræ, nisi dirigantur dono sapientiæ di-
uinæ. Hæc ille, in quibus ponderandum illud, &
per consequens, quod clarè demonstrat iudicium
probabile ex eo quòd sit obnoxium formidini,
necessariam consequentiam esse timidum & in-
certum, & sic non habere moralem certitudinem
requisitam ad honestè operandum. Pro quo
Bresserum laudat & Honoratum Fabri in opi-
nionis definitione.</P>
<P>  Respondeo benè quidem prædicta stare, & de-<marginalia>Non obstare|illud osten-|ditur cum|doctrinæ|auctario.</marginalia>
seruire posse ad dogma illud roborandum, quod
Theologis inconcussum. Sed nunc non erat his
opus, cùm ex repetitionibus præfatis id liqueat,
neque à Nobis in dubium reuocetur. Concedi-
mus enim quidquid de certitudine morali dicitur,
& negamus ex opinione sequi fluctuationem
proximam & immediatam, quidquid de antece-
denti sit, quod non est regula proxima operatio-
nis. Quemadmodum in modo philosophandi sic
arguentis, ex probabilibus generatur dictamen
moraliter certum: atqui circa probabilia necessa-
rium est fluctuare; in quibus neque tutus esse o-
peraturus potest, neque securus. Sicut ergo eo
non obstante, dictamen certum haberi potest;
ita & in receptiori philosophia. Et ratio est quia
in eo, quod est incertum, potest certum aliquid
inueniri, quod sit dictaminis non incerti funda-
mentum. Quemadmodùm quando quis se ex-
ponit periculo, incertum est an damnum sit fu-
turum; periculum tamen certum est, vnde &
certum est peccare se periculo exponendo. Ita
etiam opinio incerta est, sed certum est esse pro-
babilem, vnde & dictamen certum formari potest
circa illius licitam, tutam, & securam sequelam.
Quòd si dicas posse dari opinionem, quæ tantùm
probabiliter sit probabilis, in eo etiam sua est cer-
titudo, esse inquam eo modo talem, & pro eo stare
regulas probabilitatis, cùm non leues rationes
pro se habeat, & non contemnendam auctorita-
tem.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Quartò, qui facit actum probabiliter illi-<marginalia>4. Ex peri-|culo peccan-|di mortali-|ter.</marginalia>
citum, discrimini se committit, & mortaliter
peccat, vt est textus in Cap. Inquisitioni de sen-
tent. excom. vbi est expressum mortaliter pec-
care eum, qui facit actum illicitum ex conscien-
tia credulitatis probabilis. Et probatur à fortiori
ex Cap. Ad audientiam. Cap. Significasti El. 2.
& Cap. Petitio, de homicidio. Sed qui facit actum
probabiliter licitum, facit actum probabiliter il-
licitum, cùm probabilitas se habeat indifferenter
ad vtrumque extremum, vt in 6. Ethicorum Cap.
3. & 5. & in 1. Magnor. moral. Cap. 33. & in Poste-
rioribus textu 44. vbi probabile, seu opinabile
definitur esse illud, quod ita creditur esse, quod
tamen aliter se habere potest. Ergo qui facit a-
ctum probabiliter licitum, committit se discri-
mini, & mortaliter peccat. Quo argumento ait
vti Cardinalem Caietanum in Opusculis. Tomo 1.
Tract. vlt. Respons. 15. dub. vlt. vbi sic scribit; si-<marginalia>Responsione|non opus|noua.</marginalia>
cut in argumento 6. videbitur: & quid ad hæc?
Id certè quod circa præcedentia, repetitionem<-P>@@

<-P>inquam esse, cui nihil sit opus adiungi. Textus
de dubio procedunt, non de probabili opinione:
quod neutiquàm impugnatur: neque toties addu-
ctus Aristoteles quidquam negotij facessit, sed in
officiosæ occupationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Quinto si Dominus administrationem<marginalia>Exemplis|domini, me-|dici, & alijs|vrgetur.</marginalia>
& dispensationem bonorum suorum committe-
ret seruo, qui ex imprudentia vel infidelitate so-
litus esset falli & fallere, vtique ab omnibus iu-
dicaretur imprudens, eiusque fatuitati meritò im-
putaretur, si seruus, cui substantiam tradidisset,
eam dissiparet: & idem esset in ægroto, qui pro
cura sui corporis, grauiter laborantis vteretur
opera medici imperiti & infidelis; & in naui-
gante, si nauis regimen committat nautæ, qui ex
imperitia rei nauticæ, vel dolo malo solitus esset
falli, & aliàs fallere, & quandoque mentiri, &
mentiendo nauigantes in interitum perducere.
Ergo multò magis iudicandus est imprudens
Christianus, qui pro directione & regula con-
scientiæ suæ vtitur medio opinionis probabilis,
quam mentiri & fallere sæpè contingit & falli,
vt sæpiùs legitur in allegato Cap. A nobis, de sent.
excommun. El. 2. & in 6. Ethicor. Cap. 3. in prin-
cipio. cùm anima corpori, & rebus omnibus sit
præferenda. Cap. Sedulò 38. dist. & l. Sancimus
C. de Sacros. Eccles.</P>
<P>  Respondeo argumentum præfatum etiam con-<marginalia>Retorquen-|tur illa.</marginalia>
tra arguentem militare, vt euidenter ostenditur.
Nam vt formetur iudicium moraliter certum,
quod necessarium est iuxta ipsum ad honestam
operationem, præcedit examen probabilium ra-
tionum, ex quibus illud generatur. Tunc sic.
Eo ipso quòd ex probabilibus generetur, ita red-
dit certum volentem iuxta ipsum operari, vt falli
possit; ea enim de caussa potest mutari senten-
tia, iuxta dicta n. 13. Ergo in eum ita operantem
adducta exempla concurrunt. Quid ergo ad illa?
Vel si non quadrant, neque contra sententiam op-
positam quidquam roboris continent. Itaque
licet stare possit vt certo moraliter dictamine
posito operetur quis: cùm tamen ad eum statum
per argumenta probabilia deueniendum sit, ces-
sare omnis inquisitio debebit, quando pars tuta
clarè occurrit, quia aliàs in periculum operandi
contra legem impingetur, & domini bonorum,
ægroti, & nauigantis exempla recurrunt. Ad quæ
dicendum nihil vrgere, quia in illis damnum po-
test reipsa contingere, secus in casu nostro, in
quo damnum nullum, cùm sit honesta operatio,
per quam lex aut præceptum non violatur, de
quo dictum nu. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Sextò ex Cardinali Caietano citato n. 29.<marginalia>Ex Card.|Caietani|auctoritate.</marginalia>
sic enim ille: Si applicatio ad opus fluctuat circa re-
ctum & obliquum, mox scrupulus est conscientiæ,
contra quam illicitè agitur. Et obliquitas mortalis
incurritur. Et infra. Hoc enim fit, vt vacillatio con-
scientiæ in applicatione deformem reddat actionem,
quoniam fit applicatio modo, quo non debet: debet
enim potentia rationabilis determinari ad vnum, si
rectè exire debet in actum, alioqui discrimini expo-
nitur vtriusque oppositi, si fluctuante illa quis vtitur.
Fluctuant enim quantùm sapit fluctuationis, tantùm
sapit indeterminationis, ac per hoc indebiti modi
operandi. Sic ille. Atqui in operante ex opinione
probabili talis fluctuatio datur, pro quo reprodu-
cit auctoritatem Aristotelis ex 1. Magnor. moral.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0026.jpg/>
@@1@<SE26>De opinione probabili. Sectio V. 11
<duolan 2><-P>Cap. 3. & D. Bonauenturam dicentem quòd vbi<marginalia>Non vrgere|concluditur.</marginalia>
est opinio, ibi est vacillatio. Ergo &c. Ad quod
dico argumentum hoc noua responsione non
egere, Card. Caietanus de fluctuatione conscien-
tiæ, non de opinione probabili accipiendus, vel
si pro Auctore stat, contra illum receptissima
sententia depugnat.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Septimo ex eodem Cardinali arguit in<marginalia>7. Ex eo-|dem.</marginalia>
Summa verb. Opinionis vsus ad finem; vbi diuersis
verbis asserit iudicium practicum ad operandum
debere esse rectum, ita vt omnem contrariæ par-
tis formidinem excludat, etiamsi secundum pro-
priam opinionem quis operetur. Id que efficaci-
ter probare affirmat hoc argumento: Quando
potentia rationabilis solùm practicè probabiliter
iudicat aliquid esse licitum, iudicat etiam proba-
biliter aliquid esse illicitum & id faciens, peccat,
vtpotè qui peccandi periculo se exponit: Ergo
&c. Caietano concordare ait Almainum Tractat.
morali Cap. 14. Armillam V. Opinio nu. 2. Nauar-
rum in Cap. Si quis autem, n. 58. & seqq. de Renit.
dist. 7. & in hoc nihil est, circa quod hærere de-
beamus. Auctores dicti, quod fatemur, non attin-
gunt, iudicium scilicet certum omninò necessa-
rium, & Armillam pro nobis stare legenti con-
stabit, pro quo Parte 1. nu. 656. & vt illi aduer-
sentur, qui sunt inter tantos? Cùm alias probabi-
litatem oppositæ sibi sententiæ neutiquam infi-
cientur.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Octauò ex formidine opinionis probabi-<marginalia>8. Ex for-|midine opi-|nionis proba-|bilis.</marginalia>
lis, quam essentialiter & inseparabiliter habet an-
nexam, vt admittunt Auctores contrariæ sen-
tentiæ, & probatur in 1. Magnor. moral. Cap. 33.
& 5. Ethicor. Cap. 3. in principio. Et in citato Cap.
Anobis El. 2. de sent. excommun. l. finali. C. de iust.
& subst. & patet ex illius definitione, quam addu-
cit citatis pro ea D. Antonino, Syluestro, Soto,
Nauarro, & D. Bonauent. l. admonendi, ff. de iu-
reiurand. vbi Bartholus, ait tenere medium inter
suspicionem, & perfectam probationem: vnde
exclusa formidine non esset opinio probabilis, sed
veritas & certitudo, seu opinio vera, vt patêre ait
ex 2. de anima textu. 152. Nec esset secundus
gradus probationis, vt dicunt Legistæ, sed esset
perfecta credulitas, seu perfecta probatio secun-
dum Bartholum in l. citata num. 23. & l. 2. §. Do-
lum. ff. de dolo & notare ait omnes in l. Omnis de-
finitio. ff. de regul. iur. & vrget rogans quæ sit
formido illa, quæ intrinsecè inest opinioni? Ari-<marginalia>Quid for-|mido.|Aristotel.</marginalia>
stoles suprà 1. Magnor. moral. Cap. 33. Existima-
tio (inquit) seu opinio est, quia in omnibus ferimur
ancipites, ea ne ita sit, an secus. Quarè secundùm,
cum formido, quæ inest opinioni, est passio quæ
nos facit ancipites, id est, ambiguos, ac tituban-
tes, an res ita se habeat, nec ne. l. final. C. de con-
dict. indeb. Vnde in effectu talis formido nihil est
aliud quàm dubium positiuum & formale, aut
saltem suspicio quædam seu scrupulus, & leuis
credulitas ne pars opposita sit vera, vt explicant
Theologi, hæc enim sunt synonima, & idem im-
portantia. Et suspicio illa vel suspicio, tenet me-
dium inter dubitationem & opinionem; plus enim
credulitatis habet quàm dubitatio, & minùs quàm
opinio, cum sit credulitas ex leuibus coniecturis,
vt inquit Syluester. Verb. Opinio, in principio &
notat Bartholus ad dicta in. l. Admonendi, nu. 21.<-P>@@

<-P>Omnia hæc ille, & sint sanè omnia vera; sed
quid inde?</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Post hæc sic concludit. His positis proba-<marginalia>Ex eadem|amplifica-|tum argu-|mentum.</marginalia>
tur hæc sententia ineuitabili hoc argumento:
Quisquis habet suspicionem, formidinem, scru-
pulum, seu leuem credulitatem, quòd aliqua
actio sit illicita, non potest manente tali formi-
dine absque peccato operari. Sed qui habet opi-
nionem probabilem affirmantem actum esse illi-
citum, necessariò habet suspicionem formidi-
nem, scrupulum, seu leuem credulitatem de op-
posito, id est quòd ille actus sit illicitus, vt eui-
denter ostensum est, & admittunt aduersarij:
Ergo &c. Maior propositio probatur per textum
rotundum, qui cauillari in potest in Cap. Per tuas,<marginalia>Cap. Per-|tuas. de|Simonia.</marginalia>
El. 2. de Simonia, vbi deciditur esse peccatum
mortale operari contra conscientiam scrupulo-
sam, seu ex credulitate leui, nisi priùs formido seu
error deponatur, & tradunt Innocentius, Ioannes
Andreas, & alij: hoc enim important verba illa:
Ædificat ad gehennam. Ad idem est textus expres-
sus in Cap. Inquisitioni de sent. excommun. vbi<marginalia>Cap. Inqui-|sitioni de|sent. excom-|mum.</marginalia>
verba illa iuxta casum ibidem propositum: Ad
pastoris sui consilium (conscientia leuis & temerariæ
credulitatis explosa) licitè poterit, non solùm reddere,
sed exigere debitum coniugale. Nisi ergo exploda-
tur leuis credulitas seu formido, non licet operari,
& ratio decisionis est, quia iuxta Caietanum su-
prà citatum, qui formidat, vacillat, & fluctuat, &
qui fluctat, ad neutram partem se determinat.
Qui autem sine hac determinatione operatur,
certitudinem non habet de honestate operationis,
cùm certitudo sit determinatio intellectus ad
vnum, vt per D. Thomam suprà (nu. 26.) & sine
hac certitudine exponit se discrimini, & leuis illa
credulitas & scrupulus est mors conscientiæ. Patet
igitur apertissimè eum, qui operatur cum suspi-
cione seu formidine quòd actus sit illicitus, pec-
care, & consequenter eodem modo peccare eum,
qui operatur secundùm opinionem probabilem
affirmantem actum esse licitum, cùm necessario
habeat formidinem de opposito.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Sic citatus Scriptor, quod quidem noua<marginalia>Sed sine ro-|bore, nec|noua indi-|gens respon-|sione.</marginalia>
responsione non indiget, cùm noui nihil adijciat.
Quod cùm ineuitabile dici audisset D. Caramuel,
& omnia ad vnum reuocari, mirum non est de
responsione curam nullam habuisse: ad vnum
enim illud de dubio statu diuersis vocibus expli-
cato, scilicet formidantis, ancipitis, ambigui, flu-
ctuantis, scrupulosi, vacillantis, titubantis, quid
esset dicendum ex eius doctrina constabat. Quæ
quidem, quantùm ad sententiam attinet, vti ve-
rissima innumeri tuentur Auctores, cùm opposita
Auctoribus modernis sit ferè destituta, vt testatur
D. Fagnanus adductus à P. Bonæ-spei pag. 169.<marginalia>D. Fagnan.</marginalia>
Si quæ autem minùs probanda in eius defensione
interueniant, neque ego probare contendo, qui
ante proscriptionis notitiam, illius renueram pro-
bare censuras, vt videri potest Parte 1. n. 137. &
seqq. & Fagnanus quidem Iurisconsultus insig-
nis ijs est modis probandi vsus, qui facultati eius
erant congruentes; minimè tamen Theologicè
philosophatus est, & ita principium illud de actu
reflexo, cui iudicium practicum proximè inniti-
tur, licitum scilicet esse sequi opinionem proba-
bilem, non est labefactare conatus, cuius nec me-
minisse videtur, quia pro eius impugnatione plus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0027.jpg/>
@@1@<SE27>12 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>aliquid de Theologico est lumine necessarium,
vnde ad Auctorem, qui laborem pro illius assum-
psit defensione, oportet accurramus, qui profectò
cum Theologus habeatur eximius, qualem opera
erudita testantur, aliquid fortè, quod momenti
sit non exigui, suis asseclis, paucis equidem, &
nobis etiam discutiendum exhibebit, qui in Apo-
logemate D. Caramuelis non potuit non princi-
pium dictum reperisse. Sit ergo</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quædam P. Bonæ spei argumenta pro-
posita & soluta, cum ampliori veræ
sententiæ firmitate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>36.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 115. & seqq. contra D. Caramuelem<marginalia>Obiectio ex|necessaria|certitudine|honestatis|actus disie-|cta.</marginalia>
arguit contendens stante formidine cir-
ca obiectum opinionis probabilis non
posse stare actum certificantem de honestate o-
perationis, cuius doctrinam præmiserat pag. 110.
& seqq. quæ & est communis apud eius senten-
tiæ defensores. Quòd scilicet agens morale vt
licitè operetur, debet habere certitudinem de sui
actus honestate formali, non de materiali, & quan-
tùm ex discursu impugnationum colligi potest,
nihil omnes illæ nouum continent, nisi vsum for-
malitatum more Theologico, qui in Auctore ab
ipso propugnato non apparet. Concedendo ergo
quòd formalis opinio trahat ad se formidinem
opinionis obiectiuè, quatenus obiectum potest
esse & non esse secundùm se licitum; quid inde
ad actum formalis certitudinis, ob principium
illud, quod Dom. Caramueli est de fide, licitum
scilicet esse vsum opinionis probabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Et quidem distinctionem illam certitudi-<marginalia>Aduersarij|irrefragibili|vrgentur|exemplo.</marginalia>
nis admittit ipse, dum respondet ad casum à Dom.
Caramuele inductum de Patre Dominicano, qui
circa probabilem sententiam aliquam oppositam
sententiæ Diui Thomæ formidinem habet opi-
nioni congeneam; & tamen sine formidine Diui
Thomæ sententiam amplectitur, quia pro do-
ctrina S. Doctoris sequenda obstrictus est iura-
mento. Ait enim per iuramentum (sicut & per
scientiam) impediri formidinem obiectiuam de
errore morali obiectiuo, de quo solo est sermo,
quidquid sit de physico obiectiuo, qui parùm
curatur, dummodò ille vitetur. Vbi quidem mo-
ralis error ille intelligitur, qui circa mores versa-
tur, quatenus aliquid potest esse licitum aut illi-
citum, pro quo sunt opiniones. Tunc vltra. Ha-
bens opinionem probabilem circa mores contra-
riam opinioni, quæ est contra Diuum Thomam,
cum formidine versatur circa ipsam, & ita sine
morali certitudine, & tamen ratione iuramenti
nulla est in eius vsu formido: Ergo iam datur in
certitudo moralis obiectiua circa obiectum non
purè physicum, & quod materiale dicitur respe-
ctu actus, in quo est moralis certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Sed argui ex eo potest, quod habet n. 25.<marginalia>Instantia ex|dubio ad|opinionem|proponitur,|& enerua-|tur.</marginalia>
Nam ideò dubium ad conscientiæ securitatem
non sufficit, quia dubitans reflexè dubitat (siue
ob rationes dubias, siue ob leues, quod perinde
est) an sit licitum vel illicitum, & ideò securita-
tem conscientiæ non habet, quam haberet, si in-<-P>@@

<-P>uincibiliter iudicaret se inuincibiliter ignorare
non esse licitum; Atqui opinans probabiliter pro
se habet rationes fortes, & etiam illas habet con-
tra se, & ita æquè dubius hærere debet, ac si nul-
las, aut leues haberet: ergo ad securitatem con-
scientiæ non sufficiet. Adde dubitantem non posse
habere actum reflexum illum, quem Moderni
statuunt: ergo neque opinans. Consequentia
probatur, quia eadem est ratio, formido inquam
faciendi contra legem, & periculum, quod in eo
apparet, cui & se committit, qui ita operatur. Ad
quod concessa Maiori, nego Minorem, quatenus
in ea dicitur æquè dubium hærere opinantem;
talis enim verè affirmat rem ita esse, & sic non
hæret, vti ille qui dubitat, etiam si fortes vtrim-<marginalia>Ratio discri-|minis gemi-|na.</marginalia>
que sint rationes. Vnde opinioni modus aliquis
certitudinis conuenit, quatenus certitudo est de-
terminatio ad vnam partem, vt eam definit D.
Thomas in 3. dist. 23. q. 2. quæstiun. 3. quod ex eo<marginalia>D. Thom.</marginalia>
contingit, quia licet pro parte contraria fortes
rationes sint, respectu tamen opinantis non adeò
videntur fortes, & fortiores iudicat, quæ pro eius
opinione militant, adhibita contrarijs congrua
solutione. Quo euentu cùm possit prudenter ta-
lis agendi modus vsurpari, rectè illi principium,
de recta opinionis probabilis sequela venit ap-
plicandum, quod in dubio non accidit, neque il-
lud Doctores admittendum, & meritò quidem,
censuerunt. Vnde & cessat quod de periculo di-
citur, quia formalis transgressio esse nequit, vbi
prudenter agitur, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Deinde argui ex eodem potest num. 27.<marginalia>Vrgetur ex|defectu cer-|titudinis,|quæ à nullo|capite habe-|ri potest.</marginalia>
omisso exemplo, circa ea, in quibus illius dis-
cursus versatur, & generalius procedendo, iuxta
ea, quæ habet num. 31. & 32. Quærit enim an
actus, quo Petrus præcisè dicit aliquid, quod sub
opinione est, quatenus id præcisè dicit, sit certò
honestus, certò licitus, certò bonus, vel non nisi
ratione alterius obiecti, quod attingit per se, aut
per actum adiunctum? Si prius; cùm istam cer-
titudinem accipere debeat ab obiecto pręcisè, tale
obiectum præcisè debet esse certò honestum, li-
citum, & bonum, vt patet: nam aliàs omnes erunt
excusabiles hæreses, dum quisque proprio ductus
spiritu, falsum vt verum amplectitur. Atqui tale
non esse constat, cùm sit tantùm probabile. Si
posterius, non apparet quod illud adiunctum esse
queat generaliter loquendo, ratione cuius sit
actus certò honestus, nisi dicendo esse honestum,
quia est probabilis; quod constat non satisfacere,
quia probabilitas formaliter non importat certi-
tudinem, cùm inuoluat formidinem & dubieta-
tem: certus autem dici non potest, quia obiectum
est probabile. Respondetur actum illum non esse<marginalia>Ostenditur|vnde illa|proueniat.</marginalia>
certò honestum, sed probabiliter secundùm se
sumptum, vnde & ab obiecto etiam talem. Cum
verò dicitur: Iste actus hic & nunc factus iuxta
opinionem probabilem est honestus secundùm
se, alius est à priori distinctus, & ratione adiuncti
honestatem habet, scilicet ratione alicuius, in
quo est certitudo, probabilitatis scilicet, quia ob-
iectum est certò probabile, iuxta dicta, & certum
etiam iuxta illam posse operari, quod prior actus
non habet: vide n. 28.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Pro quo succurrit exemplum in eo, cui<marginalia>Congruo res|lucidatur.|exemplo.</marginalia>
superior præcipit aliquid, quod est probabiliter
bonum, qui scit suum actum formalem, quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0028.jpg/>
@@1@<SE28>De opinione probabili. Sectio VI. & VII. 13
<duolan 2><-P>obedit, honestum esse, & tamen an materia &
obiectum, circa quod actus versatur, bona sint,
incertum est. Circa quod Auctor, cùm casum
admittat, fallere ait, dum sic arguens non ponit ex
parte materiæ & obiecti, id quod est obiectum
actus, quo certò scit obediens suum actum forma-
lem, quo obedit, honestum esse: nam si illud po-
nat, statim apparebit obiectum hac ratione ad-
iuncti talis obiecti, tam esse obiectiuè certum,
quàm actus, quo obedit, sit formaliter certus, ra-
tione adiuncti talis scientiæ. Quæ responsio vim
instantiæ non eneruat: quod enim obediens ho-
nestè operetur, non habetur ratione scientiæ
alicuius, quæ euidentiam afferat, præter eam,
quæ circa licitam sequelam probabilis sententiæ
versatur: frequenter enim tantùm est probabile
teneri obedire subditum, vt est apud Doctores
obuium, & Auctor ipse pag. 255. col. 1. ita scri-<marginalia>P. Bonæ|Spei.</marginalia>
bit: Ad Sextum; tenetur illi obedire, quia melior est
conditio poßidentis Prælati aduersus potestatis suffi-
cientiam inuincibiliter ignoratam; & in caussa pa-
riter dubia præsumundum est pro Prælato contra
subditum &c. Vbi quod de dubia ait, etiam de
opinione intelligendum constat ex eodem num.
339. Sicut etiam constat id, quod de titulo
possessionis dicitur, tantùm esse probabile, &
à pluribus negari, de quo num. 1, & etiam infe-
riùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Dici potest principium dictum de lici-<marginalia>Obiectio ex|sola proba-|bilitate prin-|cipij de licita|sequela opi-|nionis pro-|babilis.</marginalia>
ta opinionis probabilis sequela tantùm esse pro-
babile, vnde illud negant citati duo Scriptores,
& nonnulli alij, habetque quibus se tueri possit
eorum sententia, non leuia fundamenta, nec
contemnendam auctoritatem. Ergo non est cer-
tum aliquid, ex quo possit actus honestari iuxta
probabilem sententiam operantis. Ad quod qui-
dem responsum à nobis Parte 1. nu. 137. & seqq.
& 157. & seqq. & vbi contra Gonet & Baro-
num egimus, & Parte 4. in qua contra Merco-
rum. Et modo dicimus principium illud esse sal-
tim moraliter certum, & tale ab innumeris Au-<marginalia>Moraliter|certum. de-|monstratur.</marginalia>
ctoribus reputari, vnde iuxta illud operantes sine
formidine procedunt, & cum inuincibili igno-
rantia excusante à peccato. Sicut enim Aucto-
res dicti moralem certitudinem iuxta sua prin-
cipia fundant, alius sic, & alius taliter, cum
tamen qui contra dicant non desint: ita & con-
trariam tenentes viam eo modo philosophantur,
vt existiment, rem istam, quantùm materia
patitur, demonstrari. Et Auctor quidem, quo-
cum agimus, non veretur asserere sententiam
suam demonstrari posse, & à D. Fagnano ferè
demonstratam; videri vt potest pag. 27. num. 5.
& 6. vbi & certam & indubitatam esse ait, prout
omnium Theologorum consensus & doctrina
manifestè persuadet. Qui & pag. 232. Col. 2. id
confirmat, & demonstratam moraliter asseue-
rat. Vbi profectò tam est certum demonstratam
illam, quàm certum est esse indubitatam, &
omnium Theologorum consensu & doctrina
manifestam: cùm euidenter constet Doctores
esse pro illa paucissimos, præsertim Theolo-
gos, eorum agmine ex opposito militante. Quid
ergo si certam dicamus esse moraliter, vbi com-
munis vox pro ea stat, & apud Theologos &
Iurisperitos inualuit; ex quo auctoritatis pon-
dere euincitur robustas pro illa rationes stare;<-P>@@

<-P>neque enim alijs, ad consensum huiusmodi
possunt illi moribus & sapientia insignes permo-
ueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Et pro Auctoribus quidem præfatus Scri-<marginalia>Illustre testi-|monium pro|Auctoribus|benignæ sen-|tentiæ patro-|nis.</marginalia>
ptor illustre testimonium perhibet citata pag.
232. Col. 1. vbi ita scribit: Ceterùm nos non in-
tendimus quorumcumque Doctorum sententiam con-
ditionibus sex Resolut. 2. ex nostro Lezana & D.
Fagnano allatis, aut similibus qualificatam reijci
debere (attendendo ad occultam ipsorum mentem ve-
rosimiliter non satis expressam) vt speculatiuè & ab
intrinseco improbabilem, aut velle decem Resolutio-
nes præmissas esse speculatiuè & ab intrinseco rigo-
rosè demonstratiuas: quia temerarium putarem vel
solùm cogitare, contra torrentem celeberrimorum
Doctorum, qui probabilitatum sententiæ vt sic con-
ditionatæ (id est dictas habenti conditiones seu
qualitates) patrocinantur, aliquem posse rationes
afferre, quæ euidenter ac in rigore demonstratiuè
illos, attenta ipsorum mente, erroris aut improbabi-
litatis conuincant &c. Iuxta quæ constat neque
id, quod habet, de morali demonstratione, lo-
cum habere posse, vt proptereà aliquid de sen-
tentiæ probabilitate detrahi debeat. Quia simili-
ter temerarium est etiam cogitare celeberrimos
Doctores improbabiliter locutos, & contra eos
esse moralem demonstrationem, quæ in materia,
de qua agitur, speculatiuæ, & ab intrinseco tali
æquiualet, cùm non sit alia requisita, illis sic fa-
tentibus, & aduersarijs etiam suffragantibus.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2>
<A+1>Circa vsum minùs probabilis sententiæ
in concursu probabilioris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>43.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Ertum est id esse licitum quando mi-<marginalia>Quid cer-|tum in quæ-|stione.</marginalia>
nùs probabilis opinio se habet ex par-
te legis aut præcepti, in quo neque
formalis neque materialis violatio reperitur. Vn-
de controuersia tantùm versatur quando minùs
probabilis stat pro libertate, & id non esse licitum
citati tenent, & est consequens ad eorum sen-
tentiam de illicita sequela opinionis probabilis,
ex fundamento satis inculcato, de certitudinis
defectu ad honestam operationem requisitæ, qui
in casu præsenti magis deprehenditur, quia ma-
ior est ratio dubitandi, quando probabilior occur-
rit opinio, quæ eo ipso magis appropinquat veri-
tati: sicut certa ab ea videtur elongari, & sic
arguit P. Bonæ Spei pag. 185. num. 194. qui in
sequentibus id confirmare pergit, ex D. Fagna-
no, quem circa hoc sapientissimè asserit proces-
sisse. Arguit ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Primò. Quia vt quis prudenter & rectè<marginalia>1. Argum. ex|defectu pro-|babilis tudi-|cij prastici.</marginalia>
operetur secundùm Auctores contrariæ senten-
tiæ debet habere saltem probabile iudicium pra-
cticum, quod licitum sit illud: quod opera-
tur, vt apud Sanchez in Decalogum Tomo 1. Lib.
1. Cap. 9. nu. 18. Sed qui sequitur minùs probabi-
lem non potest formare hoc probabile iudicium
practicum, quòd actus sit licitus, quia cùm ha-
beat fortiora motiua pro illicito, impossibile est
vt habeat iudicium practicum de licito: cùm
opinari, seu iudicare aliquid probabiliter esse ve-
rum in nobis non sit, teste Philosopho proximè<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0029.jpg/>
@@1@<SE29>14 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>citato, sed oporteat sequi motiua fortiora, qualia
non sunt in minùs probabili, sed in opposita. Er-
go qui minùs probabilem sequitur, non agit rectè
ac prudenter.</P>
<P>  Respondeo argumentum hoc laborare æqui-<marginalia>Diluitur ad-|uersarij|æquiuaca-|tione de-|tecta.</marginalia>
uocatione; eo enim probari, intenditur, stan-
te opinione probabiliori, non posse intellectum
assentiri minùs probabili; cùm tamen nos eo
admisso, licitum vsum probabilis opinionis as-
seramus, quia verè est probabilis, & probabi-
litatem suam ex concursu probabilioris non amit-
tat, sicut minus bonum tale esse non desinit, ma-
iori aliquo concurrente, vt aurum cum argento.
Sic ergo negatur non posse probabile iudicium
efformari, quod aliqui sufficiens existimant; immo
asserimus dari certum moraliter posse in eo fun-
datum, quòd opinio quæuis ex præfatis est verè
probabilis, suffragante principio, de quo superiùs,
de licito vsu opinionis probabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Secundò. Is qui facit actum in suo ge-<marginalia>2. Ex ma-|iori periculo,|cui se ope-|rans exponit,|quam sit in|dubio &c.</marginalia>
nere licitum, si conscientiam habeat quòd sit il-
licitus, absque dubio peccat: siue talis conscien-
tia sit dubia, vt Cap. Nerui. 13. dist. &c. siue ex
credulitate leui scrupulosa. Cap. Per tuas. El. 2.
de Simonia, & Cap. Inquisitioni de sent. excom-
mun. vers. In secundo. Siue sit ex credulitate &
opinione magis probabili, quia secundùm Aposto-
lum, Omne, quod non est ex fide peccatum est. Cap.
Qnoniam omne, de præsump. Cap. Litteras de resti-
tut. spoliat. & omne quod contra conscientiam fit,
ædificat ad gehennam, quæ sunt verba textus. §.
Ex his post Cap. Omnes 118. q. 1. & declarat D.
Thomas Quodlib. 8. arti. 13. & egregiè S. Bona-
uentura in 2. dist. 39. nu. 19. Quo fit vt quanto
proximiùs accedit aliquis ad certam fidem, seu
plenam credulitatem, quòd actus sit malus, tantò
magis peccet contra conscientiam, si actum ta-
lem faciat, & maiori periculo se exponit, & quan-
tùm sapit credulitatis, tantùm sapit determinatio-
nis ad peccatum. Quare si peccat is, qui agit cum
conscientia dubia nihil habens credulitatis, vtique
magis peccat qui agit cum conscientia scrupulo-
sa, cùm habeat aliquid credulitatis, quamquam
leuis: & adhuc magis peccat qui agit cum con-
scientia ex credulitate seu opinione probabili &
discreta: cùm talis plus habeat credulitatis de
malitia actus, quàm ille qui simplicem habet su-
spicionem. Ergo fateri oportet multò magis pec-
care eum, qui de peccato habet conscientiam seu
opinionem magis probabilem, quia talis absque
dubio magis accedit ad certam fidem, seu plenam
credulitatem quòd actus sit malus, & ideò se ex-
ponit maiori periculo, & grauius offendit Deum,
cuius præceptum magis contemnit, prout hi gra-
dus distinguuntur & efficaciter probantur in præ
allegata Decretali Inquisitioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Respondeo concedendo quod dicitur de<marginalia>Responsio|notandam|doctrinam|complectens.</marginalia>
conscientia dubia, & negando de probabili, quod
neutiquam adductu textus ostendunt, neque af-
firmant præallegati SS, Doctores. Nego insuper
quod asseritur de maiori malitia in peccante cum
credulitate aliqua; quàm si dubiam penitus con-
scientiam habet, si cum suspicione de malitia sit
etiam credulitas de licita actione, præsertim si hęc
superet suspicionem oppositam. Sicut enim merè
dubius in æquilibrio est, ita & positiuè talis, si
motiua pro vtrâque parte sint æqualia: vbi au-<-P>@@

<-P>tem pro actus honestate magis vrgent, minùs
proculdubiò est malitiæ, quia magis acceditur ad
fidem certam, & plenam credulitatem, vt loqui-
tur arguens. Id quod de opinione probabili est
manifestius, ob rationem eamdem. Quando au-
tem minùs probabilis est in concursu probabilio-
ris, licet verum sit hanc magis accedere ad cer-
tam fidem, dicimus non esse obligationem se-
quendi practicè quod tale est, quia non tenemur
id, quod est perfectius, operari, sed id, in quo cer-
tum sit hîc & nunc non inueniri peccatum. Sicut
in sententia aduersariorum non tenetur quis par-
tem sequi tutiorem, in qua ad certam fidem cer-
tò acceditur & plenè, nullumque est peccati pe-
riculum, & nihil quod sapiat determinationem
ad peccatum, quia obligatio ad perfectè operan-
dum non est, dummodò euitatur peccatum. Vide
dicta n. 30. Addo actionem ex se ratione obiecti<marginalia>Actio ex se|minùs perfe-|cta, vt perfe-|ctior esse aliâ|possit ex ob-|iecto perfe-|ctiori.</marginalia>
minùs perfectam, posse ratione finis esse perfe-
ctiorem: vt quando quis iuxta opinionem pro-
babiliorem tenetur ad audiendam Missam, & il-
lam omittit minùs probabilem secutus, vt opus
aliquod charitatis exerceat; & idem est in ieiu-
nio, obseruatione Festorum quantùm ad opera
seruilia, & similia. Potest etiam similibus opinio-
nibus vti vt obseruantiam sibi reddat certiorem,
dum onus redditur leuius, & ita minùs periculi in
illius obseruatione timetur: vbi & accitur fides,
dum iuxta quod ipse admonet, sentitur de Deo in<marginalia>Sap. 1. v. 1.|Psal. 138.|v. 16.|Isaiæ 66.|v. 12 & 13.</marginalia>
bonitate, cuius oculi vident imperfectum no-
strum, & materna sunt viscera blandiri super ge-
nua soliti, vt in Prophetis obuium. Addendum
etiam quod de impossibilitate explorandi in or-
dine ad præsentem praxim maiorem probabilita-
tem dictum est Parte 1. nu. 66. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Tertio. In agibilibus quicumque non ad-<marginalia>3. Ex obli-|gatione cog-|noscendi|verum, &|falsum.</marginalia>
hibet maiorem diligentiam ad cognoscendum
quid sit verum vel falsum, absque dubio peccat,
vt docet D. Thomas 1. 2. q. 73. arti. 2. talis enim
ignorantia, cum sit eorum, quæ scire potest &
debet, dicitur vincibilis, & affectata, quæ æqui-
paratur scientiæ, vt Cap. vlt. 37. dist. & ideò non
excusat à peccato omissionis. Cap. Cùm inhibitio
de clandest. desponsat. Cap. 2. & ibi Glossa in verb.
Affectata de temporibus ordinat. lib. 6. & optimè
declarat D. Thomas vbi suprà. Sed qui sequitur
minùs probabilem relicta probabiliori, non adhi-
bet moralem diligentiam, quam debet & potest
ad agnoscendum quid sit verum vel falsum. Ergo
à peccato non excusatur. Minor probatur. Quia
minimè dicitur adhibere moralem diligentiam
ad aliquod negotium rectè peragend&#x0169;, qui sponte
vtitur medijs minùs probabilibus & congruis ad
illud rectè expediendum: hic enim vt plurimùm
à fine aberrat, ad quem non peruenitur nisi per
medium l. 1. de Origine Iuris, cum similibus. Quis
enim dixerit illum diligentiam adhibere vt cog-
noscat peccatum seu errorem, aut falsitatem, qui
dedita opera sequitur id, quod magis apparet pec-
catum, & error, & falsitas, quàm contrarium? Nam
si magis probabilis apparet magis vera, oportet vt
illius contradictoria minùs probabilis appareat
magis falsa, quàm vera, quia vnum falsum esse
necessarium est, vt in 4. Metaphys Cap. 6.</P>
<P>  Respondeo argumentum hoc etiam aduersa-<marginalia>Satis illi|fieri clarè|ostenditur.</marginalia>
rium vrgere iuxta dicta in responsione pręceden-
ti: qui enim tutiorem partem non sequitur, non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0030.jpg/>
@@1@<SE30>De opinione probabili. Sectio VII. 15
<duolan 2><-P>vtitur medijs congruis ad negotium rectè expe-
diendum. Deinde admissa Maiori nego Mino-
rem, ad cuius probationem nego moralem non
adhibere diligentiam, qui medijs minùs proba-
bilibus vtitur, si illa fufficientia certi sint ad ne-
gotij expeditionem: Negotium enim quod agi-
tur est vt non peccetur violando legem aut præ-
ceptum: cumque is qui minùs probabilem opi-
nionem sequitur, sciat se in eo non peccare, rectè
negotium peragit, licet agnito probabilioris
sententiæ excessu circa veritatem secundùm se,
perfectiùs peragi posset, pro quo non est obliga-
tio, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Quartò. In nullo alio humano graui ne-<marginalia>4. Ex hu-|mani negotij|comparatic-|ne.</marginalia>
gotio, in quo agatur de proprio cuiusque com-
modo seu interesse, sequitur quis minùs proba-
bilem partem, aut minùs verisimilia ad illius
finem consequendum; & si quis illa sequatur,
negligentiæ sui culpæ ipsius imputatur. §. Igitur
cùm quis, in fin. Instit. de obligat. quæ ex quasi
contr. l. Heredes §. Non tantum ff. famil. exci-
tandæ. l. In rebus ff. de iur. dot. l. Si constante
§. Si maritus. ff. Solut. matrim. Ergo multò mi-
nùs id faciendum est in negotio animæ, in quo
agitur de offensa Dei, & de vita æterna; ac, si id
fiat, maiori negligentiæ & culpæ erit imputan-
dum, ad tradita per Glossam 2. in l. 1. ff. de pa-
ctis. Et in Authent. Vt cùm de appellat. cognos. §.
Si quis de prædictis, in verb. Si enim. Et in §.
Sacræ, in verb. Except. Instit, de rer. diuis. &
constat ex D. Thoma. Quodlib. 8. in fine Arti. 13.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ibi: Periculo se committit, & sic proculdubio pecca-
re, vtpotè magis amans beneficium temporale, quàm
propriam salutem. Confert textus in Cap. Vbi pe-
riculum, de electione in 6.</P>
<P>  Respondeo vt in præcedentibus responsioni-<marginalia>Sufficientem|diligentiam|interuenire|monstratur.</marginalia>
bus, & hîc etiam esse locum retortioni. Præ-
tereà dico in negotijs alijs id, quod assumitur,
posse contingere, quia aliàs poterit damnum in-
curri, & interesse deperdi; quod tamen non ita
accidit in negotio præsenti, in quo damnum,
quod timeri poterat, scilicet peccatum, certò
euitatur. Licet autem animæ salus sit omnibus<marginalia>Qualis cir-|ca animæ|bona esse|debeat.</marginalia>
alijs præferenda; non tamen quodlibet eius bo-
num est ex obligatione cuicumque temporali in
praxi præferendum, vt est notorium: vnde diui-
tiæ paupertati Euangelicæ, & libertas Religiosæ
obedientiæ, & sic alia sine peccato præferuntur,
quidquid de appretiatione sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Quintò Eccli. 3. Qui amat periculum, in<marginalia>Eccli. 3.</marginalia>
illo peribit. Qui non vitat quantùm potest peri-
culum peccandi materialiter, quod quantùm po-<marginalia>5. Ex obli-|gatione vi-|tandi peri-|culum pec-|candi mate-|rialiter.</marginalia>
test, id est, adhibita omni diligentia vitare tene-
tur, ipse amat periculum, & perit in illo, seu pec-
cat formaliter. Sed qui minùs probabilem sequi-
tur relicta probabiliori, non vitat, quantum, po-
test periculum peccandi materialiter, quod quan-
tum potest, sine adhibita morali diligentia, vitare
tenetur: Ergo formaliter peccat.</P>
<P>  Respondeo negando Maiorem: non est obliga-<marginalia>Non esse pro|eo summam|diligentiam|necessariam.|Sicut & in|aliis, pro|quibus satis|mediocris.</marginalia>
tio peccatum materiale vitandi per adhibitio-
nem summæ diligentiæ, sed per illam, quæ suffi-
ciens sit, vt certo vitetur formale. Sic mediocris
diligentia exigitur à Doctoribus circa examen
conscientiæ præmittendum Confessioni: sicut &
in recitatione Officij diuini, auditionis Missæ, &
similium. Licet reipsa possit materiale aliquando<-P>@@

<-P>peccatum intercedere. Pro quo videndus P. Sua-
rez Tomo 4. in 3. p. Disput. 22. Sect. 5. nu. 38. &
Cardinalis Lugo de P&#x0153;nitentia Disput. 16. num.
589. & seqq. Vbi & retorquendum argumen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Sextò. Imprudens & temerarius esset, qui<marginalia>6. Ex con-|gerie exem-|plorum.</marginalia>
sponte ingrederetur syluam, quam probabilius
crederet obsessam esse à latronibus, vt per D.
Ambrosium Psal. 1. Qui vt vltro se in altum pu-
teum demitteret per funem, quem probabilius
iudicaret protinus confractum iri. Aut qui, cùm
medicamentum tutum haberet, tamen illud su-
meret, quod probabiliùs poterat esse mortife-
rum. Aut qui in duello pugnaret cùm milite stre-
nuo & forti à quo probabiliùs opinaretur, se fo-
re interficiendum. Aut qui cum decem millibus
bellum committeret aduersus regem, qui cùm
viginti millibus veniat ad se. Lucæ 14. Rursus
Transeundum est mihi flumen: consulo aliquos
viros fide dignos, an vadum sit tutum. Respon-
dent illi esse tutum, & plures sæpè transmeare,
nec alicui vnquàm quidquam mali accidisse: Si
ergo illorum auctoritate, & probabilibus ratio-
nibus adductus flumen ingrediar, non sum dicen-
dus imprudens aut temerarius; licet securiùs
possem per pontem transire. Aut si volenti mihi
flumen ingredi occurrant viri multo plures, &
maioris auctoritatis ac fidei, obtestantes flumen
esse profundum aut rapidum, & multos in eo
perijsse, ac proinde periculosum esse illi se com-
mittere. Certè si eorum testimonio & rationibus
validioribus auditis flumen intrarem, non solùm
imprudens ac temerariùs, sed etiam fatuus di-
cendus essem, & meritò culpæ meæ omnes ad-
scriberent si quid in aquis mihi deterius contin-
geret. Alia peri culorum exempla habentur his
similia apud D. Basilium de institut. Monachor.
Cap. 74. & S. Ioannem Chrysostomum homilia.
1. super Epist. ad Thessalonicenses. Porrò quis-
quis periculum non æstimat, temerarius dicitur.
Archidiaconus, & Ioannes Andreas in Cap. Quia
pleri&#xE8BF; de Officio Ordin. in 6. immò stultus & fa-
tuus secund&#x0169; Glossam in Cap. 1. verbo Temerarius.
Et ibi Ioannes Monachus, & Ioannes Andreas de
sent. excommun. Quæ cùm ita sint in periculo
solùm corporis, longè magis vindicant sibi locum
in periculo de salute animæ, quæ corpori est
præponenda, vt arguit. Glossa finalis in Cap. Ille
autem 32. q. 1. Ac hoc Cap. Sedulò 38. dist. Cap.
Præcipimus 12. dist. q. 1. & Cap. Solicitè de maiorit.
& obedien. Pulchrè Abbas in Cap. Litteras n. 25.
de restitut. spoliat. Itaque maxime imprudens
est ac temerarius, ne dicam fatuus, quisquis eligit
opinionem minùs probabilem, & minùs tutam,
& exponit se salutis periculo. Cap. Significasti.
l. 2. & Cap. Petitio de homicidio: & proptereà le-
thaliter peccat secundùm D. Thomam.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Respondeo adducta omnia exempla esse<marginalia>Nullius illa|roboris esse|demonstra-|tum.</marginalia>
terriculamenta puerorum, & ad illa omnia debere
aduersarios respondere, si quidquam vrgent, in-
eptissima & iniuriosissima conclusione ab animo
non quidem placido, sereno, & ab affectibus li-
bero, vt apparet, profecta, dum fatuus, impru-
dens, ac temerarius dicitur opinionis minùs tutæ
& probabilis sectator, contra reuerentiam, gra-
uissimis, doctissimis, probitate ac dignitate emi-
nentissima commendatis, & in Dei Ecclesia sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0031.jpg/>
@@1@<SE31>16 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>celeberrimis nonnullisque eorum supremis caus-
sarum istarum iudicibus in sublimiori earum
Tribunali. Exempla non vrgere constat ex dictis,
nu. 19. quia in illis damnum est, aut certe pericu-
lum, quod si accidat, nequit per sententiam pro-
babilem euitari: secus in alijs, ob rationem ibi-
dem redditam, & ob dicta etiam nu. 46. & adducti
textus nihil vlterius euincunt: Id autem quod de
præferenda salute animæ inculcatur, tunc locum
obtinet, cùm verè illa in discrimen adducitur,
quod in casu nostro locum non habere, iam vidi-
mus, de quo & dictum eodem num. 46. & 47.
Hæret autem arguens quandoque litteræ, vti
Iurisperitus, cùm Sanctorum, aut Pontificum
verba sublimiorem, & ideo Theologicum intel-
lectum exigere comperiantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Septimò. Ex absurdis plurimis 1. in Me-<marginalia>5. Ex ab-|surdis dis-|cursus pro-|xus.</marginalia>
dico, qui minus probabile medicamentum adhi-
beret, & ita probabiliùs occideret. 2. in iudice
similiter operante, quem scilicet nullus in sua
caussa talem habere vellet. Ex quo ad spiritua-
lem iudicem efficax fit argumentum. 3. Quia
hæc doctrina reddit homines ignauos, eos ab
omni studio contemplandæ veritatis abducit.
Nam vbi quis in aliqua controuersia morali in-
telligit extare opiniones probabiles, & se habere
libertatem sequendi quam maluerit, pro veritate
vlteriùs non laborat assequenda. 4. Quia ex hu-
iusmodi libertate fieri potest vt omnis moralis
veritas euertatur: quia nulla est, contra quam
plausibilis aliqua ratio non possit adduci: quod
reipsa videtur iam experientia conuincere, quan-
doquidem in vno solo Diana numerentur in v-<marginalia>$unclearntra|$unclearianam.</marginalia>
num collectæ quæstiones supra ter mille, cum
opinionibus & Auctoribus pro vtraque parte ple-
rumque affirmantibus aut ambas esse probabiles,
aut vnam probabilem, & aliam probabiliorem;
& in quibus ferè omnibus agitur de mortali pec-
cato. Immò sufficere vnius Doctoris pij & docti
auctoritatem censent ex Modernis multi, pro
quo præsertim adducuntur PP. Valentia, Sa,
Sancius, Filliucius, & Diana afferens alios
Parte 4. Tract. 4. Resol. 30. Ex quo fit licere sequi
opiniones etiam erroneas ac temerarias, cùm ho-
die in moralibus nullum quasi sit paradoxum,
quod non nitatur auctoritate alicuius Doctoris:
pro quo exaggerationes cumulantur, & Roma-
næ Sedis interpellatur prouidentia ne venenum
iam plus nimio dilatatum vlteriùs serpat. Addi-
tur Merendæ sententia rotundè affirmantis vsum<marginalia>Fautores|nonnulli.</marginalia>
probabilitatum esse commentum diaboli: Epi-
stola Archiepiscopi Mechliniensis ad Eminentis-
simos Cardinales Inquisitioni Romanæ præfe-
ctos, quam habet Auctor pag. 262. & seqq. &
Epistola P. Vincentij Baron præfixa operi P. Iulij
Mercori, in qua refertur admonitio SS. Alexan-
dri VII. ad PP. Prædicatores in Generali Capi-
tulo congregatos pro adhibenda cura, vt damno
ex nouarum opinionum licentia emergenti pro-
tinus occurratur. Et eiusdem compendium in-
conuenientium, quæ ex licita sequela opinionis
minùs probabilis, & non tutæ oriuntur, post
aliud Fagnanianum.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Ad quæ respondeo. Ad Primum de Medico<marginalia>Omnia pro-|bantur eua-|nida.</marginalia>
iam dictum in eo specialem esse rationem, quia
damnum, quod reuera timeri potest, probabilis
opinionis vsu non vitatur, & ita graues Scriptores<-P>@@

<-P>exceptionem istam adhibent, vt videri potest<marginalia>De Medico|notatio pe-|culiaris.</marginalia>
apud Ioannem Sancium Disput. 44. nu. 38. Apud
quem etiam eximiæ auctoritatis, alij etiam Me-
dicis vsum probabilis opinionis licitum esse con-
cedunt. In quo quidem vt id verum habere pos-
sit, videtur cum distinctione loquend&#x0169;. Namme-
dicamentum aut nocere potest probabiliter, aut
non ita conferre ad sanitatem vt alterum, iuxta
magis probabilem sententiam. Si primum, mini-
mè id esse licitum asserendum est ob rationem
dictam, quòd scilicet damnum, si eueniat, non
potest probabilis opinionis vsu vitari. Si secun-
dùm, cùm reuera medicamentum vtile sit, ex
illius applicatione id tantùm habetur, vt non ita
certa aut præpropera iudicetur sanitas, in quo
non est damnum considerabile, quia medicamen-
tum, quod generaliter loquendo vtilius iudica-
tur, potest multoties minùs vtile esse alio, vel
quia hoc recentius, vel ratione dispositionis sub-
iecti, quibus euentibus consideratis non est obli-
gandus medicus ad probabiliora, quæ & ipsa in-
certa. Vt autem non videatur inhumanus, dum
sic agit, aliæ occurrere procurationes; vt si con-
currat ad ægri curationem cum medico alio ma-
ioris auctoritatis, cuius iudicium sequatur, licet
minùs sibi videatur conueniens. Accidit etiam
vt apud Pharmacopolam amicum non extet me-
dicamentum illud, cùm tamen sit aliud, & hæc
amicitiæ officia sint ipsi valde proficua, & sic
aliàs. Vbi tamen casus videtur prorsus excipien-
dus certi vitæ periculi; in eo enim inhumanum
est & crudele incertis uti, vbi certiora succurrunt.
Certissimum illud ex Medicorum Principe, ex-
perimentum esse periculosum, & iudicium difficile.
Ergo & in probabilioris opinionis vsu sua est diffi-
cultas. Ab Illustrissimo Prælato accepi, cùm erat
Compluti, & in D. Ildefonsi Collegio alumnus,
venisse ad eum Medicum amicum desperato si-
milem, & maledicentem diei suæ, qua scilicet,
de ineundo medicinæ studio cogitauit, & rogatus
caussam, eam reddidit, duos videlicet iuuenes,
Academiæ florem, quibus infirmis adfuit, dudum
mortuos: vnum potione purgante adhibita, al-
terum negata, morbo in eodem, dum quod
vtile vni futurum censuit, reuera non fuit, ne-
que experientia ex eo desumpta alteri potuit esse
subsidio.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Circa iudicem dici posset id quod de Me-<marginalia>Circa iudi-|cem vt li-|ceat minùs|probabilis|sententiæ|vsus.</marginalia>
dico, non licere inquam ipsi minùs probabilem
opinionem amplecti, quia damnum ex ea secu-
tum non potest tali vsu vitari. Vnde & exceptio-
nem istam multi Doctores statuunt. Sunt autem
quamplures, & quidem grauissimi, quos adducit
præfatus Sancius citata Disput. num. 50. & etiam
sequitur, qui licitum vsum affirmant, cum distin-
ctione casuum, de quibus idem n. seqq. & Diana
Parte 3. Tract. 13. Resolut. 3. & in Additionibus
Partis 3. Resolut. 13. & Parte 9. Tract. 8. Resol. 62.
& Parte 11. Tract. 2. Resolut. 60. Quibus addendi
à nobis adducti ex Dominicana familia Parte 1.
n. 697. Id autem quod dicitur futurum nemi-
nem, qui talem iudicem in caussa sua habere ve-
lit, nullius momenti est, quia nec verum: nullus
enim in caussis, quæ circa probabilia versantur,
de iure suo ita præsumere debet, vt non meritò
dubitet an iudex sit illud minùs probabile puta-
turus: vnde gaudendum potiùs illi, dum de be-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0032.jpg/>
@@1@<SE32>De opinione probabili. Sectio VII. 17
<duolan 2><-P>nignitate eiusdem potest sibi iudicium fauorabile
polliceri. Quod verò ex iudice temporali ad spi-
ritualem efficax fiat argumentum, vt dicitur,
concedendum arguenti est: & in eo quidem du-
bitari nequit quin sint futuri plures, qui talem
velint habere iudicem, non rigidum, & seuerio-
ribus adscriptum opinionibus; sed benignum, &
qui P&#x0153;nitentium opinionibus se accommodare
non renuat: quod est vsu sapientium & piorum,
non sine ingenti animarum fructu receptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Quod de ignauia dicitur, satis est friuo-<marginalia>Ignauiam|circa litteras|friuolè obie-|ctam.</marginalia>
lum, cùm videamus his temporibus adeò florere
studia, & curæ circa illud impensæ fructus mul-
tiplices. Et retorqueri argumentum potest, vt
scilicet homines ab inquirendæ veritatis solicitu-
dine desistendum censeant, cùm videant ita sibi
certè operandum, vt quod tutum est debeant am-
plecti; ad cuius cognitionem exiguo est labore
opus, cùm sint manifesta Dei & Ecclesiæ præ-
cepta, quæ dubio quocumque etiam probabili
occurrente, c&#x0153;ca sunt obedientia penitus adim-
plenda & hoc quoad Tertium. Videatur Lau-
rentius Beyerlinck Tomo 7. verb. Theologia apud
quem celeberrimi inuenientur æui nostri Theo-
logi, & illi, illi ipsi sunt, qui sententiam no-
stram sua auctoritate confirmatam relique-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Iam consequentia illa, quæ ad Quartum<marginalia>Pericula per|exaggeratio-|nem obiecta,|cum talia|non sint.</marginalia>
spectat absurdum, exorbitans est; posse scilicet
contra omnem moralem veritatem probabilem
opinionem exurgere; cùm nulla sit, contra quam
non possit plausibilis ratio adduci. Id quod nega-
tur, quia nullus ex Scriptoribus talem licentiam
aut sibi assumendam censuit, aut alijs permitten-
dam. Vnde exaggerationes istas in Sinnichio
intolerandas ostendit Pater Bonæ-spei pag. 173.
n. 163. & seqq. cui tamen multùm deferre solitus
D. Fagnanus. Probatio autem ex quæstionibus
apud Dianam supra ter mille, si quidquam vrget,
ex ea fiet tot ferè errores in eisdem contineri,
dum in omnibus sunt qui affirment, & qui ne-
gent. Quis autem non videat hoc absurdissimè
proferendum, quod & à SS. Alexandro VII.
condemnatum in Decreto contra Censuras Pa-
risiensium, de quo Parte 2. n. 287. Omnes enim<marginalia>Quid pro|Diana.</marginalia>
illæ opiniones, de quibus Pontifex, apud Dianam
etiam extant, ex quibus nonnullæ tantùm post
diligentissimum examen proscriptæ sunt, quæ
scilicet vltra numerum ter millium sunt, vt ter
mille neutiquam sint censoria animaduersione
mulctatæ. Quod autem de sententia vnius Do-
ctoris additur pij & docti, quam Recentiores
asserunt probabilem iudicandam, pro quo à Sede
Apostolica remedium ad veneni huius nimiùm
dilati damnum auertendum, ne vlteriùs serpat,
imploratur, iam quidem ab eâdem adhibitum,
dum Propositio damnatur tenoris sequentis: Si<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex. 7.</marginalia>
liber sit alicuius Iunioris & moderni, debet opinio
censeri probabilis, dum non constet reiectam esse à
Sede Apostolica tamquàm improbabilem. Est 27. in
Decreto priore: de qua dictum à nobis citata
Parte 2. n. 281. & seqq. vbi ostensum receptissi-
mam illam Doctorum sententiam non esse ab
Apostolica Sede damnatam, de qua & inferiùs.
Sect. sequenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Quæ sequuntur in argumento negotium<marginalia>Circa au-|ctores censu-|rarum.</marginalia>
facessunt nullum. Merendæ opus proscriptione<-P>@@

<-P>notatum, ipso P. Bonæspei teste. Quid ergo ab
illius intemperato asserto timeamus, quod erunt
fortè qui potius dicant diabolicum fuisse com-
mentum. Grauibus enim, pijs, & doctissimis
Scriptoribus par est debita censura verborum:
quod autem his abundantius est, dum ex abun-
dantia mali affecti cordis os loquitur, à malo est.
Quantùm auctoritatis habeat Epistola Antistitis
Mechliniensis, sicut & Gandauensis, & Parocho-
rum Gallicorum censuræ, ex P. Bonæspei licet
conijciamus, qui pag. 29. n. 8. vbi contendit Pro-
positiones quasdam à D. Fagnano non fuisse cen-
suris inustas, vt eidem D. Caramuel adscribit, ita
loquitur: sed vnde ostendit illas fuisse damnatas?<marginalia>Quid specia-|liter Pater|Bonæ Spei|in illos.</marginalia>
Nec enim Parochis, aut etiam illis duobus Prælatis,
tantùm est auctoritatis, vt propter illos vel arboris
folium moueatur. Sic ille, qui assertionis suæ il-
lam, quæ facilè occurret aliqualem huius negotij
adepto notitiam, potuit reddere rationem. Idem
autem de Louaniensium censuris æstimandum
colligitur ex eo, quod habet n. 9. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Monitum SS. Alexandri VII. Domini-<marginalia>De monito|Alex 7. ad|PP. Domi-|nicanos.</marginalia>
canis Patribus intimatum, illius fuit eximio zelo
dignissimum, de quo & nos Parte 1. num. 511.
& 526. & quidem quod admonuit Pontifex
tantus, quod optauit, quod & solicitè accurauit,
& nos optamus, quibus & tædio sunt nouella
commenta, & moribus inofficiosa, vt non semel
præfati & protestati sumus: sed grauiorum scrip-
torum sententias in suæ probabilitatis possessione
legitima conseruandas contendimus, nec detra-
hendum ijs, quæ seruatis communiter receptis
probabilitatis regulis prodire contigerit, quidquid
velit P. Vincentius Baron, de quo quàm dignè
sentire debeamus ostendit P. Bonæspei in Apo-
logemate, cuius consulendus Index, & in littera
V. dictus auctor occurret, & circa illum multa.
Et nonnulla etiam littera I. de P. Ioanne Baptista
Gonet, qui, vt suspicor, peiora ab alijs audituri,
vtpotè qui adeò iniuriosa in alios, ex quorum
numero non est citatus P. Bonæspei, intrepidi
protulerunt.</P>
<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De vnius Doctoris auctoritate pro con-
cilianda sententiæ alicui probabili-
tate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>59.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Parte 1. n. 40. 55. 634.<marginalia>Contra|vnius Do-|ctoris aucto-|ritatem quæ|militent ex|P. Bonæ|Spei.</marginalia>
& seqq. 683. & seqq. Parte 2. n. 283.
& 287. & alibi. Circa quod Auctor.
pag. 135. n. 53. & seqq. statuit Primò ad opinionem
probabilem, in materia, de qua agimus, non suffi-
cere præcisè auctoritatem vnius Doctoris, etiam
docti, pij, & probi. Et probat in primis, quia
alioqui, cùm nihil sit ita fatuum, absurdum, &
sceleratum, quod non habeat auctorem & patro-
num aliàs pium, doctum, & probum, nihil erit ita
fatuum, absurdum, & exorbitans, quod non li-
ceat sequi. Deinde, auctoritas præcisa ratione
est fatua & absurda. Atqui neque illud, neque
istum sequi licet, vt per se est manifestum. Ergo.
Confirmat Fagnani exaggerationibus, de quibus
nuper, ex eo D. Caramuelem perstringens, ad-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0033.jpg/>
@@1@<SE33>18 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>ductis pro se, quos iam dedimus n. 52. Item ex
eôdem adducente Aristotelis auctoritatem ex 1.
Topicor. Cap. 1. vbi ait probabilia esse, quæ viden-
tur omnibus, aut sapientibus, & his maximè no-
tis, quod Alexandri & Boethij expositione corre-
borat. Post quæ sic ait: Limita, vt eam sequi in
materia fidei & morum non liceat, nisi accedat iudi-
cium inuincibile quòd liceat, sic vt sequendo inuinci-
biliter non erretur. Deinde arguit. Quia sicut do-
ctus, pius, & probus vir interdum turpiter errat
in facto, & in dicto: & consequenter sicut factum
illud sequi non licet, ita nec dictum: præsertim
cùm vnius Doctoris etiam docti, pij, & probi
sententia contra torrentem Doctorum temeraria
habeatur, iuxta communem Doctorum sen-
sum.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Pergit, & ex D. Fagnano firmamenta<marginalia>Alia ex|D. Fagnano|Cap. Noli|meis 9. dist.</marginalia>
proponit 1. ex Cap. Noli meis 9. dist. vbi ex
D. Augustino habetur S. Doctorem asserere scri-
ptis suis non esse credendum, nisi certum appa-
reat. Vbi & additur dictum Petri Brixiensis: &
similia habet in Cap. Negare ibidem, quod tamen<marginalia>Cap. Nega-|re. Ibid.|Cap. Ego|solis. Ibid.</marginalia>
omissum 2. Ex Cap. Ego solis, ead. dist. vbi si-
militer D. Augustinus profitetur se non credere
Scriptoribus non Canonicis, nisi eorum dicta, ea
quæ subiungit, confirment. Illius verba sunt:
Alios autem (non Canonicos) ita lego vt quanta-<marginalia>August.</marginalia>
libet sanctitate, doctrinaque polleant, non ideò verum
putem, quia ipsi ita senserunt: sed quia nihil per
alios auctores, vel Canonicos, vel probabiles ratio-
nes, quod àvero non abhorreat, persuadere potue-
runt. Sic ex Epist. 10. ad D. Hieronymum, vbi
textus habet: Non potuerunt 3. ex generali regu-
la, quod dicto vnius non est credendum, pro quo
textus & Auctores 4. Ex sententia Parochorum
Parisiensium & Rothomagensium, qui Proposi-
tionem istam de probabilitate opinionis, cùm ab
vno solo Doctore graui sustinetur, inter plures alias
damnabiles tamquàm præcipuam Clero Gallica-
no proposuerunt anno 1656. 5. Ex censura Fa-
cultatis Louaniensis 6. Ex eo, quod habet num.
414. vbi ita scribit: Si Episcopus in remotis noui-<marginalia>Notanda|doctrina|pro Indicis|Episcopis cir-|ca ingressum|in admini-|strationem.</marginalia>
ter prouisus à Papa intelligeret ex litteris sui agentis,
vel alterius fide digni Romæ fuisse expeditas Bullas
suæ prouisionis, & huic attestationi fidem adhibendo,
non visis Bullis acciperet posseßionem sui Episcopatus,
& illius administrationi se immisceret, vtique non
euaderet p&#x0153;nas Extrauagantis Bonifacij VIII. In-
iunctæ de electione, vt aliàs vidi obseruatum. Et
meo tempore Sacra Congregatio Concilij laudauit
Archiepiscopum Goanum Indiarum Primatem, quòd
quamuis ex litteris sui agentis intellexisset Bullas
Papales suæ prouisionis fuisse leuatas, & casu perijsse,
tamen illis non receptis numquàm potuit adduci vt
Archiepiscopatus administrationem susciperet, cuius-
cumque necessitatis prætextu, vt scripsi plenius in
Cap. Nihil. n. 20. & 34. in fin. de Elect. Facit quod
notat Bartholus in l. 2. §. Si dubitetur n. 1. ad fin.
vers. Quædam sunt. ff. Quemadmodum testam. ape-
rien. vbi tradit standum non esse testi vnico de morte
mariti, quia esset magna infamia, si mulier viuente
viro nuberet: non enim posset in pristinum statum
reponi, eiusque sententia magis placet Thomæ San-
chez de Matrim. Tomo 1. Lib. 3. Disput. 46. n. 12.
Hæc ille.<marginalia>Contra Ca-|ramuelem|immanis|illatio.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Vrget vlterius in excusabilem putans D.
Caramuelem, qui de Diana locutus in præludio<-P>@@

<-P>Theologię fundamentalis affirmat quòd quærenti
an hoc aut illud liceat sufficiat respondere; Diana dixit
Ex quo infertur similiter dici posse; Lutherus
aut Caluinus dixit, cùm certi simus tanto Lu-
theri & Caluini dogmata Sectariorum firmari
numero, quanto Dianæ dogmata Theologorum.
Contra D. Augustinum Libr. de Cathecumenis rudi-<marginalia>D. August.</marginalia>
bus Cap. 25. vbi docet peccantium numerum, aut
peccare docentium, non esse multitudinem at-
tendendam. Quod roboratur ex D. Hieronymo<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
Lib. 1. aduersus Iouinianum Cap. 6. vbi diuersarum
nationum horrendos abusus enumerat multitu-
dine assectarum roboratos, qui iuxta doctrinam
præfatam vt probabiles sustineri potuerunt, quia
auctoritas illis à multitudine consiliatur. Præte-
reà etiam multorum præcisa auctoritas non est
sufficiens ex l. vnica §. Sed neque. Cod. de veter.<marginalia>Iustiniani|lexpro Au-|ctorum nu-|mero.</marginalia>
iur. enucle. vbi Iustinianus: Sed neque ex multi-
tudine Auctorum quod melius & iustius est, iudicato-
te; cùm poßit vnius forsan & deterioris sententia
multos & maiores aliqua ex parte superare. Pro quo
& alia congeruntur, & Sinnichius contra Dia-
nam & D. Caramuelem acerbè locutus induci-
tur, ac ratio subiungitur, ex periculo, cui se com-
mittit iuxta sententiam istam operatus; reiecta
tandem Amadæi circa propositionem, de qua agi-
mus exornatione ab Auctoribus, quos pro ea-
dem adducit fol. 27. n. 1. Editioni Lugdun. anno
1664.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Omnia autem prædicta facili possunt re-<marginalia>Contra vni-|cum aucto-|rem non li-|cere licen-|tiam iniu-|riosam.</marginalia>
sponsione conuelli. Ad Primum enim dici potest
considerata Doctoris qualitate neutiquam præsu-
mendum esse, stultam, absurdam, & sceleratam
illius esse sententiam: quod quidem sine ipsius
nequit iniuria proferri, vel etiam cogitari. Et licet
verum haberi possit id, quod additur de aucto-
ritate præcisa, negandum tamen est suppositum,
quòd scilicet cùm quis sententiam vnius Docto-
ris amplectitur, sola auctoritate ducatur, sed etiam
ratione, dum sibi persuadet Doctorem tantum
non posse non pro illa solidum habere fundamen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Ad Secundum. Aristotelem non esse con-<marginalia>Aristotel.|non aduer-|sari, sed fa-|uere.</marginalia>
trarium, sed fautorem, dum ait, Aut sapientibus.
Neque enim est sensus vt necessarium sit plures
sapientes in vnam sententiam conuenire, sed
quòd cuicumque verè tali ea sit prærogatiua,
supponendo plures futuros sapientes: est enim
propositio vniuersalis, cuius veritas in singulis
verè talibus comprobatur. Neque vnius sapien-
tia, probitas, & aliæ qualitates ex aliorum excel-
lentia crescunt, vnde neque illa necessaria est, vt
eidem fides adhibeatur. Addo Aristotelis verba<marginalia>Infidelis ci-|tatio eius-|dem.</marginalia>
non integrè adduci: post illud enim Omnibus ha-
bet, Aut pluribus: his autem contra ponit sapien-
tes: Ergo ex his probabilitas desumi potest, etiam
si non plures illi, vt expendi Parte 1. num. 634.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Ad Tertium concedo quod de errore circa<marginalia>Diuersam|esse rationem|facti & iu-|ris, cum re-|tortione ar-|gumenti.</marginalia>
factum dicitur, & ex eo retorqueo gumen-
tum: nam testi omni exceptione maiori possum
credere de facto deponenti, vt est compert&#x0169;; quid-
quid sit, de necessitate plurium in iudiciali foro,
aut cùm de damno graui tertij agitur, & quoties
plures Iura requirunt. Deinde dico circa ius di-
uersam esse rationem, quàm reddidi Parte 1. n.
470. 496. & seqq. quia in sententijs circa ipsum
ratione agitur, neque negotium est à sensuum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0034.jpg/>
@@1@<SE34>De opinione probabili. Sectio VIII. 19
<duolan 2><-P>experientia dependens plerumque fallaci, aut ab
alijs similibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Iam ad alia. Ad Primum & Secundum,<marginalia>D. Augu-|stini verus|& fauora-|bilis sensus.</marginalia>
D. Augustinus de credulitate omnimoda loqui-
tur, non de opinatiua: hanc autem admittere ex
eo ostenditur quòd probabiles rationes admittit.
Quòd autem auctoritatem à sanctitate & doctri-
na videatur excludere, ijs congruit, quæ diximus
n. 62. auctoritatem, scilicet non sufficere sine ra-
tionis subsidio. Respectu autem Doctoris sancti
id, quod ad rationem attinet, non poterat non
esse perspectum, qui ex ea qua pollebat diuino-
rum notitia & eorum, quæ ad Euangelicam le-
gem spectant, fundamenta assertionum apud scri-
ptores occurrentium non poterat ignorare, vt ig-
norare contingit aliquos, qui sub & præsupposi-
tione sententias probabiles grauium sequuntur
Auctorum, licet ea penitus non percalleant. Ad
Tertium quòd dicto vnius non sit credendum, ve-<marginalia>Dicto vnius|vt credeu|dumt</marginalia>
rum habet iuxta dicta n. præced. Nihil autem re-
ceptius, aut vsu validius, quàm vt dicto vnius fi-
des adhibeatur, de cuius non est pro mendaci te-
stificatione suspicio, quia neque suspicionis fun-
damentum peculiare. Sic Ioseph credidit, dum
erraret in agro, dicenti sibi fratres eius profectos
in Dothain, quod erat omnino verum. Gen. 37.<marginalia>men. 37.|v. 17.</marginalia>
v. 17. Beatus Iob nuntijs narrantibus calamita-
tes. Dauid puero Ægyptio 1. reg. 30. v. 18. di-
centi: Ego ducam te ad cuneum istum. Et iurata<marginalia>2. Reg. 30.|v. 28.</marginalia>
hæc procedit humana fides, quæ historijs præsta-
tur, cùm de Scriptoribus nulla est su spicio, vt in
apochryphis, & Gentilium qui busdam, ex quibus
Cornelius Tacitus, quem Tertullianus vocat, &<marginalia>Tertullian.</marginalia>
euidenter conuincit mendaciorum loquacissimum
in Apologet. Cap. 36. & humano in conuictu sic
hominum vita peragitur, & cum securitate tran-
sigitur, licet quandoque contingat fallere quos-
dam & falli, quod non tollit ordinariæ credulita-
tis reciprocum adiumentum. Hinc illud Eccli.
19. v. 4. Qui credit citò, leuis corde est, ita expli-<marginalia>Eccli. 19.|v 4.|P. Cornel.</marginalia>
cat, P. Cornelius, Qui scilicet credit cuilibet quod-
libet, sine iusta ratione & auctoritate narranti. Est
ergo credendum cum iusta ratione & auctoritate
dicenti. Locum de fide non adhibenda detracto-
ribus multi affirmant accipiendum: videatur di-
ctus Interpres, & Pater etiam Bonartius. Ad
Quartum, de censura Parochorum dictum n. 57.
Ad Quintum similiter: ex ibidem dictis, & præ-
terea intelligendum de auctoritate qualibet, non
de vndequaque qualificata. Ad Sextum bene illud,
quia pro eo est Canonica dispositio in citata Ex-
trauaganti. Iuxta quod, generaliter loquendo illa
doctrina procedit, sicut amplectenda vti securior,
vbi de damno tertij agitur, vt in adducto casu.
Ad postremum illum de D. Caramuelis erga
Dianam asserto, nihil morandum. Sic censuit ille,
alij aliter, vnusquisque in suo sensu abundet. Non
equidem voluit ille Dianæ fidem Pythagorico
more adhibendam, sed quatenus pro opinioni-
bus, quas adducit plures producit auctores. Quòd
autem absurda illa, de Sectandis erroribus apud
varias nationes vigentibus, multitudine eos am-
plectentium roboratis, non sequatur, ex dictis
n. 56. manifestum habetur: & ex euidentia rei
ipsius cùm illa errorum sequax multitudo, neque
Doctor Catholicus doctus, pius, & probus sit,
neque ratione vlla verisimili, sed barbaro impetu<-P>@@

<-P>ducatur, Iustiniani auctoritas contra arguentem
facit, cùm in ea habeatur vnius sententiam, etiam
deterioris, multos & maiores posse aliquando su-
perare.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> His addendum id, quod Auctor sua illa limi-<marginalia>Limitatio|aduersarij,|ex qua vr|getur.</marginalia>
tatione, de qua num. 59. proposuit, stare scilicet
posse licitum vsum in casu, de quo agimus, si in-
uincibile iudicium intercedat, quòd sic liceat ope-
rari. Ex quo arguere possumus: nam tale iudi-
cium etiam nos admittimus, quod in omni pro-
babili opinione inuenitur, iuxta dicta. Si qua au-
tem absurda ex illo emergere contenditur, qualia
nuper vidimus, aut deuoranda eidem, cum Au-
ctore defenso, aut talia non esse confitendum.
Sequi autem absolutè licet opinionem vnius Au-
ctoris, sed modo ab ipsis explicato: ergo absolutè
licet. Ergo absolutè nulla ex illius vsu absurda
subsequuntur. Licet eam complecti, circa quam
dubium non occurrit cùm ad praxim adhibetur,
& vt dubium non occurrat obtineri potest iuxta
modum formandæ conscientiæ, de quo n. 30. lo-
cum dando probabilibus coniecturis. Pro quo &
aduersarios prodimus num. 47. & seqq. retor-
tione argumentorum: quod & sectione sequenti
amplius enodandum.</P>
<Z><A+1>SECTIO IX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa difficultatem eamdem amplior as-
sertæ veritatis illustratio.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>67.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ost resolutionem illam priorem, de qua<marginalia>Sub certis|conditioni-|bus admit-|tant aduer-|sarij senten-|tiam de vno|Auctore ad|licitum|vsum suffi-|ciente.</marginalia>
dictum, secundam exhibet Auctor pag.
142. nu. 70. & seqq. dicens ad opinio-
nem verè prohabilem in materia morum pericu-
losa non requiri plures Doctores, sed accedente
iudicio inuincibili vnum sufficere etiam ab ipso
moraliter opinante indistinctum, pro vt opponi-
tur multis, si habeat sequentes conditiones à Le-
zana propositas Consulto 48. 1. quod sit timora-
tæ conscientiæ 2. quòd sic doctus, & versatus in
materia, de qua agitur. 3. quòd rem ex professo,
non incidenter discusserit. 4. quòd meliùs & fir-
mius fundamentum quàm alij attulerit, magis
scilicet iuri naturali aut diuino conforme Scrip-
turæ, traditioni Ecclesiæ, aut Concilij, vel Pon-
tificiæ decisioni. 5. maximè quòd sententia non
sit reprobata ab Ecclesia, vel Sede Apostolica,
aut communiter ab alijs Doctoribus reiecta. Qui-
bus adstipulatur D. Fagnanus apud eumdem nu.
71. & seqq. vbi sex conditiones apponit, ex qui-
bus quatuor priores ad præfatas reducuntur;
quintam autem esse ait, vt opinio vnius Doctoris
non habeat contra se opinionem æquè probabi-
lem, eo quòd in oppositum sit alius Doctor pa-
ris auctoritatis, & rationis sint æquales, quia iam
in statu dubio constituitur. Sexta autem vt con-
traria opinio non sit magis probabilis: quia tunc
tam physicè quàm moraliter necesse est illam se-
qui iuxta dicta à se aliàs. His deficientibus pec-
care contra conscientiam sic operantem affirmat,
& grauiter quidem in materia graui, ob funda-
menta, de quibus suprà hîc magis vrgentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Probat Auctor resolutionem suam, quia<marginalia>Vt probent|omnes re-|quiri.</marginalia>
experientia constat omnes iuxta qualitates dictas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0035.jpg/>
@@1@<SE35>20 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>in aliquo concurrentes, nulla dempta, forma-
re iudicium practicum, vt sententiam eius pro-
babilem moraliter certificatam habeant, quam-
diu non occurrit opposita similis aut verior: pro
vt omnes probabilem moraliter certam habent
sententiam vnius Confessarij, Consiliarij, Aduo-
cati, Medici &c. quamdiu opposita similis aut
verior non occurrit. Et ratio est, quia quamuis
ratio vnius hominis contra Dei, vel Ecclesiæ au-
ctoritatem non possit facere probabilitatem; po-
test tamen concurrentibus præmissis conditioni-
bus humanam vincere auctoritatem. Vnde in
Cap. Quia sancta. §. verùm dist. 63. sic habetur:<marginalia>Cap. Quia|sancta.</marginalia>
Magna auctoritas ista habetur: Magna auctoritas
ista habenda est in Ecclesia: vt si nonnulli ex Præ-
decessoribus nostris fecerunt aliqua, quæ illo tempore
potuerunt esse sine culpa, & posteà vertuntur in erro-
rem & superstitionem, sine tarditate aliqua, & cum
magna auctoritate à posteris destruantur. Sic ibi.
Quasi omnes (infert Auctor) etiam post vnum,
in id conspirare debeant. Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Sed certè ab experientia non verum, sicut<marginalia>Impugnati|ab experien-|tia.</marginalia>
nec solidum sumitur argumentum, quòd scilicet
fideles vt sententiam alicuius sequantur Docto-
ris, vel alterius ex memoratis, omnes debeant
conditiones dictæ concurrere cum iudicio illo de
certitudine opinionis moralis: nam stante etiam
notitia opinionis contrariæ, stat vsus alterius Sic
fideles sententiam Confessarij, Consiliarij, Aduo-
cati, libenter amplectuntur, de quibus plenam
satisfactionem habent, etiamsi sciant non deesse
contrarium sentientes. Et ita illius non habent
certum moraliter iudicium, sed tantùm in ordine
ad vsum licitum, dum sine dubitatione & scru-
pulo eidem se conformant. Stat quidem præmis-
sis concurrentibus conditionibus vnius hominis
rationem vincere humanam auctoritatem; sed
stat etiam vincere etsi non concurrant: quod qui-
dem textus adductus ita esse conuincit, si quid-
quam probat, in eo enim de conditionibus præ-
fatis mentio nulla. Sed Stephanus Pontifex ex eo
quòd Romana Ecclesia sæpè patiebatur mole-
stias in obitu Papæ, & electione Successoris, quia
nuntij Imperatoris non aderant, statuit quòd ele-
ctio talis non fieret nisi præsente populo & Sena-
tu, & Imperatore, vel eius legatis, vt scandala<marginalia>Citatum|Cap. Quia|sancta de-|claratum.</marginalia>
remoueantur. Quod reuocandum & reuocatum
asseritur à Gratiano ob caussas ibidem expressas.
Quæ tamen reuocatio non ab aliquo iuxta pro-
babilem opinionem, sed à Sede est Apostolica
profecta. Vnde Glossa sic ait: & quòd Apostolici<marginalia>Glossa.</marginalia>
potuerunt in contrarium statuere, & destruere consti-
tutiones, quas Antecessores fecerunt pro bono: pro-
bat exemplo Ezechiæ, qui serpentem æneum, quem
fecerat Moses pro liberatione populi destruxit, cùm
populus illum coleret, sicut Deum. Sic Glossa. Vnus<marginalia>4. Reg. 18.|v. 4.</marginalia>
ergo sic disponens ille est, de quo dubium esse ne-
quit posse iuxta sententiam sibi benè visam ope-
rari. Pontifex inquam. Vnde auctoritas citati
Capitis non videtur esse ad rem, nisi dicatur, Pon-
tificem aliquando vt priuatum Doctorem statue-
re & iudicare, & tunc sequi opinionem proba-
bilem, quod non inficiamur; benè tamen condi-
tiones omnes adductas pro tali dispositione con-
currere, quod ex adducto Capite nequit ostendi;
immò si quidquam illud ad caussam præsentem
spectat, oppositum potiùs comprobari.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Obijcit tamen sibi n. 80. P. Ludouicum<marginalia>P. Scildere|rationes op-|timæ, quibus|non satu-|facit aduir-|sarius.</marginalia>
de Scildere, (quem Petrum Schilders vocat) de
conscientia formanda Tract. 2. n. 12. & 13. contra-
rium statuentem & probantem, quia nisi liceat
sequi opinionem probabilem præcisè pro assensu
cum formidine innixo rationibus grauibus, ex
qualibus vir consideratus post argumenta consi-
derata & soluta in negotio magni momenti con-
cludere solet, ac proinde opinionem Doctoris vt
præmissum est qualificati, omnia erunt plena in-
numeris anxietatibus & perplexitatibus super iu-
dicio nostro an sit moraliter certum, siue verum
inuincibiliter, sic vt inuincibiliter sequendo erre-
mus, si erremus: nec vllæ regulæ à Doctoribus
statui poterunt, quas in non reuelatis & ineui-
dentibus tutò sequi possimus; sed vnusquisque
suos sequi debebit instinctus, quantumuis omnes
Doctores iudicent aliquid esse licitum. Atqui hoc
est absurdum, &c. Ad quæ quidem robustiùs &
ornatiùs à prædicto Auctore proposita respondet.
Primò istiusmodi necessitatem additamenti ape-
riri Resolut. 3. 4. & 5. seqq. pagina scilicet 146. &
163. in quibus ex ratione fortitudinis toties in-
culcata necessitatem iudicij certi conatur osten-
dere. Ex illis autem obiectioni præfatæ non fit
satis: negatur enim necessitas illa, & pro eo ra-
tiones adductę in obiectione conuincunt. Secundò
in materia periculosa, de qua agitur, non satis esse
consideratum, qui non attendit quid probabile<marginalia>Eccli. 3.|Psal. 118.|Eccli. 37.</marginalia>
præcisè sit, & illud Eccli. 3. Qui amat periculum,
peribit in illo. Psal. 118. Tu mandasti mandata
tua custodiri nimis. Eccli. 37. Ante omnia opera ver-
bum verax præcedat te: & ante omnem actum con-
silium stabile. Sed neque hoc satisfacit: quia si
prædicta loca iuxta auctoris intelligentiam acci-
pienda sint, inconuenientia allata persistunt: præ-
terquàm quòd in vsu opinionis probabilis pericu-
lum nullum, & consilium stabile, ac verbum ve-
rax de licita operatione concurrunt. Mandata
autem ita custodit, vt firmissimè habeat fixum in
animo contra illa non agere propter rem mundi
vllam. Quòd autem ad nimiam custodiam obli-
gatio non sit, omnes agnoscunt: quia non est
obligatio ad ea, quæ perfectionis sunt: vnde alius
est quærendus intellectus, & ille est, à nobis nu-
per adductus.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Addit Tertiò non alias esse in iudicio tali<marginalia>Perstat ro-|bur ex per-|plexitatibus|non euitabi-|libus.</marginalia>
perplexitates, quàm in necessitate ignorantiæ in-
uincibilis de errore in opere, si operando erretur;
illa autem est ad omne opus licitum secundùm
omnes Theologos necessaria. Sed perstat adhuc
vis rationis, qua circa vsum opinionis probabilis
perplexitates nullæ occurrunt, stante iudicio illo
de licita sequela: ergo alia in eo est ratio, quàm
in ignorantia inuincibili, iuxta modum ab au-
ctore explicatum. Postquam enim constat circa
opinionem esse ignorantiam inuincibilem, quam,
vult ille iudicium aliquod aliud moraliter certum,
circa quod multæ esse perplexitates possunt, &
cruciamenta conscientiæ, an scilicet certum mo-
raliter sit, an non; cùm stat ex opposito opinio,
cui est genuina formido, qua stante negatur actus<marginalia>Ex ignor an-|tia inuinci-|bili non beni|arguit.</marginalia>
certitudo. Vnde non releuat quod Quartò dicit,
omnes scilicet regulas, quæ ignorantiam inuinci-
bilem dirigant, tale iudicium dirigere posse; nec
magis quemque suos sequi debere instinctus,
quàm ignorantiam inuincibilem erroris, si ope-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0036.jpg/>
@@1@<SE36>De opinione probabili. Sectio X. 21
<duolan 2><-P>rando erret: hoc enim ex dictis similiter refel-
lendum: manifestissimum enim est supra re-
gulas illas de ignorantia nouas perplexitates &
anxietates adijciendas, stante necessitate iudicij
illius inuincibilis, quod quidem non statim oc-
currit, sed ad illud habendum singulari diligentia
& inquisitione, aut collocatione motiuorum opus
est, & post hæc dubium adhuc penitus sopire,
valde est profectò difficile, quidquid Auctor mol-
liri difficultatem accuret. Qui in subsequentibus
ostendere conatur D. Fagnanum pro suo illo iu-
dicio stare, cuius tamen non meminit, dum solùm
sic ait apud ipsum nu. 82. Auctoritas vnius grauis<marginalia>Nec Fagna-|num pro eo|stare.</marginalia>
Doctoris reddit opinionem probabilem, & est funda-
mentum sufficiens eam tenendi, & ad praxim dedu-
cendi, si in contrarium nullus occurrat Doctor, &
vtrimque sint rationes æquè probabiles. Sic ille, de
iudicio illo certo ignorantiæ inuincibilis, nihil
adijciens: & vt adijciat, nihil inde, cùm alias
contrarius sit, dum formidinem omnem circa
opinionem oppositam debere abesse contendit.</P>
<Z><A+1>SECTIO X.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Resolutionibus alijs Auctoris ad-
uersi circa materiam eamdem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>72.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 146. proponit Tertiam, in qua af-<marginalia>Nullam au-|ctoritatem|sine certo|iudicio suffi-|cere igno-|rantiæ in-|uincibili|innixo, vt|auctor pro-|bet.</marginalia>
firmat, in materia, de qua agimus, ad
operationem practicè probabilem, dum
operatio vel omissio libera est, & non necessaria
saltem ad vitandum aliquod damnum vel incom-
modum, quod attenta humana sapientium infir-
mitate, potiùs vitatur, quàm peccatum dubium
dubietate iuris, non sufficere Doctorem vnum
pro vt opponitur multis: immò nec multorum
auctoritatem etiam sub conditionibus quinque
vel sex præmissis, nisi adsit iudicium practicum
moraliter certum, de quo Supposito 7. (pag. 131.)
& est iam ex dictis sufficienter compertum, quod
scilicet omnem excludit formidinem, dum quis
prudenter operatur, habito diuinorum mandato-
rum respectu, & ea violandi periculo se quis non
exponat, ita sapientium sententias amplectens, vt
non minùs circa eas securus feratur, quàm si cir-
ca res secundùm suas reales existentias stabiles
& inconcussas duceretur: licet contingere pos-
sit vt quandoque error, qui error tantùm erit
materialis. Vt enim ait Aristoteles Ethicor. Cap.<marginalia>Aristoteles</marginalia>
11. Non minùs seniorum, prudentium, & experto-
rum virorum sententijs aut opinionibus, quàm ipsi<marginalia>Circa senio-|rum senten-|tias.</marginalia>
demonstrationibus, mentem adhibere oportet. Nam
vsu & exercitatione quasi aspectum quemdam adepti,
rerum caussas & principia cernunt. Sic ille. Debet
autem iudicium hoc ita esse firmium, vt leuem
etiam coniecturam de opposito excludat, quia
iam formido suberit. Quàm tamen leuitatem
cùm P. Baron admittat, eum reijcit, quatenus
in omnes Probabilistarum difficultates prolabi-
tur. Quod quidem iam ego ostenderam Parte 1.
nu. 683. & seqq. & cùm ille dicendi modus adeò
durus sit, & impracticabilis, nisi cum conscien-
tiæ tormento videatur; quid de isto erit, sanè
duriore, & quem nec nos, nec patres nostri por-
tare potuerunt, nec poterunt qui nos sequentur,
& qui nascentur ab ipsis.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Probat autem Resolutionem suam. Quia<marginalia>Fundamen-|talis ratio|pro asserto.</marginalia>
videns opinionem oppositam esse probabilem,
quæ pro lege stat, si eam, quæ stat pro libertate
sequitur, cum formidine aduersæ, putans vinci-
biliter esse veram, non erit Deo fidelis, nec cor-
datus, voluntariè amplectens sententiam sibi &
alijs periculosam, vtpotè moraliter expositam fal-
sitati, errori, & iniustitiæ; nec à culpa excusari<marginalia>Eccli 2.|v. 14.</marginalia>
potest: nam Scriptura Eccli. 2. v. 14. dicit: Væ
duplici corde, & peccatori terræ, ingrediens duobus
vijs. (Corrige terram.) Circa quod Hugo Cardi-<marginalia>Hugo|Cardinalis.</marginalia>
nalis ita exponit: Qui scilicet carnis sectatur opera,
& spiritus sanctificationem se arbitratur perficere in
timore Dei. Quod etiam procedit quomodocum-
que se gerat, dummodo formido pulset: vnde ita
sentientes frustra Doctorum vtriusque iuris, &
Scholasticorum, immò interdum Pontificum &
Cardinalium auctoritates congregant, vt suam
sententiam isto sensu explicatam conforment:
quia Scholasticos nullos, aut valde paucos, eos-
que nec Deo fideles, nec cordatos reperient. Ex-
cusarentur autem, & suæ sententiæ quam pluri-
mos vtriusque iuris Doctores & Scholasticos ha-
berent fautores, si (vt Auctor ait) cùm ipso &
Fagnano suo sentirent, & dicerent se solùm velle
esse licitum sequi sententiam physicè probabi-
lem, sed ob varias rationes, & obiectorum solu-
tiones inuincibiliter putatam veram, & hoc sensu
moraliter certam: quia nullus vnquam Deo fi-
delium & cordatorum Doctorum docuit in pra-
cticis, moralibus, & periculosis vtramque con-
tradictionis partem, posse simul esse conformem
legi diuinæ, aut in ea contineri: sed solùm inter-
dum contingere posse quoad nos inuincibile du-
bium, vtra contradictionis pars sit legi diuinæ
conformis, aut in ea contenta, & si nulla fuerit
operandi necessitas, operationem esse suspenden-
dam, inquisitione adhibita, donec alterutra appa-
reat inuincibiliter vera, & hoc sensu moraliter<marginalia>Scotus.</marginalia>
certa: idque omnino Christi fidelibus inculcan-
dum, quod est Scoti doctrinæ Conforme in 3.
dist. 25. q. 1. n. 8. cuius verba refert. Addit & alia
nullius roboris, & superiùs iterata.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Responsio ex dictis est facilis. Negamus<marginalia>Fit satis|obiectis, &|assertis à|veritate pe-|nitus alienis.</marginalia>
enim in primis ignorantiam, quæ probabili opi-
nioni adest, esse vincibilem. Stante autem inuin-
cibili cum formidine alterius partis, licita est ope-
ratio, iuxta cordatissimos & fidelissimos patro-
nos, qui multiplicati sunt super numerum, &
Theologi & Iurisperiti: & ex ijs nescio an aliquis
inueniendus in Hispania sit, cui D. Fagnani sit
sententia placitura; adeò in Academijs omnibus
contrarius est assensus radicatus, vt mirum sit sen-
tentiæ nostræ patronorum paucitatem exprobra-
ri, & de ingenti contrastantium numero adeò
intrepidè aduersum clarissimam veritatis lucem
pronuntiari: Scripturæ locus & Hugonis expo-
sitio quid ad rem? Sic sentientes, sic vsum am-
plexi, duplici corde non sunt, neque peccatores:
sed in timore Domini radicati & fundati, & il-
lorum plurimi sanctissimæ vitæ laude percelebres,
vt videri potest Parte 1. nu. 65. vbi supra centum
recensiti Doctores, pro quo & instituta concer-
tatio, euidentibus argumentis, vbi eontra Gone-
tium, Baronum, & Mercorum egimus Tomo 1.
Auctarij. Desistendum ergo ab inculcatione illa,
ex qua fidelibus vtilitas nulla, & damna possunt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0037.jpg/>
@@1@<SE37>22 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>plurima prouenire; anxietates scilicet & per-
plexitates, nec non manifestæ præceptorum
transgressiones, dum illa his angustijs magis one-
rosa redduntur, & ita succumbendi oneri, &
excutiendi iugum occasiones ministrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Et quidem Auctor (vt vidimus nu. 42.)<marginalia>Inconcinnè|Auctor eos|acerbè pun-|git, & lanci-|nat, quos|luculenter|collaudarat.</marginalia>
de Scriptoribus nostram sententiam amplexis il-
lustre perhibuit testimonium, vt mirum sit in eos
adeò acerbè, vt dudum audiuimus fulminare.
Qui & pag. 176. & 179. pro eisdem militat con-
tra Sinnichium asserentem eos vias à Christo in
Euangelia, arctam scilicet & spatiosam declara-
tas, suis laxitatibus confudisse, & vnam tantum-
modo laxam & spatiosam fidelibus complanasse,
ita scribit: Sed quis Catholicus ab Ecclesia toleratus<marginalia>P. Bonæ|Spei.</marginalia>
probabilitatum patronus istam inter vias illas separa-
tionem improbat, aut per hoc, quod docet licere opi-
nionem probabilem sequi, semper Sacræ Scripturæ,
& Ecclesiæ definitionibus, communi SS. Patrum
consensu & lege naturæ saluis, aliam separationem
intendit, aut vitium pro virtute, aut è contra? Certè
id non ausim de viris Catholicis doctißimis & pien-
tißimis vel solùm suspicari, multò minùs asserere.
Fateor quidem nonnullos, vt Dianam, Caramuelem,
Thomam Tamburinum, & similes, in quos D. Sin-
nichius inuehitur, tueri sententias, quæ reipsa viam
arctam laxantes, & spatiosam angustiantes, contra
Euangelicum sermonem D. N. Iesv Christi: Intrate<marginalia>Matth. 7.|v. 13.</marginalia>
per angustam portam &c. Sed nisi rationibus & au-
ctoritatibus, quibus sibi inuincibiliter persuadent
illam non plus laxari, quàm apud Deum arcta sit:
neque hanc magis angustiari, quàm apud eumdem
spatiosa sit. Vnde non veniant criminandi tamquàm
sponte malitiosi Gnostici, Manichæi, Quintinistæ, &
Libertini; sed ab omni eo, qui à Deo lumen maius
acceperit, ipsi sunt, prout omnes inuincibiliter igno-
rantes, & iustitiæ ac veritatis amantes, in doctrina
sana & vera instruendi. Nam Petri 3. scriptum est:<marginalia>1. Pet. 3.|v. 15.</marginalia>
Dominum Christum sanctificate in cordibus vestris,
parati semper ad satisfactionem omni petenti vos ra-
tionem de ea, quæ in vobis est, spe. Quod semper me-
lius rationum & auctoritatum, quibus nituntur, con-
uincenti solutione, quàm aggrauantibus censuris
fiet: quia clamant cum Prospero Libro contra Colla-<marginalia>D. Prosper.</marginalia>
torem Cap. 1. Parati sumus Patronos doctrinæ e-
mendatioris audire. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Iuxta quem habemus Primò sententiæ,<marginalia>Quæ ex au-|ctoris discur-|su habean-|tur benignæ$unclear|sententiæ|consectaria.</marginalia>
quam defendimus eos esse Patronos, quibus desi-
derari nequeant meliores, sapientissimos scilicet
& pientissimos, vnde & plus habentes, quàm
communiter ad conciliandam sententijs probabi-
litatem exigatur. Erit ergo illa probabilis, & non
vtcumque, sed eximiè talis. Secundò, si quid la-
xum in eorum doctrina, non leuiter dictum, sed
ratione & auctoritate suffultum, vnde dictis maius
robur accrescit. Tertiò. Non magis laxare viam
arctam, quam reuera talem existiment: quod si
quidquam ea ex parte laxitatis superueniat, aliun-
de premere, dum spatiosam viam dicuntur angu-
stiare. Quod reuera ita euenit, in multis enim
sententias seueriores tenent, quàm Probabilista-
rum insectatores, vt vtrosque conferenti con-
stabit. Et vt de vno Diana loquar, nullus eo stri-
ctior, immò neque ita strictus, in ijs, quæ ad im-
munitatem Ecclesiasticam, & sigillum Confessio-
nis spectant. Quartò inuincibiliter procedere. At-
qui sententia Doctoris pij & docti, cum funda-<-P>@@

<-P>mento rationis & auctoritatis inuincibiliter de-
cernens rectè procedit. Ergo. Et verò pro inuin-
cibili ignorantia nimis quantùm laborat auctor,
cum præmissis alijs, & ecce illam ipso fatente.
Quid ergo ampliùs ad intentum? sed est inuinci-
bilis eorum error, ab ijs, qui maius lumen nacti
fuerint corrigendus: Benè id quidem. Sed osten-
dat nobis Auctor certo aliquo argumento tale
lumen ipsi concessum. Quod equidem neque af-
firmabit ipse, neque, si affirmaret, eidem facilè<marginalia>De Auctori-|bus Societa-|tis.</marginalia>
crederetur. Ego quidem Eminentissimis Cardi-
nalibus Toleto, Lugo, Sfortiæ, PP. Suario, Vas-
quio, Sancio, & alijs sententiæ nostræ Patronis,
tantùm affulsisse luminis arbitror, vt neminem,
qui maius pro eorum erroribus corrigendis habe-
re censendus sit, salua Romanæ Sedis auctorita-
te, vmquàm forte sit Christianus orbis habitu-
rus. Vt de alijs taceam extra Societatem nostram
Doctoribus celeberrimæ auctoritatis. Loquen-
dum ergo de ipsis, & consequenter de eorum
sententijs, vt Auctor admonet, qui in D. Petri
auctoritate addere potuit quod immediatè sequi-
tur: Sed cum modestia &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Habet ille Resolut. citatà id, quod in 5. ex<marginalia>Cùm neces-|saria est ope-|ratio, licere|vti opinione|minùs pro-|babili, con-|tra Aucto-|rem.</marginalia>
professo probare contendit, videlicet quando ne-
cessariò operandum est, posse sic operaturum
opinionem amplecti saltim æquè probabilem,
stante formidine circa aliam non antecedenti, sed
comitante, ex certo principio, quod inter duo
mala eligendum minus. Id quod respectu docti
existimat pariter asserendum. Sed non audiendus,
quia opinionem minùs probabilem, etiam quan-
do necessariò operandum est, posse quempiam
amplecti adducta pro licita probabilis opinionis
sequela conuincunt: vnde & docti & indocti ita
operari possunt. Proponit autem principium di-
ctum circa electionem sic Auctor: Vbi necessariò
operandum, inter duo mala eligendum minus: inter
duas opiniones æquè nobis probabiles, eligenda illa,
quæ est de minori malo. Quod quidem quoad se-
cundam partem non est absolutè verum, sed
iuxta dicta nu. 19. Vnde si duæ opiniones proba-<marginalia>Etiam vbi|de damno|alterius agi-|tur, pro quo|exempla.</marginalia>
biles ita circa damnum versentur alterius, vt pro-
babile sit maius inferri posse; non est pro electio-
ne minoris obligatio. Sic in materia iustitiæ po-
test accidere, vt in soluturo hac vel illa pecunia,
hoc vel alio tempore, cum compensatione vel
sine illa, circa quod opiniones occurrunt. Qui
etiam succurrere debet indigenti, potest id facere
mutuando, iuxta occurrentes circumstantias,
aliquibus id probabiliter negantibus, vbi dam-
num indigenti cum remedio præsentis necessi-
tatis infertur, onus scilicet solutionis. Licet au-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
tem lex charitatis iubeat, aut etiam iustitia, vti
minimum mali proximo inferatur, quando ali-
quod inferri necesse est, id ita accipiendum, vt
sibi quisque priùs consulere possit, & damnum
proprium vitare, quando pro eo probabilis sen-
tentia suffragatur. Immò etiam quando incom-
modum operantis est nullum, si probabilis sen-
tentia pro damno alterius sit, illius vsus licet, vt
in materia detractionis, licet pro illa numquàm
occurrat necessitas, & in defensione iniuriam
patientis.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Vult autem Sinnichius apud Auctorem<marginalia>Dari ali-|quoties ne-|cessitatem</marginalia>
pag. 164. nu. 142. numquàm posse necessitatem
occurrere ad prorumpendum in actum opinandi,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0038.jpg/>
@@1@<SE38>De opinione probabili. Sectio X. 23
<duolan 2><-P>quia potest quis semper quamcumque præten-
sam obligationem elidere, imitando homines pro
statu primæ integritatis, quorum de vnaquaque
re semper aut verum iudicium futurum fuisset,
vt de rebus cognitis, aut nullum, vt de rebus
prorsus incognitis: aut suspensum, vt de rebus
animo quidem oblatis, sed incertis, aut ambiguis
&c. Quod Auctor refellit, cùm casus occurrere
possit quo hic & nunc necessariò iudicandum
sit, licet pro vtrâque parte inuincibiliter occur-
rat æquale periculum peccati super valore primi
matrimonij, super electione dignioris concurren-
tium, super furti restitutione alteri possidentium:
aut si duo præcepta incompatibilia concurrant,
quorum alterum subitò est necessariò obseruan-
dum, vt v. g. audiendi sacrum, & assistendi in-
firmo: abstinendi à carnibus & comedendi car-
nes: non ferendi signum protestationis falsæ re-
ligionis & conseruandi vitam sine illo non con-
seruandam. Dantur enim casus, in quibus hæc
vel similia præcepta ita concurrunt, vt subitò
alterutrum sit necessariò obseruandum, absque
potestate morali vlteriùs indagandi, sub concur-
rentia rationum & auctoritatum apprehensarum
pro vtraque parte æquè probabilium: in his ca-
sibus omnimoda concurrit necessitas ad prorum-
pendum in actum opinandi, nec vllus vltroneè se
exponit periculo peccandi, dum reipsa prorum-
pit in talem actum seruando regulas à iure præ-<marginalia>Regulæ pro|necessitate|operationis.</marginalia>
scriptas, vt v. g. de minori inter duo mala eli-
gendo, & aliàs in titulo de Regulis Iuris. de du-
bijs, &c. contentas, si occurrant, de quibus ma-
gis in speciali num. 155. & 156. aut alterutram
opinionem eligendo, si inuincibiliter non occur-
rant, quod indoctis satis frequens est, aut ceteris
paribus, & ritè perpensis regulis istis, iudicium
inuincibile accedat, quod rarissimè doctis con-
tingit, de æquali hic & nunc inuincibiliter ap-
prehenso tali. Sic Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Qui de regulis loquens, quas seruandas<marginalia>Aliæ ex|Fagnano.</marginalia>
asserit in necessario articulo operationis, ex D.
Fagnano sequentes proponit n. citatis. In dubio
iudicandum potius quòd actus valeat, quàm quòd
pereat. In regione quauis præferendum in dubio
quod in eadem frequentatur. In opinionibus de-
ligendis primo loco spectandam esse antiquam &
probatam consuetudinem. Vbi contrariæ extant
sententiæ, pronuntiandum pro possessione, & po-
tiùs pro eo, quàm actore, nisi in caussa fauorabili,
scilicet matrimonij, libertatis, dotis, seu testa-
menti, etiam contra communem. Præferendam
quæ fauet potestati clauium. Iudicem teneri se-
qui communem. In dubijs præferendum quod
benignius est, verosimilius, & quod plerumque
fieri solet, & alias his similes. Ex quibus mani-<marginalia>Ex illis ma-|nifestum ar|gumentum|pro licita|opinionis mi|nùs probabi-|lis sequela.</marginalia>
festè videtur sequi non esse semper obligationem
sequendi magis probabilem opinionem, nam quæ
fauent caussæ fauorabili præferendæ sunt, quæ
potestati clauium, quæ benigniores: Atqui istæ
minùs probabiles esse possunt, vt est manifestum.
Ergo. Si dicas iuxta illas formandam esse con-
scientiam, vt appareat moraliter certum illas esse
ad praxim licitè applicandas. Tunc sic. Ergo
vanæ sunt & inutiles, omnes adductæ regulæ,
& quæcumque aliæ similes. Patet illatio. Nam
pro regula tantùm habendum est dictamen illud,
& proprius cuiusque instinctus: nulli enim regulæ<-P>@@

<-P>innitendum est, quæ id, quod est apertè certum
non proponit, vt sunt adductæ: nisi quatenus
ad examen aduocatæ, qui est operaturus certum
circa eas iudicium efformat, quod scilicet sibi vi-
detur tale, sicut & videri potuit, si contra illas
fuerit operatus, cùm absolutè non obligent, &
ex circumstantijs pendeat iudicij rectitudo. Vna
ergo tantùm regula videtur assignanda; vt in du-
bijs, etiam probabilibus, id quisque operetur,
quod sibi verosimilè apparebit, iudicio circa illud
sine formidine præformato.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Deinde, stante opinione magis probabili,<marginalia>Vrgetur am-|plius, ad|hominem|arguendo.</marginalia>
quàm sit ea, quæ caussæ piæ fauet, aut benignior
est, non videtur quomodo iuxta aduersantium
principia possit pro minùs probabili certum for-
mari iudicium, vbi necessitas operandi non in-
stat, & est locus operationi iuxta probabiliorem,
pro quo videnda quæ ex ipsis dedimus Sect. 7. &
primum eorum argumentum satis superque id
ostendit, dum aiunt eum, qui sequitur opinionem
minùs probabilem non posse formare hoc proba-
bile iudicium practicum, quòd actus sit licitus;
quia cùm habeat fortiora motiua pro illlicito,
impossibile est vt habeat iudicium practicum de
licito, cùm opinari aliquid esse verum in nobis
non sit, teste Aristotele &c. videantur & alia.
Cùm ergo iuxta prædictas regulas operari liceat,
& non semper possit ad iudicium illud omni va-
cans formidine circa oppositam sententiam haberi
perfugium; dicendum est formidinem non ob-
stare licitæ operationi, & ita ea stante posse mi-
nùs probabilem sententiam locum habere ex ad-
uersantium fundamentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Prætereà, regulæ adductæ non procedunt<marginalia>Robur dictis|additur pe-|culiari ra-|tione à liber-|tate ducta.</marginalia>
tantùm quando necessitas operandi occurrit, vt
patet ex textibus & auctoribus, apud quos extant.
Ergo generaliùs sunt accipiendæ, & ita sicut in
necessitate operari licet iuxta opinionem proba-
bilem stante formidine circa aliam, ita & necessi-
tate non extante, id amplectendo quod benignius
est, quales sunt opiniones quæ fauent libertati.
Sicut enim quæ libertati fauent, vt opponitur
seruituti, præferendæ dicuntur, ita & quæ hu-
manæ libertati fauent in ordine ad reddendum
leuius onus seruitutis erga Deum, quando & ra-
tione & auctoritate id agitur, & qui operatur,
firmum habet de vitanda illius offensa proposi-
tum, & ita non facturus id quod facit, si displici-
turum ipsi iudicaret. Quod quidem doctis & in
doctis commune, dum sic procedunt de quibus
Auctor Resolut. 4. & 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> In Resolutione autem 6. addit, vt quis licitè<marginalia>Opinionem|passim non|reiectam vt|improbabi-|lem vt non|liceat sequi|qualiter|probet Au-|ctor.</marginalia>
operetur, in materia, de qua agimus, non sufficere
hoc iudicium: Licet mihi operari ex opinione pro-
babili, quæ paßim non reijcitur vt improbabilis. Et
probat, quia ista limitatio nihil operatur: nam
vel demonstratiuè reijcitur vt improbabilis, vel
solùm probabiliter. Si prius, frustra, vt paßim
&c. cùm euidens sit neminem posse sequi opi-
nionem, quam demonstratiuè reijcit vt impro-
babilem, cùm etiam reijcienda sit vt purè proba-
bilis. Si posterius, ex vna parte per sententiam
probabilem tantùm vt improbabilis reijcitur; &
ex altera illam improbabilem solùm reddit pro-
babiliter talem, ac ideò relinquit probabiliter
probabilem: ergo si liceat mihi operari ex opi-
nione probabili, quæ passim non reijcitur vt pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0039.jpg/>
@@1@<SE39>24 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>babilis, licebit mihi operari ex opinione proba-
bili, quæ passim reijcitur vt improbabilis: sed hoc
nullus dixerit: Ergo &c. Quod confirmatur,
quia non licet mihi operari ex opinione probabili
præcisè, vt Resolut. 5. probatum est; Ergo neque
ex opinione, quæ passim reijcitur vt improbabi-
lis. Patet Consequentia. Quia quod reijciatur,
vel non reijciatur vt talis, est impertinens hoc ip-
so, quòd per sententiam probabilem tantùm, &
quæ vt ista ab vno, aut pluribus alijs rem penitus
spectantibus, iudicari potest improbabilis, reijci-
tur. Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> Circa quod iuxta dicta sentiendum est li-<marginalia>Licitum id|esse ostendi-|tur.</marginalia>
citum esse dicto modo operari: supponitur enim
opinionem esse probabilem, & dum non reijcitur
passim, à suæ probabilitatis possessione non cadit:
quòd autem aliqui sint secus sentientes, id non
obest, quia ad summum ex eo habetur aliquid
auctoritatis deficere; quo non obstante absolu-
tam obtinet, vt possit quis dici prudenter agere,
dum iuxta eam operatur. Quemadmodum si con-
tra aliquem testificentur plures, ex quibus posteà
nonnulli dicta reforment, maneant ad condem-
nationem sufficientes, iudex prudenter & rectè
procedit, licet per reformationem dictorum ali-
quomodo sint testimonia aliorum infirmata. Sic
vidimus ante annos aliquot flammis addictum
Iudæum sub Christiana professione iudaizantem,
contra quem quadraginta, aut etiam plures de-
posuerunt, eorum quamplurimis dicta reforman-
tibus: sed tot sua in testificatione constantibus,
vt eorum medietas, aut verò etiam medietas me-
dietatis, ad sententiam præfatam sufficiens habe-
retur. Quod quidem sic à Dom. Inquisitore
audiuimus, cùm aliqui piè erga damnatum affe-
cti, cum eo de testium retractatione tractarent,
rati oppressum illum inuidia deprauatorum ho-
minum perijsse, conuictum quidem, sed non
confessum; diuitem, & non exigua apud omnes
æstimatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Quod autem obijcitur futurum etiam li-<marginalia>De reiecta|passim vt|im probabili|quid dicen-|dum.</marginalia>
citum operari iuxta opinionem, quæ passim reij-
citur vt improbabilis, quod nullus tamen dixerit,
ex eo, quod supponit, videtur admittendum, aut
contradictionem inuoluere. Supponitur enim
opinionem esse probabilem. Si ergo talis est, cur-
rit generalis assertio de licito illius amplexu, vbi
& accommodandum quod in fine dicitur, im-
pertinens esse quòd reijciatur, vel non reijciatur.
Si autem ex eo quòd reijciatur passim vt impro-
babilis talis verè existimetur, aperta est contradi-
ctio, & ita si ex communi reiectione id habea-
tur, nullus dicet licitum esse iuxta illam operari.
Sed quidem contingere potest, vt licet passim
reijciatur, sufficiens habet rationis & auctoritatis
fundamentum; quia passim reijci, tantùm est à
multis reijci, non ab omnibus, cùm quandôque
ab vno non reijci satis sit Vnde Auctor pag. 148.
n. 91. Sic D. Fagnanum loquentem introducit:
Limita Secundò hanc primam conclusionem, vt non<marginalia>Vnius au-|ctoritas|quando suf-|fo ciens.</marginalia>
procedat in auctoritate alicuius sapientis, qui sit cla-
rißimus, & maximè notus, ac princeps seu præcipuus
in aliqua facultate: nam hoc casu in sola auctoritate
videtur quis posse quiescere, & secundùm eam opi-
nari & operari. Sic ille; quod Auctor admittit,
quando talem sententiam quis sine formidine
amplexatur, iuxta doctrinam in superioribus in-<-P>@@

<-P>culcatam. Immeritò ergo iuxta intelligentiam
talem ab illo additum: Sed hoc nullus dixerit, cùm
sit aliàs quamplurium resolutio.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2>
<A+1>De opinione ex horologijs, ex qua aduersi
Auctoris insectatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>85.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 148. n. 90. vt licitum vsum opinio-<marginalia>Auctoris dis-|cursus ad|absurda de-|ducentis.</marginalia>
nis probabilis demoliatur. Sic arguit:
Quia cùm horologia habeant vim opi-
nionis probabilis liceret sequi modò hoc, modò
illud successiuè sonans. Atqui hinc grauissima
absurda sequuntur. Ergo &c. Maior patet, quia
vtrauis illarum eligatur, practicè probabilis eli-
getur, & operans poterit ex oppositis practicis
quam voluerit eligere electione liberè mutabili
in æquè probabilem, quam primò eligere potuit,
& non elegit, nam electio saltem primam afficit;
non electio verò afficit quidem secundam, sed per
meram negationem, quæ sicut nullius probabili-
tatem tolleret, si vtriusque non electio esset, sic
probabilitatem tollit vnius tantùm non electæ,
dum vna sola electa est, vt patet à simili: tam enim
equus A quam equus B. est sufficiens ad equi-
tandum: per hoc autem quod eligatur equus B.
non electio equi A non tollit ab equo A. suffi-
cientiam ad equitandum, quia vterque est suffi-
ciens coniunctim, & solùm disiunctiuè, vt hic
equorum A. vel B. est necessarius ad equitan-
dum: tunc enim per electionem equi B. tollitur
necessitas equi A. vt patet. Subsumptum autem
seu Minorem probat propositis quæstiunculis<marginalia>Quæstio circa|communi-|cantem post|comestionem|audita 12.</marginalia>
n. 93. & seqq. & Primò proponit casum de eo, qui
die Sabbati, vt primum audiuit duodecimam
noctis, comedit carnes, & postquàm satur exces-
sit è mensa, audiuit aliud horologium significans
horam eamdem. Quo euentu rogat D. Cara-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
muel in 1. parte Theologiæ fundament. num. 280.
(in Editione 2. habetur num. 457. §. Propono)
cur non possit, si velit, communicare, iuxta sen-
tentiam de vsu licito probabilium discursu for-
mato, in quo, vt ille ait, quod possem aut negare,
aut reprehendere, nihil inuenio. Proponit statim
Cardinalis de Lugo responsionem id admittentis<marginalia>Card. Lugo|vt affirmet,|quem ille|secutus.</marginalia>
Tomo de Sacramentis Disput. 15. Sect. 2. num. 47.
dummodò non habuerit ab initio illum animum, sed
per errorem processerit, posteà verò audito secundo
horologio mutauerit mentem. Et sic post eam sub-
dit: Hanc puto vnicam & veram solutionem, contra
quam nihil poterit dici, quod sit forte, vel efficax.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Si ergo verissima solutio est, ex ea fiet<marginalia>Ex quo ar-|gumentum|Auctoris|infirmum.</marginalia>
argumentum præfatum minimè contra senten-
tiam nostram vrgere, quæ & ipsa est Cardinalis
ita respondentis. Itaque vbi error, stare poterit,
non obstante carnium comestione, communio, si
cum sinceritate animi procedatur. Ab Illustrissi-
mo accepi Prælato, dum in Gaditano portu esset
Indicam nauigationem expectans, ibidem Ex-
cellentissimum Ducem de Maqueda tunc tem-
poris adfuisse generalem armorum habentem<marginalia>Pietas erga|Virginem|Excellentiss.|Ducis de|Maqueda.</marginalia>
præfecturam, cui pia erat consuetudo sabbatum
in honorem Virginis solido ieiunio, sine omni
scilicet cibi sumptione transigere. Horam ergo
duodecimam noctis, aut ludo, aut alio diuersio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0040.jpg/>
@@1@<SE40>De opinione probabili. Sectio XI. 25
<duolan 2><-P>nes genere detentus expectabat. Sed famuli, vt
esse illi solent in palatijs parùm scrupulosi, multò
ante prædictam horam ad ipsum venientes, iam
eam insonuisse dicebant. Ad quos ille: Veniat er-
go olla. Comedebat ergo fide quidem bona deuo-
tus Princeps. Et quis, si detecto errore, commu-
nicare die Dominico vellet, id fore illicitum pro-
nuntiaret? Idem ergo in casu nostro dicendum,
vbi & bona fides adfuerit, & non dolus malus ad
præcepti obligationem elidendam, de quo dictum
Parte 1. nu. 500. & seqq. Nec dissentit D. Cara-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
muel Parte 2. Theolog. fundament. nu. 59. immò
opinionem dicti Cardinalis suadendam asserit, sic
locutus: Stat igitur opinio Eminentißimi Dom. Lu-
gonis, & interim suadendum erit omnibus, (quid-
quid de speculatione sit) ne discedant ab illa practicè.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Cuius fundamentum est, quia licet subti-<marginalia>Fundamen-|tum asser-|tionis ex|eodem.</marginalia>
litates, quibus recentiores vtuntur Theologi, non
videantur à veteribus Pontificibus præuisæ, &
ita neque prohibitæ, quas tamen prohibuissent,
si præuidissent: nihilominùs censendi sunt pro-
hibuisse omnia voluntaria impedimenta, & vol-
uisse media cuncta necessaria ponere, vt lex te-
neret. Ergo si necessaria erat secunda lex, quæ
compræciperet ne quis mutaret opinionem pro-
babilem, eo scilicet casu, quo ex tali mutatio-
ne non satisfieri præcepto sequeretur, censendi
sunt & hanc legem implicitè tulisse. Pro quo
multùm facere Cardinalis Lugo auctoritatem
profitetur. Et hoc non obstante Thesi ab ipso<marginalia>Quomodo|non sibi con-|trarius.</marginalia>
proposita nu. 285. tenoris sequentis: Hæc propo-
sitio: (Ecclesia, quæ ieiunium, Officium diui-
num &c. præcipit, compræcipit ne quis mutet
sententiam probabilem, eo casu, quo ex tali
mutatione hæc præcepta posse non obseruari se-
queretur) est falsa. Sic ille. Vnde ipsi Auctor.
num. 117. contradictionem doctrinæ exprobrat.
Sed certè ex tenore locutionis quid sibi velit ap-
paret & Parte 1. fundament. nu. 478. ita scribit:
Ergo vnica & sola tenenda est Eminentißimi Dom.
Lugonis sententia quoad substantiam. Consultò. Quo-
ad substantiam dixi, qua in praxi nolumus à Lugone
discedere, & in dialecticandi modo fortè conuenimus
omnino, fortè differimus tantisper: & hic ipse dis-
sensus (qualis, qualis) lectoribus prodesse poterit.
Sic ille, qui num. seq. quod de compræcepto di-
ctum est, resumit ad sententiæ præfatæ compro-
bationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>88</absatz-nummer> Sed Auctor. nu. 116. contra illud insurgit<marginalia>Vt contra|illum insur-|gat Auctor.</marginalia>
ita scribens: Hæc propositio (Ecclesia, quæ ieiu-
nium, diuinum Officium &c. præcipit compræ-
cipit, ne quis mutet sententiam probabilem, eo
casu, quo ex tali mutatione hæc præcepta posse
non obseruari sequeretur) est falsa (& est illa D.
Caramuelis, vt vidimus.) Mihi quidem falsa est,
quia talis compræcepti nec vmbram, nec necessi-
tatem video, nam vt supra nu. 103. & nu. 105.
probauimus, ne quis prædictis casibus senten-
tiam mutare possit, ipsa lex naturæ dictans me-
liorem esse conditionem legis possidentis, seu
certò obligantis, præcauet. Sed dicerem liben-
ter cùm D. Caramuel Quartam istam thesim hic
dicat falsam, & subdat: Cùm vidit Lugo ex
natura rei manere libertatem mutandi opinio-
nem probabilem, confugit ad Superioris præ-
ceptum, sed hoc effugium nullum est. Sic ille:<-P>@@

<-P>qui ex eo quod contra D. Caramuelem infert,
vt inconsequentiæ arguat, non est multùm im-
pugnandus, pro quo & solutio prompta est iuxta
dicta, locutum inquam illum de speculatiua pro-
babilitate, cùm tamen circa practicam satis men-
tem suam declararit. In eo verò quòd compræ-
ceptum negat, meritò vrgendus, quia principium<marginalia>Compræcep-|tum de non|pone&#x0303;do obice|mutando|opinionem|malè ab eo|negatum.</marginalia>
illud est manifestum, &. communi omnium
Theologorum consensu receptum, scilicet præ-
cipientem aliquid, simul præcipere quidquid ad
præcepti impletionem necessarium, & sine quo
stare nequit obligatio, & quo deficiente illa pos-
set elidi. Pro quo est regula iuris notissima,
manifestum esse in legem delinquere, qui ver-
ba legis amplexus, contra legis nititur volun-
tatem. Vnde lex præcipiens aliquid, vt eius
non attendantur sola verba, sed mens legislato-
ris obseruetur. Quod quidem in casu, de quo
agimus, maximè locum habet, dum præcep-
tum ieiunij, & Canonici officij &c. instat, &
ratione horarum hoc aut illo modo acceptarum,
elidi posse contenditur. Quod & in votis, in qui-
bus vnusquisque sibi legem statuit, videre est:
tenetur enim vouens non ponere obicem eius,
quod vouit, implemento.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Quòd autem ratione possessionis dica-<marginalia>Etiamsi ti-|tulus possi-|dentis præ-|cepti ad sit,|quem solum|agnoscit.</marginalia>
tur vrgere obligatio, quia lex aut præceptum
possidet, non est discrimen, quod in negotio
præsenti multùm negotij facessat, cùm obliga-
tio admittatur, & parùm intersit ad moralem
resolutionem hoc aut alio modo eam explicari.
Nihilominùs etiamsi admittatur possessio, stat ad-
ducti principij veritas, quia illud respectupręcepti
in possessione status intelligendum est, non de
illo à sua possessione, & ita ab omnimoda obli-
gatione deiecto. Et ad tuendam possessionem po-
test ex illo argui: Si enim non compræcipiatur
id, quod est necessarium vt illud teneat, in
possessione non erit, & ita neque obligabit. Pos-
sessionem autem præcepti ex eo probat, quod ha-
bet num. 97. & seqq. scilicet Pontifices, cùm
præcepta imponunt, de quibus agimus, obliga-
tionem suam ita ad tempus determinasse vltra &<marginalia>Expositio|præceptorum|qualis su-|tura.</marginalia>
citra quod illa non sit: quod quidem non mathe-
maticè, sed moraliter exponendum est, & ita vt
propositio præceptorum accommodata sit eo-
rumdem impositioni, vt scilicet vitam spiritua-
lem ædificet, & mores reformet, non laxet: quod
quidem accideret, si hora vltima mathematicè
sumeretur, vt absurda ostendunt, quæ statim ex-
plicat: quòd scilicet quis intra horam duodeci-
mam posset semel & iterùm, immò & tertiò ce-
lebrare, tribus horologijs successiuè sonantibus
congruenti spatio. Sic & totum Quadragesima-
le ieiunium non seruare, sumendo prandium pri-
ma illius nocte audita duodecima, probabiliter
iudicans se illud anticipare posse: & si deinde eo
sumpto audita duodecima in alio horologio ve-
lit ieiunare, cùm dies probabiliter incipiat, po-
terit hora consueta prandere, & sic de ceteris
Quadragesimæ diebus. Similiter omnes, qui
horas Canonicas in vndecimam diei horam ho-
rologij, quod vltimò sonuerit, different, à no-
tabili illarum parte quotidie probabiliter eximi
possent, si iudicantes diem transijsse statim ac
in alio duodecimam audijssent, licet magna me-
dia hora audita priusquàm in isto, statim ab ho-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0041.jpg/>
@@1@<SE41>26 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>ris desisterent. Concludit horam vltimam expli-
cari debere sic vt omne tempus comprehendat
citra & vltra, quod nullus prudenter dicere possit
esse duodecimam, seu vltimam diei horam, sed
primam alterius, aut vndecimam huius dumtaxat.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Ex quo infert id quod dictis manifestè<marginalia>Erroris &|opinionis|diuersam|esse ratio-|nem contra|Auctorem.</marginalia>
obstat; scilicet ita moraliter computandam ho-
ram modo dicto, vt etiam si per errorem accidat
duodecimam existimatam talem, verè talem non
fuisse, & error huiusmodi detegatur, non sit lici-
tum aliter, quàm vt est dictum, operari, vt non
habeat locum distinctio operantis probabiliter,
aut per errorem, quia etiam inconuenientia ex
vtroque sequi possunt. Sic nu. 111. vbi se refert
ad dicta. nu. 99. & 100. Sed contra se pugnat, vt
vidimus nu. 86. in fine, & pro se nihil, quod vr-
geat, adducit; quod enim de inconuenientibus
ait, commune est in ijs, quæ erroribus obnoxia
sunt: vt in matrimonio specialiter videre licet:
graue enim inconueniens est, vt qui per errorem
contraxit, & matrimonium consummauit, con-
iugem dimittat. Item quòd per errorem profes-
sus ad sæculum redeat post annos plures, cum
communi scandalo. Quod iudicis per errorem in-
trusi acta rescindantur &c. Nec proptereà fauen-
dum errori: quia licet in vno aut alio inconue-
nientia non sint adeò magna, generaliter loquen-
do timeri possunt, & fauendum libertati.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Vbi tamen obseruare oportet, si horologia<marginalia>Er ror in ho-|rologijs vt|contingere|possit.</marginalia>
sint benè directa, non videri locum esse errori, qui
detegi possit; quis enim pro vno certum ferre iu-
dicium possit, quando inter doctos Astrologos ob-
seruatio talis non solùm difficilis, sed & impossi-
bilis iudicatur: pro quo eruditè philosophatur D.
Caramuel in Theologia fundamentali n. 384. & seqq.
Error igitur solùm in horologijs negligenter &
inscitè directis locum habere potest, si quis in
domo habitans, in qua horologium habetur ne-
gligentiam directoris, aduerterit, & nimiam pro-
perantiam ex aliorum successiue sonantium, &
qui communiter regulares habentur, auditu con-
firmarit. Vbi non est necessarium erroris certitu-
dinem mathematicè deprehendi, sed moralis suffi-<marginalia>Standum|horæ, quan-|do est vni-|cum.</marginalia>
cit, ex eo desumenda, quod communiter accidit.
Inde enim est, vt vbi vnum est tantùm horolo-
gium, quod communiter benè regulatum habe-
tur, eidem sit standum, quia omnes horā duode-
cimam pro certa habent, & ita iuxta illam mensu-
ratur obligatio, vt tradit D. Caramuel suprà n. 393.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Ex quo contra resolutionem præfatam ar-<marginalia>Ex D. Ca-|ramuele|contra reso-|lutionem|arguitur.</marginalia>
gui potest, qui nu. 460. & seqq. ita Cardinalis de
Lugo sententiam impugnat: Si appareat certus
& manifestus error in primo horologio, erit cer-
tum, & in confesso licere id quod asseritur: ergo
si appareat probabilis error in primo horologio,
erit probabile posse similiter operari. Patet, quia
si est certò disgregatiuum visus, quod certò est
album, erit probabiliter disgregatiuum quidquid
sit probabiliter album. Ergo quidquid Cardina-
lis Lugo certò ex certa erroris cognitione dedu-
cit, id omne debebit deducere probabiliter ex
eiusdem erroris cognitione probabili. Nec valet
quòd ait dictus Cardinalis, posse quidem quem-
piam probabiliter operari iuxta horologij proba-
bilitatem, sed semel electa vna probabili senten-
tia, non posse circa illam variare, quia ex eo se-
querentur grauia inconuenientia, de quibus suprà<-P>@@

<-P>nu. 89. & alia in materia iustitiæ: vnde præcep-
tum imponens, id etiam compræcipit, iuxta di-
cta. Non inquam valet: quia si euidenter cogno-
scerem errorem prioris horologij, esset euidens
me posse operari, etiam reclamante tertio, vt ad-
mittit dictus Cardinalis. Ergo si probabiliter cog-
noscam eiusdem horologij errorem, erit proba-
bile me posse operari, etiam reclamante tertio.
Neq; obstat damnum, dum præiudici&#x0169; non datur,
ex eo tantùm resultans, quòd quis iniustè agat: dā-
na enim nata sunt ex opinionum etiam maximè
probabili&#x0169; vsu resultare, quibus inconuenientibus
aliunde occurrend&#x0169; est ab ijs, qui possunt, si talia
sint, vt humana possint prouidentia præcaueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Ad quam instantiam respondeo vt à citato
Cardinali responsum est, & ad impugnationem<marginalia>Illi fit satis|Card. Lugo|sententia|propugnata.</marginalia>
responsionis concedo assumptum, & nego conse-
quentiam, & ratio discriminis est; nam pro errore
non potuit ferri præceptum, & detecto illo, perin-
de est, & ita se res habent, ac si ille non præcessis-
set: & supra impletionem præcepti ferri potest,
vt illud non elidatur per sententiæ mutationem,
& locus grauibus inconuenientibus aperiatur, eo-
que agendi modo, qui insidiosus est legibus diui-
nis & humanis, fraudulentus, & sinceritate indi-
gnissimus Christiana. Quidquid de distinctione
illa damni & præiudicij sit, in pręsenti non admit-
tenda: quia si in præceptis non concernentibus
ius tertij modo illo Christiana sinceritate indigno
agi nequit; multò id verius quando tertij damnum
accedit. Aliter responderi potest iuxta eumdem
D. Caramuelem n. 412. & seqq. scilicet obligatio-<marginalia>Responsio|alia iuxta|mentem ar-|guentis.</marginalia>
nem pręcepti respectu temporis, quod referri po-
test ad diem præsentem & sequentem, vt in casi-
bus, de quibus agimus, esse hypotheticam, seu dis-
iunctiuam: medium scilicet inter sonum primi
horologij & postremi, in quo debeat impleri præ-
ceptum: ita tamen vt si pro adimpletione partem,
quam velit quisque, eligat, & iuxta eam operetur,
non possit simul partem aliam assumere ad ope-
randum contra prius: quia partes sunt quidem
probabiliter tales ad electionem, sed non vt simul
licita esse operatio iuxta vnam possit, & simul iu-
xta aliam: quod latiùs, explicatis huiusmodi par-
tibus per litteras A. B. C. D. elucidare conatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> In eo autem Cardinali Lugo contrarium
agit, quòd non à mutatione aut non mutatione<marginalia>In quo se|contrarium|gerat Car-|dinali.</marginalia>
dictaminis solutionem argumentor&#x0169; censeat de-
sumendam, sed aliunde. Itaq; qui audito sono me-
diæ noctis, ex primo horologio operatur iuxta il-
lud ac si vnicum esset & ordinatissimum, non po-
test audito alio, & alio, aliter operari, ex eo quòd
nequeat mutare sententiā, quia in eo talis mutatio
non habet locum attenta præcepti obligatione,
cùm non sit materia circa quam; obligat enim il-
lud disiunctiue modo dicto: & cùm sic obliget,
posita operatione iam clausa est ianua operationi
non conformi eidem, quia nihil relinquitur vltra
probabile ex suppositione electionis probabilis
spatij ad operationem: in quo sine attentione ad
dictaminis retentionem aut illius negationem, res
ista genuinè & sufficienter declaratur. Sed certè<marginalia>Cuius mo-|dus dicendi|præfertur.</marginalia>
licet modus dicendi iste, quem ampliùs expli-
cuimus, non contemnendus videatur, senten-
tia Cardinalis congruentior apparet: Si enim
quis contendat obligationem illam non esse dis-
iunctiuam, sed præceptum tantùm obligare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0042.jpg/>
@@1@<SE42>De opinione probabili. Sectio XI. 27
<duolan 2><-P>vt ante horam sequentis diei certam moraliter
illud impleatur, & ita toto illo tempore interme-
dio locum esse opinioni, & sic post operationem
iuxta primum horologium, posse iuxta aliud suc-
cessiuè sonans operari, rogantique cur id non pos-
sit, nequit per obligationem illam disiunctiuam
responderi, quia erit petitio principij: benè ta-
men dicendo non posse locum esse mutationi
sententiæ ob rationes dictas. Immò etiam stante
obligatione illa disiunctiua, & licita disiunctiuè
operatione, videtur locus esse interrogationi, cur
scilicet non liceat iuxta horam successiuè auditam
operari? quia id non videtur obstare. Sicut in
exemplo adhiberi solito, de quo & Auctor n. 90.
vt vidimus n. 85. de equo necessario ad equitan-
dum: licet enim quis vnum elegerit, non impedi-
tur quo minùs possit alium eligere, dimisso primo.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Et Auctor quidem n. 128. post adductam<marginalia>Vt obsistat|Auctor.</marginalia>
D. Caramuelis explicationem, eum non plenè
satisfacere contendit; cuius rationes aut incon-
sequentiam in eius dictis videntur arguere, circa
quod non est cur immoremur, aut ex suo illo
principio descendunt de morali certitudine, nulla
circa oppositam opinionem stante formidine: &
reuera illius argumenta parum vrgent, vnde non
est etiam circa illa diutiùs insistendum: quatenus
verò contra nostram sententiam deriuari possunt,
sic ex illo argues. Duas sententias secundùm se<marginalia>Argument&#x0169;|pro eodem.</marginalia>
probabiles sequi licet, non solùm disiunctiuè, sed
copulatiuè, quia copulatiuèsunt probabiles iuxta
sensum nostrum: hoc autem negatur in casu
præsenti, quia improbabiles copulatiuèsunt. At-
qui in illis eadem est ratio, quæ in alijs: Ergo
dicendum est, vel quòd in casu præsenti copula-
tiuè operari liceat iuxta illas, & ita iuxta impro-
babiles opiniones, quod constat quàm sit absur-
dum; vel, si non licet, quia improbabiles, idem
in alijs dicendum. Minor probatur. Nam in casu,
de quo agimus, ideò non licet iuxta vtramque
copulatiuè operari, quia duarum opinionum ne-
quit stare simultas, specialis enim alia reddi ne-
quit. Si qua enim, periculum erit peccandi, dum
se illi operans exponit. Atqui periculum hoc ge-
neraliter occurrit, cùm quis iuxta dictas opinio-
nes operatur, vna enim earum necessariò est fal-
sa. Ergo &c. Item stante operatione iuxta ele-
ctum tempus, ideò eidem insistendum, quia cer-
tum est sic operantem non peccare, & ita nulla
est formido circa partem aduersam: Ergo iam
deuoluimur in sententiam aduersantium de ne-
cessaria certitudine ad operationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Respondeo concessa Maiori negando Mi-<marginalia>Exacta re-|sponsio.</marginalia>
norem, & ad probationem nego Maiorem, quòd
scilicet in casu nostro sit ea tantùm ratio, quæ ex
periculo desumitur; non enim est illa, sed mani-
festa præcepti transgressio, per fraudulentum &
insidiosum agendi modum, iuxta dicta: quod
quidem in contrariarum opinionum concursu
generaliter non accidit. Nego item Minorem:
non enim in sequela opinionum contrariarum
periculum aliquod extat, cùm certus sit qui ope-
ratur, se non peccare. Ad id autem quod addi-
tur, respondeo, non ideò in electa opinione iuxta
tempus insistendum, quia is, qui operatur, certus
est vtcumque de licita sua operatione; id enim,
vt nuper dicebamus, in quacumque operatione
iuxta probabilem opinionem euenit; sed quia<-P>@@

<-P>prætereà certus est de sua obligatione, cui satis-
facit adimplendo præceptum: cùm sit etiam
certus se non posse fraudulenter agere, & cauillis
vti ad præceptorum obligationem elidendam.
Vnde modus hic philosophandi valde est ab eo,
quem aduersantes amplectuntur, alienus. Auctor
ergo libenter admittit iuxta electam opinionem
posse quempiam in casu nostro operari, sed suo
illi principio de certitudine innitens, asserit, cùm
operatur, ita certum esse de sua opinione, vt de
contraria formidinem nullam patiatur. Atqui ex
hoc vrgeri ille potest: quia horologijs successiuè
sonantibus, quæ quidem benè directa sint, nullus
potest esse certus de opinione, quam sequitur, vt
est compertum, & ita respectu aliarum necessa-
rium est formidine aliqua pulsari. Ergo ea non
obstante operari licet in præsenti casu, ex quo ad
alios validum insurgit argumentum. De quibus
hæc satis: neque enim ad Francisci Verde defen-<marginalia>De Francis-|ci Verde|defensione|D. Caram.</marginalia>
siones, de quibus Auctor num. 130. oportet de-
scendere. Cùm enim D. Caramuel sententiam
reformauerit, aut declarauerit, ineptum est eum
defendere in eo, in quo ipse defensione se indig-
num iudicauit, aut potiùs non indigum; sicut
ineptum est eum excusare, qui se ipsum accusat,
& lapsum ingenuè protestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Illud autem contra defensorem dictum ab<marginalia>Contra quā|insurgit au-|ctor, circa|determina-|tum tempus,|in quo obli-|gat præ-|coptum.</marginalia>
Auctore obiectum iuuat proponamus, sic enim
ille nu. 134. Nota tamen quod pro Caramuel de-
monstratiuum (argumentum) quærat, & multò
obscurius, ac minùs certum num. 507. proferat,
videlicet: Dicamus ergo subditum semper debere
obedire legi in aliqua parte determinata temporis
disiunctiuè, ita vt si non in vna, in altera sit ne-
cessarium parere mandatis Ecclesiæ; secus non
constaret quando esset Ecclesiæ obediendum, &
sic numquam esset obtemperandum, quod nemo
Catholicus dicet. Contra enim est, quòd ipse
partem illam determinatam diei, in qua est Ec-
clesiæ parendum quæsierit, & per ista determina-
tam non afferat, sed indeterminatam, videlicet
vltimam, si in alia non obedierit, vel aliam, in
qua obedierit. Sed quid si probabile sit vltimam
esse primam sequentis diei: erit ne hac prima
necessariò parendum. Nihil respondet, & sic mi-
nus dat, quam ab alijs quærit. Sic ille: cuius in-
terrogationi, in qua difficultatem constituit, &
obiectionis vim, dicendum est vltimam diei ho-
ram non esse futuram talem, quæ prima sequen-
tis diei probabiliter dici queat, sed quæ moraliter
talis sit iuxta communem acceptionem, & circa
quam omnes conueniant, iuxta num. 91. Sic etiam<marginalia>Circa par-|tem vlti-|mam diei|obseruatione|digna do-|ctrina.</marginalia>
tenendum de parte illa, quæ vltimi horologij so-
num præcedit: quando enim illud mediæ noctis
signum exhibet, opiniones omnes cessant; licet
reuera possit accidere mediam non esse noctem,
siue per defectum, siue per excessum. Quòd si
fortè contingeret esse probabiliter partem se-
quentis diei, in ea erit obseruandum præceptum,
quia electa est ad illius impletionem: & etiamsi
non sit omnino certa, ad illam se tamen obliga-
uit, qui in alijs operatus non est. Sicut enim qui
disiunctiuè elegit priorem, non potest mutare
sententiam, eo quòd ex mutatione, absurda dicta
sequerentur, & ita debet probabili insistere; ita
qui elegit eam, vltra quam alia esse non potest,
quæ ad diem præsentem pertineat: ex eo enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0043.jpg/>
@@1@<SE43>28 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>quòd in illa non operaretur iuxta præceptum,
præcepti ipsius elusio sequeretur. Et quidem cùm
quis intra spatium illud operatur, quod est inter
primi & aliorum horologiorum sonum, quod
fieri posse Auctor admittit, probabile est spatium
illud ad diem sequentem pertinere. Et ita si argu-
mentum quidquam vrget, omnes illud tenentur
soluere, & sic dicendum parùm illud vrgere, &
partem illam esse vltimam, quia iuxta omnes
illa, licet ad sequentem diem pertinere sit possibi-
le, est tamen moraliter certum non posse nisi vl-
timam esse, si pertineat ad præsentem.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa sententiæ mutationem quæ illi in-
commodare possint proposita & so-
luta.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>98.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>T licita non sit ita arguit Auctor<marginalia>Non licere|mutationem|vt probet|Auctor.</marginalia>
pag. 179. n. 178. Quia alioqui, cùm
multæ sint opiniones oppositæ pro-
babiles, quòd v. g. vno modo satisfaciam, & alio
non satisfaciam: quòd sit, vel non sit obligatio:
quòd sic vel non sic operari, sit, vel non sit pec-
catum mortale, vt benè notauit D. Fagnanus n.
206. citandus, toties in opposita sententia obli-
gationem elidere potero, quoties sententiam pro-
babilem eligere vel mutare voluero. Si verbi g.
primò sequar sententiam Castro Palai Tomo 1.<marginalia>Castrus|Palaus.</marginalia>
Tract. 1. Pun. 6. n. 5. dicentis: Audeo affirmare valde
probabile esse te obligatum non esse superiori præci-
pienti obedire, quando opinionem habes probabilem,
illicitam esse rem imperatam, vel excedentem eius
iurisdictionem. Cùm hoc æuo omnia sint plena<marginalia>Varij casus|proponun-|tur, ex qui-|bus absurda|deducuntur.</marginalia>
probabilitatibus. Secundò, si ascendam mare, se-
quar sententiam probabilem quòd liceat Carme-
litæ ex Breuiario Romano Officium legere; &
post proprium retrò relictum in mari sententiam
illam in oppositam probabilem mutem, dicendo
quòd oporteat legere ex proprio; tunc enim toto
tempore, quo ero in mari ad Officium legendum
defectu Breuiarij proprij non obligabor. Tertio.
Si audita duodecima Dominicæ noctis in horolo-
gio A. ventrem carnibus repleam, & posteà au-
diens duodecimam in horologio B. velim hoc se-
qui, potero statim celebrare tamquam ieiunus.
Deinde, si ipsa Dominica post auditum medium
Dominicæ meridianæ, dicam esse tantùm vnde-
cimam quod iuxta plerosque est probabile, &
post mediam horam audita duodecima, dicam me
amplius non obligari audire sacrum, aut centum
aureos soluere, quos ante duodecimam istam sol-
uere debebam. Sic enim integris annis sacri obli-
gationem, & similium debitorum solutionem iu-
stè eludere potero. Quarto, si vno instanti proba-
biliter iudicem Baptismi materiam esse sufficien-
tem potero permittere infantem, sub illa bapti-
zatum, mori, nec potero ante mortem illum re-
baptizare, &, si alio instanti probabiliter iudicem
illum non esse baptizatum, non potero infantem
sub illa baptizatum permittere sine alio Baptismo
mori, & peccabo mortaliter eum non baptizan-
do: intereà eadem est sub vtrâque opinione in-
fantis necessitas & ad eum baptizandum obliga-<-P>@@

<-P>tio. Quintò denique, si Paulus Doctor mihi di-
cat esse veniale, quod facio, faciendo venialiter
peccabo. Si dicat esse mortale, mortaliter; si nul-
lum peccatum, nullum erit peccatum: & con-
sequenter si tribus instantibus illud faciam, erit
successiuè illud peccatum mortale, veniale, &
nullum peccatum: intereà tamen eludetur obli-
gatio grauis, quæ in possessione erit, vt supponi-
tur. Immò si Petrus dicat esse feram retro sepem,
ibi hominem iaculando non peccabo; Si alio in-
stanti dicat esse hominem, mortaliter peccabo.
Sola mutatione facta, in eo probabili iudicio lice-
bit Medico probabilibus medicamentis, Parocho
probabilibus Sacramentis, Iudici probabilibus
allegatis vti, neglectis certis, non obstante peri-
culo mortis, salutis, & ruinæ tertij. Atqui hæc
omnia sunt valde absurda, & contra Reipublicæ
tam ciuilis, quàm Christianæ pacem; nec appa-
ret quomodo in opposita sententia vitari possint.
Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Sic Auctor, ad quæ responsio minimè ope-<marginalia>Retorquen-
tur proba-|tiones.</marginalia>
rosa succurrit; nego enim quod generaliter assu-
mitur de elusione præceptorum, eo quòd circa
omnia probabiles sint opiniones, quod iniuriosè
prolatum. Et pro generalis illius assertionis pro-
batione pauca illa producuntur, quæ minimè vr-
gent, & ab arguentibus sunt etiam, si quidquam
in eis est roboris, deuoranda. Supponitur enim
opiniones esse probabiles, & tunc sic. Iuxta opi-
nionem probabilem potest quis operari, vt fa-
tentur ipsi, quando circa oppositam formido non
pulsat. Item iuxta eosdem opinio mutari potest,
& qui iuxta vnam operatus est, potest paulò post
iuxta aliam operari, sic enim ex Fagnano Auctor<marginalia>Mutatio opi-|nionis licita|iuxta aduer-|sarios.</marginalia>
pag. 206. n. 258. vbi ita loquitur: Fateor quidem
intellectum posse successiuis temporibus nunc adhære-
re vni opinioni, & paulò post, relicta illa, adhærere
oppositæ. Sic ille, de quo aliàs dictum. Si ergo ex
mutatione dictaminis eludi præcepta possunt,
eidem obnoxij sunt elusioni, qui facilem illam &
breuem admittunt mutationem. Item, qui per
errorem operatus est, detecto errore, sola dicta-
minis mutatione aliter operari potest, iuxta dicta
n. 90. Deinde, cùm pauca illa adducantur, & ea
ab Auctoribus, contra quos agunt, negentur, aut
ad commodum sensum reuocentur, absurdorum
ille exprobratus cumulus euanescit, & multilo-
quentiæ tantùm armis depugnatur. Iam ad sin-
gula.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Bene verum est P. Castro Palaum ita<marginalia>Doctrinam|P. Palai.|perperàm|applicatam.</marginalia>
vt asseritur censuisse, quod tamen communiter
reprobatur: sed eo probabiliter stante, numquid
illa doctrina ad diuina aut Ecclesiastica præcepta
referenda est, vt scilicet eludi ea possint: eo quòd
probabile sit in eis posse illicitum aliquid admis-
ceri, aut excessum iurisdictionis inueniri? Ergo
perperam ex illa concluditur posse præcepta talia
per probabiles opiniones elidi. Quòd in his aut
illis circumstantijs non obligent iuxta probabiles
opiniones recepta in Scholis doctrina est, vt videri
potest non apud iuniores tantùm Theologos,
sed etiam apud antiquiores, præsertim apud Syl-
uestrum Summistarum principem; quod valde
diuersum à Sacrilega assertione de illicita proba-
biliter præceptione, aut iurisdictionis excessu,
quæ possunt in ordinarijs superioribus reperiri,
& hoc circa Primum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0044.jpg/>
@@1@<SE44>De opinione probabili. Sectio XII. 29
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Ad Secundum de mutatione Breuiarij<marginalia>De mutatio-|ne Breuiarij|& alijs hu-|iusmodi, vt|liceant.</marginalia>
negatur id licere, de quo & dictum Parte 1. n.
567. & 568. mutatio enim opinionis non licet
quando ex illa sequitur præceptum penitus non
adimpleri, & præsenti casui accommodandum
est quod de mutatione dictaminis dictum Sect.
præced. Ecclesiæ quidem præceptum de horis Ca-
nonicis absolute obligat hoc aut illo Breuiario,
si quis illud ad obligationis elegerit implemen-
tum: eo enim ipso quòd elegit, tenetur electioni
stare. Neque enim probabiliter se tantùm obli-
gauit; quod si accideret, stare mutatio posset:
sed omnino certè ad vsum opinionis probabilis;
à qua resilire obligatione, sicut in damnum tertij
nequit, ita neque in damnum præcepti: sicut in
votorum commutatione euenit, in qua tenetur
quis, commutationi stare, quia eidem se, loco
eius, ad quod voto tenebatur, obligauit. Vnde se-
cus esset de eo, qui per errorem vnum pro alio
Breuiarium secum attulisset; tunc enim quia se
non obligasset, aut expressè, aut virtualiter cessa-
ret obligatio. Quamquàm & verosimile sit etiam
tunc obligationem vrgere: neque enim credibile
apparet velle Ecclesiam ab obligatione exolutum
eum, idque per longum tempus, qui diuinum
Officium integrè quoad substantiam recitare po-
test, vt in casu præsenti accidit, & est eorum sen-
tentiæ conforme, qui ita generaliter dicunt, licet
Breuiariorum differentiam non inducant, vt P.
Thomas Sancius Tomo 1. in Decalogum Lib. 1.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Cap. 19. n. 8. Licet dici possit eorum sententiam
hoc ipsum satis dilucidè comprehendere. Cùm
enim de feriali Officio agant, pro quo Psalmi tan-
tùm in Diurno solent haberi, ad illud teneri asse-
runt eum, qui Breuiario caret: vbi & addunt
alij in tale Officium posse quoduis aliud commu-
tari sine mortali culpa. In Breuiario autem quo-
libet Psalmi habentur: vnde quodcumque illud
sit, ad præfatam sufficit mutationem, & vt etiam
qui illud habet, ad Officium obligetur. Et in casu
nostro eum, qui sine Romano Breuiario ingres-
sus est nauim, aut etiam sine proprio Religionis,
cum Diurno solo feriales Psalmos continente tali
Officio satisfacturus, ad illud teneri affirmat D.
Caramuel in Theologia fundamentali num. 494.<marginalia>D. Caram.</marginalia>
in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Et iuxta id, quod citato loco asserit re-<marginalia>Duos actus|compossibiles|circa casum,|de quo est|quæstio, vt|defendat.</marginalia>
gulanda sunt quæ habet nu. 470. & seqq. ad ea se
referens, quæ in Commentario in Regulam D. Be-
nedicti Disput. 117. nu. 1447. tradiderat, conatus
ostendere cum actu volendi satisfacere Officio
diuino in Diurnali posse stare actum alium circa
mutationem præsentis dictaminis, qui illicitus
non sit, quia non est intendentis absolutè non re-
citare, sed stante mutatione dictaminis, sub qua
suppositione licitus est, quia iuxta opinionem
probabilem. Quod quidem sustineri nullo pacto<marginalia>Efficaciter|impugnatur.</marginalia>
potest; quia reuera velle nunc mutare opinio-
nem, est velle absolutè non recitare, & subdola
ac fraudulenta elusio præcepti. Neque dici po-
test id intendi, quod licitè fieri potest, supposita
opinione: quia ex tali intentione absolutè habe-
tur defectus recitationis, nullo stante impedi-
mento, & id, quod reuera erit, intenditur: Ergo
licita talis mutatio non est, quia non est licitum
id, ex quo habetur præcepti transgressio. Veluti
si quis voueret ieiunare tali die, & simul haberet<-P>@@

<-P>intentionem petendi voti dispensationem, quam
sciret certissimè se obtenturum, de eo verissimè
affirmari potest non habuisse animum ieiunandi,
quia id præstat, cum quo nequit talis intentio
vera, propria, ac sincera consistere. Itaque si iste,
de quo agimus, nauim ingrederetur, Breuiario
relicto, ratus se obligationi recitandi non posse
in Diurnali solo satisfacere, absque dubio graui-
ter peccaret, quia esset velle absolutè non reci-
tare. Atqui hoc idem vult, etiam si dicat se id
tantùm facturum mutato dictamine, quia ex eo
sequitur absolutè non recitatio: Ergo grauiter
peccat, etiam sub friuola illa suppositione. Et li-
cet stare possit vt quis velit modò operari iuxta
vnam opinionem, voluntatem habens operandi
posteà iuxta aliam; id tamen tunc admittendum,
quando ex eo non sequitur elusio certi & indu-
bitati præcepti. Quod quidem tandem fatetur
D. Caramuel nu. 477. vbi post subtilem explica-<marginalia>Ab assertio-|ne desistit,|contrariam|amplexus.</marginalia>
tionem de possibili duorum actuum simultate
in nauim ingrediente, concludit se Cardinalis
Lugo doctrinam amplecti, licet quoad modum
explicationis dissentiat, & ita non esse licitam o-
pinionis mutationem, de quo ille Tomo de Sacra-
mentis Disput. 15. Sect. 2. nu. 47. Ceterùm (verba
illius sunt) licet dicta alicui viderentur sufficere,
quia illa multis hinc inde dubijs Fridericus (quem
nu. 457. casum decidentem introducit) impli-
cuit, & maiorem nos claritatem & securitatem desi-
deramus, veniamus ad veram & certißimam resolu-
tionem. Sic ille. Cùm ergo veram & certissimam
resolutionem asserat, non est cur illi exprobratur
contraria, & veluti communis alijs Scriptoribus,
qui cum eo penitus sentiunt, proponatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Quia verò ille locum ex Lucæ 24. v. 28.<marginalia>Contra|quam argu-|mentum ex|eodem iuxta|Lucæ 24.|v. 28.|ex facto|Christi in|Emmaunte.</marginalia>
vbi de Christo est sermo duobus discipulis Em-
maunta petentibus associato, vt probet duorum
illorum actuum possibilem copulam, adducit,
dum dicitur: Et appropinquauerunt Castello, quo
ibant; ipse autem finxit se longiùs ire: quàm sit in-
firmum ex eo deductum fundamentum videa-
mus. Ait ergo duas voluntates saltem conditio-
natas non repugare, quas quotidie experimur: vt
si Franciscus velit visitare Ioannem cum inten-
tione manendi, si instantissimè oretur, & progre-
diendi vlteriùs, si non vrgeatur. Et ego quidem
possum tales voluntates habere, qui actiones alie-
nas non præscio: at Christus bene sciebat Disci-
pulos se vrsuros esse. Ergo simul habebat volun-
tatem progrediendi vlteriùs, & absolutam volun-
tatem priorem voluntatem mutandi. Eamdem
ergo habebit Petrus, cùm Ioannem visitat, cum
voluntate absolutè non manendi apud ipsum, si
non vrgeatur; Sed tamen scit certò moraliter se
esse rogandum. Igitur non videtur repugnare
quòd aliquis de facto velit vnam rem, & nihilo-
minùs habeat concomitans propositum mutandi
voluntatem. Igitur in casu verum erit dicere: Pe-
trus de facto adhæret huic sententiæ probabili:
Petrus de facto non adhæret oppositæ: Petrus
habet propositum adhærendi post duo temporis
minuta oppositæ: Petrus illi, cui nunc non ad-
hæret, post duo minuta adhærebit de facto.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Ad quod quidem quantùm ad conse-<marginalia>Mutatio|opinionis|quando lici-|ta, & secus.</marginalia>
quentiam attinet iam diximus. nu. 102. admitti
posse vbi non sequitur elusio præcepti, quod cer-
tò obligat. Vt si quis modò probabiliter censeat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0045.jpg/>
@@1@<SE45>30 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>se esse ad ieiunium obligatum, & ieiunare per-
gat, potest deinde mutato dictamine non ieiuna-
re, quia præceptum certò obligans non est: si
autem certum præceptum sit, & nullam habeat
pro non ieiunando verosimilem rationem, nequit
modum quærere eludendi obligationem: vt in
exemplo adducto, si Petrus visitaturus Ioannem,
post visitatum illum ad audiendum sacrum in die
festo esset iturus, & sciens detinendum se à Ioan-
ne, peccaret grauiter visitando, quia eo ipso Sa-
crum non vellet audire, quidquid detentionem
friuolè causaretur. Iam quod ad Christum atti-<marginalia>Quid in fa-|cto Christi.</marginalia>
net, certum videtur non habuisse progrediendi
voluntatem, ea enim de caussa Discipulis appa-
ruit vt ipsis resurrectionem suam irrefragabili ar-
gumento demonstraret. Quòd ergo rogauerunt,
& coe&#x0308;gerunt eum vt maneret, ab ipsius fuit pro-
uidentia dispositum volentis eo modo se illis red-
dere manifestum. Cùm igitur finxisse dicitur se
aliò ire, non innuitur voluntas sic eundi, sed po-
tiùs opposita: Si enim reuera ire vellet, non dice-
retur finxisse, sed voluisse aliò ire. Quod adeò
videtur compertum, vt mirum sit D. Caramue-
lem in eo quidquam pro illo fundando placito
reperisse. Quomodo autem Christus finxisse di-
catur, apud Interpretes videndum. Vbi & P. Cor-<marginalia>P. Cornelij|minus accu-|rata expo-|sitio.</marginalia>
nelius minùs videtur exactè rem istam executus,
sic enim scribit: Finxit, quia licet IESVS ita com-
poneret gressus suos quasi longiùs ire vellet: reuera
tamen longiùs ire nolebat: cupiebat enim ab eis deti-
neri; volebat enim hac fictione tantùm excitare in
Discipulis virtutem hospitalitatis, per quam digni
fuerunt, quibus se ipse in mensa patefaceret: fictio
autem hæc non fuit mendacium, quia reuera volebat
longiùs ire: & reipsa longius iuisset, casu quo eum
Discipuli non detinuissent: verùm quia ab illis se
detinendum sciebat, hoc respectu nolebat longiùs ire.
Hæc ille: qui in eo quod affirmat Christum re-
uera noluisse longiùs ire, iuxta veritatem locutus:
cum eo autem non stat quod subdit; voluisse sci-
licet Christum longiùs ire, & reuera iturum, si
Discipuli eum non detinuissent. Hæc enim vo-
luntas cum priore non congruit, vt videtur aper-
tum: vnde nec longiùs isset Christus, si à Disci-
pulis non fuisset detentus, sed ita cum eis fuisset,
vt alio modo manifestatio fieret, ex multis, qui
possent eius sapientiæ videri. Si autem res ita
fuisset disposita, vt solùm eo, quo facta est, modo
fuisset decreta, tunc etiam voluntas longiùs eundi
non fuisset, quia eam Euangelista non indi cat, sed
oppositam, cùm dicat finxisse se longiùs ire: qui
enim fingit velle aliquid, reuera non vult, quia
velle reuera fingere non est.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Et fictio quidem sine mendacio stare<marginalia>Fictio in|Christo sine|mendacio|stare potuis-|set per men|talem restri-|ctionem à D.|Caramuele|vt illicitam|generaliter|impugna-|tam.</marginalia>
potuit iuxta verosimilem sententiam de mentali-
bus restrictionibus, circa quàm mirari iuuat D.
Caramuelem ita scrupulosum extitisse: eam enim
licitam negat, licet non semper, quod ad rem ip-
sam attinet: in quo tamen cum Auctoribus eas
admittentibus conuenit, sed eos malè locutos
asserit: carent enim mendacio omnes illæ pro-
positiones, quæ excusantur ab ipsis; at non quia
à conceptibus mentalibus restringuuntur, sed
quia à circumstantijs adiacentibus & consignifi-
cantibus. v. g. Petrus occidit vnum hominem,
quod & confessus absolutione accepta. Iterùm
ad eumdem Confessarium accedens rogatur ab<-P>@@

<-P>eo an hominem occidit, & negat, nec mentitur,
sine adminiculo restrictionis, quia Confessarij in-
terrogatio eum tantùm licitum sensum habere
potest: Commisisti homicidium, quod non sis Con-
fessus? Cui interrogationi verè respondet Petrus:
Non. Benè quidem: Sed quid si Confessarius non
ita interroget, sed eius mens sit de commisso ab-
solutè homicidio interrogare: licet illicitè? Tunc<marginalia>Exemplum|ab eo addu-|ctum non|adæquari.</marginalia>
enim responsio dicta non adæquat, & tamen cer-
tum est non teneri Petrum commissum homici-
dium confiteri. Dum ergo Non respondet, men-
talem habet restrictionem, scilicet, Non commisi,
ita vt tenear confiteri, vel non commisi pluries, vt
debeam illud in pluribus Confeßionibus aperire. Vel
aliter. Item, si res licet, & tantùm modus lo-
quendi taxatur, ex eo certè idem sequitur incon-
ueniens, quod D. Caramuel cum alijs exaggerat,
dum ait quòd sunt plerumque perniciosæ, & men-<marginalia>Neque fun-|damenta|vim habere|circa quæ|retortio.</marginalia>
daces, & tollunt Octauum præceptum Decalogi: illis
enim admißis, vix videntur posse dari mendacia.
Tunc sic. In primis restrictiones plerumque tan-
tùm sunt perniciosæ & mendaces: ergo non ge-
neraliter, & ita non tollitur octauum præceptum
Decalogi. Deinde admittentes restrictiones, illas
plerumque illi citas censent: Ergo D. Caramuel
idem quod ille velit nolit admittit. Prætereà.
Dicta non loquentium iuxta audientium sensum
vbi ita expedit illis, possunt vera sustineri ex cir-
cumstantijs consignificantibus, quibus attempe-
rantur. Atqui hoc potest communiter continge-
re. Et ex eo non sequuntur inconuenientia illa:
Ergo neque si cum mentalibus restrictionibus
proferantur, cùm pro vtrisque eadem sit ratio.
Item, Modus ille verificandi dicta valde est im-
peditus, & supra communem fidelium captum,
vnde & minùs aptus ad excusanda peccata; cùm
tamen per restrictiones id facilè possit obtineri,
iuxta dicta Parte 1. nu. 572. & seqq. & nu. 584.<marginalia>Illarum|praxis op-|portuna.</marginalia>
& 585. In Thesauro Tit. 4. nu. 171. & 173. In
Additionibus Tomi 1. nu. 9. & 96. & alibi, vt à
Confessarijs instruantur posse multa ab ipsis affir-
mari & negari sine mendacio, cùm voluntatem
non mentiendi habeant, sed ita cum abstractione
loqui, vt ea dictis accommodari possit, quæcum-
que illa sit. Vt cùm ab aliquo petitur mutuum,
quod ipsi dare non expediat, potest dicere se non
habere, quod petitur, non inquam ad dandum si-
ne incommodo, neque in manibus, aut tali loco;
iuxta quę confusè apprehensa stat vera responsio:
licet nullus ex prædictis modis in speciali occur-
rat, neque de illis cogitauerit, sciens tamen modos
abstractionis esse posse ex Confessarij instructio-
ne, aut viri docti. Et quidem D. Caramuel, qui
alicubi non censet inconueniens in eo quòd totus
Decalogus esset probabilis, sic enim innumera<marginalia>In Theologr|morali.|num. 1311.</marginalia>
excusarentur peccata, non est cur circa Octauum
illius præceptum ita, vt diximus scrupulosè se ge-
rat, quando iuxta grauissimorum Scriptorum
sententiam, innumera etiam possunt restrictio-
num vsu prudenti & temperato pariter excu-
sari.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Potest etiam quod de fictione dicitur non<marginalia>Christum|finxisse ali-|ter explica-|tum.</marginalia>
ægrè aliter expediri, vt scilicet Christus nihil aut
dixerit, aut egerit, quo voluntatem suam longiùs
eundi designârit; sed cùm peregrinum eum exi-
stimassent, vt & ipsi ab illis dictum: Tu solus pere-
grinus &c. vbi appropinquarunt Castello, pago,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0046.jpg/>
@@1@<SE46>De opinione probabili. Sectio XII. 31
<duolan 2><-P>aut vico, vt diuersæ lectiones habent, ipsum ne
discederet Vrban is precibus coe&#x0308;gerunt. Quod
quidem iuxta versiones alias non obscurè indica-
tum habemus. Græcè enim sic: Et ipse præsefe-
rebat se longiùs ire. Et ita apud Euthymium. Ver-<marginalia>Euthym.|versio Ara-|bica.</marginalia>
sio Arabica: Et ipse erat in existimatione eorum,
quòd iret in locum distantiorem. Deinde, cùm ni-
hil dicitur, sed aliquid agitur, ex quo alius occa-
sionem iudicandi id, quod reuera tale non est,
quidem videtur fictionis modus, qui sine menda-
cio stare potest, & ita potuit Christo accidere,
qui sic attemperauit gressus, vt existimari posset
longiùs ire velle: cùm tamen non ita esset, sed
motus talis in se, qui longiùs ire nollet, stare
etiam posset, iuncta existimatione præfata circa
peregrinum.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Sed demus id, quod maiorem difficulta-<marginalia>Cum fictione|in factis|quomodo|possit non|esse menda-|cium, exem-|plo Christi.</marginalia>
tem videtur præ se ferre, Christum scilicet fin-
xisse vel simulasse, vt Vaticana versio habet apud
Nouarinum, se longiùs ire, & Discipulos pru-
denter ita cogitare potuisse: etiam tunc id stare
sine mendacio potuit. Pro quo subtilis & pro-
funda extat apud P. Maldonatum explicatio;
quam Diuis Gregorio & Bedæ adscribit, licet re-
uera apud ipsum non penitus habeatur, sed fun-
damentum aliquale. Videantur. Addendum ta-
men in primis, vt nuper dicebamus, Christum
non affirmasse se longiùs ire, licet gressus ita at-
temperauerit, vt progressum longiorem indica-
rent: quando autem in verbis falsitas nulla, in fa-
ctis non facilè præsumendum est mendacium,
quandoquidem iuxta consuetudinem ita contin-
gere possunt, vt mendacia minimè censeantur.
Significatio enim factorum, sicut & verborum,
ex vsu maximè pendet, & sic quæ ironicè dicun-
tur, non sunt mendacia, sicut neque etiam quæ
per hyperbolem. Vnde & in factis idem potest<marginalia>Exempla|alia.</marginalia>
inuiolata contingere veritate. Sic parentes erga
filios, amici erga amicos, assistentes infirmis, er-
ga illos iras simulant, nihil mentientes, & volen-
res recedere cum videntur, magis adhærent.
Quod quidem in actionibus ordinis superioris
etiam videre licet. Episcopus Confirmati maxil-
lam cædit, & cùm iniuriæ signum alapa sit, ibi
talis non est, sed patientiæ significatio erga iniu-
riantes exhibendæ. Sacerdos & si solus recitat,
dicit, Dominus vobiscum, sicut etiam si solus cele-
bret, & Orate, fratres. Ite Missa est. Benedicat vos
&c. quæ ex se plures adesse significant, & tamen
sic dicendo, non est mendacium ob mysticam si-
gnificationem. Ita ergo & Christus potuit finge-
re se longiùs ire, quia actio erat plena mysterio<marginalia>Mysterium|in facto|Christi.|D. Gregor.</marginalia>
à D. Gregorio indicato hom. 23. in Euangelia, vbi
sic locutus: & tamen quia in eorum cordibus pere-
grinus erat à fide, ire se longiùs finxit. Sic ille: iu-
xta quem simulatus ille progressus defectum fi-
dei indicauit in eis, à qua erant peregrini. Quòd
si mysterium hoc non placeat, aliud indicare
voluisse Dominum confidenter asserendum. Sicut
cùm puer apparet in Eucharistia, aut alia forma
ab ea, quam reuera habet, distincta. Seraph cru-
cifixus apparuit D. Francisco, D. Catharinæ Se-
nensi cor propri&#x0169; visus tradere, D. Ignatio cru-
cem ferens dum dixit: Ego vobis Romæ propitius ero.
Et sic aliàs. Quod quidem D. Augustinus semel
& iterum affirmauit locum præsentem elucidans,
licet eius expositio non placeat P. Maldonato: vt<-P>@@

<-P>autem à nobis proposita est, non videtur impro-
banda: de quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Iam ad Tertium, circa quod non est
quod addi oporteat, quia & quod obijcitur, ne-
gatur ita esse, vt vidimus Sect. præced. vnde nihil
contra Auctores benignæ sententiæ concluditur.</P>
<P>  Ad Quartum, id quod asseritur, mera calumnia<marginalia>Calumnia|arguentis.</marginalia>
est, nullus enim est Auctor communis sententiæ
apud Recentiores, qui non asserat baptizatum
cum sententia probabili, esse sub conditione ite-
rùm baptizandum.</P>
<P>  Ad Quintum, quod assumitur est verum, stante<marginalia>Eidem Do-|ctori va-|rianti vt|credendum.</marginalia>
fundamento assentiendi Doctori. Et de priori as-
sensu non videtur dubium, cùm saltim debeat
censeri probabile. Potest autem contingere vt
Doctor talis affirmet mortale sibi videri, quia di-
ligentiori studio adhibito, deprehendit esse pro-
babilius, & ita sibi videri, nec velle consulentem
priori assertioni stare. Post quæ etiam potest ac-
cidere, vt nullum esse peccatum dicat, quia apud
grauem Doctorem anteà non visum ita reperit,
& ita se probabiliter iudicare. Quod potest circa
Officium diuinum accidere, in cuius mutatione
multi peccatum esse mortale affirmant, etiam si
semel contingat, alij veniale, alij nullum, Idem
de attentione pro eodem requisita, pro quo D.<marginalia>D. Caram.|quid de se|circa assen-|tionem in|diuino offi-|cio, qui ne-|cessarium|negat.</marginalia>
Caramuel in Theologia fundamentali nu. 442. ita
scribit: Meas ego culpas (heu nimis multas) qua
possum contritione confiteor, & de Officio diuino ne-
quidem verbum ago. Petis an non peccauerim in Ho-
rarum lectione? & respondeo me tota hebdomada, toto
mense, toto anno &c. legisse sine culpa veniali (addit
deinceps habuisse & distractiones voluntarias) &
me non peccauisse venialiter tam certò scire, vt poßim
iuramento firmare. Rationem reddit inferiùs. Sic
dicens: Nihilominùs nullo crucior scrupulo, nullo
dubio angor, quia prudenter suppono me ad actionem
internam non teneri: eam habere bonum esse, & ea
carere nequidem esse leuem culpam. Sic ille à nobis
alibi improbatus, sed opportunè adductus pro sen-
tentiarum varietate, ad infringendam vim, si qua
est forsitan, argumenti. Quod quidem & retor-
queri potest: nam aduersarij fatentur posse fieri
sententiæ mutationem, vt vidimus nu. 99. Ergo<marginalia>Retortio ar-|gumenti.</marginalia>
si quidquam eorum obiectio vrget, eidem debent
& ipsi respondere, & visuri quid circa elusionem
præcepti dicatur; quod quidem in possessione sit,
quæ negatur, quando ex aduerso stat opinio
probabilis: solùm enim est probabilis possessio.
Quando autem certa, quomodo mutatio dicta
minùs liceat, aut sit illlicita, dictum Sect. præced.
Quod de iaculatione dicitur, nihil vrget, quia si
dicente Petro esse feram, probabile iudicium tan-
tùm sit, illa est illicita: si nulla dubitatio subeat,
vt licitam aduersarij admittunt: non enim licere
opinionis probabilis vsum, vbi damnum tertij ti-
meri potest, & ita neque Medico, Parocho, aut
Iudici, dictum iam semel & iterùm, & speciali-
ter nu. 53. & 54. vnde tota illa absurdorum tem-
pestas euanescit.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Argui prætereà contra mutationem po-<marginalia>Contra D.|Caramue-|lem & ve-|ram senten-|tiam circa|mutationem|sententiæ in-|surgit Au-|ctor.</marginalia>
test ex ijs, quæ habet Auctor pag. 155. & 159.
vbi adducit D. Caramuelem n. 465. sic dicen-
tem post assertam licitam illam iuxta opinionem
probabilem: Dummodò alterutram sequendo præ-
ceptum impleat is, qui opinionem probabilem mutat.
Contra quod arguit: Nam quantumuis hæc re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0047.jpg/>
@@1@<SE47>32 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>strictio multa ex allatis absurdis vitet, difficulta-
tem tamen non resoluit, quia restat à D. Cara-
muele probandum (id quod etiam à nobis videtur
exigi cum eo sentientibus) cur talis alteram se-
quendo debeat præceptum adimplere; quando-
quidem tali opinionum probabilium mutatione,
prudenter, vt patet in peregrinis, ex loci obliga-
tionis mutatione, præcepti obligatio vitari videa-
tur: nam per ipsum, qui opinionem probabilem
sequitur, prudenter agit, & cùm opinionem pro-
babilem mutando sic vt pręceptum non impleat,
opinionem probabilem sequatur, mutando sic vt
præceptum non impleat, prudenter agit, quod
nullus admiserit. Dicere autem illas esse in mu-
tatione tali improbabiles, est dicere opinionem
probabilem præcisè esse improbabilem: quia opi-
nio probabilis in se ipsa duas opiniones opposi-
tas, fortè est, fortè non est, inuoluit: & dum pru-
denter agit qui alterutram præcisè sequitur in
instanti A. prudenter aget qui in instanti A. vnam
præcisè, & in instanti B. alteram præcisè seque-
tur: quia semper verum est quòd sequetur opi-
nionem præcisè probabilem, quam qui sequitur,
prudenter agit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Cui male contento D. Caramuelis re-<marginalia>Vt fieri satis|possit ex|eodem,</marginalia>
tractatione, aut ampliori suæ mentis declaratio-
ne; quod quidem in viro tanto magnæ æstima-
tionis est, & sincero veritatis studio tribuendum,
non erat eidem difficile respondere. Et argumen-
tum quidem apud ipsum extat n. 464. adhibita
solutione Cardinalis Lugo de Sacramentis Disp. 15.
Sect. 2. quam quidem ipse non admittit, quia non
plenè satisfacit obiectioni, & instantiæ, quæ fieri
potest: Ait Cardinalis mutando locum liberari
sic mutantem à ieiunio, quatenus numquàm fuit
debitor præcepti, apposito exemplo in Vigilia
S. Bartholomæi, quæ ieiunatur die 24. Augusti;
cùm tamen extra Romam die 23. contingat.
Ciuis ergo Romanus, qui ante 24. mutauit lo-<marginalia>Vt liceat|mutatio,|cum de ieiu-|nio agitur.</marginalia>
cum, numquàm debitor præcepti fuit, ante 24.
enim non obligat, & die 24. extra Vrbem fuit.
Cui responsioni opponendum occurrit non tan-
tùm in eo casu ab obligatione præcepti quem-
quam liberari, sed secundùm probabilem senten-
tiam, quando est dies ieiunij Romæ, si aditurus
est alium locum vbi non obligat illud ieiunium,
etiam potest ientaculum sumere Romæ, & manè
non seruare ieiunium: Quod docet probabiliter
Diana Parte 1. Tract. 9. Resolut. 3. citans Lessium,<marginalia>Diana.</marginalia>
Sanchez, Portel, Naldum, Filliucium, Molfe-
sium, Sancium &c. Prætereà ait se non vti eo
argumento, & ita non est mirum non curasse de
illius solutione. Quod quidem tunc admitten-
dum cùm contrariam sententiam aduersus di-
ctum Cardinalem studebat solutione fundamen-
torum eiusdem promouere, speculatiuis discursi-
bus: At cùm ingenuè asserat n. 477. cum eodem
se Cardinali sentire, non oportuit quidem argu-
mento à se proposito respondere, quod, vt dixi,
non fuisset ingenio tanto difficile,</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Respondeamus ergo nos dicentes pro<marginalia>Exacta re-|sponsio circa|mutationem|loci in casu|dicto.</marginalia>
sententia illa de ieiunio esse & validam rationem,
& sufficientem auctoritatem, vnde illam etiam
admittunt, qui in casibus, de quibus sumus locuti
duabus Section. præced. sinistrè opinantibus con-
tradicunt, & etiam nobis in hac parte cum eis-
dem sentientibus. Hoc autem non est in prædicta<-P>@@

<-P>inuenire sententia, & ratione considerabili, &
auctoritatis fundamento destituta; cùm aliàs id
asserat, & conetur statuere, ex quo absurda in-
gentia sequerentur, vt superiùs ostendimus. Præ-
tereà in casu ieiunij absque mutatione sententiæ
stare potest illius onus deuitare: non enim muta-
tio loci mutatio sententiæ est, vnde eamdem re-
tinere potest ante & post mutationem, habere-
que dictamen semper iuxta illam operandi, quod
in casu, de quo agimus, secus accidit, quando sci-
licet quis iuxta primum horologium, ad aliud
prouocat, certissimi præcepti obligationem dolo
malo subter fugiens, eo agendi modo, qui omni-
bus Catholicè sentientibus parit offensionem. Et
licet possit contingere quod existimet quis pro-
babiliter sibi non licere fugam illam ieiunij, &
iuxta dictamen tale incæperit ieiunare, quod ta-
men posteà mutauerit, id non officit præfatæ re-
sponsioni, quia id per accidens se habet, quòd
scilicet ita opinatus sit, cùm aliter sentiens po-
tuerit similiter operari: quòd autem ieiunare in-
cæperit, etiam est per accidens, quia etiam si ien-
taculum sumpsisset, præceptum non violasset,
iuxta sententiam præfatam. Quod si velimus cum
Doctoribus illis sentire, qui licet asserant licitam
esse fugam ieiunij mutatione loci, non tamen
ientaculi sumptionem, eo quòd in loco sit, in quo
obligatio præcepti vrget; etiam tunc voluntas
illa ieiunandi non obstat, quia tantùm est inchoa-
tio quædam præcepti ratione loci, cum qua stare
potest loci mutatio, & ita cessare ratio obligatio-
nis.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Sed quid si quis sumpto ientaculo iuxta<marginalia>Aliquæ ma-|gis peculia-|res difficul-|tates circa|materiam|eamdem.</marginalia>
opinionem dictam, vellet postea alterius opinio-
nis probabilis vsu se tueri, vt sine mutatione loci
obligationem ieiunij declinaret: videlicet opinans
cum aliquibus, tempus comestionis ad substan-
tiam ieiunij pertinere, quod tenent non pauci ad-
ducti à Ioanne Sancio Disput. 53. quos & ille se-
quitur; & ita qui ante horam prandij consuetam
comederit, non teneri ieiunare sentit ille cum
alijs adductis n. 5. qui & in 6. addit eum, qui
malitiosè sumpsit ientaculum, non teneri vlteriùs
ieiunare, pro quo & Auctores allegat, & idem
n. 7. affirmat de eo, qui putans se iter facturum,
vel laboraturum, inculpatè sumpsit ientaculum
animo non ieiunandi, & posteà caussa aliqua im-
peditus est, & hanc putat praxim esse omnium
ieiunantium. Respondeo, si malitiosè id pera-
ctum, ita vt qui ientaculum sumpsit, voluntatem
habuerit mutandi dictamen, peccasse grauiter:
est enim fraudulentus procedendi modus à nobis
toties cum communi Doctorum sententia con-
demnatus: verè enim iste voluntatem non ieiu-
nandi habuit. Quod quidem non contingit ex
mutatione opinionis, quia ientaculum sumens,
non ideò peccauit, quia tunc mutauit opinionem,
vt patet, sed ex ratione dicta. Malitiosa autem sic
ientaculi sumptione supposita, & graui in ea
peccato, an ad ieiunandum teneatur, iuxta dicta
resoluendum, & probabiliter dici potest non te-
neri, sicut dicunt multi de eo, qui voluntariam
infirmitatem contraxit in ieiunij fraudem, qui
peccauit quidem, sed ad ieiunium non tenetur.
Neque opinio hæc laxa est, ex qua non habetur
excusatio obligationis sine peccato, sed stricta
potiùs cùm tempus ad substantiam ieiunij Eccle-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0048.jpg/>
@@1@<SE48>De opinione probabili. Sectio XIII. 33
<duolan 2><-P>siastici requirat, quod communiter iam Docto-
res inficiantur. Pro quibus non plura.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Resolutionem 7. Vbi grauium
quorumdam Scriptorum defensa do-
ctrina, & propria sententia ro-
borata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>113</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur illa pag. 169. in qua statuit<marginalia>Vera senten-|tia aduersa-|rij statuitur|fundamento.</marginalia>
ad operandum licitè non sufficere
iudicium de opinione probabili prę-
cisè, sed requiri illud moraliter certum, quòd sic
operando nullam eludam obligationem, cuius
possessio iuxta communem prudentium inuinci-
biliter operandi modum præferri non debeat: siue
quòd hîc & nunc operando, non possem, licet
simul non occurrat opinio opposita æquè proba-
bilis, aut probabilior. Ex quo pro sententia nostra
arguere possumus: nam stante opinione proba-
bili verè tali iuxta prudentium æstimationem,
operando iuxta illam omnia prædicta concur-
runt. Videtur autem impossibile, vt certum mo-
raliter iudicium sit sine formidine aliqua contra-
riæ opinionis: cùm enim occurrat illa, vt suppo-
nitur, dum dicitur, Licet non occurrat, & æquè
probabilis, aut probabilior sit, quæ eo ipso op-
positam vt probabilem respicit, & ita valentem
tantùm formidolosum assensum generare: quo
pacto fieri potest vt in eo, qui rationabiliter pro-
cedit, & perpensis, vt dicitur, hinc inde funda-
mentis, circa illam, vt eius exigit conditio, non
se gerat? Est ergo non solùm moraliter impossi-
bile iudicium, sed etiam physicè, Contingere<marginalia>Impossibili-|tas physica|iudicij sine|formidine.</marginalia>
quidem potest vt quis circa opinionem aliquam
ita afficiatur, quòd eam omnino certam habeat,
omni circa oppositam formidine consopita: sed
quòd expensis æquè probabilis, & multò magis
probabilioris, ijsque vt talibus conuenientibus
fundamentis, illa nihil operentur, cùm eorum o-
peratio naturalis & necessaria sit, nullo modo vi-
detur aptabile rationi.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> In eadem Resolutione acriter inuehitur<marginalia>Pro Recen-|tioribus pu-|gnat ille|contra Sin-|nichium.</marginalia>
in Sinnichium, qui contra Iuniores probabilita-
tum patronos acerbissimè & iniuriosissimè de-
bacchatur, dignus qui circa hoc legatur. Nec de-
erit fortè qui contra ipsum similiter stylum strin-
gat, minus decorè eorum sententias insectatum.
Addit & absurda illa, de quibus Sect. præced. vbi
nihil est opus adijciamus. Num. 182. ita scribit:
In dubijs quod minimum est sequimur. Melior est
conditio poßidentis. Atqui dubia sequuntur sen-
tentiam probabilem. Ergo saltem in illis licet sen-
tentiam probabilem, & multò magis probabilio-
rem sequi. Confirmatur. Si occurrant duæ sen-
tentiæ, quarum vna dicat id esse peccatum mor-
tale, alia illud esse veniale tantùm, hanc sequi
possum altera etiam probabiliori relicta: Ergo
&c. Ad quæ ita respondet. Respondeo regulas
illas iuris intelligi debere, ceteris paribus, scili-
cet nisi ius, aut vehemens præsumptio resistant,
vt alias videbimus, & sequitur D. Fagnanus
infra nu. 269. citandus: ac proinde hoc modo. In
dubijs iudicante conscientia quod obligatio non<-P>@@

<-P>elidatur, cuius possessio iuxta inuincibilem pru-
dentium hîc & nunc operandi modum præferri
debeat, quod minimum est sequimur, melior est
conditio libertatis &c. Secus dictante conscientia
quòd talis obligatio eludatur: isto autem modo
sequendo conscientiam, sequor conscientiam
moraliter certam quòd operando non peccem,
secus hoc modo, vt consideranti patebit. Vnde
ad Minorem respondeo distinguendo. Atqui du-
bia, iudicante conscientia &c. sequuntur senten-
tiam probabilem, præcisè, nego Minorem: se-
quuntur sententiam probabilem coniunctam
conscientiæ moraliter certæ, quòd operando non
peccem, concedo Minorem: hoc autem appro-
bamus, illud reprobamus ob præmissa, quæ ista
obiectione non tanguntur. Tunc sic. Operans
iuxta opinionem probabilem, non sequitur illam
præcisè, sed coniunctam conscientiæ moraliter
certæ, quòd sequendo non peccet: Ergo id de-
bet consequenter sic arguens & respondens ap-
probare. Vbi neque obligatio eluditur, & iuxta
prudentum dictamen prosequitur, stante in suæ
possessione libertatis operante.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Num. 187. definitionem opinionis pro-<marginalia>Definitio|opinionis|probabilis ex|P Scildere,|ab Auctore|impugnatur.</marginalia>
babilis ex P. Ludouico Scildere proponit ex
Tract. 2. de principijs conscientiæ nu. 2. Sic se ha-
bentem: Opinio probabilis est assensus cum formi-
dine innixus rationibus grauibus, ex qualibus vir
consideratus post argumenta contrariæ considerata
& soluta in negotio magni momenti concludere solet.
Eam tamen impugnat num. seq. dicens loco Con-
cludere solet debere dici, Concludit inuincibiliter,
sic vt erret inuincibiliter, si erret, quia alioqui vti
ibi sistendo concludere solet vincibiliter, ita &
errare vincibiliter, si talem opinionem præcisè se-
quatur. Ex eo autem id probat, quia Scriptores,
qui scripserunt licere sequi sententiam probabi-
lem, sunt viri considerati, & quidem plurimi,
ijque suam talem opinionem sequi solent, & iux-
ta illam in negotijs magni momenti concludere;
& tamen illam præcisè sequendo, non magis er-
rant inuincibiliter, quàm sequendo opinionem de
contradictorijs liberis simul licitis, aut quàm si
operando sine incommodo cessare possunt, se ex-
ponunt vincibiliter periculo erroris.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Sed certè definitio adducta optima est,<marginalia>Defenditur|illa.</marginalia>
vnde sine rationis firmo fundamento reijcitur.
Nam etiam si ita debeat intelligi, vt inuincibili-
ter inueniatur in ea, hoc ipsum P. Scildere, & alij
communem sententiam amplectentes affirmant,
licet Auctor illos ritè non procedere suo illo de
certitudine circa opinionem sine formidine prin-
cipio contendat. Id autem ad definitionis reie-
ctionem non sufficit, quia definitiones receptissi-
mas, quidam hoc modo, alij diuerso occipiendas
arbitrantur. Deinde ratio ab Auctore allata con-
tra ipsum militat. Scriptores nostram sententiam
sequentes considerati sunt, & plurimi, ijque iuxta<marginalia>Ex ipso con-|tra ipsum|arguitur.</marginalia>
illam operari soliti, & in negotijs magni momenti
concludere, vt fatetur: Ergo non est cur talis
operandi modus debeat condemnari. Conse-
quentia patet, quia de talibus præsumi nequit
contradictoria amplecti, quod egregiæ inconsi-
derationis esset. Item neque periculo errandi im-
prudenter se exponunt, propter rationem eam-
dem; in periculum enim nemo nisi inconsidera-
tus se proripit. Vnde illud D. Ambrosij de Noe<-P><marginalia>Ambrosius.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0049.jpg/>
@@1@<SE49>34 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>& Arca Cap. 4. Sine consideratione aliqua in lap-
sum ruerunt, vnde reuocare se nollent. Prætereà,
iuxta prædictum dicendi modum proprius opi-
nionis conceptus destruitur, dum formido remo-
uetur: iam enim opinio non est, & ita qui ope-
ratur nequit dici iuxta illam, siue præcisè sump-
tam, siue coniunctam iudicio illo, de quo Au-
ctor, operari: quia primum negatur, & secun-
dum illam destruit, cùm tamen destruere non
debeat, quod adiungitur alteri, propriam illius
rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Ex P. Rhodes Disput. 2. de Actibus hu-<marginalia>P. Rhodes|fauorabiles|assertiones.</marginalia>
manis, quæst. 2. Sect. 3. Sequentia profert: Proba-
bilis opinio vocatur illa, quæ nititur ratione ali-
qua bona, & alicuius momenti, & si non omnino
conuincente, neque contra se habet aliquam con-
uincentem; sic nempe vt ad opinionem proba-
bilem requiratur. Primò vt eam ratio aliqua benè
fulciat. Secundò vt contra illam non sit ratio ali-
qua conuincens. Tertiò vt eam omnes Doctores
generaliter tamquam falsam aut absurdam non
explodant. Quartò, vt non repugnet principijs
veris, & in Ecclesia receptis, aut communi sen-
sui fidelium. Ita ferè omnes supponunt, & ferè
in terminis docet Suarez Disput. 12. de bonit. &
malit. Sect. 6. Atqui ille qui opinionem illam
absque vlteriore certitudine sequitur, prudenter,
& cum ratione operatur, ac per consequens non
malè, quia malum est quod rationi & prudentiæ
repugnat: Ergo &c. Ad hæc ille negat Mino-<marginalia>Obiectis|Auctor.</marginalia>
rem, quia quatenus operatur cum ratione non
conuincente, hoc sensu quòd inuincibiliter putet
opinionem, quam sequitur, esse veram, opposi-
tam verò falsam, non remouet peccati formalis
periculum, ac per consequens non prudenter
operatur. Sed contra ipsum est, quia sic operans<marginalia>Contra|quem insta-|tur.</marginalia>
remouet peccati formalis peri culum, prudenti
dictamine, quod iuxta rationes omnes illas cir-
cumuestientes opinionem probabilem efforma-
tur, & certum est moraliter. Neque enim neces-
farium est sententiam amplecti, quæ ita certa sit,
vt de illa dubitari nequeat, etiam iuxta aduersa-
rios, vt suprà enim argumentabamur, cùm con-
tra omninò tutam operari deliberant, probè dispi-
ciunt eam, quam sequi moliuntur, falsam esse
posse. Prudenter autem se gerere existimant, quia
non est obligatio certitudinis omnimodæ, & satis
prudenter agit qui rationem ducem habet, &
prudentissimos directores. Et tales sunt commu-
nis sententiæ patroni: homines sanè magni virtute,
& prudentia sua præditi. Eccli. 44. v. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Instat ex P. Rhodes num. 191. sic: Ille<marginalia>Ex P. Rho-|des instan-|tia.</marginalia>
non operatur ex iudicio practico sibi solùm vin-
cibiliter vero, sed ex iudicio practico dictante il-
lud, quod facit, esse probabiliter licitum, comi-
tante iudicio speculatiuo sibi solùm vincibiliter
vero (quod iuxta priùs dicta, si practicè esset
solùm illi vincibiliter verum, se exponeret pec-
candi periculo) Ergo &c. Respondet negando<marginalia>Auctoris|responsio, &|depulsio cen-|suræ.</marginalia>
assumptum pro prima parte; quòd scilicet non
operatur ex iudicio practico sibi solùm vincibi-
liter vero. Et ad secundam quærit an hoc iudi-
cium practicum dictans illud, quod facit, esse pro-
babiliter licitum, sit operanti plusquàm vincibi-
liter verum, vel non? Vbi quidquid dicatur, ex
eo dicit haberi intentum. Si prius, contradicit se-
cundæ parti assumpti, & incidet (inquit) in no-<-P>@@

<-P>stram resolutionem (quia scilicet erit inuincibi-
liter licitum) si posterius, contradicet primæ parti
assumpti, quòd scilicet ille non operetur ex iudi-
cio practico sibi solùm probabiliter vero, & inci-
det in primam partem assumpti, quod negat. Post
hæc sic concludit. Vnde non video cur P. Rho-
des ob has duas obiectiones, & instantiæ rationes,
aut similes loco citato adductas dicat: Quæ certè
demonstratio (quam ibidem dixerat veram, indu-
bitatam) apertam esse declarat aduersariorum vel
ignorantiam, vel malitiam. Præsertim cùm hic &
Resolut. præced. satis probatum sit, præscindendo
ab his solutionibus, non licere sequi iudicium
practicum dictans illud, quod facit, esse præcisè
probabiliter licitum, eo quòd illud virtualiter
inuoluat esse pręcisè probabiliter illicitum, quam-
diu ly probabiliter per supradictam certitudinem
moralem, de licito præ illicito non determinatur
ad licitum. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Vbi quod ad demonstrationem attinet,<marginalia>Ex P Rho-|des aliquid|probatur,|nonnullis|improbatis.</marginalia>
meritò quidem à P. Rhodes potuit affirmari, verè
enim ex allatis principijs instrui potest, quæ mo-
raliter saltim talis sit. Illud autem quod de iudi-
cijs dicitur à dicto Auctore, non est ita apertum,
vt iuxta illud demonstratio possit procedere. Iu-
dicium enim practicum non dictat id, quod fit,
esse probabiliter licitum (quod non desunt qui af-
firment, & id sufficere ad licitam operationem, de qua
Parte 1. n. 157. & seqq.) sed absolutè tale, vt vera
illatio specialis ex generali principio de licita
operatione cum opinione probabili, in quo ig-
norantia inuincibilis suffragatur. Nec videtur
quomodo iudicium illud speculatiuum soli ope-
ranti vincibiliter verum locum habere possit:
non enim operatur ex principijs soli sibi notis
vt veris, sed generaliter talibus, nisi fortè in casu
quo quispiam singularem suam sententiam se-
quatur, quam omnino veram arbitratur. Quo
etiam euentu, si verè probabilis sit, generale prin-
cipium de licito currit amplexu. Non videtur
ergo explicatio illa dicti & docti Patris necessa-
ria, licet fortè quoad rem ipsam nihil diuersum
à nostra contineat.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Num. 193. argumentum P. Herincx<marginalia>P. Herincx|argumen-|tum contra|sententiam|Auctoris, &|pro vera.</marginalia>
Parte 2. Tract. 2. Disp. 4. n. 22. in hunc modum
inducit: Cùm intellectus noster in rebus huma-
nis plerumque non possit certò assequi verita-
tem, intolerabile esset onus, & excedens ordina-
rium agendi modum, si non sufficeret operanti-
bus assensus rationabili fundamento innixus, &
si cum aliqua formidine oppositi. Ergo regulari-
ter loquendo, ex opinione seu assensu probabili
rectè formatur dictamen conscientiæ &c. Ad
quod respondet in primis Patrem Herincx in hac
doctrina valde à suo Scoto recedere: sed maximè
cum in 4. dist. 3. q. 2. arti. 3. dicat Primò, si possi-
bilitas adest, via tutissima est eligenda. Secundò,
si non adest possibilitas, viæ tutissimæ proxima
est tenenda. Tertiò. Cessante impossibilitate,<marginalia>Desertum ab|eo Scotum|Auctor ex-|probrat.</marginalia>
cautè est supplendum, quod impossibilitas prohi-
bebat. Et dist. 17. q. vnica. Vbi via est facilior,
id est, magis in potestate hominis, & certior ad
gratiam recuperandam, tenetur quilibet ad illam
viam, ita quòd omissa illa, non attentet aliam dif-
ficiliorem & incertiorem: quia tunc se expone-
ret periculo salutis suæ, & videretur esse con-
temptor propriæ salutis. Sic ille in primis pro re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0050.jpg/>
@@1@<SE50>De opinione probabili. Sectio XIII. 35
<duolan 2><-P>spon sione exprobrat arguenti, ad quod dicendum
Auctorem dictum minimè ab Scholæ suæ Ma-<marginalia>Sed quam|falsò, osten-|ditur.</marginalia>
gistro recessisse: illa enim in priori loco de ma-
teria & forma Sacramentorum agit, vnde sic ait:
Vniuersaliter in omnibus dubijs quantùm ad mate-
riam & formam sunt tres maximæ. &c. Quod
quidem libenter patroni sententiæ benignioris
admittunt. In Secundo de Sacramento Confes-
sionis disserit, & eius necessitatem probat suppo-
sita institutione Christi, quia facilior & certior
via ad recuperandam gratiam. Vnde eius do-
ctrina instituto non congruit, quia sententia,
quam aduersarij tuentur, non est facilior, sed onus
grauissimum. Deinde, subtilis Doctor adductam
rationem non adeò congruam recognoscens,
pro qua num. 13. & 14. aliam exhibet num. 17.
Vbi & si fateamur fauisse illum aliquantulum,
ipsius tamen meritò citatus scriptor non memi-
nit, quia cùm (vt ipse ait) ille sit communißimus
Doctorum ac proborum consensus, & oppositum irra-
tionabile, noluit intelligi Doctorem tantum, qua-
lecumq; illud fingi possit huic patrocinium con-
tulisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Post dicta igitur respondet Auctor in<marginalia>Responsio|Auctoris.</marginalia>
assumpto supponi falsum, videlicet quòd assensus
probabili sententiæ præcisè innixus, rationabili
fundamento nitatur. Sicut enim irrationabile est,
quod peccandi periculo nos exponit, & absurda,
de quibus ante, annexa habet, ita & tale funda-
mentum. Addit se probare non posse quod addit
P. Herincx num. 24. dicens operantem secun-
dùm opinionem probabilem habere dîctamen
conscientiæ practicè certum, iuxta dicta à nobis.
Illud enim non est practicè certum ab intrinseco,
quod omnino necessarium est, sed ab extrinseco
tantùm, siue multitudine Auctorum pro illa sen-
tentia: nec sententiam illam defectu extrinsecæ
auctoritatis reijci: licet putet hanc quatenus pro-<marginalia>Certitudi-|nem extrin-|secam recog-|noscit.</marginalia>
babilem præcisè non sufficere ad rationabiliter
siue prudenter operandum: & solùm ad hoc suf-
ficere, quatenus is, qui secundùm illam operatur,
aliunde inuincibiliter credit se moraliter certum,
quòd secundùm illam operando non peccet. Vn-
de ante opus hæc conscientia supra, & plusquàm
Auctores consuli debet: indeque sequi nonnul-
los damnabiliter hac reiecta, post opus comple-
tum Auctores examinare, qui ipsos à peccato, aut
ignorantia eius excusent: cùm nequidem ante
opus consulti id independenter ab illa facere pos-
sint. Ex quo satis vitantur infinita absurda, quæ
oriuntur ex eo quòd alij dicant licere sequi sen-
tentiam probabilem præcisè vnius aut alterius
Doctoris, saltem quæ passim non reijcitur vt im-
probabilis, de qua Resolut. 6. Hæc Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> In quibus illud ante alia non toleran-<marginalia>Ex quo &|ab intrinseco|talis conclu-|ditur, & exi-|miè rationa-|bilis senten-|tia ipsi con|traria.</marginalia>
dum, sententiam, quam defendimus, rationabili
non niti fundamento asseri, & consequenter ce-
leberrimos Doctores, & merito & numero tales,
irrationabiliter & consulere & operari: quod de
aliquibus in particulari dici sine iniuria non pos-
sit, quorum in medio Ecclesiæ Deus ora aperuit,
& impleuit eos spiritu sapientiæ & intellectus.
Prætereà quòd pro assertione dicta fundamen-
tum assumitur, de peccato, cui se operans expo-
nit, satis superque à nobis explosum, & benè ne-
gatum à P. Herincx, & ab Auctore satis leuiter
improbatum, dum negat iudicium certum ab<-P>@@

<-P>intrinseco, & ab extrinseco concedit. Nam eo
ipso quòd ab extrinseco certum est, impossibile
est moraliter ab intrinseco talem non esse, quia
& impossibile est tot Auctores, earum, quas dixi-
mus, qualitatum, sine fundamento locutos; sicut
impossibile est testes quamplurimos omni exce-
ptione maiores, suis in dictis & falli & fallere.
Itaque licet opinio, quam Doctores huiusmodi
tuentur, non sit moraliter semper certa, tamen
quòd loquantur cum fundamento, & rationabili
motiuo, certum moraliter est, sicut certum est
moraliter multas opiniones esse probabiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Quod autem vlteriùs admittitur, posse<marginalia>Concedit|tandem quod|illius Aucto-|res inten-|dunt.</marginalia>
scilicet cum dictamine illo certo ab extrinseco
quemquam licitè operari, quatenus is, qui secun-
dum sententiam istam operatur, aliunde inuinci-
biliter credit se moraliter certum, quòd secun-
dùm illam operando non peccet, id quidem pro
nobis apertè facit: nihil enim aliud contendimus,
quandoquidem ignorantiam inuincibilem inter-
esse in hoc negotio contendimus: Cùm ergo ea
stante dictamen certum asserimus, dum iuxta
certam Doctorum auctoritatem in opinionibus
apparentem operamur, id quod nobis præfatus
Auctor vt licitum concedit, habemus. Quod au-<marginalia>Conscientia|sine respectu|ad auctori-|tatem non|formanda.</marginalia>
tem de conscientia priùs consulenda dicitur, ne-
quit ab auctoritate dicta separari: nam cùm de
opinionibus agatur, dum quis conscientiam con-
sulit, & quid proponat attendit, ad auctoritatem
communiter est respectus habendus; aliàs pru-
denter procedi nequit, nisi fortè in viro doctissi-
mo, qui rationum fundamenta disquirere & dis-
cutere potest, & singularem opinionem fabrica-
re. In alijs autem omnino necessarius est respe-
ctus dictus, ne scilicet, etiam si ratio occurrat
aliqua pro licita operatione, temerariè operentur,
dum ea non obstante communiter illi citam Do-
ctores arbitrantur. Et hæc iuxta P. Herincx, &
Resolutionem 7. in qua licet addantur alia, à no-
bis sunt iam superiùs proposita & improbata.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Resolutionem octauam. Vbi do-
ctrina multiplex, & specialiter de
suaui Christi iugo.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>124.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Xtat illa pag. 191. in qua statuit Au-<marginalia>Iudicium de|maiori pro-|babilitate|non sufficere|contendit|Auctor.</marginalia>
ctor, vt quis licitè operetur in mate-
ria periculosa, quæ mores concernit,
non solùm non sufficere hoc iudicium, licet mihi
operari ex opinione probabiliori præcisè, non
addito alio iudicio moraliter saltem certo. Pro
quo laudat Fagnanum pro se adducentem textus
aliquos, & Doctores Iuristas, de quibus suprà.
Addit esse contra Merendam, Mercorum, Care-
nam, Vincentium Baronum, & Ioannem Bap-
tistam Gonetium. Apologistas aduersus Cara-
muelem, in cuius Scyllam incidere ait, cupien-
tes vitare Charibdim. Probat ex suo illo incul-
cato principio de iudicio certo necessario omnem
excludente formidinem, quod nequit stare etiam
posita probabilioris sententiæ sequela, vtpatet.
Pro quo nihil prætereà adducit, nisi obiectiones
contra se propositas cum earum solutionibus ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0051.jpg/>
@@1@<SE51>36 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>Fagnano illustratis: qui præsertim illam conatur
euertere, quæ ex graui iugo ipsius annexo sen-
tentiæ formatur: cùm tamen Christus iugum
suum suaue esse pronuntiet, & onus leue. Matth.<marginalia>Matth. 11.|v vlt.</marginalia>
11. v. vlt. & ita respondens inducitur num. 217.
Respondemus mirandum esse quod viri docti & pij<marginalia>Suaueiugum|Christi in|negotio præ-|senti prauè|adduci vt|Fagnanus|probet.|Cap. v. 17.|& 18.</marginalia>
ore dictôque talia effuderint paradoxa. Nam si
sermo sit de præceptis iuris naturalis, Christus
Dominus non venit soluere legem, sed adimplere
Matth. 5. ideoque mandauit vt ab ea non præte-
riretur vnum iota, aut vnus apex. Si verò sit ser-
mo de præceptis iuris diuini, lex Euangelica ab
eo promulgata, non ideò suauis appellatur, quòd
eius obseruatio secundùm se careat difficultati-
bus: alioquin præceptum de captiuando intelle-
ctum in obsequium fidei, præceptum de fide con-
fitenda, etiam cum periculo vitæ, præceptum
charitatis de diligendo inimico, nec non præcep-
tum de confessione peccatorum, in quibus expe-
rimur ingentem sensus repugnantiam, ad iugum
Christi nequaquàm pertinerent. Sin autem sermo
sit de præceptis Ecclesiæ, audi verba Agathonis
Papæ relata in Cap. In memoriam 19. dist. Ser-<marginalia>Cap. In me-|moriam.|19. dist.</marginalia>
uanda cum mansuetudine humilitas: & licet vix fe-
rendum ab illa Sede imponatur iugum, tamen fera-
mus, & pia deuotione toleremus. Ad idem Cap. In
memoriam 100. dist. & Cap. Quid ergo 11. q. 1.
Facit textus in l. Prospexit. ff. Qui & à quibus, ibi:<marginalia>l Prospexit|ff. Qui & à|quibus.</marginalia>
Quod perquam durum est; sed ita lex scripta est.
Iugum ergo Christi non propterea suaue dicitur,
quod indulgeat sensui, & faueat concupiscentijs:
sed quòd diuinæ gratiæ dono, & virtute chari-
tatis, mandata alióquin austera & laboriosa red-
duntur nobis suauia & plana. Pro quo D. Tho-
mæ, & D. Augustini auctoritates adducit: nec
non D. Hieronymum in Cap. Ioan. 27. dicentem<marginalia>D. Hieron</marginalia>
hæreticos cuncta prospera polliceri, semperque
cælorum regna facili negotio peccatoribus pan-
dere &c. Quod ergo magnificant (sic ille pergit)
probabilitatum Sectatores per hanc doctrinam
homines ad Empyreum duci per viam suauem &
planam, est merum commentum ad animas deci-
piendas. Probat ex Christi verbis. Matth. 7. v. 14.<marginalia>Matth. 7.|v. 14.</marginalia>
de angusta porta, & arcta via cumsua pondera-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Ad quæ quidem, si iniuriæ iniurijs re-<marginalia>Excessus in|illo non fe-|rendi recen-|sentur.</marginalia>
pendi Christianis Scriptoribus oporteret, multa
possent satis acerba reponi: sed incruento vtenti-
bus calamo, id sit dixisse sufficiens, in præfatis non
ferendos excessus admisceri, dum doctrina mag-
norum Scriptorum, & in Dei Ecclesia insigni
commendatione fulgentium, immeritissimo vti
paradoxica, hæreticali consimilis, & penitus
commentitia, ad decipiendas animas inuenta su-
gillatur. Fatentur illi, & fatemur cum ipsis, præ-
cepta esse in diuinis & Ecclesiasticis legibus diffi-
cilia, & ea reddi per Dei gratiam talia, vt dicere<marginalia>Suaue Chri-|sti iugum|conuenienter|induci.</marginalia>
cum regio possimus Vate: Viam mandatorum tuo-
rum cucurri, cùm dilatasti cor meum. Quam dulcia
faucibus meis eloquia tua: super mel ori meo. A man-
datis tuis intellexi. Ideò dilexi mandata sua super<marginalia>Psal. 118.</marginalia>
aurum & topazion. Vnde & orat Ecclesia vt fide-
les, quæ Deo non placent respuentes, ipsius po-
tius repleantur delectationibus mandatorum. Sed non
tantùm ea de caussa iugum Christi suaue superiùs
diximus, & alibi. Et quidem cum positis etiam
gratiæ auxilijs, difficultas generaliter perseueret,<-P>@@

<-P>vt experientia constat, vnde & tot sunt, de qui-
bus dici cum Ieremia potest: Confregerunt iugum,
ruperunt vincula. Ierem. 5. v. 4. præter ordinaria<marginalia>Ier. 5. v. 4.</marginalia>
gratiæ adiutoria, quærendum est aliunde leua-
men, & admittendum, quod Dei ministri, & sa-
cræ doctrinæ dispensatores ostendunt. Hinc Re-
ligionum Fundatores plurimi Regulas & Con-
stitutiones neque sub venialis culpæ reatu alum-
nos suos obligare voluerunt, quia esset onus peri-
culosum, & iugum propterea graue. Cùm tamen
dicere iuxta Auctorem præfatum possent, licet ex
se onus esset, suaue tamen gratiæ beneficio red-
dendum. Quod quidem dubitari nequit ab Spi-
ritu Christi descendere, & ipsius doctrina illis
probè perspecta.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Sciunt ab illo dictum Matth. 23. v. 4. de<marginalia>Matth. 23.|v. 4.</marginalia>
scribis & Pharisæis loquente: Alligunt enim onera
grauia & importabilia, & imponunt in humeros ho-
minum: digito autem suo nolunt ea mouere. Ergo
ingratum ipsi talium onerum additamentum:
vnde & placet vt leuiora, quantùm cum con-
scientiæ securitate stare possit, leuia sint onera
& comportabilia, relicto amplissimo perfectionis
campo ijs, qui sanctiora & perfectiora voluerint
consectari. Importabilia inquit, quod sic explicat<marginalia>Importabilla|onera quæ|dicat Chri-|stus|Caietanus.|P. Cornel.</marginalia>
Cardinalis Caietanus, hoc est vix portabilia. Si enim
essent omninò importabilia, non dixisset: Quæcum-
que dixerint vobis facite (vers. præced.) Vbi P.
Cornelius, Tales inquit, erant rigidæ legis inter-
pretationes. Quàm autem hoc displiceret Do-
mino declarat citatus Cardinalis sic concludens:
Cum his tamen omnibus parendum est IESV dicenti:
Omnia quæ dixerint seruare, seruate & facite. Et
ipsi quidem sedentes sic per cathedram IESV Christi
damnationem suam cognoscant, multiplicando onere.
Sic ille, doctrinam Christi Prælatis Ecclesiæ, in
quibus & scribarum, qui legis erant Doctores, &
interpretes, vt ipse ait, & alij communiter, ac
Pharisæorum sacrum obtinentium magistratum,
concurrit auctoritas. Nullum autem maius onus
excogitari poterit eo, quod prædictus scriptor, &
eius Apologistæ contendunt, scilicet non posse
fideles iuxta probabiliores saltim sententias ope-
rari, immò & probabilissimas. Exquisitißime vo-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
lunt alios viuere, ait ibi D. Ioannes Chrysostomus,
& quid hoc onerosius onere? Quid hoc impor-
tabilius iugo? Meritò ergo dicere possumus, ad
locum istum, & si posteriùs pronuntiatum, re-
spectum à Christo habitum, cùm iugum suum
suaue esse dixit, & onus leue, & ita nihil in hac
expositione, quod paradoxum sapiat, sed quod sin-
cerissimæ & irrefragabili militat veritati.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Agathonis Pontificis sententia iuxta di-<marginalia>Obediendum|Ecclesiæ etiā|difficilia|præcipienti.</marginalia>
cta venit accipienda: si enim Christus de Scribis
& Pharisæis locutus, id quod vidimus, protulit,
similiter est, & potiori quidem iure de fidelibus
accipiendum, quibus gratia ad præceptorum
exequelam maior. Sed id quidem rarissimè con-
tinget, & in casu aliquo peculiari. Sedes enim
Apostolica summam suis in præceptis modera-
tionem obseruat, vnde & rescripta circa illa, quæ<marginalia>Id rarum,|nam mode-|rationem|Sedes Aposto-|lica semper|suis in præ-|ceptis obser-|uat.</marginalia>
difficilem executionem habitura sunt, non dubi-
tat abrogare. Casus est in Cap. Ante triennium
31. dist. vbi sic habetur: Ante triennium sub dia-
coni omnium Ecclesiarum Siciliæ prohibiti fuerant,
vt more Romanæ Ecclesiæ nullatenus suis vxoribus
miscerentur. (Sic declarat Pelagius D. Gregorij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0052.jpg/>
@@1@<SE52>De opinione probabili. Sectio XIV. 37
<duolan 2><-P>antecessor, ex quo decisio hęc deducta Lib. 1. Epist.<marginalia>Cap Ante|triennium|31. dist.</marginalia>
42.) Quod mihi durum atque incompetens vide-
tur, vt qui vsum huius continentiæ non inuenit, ne-
que castitatem ante promisit, compellatur à sua
vxore separari. &c. Non ergo Ecclesiæ ita sta-
tuere est, vt ei dici rationabiliter queat, quod ir-
rationabiliter quidam Christo: Durus est hîc ser-
mo, & quis potest eum audire? Ioan. 6. Deinde
concedimus tolerandum esse Ecclesiæ præcep-
tum, licet vix ferendum videatur iugum, vbi de
tali præcepto constiterit: in caussa autem, de qua
agimus, nihil tale accidit: & cùm res certa non
est, locum esse electioni, neque in ea committi
peccatum, eiusdem Apostolicæ Sedis menti esse
conforme, illustri textu comprobandum, scilicet
ex Cap. Quid culpatur. 23. q. 1. vbi ex D. Augu-<marginalia>Cap. Quid|culpatur|23. q. 1.</marginalia>
stino Lib. 22. contra Faustum. Cap. 74. & 75. de
bello agitur, & licitum ostenditur, ablatis quæ in
illo iure culpantur. Et §. Sed si humana de militi-<marginalia>Circa belli|iustitiam vt|se gerere mi|lites debeant.</marginalia>
bus sic dicitur: Ergo vir iustus, si forte sub rege ho-
mine etiam sacrilego militet, rectè potest illo iubente
bellare, si vice pacis ordinem seruans, quod sibi iu-
betur, vel non esse contra Dei præceptum, certum est,
vel vtrùm sit, certum non est, ita vt fortaßè reum
faciat regem iniquitas imperandi, innocentem autem
militem ostendit ordo seruiendi. Sic ibi. Ex quo ha-
bemus in dubijs esse obediendum, non quidem si
merè talia, sed quando probabile est in operando
probabilem sententiam suffragari, quam qui se-
quitur subditus, non peccat. Probabile enim est
subditum non teneri obedire, quando dubia est
belli iustitia, immò nec posse, & multò id potiùs
non subditum. Pro quo videndus Diana Parte 4.<marginalia>Diana.</marginalia>
Tract. 3. Resolut. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Deinde proponit Auctor obiectionem<marginalia>Ex P. Scil-|pere argu-|mentum ab|Auctore|propositum.</marginalia>
ex P. Scildere de principijs Conscientiæ Tract. 2. n.
17. ex eo arguentis quòd obligatio ad operan-
dum sine formidine oppositæ sententiæ, non est
proportionata humanæ infirmitati, & potiùs est
stylo Ecclesiæ dissentanea, vt constat ex Cap. In
præsentia, de nonnull. Vbi mulieres, quæ ante fue-
runt coniugatæ, dicuntur posse transire ad secun-<marginalia>Cap. In|præsentia,|de sponsal.</marginalia>
das nuptias, si certum nuntium recipiant de morte
virorum. Vbi tamen testimonium etiam multo-
rum de morte alicuius non aufert omnem for-
midinem. Deinde Cap. Inquisitioni de sent. ex-
commun. mulier nupta viro secundo, quæ formi-
dabat ne prior maritus viueret, dicitur ad sui Pa-
storis Consilium (conscientia leuis & temerariæ cre-<marginalia>Cap. Inqui-|sitioni de|sent excom.</marginalia>
dulitatis explosa) posse non solùm reddere, sed etiam
petere debitum coniugale. Et tamen talis non nisi
opinionem probabilem de morte prioris mariti
habere potest. Alia ex eôdem habet ab experien-
tia deducta, & bonis testibus confirmata, de qui-
bus & nos Parte 1. nu. 462. & seqq. vbi Auctoris
præfati doctrinam excussimus. Ad quæ respondet
semper in ijs, quæ afferuntur, moralem certitu-
dinem intercedere. Et in primis quod ad decisio-
nem Cap. In præsentia attinet, ait ibi Pontificem<marginalia>Eius respon-|sio conuelli-|tur circa|Cap. In|præsentia.</marginalia>
ita decernere motum ignorantia inuincibili in-
terueniente de vita virorum, vt indicat illud Si
certum nuntium, id est inuincibiliter iudicatum
verum. Contra quem est instantia manifesta.
Nam licet sit ignorantia inuincibilis hic & nunc,
quia impossibile modò est oppositum explorari,
reuera tamen formari conceptus potest de rei
possibilitate, vita scilicet viri: cùm experientia<-P>@@

<-P>compertissimum habeatur multa matrimonia
ex verosimili errore licitè contracta, irrita eua-
sisse, vita virorum declarata. Et unum quidem
non multò ante tempus, in quo hæc scribo, ta-
le deprehendi, dum quis ad secundas nuptias
transijt, duorum testimonio ductus, qui ipsi
mortuam in valde longinquo oppido vxorem af-
firmarunt, seque eius exequijs adstitisse, & ta-
men viuam vxorem aliorum certiori testificatio-
ne cognouit. Itaque coniux ad secundas nuptias
transire volens, dicere potest: Fortè consors vi-<marginalia>Quæ notitia|mortui con-|iugis sufficiat|pro secundis|nuptijs.</marginalia>
uit, sed ego non teneor ad maiorem diligentiam ad-
hibendam. Sicut qui rem possidet, de qua dubi-
tat an sit sua. Et cùm Episcopus Ordines con-
fert: rogat enim Archidiaconum, vel eius fun-
gentem munere, an sciat eos, qui ordinandi ac-
cedunt, esse dignos? & ille respondet: Quan-
tùm humana fragilitas nosse sinit, scio eos esse di-
gnos. In quo quidem significatur fortè tales non
esse; sed humano more diligentiam pro digni-
tate dignoscenda fuisse impensam, & iuxta hoc
proceditur in re tanta.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Ad Cap. Inquisitioni ait Pontificem non<marginalia>Circa Cap.|Inquisitio-|ni etiam|responsio.</marginalia>
magis sequi opinionem probabilem præcisè de
morte prioris mariti, quàm de hac ignorantiam
vincibilem: alioqui hanc in materia periculosa
iuris naturæ sequendo peccaret; vt omnes faten-
tur: sed sequi simul adiectum iudicium morali-
ter certum de meliori conditione secundi mani-
trimonij possidentis, non obstante conscientia le-
uis & temerariæ credulitatis de vita prioris mari-
ti, quæ hic explodi debeat, tamquàm nulla, vt-
potè leuis & temeraria. Sed certè non satisfacit
responsio talis: Pontifex enim non ait exploden-
dam omnem formidinem, sed credulitatem, quæ
quidem simul esse possunt, iuxta dicta: coniux
enim credens, qualicumque id fundamento con-
tingat, consortem viuere, non potest, sicut nec
matrimonium contrahere, ita neque in contracti
vsu procedere. Si ergo leue fundamentum sit, de-
bet, Pastore sic monente, iudicium deponere,
licet formido aliqua supersit. Si enim illa potest
ex communi ea ratione dudum explicata con-
tingere, quantò id potiùs, si specialis aliqua adsit
coniectura, quam quidem non tenetur penitus
explodere, quia cum crudelitate potest, & opera-
tione iuxta ipsam omnino honesta componi.
Quod quidem in scrupulosis passim accidit, quos
impossibile est quandoque ad eum statum addu-
cere, vt sine omni formidine circa partem oppo-<marginalia>Quæ verosi-|milior.</marginalia>
sitam operentur. Et tamen sic operari suademus,
quia id fieri verissimè sine peccato potest. Et hæc
quidem procedunt concedendo id, quod licet
verosimile appareat, à nobis tamen est nega-
tum Parte 1. nu. 183. scilicet de probabili assen-
su, aut determinato circa vnam partem Pontifi-
cem agere, cùm de statu dubio, quæstio tantùm
sit: pro quo à nu. 178.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Subdit timoratam & consideratam pra-<marginalia>Iniuriosa de-|pulsa assertio|de inconside-|rata praxi|egregio cum|elogio Au-|ctorum, qui-|bus obiecta|ab ipso ad-|uersario con-|cinnata.</marginalia>
xim pro se stare: inconsideratam autem & liber-
tinam esse eliminandam, sibi vtroque in conuitio
contrarius. Esse enim consideratos sic operantes
dixerat nu. 188. de quo diximus. nu. 116. Quàm
autem à Libertinorum errore distent, ipse con-
tra Sinnichium ostendit nu. 165. qui & nu. 137.
ita scribit contra eumdem: Dicere autem proba-
bilitatum Patronos, celeberrimos Doctores Ca-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0053.jpg/>
@@1@<SE53>38 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>tholicos, eosque plurimos & pientissimos, esse in
sua probabilium opinione descripta num. 167. in
solutione ad replicam D. Sinnichij, malitiosè c&#x0153;-
cos, & duces malitiosè c&#x0153;corum, non videtur
sine euidenti periculo posse affirmari. Licet enim
reipsa & materialiter c&#x0153;ci sint, & duces reipsa
& materialiter c&#x0153;corum: quatenus tamen solu-
tione inuincibiliter apprehensa vera, & bona ra-
tionum oppositarum, statuunt & recipiunt S.
Scripturæ, & Ecclesiæ definitionibus, communi
Sanctorum consensu, & lege naturæ saluis, lici-
tum esse in obscuris sententiam ab extrinseco vel
intrinseco probabilem sequi, à malitia per igno-
rantiam inuincibilem excusantur: neque D. Sin-
nichius hanc inuincibilem ignorantiam vti Scri-
barum & Pharisæorum malitiosam c&#x0153;citatem
vincibilem iustè culpare potest, vt patet ex præ-
missis Dub. 3. Resolut. 1. Hæc ille: iuxta quæ id,<marginalia>Qui & quæ|illi tradunt|tandem|admittit.</marginalia>
quod ad morale negotium attinet videtur peni-
tus cessare litigium: si enim communissimæ sen-
tentiæ Patroni, & eos secuti celeberrimos, plu-
rimos, & scientissimos, secura conscientia proce-
dunt: sicut & docendo, & iuxta huiusmodi do-
ctrinam operando, inuincibili in eo ignorantia
intercedente, quam etiam sententiæ eiusdem Do-
ctores admittunt: quæ relinquitur controuersia
ad meram speculationem spectat: vnde omnia
illa absurda & inconuenientia tantopè inculcata
cessant, & principium illud iteratissimum de peri-
culo, cui se operantes secundum sententiam eam-
dem exponunt, cùm admittatur absque tergiuer-
satione illos non peccare formaliter, quod est verè
peccare quidquid de materiali sit, quod vitari in
aduersantium sententia nequit; cùm velint iux-
ta opinionem probabilem operari posse, licet
non præcisè sumptam, sed formidine circa il-
lam cessante: licet enim cesset formido, falsitas
vitari nequit, quæ eidem secundùm se sumptæ
subesse potest. Quamuis autem de speciali opi-
nione loquendo circa materiam aliquam, quod
de materiali c&#x0153;citate dicitur admitti possit, si vi-
delicet opinio, quæ aliquid licitum esse dicit, ve-
ra non sit, non tamen est asserendum de senten-
tia asserente licitum esse vsum opinionis pro-
babilis: hæc enim certa est, & vt talis à suis
Auctoribus proponitur, nec falsum illi sub-
esse potest, quæ muitipliciter potest demonstra-
ri, vt aliàs dictum & executum, & nuper aliquid
nu. 119.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Nec prætermittendum id, quod de praxi<marginalia>Vt faueat|vsui Catho-|licarum v-|niuersitat&#x0169;,|ab Auctore|manifesta|cum falsita-|tate negata.</marginalia>
Catholicarum Vniuersitatum à P. Scildere obie-
ctum respondet Auctor: ait enim nu. 230. praxim
talem non extare, sed quod de opinionum lici-
ta sequela dicitur, intelligendum iuxta explica-
tionem eiusdem, & non præcisè, sed adiuncto
illo iudicio moraliter certo: quia Vniuersitas
nulla vnquam docuit licere operari cum igno-
rantia vincibili: sine quo tamen nequit senten-
tia de licita probabilium sequela defendi. Quæ
quidem explicatio adeò est à veritate peregrina,
vt mirum sit viro circa hoc satis instructo, nec
ab Vniuersitatibus remoto, tale quid in cala-
mum irrumpere potuisse. P. Scildere testis om-
ni exceptione maior, rem apertè conficit irre-
fragabilibus adductis fundamentis, Scriptores ij,
quibuscum Auctor depugnat, in illis, & sanè
celebribus, publici Professores fuerunt, & cum<-P>@@

<-P>illis sentientes modò docendi obtinent princi-
patum. Quomodo id stare possit quod eisdem at-
tribuitur? Id autem ex eo colligere, quod sine
ignorantia vincibili stare eorum doctrina ne-
queat, leuissimum est; id enim ipsi negant, dum
inuincibilem agnoscunt, quam in eisdem vidi-
mus Auctorem recognoscere num. præced. & pro
qua P. Suarez 1. 2. Tract. 2. Diput. 4. Sect. 1. num.
20. & P. Arriaga Tomo 3. Disputat. 24. num. 6.
& 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Concludit (omitto nonnulla, circa quæ<marginalia>Obiectioni|ex librorum|Censoribus|vt respon-|deat.</marginalia>
non est opus distineri) obiectione proposita ex
librorum Censoribus, qui licet mordicus tuean-
tur in periculosis &c. non licere sequi opinio-
nem probabilem præcisè, approbant tamen li-
bros continentes sententias probabiles præcisè:
immò nominatim hanc licere sequi opinionem
probabilem, eosque laudant tamquàm anima-
rum directioni vtiles, & pro praxi Christiana
securos. Cui respondet Censores non ita ad pri-
uatum sensum attendere, immò nec posse, vti
ad communem de fide, & bonis moribus, iux-
ta timoratorum praxim, & Ecclesiæ toleran-
tiam: alioqui omnes Auctores solo sui Censo-
ris sensu sapere & abundare deberent, quod
ipsi in suorum approbatione nollent, nec hi mo-
raliter possunt. Vnde iuxta hunc communem
sensum sine vlla absurditate sententias suis op-
positas approbant, & eas meritò laudant tam-
quàm & animarum directioni vtiles, & in pra-
xi Christiana tutas, attento sensu, quo commu-
niter ab Auctoribus suis sub ignorantia inuinci-
bili veriorum defenduntur, & ab alijs sub eâ-
dem dumtaxat inuincibili ignorantia veriorum
practicandæ proponuntur, prout sub hac sola
à timoratis practicantur, & in praxi ab Ecclesia
tolerantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> In quo quidem discurrendi modo,<marginalia>Quomod$unclear|tius ample-|ctenda, aut|reijcienda|doctrina.</marginalia>
amplectendum profectò quod dicitur senten-
tias oppositas Censoris sensui meritò laudari
tamquàm animarum directioni vtiles, & in
praxi Christiana tutas. Et cùm sententia, de
qua agimus, vna ex illis sit, de illa quidem id
poterit multò meliùs pronuntiari. Quandoqui-
dem nulla ex ijs, quæ circumferuntur, tan-
tùm sit auctoritatis assecuta. Si ergo Patri Bo-
næ Spei liber, in quo de illa ageretur Censori
adueniret, id quod modò asseruit, dc illa sine
dubitatione proferret. Id autem quod de timo-
ratorum praxi ab eo dicitur, videtur ad suæ
sententiæ principia respectum habere, vt sci-
licet praxis timoratorum tantùm procedat sub
ignorantia inuincibili, quæ scilicet nullam ad-
mittat vel leuissimam formidinem: quod equi-
dem à vero aberrat, cùm constet timoratos com-
muniter illum dicendi modum non amplecti, sed
sententijs probabilibus vti iuxta modum, quo
ab illis exponuntur, & est à nobis satis super-
que declaratum. Vnde sensus prędictus circa pra-
xim ijs, quæ immediatè protulerat, aduersa-
tur, dum dixerat commendari à Censoribus,
attento sensu, quo communiter ab Auctoribus
earum sub ignorantia inuincibili veriorum de-
fenduntur. Talis enim ignorantia, quam re-
uera Auctores admittunt, non est illa, quæ
formidinem omnem excludat, alias nullos ha-
beret dictus Pater, quibuscum depugnaret, ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0054.jpg/>
@@1@<SE54>De opinione probabili. Sectio XV. 39
<duolan 2><-P>que esset eius Apologia pro Fagnano suo necessa-
ria, cùm vtriusque eamdem esse mentem ipse
passim fateatur. Dicamus ergo (ne sibi contra-
rius sit) id quod de timoratorum praxi ab eodem
subiunctum, præmissis respondere, & Censores
opiniones probabiles, & eam præsertim, quam
defendimus, omnium probabilissimam; meritò
probare, & cum commendatione adiuncta col-
laudare.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2>
<A+1>Circa Resolutionem 9. Ex qua amplior
veræ doctrinæ comprobatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>134.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur illa pag. 199. vbi suæ de mo-<marginalia>Pro certitu-|dine omni-|moda Auctor|insistit.</marginalia>
rali certitudine persuasioni insistens
asserit illam necessariam disiuncti-
uè, quòd scilicet non peccet hîc & nunc, siue
quòd alteram sequendo partem non violet legem
magis obligantem. Siquidem in omnium senten-
tia semper maiori obligationi, quæ in possessione
sit, satisfaciendum est: ne alioqui non sit melior
conditio Superioris iubentis, neque inter duo ma-
la sit eligendum minus, quod est contra certam
omnium sententiam. Ita enim PP. Suarez, Lessius,
Salas, Magister Medina, & D. Fagnanus, cuius
adducit verba; & sunt quidem illa notanda, sic<marginalia>Notanda|Fagnani|verba circa|receptissi-|mam sen-|tentiam,|cuius infru-|ctuosus co-|natus impro-|batur.</marginalia>
enim scribit: Ego verò quamuis agnoscam quàm
durum sit impetum fluminis sistere, & doctrinam
hanc prurientem auribus Principum & priuatorum,
ac ferè omnium mentibus infixam conuellere; tamen
fixus clementia Dei, qui veritatem diu latere non si-
nit, in medium afferam quæ magis conducere vide-
buntur ad illius manifestationem. Sic ille: cuius
magna profecto fiducia, dum impetum fluminis
sistere nititur, & doctrinam omnium ferè sensi-
bus ac mentibus infixam conuellere molitur, la-
tentemque veritatem, verè Theologicam, viro
non Theologo, sed Iurisperito, & litteræ addi-
ctissimo, reuelandam arbitratur. Laudandus equi-
dem, si multorum licentiam frænare conetur, qui
inter magnos & insignes Theologos neutiquàm
numerandi, multas improbabiles sententias euul-
garunt, censorio Sedis Apostolicæ iudicio obno-
xias, quod & nonnullæ expertæ, aliæ dubio pro-
cul experturæ. At hæc nimis animosa libertas
non ea est doctrina, quæ in omnium est mentibus
infixa, cùm à cordatis & doctis Theologis reij-
ciatur. Est verò quæ probabilitatem solidam, &
legibus sanctis consonam tueatur; in qua con-
uellenda citatus Scriptor oleum & operam per-
didit, dum veritatem, quam latêre asserit, ipse
quidem iudicat talem, cùm talis non sit; sed illa,
quæ omnium est mentibus infixa: neque enim
diuina prouidentia erga Ecclesiam aduigilans
per integrum sæculum ire illam per vias prauas
& perniciabiles errores permisisset. Duxit eam
Dominus per vias rectas, & ducet, doctrina præ-
fata maiores indies vires assumente. Vnde post
editum præfati Auctoris opus nihil eius diligen-
tia prouexit: & si enim qui pro eo Apologias
scripserint nonnulli fuerunt, nullus eum penitus
sua in præcipua assertione secutus, & pro oppo-
sita stare vidimus nu. 124. Patris Bonæ Spei atte-<-P>@@

<-P>statione, qui & videndus etiam hîc, nu. 233. &
quem nu. 1. habere sibi contrarium ostendimus.
Fuisset ergo opportuniùs viro tanto textum irre-
fragabilem complexari, non Iustiniani, aut etiam
Alexandri, Innocentij, Bonifacij, sed Spiritus san-
cti Eccli. 4. v. 32. Nec coneris contra ictum fluuij,<marginalia>Eccli, 4.|v. 32.</marginalia>
Fluuij inquam, cui & illud congruit Psal. 45. v. 5.
Fluminis impetus lætificat ciuitatem Dei: Eccle-<marginalia>Psal. 45.|v. 5.</marginalia>
siam inquam etiam Militantem, vt videri apud
Interpretes potest, & præsertim apud Cardina-
lem Bellarminum. Hæc enim inculpata libertas
circa opinionum verè probabilium amplexum,
verè illam lætificat, sine qua ingenti sub pondere
gemeret, & grauissimo sub iugo suspiraret, de
quo dictum nu. 125. & 126.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Probat Auctor Primò ex Scriptura Eccl.<marginalia>1. Auctoris|probatio ex|Scriptura.|Eccli. 3.|& 32.|Psal. 118.</marginalia>
3. Qui amat periculum, &c. Psal. 178. Tu mandasti
mandata tua custodiri nimis Eccli. 37. Ante omnia
opera verbum verax præcedat te: & ante omnem
actum consilium stabile. Numquid sufficeret (ait
ille) præcedere verbum æquè fallax, ac verax,
& potiùs consilium instabile, quàm stabile? Deu-
teron. 26. Hodie Dominus præcepit tibi vt facias<marginalia>Deut. 26.</marginalia>
mundata hæc atque iudicia, vt custodias & impleas
ex toto corde tuo, & ex tota anima tua, id est (sic
idem) cognitione. Numquid opinio probabilis
præcisè, vtpotè fallibilis, non est ex tota anima,
siue cognitione? Ad Thessal. 5. (non citata Epi-
stola, est autem 1. v. 21. & 22. & fortè omissa,
quia 2. non habet nisi tria capita.) Omnia proba-<marginalia>1. Thessal. 5.|v. 21. & 22.</marginalia>
te: quod bonum est tenete. Ab omni specie mala ab-
stinete vos. Numquid, speciem malam assumit, qui
sequendo sententiam probabilem præcisè, iudica-
tum forte malum assumit? Nulla ratione, vel sal-
tem apparenti negari posse videtur. Ergo &c. Ad
quæ solutio est obuia, & ex dictis facilis: d&#x0169; enim<marginalia>Fit illi satis.</marginalia>
quis secundum opinionem probabilem operatur.
certum dictamen habet de licita operatione:
ergo non amat periculum. Verbum verax & sta-
bile præcedit, dum tot Doctorum Consilio agi-
tur, sanè stabili, cùm sit certum quantùm ad pra-
xim, quidquid de obiecto opinionis iuxta se sit.
Ex tota anima quod exigitur, ad idem spectat, vt
cognitio non quidem perfectissima, sed quæ suf-
ficiat ad rectè operandum requiratur. Tenendum
bonum, non optimum: dicitur, & species mali
nulla, vbi prudenter agitur, & firmissima vitandi
peccati voluntate. Deinde etiam ita arguentes
præfatis debent testimonijs respondere, quia &
ipsi opiniones probabiles, ad praxim admittendas
affirmant, sed suo illo addito, quod non sufficit,
quia cum eo stare falsitas illarum potest: ad illud
enim suum certum iudicium non nisi per ratio-
nes probabiles, peruenitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Secundò probat, quia nisi adsit dictum<marginalia>2. Ex iudi-|cio circa|illicitam o-|perationem.</marginalia>
iudicium certum, semper adsunt duo iudicia,
quorum vnum dicit, hoc esse licitum, quatenus
subest isti rationi vel auctoritati: alterum verò
hoc esse illicitum, quatenus subest alteri rationi,
vel auctoritati; aut iudicium vnum virtualiter
vtrumque continens: Atqui hoc casu operatio
suspendi debet. Ergo &c. Minor probatur Primò,
quia alioqui operans licitè operaretur, quod hic
& nunc iudicat esse illicitum: quod haud minus
possibile videtur, quàm iudicare simul rationes,
ob quas iudicat licitum, esse rectas. Sicut simul
idem fit & non fit licitum, idem simul fit & non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0055.jpg/>
@@1@<SE55>40 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>sit prohibitum: eadem prohibitio simul ad idem
obligat, & non obligat, & consequenter eadem
prohibitio simul fit obligatoria, & non obligato-
ria. Atqui hæc contradictoriè repugnant. Ergo
&c. Probatur Sequela Maioris, quia ob rationes
rectas operabitur id, quod rationes aliæ rectæ di-
ctant esse illicitum. Ergo &c. De hoc dictum
aliàs, & modo id sit dixisse satis, duo illa iudicia
non repugnare, quia non plus repugnantiæ in illis
est, quam in eo, quo quis iudicat vtramque opi-
nionem esse probabilem, quod omnes debent ad-
mittere: vel quo quis simul asserit operationem,
de qua agitur, secundùm opinionem vnam esse
licitam, & secundum aliam non licere: quod
potest etiamsi quis circa nullam ex illis peculia-
rem habeat assensum præter eum, qui ad proba-
bilitatem spectat: vnde falsitas probationis appa-
ret; quòd scilicet operans licitè operaretur id
quod hic & nunc iudicat esse illicitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Potest autem id verosimiliter obijci pro<marginalia>Difficultas|in operante|iuxta alte|rius opinio-|nem expedi-|tam vt non|sit iudicio|rum contra|dictio.</marginalia>
casu, quo quispiam non operaretur iuxta opinio-
nem propriam, sed iuxta eam quam falsam iudi-
cat, de quo etiam dictum n. 16. & 17. Pro cuius
declaratione deseruire potest exemplum ex ma-
trimonij contractione deductum, quando per Pro-
curatorem res agitur. Coniugatus enim aut alio
impedimento ligatus, Procurator constitutus,
dicere potest: Ego nolo, quia nec possum, matri-
monium contrahere: illud tamen contraho no-
mine N. Ita etiam quando quis assensum proba-
bilem habet, quo iudicat operationem esse illici-
tam, impedimentum voluntarium pro illius exe-
cutione tenet: quo non obstante, quasi nomine
alterius, oppositum vt licitum operari, sic illud
proponentis ac si alter sit, ad quem operatio spe-
ctet. Cessant ergo omnes illæ contradictoriæ
propositæ, & non probatæ: licet enim quis re-
ctas iudicat rationes, quibus esse illicitam opera-
tionem sibi persuadet (in quo solo casu videtur
obiectio roboris aliquantùm habere) non ideò
operaturus oppositum, iudicare debet rationes
pro eo etiam esse rectas absolutè loquendo, sed
probabiliter tales; quod iudicium priori non con-
tradicit, quia perinde est ac dicere: Rationes,
quibus mea sententia nititur, probabiles quidem
sunt, sed me conuincunt; licet fatear oppositas
etiam probabiles, minùs tamen. Vbi nec vmbra
est contradictionis. Vnde & sequitur dicere etiam
posse operationem, de qua hic & nunc esse illici-
tam absolutè sumptam, & licitam etiam modo
dicto: quia in eo contradictio non est, eo quòd
in vtroque iudicio id inueniatur, quod ipsum non
faciat penitus absolutum. Dum enim dico illici-
tum esse, id cum formidine profero, ex quo ali-
qua circa obiectum modificatio est; vereor enim
ne forte oppositum verum sit. Dum autem lici-
tum, magis est apertus modus, cùm sit sensus li-
citam esse iuxta aliorum opinionem, quam mihi
liceat amplecti.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Sic & facit quod iuxta Auctorem facere<marginalia>Ex Auctoris|doctrina|comprobatio.</marginalia>
potest, num. 237. se referentem ad ea, quæ in
Logica docuerat, scilicet has propositiones non
esse contradictorias, & posse stare simul: Roma
stat; Roma non stat. Primum, quia id Petrus di-
cit, quem noui esse veracem: Secundum quia id
Paulus dicit, quem noui esse mendacem: Quod
cùm sibi obijciat, & conetur soluere, non videtur<-P>@@

<-P>satisfacere. Vel si satisfacit; vt non liceat inde in
moralibus similiter philosophari; ex eo tamen
habemus exemplum contradictioni ab ipso præ-
tensæ obijciendum, vt non debeat dici talis,
quando ex parte vnius extremi est absoluta pro-
latio, ex parte verò alterius est modalis: qui enim
asserit stare Romam, eo quòd credat testem esse
veracem, absolutè credit ita esse: dum autem non
stare ait, id absolutè non enuntiat, sed cum qua-
dam modificatione: id est, Non stat iuxta tale
testimonium, quod falsum dignoscitur; aliter enim
impossibile est in mentali iudicio, quidquid de
vocibus sit. Vnde n. 242. ita concludit: solùm
volumus idem in quantùm deductum ex dicto Petri
veracis posse affirmari esse verum, vtpotè verùm pro-
babiliter, & quatenus deductum ex dicto Petri: &
falsum probabiliter quatenus deductum ex dicto
Pauli, non sunt magis contradictoria quàm dictum
Petri, & dictum Pauli; aut quàm probabile hoc esse
verum, & probabile hoc esse falsum. Pro quo indu-
cit Fagnanum suum ita loquentem: Probabile est
hoc esse verum vel licitum, & probabile est hoc esse
falsum & illicitum, non sunt Contradictoria: quia
vtrumque simul potest esse probabile. Addit statim
quod ad comprobationem deseruit doctrinæ à
nobis traditæ, de modalitate in absoluta assertione
reperta, dum ait affirmare verum esse quatenus
deductum ex dicto Petri cum formidine de op-
posito, virtualiter esse affirmare probabiliter ve-
rum deductum ex dicto Petri, & negare esse ve-
rum quatenus deductum ex dicto Pauli cum
formidine de opposito, est virtualiter negare pro-
babiliter falsum quatenus deductum ex dicto
Pauli.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Tandem arguere contra Auctorem iu-<marginalia>Contra|eumdem ex|ipso instructa|probatio.</marginalia>
uat, qui citato num. 5. Tertio sic ait: Demus duas
rationes rectas concurrere, quarum vna dictat
esse licitum, alia dictat esse illicitum: vna dictat
hic & nunc esse prohibitum, alia hic & nunc
non esse prohibitum: vna dictat eamdem prohi-
bitionem hic & nunc obligare, alia hic & nunc
non obligare: si fiat ob rationem rectam dictan-
tem esse illicitum, nondum cessat ratio peccati &
illiciti; non quidem ratione voluntarij directi, &
directæ intentionis, qua ob iustam rationem fit,
sed ratione voluntarij indirecti, & intentionis in-
terpretatiuæ, qua ob aliam rationem fit; siqui-
dem est potentia ad non faciendum, aduertentia
ad prohibitionem, siue quòd sit illicitum, & obli-
gatio non faciendi, & interea fit: quæ, & nihil
plus ad voluntarium indirectum & interpretati-
uum requiruntur, vt omnes fatentur. Ergo. Tunc
sic. Ratione voluntarij directi operatio non est
illicita: ergo stare illa licitè potest. Antecedens
asseritur, & Consequentiam probo: Nam vo-
luntarium directum, & directa intentio non præ-
scindit ab illis respectibus, quæ ad voluntarium
indirectum spectare dicuntur, vt constat: quia
ratio, quam intentio directa sequitur, proponit
licitam operationem vt fundamentum opinionis;
vnde sensus illius est: Licet sit absolutè præcep-
tum & prohibitio, hic & nunc non obligant,
quia pro eo est hoc aut illud &c. Non enim de
veritate aliqua irrefragabili agitur, sed de re sub
opinione versanti, vnde respectus ad prohibitio-
nem habetur. Deinde quod dicitur de aduerten-
tia ad prohibitionem, siue quòd sit illicitum, si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0056.jpg/>
@@1@<SE56>De opinione probabili. Sectio XVI. 41
<duolan 2><-P>de prohibitione certa sit, & de illicito etiam cer-
to, id est prorsus falsum, cùm sit res sub opinio-
ne, vt supponitur: si autem de probabili, est pe-
titio principij: contendimus enim ratione directæ
intentionis bonam amplexæ rationem, licitam
esse posse operationem, etiam si ex opposito pro-
babile pro illicita subsit fundamentum. Et cùm
vrgemus cur id stare nequeat, respondetur: Quia
est probabilis prohibitio, quia principij petitione
apertior nulla. Et hæc circa Resolutionem di-
ctam, de alijs enim in ea contentis dictum Sect. 3.
4. & 5.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Resolutionem 10. Vbi & alia cer-
tæ sententiæ firmamenta, & de ti-
tulo possessionis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>140.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic in illa Auctor. pag. 218. Nullus<marginalia>Sufficere tu-|tum sequi,|relicto tu-|tiori.</marginalia>
in materia morali periculosa tenetur
in operando sententiam Metaphysicè
tutiorem, hoc sensu quòd hæc minimè negari
debeat esse tuta, sequi, si tutarum altera per im-
possibile negari debeat esse tuta; sed sufficit mo-
raliter certam sequi iuxta explicationem Resolut.
20. n. 84. datam: nisi fortè actio prohibita, si
iuxta sententiam probabilem, & moraliter cer-
tam exerceatur, Reipublicæ notabile damnum
inferat, quia si aliquando tutiorem sensu dicto
sequi oporteat, maximè tunc. Sic ille: qui citato
nu. 84. sic explicat vt certitudo ea esse sufficiat,
quæ reperitur non in iudicio adiuncto assensui
probabili, quòd eum sequendo inuincibiliter er-
retur, si erretur: sic vt non liceat talis ac taliter
qualificati Doctoris sententiam sequi, sed qua-
tenus tali iudicio subiectam cùm illud solùm à
à peccato excuset, pro vt ignorantia, seu error
inuincibilis, non verò quatenus probabilior præ-
cisè, cùm hæc à peccato non magis excuset,
quàm iudicium dictans fortè esse peccatum, fortè
non esse peccatum quod facis. Probat, quia nul-
lus tenetur ad melius & perfectius, non solùm in
exercitio virtutum, sed etiam in remotione pec-<marginalia>Vt probat|Auctor.</marginalia>
cati; ad quod teneri ex opposito sequeretur: sed
solùm ad prudenter operandum, siue tutò & per-
fectè remouendum peccatum, & bonum ample-
ctendum. Atqui non solùm tutius & perfectiùs
remouetur peccatum, sed etiam tutò & perfectè,
nec solùm melius & tutius est bonum, vt pa-
tet. Pro quo & Fagnanum adducit textibus
comprobantem nullum ad id, quod est perfe-
ctius, teneri. Confirmat, quia oppositum non so-
lùm nusquam in præcepto est, & moraliter im-
possibile, sed insuper facit peiorem possidentis
conditionem, quàm non possidentis, contra lu-
men naturæ. Ergo &c. Probatur sequela assump-
ti, quia si probabiliter dubitem, quòd matrimo-
nium meum prius bona fide contractum, v. g.
non valeat, non potero debitum petere aut red-
dere: Si opinor esse vigiliam, non potero carnes
comedere, licet in his omnibus de opposito ha-
beam opinionem æquè probabilem: immò se-
quitur nos in omnibus debere rigorosissimas Do-
ctorum asserentium tenere sententias, in ie-<-P>@@

<-P>iunijs. v. g. horis Canonicis, Confessionibus, con-
tractibus &c. quia opiniones illæ, vtpotè à pec-
candi periculo, sensu dato, remotiores, sunt tutio-
res. Atqui hæc sunt contra communem omnium
prudentium apprehensionem: Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Hæc quidem Auctor, ex quibus nostra<marginalia>Ex ea vera|sententia|comprobata|ad homi-|nem.</marginalia>
sententia potest non leuiter roborari. In eo enim
magnum pro sententia contraria pondus induci-
tur, & quasi vnicum illius fundamentum toties
inculcatum, quòd operantes iuxta sententiam
probabilem peccati se periculo exponunt: Atqui
iuxta præfatam explicationem id non vitant ad-
uersarij: Ergo in id incidunt, quod nobis obij-
ciunt; & ita si in eorum sententia illud cessat,
etiam in aduersa. Minor ostenditur, quia periculo
se exponit, qui ita operatur, vt contingat id, quod
facit, esse prohibitum, & ita secundùm se illici-
tum, iuxta eorum explicationem: id euenit in
casu præsenti: Ergo. Minorem probo. Quia sen-
tentia, quam amplectitur operans modo illo, po-
test esse falsa, non solùm per impossibile, quod
alicubi dicitur, improprijssimè tamen; aut phy-
sicè, quia sine contradictione obiectum aliter se
habere potest: sed etiam moraliter, ita vt passim
verificari contingat. Pro quo euidenter argui po-
test. Nam opiniones probabiles, quas vt præcisè
probabiles negant ad vsum posse applicari, quia
staret dictum periculum, ipsi vt practicabiles ad-
mittunt, sed cùm suo illo adiuncto iudicio: Atqui
obiecta opinionum talium ex eo quòd hoc aut
illo modo ad praxim aduocentur, non accipiunt
mutationem: ergo operantes eidem se periculo
exponunt. Si dicatur exponi quidem, sed non
esse obligationem ad omnem periculi remotio-
nem, quia neque ad perfectiùs; id & nos fate-
mur, ex eodem fundamento, quia de hoc præ-
ceptum non habetur, & est moraliter impossibi-
le, & fieret ex eo peior conditio possidentis. Et
quidem si hoc non admittatur, fiet ex eo mag-
num illud sequi inconueniens, teneri scilicet nos
ad rigorosissimas Doctorum sententias sequen-
dum, quia solùm iuxta illas peccandi periculum
remouetur,</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Ex eo autem quod de possessione liber-<marginalia>Ex dubio|circa valo-|rem matri-|monij vrge-|tur.</marginalia>
tatis dicitur, & exemplis adductis, apertè con-
uincitur non esse eam certitudinem ad operan-
dum necessariam, quæ omnem formidinem ex-
cludat. In matrimonio quidem si probabiliter
dubitet quispiam an sit validum, non posse pe-
tere aut reddere, sententia eorum est, quos ad-
ducit P. Thomas Sancius Lib. 2. de Matrim. Disp.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
44. nu. 1. quos ipse sequitur quantùm ad peti-
tionem num. 2. nisi oppositam sententiam etiam
probabilem velit amplecti, de quo nu. 4. Priorem
videtur sequi Auctor, & iuxta id assumptum pro-
bo: Nam operans iuxta iura libertatis, quæ possi-
det non deponit dubium illud probabile, vt vide-
tur supponi: nec videtur quomodo penitus sopiri
possit iudicium illud, quo affirmat matrimonium
esse inualidum, ideò enim contra illud operari
potest, quia possessione iuuatur, vt eo non ob-
stante quod hic & nunc iudicat, debitor & petat
& reddat: stante autem iudicio tali probabili for-
mido etiam necessario subsequitur, quæ proba-
bile iudicium comitatur. Id quod de exemplo
alio vigiliæ similiter vrget, & videtur profectò
manifestum, cùm addatur illud: Licet in his omni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0057.jpg/>
@@1@<SE57>42 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>bus de opposito habeam opinionem æquè probabilem.
Ergo stat operatio in concursu oppositæ, & ita
formidine consequente.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Obijcit sibi n. 311. Iuris regulam in du-<marginalia>Regulam|iuris de tu-|tiori parte in|dubiis eli|genda, vt|explicet|Auctor.</marginalia>
bijs tutiorem partem esse eligendam, quæ exem-
plis ex Cap. Ad audientiam Cap. Significasti. Cap.
Petitio tua, de homicidio, & Cap. Iuuenis de spon-
sal, confirmatur. Cui respondet num. seq. in vsu
huius regulæ artendi debere an in iure Canonico
casus aliqui non assignentur, vt assignantur non-
nulli, circa quos se citat ad dicenda infra n. 281.
in quibus Pontifex expressè vult quod tutius est
sequi (sensu Resolutionis 11. & 12.) de dubijs
circa actionem, quæ si exerceatur, infert Rei-
publicæ notabile damnum præter communem
agendi modum prudentium. Secundo sic vt ly
Tertius, pars tutior &c. semper sumatur pro vt
opponitur probabili præcisè, ad sensum Resolu-
tionis 6. vt scilicet sit sensus In morum dubijs pro-
babilibus sequi oportet certum moraliter relicto
probabili præcisè: alioqui, vt Resolut. 7. nu. 208.
dictum, non datur tutius tuto: Vnde hæc non
debent sumi comparatiuè, quàsi verò non liceat
tutum sequi, sed aduersatiuè, pro vt ly Melius.
Dan. 13. Vbi Susanna impudicos senes sic affatur:<marginalia>Dan. 13.</marginalia>
Melius est mihi absque opere incidere in manus ve-
stras, quàm peccare in conspectu Domini. Et 1. Cor.<marginalia>1. Cor. 7.</marginalia>
7. Melius est nubere, quàm vri. Non quòd peccare,
vel vri sit bonum, sed quòd hoc sit malum, illud
bonum. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Circa quæ, quod ad casus assignatos at-<marginalia>Ostenditur|explicatio-|nem benignæ|sententiæ fa-|uere, quid-|quid minùs|aptus videa-|tur.</marginalia>
tinet, cùm de tutiori parte sequenda Pontifices
admonent, stare quidem illud ritè potest, quod
& ab alijs adnotatum; vt scilicet nolint regulam
illam absolutè locum habere, sed in ijs, quibus
illam applicant, quæ, cùm aliàs ad perfectiorem
modum operandi pertinere possit, eam tamen
nolunt cum stricti obligatione seruari. Sensus
autem, de quo Resolut. 11. & 12. videndus infe-
riùs. Et is est suæ de certitudine morali doctrinæ
conformis cum ignorantia inuincibili, de quo
statim. Et modò contra ipsum est, eo sensu stan-
te, contrarium potiùs eliciendum: tutius enim
non est necessario sequendum, quando ignoran-
tia inuincibilis præcepti occurrit, tunc enim ope-
rari oppositum licet, vt Auctorem toties assen-
sisse iam vidimus, & in Resolutionibus præfatis
contestatur. Dici ergo generaliter debuit Pontifi-
ces tutius esse eligendum absolutè voluisse, quia
vel casus assignant, in quibus ita indubitatè, ser-
uandum statuunt: vel si non assignant, eam re-
gulam seruandam proponunt, & ita ineptè circa
casus discrimen assignatum, vt quasi diuersi ge-
neris proponantur. Cui tamen resolutioni obstat
sensus ab Auctore adductus, cùm iuxta illum li-
ceat partem minùs tutam amplexari. Deinde iux-
ta priorem illam intelligentiam de actione nota-
bile damnum adductura præter communem a-
gendi modum prudentium, nihil contra senten-
tiam communem de licito probabilis opinionis
vsu, contra quem est certamen, habetur, & ita
quando contra illum loca illa Iuris vrgentur,
commodissima expositio succurrit, vt scilicet in-
telligenda sint, quando notabile damnum time-
tur: quod quidem etiam benignæ sententiæ Au-
ctores affirmant, & quidem si actio damnum tale
sit allatura, non est cur circa illam communis<-P>@@

<-P>prudentium agendi modus ostendatur, quando-
quidem etiam si communis non sit, eidem debeat
obuiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Id autem quod ait, & pro quo se refert<marginalia>Non dari|tutius tuto|vt explicet,|ex quo &|redargutus.</marginalia>
ad nu. 208. scilicet non dari tutius tuto, eo loco
sic explicat dicens: Vnde puto inter sententias
tutas non dari vnam tutiorem altera: benè in-
ter certas & probabiles vnam certiorem & pro-
babiliorem altera: quia hæc à motiuis, illa à ca-
rentia omnis periculi peccandi talis dicitur: nulla
autem tutior illa, quæ caret omni periculo pec-
candi: certum tamen dari tutiorem probabili aut
dubia, immò etiam probabiliori, vt patet allato
exemplo nu. 46. Scilicet cùm quis restituit, licet
secundùm probabiliorem opinionem ad id non
teneatur. Ex qua doctrina apparet potuisse D. Ca-
ramuelem asserere inter opiniones probabilesnon
esse vnam tutiorem altera, pro quo allatam ab
Auctore reddit rationem; quia scilicet cuiuscum-
que vsu peccandi periculum remouetur. Quòd
si dicatur id non rectè ab eo dictum, quia vsus
probabilis opinionis præcisè sumptæ non est tu-
tus, contra id est opinionis probabilis vsum cum
adiuncto illo, de quo Auctor, tutum esse: atqui
omnibus potest tale adiunctum adhiberi, operan-
do sub dictamine certo omnem excludente for-
midinem: ergo omnes sunt æquè tutæ. Vnde &
sequitur non esse tutiorem probabiliori. Addit<marginalia>Improbanda|quædam|assertio eius-|dem.</marginalia>
autem citato nu. 108. id quod non est hoc loco,
missum faciendum, scilicet etiam dato quòd opi-
nio minùs probabilis esset certa moraliter; non
liceret eam sequi, omissa probabiliori consequen-
ter certiori opposita; quia alioquin contradicto-
ria essent simul vera & certa moraliter, vt consi-
deranti patebit. Sed certè non ita consideranti pa-
tet, quia talis contradictio negatur in casu dato
ab Auctore, non probata, nec probabilis, quia
stante morali certitudine opinionis, nihil illi defi-
cit, vt eius vsus licitus esse possit. Vnde & conse-
quenter improbandum quod subdit, videlicet dato
quòd opinio probabilis sit tuta, non licere sequi
minùs probabilem relicta probabiliori consequen-
ter tutiori opposita, quia tuta caret omni periculo
peccandi, quod non habet minus probabilis in
concursu probabilioris. Quod quidem ex illius
est fundamento conuellendum, quòd scilicet per
tutam peccandi periculum penitus remoueatur;
eo autem sic stante, nihil deest quo minùs liceat
operatio: ex eo enim, vt iam sæpiùs vidimus,
probabilis sententiæ vsus licitus denegatur, quia
sic operans peccandi se periculo exponit, dum
cùm formidine operatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Iam quod ad secundum explicandi mo-<marginalia>Tutius an|comparatiuè|necessario|accipien-|dum.</marginalia>
dum attinet, vt sensus debeat esse, quem Auctor
fingit, ex eo videtur procedere, quòd iuxta sente&#x0303;-
tiam de licita opinionis probabilis sequela, optima
succurrit expositio, contrariæ non consonans.
Dum enim dicitur in dubijs partem esse tenen-
dam tutiorem, & vrgetur non solùm de dubijs
vtcumque, sed etiam de probabilibus esse acci-
piendum: Respondetur, eo ipso quòd tutior pars
dicitur, significari oppositam esse tutam, & talem
esse opinionem probabilem. Id autem non con-
uincitur esse falsum, ex eo quòd comparatiuum
aliquando non sumatur in vim comparationis,
sed vt merè positiuum: id enim ita exponendum,
quando constat locum non esse positiuo, vt in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0058.jpg/>
@@1@<SE58>De opinione probabili. Sectio XVII. 43
<duolan 2><-P>adductis exemplis, quod secus accipiendum
quando locus esse comparationi potest. Sic 1.
Cor. 7. v. 38. vbi Apostolus loquitur in hunc mo-<marginalia>1. Cor. 7.|v. 38.</marginalia>
dum: Igitur & qui matrimonio iungit virginem
suam, benè facit: & qui non iungit, melius facit.
Neque enim in vim tantùm positiui sumi potest
illud Melius, quia & positiuo locus esse potest,
qui & ab Apostolo designatur: vt non conten-
dat quisquam virginitatem non esse coniugio
præferendam, in quo est hæreticaliter deceptus
Iouinianus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Vndecimam Resolutionem. Vbi
multa pro Regula de meliori possiden-
tis in dubio conditione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>147.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur pag. 233. vbi affirmat Au-<marginalia>Regulam de|meliori possi-|dentis con-|ditione vt|explicet|Auctor.</marginalia>
ctor in dubijs Iuris circa necessaria
necessitate præcepti, saltem pro vt
condistinguuntur contra necessaria necessitate
medij, ceteris paribus in materia iustitiæ, & alia-
rum virtutum, non esse meliorem conditionem
possidentis libertatis contra Ius, & præceptum
illud, nisi post diligentem adhibitam diligentiam
accedit inuincibilis ignorantia Iuris, siue præce-
pti, & hinc moralis certitudo, quod hac stante
non obliget, & ita in concursu opinionum super
possessione libertatis & Iuris, si illa desit, tutio-
rem partem eligendam. Quod ad primum de
necessitate medij, quia ignorantia talem defectum
non supplet, licet à peccato excuset: quoad alia,
quia actus cum illa factus, iustitiam suam, seu
rectitudinem, non amittit. In quo quidem ex
eo refellendus, quòd cùm pro libertatis possessio-
ne in omni materia contra suum Fagnanum pug-<marginalia>Inutilis iux-|ta illius ex-|plicationem|ostenditur.</marginalia>
net, perinde illa se habeat, ac si nihil speciale ei-
dem tribuatur. Patet, quia siue possideat, siue
non possideat; eodem modo philosophandum
est: stante enim possessione, si adiunctum illud
deficiat, nihil iuuat: & non stante, si adsit, licita
est operatio, quæ non stante, non ex defectu
possessionis, sed ex alio dicto, licita non est. Ad
quid ergo illa? & quidem possessionem tantùm
in dubio locum habere, & non cùm opiniones
concurrunt probabiles, communis resolutio est,
pro qua P. Thomas Sancius Lib. 2. de Matrim.
Disput. 41. num. 30. Non ergo conuenienter re-
gula dicta ab Auctore casui, de quo agimus, ap-
plicatur. Sicut neque congruit quod ait n. 278.
regulam dictam siue in materia iustitiæ, siue alia,
siue in foro fori, siue in foro conscientiæ, siue
possidenti, siue iudici pro possessorio iudicanti,
vim non habere, nisi quatenus prudenter præsu-
mitur possidentem laborare ignorantia inuincibili
iuris alterius, & hinc esse possessorem bonæ fidei,
iuxta hanc regulam: Omnis homo præsumitur iu-<marginalia>Regula alia|eiusdem non|congruit.</marginalia>
stus & bonus &c. quamdiu non probatur malus, in-
iustus &c. Non inquam congruit, quia etiamsi
quis ignorantiam vincibilem habeat, occultam
tamen, potest præsumi iustus possessor, & reuera
habere ius ad rem, quæ intentata ab aduersario
lite, ipsi adiudicaretur. Et esse ignorantia inuin-
cibilis potest sine vero iure, quia ignorantia ius<-P>@@

<-P>non tribuit, nisi ratione vsu capionis aut præscri-<marginalia>Ignorantia|non confert|ius.</marginalia>
ptionis. Et his locum non esse etiam stante igno-
rantia Iuris, est communis resolutio, pro qua
P. Lessius Lib. 2. de Iust. & Iur. Cap. 6. Dub. 6.<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
dicto 1. Alia ergo est præsumptio iuridicæ pos-
sessionis, alia possidentis, & ita titulus ignorantiæ
non attenditur, nisi fortè probari possit affectata
aliqua, quæ iudicio subiaceat. Et leges quidem
de ignorantia seu bona fide respectum habent ad
plures illius effectus, & statuere quidem possent
vt stante dubio verosimili possessio non valeret ad
absolutam retentionem, sed vt pro qualitate du-
bij diuideretur. Sicut faciendum multi dicunt
à iudice, quando possessio pro nullo stat, quia nul-
lus possidet, aut fortè vterque, & etiam extra iu-
dicialiter, vt videri apud eumdem potest n. 10.
Quòd autem non ita factum, proptereà fuit, quia
obuiare litibus voluerunt, sicut in nonnullis alijs,
vnde sic videntur extare varijs in locis vtriusque
Iuris, & iuxta illas variæ dispositiones procedere,
vt circa præscriptionem dictam, quòd dubium
non suffragatur circa rem principalem, benè ta-
men circa fructus, vt apud citatum Scriptorem
Dicto 2. Non videtur ergo firmum assertionis
præfatæ fundamentum. Probat deinde.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Primò, Quia quamdiu non accedit ig-<marginalia>1. Ratio ex|ignorantia|vincibili,|quæ nega-|tur.</marginalia>
norantia inuincibilis Iuris, vel præcepti, est vin-
cibilis, & ita mala fides, quæ non excusat. Ad hoc
breui negatione fit satis, de ignorantia loquendo
iuxta sensum arguentis, nam illam in vsu opinio-
nis probabilis aliàs concedimus, vt dictum sæ-
piùs.</P>
<P>  Secundo, Quia non licet sequi conscientiam<marginalia>2. Ex con-|scientia pro-|babili pro|qua & ratio|textus.</marginalia>
probabilem, nisi accedat &c. vt patet ex præ-
missis Dub. 4. Ergo multò minùs licet dubium
sequi. Probatur Consequentia, quia vti conscien-
tia dubia minùs probabilitatis habet, ita & minùs
prudentiæ: quod autem à prudentia magis rece-
dit, minùs habet de virtute, plus de vitio. Ergo
&c. Confirmat ex Fagnano ita asserente; & pro
eo adducente quædam Iuris Axiomata, videlicet
ex Cap. Ad audientiam de homicidio, ibi: Quia<marginalia>Cap. Ad au-|dientiam|de homici-</marginalia>
verò vtrùm ex occasione vulneris deceßisset dubium
habetur; cùm in dubijs semitam debeamus eligere
tutiorem, vos conuenit iniungere Presbytero memo-
rato, vt in Sacris Ordinibus non ministret. Cap.<marginalia>Cap. Signi-|ficasti. Ibid.</marginalia>
Significasti. El. 2. illis verbis: Quòd si discerni
non poßit ex cuius ictu percussus interijt, in hoc dubio
tamquàm homicida haberi debet Sacerdos; & si fortè
homicida non sit, à Sacerdotali Officio abstinere de-
bet, cùm in hoc casu cessare sit tutius, quàm temerè
celebrare. Cap. Petitio eod. tit. ibi: Si de interfe-<marginalia>Cap. Petitio.|Ibid.</marginalia>
ctione cuiusquàm in illo conflictu tua conscientia te
remordet, à ministerio altaris abstineas reuerenter,
cùm sit consultius in huiusmodi dubio abstinere, quàm
temerè celebrare. Ad idem textus in Cap. Si quis<marginalia>Cap. Si quis|positus de|P&#x0153;nit. dist. 7</marginalia>
positus. de P&#x0153;nit. dist. 7. vbi Augustinus ait: Vis
ergo in dubio liberari? Vis, quod incertum est,
euadere? Age p&#x0153;nitentiam dum sanus es, & Cap.
Si quis autem ead. dist. Duæ res sunt. Aut ignos-<marginalia>Cap. Si quis|autem. Ibid.</marginalia>
citur tibi, aut non ignoscitur: quid bonum tibi futu-
rum sit, nescio. Ergo tene certum, dimitte incertum.
Et concordat Cap. Iuuenis, de Sponsal. ibi: In<marginalia>Cap. Iuue-|nis, de spon-|sal.</marginalia>
his, quæ dubia sunt, quod certius existimamus, tenere
debemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Respondeo negando assumptum vnde
non procedit probatio. Ad Confirmationem re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0059.jpg/>
@@1@<SE59>44 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>spondeo vt iam superiùs de dubio, non de proba-
bili assertione agere Pontifices. Diui autem Au-
gustini auctoritas minimè ad rem facit, cùm de
agenda necessariò pro peccatis p&#x0153;nitentia agat,
quæ magno cum periculo in tempus differtur
incertum. Et quid hoc ad negotium præsens?
Conclusio quidem vniuersalis non est, sed mate-
riæ, de qua erat sermo, accommodata. Quòd si
eam ad omnia trahere liceat, dicimus eum, cui
fauet in dubio possessio, certum tenere, si sua
vtatur libertate, quia certum est sic operantem
non peccare, sicut & eum, qui sequitur opinio-
nem probabilem. Addo Pontifices in suis decre-<marginalia>Quo sensu|Pontifices|tutius esse|tenendum|pronuntia-|rint.</marginalia>
tis non ita processisse, vt tutius ita sint amplexi,
quia de materia conscientiæ periculosa agebatur,
in qua alterutram partem sequentes peccarent.
Nam sicut id statuerunt, quod vidimus, opposi-
tum statuere potuerunt, quia res hæc ab eorum
pendet arbitrio: id autem quod visum est, con-
uenientius & decentius seruandum voluere. Pro
quo est euidens argumentum: nam Pontifices
sæpissimè circa casus prædictos, in quibus homi-
cidium voluntarium non extitit, dispensare so-
lent, nec singularibus tantum cum personis, sed
generaliori concessione, & quidem perpetua. Et
talis est in Concilio Tridentino pro Episcopis<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
Sect. 15. Cap. 7. de reformatione. Pro quo & pri-
uilegia extant, & Iubilea. Licet autem pro ho-
micidio voluntario non ita frequens occurrat,
licita tamen est, & quandôque concessa. Et ita
habetur in facultatibus concedi solitis Episcopis
Indiarum, de quibus in Thesauro Tomo 2. Titulo 19.
num. 86. & 87. Non ergo decisiones prædictæ in
negotio præsenti conuenienter adducuntur, vbi
de possessione libertatis contra præceptum agi-
tur, & de materia peccati. Neque dici potest ar-<marginalia>Instantia|cum vtili|solutione.</marginalia>
gumentum esse à minori ad maius, quia si vbi de
peccato non agitur, tutius tenendum iniungitur,
id multò potiùs asserendum apparet, vbi Dei
offensa interuenire potest. Ad hoc enim respon-
detur non esse legitimum argumentum, si de du-
bio probabili agatur, nam de non probabili iam
diximus regulam obseruandam, quia pro eo stat
ratio peculiaris, scilicet prudens agendi ratio, &
quia aliàs onus grauissimum conscientijs fide-
lium generaliter incumberet. Vnde & in materia
præfata de homicidio vbi opiniones probabiles
extant, non currit præfata regula, iuxta commu-
nem Scriptorum sensum, aduersarijs non infician-
tibus, licet suum illud dictamen ab omni alienum
formidine esse necessarium arbitrentur, & ita non
valere argumentum de possessione in dubio ad
opinionem probabilem, diximus suprà nu. 148.
cum communi Scriptorum sensu.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> His accedit quod apud Auctorem sequi-<marginalia>Diuersæ sen-|tentiæ circa|regulam de|tutiori eli-|gendo, & 1.|de Consilio.</marginalia>
tur nu. 282. vbi ex D. Fagnano impugnat aliquas
Doctorum sententias circa præfatam regulam,
quibus videatur euerti. Quidam enim aiunt con-
silium tantùm continere, pro quo adducit P.
Suarium de Censuris parte 5. (id est Tomo) Disp.
4. Sect. 6. num. 9. & seqq. Sanchez in Decalogum
Tomo 1. Lib. 1. Cap. 10. num. 11. & 64. Malde-
rum in 1. Disputat. 84. q. 19. arti. 5. quos ino-
ueri hoc ait fundamento præcipuè, quia cùm
quilibet sit in possessione suæ libertatis & famæ,
in dubio non debet se possessione spoliare, iudi-
cando se culpabilem, aut nexu alicuius obliga-<-P>@@

<-P>tionis adstrictum, cùm secundùm regulam Iuris,
in pari caussa melior sit conditio possidentis l. Res
alienas C. de rei vindicat. l. Siue autem §. Si duo-
bus. Et ibidem Baldus. ff. de public. in rem act.
Cap. à Sede. Præbend. cum concordant. de qui-
bus per Decium in l. posui ff. de regul. iur. Quam
regulam habere locum non solùm in mate-
ria iustitiæ, sed etiam in materia aliarum virtu-
tum, & in foro animæ putat idem Sanchez vbi
suprà nu. 10. Suarez de Relig. part. 2. lib. 4. de voto
Cap. 4. n. 7. Henriquez in Summa lib. 8. in Glossa
Lit. P. & alij multi.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Ex his habemus congruam etiam re-<marginalia>Probabilis|sed à Fa-|gnano im-|probatis.</marginalia>
sponsionem: quæ enim tot viris grauibus pla-
cuit, non debet improbabilis improbari, sicut nec
ratio ab eisdem adducta textibus etiam roborata.
Sed illa prædicti Doctori non placet, vnde subdit
mirum esse quàm graues & periculosas quæstio-
nes ex tam leui illo fundamento decidant, scilicet
quòd dubius quis an inciderit in excommunica-
tionem, siue dubium sit iuris, siue facti, non debet<marginalia>Variæ sen-|tentiæ iuxta|regulam|dictam apud|Doctores.</marginalia>
se habere pro excommunicato. Pro quo Sanchez
supra n. 56 Layman Lib. 1. Tract. 5. §. 4. n. 38.
Dubium an lex imponens excommunicationem
sit vsu recepta, posse iudicare non esse vsu recep-
tam, nec proptereà incidere in excommunica-
tionem. Azor Tomo 1. Instit. moral. Lib. 2. Cap. 19.
Quæs. 12. quem citat Salas p. 2. q. 21. tract. 8.
disput. vnica. Sect. 8. n. 169. Sic de dubitante an
casus sit reseruatus Suarez suprà de censuris Lib. 4.
Cap. 15. immanis error, cùm assertum illud de
potestate absoluendi à casu dubio extet citato Cap.
5. de Relig. n. 15.) Emmanuel Sa in Verb. Casus
reseruati num. 5. Item qui dubitat an commiserit
peccatum mortale non teneri illud confiteri.
Ioannes Præpositus in 3. p. D. Thom. quæst. de inte-
grit. Confeßion. dub. 3. n. 17. Henriquez in Summa
Lib. 8. de Eucharistia. Cap. 45. n. 3. in Glossa Lit. P.
Item dubitantem de legitima potestate Prælati
non teneri illi obedire. Vasquez 1. 2. q. 19. arti. 6.
Disput. 62. Cap. 3. in fine. Salas in 1. 2. q. 21. Tract. 8.
Disput. vnica. Sect. 8. n. 78. Item dubium an Bene-
ficium sit tenue non teneri Officium recitare.
Salas dicto Tract. 8. Disput. vnica. Sect. 17. n. 154.
in fine. Item dubium in die Iouis, an transacta sit
media nox, posse tuta conscientia carnes come-
dere: at verò in die Sabbati dubitantem similiter
an media nox excesserit, carnes comedere non
posse, Sanchez de Matrimonio. Tomo 1. Lib. 2.
Disput. 41. n. 40. Layman Lib. 1. Tract. 1. Cap. 5.
§. 4. n. 36. Villalobos in Summa Tomo 1. Tract. 1.
Difficult. 21. nu. 7. His præmissis subdit ita: Ra-
tionem diuersitatis afferunt planè ridiculam, quia
in primo casu, cùm in die Iouis vnusquisque pos-
sideat libertatem suam vescendi carnibus, in dubio
manu tenendus in sua possessione contra diem
veneris, seu contra præceptum abstinentiæ, pro
quo nulla est possessio, & proptereà comedens
non peccat, cùm in pari caussa melior sit condi-
tio possidentis. In secundo autem casu in die Sab-
bati possessio stat pro præcepto, vnde peccat qui
carnes comedit, quia spoliat Sabbatum seu præ-
ceptum sua possessione abstinentiæ in carnibus.</P><marginalia>Ex quo vr-|geat præfatus|Auctor suo|acerbè Apo-|logistæ con-|trarius.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Pergit num. 284. vbi ait quòd prædicta
doctrina multò perniciosior est saluti animarum,
quàm illa de elusione opinionis probabilis: quia
in contrarietate probabilium opinionum habet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0060.jpg/>
@@1@<SE60>De opinione probabili. Sectio XVIII. 45
<duolan 2><-P>quis aliquam apparentem rationem existimandi
rem non esse dubiam, sed moraliter certam. At
hæc theorica liberè profitetur licitum esse opera-
ri cum conscientia prorsus dubia, contra manife-
stum sacrorum Canonum testimonium, & con-
tra vnanimem Theologorum & Canonistarum
sententiam. Cap. Nerui 13. dist. Cap. Illud de
excommunicat. minist. cum multis concordan-
tibus Innocentius, Ioannes Andreas & Doctores
in Cap. Per tuas. El. 2. de Simonia. Sic textus alios
& rationes accumulat, ex qua videtur doctrina
concludi non posse quempiam licitè cum con-
scientia dubia operari, & talem esse quando res,
de qua agitur, dubia est: sic discursum claudens:
nu. 286. Vides ergo quàm multæ sequantur ineptiæ
& absurditates ex tua assertione, quòd homo in foro
conscientiæ sit manu tenendus in posseßione suæ liber-
tatis contra Deum & legem; adeoque valde miran-
dum sit quod nonnulli Confessores in foro Sacramen-
tali talem theoriam seruare & docere non vereantur
in perniciem animarum. Sic ille. Circa quod habet
P. Bonæ Spei quod regratiari sic loquenti queat,
dum & leuissimo fundamento ad assertionem
præfatam se motum legit, & diuersitatis rationem
ridiculam reddere, doctrinam tradere valde ani-
marum saluti pernitiosam, ineptijs & absurdita-
tibus obnoxiam, id enim de meliori conditione
possidentis in qualibet materia dictus Scriptor
impugnat, qui ab eo defenditur, & iuxta præ-
missum fundamentum quæstiones dictas debet
dirimere, in quibus possessionem pro libertate
stare nequit dubitari. Quis autem non videat
rationem à grauissimis Scriptoribus redditam ri-
diculam compellari, & ad alia adeò indigna &
exorbitantia non excandescat?</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Et quidem fundamentum ab Scriptore<marginalia>Ex conscien-|tia dubia|perperam|arguere.</marginalia>
adductum de conscientia dubia, ex mera æquiuo-
catione procedit: qui enim stante dubio, vbi
possessio pro libertate est, operatur, non habet
conscientiam dubiam, sed certam,  posse scilicet
se partem fauorabilem amplecti, licet reuera du-
bia sit, quia in possessione suæ versatur liberta-
tis, qua nequit, cum sit certa per qualecumque
dubium, vbi Superioris non vrget specialis dispo-
sitio, spoliari, vt in materia iustitiæ admitti de-
bet ab ipso, iuxta adductos ab eo textus, qui &
opinionem Canonistarum præualuisse contra o-
pinionem Legistarum affirmat, dum illi asserunt
dari possessorium in incorporalibus, vt videri po-
test pag. 134. nu. 51. de quo & diximus num 1. &
inferiùs arguentem contra sententiam Auctoris
excipiemus: qui eum cùm afferat vt vidimus
pronuntiantem, nihil circa effata illa adeò acerba
subiungit, cùm ipsum videantur etiam, nec le-
uiter, laminare. Sed iam eum vltimò resoluen-
tem proferamus.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa duodecimam Resolutionem. Vbi
meliorem possidentis conditionem,
stare etiam cum formidine partis ad-
uersæ, monstratur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>154.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro illa sic pag.  337. In dubijs iuris cir-<marginalia>Vt regulam|explicet Au-|ctor inuinci-|bilem exi-|gens igno-|rantiam.</marginalia>
ca necessaria necessitate iuris, siue
præcepti, saltem distinguuntur con-
tra necessaria necessitate medij, in pari caussa, seu
ceteris paribus, si post sufficientem adhibitam ad
dubium superandum diligentiam accedat inuin-
cibilis ignorantia necessitatis seu possessionis iuris
seu præcepti, tam in materia iustitiæ, quàm obe-
dientiæ, & aliarum virtutum, semper melior est
conditio libertatis, aut cuiusuis iuris, seu præcepti
possidentis sub ignorantia inuincibili oppositi
præualentis. Et hoc sensu debet intelligi: hæc re-
gula Iuris: In dubio, in pari caussa semper est melior
conditio poßidentis, tam in materia obedientiæ &
aliarum virtutum, quàm iustitiæ: Quam defi-
tionem debere esse ait omnium Theologorum, &
Orthodoxorum, qui cum Ecclesia & SS, Patri-
bus ex vna parte defendunt in materia morum
periculosa non licere sequi sententiam probabi-
lem præcisè, vt patere ait ex primis decem Re-
solutionibus: attamen ex altera ignorantiam in-
uincibilem iuris seu præcepti excusare à pecca-
to formali nouo distincto ab habitualiter perse-
uerante, in quo fuerit actualiter, & adhuc esset,
si perseueraret habitualiter voluntaria. Inter quos
numerari debere ait D. Fagnanum, & Vincentium
Baronum. Vbi mirari licet quàm intoleranda<marginalia>Circa sui|placiti au-|ctoritatem|exorbitans.</marginalia>
confidentia pronuntiet assertionem suam quan-
tùm ad primam partem de non licita sequela opi-
nionis probabilis esse omnium Orthodoxorum,
ex SS. Patrum doctrina deductam, cùm meridia-
na sit clarius luce innumeros esse Doctores, qui
contrarium censeant, & celeberrimos quidem
ac pientissimos, vt non semel ab ipso excepimus
protestatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Assertionem probat imprimis in mate-<marginalia>Vnde eius|probatio|desumpta.</marginalia>
ria iustitiæ vulgatis textibus, ex quibus apparet
leges possessioni fauere, & neminem nisi certo
ex titulo posse spoliari, & ita spoliatum propria
auctoritate posse spoliatorem expellere. Deinde
quod ad virtutes alias attinet: fundamento eodem
ipsis applicato, quia vtrobique bona fides, & in-
uincibilis interuenit ignorantia, & etiam ex com-
muni doctrina de publicatione legis necessaria ad
obligationem, vnde ignorata non obligat: quod
& consequenter dicendum in casu, de quo estser-
mo, vt non obliget dubium præceptum, quando,
licet aliàs certum sit, an vero hic & nunc vrgeat
non est exploratum. Item, quia illud principium,
vnicum ita explicatum vniuersaliter sufficit pro
formanda conscientia in omni casu dabili de ma-
litiæ materialis fundamento: & alioqui oportebit
principia ista quodammodo innumera cum sum-
ma Confessariorum & p&#x0153;nitentium confusione
multiplicare, quorum quodlibet non pauciores,
immò fortè maiores difficultates secum trahat.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0061.jpg/>
@@1@<SE61>46 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>Ergo &c. Quæ quidem probationes absolutè<marginalia>Non admit-|titur quoad|ignorantiam|inuincibilem|vt ab eo|explicatur.</marginalia>
sumptæ congruunt instituto: sed id quod de ig-
norantia inuincibili dicitur, cùm iuxta Auctoris
sententiam procedat de necessaria certitudine om-
nem excludente formidinem oppositæ sententiæ,
non sunt iuxta illum sensum accipiendæ. Et
quod ad materiam iustitiæ attinet, textus pro me-
liori conditione facientes neutiquam talem cer-
titudinem requirunt. Vnde & dubio perseueran-<marginalia>In materia|iustitiæ fa-|uere possessio-|nem perseue-|rante du-|bio.|P. Thomas|Sancius.</marginalia>
te licita est rei possessæ retentio & vsus, etiam
ante adhibitam diligentiam, cum moderatione,
quam adhibent Scriptores, & videri potest apud
P. Thomam Sancium Lib. 2. de Matrim. Disp. 21.
n. 21. & post diligentiam adhibitam perseuerante
dubio absolutè vsum licere, etiam alienando apud
eumdem Dicto 4. & iudicem non posse præcipe-
re vt res diuidatur, sed adiudicandam possidenti
integrè nu. 14. cùm præmisisset nu. 12, stante du-
bio speculatiuo, possidentem iure retinere posse;
pro quo plurimi ibidem Doctores, & quod plus
est, in matrimonio, de quo cum multis nu. 46. &
47. vbi & illud, idem esse dicendum, quando
moraliter est impossibile adhibita diligentia posse
vinci dubium. Quod & generaliter tenendum as-
serit, referens se ad dicta circa casum præsentem
nu. 12. quòd scilicet non tenetur possessor in eo
diligentiam præmittere, sed posse vti re, quam
suam esse dubitat: sed quidem eo in loco nihil
pro eo habet. Non est ergo admittendum quod
de ignorantia inuincibili ab auctore dicitur, iuxta
Iuam illi philosophandi rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Quia tamen aliqua ex prædictis negare<marginalia>Instantia ex|dubio circa|valorem|coniugij ma-|nifesta.</marginalia>
potest, sunt enim circa hoc aliqui parùm verosi-
militer locuti, inter quos adnumerari forsitan non
recusabit, ex ijs est, quæ admittit, vrgendus. Ait
ergo num. 297. dubium an matrimonium validè
cum aliqua contraxerit, teneri ad reddendum
debitum, quia illud petens est in possessione bo-
næ fidei matrimonij, ac per consequens debitum
petendi, ad quod reddendum dubitans obligatur,
per l. Non damnificabis, quæ à tempore matrimo-
nij contracti à coniuge bona side, semper fuit in
possessione aduersus libertatem negandi debi-
tum: ac proinde sub ignorantia inuincibili op-
positæ legis præualentis, melior est istius condi-
tio legis possidentis. Tunc sic. Etiamsi petens
ignorantia illa tueri se possit, illa non tollit du-
bium reddituri, qui minimè ignorantiam habet
inuincibilem, vnde & formidinem circa matri-
monij valorem, licet sine illa practicè ad reddi-
tionem debiti possit & debeat procedere. Quæ
instantia videtur manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Item, cùm ex P. Scildere sibi obiecisset<marginalia>Doctrina de|dubio præ-|cepto in ve-|rosimilis im-|probatur. cui|parendi non|est obligatio.</marginalia>
dubium an superior aliquid præceperit, non te-
neri obedire, respondet n. 301. id intelligi debere
in foro conscientiæ de dubio inuincibili inferen-
te ignorantiam inuincibilem, quia melior est con-
ditio possidentis libertatis: aliôqui si intelliga-
tur de dubio vincibili, id in foro conscientiæ fal-
sum est, & in solo foro externo procedit: quasi
in illo vim non habeat, nisi de illo constet, ne
aliôqui ob dubia Iuris processus legitimus viole-
tur, quod resolutionem suam non tangere affir-
mat. Et cùm solùm hoc tangat Cap. Cùm in Iure,
male in eo Patrem Scildere fundare ait suam
istam doctrinam Dubius de præcepto superioris cre-<-P>@@

<-P>ati non debet sequi tutius. Præsertim cum Tract. 1.
Cap. 3. n. 23. dicat de hoc dubio, an formaliter li-
citè sit operaturus, vniuersaliter verum esse illud,
In dubio tutius est eligendum: quo istis contradi-
cere videtur. Sic ille ad prædictam obiectionem,
quæ vt meliùs intelligatur proponendus est tenor
Capitis citati, quod est 31. de Officio & potest.
Iud. deleg. Sic se habens: Prætereà quæsiuisti, cùm<marginalia>Cap. Cùm|in Iure.|de officio|iud. deleg.</marginalia>
tibi ab aliquo sub hac forma mandatum: Auctorita-
te, qua fungor, iniungo vt talem denunties excom-
municationis sententiæ subiacere, ac tibi super man-
dato Apostolico hæsitanti, ab aliquo non sit facta fides,
an mandatum huiusmodi exequi tenearis: Super quo
tibi huiusmodi damus responsum, quòd nisi de man-
dato Sedis Apostolicæ certus extiteris, exequi non co-
garis, quod mandatur. Sic Innocentius Tertius:
ex quo argui potest: Nam iuxta illum dubius de
mandato non tenetur obedire. Quòd si dicas id
esse, quia pro eo est decisio Pontificia. Contra
illud est: Nam Innocentius non Ius nouum sta-
tuit, sed declarat non fuisse vnquàm talem obli-
gationem, & ita non damnat, sed probat, quod in
Iure peritus ita videtur censuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Iam quòd ad responsionem præfatam at-<marginalia>Pergit impu-|gnatio.</marginalia>
tinet, & ad speciale, quod intendimus, ex eo col-
ligitur, quod de inuincibili dubio asseritur; quod
quidem aliud esse non potest, nisi quod insupera-
bile fuerit, ita vt facta qualicumque diligentia
perseueret. Cùm ergo tale esse possit, & cum eo
licita operatio: sequitur apertè stare illam rectè
posse, etiamsi non desit formido, quia dubium
secum illam trahit, & ita id negari nequit in ope-
rante in fauorem libertatis. Vnde contradictio
apparet non obscura in Auctoris assertione; quòd
scilicet dubium inuincibile inferat ignorantiam
inuincibilem in sensu prætenso: nam eo ipso
quòd tale sit, conseruat propriam rationem for-
midinis in operante modo dicto, saltim specula-
tiuæ, vnde implicat cum eo componi actum, qui
omnino illam excludat. Et ita P. Scildere legi-<marginalia>P. Scildere|consequens|doctrina.</marginalia>
tima est quoad hoc doctrina, quidquid de alijs
eius assertis sit. Nec sibi citato in loco contradi-
cit, in quo communem sententiam firmat huius-
modi assertione quæ est 5. Habens conscientiam
permanentem dubiam, an formaliter sit licitè opera-
turus, ponendo actum, formaliter peccat. Patet, quia
talis etiam habet conscientiam dubiam an sit pecca-
turus formaliter, siue offensurus Deum &c. Quid
hîc & præmissæ doctrinæ contrarium, scilicet
dubium de mandato non teneri obedire? Nam
operans vtendo suæ libertatis possessione, non
dubitat an formaliter sit licitè operaturus, sed
pro certo id habet; dubium autem tantùm est,
an sit, vel non sit præceptum, dum tamen dubium
circa illud extat, non est formalis peccati pericu-
lum; immò nec materialis, quia nullo modo pec-
cat contra legem, cui non est illa sufficienter in-
timata, iuxta dicta suprà num. 155.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0062.jpg/>
@@1@<SE62>De opinione probabili. Sectio XIX. 47
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Regulam de meliori possidentis
conditione, quædam illius firmamen-
ta ex obiectorum solutione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>158.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ertinet hoc ad Resolutionem 12. in<marginalia>P. Scildere|vt sit regulæ|præfatæ con-|trarius.</marginalia>
cuius num. 254. pag. 259. cum P. Scil-
dere, quem Auctor iam Schilders, iam
Schildere, iam Petrum, & suo tandem nomine
Ludouicum compellat, assertum proponit huius-
modi: Non potest pro dubio quouis statui hoc princi-
pium vniuersim dirigens conscientiam, quòd in dubio
sit melior conditio bona fide poßidentis, quando lex
non resistit poßidenti, neque præsumptio Iuris est in
oppositum. Est contra Sanchez Lib. 2. de Matrim.
Disput. 41. & Lib. 1. in Decalogum Cap. 10. Castro
Palaum, Layman, Baldellum, Bardi Discur. 5.
Cap. 3. & 4. Ildefonsum Baptistam 1. 2. n. 1203.
Bossium Tomo 1. Morali. n. 1196. Merollam Disp. 3.
Cap. 2. Caramuelem, Dianam Parte 4. Tract. 3.
Resolut. 2. Sic ille probationem deinde instruens,
quam Auctor exscribit. Subiuncta responsione,
& principijs ab eodem traditis pro formanda con-
scientia reiectis, quæ omnia, octo scilicet, aut
vim non habere ait, aut si quam, ad suam illam
reduci regulam de inuincibili ignorantia. Sed nos
præfati scriptoris, magni quidem nominis & à
D. Caramuele cum laude aliquoties adducti (si-<marginalia>Magni ille|nominis|Auctor, sed|non ad-|miuus.</marginalia>
cut & à Diana apud ipsum, vt videri potest To-
mo 1. Theologiæ Regularis in Synthesibus post
Commentarium in Regulam S. Benedicti & sub-
iunctis Epistolis vtriusque) rationes & videamus,
& iuxta communia & recepta principia diluamus.
Arguit ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Primò, Quia hoc principium (seu re-<marginalia>1. eius ratio.</marginalia>
gula) non habet locum in dubio à fundamento,
à quo potestas humana obligationem ponendi vel
omittendi actum, tollere non potest. Sic ille, qui
tamquàm Sacerdos diu celebrauit, adeoque est in
possessione celebrandi, non magis celebrare po-
test, si dubitare incipiat an validè ordinatus sit,
quàm is qui dubius de valida ordinatione num-
quàm celebrauit.</P>
<P>  Respondeo huic rationi plenè satisfieri Con-<marginalia>Dissoluitur|clarè.</marginalia>
clusionis tenore, dum in ea dicitur, vt vidimus,
Quando lex non resistit possidenti? cùm constet in
casu præsenti resistere: ob inconuenientia enim
grauissima, quæ ex tali operandi modo subsequi
possunt, non licet cum dubio celebrare, etiam se-
mel, vnde nec stante consuetudine, quia posses-
sio, vt de ea nunc loquimur, non significat con-<marginalia>Possessio quid|significet.</marginalia>
tinuationem actuum, sed libertatem operandi,
stante dubio quod respectu vnius actus potest
contingere: & si semel operari non liceat, multò
minùs continuatio licebit, Immò neque opinio-
nem probabilem in casu huiusmodi suffragari
posse diximus in Thesauro Tomo 2. Tit. 13. n. 30.
& in Auctario Parte 3. Sect. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Secundò, Dubius an matrimonium va-<marginalia>2. ex dubio|circa con-|iugium.</marginalia>
lidè cum aliqua iniuerit, licet sit in possessione
suæ libertatis, tenetur tamen alteri bona fide pe-
tenti reddere debitum. Cap. Dominus, de secun-
dis nuptijs. Ergo &c.</P>@@

<P>  Respondeo ita quidem esse, & rationem esse<marginalia>Responsio|cum doctri-|na vtili.</marginalia>
eamdem, quam pro casu præcedenti reddidimus:
lex enim resistit ob ius alterius bona fide contra-
hentis, qui propter dubium consortis nequit spo-
liari. Prætereà negatur dubitantem possidere, quia
possessio stat pro bonæ fidei coniuge, contra
quam stare nequit alterius minimè fundatum ius,
ex quo incepit dubitare. Item concedi possessio
potest, sed turbida, quæ contra certam & claram,
nequit præualere. Deinde post factam diligen-
tiam perseuerante dubio, vel si illæ adhiberi
nequeant, posse dubitantem & reddere & petere
diximus n. 155. quia scilicet tunc possessio præ-
ualere contra dubium potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Tertiò, Cùm dubium est vter ex duobus<marginalia>3. ex meliori|conditione|ob titulum.</marginalia>
priùs titulum acceperit dominij, locum non ha-
bet dicta regula. Is enim qui se ostendit accepisse
tempore certo, præfertur possessori, qui tempus
certum ostendere non potest. Ergo.</P>
<P>  Respondeo negando assumptum, quia in casu<marginalia>Admittitur,|sed non vr-|gere.</marginalia>
dicto possessio stat pro habente titulum certum,
non quidem materialis, sed formalis, possessionis
inquam tituli certi. Vbi etiam dici potest legem
resistere possessioni, vt dictum est n. 156.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Quartò, Ius in dubio magis fauet ei, qui<marginalia>4. Ex dona-|tione in ca-|su speciali.</marginalia>
est futurus in damno, quàm possessori, qui est fu-
turus in lucro: in dubio enim an res sit donata,
possessor probare donationem debet contra do-
natorem, eiusque heredes. Ergo.</P>
<P>  Respondeo vt nuper, vbi fauet Ius, legem re-<marginalia>Fit satis|commoda|explicatione.</marginalia>
sistere, & ita regulam stare, quæ cum addito illo
procedit. Deinde dici potest præsumptionem Iu-
ris esse in oppositum, quia res præsumitur esse
eius, cuius dominium in eo præcesserat, dum
contrarium non ostenditur aut probatione, aut
diuturna possessione, domino id sciente, & repe-
tere potente, cum adminiculis alijs. Præsumptio
autem dicta exceptio est regulæ, vt vidimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Quintò, Possessio non habet locum nisi<marginalia>5. ex ratione|propria pos-|sessionis, cum|varijs casi-|bus.</marginalia>
circa rem corporalem, & quasi incorporalem,
quæ sit ius agendi aut exigendi sæpiùs aliqua v. g.
Beneficio, censu, seruitute, in quibus possessio rei
acquiritur per vnum actum factum quasi ex iure,
siue ex animo habentis ius. v. g. ingressus in Ca-
pitulum, exactione vnius canonis censualis, tran-
situ per fundum alienum: quem actum qui bona
fide fecit, aduersario sinente & patiente, appella-
tur quasi possessor: & posteà si dubium de iure
Beneficij, census, aut seruitutis superueniat, præ-
fertur alteri, qui hoc non fecit, potestque pergere
in vsu iuris, quod Beneficiario, domino census,
& domino seruitutis competit, donec constiterit
ipsum non habere ius. Non habet autem ista quasi
possessio locum in iure exigendi rem, aut factum
tantùm vnum ab alio. v. g. vt semel soluat centum
aureos. Si enim dubium oriatur an debitor sol-
uerit, non potest creditor dicere se esse in posses-
sione exigendi, quandoquidem numquàm ali-
quid tamquàm debitum exegerit, acceperitque,
per quod possessionem crediti acciperet: vnde
alio principio tunc opus est; scilicet quòd quando
agitur de iure ad rem, & obligatione personali,
melior sit conditio negantis, quàm affirmantis:
Sic, vt si dubium sit an ex aliquo titulo aliquis sit
alterius debitor, melior sit conditio negantis ti-
tulum, quàm affirmantis. Quando autem constat
de titulo & obligatione, & dubium est an solutio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0063.jpg/>
@@1@<SE63>48 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>facta sit, melior sit conditio creditoris negantis,
quàm debitoris affirmantis. Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Respondeo negando assumptum; do-<marginalia>Admittun-|tur illi, sed|regula præ-|dictahabente|locum.</marginalia>
ctrinam autem admittendo quoad illius substan-
tiam, negando tamen ibi locum non habere pos-
sessionem, ex qua melior fit conditio possidentis,
quod ex dictis relinquitur non leuiter roboratum.
In adductis autem casibus illa elucet: præferri
enim in dubio quasi possessorem Beneficij, census,
& seruitutis, ex titulo possessionis talis habetur,
cuius oppositum debuisset ostendi. Quòd autem
illa non valeat vt quis exigere possit rem aut fa-
ctum tantùm vnum, quid mirum, cum respectu
rei aut facti non sit dubium, nec proponatur ca-
sus, ex quo vrgeri pro illo possit, aut apparentia
iuris aliqua. Item, cùm dubium oritur an debi-
tor soluerit, rectè dicitur creditor esse in possessio-
ne exigendi debitum, quia certa obligatio præ-
ualet, dum ei certò non constiterit esse satisfa-
ctum. Quo pacto dicitur lex aut præceptum pos-
sidere iuxta sententiam Doctorum, quam defen-
dimus; non quidem de possessione cum omni
proprietate loquentium, sed aliquo modo tali, in
sensu, qui vix negari potest, si quis velit ad illius
intelligentiam animum contradicendi incupidum
applicare. Sic etiam stat quod dicitur de affir-
mante & negante titulum, vt in habente certum
titulum, & obligationem, superueniente dubio
de solutione, vbi & possessionis pro affirmante
fundamentum apparet.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Alia circa eamdem Regulam. Vbi duo
rum Scriptorum argumenta discussa,
& veritas illustrata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>165.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca P. Scildere cùm præfata suffi-<marginalia>Fagnani|contra illam|stantis ar-|gumenta ex-|tra materiā|malitia.</marginalia>
ciant, ad ea veniendum, quæ ex Fag-
nano suo contra se Auctor adducit,
omissis octo principijs, ex quibus citatus Pater af-
firmat in dubio de fundamento malitię materialis
conscientiam conformandam, de quibus & di-
ctum n. 158. & quidquid ad illa pertinet, ad præ-
fata referendum. Arguit ergo præfatus Scri-
ptor.</P>
<P>  Primò, Quia nemo in sua possessione à se ipso<marginalia>1 ex possessio-|ne, quam|nemo in se|turbare po-|test, militi-|gare contra|Deum.</marginalia>
perturbatur, nec de illa secum contendit, aut liti-
gat: nec, vt ait P. Vasquez 1. 2. Disput. 65. Cap. 3.
vers. Qui verò priorem, potest quis contra Deum
opponere quòd melior sit conditio possidentis.
Et sanè quis imaginari vnquàm poterit Deum
litigare & contendere nobiscum de anterioritate
& potioritate possessionis? Quin immò & suc-
cumbere in caussa, si nostra possessio anterior sit?
Quod vrgeri potest, quia si, cùm de meliori con-
ditione agitur, illa stet pro homine, Dei conditio
dicenda est peior: quod quàm sit absurdum sta-
tim apparet. Item, si ratione possessionis melior
hominis dicenda conditio est, inde fit Deum im-
perfectè possidere, immò & in aliquo sensu non
possidere rem, de qua agitur: quod est etiam dis-
sonum, & ita penitus denegandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Respondeo concedendo neminem in sua
possessione à se perturbari, & ita accidere in casu,<-P>@@

<-P>de quo agimus: cùm enim quis dubitare incipit,<marginalia>Explicatum|primum, &|commoda|circa Deum|declaratio.</marginalia>
non perturbatur à se ipso, sed ab extrinseco, ab
obiecto inquam taliter occurrente, vt dubium
excitet. Deinde dici potest non perturbari in
possessione, quia ab illa quis non deijcitur ratione
dubij, iuxta regulam, de qua agimus. Quòd au-
tem quis contra Deum opponere possit meliorem
esse conditionem possidentis, non sequitur in ne-
gotio præsenti, quia opponere significat, & desi-
gnat litigatorem: Deus autem non litigat, sed
homines iure suo, quod ipsis ratione suæ liberta-
tis competit, agere sinit: vnde neque contendit
de anterioritate, aut potioritate, neque in caussa
succumbit, cui ipse fauet, dum modum obser-
uandi præcepta præscribit, nolens cùm incerto
proponuntur modo, homines obligare. Dici etiam<marginalia>Vt liceat iu|contra il-|lum.</marginalia>
potest aliquomodo valere quod assumitur, quia
contra Deum iure agere homines possunt, sicut
in retributione præmiorum videre licet, quæ
Deus ex iustitia debet, vnde si negaret, contra se
agentem admitteret, iuxta illud Isai. 1. v. 16. 17.<marginalia>Isai. 1. v. 16.|& seqq.</marginalia>
& 18. Lauamini, mundi estote, auferte malum co-
gitationum vestrarum &c. Et venite, & arguite me,
dicit Dominus. Quo euentu aliquomodo impedi-
tur Dei dominium: sed quia eo sic volente fit,
nihil ipso patratur indignum: sicut neque si di-
camus succumbere in caussa: id enim & vult.
Quod autem de peiori conditione dicitur, non vi-
detur vsurpandum; sed id quod de meliori asse-
ritur, ad sensum commodum ita trahendum, vt
Deo id, quod est oppositum, possit conuenire.
Itaque cùm dicimus, meliorem esse possidentis
conditionem, sensus est præferendam esse illam,
vnde in parte opposita ad summum sequitur post-
positio in puncto iuris: nam aliàs præferenda est
conditio præcepti, si de modo agendi perfecto
loquamur: melius enim est Deo obedire, quo-
modocumque præceptum proponatur. Quia ve-
rò Deus ad eum agendi modum obligare nequit,
ideò postpositio illa aliquomodo admitti potest:
& quia quod de possessione dicitur, nihil aliud
indicat, nihil Dei perfectissimo dominio in-
dignum asseritur, vnde & negandum absolutè
Deum perfectè non possidere, quia si quidquam,
quod obstare videatur, admittitur, id Deo vo-
lente peragitur, vt nuper dicebamus. Verbo-
rum ergo maris præstigijs instructa argumen-
tatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Secundò, Quæ traduntur à Doctoribus<marginalia>2. ex Inter-|dicto Vti|possidentis|& legibus|alijs, non|habentibus|locum pro|foro con-|scientiæ.</marginalia>
de hoc Interdicto vti possidentis, veluti quòd in
eo probanda sint duo extrema: alterum, quòd
actor possideat ante litem contestatam: alterum,
vt inquietetur ab aduersario. Angelus Aretin.
Cons. 19. Videtur omnino, in principio, quòd vter-
que sit actor, & vterque sit reus dicta. l. 3. §. penult.
Instit. de Interdicto. Alexander Cons. 88. Quoniam,
in principio. Lib. 5. & alia hic similia. Item regula
quòd cùm sunt partium iura obscura, reo sit po-
tiùs fauendum quàm actori. Cap. Cùm sunt par-
tium, de regul. iur. in 6. & lex Fabstrabiliores ff.
eod. & quòd accusatore non probante, absoluen-
dus sit reus, etiam si nihil præstiterit. Cap. vnico.
Vt Ecclesiast. beneficia, hæc inquam omnia nequa-
quàm verificari possunt in foro conscientiæ, sed
in materia iustitiæ, & in foro fori dumtaxat: ac
proptereà in dubio quis tenetur sequi partem tu-
tiorem, & æstimare se culpabilem tantummodò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0064.jpg/>
@@1@<SE64>De opinione probabili. Sectio XX. 49
<duolan 2><-P>in foro p&#x0153;nitentiali, vel quasi p&#x0153;nitentiali, vbi
non agitur ad p&#x0153;nam propriè: non autem in suo
contentioso, vbi agitur merè ad p&#x0153;nam impo-
nendam, vt distinguit Abbas, & alij, qui in hac
materia constituunt duas regulas. Alteram quod
Iudex in dubio non debet iudicare quemquam
irregularem. Alteram quòd quilibet in dubio
tenetur iudicare se irregularem, & abstinere à
ministerio altaris, Hostiensis & alij. Prima enim
procedit in materia iustitiæ, & in foro iudicia-
li, vbi agitur ad p&#x0153;nam. Secunda verò in foro
p&#x0153;nitentiali, vel quasi, in quo necessariò ad eui-
tandum periculum pars tutior est eligenda. Pro
quo Cardinalis, Maiolus, Nauarrus, contra PP.
Suarium & Sancium: sed iuxta D. Thomam 2.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
2. q. 60. art. 4. vbi sic ait: Vbi non apparent ma-
nifesta indicia debet vnusquisque eum vt bonum ha-
bere, in meliorem partem interpretando quod du-
bium est; alioquin iniuriatur ei, & contemnit ip-
sum. Nullus autem debet alium contemnere, aut no-
cumentum quodcumque inferre absque caussa cogen-
te. At verò circa seipsum homo debet dubia inter-
pretari in peiorem partem, secundum illud Iob 9.
Verebar omnia opera mea, eo quòd cùm debemus no-
stris malis adhibere remedium, expedit ad hoc vt
securius remedium apponatur, vt supponatur id, quod
est deterius. Sic D. Thomas, pro quo & alios con-
gerit textus & Doctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Respondeo quod Doctores tradunt de<marginalia>Explicata|moralis pos-|sessionis con|ditio, ex quo|fit satis.</marginalia>
possessionis natura & effectibus, iuxta eam in-
telligendum de qua agunt: sunt enim aliqua
quæ possessioni ciuili, & in materia iustitiæ con-
ueniunt, & huic ea congruunt, quæ adducun-
tur in argumento. Alia autem possessio est, quæ
in negotio conscientiæ reperitur, & à grauissi-
mis Theologis ac Iuristis ita appellatur, quia si-
militudinem quamdam habet cum priori, in
qua quis ideò possidere dicitur, quia in eo
præcedit certum aliquid, quod nequit super-
ueniente dubio aliquo superari, in ordine ad
obligationem inducendam, sicut in ciuili pos-
sessione accidit: cùm enim supponatur certa
facultas vtendi re, quæ apud eum extat, non
est æquitati conforme vt dubio accedente pri-
uetur illa. Ita cùm quis in possessione suæ liber-
tatis sit ad aliquid faciendum, dubium circa
legem, aut præceptum obstare nequit, quo mi-
nùs operari vt anteà possit. Quando autem lex
aut præceptum certum præsupponitur, impe-
dita est facultas licitè, quod est illi contrarium,
faciendi, Et ex dubio an satisfecerit, an non,
libertatis non recuperatur possessio, quia lex
aut præceptum dici possunt possidere, cùm sint
certa: sed quia hoc minùs propriè dicitur, licet
boni eo loquendi modo vtantur Auctores, dici
potest, quòd licet in illis possessio non sit, sunt
tamen fundamenta valida vt homo libertatem
suam ratione dubij non recuperet. In eo au-
tem quòd homo libertatem suam physicam &
etiam moralem possideat, non videtur absur-
dum quidquam, cùm ita loquimur, admisceri.<marginalia>Pro foro|vtroque|regulam|currere opti-|mè infert|P. Suarez,</marginalia>
Vnde neganda differentia illa de foro p&#x0153;niten-
tiali & contentioso. Et stat ritè consequentia
P. Suarij Tomo 5. in 3. p. Disputat. 4. Sect. 6.
num. 3. quam dictus Scriptor impugnat, dum
ait sic: Iudex non cogitur imponere p&#x0153;nam,
quæ per sententiam imponenda est, donec in<-P>@@

<-P>suo foro certus sit de delicto. Ergo nec reus
cogetur in conscientia exequi in se pænam le-
gis, donec in eôdem foro conscientiæ sit certus
de delicto.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Neque D. Thomas aduersatur, quia
verba illa, quæ de interpretatione, quam homo<marginalia>D. Thom.|fauet infide-|liter citatus.</marginalia>
erga seipsum debet adhibere, apud S. Doctorem
citato loco non extant, sicut neque auctori-
tas ex B. Lib. verbis desumpta. Priora autem
præpostero sunt ordine posita; ex quo apparet
suo in fonte non lecta, sicut & alibi non semel
accidit. Illa quidem verba ab Scriptore propo-
sita in fine apud eumdem habentur, sed non
sola: quædam enim interposita suppressa sunt,
ex quibus contrarium potiùs eliciendum. Cùm
debemus nostris malis adhibere remedium. Sic a-
pud illum: cùm in textu sic habeatur in respon-
sione ad Tertium: & sic cùm debemus aliquibus
malis adhibere remedium, siue nostris, siue alie-
nis, expedit &c. Ergo D. Thomas non agit de<marginalia>Iuxta eum|qualiter in-|terpretatio|in dubio fa-|cienda erga|se$unclear & alios à|dubitante.</marginalia>
interpretatione tantùm, qua quis vti debet cir-
ca seipsum, sed etiam circa alios. Atqui erga
alios contrariam dicitur interpretationem adhi-
bendam iuxta eumdem S. Doctorem: ergo &
circa seipsum. Quod cùm non videatur admit-
tendum, ne ille sibi contrarius, nullo ferè inter-
posito spatio, comprobetur, attendenda est il-
lius mens, ex cuius obseruationis defectu pecca-
tur. Audiendus ergo, dum ita loquitur: Dicen-
dum quòd interpretari aliquid in deteriorem vel me-
liorem partem contingit dupliciter. Vno modo per
quamdam suppositionem: & sic cùm debemus ali-
quibus malis &c. Loquitur ergo de malis, quæ
supponuntur, & tamen quanta, ac qualia sint
ignoratur. In his ergo dubijs vt securius illis
remedium adhibeatur, in deteriorem partem
interpretanda sunt, non quidem asserendo es-
esse talia, sed quia talia esse possunt, ita reme-
dium applicandum, vt si fortè sint, commodè
ipsis occurratur. In casu autem, de quo loqui-
mur, malum non supponitur, quod remedio in-
digeat, vt est planum: aliàs eodem remedio est
circa alios vtendo, & supponendo in ipsis id, quod
deterius est, similiter occurrendum, quia de om-
nibus loquitur Doctor sanctus, ex quo fiet sibi
esse contrarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Quod quidem ex ijs, quæ Cardinalis
Caietanus habet in eum locum, venit compro-<marginalia>Non est ne-|cessaria per|actum posi-|tiuum in|meliorem|partem.</marginalia>
bandum: affirmat enim vti verissimum nemi-
nem teneri positiuè dubia in meliorem partem
interpretari, sed negatiuè, suspendendo scilicet
iudicium, ne sinistrum aliquid de proximo con-
cipiat, quo illam omittat, quam de illius probi-
tate opinionem habebat. Suppositionem autem
alio modo explicat, sed qui nostræ sit commo-
dus assertioni: ait enim in meliorem partem du-
bia interpretanda ex suppositione quòd inter-
pretatio per actum sit positiuum seu formale iu-
dicium facienda. Iuxta quæ nihil habet aduersa-
rius in Doctore Sancto ex quo possit contra re-
ceptissimam sententiam argutari. Si enim dubia
non sunt in meliorem partem positiuè interpre-
tanda, ideò est quia vt ait doctus Interpres, recta
ratio non tradit vt ex obiecto neutrali generetur aut<marginalia>Card. Ca-|ietan.</marginalia>
sumatur opinio declinans ad alteram partem, sed
quòd neuter præseruetur intellectus. & boni ratio-
nem non habet, vt absque neceßitate aut pietate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0065.jpg/>
@@1@<SE65>50 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>aliqua; exponam intellectum meum periculo falsi-
tatis sæpiùs incurrendæ. Quæ rationes manife-
stissimè procedunt etiam in dubijs, quæ quis ha-
bet circa seipsum, quia & obiectum neutrale
est, & periculum incurrendæ sæpiùs falsitatis:
vnde quod de iudicio ex suppositione dicatur,
similiter applicandum. Licet enim dubium cir-
ca seipsum in deteriorem partem interpretatur,
iniuriam sibi non irrogat, quia nullus sibi iniu-
rius esse potest, sicut neque iustitiam erga se ex-
ercere, non tenetur tamen in se sine iniuria ad-
mittere, quod erga alios faciens iniurius habe-
retur, quando pro vtroque est idem fundamen-
tum. Sicut enim charitas incipit à seipso, ita &
iustitia similem seruat æquitatem, licet non eam-
dem habeat circa vtrumque rationem. Sic enim
erga alterum tendit, vt modum ostendat, quo
erga seipsum se debeat habere. Quamuis enim
charitatem erga se propriam non habeat quis-
piam, vt D. Gregorius ait homilia 17. in Euang.<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
quia minùs quàm inter duos haberi illa non potest:
id tamen iuxta illam habetur: vt in eam haben-
te incipiat à seipso: vnde & in iustitia idem debe-
mus agnoscare, vt ita erga alium tendat, quòd
exercentem peioris conditionis non reddat. Et
cùm res similiter se habeant, melius sit alteri,
quàm sibi consulendum, & hoc quidem proce-
dit iuxta suppositionem illam, quæ quidem nihil
ponit in re, sicut & conditionalis assertio, quia
numquàm necessaria est interpretatio in melio-
rem partem, iuxta fundamentum adductum, in-
terpretatione inquam per iudicium positiuum.
Pro quo hæc satis, si addamus, iuxta dicta fal-<marginalia>In dubio|quid circa|irregulari-|tatem.</marginalia>
sum esse quod de irregularitate dicitur: id enim
non stat, nisi vbi dispositio Pontificia habetur, vt
in homicidio, quod de dubio propriè sumpto ac-
cipiendum, non de probabili opinione.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Tertiò arguitur ex absurdo. Nam iudi-<marginalia>3. Arguitur|ex forma iu-|dicij non ha-|bente locum.</marginalia>
cium constat ex tribus personis, id est iudice, a-
ctore, & reo Cap. Forus §. In omni de verb. signifi-
cat. l. vbi C. ad legem Carnal. de fals. l. Inter liti-
gantes, ff. de iudic. Tu dicis hoc iudicium de pos-
sessione agi inter Deum & hominem. Inquiro,
quis erit iudex; qui in hac caussa pronuntiet, &
hominem in sua possessione contra Deum manu
teneat: Bertholus in Tractatu quæstionis venti-
latæ coràm Iesv Christo inter Virginem Ma-
riam ex vna parte, & diabolum ex alia, facit dia-
bolum actorem, & humanum genus reum, eius-
que aduocatam Beatissimam Virginem, & iudice&#x0303;
Iesvm Christum. Tu verò constituis Deum acto-
rem, & hominem reum, sed iudicem non designas.
Respondeo formam iudicij forensis ita procede-<marginalia>Satis sit ob-|seruanda ex-|plicatione.</marginalia>
re, vt dicitur, in casu autem nostro eam non ser-
uari, sed iuxta ea procedi, quæ dicta sunt n. 158.
Deinde dici posse formam aliquam iudicij serua-
ri, & in ea Deum esse iudicem, licet sit actor, quia
vterque in illo potest obseruari respectus, quate-
nus vt legislator præcipit, sed vt iudex absoluit
prudenter operantem. Prætereà affirmari etiam
potest rationem esse iudicem, iuxta illud quod in
Psal. 50. v. 6. habetur: Vt iustificeris in sermonibus<marginalia>Psal. 50.|v. 6.|Cardin.|Bellarm.</marginalia>
tuis, & vincas cum iudicaris. Circa quod sic Car-
dinalis Bellarminus: & si iudicium inter te & me
instituatur, & ego negare velim crimen, cuius tureum
me esse dixisti, tu omnino vincas caussam, & ego caus-
sa cadam, cùm mecum iudicaris. Hunc existimo lit-<-P>@@

<-P>teralem esse sensum huius obscuræ sententiæ. Sic ille,
& rogo nunc quisnam iudex in caussa tali? Cer-
tè ratio & conscientia, ideò enim dicere idem po-
tuit: & peccatum meum contra me est semper.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Quartò. Interdictum retinendæ datur,<marginalia>4. Ex Inter-|dicto reti-|nendæ.</marginalia>
cùm duo contendunt de possessione, ne veniant
ad arma. l. Æquißimum, ff. de vsufr. Iaso in l. Qui-
dam existimauerunt, Col. 3. n. 4. ff. Si certum petat.
Tu verò qui dicis hoc Interdictum habere locum
inter Deum & hominem de possessione conten-
dentes in foro animæ, considera an inter tales per-
sonas, & in tali foro subsit huiusmodi periculum
ad arma veniendi.</P>
<P>  Respondeo iuxta dicta Interdictum præfatum<marginalia>Responsio|facilis.</marginalia>
habere locum in ciuili possessione, cùm personæ
sunt habiles, cùm tamen in casu nostro de alio
possessionis genere sit sermo, & in ciuili etiam
possessione periculum illud cessare potest, quia
personas habiles non esse frequenter potest acci-
dere, vt cùm Monasterium aliquod Monialium
cum alio litigat per Procuratores, aut inter eos res
agitur, in quibus periculum est nullum, licet phy-
sica potestas sit, quia moralis est de non assumen-
dis armis certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Quinto, Iudicium retinendæ est summa-<marginalia>5. Ex sum-|marissimo|iudicio alte-|rius præpa-|ratorio.</marginalia>
rissimum. Rota diuers. decis. 641. nu. 8. parte 1.
& momentaneum. Cagnolus in l. In pari. ff. de
regul. iur. Cæsar de Grassis Decis. 22. alias. 2. n. 5.
de restit. spoliat. & est præparatorium iudicij pos-
sessorij principalis atque primarij. Beroi. Cons. 11.
n. 1. Lib. 1. & datur quousque caussa cognoscatur
in pleno possessorio vel petitorio, & ideò alicubi
appellatur l. Interim. quia expectat aliud iudi-
cium post se. Rota in Tirason. Decimarum coram
Cardinali Marquemontio impressa apud Mar-
quesanum de commit. par. 1. fol. 1262. nu. 2. Co-
uarrubias practicar. quæst. Cap. 17. in Rubrica &
n. 2. Dic ergo tu, qui asseris hoc iudicium agitari
inter Deum & hominem, si in eo Deus succum-
bat, & potior sit conditio hominis suam libertatem
possidentis quo pacto succurratur Deo, & coràm
quo ius suum prosequetur in pleno possessorio,
vel in petitorio iudicio, ad præscriptum l. Exitus
ff. de acquir. possessione.</P>
<P>  Respondeo distinguendo assumptum: Est sum-<marginalia>Negatur|illud in|caussa præ-|senti.|Et etiam in-|ciuilibus.</marginalia>
marissimum & præparatorium, vbi à principali
potest præparatorium separari, concedo: vbi est
indiuisibile, nego. Et posterioris est generis de
quo agimus, in quo, vt iam non semel dictum,
non seruatur forensis forma iudicij, stante enim
dubio, & iudicio accedente, quo quis iudicat se
non esse præcepto ligatum, negotium absoluitur.
Esse autem caussas aliquas, quæ summariè termi-
nantur, videri apud Scriptores potest, quos addu-
cit Cardinalis Tuschus Tomo 7. lit. S. Conclusione
887. & seqq. & esse aliquam, quæ impediat pro-
cessum, ex Cardinali Zabarella num. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Confirmat, Quia regula Iuris, quòd po-<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd re-|gula tantum|procedat in|dubio.</marginalia>
tior sit conditio possidentis, procedit tantùm in
dubio, vt notat Glossa 1. ad finem in Cap. In pari
de regul. iur. lib. 6. & cum iura partium sunt ob-,
scura, vt Cap. Inter dilectos, de fide instrum. Id-
que satis clarè admittunt aduersarij, dum ad elu-
dendam regulam quòd in dubio pars tutior sit
eligenda, opponunt ei contrariam regulam, quòd
immò in dubio sit melior conditio possidentis.
At quomodo fieri potest, vt dubia sit & obscura<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0066.jpg/>
@@1@<SE66>De opinione probabili. Sectio XX. 51
<duolan 2><-P>ex parte Dei, cui omnia sunt plana & aperta?
Cap. Deus omnipotens 2. q. 1. Cap. Nouit, de offic.
deleg. Neque insisti potest dicendo rem esse ob-
scuram ex parte hominis, quoniam hoc non suffi-
cit cùm prædicta regula non intret, nisi quando
iura sunt obscura ab vtraque parte; aliôqui si ius
actoris sit clarum & liquidum, & ius rei con-
uenti sit dubium & turbidum, non pro reo, sed
pro petitore est pronuntiandum. Argumento
dicti Cap. Inter dilectos, de fide instrum. & l. Res
aliena, C. de rei vendicat. à contrario sensu, & no-
tat Baldus. Cons. 459. Qualiter probentur. n. 2. vers.
Si quid est. lib. 3.</P>
<P>  Respondeo concedendo assumptum, & ad in-<marginalia>Admittitur,|& soluitur|manifestè.</marginalia>
stantiam dico responsionem essc legitimam, suffi-
cit enim esse obscuram ex parte hominis partem
vtramque: & nego illationem ac suppositum,
quòd scilicet stante iure claro & liquido ex parte
actoris, possit contra illum pronuntiari, quia tunc
ius ex parte rei nequit esse dubium, sed penitus
nullum; cùm manifesta claritas omnem remo-
ueat obscuritatem. Addo in præfata instantia aliud
non verum haberi suppositum, scilicet Deum cla-
rè cognoscere ius suum, quia stare frequentissimè
potest, vt opinio, quæ præualet contra præcep-
tum vera sit, & ita in Deo ius non est, non solum
clarum & liquidum, sed nec vllum, quia tantùm
illud esse potest ratione certæ obligationis. Vnde
& negari illud potest, etiam quando opinio se
tenens ex parte præcepti vera est, quia ius non
resultat in Principe, nisi ex præfato titulo.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Sextò. Possessorium non datur contra<marginalia>6. Ex pos-|sessione cum|titulo.</marginalia>
titulo possidentem, quando titulus est iustus, &
cum bona fide. Cap. Licet caussam, de probat.
Alexander Cons. 89. Excellentißimi, n. 7. vers. Accedo
ad possessorium, lib. 5. vnde etiam si solo possessorio
agatur, qui iustificat possessionem suā cum titulo,
præferri debet, Baldus Cons. 161. in fine vers. Illud
etiā l. 3. Quin immò possessio titulata quantumq;
iunior. præfertur non titulatæ, quia magis dicitur
iustificata per punctum rationis d. Cap. Licet caus-
sam, Part. in l. Si duo. Col. 2. ff. vti poßidetis. Bald. in
l. Qui accusare, in vlt notab. Col. fin. C. de edendo.
Possessio autem ex parte Dei, præterquā quòd est
antiquior, semper est cum titulo iusto, & c&#x0169; bona
fide, quia Domini est terra, & plenitudo eius: orbis
terrar&#x0169; &c. Ps. 23. Nullo ergo casu dari potestcon-
tra De&#x0169; possessionis potioritas ex parte hominis.</P>
<P>  Respondeo concedendo Assumptum, & ad<marginalia>R. moralem|contra Deum|possessionem|non repu-|gnare.</marginalia>
illationem nego suppositum, quòd scilicet ex
parte Dei sit possessio, quando possessio libertatis
præualet contra præceptum, iuxta dicta n. 166.
vbi de morali possessione est sermo, non de phy-
sica & alia, iuxta quam ipsius libertatis ab homi-
ne possessæ absolutus possessor est, quo in genere
nihil est, quod illi possit præferri.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Septimò, Interdictum retinendæ non da-<marginalia>7. Ex eo quod|Deus sit su-|premus supe-|rior.|Deut. 10.|v. 17.|Resp. vt|nuper.</marginalia>
tur contra supremum Superiorem. Menochius
de retinend. q. 2. n. 152. Ergo nec homini conue-
nit contra Deum, qui, vt dicitur Deuter. 10. v. 17.
est Deus deorum, & Dominantium.</P>
<P>  Respondeo iuxta nuper propositam responsio-
nem, scilicet non dari, loquendo de absoluta pos-
sessione, non verò de morali illa à Deo homini
concessa, ratione cuius agere quodammodo con-
tra Deum potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Octauò. Hoc Interdictum datur posses-<-P>@@

<-P>sori quantumcumque iniusto, quia etiam prædo<marginalia>8 Ex eo|quod Inter-|dictum com-|petat possesso-|ri iniusto.</marginalia>
in sua possessione est manu tenendus. Cap. In lit-
teris cum materia de restit. spoliat. Dicta. l. Res alie-
nas. Cod. de rei vendicat. Prædo autem, & qui
rem alienam iniustè detinet, vtique est in peccato
mortali, quamdiu non restituit, vt in Regula
Sexti: Peccatum non dimittitur &c. At quomodo
potest cadere in mentem hominis, vt in quæstione
inter Deum & hominem, & in foro conscientiæ
homo sit manu tenendus in possessione mortalis
peccati? Certum est enim non dari possessionem
caussatiuam peccati: quinimmò iudex etiam ex
officio, & nemine petente, debet amouere à tali
possessione Gemin. Cons. 76. in princip. plenè
Menochius de retinend. remedio 3. nu. 156. Ruin.
Cons. 28. lib. 4. Igitur Interdictum retinendæ in
foro conscientiæ locum non habet.</P>
<P>  Respondeo in huiusmodi argumentatione egre-<marginalia>Responsio|ineptam|ostendit ar-|gumentatio-|nem.</marginalia>
giè peccari, dum id supponitur, quod negatur, &
est manifesta contra arguentem assertio, scilicet
eum, qui in possessione dicta est, non peccare mor-
taliter iuxta illam operando, aut eam retinere vo-
lentem. Si secus sentit probet, & tunc etiam pro-
batio ineptè procedet, quia non est iniustus posses-
sor, qui contra præceptum agit, sed nullatenus
possidens, nam Deo contradicente nequit acquiri
possessio, & in casu huiusmodi contradicit, cùm
ex vi pręcepti agat contra mortaliter operantem.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Nonò. Cùm hæc regula, Potior est conditio<marginalia>9. Ex eo|quod locum|habeat in|pari delicto.</marginalia>
poßidentis, locum habeat tam in pari delicto, quàm
in pari caussa: si tu pertinaciter contendis eam-
dem regulam habere locum etiam in foro con-
scientiæ, & cùm vertitur quæstio inter Deum &
hominem: Ergo supponis in Deo posse cadere
delictum, quod est non tam impium, quàm im-
possibile, cùm potentia Dei non se extendat ad
peccatum. Glossa in Cap. Firmiter &c.</P>
<P>  Quid ad hæc? Exorbitantem profectò esse il-<marginalia>Responsione|genius Iuri-|starum ape-|ritur cum|Theologi-|zent.|In Apolog.|Epist. 4. n. 8.</marginalia>
lationem, quæ non indigeat responsione P. Bonæ
Spei pag. 250. n. 333. benè insinuat Iuristarum ge-
nium, qui dum Theologicas quæstiones ad Iuris
volunt adaptare pręscripta ita loqu&#x0169;tur, vt materiā
de qua agitur, aut non calleant, aut vanas & in cō-
petentes proferant illationes. Vbi audent, exorbitant.
Sic alicubi D. Caramuel cum multis locutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Decimò. Etiamsi concedatur in dubio iu-<marginalia>10. Ex eo|quod possessio|stat pro Deo|& lege.</marginalia>
dicandum esse pro possessore, non solùm in mate-
ria iustitiæ, & in foro iudiciali, sed etiam in mate-
ria aliarum virtutum, & in foro conscientiæ, non
stat possessio, pro libertate, sed pro Deo & le-
ge. Ergo &c. Probatur assumptum: Nam in
ipso instanti, in quo homo incipit habere vsum
rationis, & esse doli capax, reperitur ligatus
nexu obligationis seruandi præcepta diuinæ le-
gis, & contra eam non peccandi, vt legitur, &
notatur in Cap, 1. de delict. pueror. & conse-
quenter non exponendi si peccandi periculo: lex
autem præcedit peccatum, quia vt dicitur. 2. ad
Rom. 8. sine lege peccatum mortuum erat. Ergo<marginalia>Rom 8.</marginalia>
possessio semper est pro Deo & lege, non au-
tem pro libertate hominis: ac proinde ineptè
allegatur ex parte hominis, quòd potior sit con-
ditio possidentis, quia possessio stat semper pro
obligatione abstinendi ab actu, de quo dubium
est an sit licitus, an illicitus. Hinc est vt qui emi-
sit votum, & dubius est an illud adimpleuerit nec
ne, nequeat non adimplere, quia possessio stat pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0067.jpg/>
@@1@<SE67>52 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>præcepto, & non pro libertate, quia præcessit
obligatio. Ergo &c.</P>
<P>  Respondeo negando assumptum, & ad proba-<marginalia>Concessis|nonnullis|contrarium|ostenditur|manifestè.</marginalia>
tionem concedo illud, quia verè stat obligatio
dicta. Concedo item legem præcedere peccatum,
nego autem quod infertur, nam manifestè liber-
tas arbitrij intimationem legis & præcepti præ-
cedit: lex enim & præceptum non nisi libero ho-
mini imponuntur, & ita meritò allegatur: quòd
autem possessio sit pro obligatione abstinendi ab
actu, de quo dubium est an sit licitus, ideò est
quia hominis libertas est impedita per legem, qua
hoc prohibetur, ne se periculo peccandi sic dubius
exponat. Qui autem eo operatur modo, quem
sententia, pro qua decertamus, amplectitur, non
dubitat an sit licitus, an illicitus actus, an sit obli-
gatus, an non obligatus, sed probabiliter iudicans
actum esse licitum, & obligationem non vrgere,
& practicè certus de honestate saltim priuatiua
operationis, dum iuxta probabilem sententiam
operatur. Vnde possessio non stat pro lege, sed
pro libertate: licet enim homo in instanti dicto
obligationem legis diuinæ subeat, id est intelli-
gendum de lege sufficienter intimata pro casibus
occurrentibus, non verò cùm dubia est, & ita re-
spectu legis dubiæ possessio libertatis præualet.
In exemplo autem adducto nihil habetur quod
obstet: libertatis enim possessio voto impedita
est, cuius certa obligatio præcedit, quæ dubia
adimpletione minimè restauratur, iuxta dicta nu.
168. & hæc circa citati Scriptoris rationes.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa obligationem sequendi partem tu-
tiorem, an Auctor conuenienter &
consequenter philosophetur. Ex quo
ampliùs propriæ sententiæ veritas
illustrata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>180.</absatz-nummer> <INI3>O</INI3>Bligationem huiusmodi fatetur ille,<marginalia>Proponitur|ille.</marginalia>
& propositam regulam cum senten-
tia de libertatis possessione rectè
componi affirmat; immò stabiliri pag. 251. n. 337.
Quod videtur difficile, cùm semper tutius sit se-
qui præceptum, quantumuis possessio fauere li-
bertati videatur. Vnde n. 335. sibi obijcit D. Fa-
gnanum sententiam Doctorum pro libertatis
possessione stantium proponentem vti contra-
riam insigni regulæ de tutiori parte in dubijs eli-
genda. Respondet autem nu. 335. sensum regulæ
esse, sequendam partem tutiorem probabili &
dubia pręcisè accedente ignorantia inuincibili, ex
qua fit vt non culpabiliter erretur, si reuera
error in ea amplectenda committatur. Sed certè<marginalia>Exploditur|euidenti ra-|tione.</marginalia>
iuxta hunc dicendi modum id non obtinetur,
quod intenditur, nisi ad sententiam de licita pro-
babilis sententiæ sequela declinetur. Tutior enim
pars dicitur, in qua nullum est peccandi pericu-
lum, cui se operans exponat. Atqui operans dicto
modo id non euadit, nam ad honestatem talis
operationis asseritur necessarium esse actum, quo
operans iudicet se ignorare inuincibiliter, & ita
licitam esse operationem. At sic procedens neces-<-P>@@

<-P>sariò cognoscit, etiamsi id ignoret, posse tamen
errare, & ita contra præceptum operari. Ergo
dum ad operandum procedit periculo se trans-
gressionis exponit. Quid ad hæc? Illud certè, non
peccare, quia iuxta prudentium operatur dicta-
men, non quidem humana tantùm prudentia, sed
Christiana, quam Dei timor comitatur. Atqui
hoc etiam & nos dicimus: Ergo ad nostram sen-
tentiam, dum præfato discurritur modo, decli-
natur.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Dices in casu vt ab aduersarijs explica-<marginalia>Multiplex|euasio præ-|clusa.</marginalia>
tur, (si tamen plures illi sint, Auctor enim singu-
laris sua in existimatione videtur quam neque in
suo Prospero, vt prosperè procederet, inuenire
potuit, licet illum inuitum trahere, corrasis hinc
inde leuibus argumentis adnitatur) transgressio-
nem esse materialem. Et benè id quidem, sed non
aliam esse affirmant sententiæ nostræ patroni:
Iam sumus ergo pares. Dices prætereà cùm inuin-
cibili ignorantia omnes sentire nullum esse pec-
catum, aut illius periculum. Benè item. Sed sen-
tentia contraria etiam illam esse ait, quia reuera
impossibile est quæ sit vera ex duobus opinioni-
bus oppositis, explorare, & ita an certò obliget
præceptum, nisi ea stante. Dices insuper iuxta
præfatum dicendi modum omnem cessare formi-
dinem, quod secus accidit in opposito. Et hoc
etiam bene quidem dictum, si Auctor probaret
esse defectum illum formidinis necessarium, cu-
ius oppositum relinquitur demonstratum. Item,
ex eo quòd formido non adsit, vt contenditur,
erroris periculum non tollitur, iuxta dicta, quia
ad statum illum formidine vacantem voluntariè
peruenitur, dum collatio rationum præcedit, ex
quibus habetur posse in exercitio operationis er-
rari. Ponamus opinionem hîc & nunc, quæ liber-
tati fauet contra præceptum esse probabilem: in
illo præcisè statu est obnoxia errori & periculo
transgressionis præcepti materialis. Tunc vltra.
Eam P. Bonæ Spei assumat, & suis illis ad certam
honestatem conuestiat requisitis: ex eo quidem
non mutatur obiectum: ergo operatio errori
subiecta remanet, & totum illud voluntariè ab
Auctore disponitur. Ergo quod de carentia formi-
dinis dicitur, nihil præstat ad Auctoris caussam
promouendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Arguo insuper. Quia si modus ille ex-<marginalia>Discursus|euidens ex|aduersan-|tium sen-|tentia con-|tra ipsos.</marginalia>
plicandi regulam de tutiori parte eligenda con-
gruens iudicatur, iuxta sententiam nostram simi-
lis potest adhiberi. Pro quo facit id quod dictum
nu. 41. ex Recentioribus quosdam sentire suffi-
ciens esse iudicium probabile ad honestam opera-
tionem: quod communiter non admittitur, sed
necessarium esse iudicium moraliter certum.
Sicut ergo ad saluandam regulam asseritur stare
illam, dum certior opinione probabili præcisè
sumpta eligitur pars; ita & saluari potest si dica-
mus eum tutiorem partem eligere, qui non est
probabili iudicio contentus, de quo Auctores
dicti, sed iudicium certum vti necessarium sta-
tuunt, & congruo modo explicant, vt est à no-
bis explicatum; Sic enim certior eligitur via
priori illa, & ita tutior. Immò iuxta sententiam
prædictorum Scriptorum potest modus consimi-
lis saluandi regulam inueniri, quia dici potest sic
operantes certiorem partem amplecti, quatenus
certior hæc pars est comparatione operationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0068.jpg/>
@@1@<SE68>De opinione probabili. Sectio XXI. 53
<duolan 2><-P>cum dubio, quod aliquando licere, practicè illud
deponendo, fundari in aliquorum sententia po-
test, qui de matrimonio id asserunt, vt videri po-
test apud P. Thomam Sancium Lib. 2. de illo Disp.
41. num. 44. & licet eidem Patri videatur talis
sententia improbabilis nu. 47. id non debet ob-
stare, quia quando pars tutior eligenda dicitur,
illud Tutior non sumitur in vim comparatiui, sed
positiui, pro certa inquam, vt Patrem Bonæ Spei
explicuisse ac comprobasse vidimus n. 143. qua-
tenus existimat operari iuxta opinionem proba-
bilem præcisè sumptam, scilicet non exclusa for-
midine, non esse licitum, & ita nullo modo cer-
tum, vnde comparatione illius nequit dici tutior
sententia opposita, nisi in sensu explicato.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Prætereà stante possessione pro liberta-<marginalia>Illustratus|ille, & ro-|boratus am-|pliùs.</marginalia>
te, non est necessarium ad modum illum inuin-
cibilis ignorantiæ recurrere: ergo immeritò vt
necessarius inculcatur. Assumptum probo. Quia
aliàs possessio nullum effectum specialem præ-
stat: quod in sententia D. Fagnani possumus
euidenter ostendere, qui, vt vidimus, negat pos-
sessionis titulum allegari posse in materia alia-
rum virtutum à iustitia diuersarum. Ille ergo (&
idem est de quolibet alio cum ipso sentiente) as-
sumpta opinione probabili eâdem, quæ talis iu-
dicatur, & cum illis adminiculis munitam de-
prehendens, quæ ad moralem certitudinem suffi-
ciant, iuxta suum philosophandi modum, potest
iuxta ipsam licitè operari, vbi nullus ad possessio-
nem libertatis respectus: Ergo illa nullum specia-
lem ad negotium, de quo agimus, præstat effe-
ctum. Vbi dici nequit id non stare cum senten-
tia Scriptoris præfati de obligatione sequendi
partem tutiorem; sic enim non licet sequi opi-
nionem se tenentem ex parte libertatis: nam iux-
ta ipsum partem minùs tutam sequi potest, qui
extra dubium versatur, vnde ita scribit apud Au-
ctorem citato nu. 337. Cùm ius est absolutè du-
bium, aut quis credit esse certum, aut credit esse du-<marginalia>Fagnanus.</marginalia>
bium. Si credit esse certum, tunc res est extra ter-
minos præsentis controuersiæ, quia is non versatur in
dubio, & ideò potest sequi opinionem minùs tutam,
etiamsi illa sit falsa, quia excusatur propter ignoran-
tiam iuris obscuri & intricati secundùm Innocen-
tium in Cap. Per tuas II. 2. de Simonia. Aut cre-
dit illud esse ius dubium sicuti est: & tunc dubium
iuris absolutè concurrit cum dubio personæ, cum quo
operari non licet absque peccato, vt fatentur ijdem
Suarez & Sanchez &c. Iuxta quæ opinionem
minùs tutam potest quicumque amplecti, cessan-
te dubio, etiamsi falsa sit: Ergo & qui ita scri-
bit sic etiam se gerere potest, dum fundamenta
conquirens & conferens, extra dubium se sta-
tuit, & ita sine respectu ad possessionem ope-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Respectu autem eius, qui possessionem<marginalia>Malè titu-|lum posses-|sionis Au-|ctorem i$unclearueri,|iuxta quem|locum non|habet.</marginalia>
multùm in pręsenti caussa asserit habere momen-
ti, & aliôqui iudicium exigit, quod nequeat cum
formidine aliqua saltim speculatiua componi, id
etiam constat, vt n. 147. ostendimus. Et quidem
si possessio validum motiuum est, vt esse debere
conuincitur ex solutione argumentorum D. Fag-
nani contra illam, & alijs superiùs adductis, pro
eôdem, quando quis opinionem, quæ ex parte
libertatis se tenet, secutus operatur, illa reddi pro
ratione potest: si quisquærat, vnde opinionis<-P>@@

<-P>talis licita sequela sit, respondendo scilicet, quia
libertas est in possessione, & non est ius, aut ve-
hemens præsumptio expressè resistens, iuxta mo-
dum loquendi ipsius n. 339. Atqui iuxta modum
dicendi eiusdem de ignorantia inuincibili, dicere
nequit. Ergo &c. Maior videtur manifesta, &
Minor ostenditur. Quia posita huiusmodi pos-
sessione non licet operari; ergo titulus ex illa de-
sumptus nullius roboris est, & ita reddi pro ra-
tione nequit, sed ad ignorantiam talem nego-
tium reuocandum. Sicut quando pro ratione
est præsumptio, iuxta dicta nuper ex Aucto-
re. Quomodo stare potest vt ratione posses-
sionis regula de tutiori parte eligenda ampliùs
stabiliatur, pro qua firmanda tot inducuntur tex-
tus ex D. Fagnano citato num. 337. quæ pro illa
quidem sunt, sed pro stabilimento ex possessionis
titulo nihil est ponderis vel exigui, sed quod in-
firmare eam potiùs videatur? Iuuat Auctoris
verba hoc loco dare, quæ habet ille pag. 303. vbi
ita scribit, Si ad hanc ex præmißis D. Fagnani do-<marginalia>Fagnanus|doctrinam|eidem non|suffragarit</marginalia>
ctrinam maturè attendatur, in materia fidei & mo-
rum, omnis opinio quatenus probabilis præcisè, dura
sit aut benigna, displicet: omnis illa tutior, siue mo-
raliter certificata iudicio moraliter inuincibili, quòd
sequendo erretur inuincibiliter, si erretur, placet:
neque hac tutior aut strictior quærenda est. Nos istam
doctrinam Dub. 7. per totum efficaciter, ni fallor, pro-
bauimus, illam sequitur pientissimus D. Fagnanus &c.
Sic cùm illa fateatur ingenuè, ex eo habemus,
siue iuxta sententiam D. Fagnani negantis pos-
sessionem in materia virtutum aliarum à iustitia
distinctarum, siue in opposita, omnem probabi-
lem opinionem posse licitè ad praxim aduocari,
cum additamento illo. Ergo sine respectu ad pos-
sessionem dictam etiam id stare potest. Pater illa-
tio. Nam D. Fagnanus illam negat, & D. Fag-
nani sententia probabilis est. Ergo dummodo id
habeatur, quod ipse requirit, iuxta illam erit li-
citum operari à quocumque etiam circa hoc An-
tifagnano. Sicut autem hoc ex eo habetur quòd
ignorantia dicti generis admiscetur, ita & cùm
quis possessionis titulo se tueri contendit, quia
non magis influit titulus iste in hoc casu, quàm
in priori: quandoquidem, vt ostendimus, nequit
reddi pro ratione, & vnica illa est ignorantiæ
peremptoria ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Possumus etiam contra Auctorem ex<marginalia>Sua ex do-|ctrina vrge-|tur Auctor.|contra Go-|netium.</marginalia>
eo, quod admittit, satis robustè consurgere. Ipse
enim pag. 254. Col. 1. Sic ex P. Gonetio argu-
mentum contra doctrinam suam de meliori pos-
sidentis in dubio conditione proponit. Dubitans
in die Iouis an transacta sit media nox potest tuta
conscientia comedere carnes, non verò si in die
Sabbati dubitet. Cuius differentiæ rationem red-
dunt planè ridiculam: dicunt enim quòd in pri-
mo casu libertas vescendi carnibus stat pro die
Iouis, in secundo verò præceptum abstinentiæ
pro Sabbato. Posset enim gulosus in sui fauorem
facilè respondere, quòd sicut in dubijs melior est
conditio possidentis, ita etiam ex alia regula, odia
sunt restringenda, & fauores ampliandi: Est au-
tem odiosum dicere quòd aliquis teneatur ad ser-
uandam abstinentiam absque certitudine suæ
obligationis. Ad quod ille respondet licere die
Iouis &c. comedere carnes, non die Sabbati &c.
quia melior est conditio diei Iouis, in qua licet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0069.jpg/>
@@1@<SE69>54 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>aduersus diem veneris inuincibiliter ignoratum:
tantumq; abesse vt oppositio Gonetij faciat hanc
rationem ridiculam, quin potiùs se ridiculè exsi-
bilandum perhibere, qui talem oppositionem for-
mat &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Iuxta quæ habemus eum, qui die Iouis
audito horologio aliquo carnes comedit, licitè id
facere, quia in possessione est dies talis, & dubius
an transierit, dum horologij alterius expectat so-
num. Ex quo habetur ita esse ignorantiam diei
Veneris, vt necessariò aliqua circa rem istam sub-
sit formido: nam cùm propterea comedat, quia
ad alterius horologij sonum appellat, dum sic agit,
non potest non opinionis contrariæ cogitationem
fouere, cui est formido congenita: ea enim, quæ
est ad horologia attentio, ad opiniones pariter
attentio est, iuxta quas operatur, ita vt impossi-
bile appareat, saltim moraliter, secus operari. Ergo
ignorantia prædicta stat cum formidine partis al-
terius speculatiuè se habente, quatenus non im-
pedit iudicium practicum certum de licita ope-
ratione. Meritò autem Gonetij instantia reijci-
tur, quia differentiam dictam debilissima ratione
conatur euertere, ex regula inquam illa, ad quam
Auctor non respondet, quia nullius roboris eam
esse dignouit. Dicendum tamen regulam de odijs<marginalia>Regula de|odijs & fa-|uoribus|quomodo in-|telligenda.</marginalia>
& fauoribus non ita esse intelligendam, vt quid-
quid odiosum est restringi debeat, & quidquid
fauorabile extendi in omni genere, ex ea solùm
ratione quòd odiosum aut fauorabile sit, sed at-
tentis rerum, de quibus agitur, conditionibus,
verbis legis, & eiusdem ratione: ex quo accidere
potest vt id, quod odiosum videtur, eo quòd onus
apponat, ampliari debeat, & quod fauorabile,
coarctari. Sic illa, in quibus animæ periculum
vertitur, amplianda & extendenda sunt ad latitu-
dinem rationis, iuxta ea, quæ cum multis habet
D. Fagnanus apud Auctorem pag. 253. num. 338.
& priuilegia, quæ vt talia fauorem præseferunt,
quia ab onere eximunt, restringenda multoties
esse benè ostendit Glossa circa Regulam 15. nu. 6.
Estque non facilis negotij certum aliquid con-
stituere, ex quo intelligi possit quando aliquid
sit odiosum, & quando purus fauor: id enim quod
odiosum videtur, quia grauat, potest, vt dixi, ad
fauorem animæ trahi, aut etiam legis: sicut re-
spectu huius esse odiosum, quod personæ com-
modum importat. Item, fauoris & odij cessant
rationes, vbi per legem aliquid statutum inueni-
tur, vt circa decimas videre est, in quibus exem-
pla extant à citata Glossa, & Ioanne Andrea ad-
ducta. Et ita cùm ex Iure habeatur certa regula
de meliore possidentis conditione, contra eam ne-
quit generalior illa de odio & fauore conuenien-
ter allegari. Et quidem Auctores negantes licere
operari in dubio quando præceptum possidet, re-
gulam pręfatam de odio & fauore neutiquàm sibi
fauere plenè recognoscunt, vnde ea non obstante
obligationem ad præcepti adimpletionem agnos-
cunt; in quo rectè se gerere aduersarij negare ne-
queunt, quod & arguens profitetur. Ergo nullius
illa roboris in negotio præsenti, & ita ineptè pro
eôdem allegatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Claudit Auctor Resolutiones suas pag.<marginalia>Vt Resolutio-|nes suas Au-|ctor claudat.</marginalia>
256. vbi regulas quasdam seruandas profert in
concursu æquè probabilium opinionum, quando
est ignorantia certæ possessionis, & partis tutio-<-P>@@

<-P>ris, ac concursus incompatibilium præceptorum,
& sunt ex Fagnano illæ, ac repetitæ, sicut alia, de
quibus dictum n. 79. & ex eisdem contra vtrum-
que valida instructa argumentatio. Sequuntur
deinde diuersæ sententiæ, cum Censuris adiectis,
de quibus non est hoc loco instituenda disputa-
tio: quædam enim ex illis probabiles non modò
sunt, sed cum excellentia in eo genere: aliæ me-
ritò reprobandæ, sicut & reprobatæ aliquæ Pon-
tificia auctoritate, de quibus Parte 1. dum cum
P. Gonetio specialiter ageremus, quia verè pro-
babiles non sunt, licet à modernis nonnullis cum
approbationibus editæ, quorum & nos in officio-
sam licentiam, dum pro opinionum probabilium
licita decertamus sequela, quod non semel admo-
nuimus, reprobamus. Quod insuper contra D.
Caramuelem detonat pro D. Fagnani affectata
defensione, quia caussam non concernit nostram,
pariter omittendum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Auctoris aduersi iudicium circa præsen-
tem controuersiam, & vera demon-
strata sententia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>188.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ag. 320. Resolutionis titulo præmisso<marginalia>DD. Cara-|muelem &|Fagnanum|in substantia|asserti con-|uenire vt|probet Au-|ctor ineptijs|cumulatis.</marginalia>
DD. Caramuelem & Fagnanum in
doctrinæ substantia conuenire, & so-
lis verbis differre affirmat. Probat. Quia D. Ca-
ramuel verbis affirmat in materia fidei & morum
sufficere ad securitatem conscientiæ opinionem
probabilem præcisè, & sine addito: sed iam ar-
gumentis D. Fagnani conuictum reipsa subaudi-
re, ex ignorantia inuincibili moraliter certificata.
Quod in præmissis ad dubium præsens iam visum
asserit, scilicet pag. 318. §. Contra id vbi ait suam
resipiscentiam confirmare per hæc verba n. 255.
& in his, quæ inuincibiliter ignorant, probabilibus
argumentis ducuntur. Quibus appositis ita subdit:
Si ita est, inquies, cur itaque non dicit clarè: Ec-
ce doctrina D. Fagnani de probabilitate ex igno-
rantia inuincibili moraliter certificata, in ipso-
met Empyreo apud Angelos gloriosos locum ha-
bet? Debet quidem, sed humanæ infirmitati
parcendum: nam pudet extraiudicialiter in ipso
actu Apologetico propriam turpitudinem clarè
fateri &c. Pergit in Resolut. citata dicens maxi-
mè ex eo D. Caramuelis cum Fagnano consen-
sum euinci, quòd continuò supponat, licet falsò,
opinionem probabilem præcisè includere igno-
rantiam inuincibilem, cùm D. Fagnanus verbis
neget in materia fidei & morum sufficere ad se-
curitatem conscientiæ opinionem probabilem,
præcisè & sine addito: sed à D. Caramuele ta-
men non conuictus, reipsa subaudiat: Nisi ex ig-
norantia inuincibili moraliter certificatum: vt patet
ex præmissis ad Dub. 2. & 3. (scilicet nu. 3. 13.
& 14.) ac summario totius doctrinæ D. Fagnani
ad Thesim: Ad securitatem conscientiæ non sufficit
(nota, ait Auctor) opinio probabilis: quæ æquiualet
huic: In opinione probabili præcisè, siue præscindendo
ab ignorantia inuincibili legis vel præcepti de alijs
quàm necessarijs ad salute&#x0303; neceßitate medij, de quibus
solum quæstio & thesis, non est conscientiæ securitas.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0070.jpg/>
@@1@<SE70>De opinione probabili. Sectio XXII. 55
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Adhæc erunt qui rideant D. Caramue-<marginalia>D. Caram.|ab impeti-|tione absur-|dissima Au-|ctoris eui-|dentissimè|vindicatus.</marginalia>
lem argumentis D. Fagnani conuictum, cum
eôdem tandem in præsenti controuersia sentire,
ex eo scilicet quòd ignorantiam inuincibilem in
opinionum probabilium sequela reperiri conce-
dat; cùm constet ipsum multò ante concertatio-
nem istam, & opus D. Fagnani editum, ignoran-
tiam huiusmodi agnouisse, & indubium affir-
masse, scilicet in Theologia Regulari n. 64. Editio-
nis 2. An. 1646. §. Quartam, & in Theologia fun-
damentali n. 1331. vbi post adducta Christi ver-
ba. Matth. 11. Iugum meum suaue est, & onus
meum leue, de quibus nos suprà Sect. 14. pro be-
nignarum opinionum defensione, ita scribit: Scio
multa opponi contra ab huius æui hæreticis (Luthe-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
ranis, Caluinianis, Iansenistis,) & inter alia illud
Matth. 7. Arcta est via, quæ ducit ad vitam: vt vel
hinc inferre liceat, tam esse arctam, vt peccet homo
in ijs, quæ necessariò facit: tam esse angustam &
strictam, vt non admittat opiniones probabiles: nam
istæ hoc solo capite ab iniquitate excusantur, quòd
qui probabilem sequitur opinionem, insuperabiliter
veritatem ignoret, adeôque debeat non peccare: si
enim insuperabilis ignorantia non excusaret à pec-
cato, iuberet impoßibilia Deus &c. Ecce non solùm
ignorantiam inuincibilem ante Fagnanum editum
admittentem, sed rationem probabilium opinio-
num, vt sequi eas liceat vnicam esse iuxta com-
munem scriptorum sensum affirmantem, vt non
nisi per affectatam calumniandi libidinem affir-
mari queat doctrinam hanc à præfato didicisse
Scriptore eius argumentis conuictum; cùm aliàs
scriptor idem vix ignorantiæ talis meminerit, vt
eam pro fundamento vnico suæ protulerit asser-
tionis, ab Auctore ita sentire coactus, ob vnum
vel aliud verbum perfunctoriè prolatum: quam-
quàm verosimile sit ignorantiam inuincibilem
agnouisse, quam aliàs excusare à peccato asse-
ruit, & à sequela opinionis falsæ, & non tutæ, vt
vidimus n. 183. Quî ergo stet vt argumentorum
illius pondere D. Caramuel eius sententiæ sub-
scripserit, quando nec talia apud ipsum extant
argumenta? Vnde quod de pudore in resipiscen-
tia clarè fatenda dicitur, figmentum iniuriosum
est cordato nemini placiturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Veriùs posset ex dictis aliàs concordia<marginalia>Concordia|aliunde fun-|data, propo-|sito modo|formandæ|conscientiæ|iuxta Fag-|nanum.</marginalia>
dicta fundari, ex eo scilicet quòd idem modus
formandæ conscientiæ videtur ab vtroque, & ab
alijs eius sententiæ asseclis obseruari: in Compen-
dio quidem doctrinæ, quod Auctor exhibet
pag. 230. sic ille scribit, nonnullis omissis: Si vis
periculum euadere, hæc obserua. Primùm inuoca di-
uinum auxilium, ne te errare permittat, & mox ag-
gredere opinionem, quæ negat actum esse licitum, &
examina diligenter illius motiua: & si agnoueris
eam non habere rationes suasibiles, vel auctoritates
mouentes, tunc conuertas te ad opinionem oppositam,
accuratôque studio expende vnam quamque rationem
illi fauentem: & vbi cognoueris illas esse suasibiles
seu probabiles, tunc illas omnes simul coniunge; &
si illis vsque adeò acquiescat intellectus, vt concipiat,
& (hîc addit Auctor, inuincibiliter) quòd tamen
numquàm in sic discurrente occurrit) apprehen-
dat rem ita esse, & iudicet sine vlla formidine opi-
nionem illam esse veram, intrepidè eam sequaris:
quia quamuis non sis certus de illius veritate per de-
monstrationem, tamen certus es moraliter (hic etiam<-P>@@

<-P>addit Auctor, puta ob ignorantiam inuincibilem er-
roris, si fortè erret, cuius tamen ille non meminit)
cùm ex illis probabilibus consurgat certitudo talis,
quæ sufficiat ad rectè operandum. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Quæ quidem & D. Caramueli & alijs<marginalia>Non dissimi-|lis in Cara-|muele &|asseclis com-|probatur.</marginalia>
eius sententiæ patronis non possunt non omnino
probari. Cùm enim & rationis & auctoritatis mo-
menta ad probabilis opinionis licitam sequelam
requirant, & prudentem operandi modum om-
nem practicèformidinem excludentem, id equi-
dem præstant, quod præfatus scriptor expenden-
dum & præstandum affirmat. Et quidem illam
motiuorum expensionem & coniunctionem pro-
ptereà necessariam iudicat, quia aliàs formido
practica nequit excludi: cùm ergo posse excludi
per iudicium practicum certum, de quo scripto-
res aduersi, (si tamen aduersi) ex dictis constet;
non est in eorum modo philosophandi reipsa di-
uersitas. Cui non obstant sequentia: Sed si cog-<marginalia>Fagnanus.</marginalia>
noueris hanc partem habere pro se rationes non tanti
ponderis, vt eis simul iunctis intellectus tuus omninò
acquiescat, sed tantum assentiatur fluctuans, & cum
formidine, adhibe diligentiam an poßis formidinem
illam explodere, & si hoc assequi potueris, poteris
tutò sequi eamdem opinionem, & iuxta illam consu-
lere, quia iudicium tuum, quod manente formidine
erat probabile, ea deposita desinit esse tale, & incipit
esse certum ea certitudine, quam exigit moralis ma-
teria &c. Vbi nihil videtur quod possit obstare,
quia solum iudicium fluctuans practicum remo-
uetur, quod ex ijs, quæ inferiùs subdit videtur
haberi compertum, dum ait: Aliôquin exponis te
periculo, & lethaliter peccas, cùm in iudicio practico
formido & scrupulus, nisi deponatur, sit mors con-
scientiæ. Atqui iuxta D. Caramuelem & alios,
deponitur in iudicio practico formido & scrupu-
lus: ergo dum sic procedit operatio, non est in
ea mors conscientiæ, immò nec vulnus.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Prætereà stante assensu cum formidine,<marginalia>Promouetur|probatio.</marginalia>
si facta diligentia inueniatur, quomodo possit sic
opinans formidinem illam explodere, licitum est
iuxta illam operari & consulere: Atqui acceden-
te iudicio practico, de quo dictum, inuenitur
quomodo formido possit explodi. Ergo &c. Maior
est Auctoris doctrina, & Minor ostenditur: Nam
per iudicium practicum de licita sequela opinio-
nis probabilis formido ita se habet, ac si non ad-
esset: ergo exploditur, cùm moraliter, virtuali-
ter, aut æquiualenter non sit, quia quod non in-
fluit, non videtur adesse. Id quod ex concessis
vrgetur apertè: nam cùm sublata formidine, vt
dicitur, operatur quis, accidere frequenter potest,
vt iudicium circa opinionem sit falsum; & tamen
licita est operatio, quia falsitas ita se habet, vt
non influat: neque enim iudicium vt falsum, est
regula operationis: & ita perinde se habet ac si
esset verum. Similiter cùm quis iudicans opinio-
nem esse veram, ex leui motiuo ad operandum
progreditur, veritas, quæ reuera potest opinioni
competere, non influit, vnde non secus ac falsitas
se habet in ordine ad operationem, quæ licita esse
non potest: Ergo similiter est de formidine iudi-
candum.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Deinde, Operans iuxta modum præfa-<marginalia>Robur addi-|tum eidem.</marginalia>
tum omnem excludentem formidinem, excusatur
ratione ignorantiæ inuincibilis, vt contenditur:
ergo similiter operans iuxta eum quem defendi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0071.jpg/>
@@1@<SE71>56 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>mus, poterit excusari. Illationem ostendo: Nam
sicut in priori illo modo impossibile est explorare
quæ opinio vera sit, quæ falsa, ita & in secundo:
vnde & ignorantia est insuperabilis. Si dicatur in
posteriori adesse dubium, quo stante non licet
contra præceptum operari. Contra est, quia non
est dubium propriè dictum, sed assensus firmus,
quo aliquis iudicat rem ita esse, inter quæ diuersa
est ratio, vt constat. Item. Operans cum for-
midine opinioni congenea potest inuincibili-
ter iudicare formidinem non obstare honestæ
operationi, & eo modo ad operationem se
aptare, quem D. Fagnanus adhibendum iudi-
cat ex probabilibus iunctis certitudinem elicien-
do, ex rationibus inquam, auctoritatibus Scripto-
rum, vsu sapientium, & probitate insignium, vni-
uersitatum approbatione, SS. Alexandri Decreto
pro opinionibus à facultate Theologica Parisiensi
damnatis. Quæ quidem, si de opinione aliqua
ageretur, pro qua D. Fagnanus in deliberationem
veniret, proculdubio sufficientia iudicaret, vt
omni explosa formidine, illam & amplexaretur,
& secundùm eam consulere minimè dubitaret;
sicut & Auctor ignorantiam inuincibilem reco-
gnoscens, qua posita, vt ipse passim inculcat, salua
sunt omnia. Atqui omnia illa concurrunt, vt
quis, non obstante speculatiua formidine, possit
similiter de opinione statuere, quæ licitam affir-
mat opinionis probabilis sequelam, vt videtur
compertum: ergo iuxta illam potest similiter
procedi, & ita stare doctrinæ reipsa Conformi-
tas, licet verbis videatur discordare.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Neque contra hoc facit, si dicatur iudi-<marginalia>Obiectio ox|incertitudine|iudicij pra-|ctici ob Au-|ctorum con-|tradictio-|nem.</marginalia>
cium prædictum certum esse non posse, quando-
quidem contra illum citatus vterque Scriptor in-
surgit: cùm tamen certa videantur esse incon-
cussa & irrefragabilia. Hoc enim nullius roboris
est, cùm in fundamento assertionis compugnan-
tia nulla sit, stante scilicet certo iudicio de hone-
state operationis, quod quidem fatentur omnes.
Et cùm Auctores citati certitudinem in suo for-
mandæ conscientiæ modo recognoscant, quem
alij pariter, ea nequit stante illorum explicandi
ratione, in modo, qui videtur oppositus, cum
fundamento negari. Præterquàm quòd dici po-
test hîc non agi de certitudine secundùm se, sed
subiectiua, qualis esse & non esse in modo, quem
Auctores citati sequuntur, frequenter potest.
Nam iuxta illum certitudo sumitur ex rationibus
suasibilibus simul iunctis: at potest accidere, vt
rationes, quæ alicui videntur sufficere vt formi-
dinem explodant, respectu alterius non tales vi-
deantur: & ita videmus homines diuersimodè
sentire, cùm apud illos obuia sint pro assensu mo-
tiua; vnde & diuersitas circa opinionum ample-
xum. D. Fagnanus expensis alicuius opinionis
motiuis, eam reijcit, quia fundatur in possessione
libertatis, quam tamen Auctor amplectitur: &
putat se certum iudicium circa licitam sequelam
habere, & ignorantiam inuincibilem, quam ta-
men vincibilem D. Fagnanus arbitratur. Et hoc
etiamsi oppositæ sententiæ probabilitatem ali-
quam concedamus: nam iuxta veritatem senten-
tia asserens licitam esse opinionis probabilis se-
quelam secundùm se omnino certa reputanda
est, pro qua non vnam, sed plures Prima Parte
demonstrationes exhibui.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Et vt hic euidens aliquid opponamus, sic<marginalia>Euidens pro|vera sen-|tentia de-|monstratio.</marginalia>
arguo. Datur opinio verè probabilis, iuxta quam
aliquid est licitum, quod tamen opposita senten-
tia negat: Ergo licitum est illam sequi. Assump-
tum est euidens. Et admittitur à citatis etiam
Auctoribus, ex quibus nu. 190. illud: Aggredere
opinionem, quæ negat actum esse licitum. Conse-
quentiam probo: Quia opinio talis affirmat lici-
tum esse illam sequi: ergo qui illam amplectitur,
licitè operatur. Antecedens constat, & conse-
quentia item: Quia talem opinionem amplexus
habet iudicium hoc: Mihi est licitum hoc facere.
Ergo faciens nihil committit illicitum. Conse-
quentia est euidens: Nam aliàs cum iudicio præ-
fato de licita operatione esset etiam aliud, quo
affirmaret non esse licitam operationem, & ita
esset manifesta contradictio. Nec dicas id, quod
ex citatis positum nu. 191. licitum quidem esse
iudicium probabile, sed explosa formidine, per
quod desinit esse tale. Contra hoc enim est præ-
cedens argumentum. Et vrgeo. Nam opinio ma-
nens in statu opinionis affirmat tale aliquid esse
licitum, vnde & dicitur: Aggredere opinionem &c.
& non Aggredere quod opinio non est. Et ita currit
discursus noster, & est ille saltim moraliter eui-
dens. Qui roboratur ex Decreto SS. Alexandri
damnantis censuras Parisienses, quia versantur
circa opiniones grauium Scriptorum vsu recep-
tas. Atqui Auctores huiusmodi de opinionibus
loquuntur vt opiniones sunt, & ita Pontifex sub
eodem sensu illas censura dignas existimat: illas
ergo vt tales sequi licet, & non tantùm sub ea si-
nistra intelligentia, iuxta quam opiniones esse de-
sinunt. Bulla Decreti præfati extat apud Ama-
dæum Editione 4. in principio.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Neque contra Patrem Bonæ Spei plura,<marginalia>Inofficiosus|Auctoris la-|bor ostendi-|tur.|Sap. 3. v. 15.</marginalia>
qui suo illo labore, non eum est habiturus fru-
ctum, quem bonis promittit æterna Sapientia
laboribus Sap. 3. v. 15. Bonorum enim laborum glo-
riosus est fructus Litteraria enim Respublica adeò
est veritate, quam ille demoliri conatur, imbuta,
probabilium sententiarum licitam sequelam am-
plexa, vt quod ille pro suo placito congerit, pro
nihilo sit habitura. Non ergo gloriosus laboris
fructus, quem nec bonum erunt qui non trepi-
danter affirment. Et quidem dum suum Fagna-
num defendere satagit, cum eo dolêre compelli-
tur huius sæculi infelicitatem, dum probabilium
opinionibus abortubus fidelium conscientijs de-
trimenta quam plurima ingenerari conspicimus.
Atqui malum hoc bonis illorum laboribus non
amouetur, sed fouetur, immò & crescit: Non
ergo est eorum fructus gloriosus. Maior videtur
certa, & Minor ostenditur: Nam quælibet opi-
nio, quæ alicui videbitur hic & nunc certa lice-
bit ipsi, & ad praxim eam poterit applicare: ad
licitam enim sequelam id tantùm requiritur.
Quòd si dicatur fundamenta debere esse grauia,
id quidem non ex rebus ipsis multoties æstiman-
dum, sed ex illorum apprehensione: quæ enim
leuia videntur quibusdam, alijs grauia & solida
peruidentur, vnde & opinionum diuersitas, vt nu-
per dicebamus. Ergo ex præfato dicendi modo
non remouetur malum, sed fouetur, dum id, quod
aliàs licitum nō apparebat: licitum aut aliunde, aut
pariter verbis mutatis demonstratur. Ex quo &
fit malum huiusmodi crescere, quia & nouum à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0072.jpg/>
@@1@<SE72>De opinione probabili. Sectio XXIII. 57
<duolan 2><-P>ratione & auctoritate eidem nutrimentum exhi-
betur. Vide infra Sect. 33.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Quæ postquàm scripta ad manus venit<marginalia>Opus P.|Terilli pro-|positum, &|commenda-|tum.</marginalia>
eruditum opus, ingeniosum, solida subtilitate
compactum, & solertissimè profectò elaboratum
P. Antonij Terilli Angli è Societate nostra, hoc
titulo: Fundamentum totius Theologiæ moralis, seu
Tractatus de conscientia probabili, in quo quà ratio-
ne, quà auctoritate irrefragabili vsus cuiusuis opi-
nionis practicè probabilis demonstratur esse licitus.
Vbi cùm demonstrationem audiemus, quam &
nos non vno in loco præmisimus contra Scripto-
res illos rigidæ contentionis, gaudendum sanè,
quia positionem dictam contra eos statuit, qui-
buscum & nos seriò & efficaciter decertauimus,
Fagnanum inquam, Mercorum, Vincentium
Baronum, & Franciscum Bonæ Spei. Scripsit
autem ille in Anglia, vnde & facultas pro impres-
sione Londini à P. Prouinciali Anglicanæ Pro-
uinciæ concessa, vt videri apud eum potest. Ex
quo id non parùm ad præsentem caussam oppor-
tunum eliciendum, doctrinam scilicet nostram
talem esse, vt digna debeat Apostolico illo spiritu
& zelo censeri, quo in regno illo Societatis nostræ
Patres collaborant, Martyrij frequentissimi can-
didati; vnde & laxitatum Euangelicæ non con-
gruentium doctrinæ minimè defensores. Licet
autem opus præfatum omni sit acceptione dignis-
simum; nihilominus, quia nonnulla ijs, quæ à
nobis tradita sunt videntur aduersari, ea hoc loco
discutiamus oportet, & cum bona docti Patris
venia ad verosimiliorem sensum, & communissi-
mè receptum aduocemus. Et quia ad discepta-
tionem cum P. Bonæ Spei hoc etiam videtur
spectare, Sectionum seriem prosequimur. Et
ita sit.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ex duabus æquè probabilibus opinioni-
bus licitam esse alterutrius sequelam
efficaciter ostenditur, modo pro eo con-
uenientissimo declarato.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>198.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultatem præsentem euoluens<marginalia>1. Auctoris|Assertio.</marginalia>
præfatus scriptor Quæst. 8. Tractatus
dicti, quatuor illam assertionibus
censuit enodatam, quarum Prima sic habet: Vo-
luntas flectere potest intellectum, ad assensum cuili-
bet ex partibus contradictionis præbendum: modò
partes illæ pro priori ad omnem affectum & assensum
sint æquè probabiles, & motiua, in quibus earum
probabilitas consistit, sint dissimilia. Supponit as-
sertio id, quod experientia compertum habetur;
voluntatem scilicet ante omnem assensum circa
obiecta probabilia, posse erga vnum illorum ma-
gis affici. Item in obiectis huiusmodi motiua
probabilitatis esse posse dissimilia, vel quia ex ra-
tionibus dissimilibus desumuntur, vt si pro vna
parte staret experimentum, & pro altera princi-
pium aliquod metaphysicum, vel quia vna pars
soli auctoritati niteretur, altera rationi: vel demum
si vtraque contradictionis pars tam rationibus,
quàm principijs diuersis fundaretur. Ex quo ap-
paret quando motiua similia sint dicenda; talia<-P>@@

<-P>enim sunt quæ ab auctoritatibus similibus desu-
muntur, vt Auctor explicat n. 2. vbi & addi po-
test similia etiam posse motiua existere iuxta da-
tam explicationem, si vtraque experientiæ, aut
eidem principio motaphysico aliter intellecto ni-
terentur, vt non semel accidit. Secunda idem sta-
tuit, cùm motiua sunt similia. Tertia similiter,<marginalia>Tres aliæ.</marginalia>
etiam si ante assensum, & affectum sit facta mo-
tiuorum comparatio. Quarta, vt sequitur: Appa-
rentia verisimilitudinis consequens ad assensum,
quem intellectus vni contradictionis parti absolutè
præbuit, semper maior est, quàm apparentia veritatis
pro parte opposita. Atque in hoc sensu verum est in-
tellectum numquàm assensum præbere, nisi parti, quæ
omni apparentia inspecta, tam antecedente, quàm
consequente dictum assensum, apparet probabilior.
In qua supponitur id, de quo num. 3. vbi probat
inter intellectum & voluntatem in eo esse pari-
tatem, quòd sicut voluntas per ipsam obiecti ele-
ctionem vehementiùs in illud propendet, quàm
ante eiusdem electionem; ita intellectus tam per,
quàm post assensum alicui obiecto præstitum,
longè maiore vi ad illud credendum impellitur,
quàm impelleretur pro illo priori, in quo obscurè
tantùm stimulabatur ad assensum illi præstan-
dum. Quibus non obstantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Dico Primò. Siue motiua sint similia,<marginalia>Contraria|Primæ sta-|tuitur ne-|gans inter|aqualia as-|censum.</marginalia>
siue dissimilia, intellectus ex imperio voluntatis
nequit alterutri parti æquè probabili assensum
præstare, & consequenter neque iuxta ipsum
operari. Ita dictum à nobis & probatum Parte 1.
n. 43. & 44. & modò arguo.</P>
<P>  Primo, Quia stante assensu circa vnam partem<marginalia>1. Ratio ex|immutatio-|ne obiecti.</marginalia>
iudicat intellectus rem ita esse, & consequenter
negat oppositum; quia si vnum est verum, ne-
cessarium est aliud esse falsum, & consequenter
vt tale iudicetur vnum quodque illorum. Tunc
vltra. Nulla facta in obiectis mutatione, statim
post assensum dictum potest è conuerso assensus
circa id, quod falsum iudicabatur, versari, illud
verum iudicante intellectu, & consequenter fal-
sum id, quod verum putabatur, nec solùm con-
trariæ, sed contradictoriæ etiam enuntiationes
efformari. Atqui hoc manifestè implicat: ergo &
illud ex quo sequitur. Maiorem probo: Nam
sicut ex imperio voluntatis potest assensus prior
poni, ita & ex eodem suspendi absolutè, lieet non-
nulla aliquando appareat difficultas: Atqui eo
suspenso potest circa oppositum inclinari intelle-
ctus, cùm sit eadem omnino ratio pro illo ac pro
priori, similis scilicet probabilis: Ergo &c. Minor
autem est comperta, vnde & irrefragabilis con-
sequentia. Vbi pro solutione recurri nequit ad<marginalia>Præ clusum|effugium de|maiori ap-|parentia.</marginalia>
4. assertionem de maiori apparentia comitante
aut consequente, si velit Auctor ea posita non
posse iudicium variari: id enim ex ipsius princi-
pijs potest manifestè conuelli. Primo scilicet ex
paritate cum voluntate, quæ inter duo æqualia
bona, etiam talia iudicata, potest exequi electio-
nem. Vnde n. 2. solùm puro bono prærogatiuam
attribuit necessitandi euidenter voluntatem ad
sui amorem, sicut puro vero necessitandi intelle-
ctum ad præbendum illi assensum: Atqui volun-
tas posita boni vnius electione æqualis alteri, po-
test illo reiecto, alterum, quod priùs reprobarat,
amplecti. Ergo &c. Secundo, Maior illa apparen-
tia, vt habet num. 35. fundatur non solùm in ipsa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0073.jpg/>
@@1@<SE73>58 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>iudicantis auctoritate, sed potissimè in vitali re-
præsentatione affirmatiua obiecti vt veri, & reie-
ctiua oppositi vt falsi, id est in ipso iudicio illud
absolutè affirmante verum: sed etiam in affectu
voluntatis ad illam partem, à quo, vt à voluntatis
imperio assensus ille, vtpotè obscurus, dependet.
Ex quibus postremis verbis euidenter arguitur:
Nam apparentia dicta eo, quo explicatur, modo,
vtpotè obscura, à voluntatis dependet imperio:
ergo cessari ab illo potest, & quidquid circa par-
tem electam peractum est, ad oppositam trans-
ferri, & ita apertæ contradictioni locum, impossi-
bili aliàs, aperiri. Ex quo habetur, (ex obscuri-
tate scilicet,) cum qua apparet obiectum; vt etiam
si opinio sit probabilior non necessitetur intelle-
ctus ad assensum pro illa: vnde si ex imperio vo-
luntatis illum præstet, cessare ab eo potest, cessan-
te imperio; vnde hoc communiter scriptores tra-
dunt, de probabili assensu disserentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Secundò arguo. Nam stante testium<marginalia>2. Ex te-|stium pari-|tate.</marginalia>
paritate nullus potest condemnari; paritate in-
quam non numerali, sed qualitatiua, ita vt iudex
sit in æquilibrio constitutus, eo quòd intellectus
in actu primo in nullam partem possit propende-
re. Vnde sic disponunt leges, ex quibus l. Ob car-<marginalia>L. Ob car|nem.</marginalia>
nem ff. de testibus sic habet: Si testes omnes eius-
dem honestatis & existimationis sint, & negotij qua-
litas, ac iudicis motus cum his concurrit, sequenda
sint omnia testimonia. Si vero ex ijs quidam eorum
aliud dixerint, licet minori numero, credendum est,
sed quòd ratione negotij conuenit, & quod inimicitiæ
aut gratiæ suspicione caret: confirmabitque iudex
motum animi sui ex argumentis & testimonijs, quæ
rei aptiora, & vero proximiora esse compererit: non
enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram
testimoniorum fidem, quibus potiùs lex (aliàs lux)
veritatis assistit. Sic lex: quod quidem proptereà
accidit, quia stante paritate dicta, nequit prudens
formari iudicium de iustitia, quæ vni partium
potiùs quàm alteri assistit. Atqui iuxta præfatum
dicendi modum iudex condemnare quem vellet
posset, prudenter iudicando: tale enim iudicium
prudens nu. 40. & stante maiore illa apparentia,
est probationis excessus, iuxta quem ritè confir-
matur motus animi in iudice. Vbi responderi ne-<marginalia>Euasio ex|opinione de|minùs pro-|babili sen-|tentia in|iudice de-|pulsa.</marginalia>
quit probabilem esse sententiam posse iudicem
iuxta æquè probabilem, immò & iuxta minùs
probabilem iudicare, de quo nu. 54. & inferiùs
Sect. 27. ex quo videtur vis rationis infringi, vt
non appareat efficax, sicut in caussa præsenti ne-
cessarium iudicamus. Sed perstat illa: nam sen-
tentia dicta non procedit quando agitur de pro-
babilitate in quæstione facti, in qua tota resolutio
ad testium depositiones penitus reuocatur, non
vbi de iure agitur, vbi diuersa est ratio; quæ dif-
ferentia communiter à Doctoribus adhibetur, de
qua & dictum suprà nu. 64. & loco ibidem citato.
Deinde sententiam prædictam amplexi, non ideò
ita pronuntiant, quòd existiment eum, qui ita
operatur habere assensum absolutum circa opi-
nionem, id enim negant, & solùm affirmant lici-
tum esse aliorum sententiam sequendo, de quo
dictum nu. 16. 17. & 137. & inferiùs resumen-
dum. Neque etiam dici potest leges, de quibus
supra, ad solum forum externum pertinere, nam
licet ita sit, ad illa intendunt vt iudices habeant
vnde possint iustum iudicium, & prudentem<-P>@@

<-P>assensum affirmare, vt ex earum tenore con-
stat.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Tertiò. Dubio stante ob rationes vtrim-<marginalia>3. Ex statu|dubio.</marginalia>
que pares, nequit assensus, nisi fortè temerè, ali-
cui parti præstari: ergo neque in casu, de quo
agimus. Antecedens est certum, & communiter
admissum, cuius ratio est manifesta: nam aliàs
dubium non esset dubium, quandoquidem cum
illo absolutus habetur assensus, qui eo ipso erit
opinatiuus, & non illud, quod eidem contra po-
nitur, iuxta receptissimam Doctorum explicatio-
nem. Consequentia probatur: quia in dubio id
proptereà accidit, nam intellectus ob paritatem
rationum est in æquilibrio, vnde necessarium est
vt aliquid superueniat, quo ad alterutram partem
inclinetur. Atqui idem accidit in conflictu opi-
nionum, vt constat: Ergo &c. Neque obstat si
dicatur motiua in dubio esse debilia, quod secus
accidit in opinionibus. Contra id enim est etiam
stantibus fortioribus motiuis, vnum ab alio non
superari, & ita neque æquilibrium tolli, vnde ea-
dem ratio perstat. Præterquàm quòd non semper
motiua sunt ita debilia, & tamen operari non li-
cet ijsdem stantibus, quod tamen liceret, si talia
essent, ideò enim scrupulis vexati operari ijsdem
non obstantibus possunt, immò & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod de apparentia ma-<marginalia>Contra As-|sertionem 4.|statuitur|secunda.</marginalia>
iore dicitur in 3. Assertione minimè satisfacit. Id
constat ex prima nostra ratione, & etiam ex se-
cunda. Deinde. Aut ratione affectus aliquid ap-
paret specialius in obiecto, aut non? Si primum,
mutatur quæstionis status, iam enim est probabi-
lius. Si posterius, nihil est vnde crescere affectus
possit, quia iste non excitatur nisi ex obiecti re-
præsentatione. Item, specialis apparentia esse ne-
quit, quia si oppositam partem amplecteretur, si-
milis apparentia existeret, potuit autem partem
oppositam, qui alij assensum præbuit, amplecti:
immò vt nuper arguebamus, ea dimissa, quæ mo-
do extat, potest alia cum opinionis alterius ele-
ctione succedere, de quo & dicemus inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod ad negotium mo-<marginalia>Sententiæ|aduersæ inu-|tilitas detri-|mentosa.</marginalia>
rale spectat sententia dicta nihil conducit, sed
efficit. Probatur. Nam etiamsi assensus præstari
nequeat absolute loquendo quantum ad existen-
tiam obiecti opinabilis, potest tamen circa pro-
babilitatem sententiæ præberi. Et eo stante ad
operandum progredi iuxta dicta nu. 200. & ratio
est, quia stante assensu operari quis potest, eo
quòd prudenter se gerat, dum ratione & auctori-
tate competentibus ductus operatur. Atqui sub-
lato assensu stat etiam prudens operandi modus,
dum quis auctoritate competenti mouetur, ratus
ita sentientibus rationes solidas non deesse, quas
& dignoscere potest, dum de probabilitate iudi-
cat: ergo & potest nullo præbito assensu licitè
operari. Quæ ratio est euidens Prætereà, senten-
tia dicta philosophicè loquendo difficilis est: er-
go quando de complananda probabilitatis via a-
gimus, incommodè vsurpatur, occasionem aduer-
sarijs exhibendo id exprobrandi, quòd scilicet ad
sententiam pro licita opinionis probabilis sequela
stante defendendam, inuerosimiles, quia difficiles
in Philosophia sententias vsurpamus. Non ergo
confert, sed efficit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0074.jpg/>
@@1@<SE74>De opinione probabili. Sectio XXIII. 59
<duolan 2><Z><A+1>Argumentorum quorumdam solutiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>204.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimò arguitur Motiua æqualia talia<marginalia>1. Obiectio ex|conditionali|libertate in-|tellectus.</marginalia>
sunt, vt si intellectus liber esset, sicut est
voluntas, haberet motiuum sufficiens ad assen-
tiendum, sicut voluntas habet ad amandum. Er-
go sufficit vt per imperium voluntatis ad alter-
utram partem credendam flectatur: nam volun-
tas quoad hanc determinationem aliud non facit,
quàm vt suppleat vices, quas intellectus supple-
ret, si esset liber. Quod vrgetur. Nam absurdum
est existimare voluntatem plus requirere in mo-
tiuo potentiæ sibi subiectæ, vt motum eius impe-
ret, quàm ipsa in proprio motiuo requirit, vt ad
electionem se determinet.</P>
<P>  Respondeo dato antecedenti negando conse-<marginalia>Non vrgere|ostenditur.</marginalia>
quentiam. Et ratio est, quia si intellectus esset
liber, esset pariter voluntas, & ita non est mirum
si id staret quod intenditur. Voluntati enim ita
est propria libertas, vt alteri nulli conuenire queat.
Id autem quod de imperio additur supplente li-
bertatem intellectus, circa ea admittendum est,
in quibus non interuenit repugnantia, quam ta-
men in casu præsenti vidimus n. 199. Sicut dici
potest supplere libertatem inferiorum potentia-
rum; cùm tamen in ijs nihil tale confingi posse
certum sit, quale in intellectu contingere posse
contenditur. Neque vrget quod additur: plus
enim voluntatem requirere in motiuis potentiæ
sibi subiectæ, ex conditione potentiæ ipsius pro-
uenit, & defectu libertatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Secundo ex Stephano Spinula Vbicum-<marginalia>2. Ex illius|inclinatione|ad opposita.</marginalia>
que datur inclinatio naturalis alicuius potentiæ
ad terminum aliquem, terminus ille possibilis est,
quia naturalis inclinatio non est frustrà, nec ten-
dit ad impossibile. Sed intellectus stante motiuo
probabili pro vna parte, ex vi motiui oppositi
æqualis trahitur ad assensum præstandum parti
oppositæ; Ergo assensus illius partis est possibilis,
etiam stante motiuo æquali in oppositum. Maior
videtur per se nota, & declaratur, atque vrgetur
exemplo voluntatis potentis ex æqualibus eligere
quod voluerit bonum. Minor est euidens per
communem experientiam: dum enim quis cre-
dit, tentatur sæpè ad discredendum; nam moti-
ua, & si leuiora sint, pro discredendo; solicitant
tamen; Ergo quando æqualia sunt, vt in casu no-
stro, certior erit ad assensum inclinatio, & ita etiam
possibilis.</P>
<P>  Respondeo data Maiori, distinguendo Mino-<marginalia>Commoda|cum explica-|tione solutio.</marginalia>
rem: Trahitur intellectus ad assentiendum modo
conuenienti naturæ, concedo; repugnante, nego.
Modus conueniens & accommodatus est, vt non
stante motiuo æquali, quod obstet, assentiri pos-
sit: id autem possibile est. Quemadmodùm licet
motiua vtriusque partis simul moueant volunta-
tem, nequeunt tamen simul efficaciter amari, quia
modus ille accommodatus non est naturæ immò
& quandoque impossibilis. In quo non video
quidquam esse momenti, vt circa id oporteat am-
pliùs distineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Tertiò. Ex D. Thoma q. 14. de veritate,<marginalia>3. Ex D.|Thoma.</marginalia>
arti. 2. vbi ita loquitur: Quandôque intellectus non
potest determinari ad alteram partem contradictio-
nis, neque statim per ipsas definitiones terminorum,
sicut in principijs, nec etiam virtute principiorum,<-P>@@

<-P>sicut in conclusionibus demonstratiuis est: determi-
natur autem per voluntatem, quæ eligit assentire vni
parti determinatè & expreßè, propter aliquid quod
est sufficiens ad mouendum voluntatem, non autem
ad mouendum intellectum, vtpotè quòd videtur bonum
vel conueniens huic parti assentire. Et ista est dispo-
sitio credentis, vt cùm aliquis credit dictis alicuius
hominis, quia videtur decens, vel vtile; & sic etiam
mouemur ad credendum dictis, in quantùm nobis re-
promittitur, si crediderimus, præmium vitæ æternæ.
Et hoc præmio mouetur voluntas ad assentiendum his,
quæ dicuntur, quamuis intellectus non moueatur per
aliquid intellectum. Sic Doctor Sanctus expressè
admittens voluntatem posse flectere intellectum
ad assentiendum motiuo, quamuis non possit per
se intellectum determinare; vbi non solùm de fide
diuina, sed etiam de humana loquitur, in quibus
constat posse motiua inueniri, quæ vrgeant in
oppositum.</P>
<P>  Respondeo S. Doctorem in casu quæstionis<marginalia>Illius pro op-|posito com-|perta mens.</marginalia>
non loqui, pro quo citata quæst. arti. 1. satis men-
tem suam reddiderat manifestam, ita scribens:
Quandô&#xE8BF; intellectus non magis inclinatur ad vnum,
quam ad aliud, vel propter defectum rationum, vel
propter apparentem æqualitatem eorum, quæ mouent
ad vtramque partem, & ista est dubitantis dispositio,
quæ fluctuat inter duas partes contradictionis. Hæc
ille, qui de dubio etiam probabili statuit; si enim
de alio eius esset mens, iam illam satis declaraue-
rat, dum defectum posuerat rationum: & ita cùm
addit æqualitatem, dubium probabile compre-
hendit: atque ideò sicut in illo repugnat assen-
sus, nisi fortè præceps & temerarius, sic &
in alio. Cui clarissimæ auctoritati solutiones ali-
quæ adhibentur, quas vt inuerosimiles præter-
mitto.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Quartò. Intellectus assentiri potest mo-<marginalia>4. Ex assensis|circa proba-|bilius.</marginalia>
tiuo probabiliori: ergo & æquè probabili. Ante-
cedens demonstratum supponitur, & consequen-
tia probatur: Quia distantia inter paulò probabi-
lius & æquè probabile est adeò parua, vt disposi-
tio intellectus & voluntatis sit ferme eadem in
vtrôque casu; atque adeò impossibile est vt vna
ex illis dispositionibus sufficiat ad inducendum
effectum specie diuersum ab alia. At sufficeret
si in primo casu assensus circa partem A. induci
posset, & non in secundo. Ergo vel in vtrôque,
vel in neutro assensus circa partem A. ellci potest.
Quod confirmatur. Nam quando assensus præ-
statur circa partem probabiliorem, etiam datur
motiuum retrahens, nec tamen impediens. Atqui
non est ratio cur assensus impediatur eo quòd
motiuum retrahens paululùm augeatur, & euadat
æquale motiuo impellenti: ex eo enim solùm
redditur assensus paulò difficilior, quæ parua dif-
ficultas priori superaddita, non sufficit vt redda-
tur impossibilis.</P>
<P>  Respondeo concesso antecedenti negando<marginalia>Nihil euin-|cere ostendi-|tur.</marginalia>
consequentiam. Et ad probationem dico disposi-
tionem non esse fermè eamdem, neque paruam
additionem, quæ æquilibrium illud constituit:
quod quidem probari debuisset. Debet ergo quod
additur, aliquid non leuis esse momenti, si enim
tale non sit, æqualitatem non tollit moraliter lo-
quendo: & ita vt probabilior opinio euadat, ne-
cessarium est aliquid, quod bilancem faciat suo
pondere euidenter inclinare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0075.jpg/>
@@1@<SE75>60 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Quintò, Motiuum probabile est medium<marginalia>5. ex ratione|probabilita-|tis in con-|cursu per-|stantis.</marginalia>
sufficiens ad opinionem mediante imperio volun-
tatis caussandam: sed motiuum probabile etiam
in concursu motiui æquè probabilis est verè pro-
babile, & habet vim motiui probabilis: Ergo
sufficit ad opinionem mediante voluntatis impe-
rio caussandam.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori distinguendo Mi-<marginalia>Admissa|probabilita-|te, negatur|illatio, con-|grua reddita|ratione.</marginalia>
norem: Etiam in concursu est verè probabile, &
habet vim, in actu primo, concedo: in actu se-
cundo, nego. Primum quidem, quia nullo addi-
to ex sola sublatione impedimenti ex voluntatis
imperio aptum est assensum caussare probabilem,
& ita opinionem. Et quidem pars vtraque pro-
babilis est, non solùm disiunctiuè, sed simul sum-
pta, quoad absolutam denominationem, quia
verè dici potest hoc & illud esse probabile; &
tamen nequeunt simul opinionem ex voluntatis
imperio caussare: non ergo ex ratione probabili-
tatis in illis argui ad exercitium caussationis ge-
neraliter potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Sextò, Vni testium æqualium potest<marginalia>6. Ex fide|vnt testi|præstabili.</marginalia>
quis ex voluntatis imperio credere: Ergo &c. An-
tecedens probat Auctor, quia ex tali credulitate
potest commodum aliquod sibi procurare, & illud
reddere pro ratione: Atqui circumstantia dicta
non auget credibilitatem obiecti: ergo æqualitate
stante potest assensus præberi.</P>
<P>  Respondeo negando antecedens, & ad proba-<marginalia>Negatur|vtilis addi-|tamento|doctrinæ.</marginalia>
tionem nego Maiorem quia perstat adductum
fundamentum, & id quod diximus num. 200. &
quidem ad commodum procurandum imperti-
nenter se habet assensus, qui est actus purè inte-
rior, & pro eo obtinendo exterior sine mendacio
protestatio est sufficiens: sic enim frequenter ho-
mines cum amicis se gerunt, non contradicentes
ipsis in ijs, quæ peccata non sunt, vt conseruent
amicitiam; & subditi cum superioribus, ne ipso-
rum gratiam amittant. Sic monet Apostolus. Tit.<marginalia>Tit. 2. v. 9.</marginalia>
2. v. 9. Seruos dominis suis subditos esse in omnibus
placentes, non contradicentes. Et quidem in casu
spectati commodi, non solùm quando opiniones
sunt æquè probabiles, sed etiam si minùs proba-
bilis aliqua illarum sit, potest minùs probabilis
assensus simulari, vt fecisse non paucos, dum eo-
rum gratiam obtinere satagunt, qui sibi esse auxi-
lio possunt ad obtinendas dignitates, verosimiliter
possumus affirmare.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Licitum esse opinionem minùs probabi-
lem amplecti, sed sine assensu circa
illam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>209.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc P. Terilllus Quæst. 9. duas<marginalia>Duæ P. Te-|rilli Asser-|tiones.</marginalia>
statuit Assertiones, quarum Prima est
tenoris sequentis: Intellectus ex im-
perio voluntatis flecti potest ad assensum præbendum
illi parti contradictionis, quæ exercitè est & signatè
creditur minùs probabilis, reiecta parte probabiliore:
modò motiua fundantia probabilitatem sint dißimi-
lia, & pro priori ad omnem affectum & assensum vni
parti peculiariter affixum, sint & credantur inæqua-
lia. Secunda sic habet: Voluntas flectere potest<-P>@@

<-P>intellectum in assensum partis minùs probabilis, & si
maior oppositæ partis probabilitas sit eiusdem rationis
cum minore alterius probabilitate. Sermo est de pro-
babilitate antecedente & affectum ad vllam ex par-
tibus oppositis. Sic ille, qui differentiam illorum
torminorum signatè & exercitè ita explicat vt
signatè dicatur motiuum minus, quatenus credi-
tur absolutè minùs allicere: exercitè autem qua-
tenus reuera minùs allicit, sed sine dicta creduli-
tate. In vtriusque autem probationem latè ex-
currit, existimans quæstionem hanc multùm
conducere ad resolutionem quæsiti principalis.
Et idem asserit, sed non probat P. Esparza Tomo 1.
Lib. 3. Quæst. 23. Arti. 4. ad 1. Quia verò resolutio
iuxta dicta Sect. præced. videtur indubitata.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Dicendum absolutè repugnare assensum<marginalia>Resolutio|negans &|pro ea eui-|dens funda-|mentum.</marginalia>
huiusmodi. Constat ex adductis rationibus, quæ
pro hoc sunt vrgentiores. Deinde, vbi probabili-
tas est manifestè maior, intellectus necessitatur
ad assensum circa illam, ita vt absolutè dicet
esse talem, & consequenter partem oppositam
esse similiter minùs probabilem; ac proptereà il-
lam esse similiorem vero ac proximiorem, hanc
minùs similem & propinquam. Ergo repugnat
absolutus assensus circa istam. Patet consequen-
tia, quia per absolutum assensum statuitur esse
absolutè veram. Manifestè autem repugnat cen-
seri verum aliquid absolutè, & solum proponi vt
parùm verosimile ac illi propinquo; & tale iudi-
cari, stantibus eisdem motiuis, & nulla facta cir-
ca illa variatione. Vnde ad imperium voluntatis
nequit haberi confugium, quia per illud variatio
in motiuis nulla resultat, neque caussa esse po-
test, vt in intellectu repugnantia iudi ciorum va-
leat inueniri. Qui discursus, cùm videatur eui-
dens, non est cur alium adijciamus, sed operæ
pretium tamen esto fundamenta Auctoris præfati
cum discussione proponere, ex quorum solutione
veritas à nobis stabilita amplius elucescat.</P>
<Z><A+1>Fundamenta positionis oppositæ proponun-
tur, & diluuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>211.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum desumitur ex mysterijs fidei,<marginalia>1. argum. ex|mysterijs fi-|dei, quibus|discredunt|multi.|Act. 17,</marginalia>
quæ licet sufficienter proponantur, non
impediunt assensum contrarium, pro quo extat
Scripturæ auctoritas Act. 17. vbi prædicante Paulo
multi non crediderunt, credente Dionysio Areo-
pagita, & muliere Damari: cum quibusdam alijs.
Ex quo habetur compertum fidei mysteria suffi-
cienter fuisse proposita, aliàs temerè duo præfati
& alij credidissent. Tunc sic. Nulla motiua er-
rorum & hæresum relatè ad motiuum sufficiens
credendi, tantæ apparentiæ sunt, quantæ est mo-
tiuum minùs probabile relatè ad motiuum oppo-
situm probabilius. Ergo stare potest assensus cir-
ca illud.</P>
<P>  Respondeo Athenienses ex praua dispositione<marginalia>Dispositio-|nem diuer-|sam in caus-|sa esse, vbi|de Atheni-|ensibus præ-|dicante|D. Paulo.</marginalia>
non exactum de mysterijs à Paulo prædicatis for-
masse conceptum, nec euidentiam credibilitatis
inspexisse: in ijs autem, qui crediderunt melior
dispositio gratiæ beneficio extitit, & specialius
Dei lumen: quod cùm adest, impossibile est, vt
circa errores assensus habeatur, nisi fortè cum
egregia temeritate, & singulari obstinatione, li-
cet fides libera sit quoad exercitium & specifica-
tionem, vt docet P. Suarez cum laude accura-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0076.jpg/>
@@1@<SE76>De opinione probabili. Sectio XXIV. 61
<duolan 2><-P>tissimi & longè eruditissimi, adductus Disput. 6.
de fide. Sect. 6. De exercitio enim dubitari nequit,
cùm sit actus liber, & præeuntem habeat piam
voluntatis affectionem: de specificatione item,
quia potest quis non ita attendere ad euidentiam
credibilitatis, & ita errori proposito assentiri.
Quòd autem stante persuasione euidentiæ credi-
bilitatis nequeat stare assensus circa errorem, ex
eo liquet, quia eo ipso error proponitur vt incre-
dibilis, cùm illi oppositum euidenter credibile
sit: circa euidenter autem incredibile stare as-
sensus nequit credibilitatem præseferens.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Nec satisfacit quod dicitur cum credi-<marginalia>Cum eui|dentia cre-|dibilitatis|assensum|contrarium|fidei esse non|posse.</marginalia>
bilitatis euidentia, & summa fidei certitudine
stare posse erroris credibilitatem fide formidolo-
sa, aut vnam partem prudenter credibilem super
omnia, aliam verò aliqua fide formidolosa & im-
prudenti affirmabilem. Non inquam satisfacit,
quia fides illa formidolosa & imprudens talis est,
vt proprius & absolutus assensus sit respondens
prædictæ credibilitati; formido enim stare cum
illa potest, vt in fide humana & opinione con-
stat. Atqui assensus absolutus repugnat circa rem
euidenter incredibilem: Ergo &c. Deinde, etiam
si admittamus assensum imprudentem, in homine
temerario & præcipiti errorem deuorante; in ne-
gotio præsenti, vbi de licita opinionum sequela
agimus, nullius id momenti est; nam ad opinio-
nis amplexum assensus prudens requiritur: vnde
fundamentum pro amplexu tali ab omnibus ad-
missum & passim inculcatum, illud est, sic
agentem prudenter se gerere, vnde & licitè o-
perari.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Sed instatur, quia aliàs nemo peccare<marginalia>Instantia ex|form ali hæ-|resi disiecta.</marginalia>
posset formali peccato hæresis. Probatur. Quia in
primis tales non sunt, quibus mysteria fidei non
sunt ita proposita, vt talis propositio sufficiens
sit ad errorum, pro quibus etiam suæ apparentes
rationes extant, tenebras depellendas. In ijs au-
tem, qui à fide exciderunt, & obstinati sunt, ideò
hæresis formalis & inexcusabilis existit, quia as-
sentiuntur erroribus, postquàm fidei mysteria
sufficienter illis sunt proposita, & in sensu com-
posito cum motiuis potioribus pro mysterijs fidei
suis erroribus pertinaciter adhærent. Quòd si
quando erroribus assentiuntur, potiora illa moti-
ua non vrgent, & suam vim non exercent, quia
ad illa non attenditur, formalis hæresis esse ne-
quit. Ad quod negatiua est responsio: concedo
enim quod de ijs dicitur, quibus non est Catho-
lica fides sufficienter proposita: in alijs autem hæ-
resis formalis ex eo contingit quòd rebelles sunt
lumini, nolentes attendere ad ea, quæ ipsos, cùm
voluerunt attendere, Catholicos reddiderunt,
prauo aliquo affectu dominante, & caliginem
obducente.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Secundum. Temerè iudicans ideò, quia<marginalia>2. funda-|mentum ex|temerario|iudicio.</marginalia>
non obstantibus motiuis potioribus pro iudicio
contrario, minùs efficacibus assentitur. Sic ma-
ritus zelotypus sæpè temerè iudicat de vxore ob
minimum aliquem defectum in ea notatum, ne-
que deponit illud iudicium quamuis & viri gra-
ues ostendant insufficientiam motiui, & ipsa vxor
maxima probitatis argumenta præbeat, sic etiam
qui graues cum alio inimicitias gerit, sæpè addu-
ci non potest quin credat suum inimicum animo
ficto amicitiam petere vt ipsum circumueniat;<-P>@@

<-P>quamuis motiua longè probabilissima in contra-
rium afferantur.</P>
<P>  Ad hoc argumentum tres, quæ adhiberi pos-<marginalia>Responsio|alijs præfe-|renda ex im-|moderantia|affectus.</marginalia>
sunt, adiungit responsiones, & duabus relictis
prioribus, cum earum impugnationibus, tertia,
quæ & verosimilior, ex eo iudicium esse teme-
rarium statuit, quia voluntas non dat locum ra-
tionibus in contrarium, sed illas absolutè reijcit,
& imperat assensum: cùm tamen antequàm iu-
dicium ferat teneatur rationes contrariæ parti fa-
uentes inspicere & ponderare. Contra quam sic
arguit. Primò quia homines sæpè audiunt ratio-
nes in contrarium, sæpè illæ veniunt in memo-
riam nolentibus, sæpè memoria illarum, vtpotè
proximè impositarum, est inimpedibilis: intel-
lectus tamen persistit in suo iudicio temerè con-
cepto. Secundò, quia adhuc iudicium hoc non
esset intrinsecè, sed solùm extrinsecè temerarium,
quia iudicium etiam probabile & prudens prohi-
beri potest donec aliqua peculiaria in contrarium
examinentur, quamuis illorum examen necessa-
rium non sit ad ferendum iudicium intrinsecè
prudens. At nos loquimur de iudicio intrinsecè
temerario, contra rationes validissimas in con-
trarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Verùm his non obstantibus sustineri præ-<marginalia>Quæ defen-|ditur obie-|ctis depulsis.</marginalia>
fata responsio potest, verè enim ita accidit vt ho-
mines iudicantes temerè rationibus in contrarium
etiam validis locum non præbeant, impotenti
aliquo affectu insanabiliter occupati, qualis est
zelotypia, quæ dura vt infernus, Cant. 8. & sic aliæ.
Vnde prior non vrget obiectio: etsi enim mo-
tiua prædicta recurrant, ex indispositione animi
inefficacia redduntur, & prius illud validius iu-
dicatur. Neque secunda,  nego enim iudicium
tale non esse intrinsecè temerarium, quia dum
motiuis validissimis, quæ obijciuntur, negatur
locus, id sine temeritate non accidit: neque mo-
tiuum illud prius, etsi validum, pro illo stare iu-
dicetur, ita sustineri debet, vt alijs obstruatur ia-
nua; cùm sit experientia notissimum homines
circa ista solitos hallucinari, cùm præsertim im-
potens aliquis, vt diximus, affectus dominatur:
vnde non est eadem ratio, cùm probabilis & pru-
dens assensus prohibetur, negamus enim temera-
rium esse tale, etsi illum elicienti forsitan talis
videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Tertium, (& est Secunda apud Auctorem<marginalia>3. ex D.|Thomæ|doctrina cir-|ca imperium|voluntatis|erga ratio-|nem.</marginalia>
ratio) ex D. Thoma 2. 2. q. 17. art. 6. ad 1. vbi ex-
pressè asserit quòd ratio eodem modo imperat sibi
circa actus obscuros, sicut voluntas mouet se ip-
sam. At ratio iuxta ipsum ibidem arti. 1. in Cor-
pore, non aliter imperat sibi; quàm præsupposito
actu voluntatis. Ergo intellectus ex mente S.
Thomæ ita subest imperio voluntatis circa assen-
sum dependentem ab obiecto obscuro, sicut vo-
luntas mouet se ipsam: Atqui voluntas ita mouet
se ipsam, vt inter æqualia eligere possit, modò illa
secundùm quid excedant se ipsa inuicem, vt clarè
constat ex natura liberi arbitrij. Ergo & mouere
similiter intellectu potest, stante eôdem excessu
respectu illius. Consonat id, quod habet idem
S. Doctor loco citato in Corpore, scilicet in assen-
su & dissensu circa ea, quæ non conuincunt in-
tellectum, illos imperio voluntatis subiacere. Si-
cut etiam quod docet Quæst. 14. de veritate art. 1.
datum superiùs num. 206. vbi stante commodo si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0077.jpg/>
@@1@<SE77>62 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>assentiatur, affirmat posse per voluntatem de-
terminari. Atqui ita contingere potest, vt sci-
licet intellectus aliquid non esse illicitum suo
assensu confirmet: sic enim iudicando libera-
tur quis à grauissimo conscientiæ onere, quo gra-
uatur, si aut suspendat omne iudicium, aut fle-
ctat intellectum ad assentiendum parti probabi-
liori.</P>
<P>  Respondeo in priori loco comparationem esse,<marginalia>Commoda|illius expli-|catione fit|satis.</marginalia>
sed conuenienter accipiendam, inter intelle-
ctum & voluntatem, vt non penitus id possit
circa ipsum, quod circa se potest, etiam de actibus
obscuris loquendo, ipsa enim malum amplecti
potest, nec tamen suo imperioflectere intellectum
potest vt bonum iudicet, quod tale non est. Item,
voluntas non ita imperat sibi, vt semper eligere
bonum aliquod liceat, ex quo implicatio seque-
retur: sic supposita intentione finis, nequit bo-
num amare, quod eius consecutioni repugnat:
& posita intentione prædicta, non potest amo-
rem circa bonum vtile suspendere, quo est il-
lud, quod intenditur, obtinendum. Ergo simi-
liter dicendum est non posse in casu nostro as-
sensum imperare ex quo repugnantia vt iam vi-
dimus, apertissima resultaret. Item. Doctrina
S. Doctoris verum habet communiter loquendo;
non ita in casu speciali, pro quo ipsum aliter
sentire iam vidimus citato nu. 206. Vbi & respon-
sio habetur ad secundam auctoritatem. Circa
Tertiam dico scrupulum omnem sine assensu ab-
soluto cessare, quia sine illo potest quis opinio-
nem minùs probabilem amplecti, iuxta dicta: quo
euentu, licet non datur assensus absolutus, datur
æquiualens, quia eodem modo operatur quis, ac si
opinionem dictam esse verissimam iudicaret. Ne-
que plus sibi vult S. Doctor, cùm assensus absolu-
tus nullo modo esse necessarius possit, de quo di-
ctum nu. 208.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Quartum à priori (tertium apud Aucto-<marginalia>4. Ex abso-|luta poten-|tia ad impe-|randum in|voluntate|sola.</marginalia>
rem.) Quia sicut singulæ potentiæ corporis non
solùm sibi, sed toti corpori deseruiunt. v. g. sicut
oculus videt corpori: ita etiam singulæ potentiæ
animæ, vti aduertit S. Thomas 1. 2. q. 17. art. 5.
ad 2. non solùm sibi, sed omnibus alijs potentijs
deseruiunt: sic intellectus & sibi & voluntati,
omnibusque alijs potentijs intelligit: etiam vo-
luntas & sibi, & omnibus alijs vult quæcumque
ad illas spectant. Cùm ergo non sit nisi vna po-
tentia libera in homine, nempe voluntas, ad illam
spectat determinare indifferentiā aliarum poten-
tiarum circa obiecta illarum: Atqui si intellectus
(& quælibet alia potentia necessaria, pari cum
voluntate libertate potiretur, posset vtique se de-
terminare ad admittendum quodlibet motiuum
probabile relicto probabiliore, quia in qualibet
inueniret suum motiuum, nempe bonum appa-
rens. Ergo de facto &c.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori: circa Minorem<marginalia>Responsio|clara hypo-|thesis decla-|ratione.</marginalia>
autem dictum n. 204. quòd scilicet in hypothesi
illa intellectus esset voluntas, & idem est de po-
tentia qualibet. Duæ sequentes apud illum pro-
bationes nihil vrgent, ijs suppositis, quæ dicta
sunt Sect. præced. circa motiuum minus proba-
bile stimulans ad assensum, & probabilitatem
etiam in conflictu conseruatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Tandem pro Assertione 1. sic arguit: In-<marginalia>Vltimum ex|violentia,|quam intel-</marginalia>
tellectus inter motiua opposita constitutus sus-<-P>@@

<-P>pendere potest omne iudicium; ergo flecti potest<marginalia>lectus & vo-|luntas pate-|rentur.</marginalia>
ad assentiendum vtrilibet: alioquin cogeretur
subire magnam violentiam, & deteriùs se haberet,
quàm si esset indifferens ad assentiendum vtrili-
bet. Consequentia probatur ex ijs, quæ habet n. 6.
Nam intellectus ex se magis abhorret à suspen-
sione iudicij, quàm ab assensu vllius ex partibus
contrarijs: nam vt suspendatur iudicium, intelle-
ctus violenter detineri debet ne amplectatur vn&#x0169;
eorum obiectorum, ad quorum assensum stimu-
latur: atque ita duplicem sustinet violentiam,
cùm vnam tantùm subeat si alterutri parti assen-
sum præberet. Post hæc addit Auctor sic: Con-
sidera hoc argumentum in paritate voluntatis ad
duo bona opposita solicitatæ, & se violenter de-
tinentis ab vtriusque persecutione & genuinam
eius vim intelliges.</P>
<P>  Respondeo concesso antecedenti negando<marginalia>Negatur|euidenti red-|dita rationt.</marginalia>
consequentiam, & ad id, quod de violentia dici-
tur similiter nego illi locum esse in casu dicto,
quia neque vna est, neque duplex, in suspensione
dicta, quæ non est à principio extrinseco, sed à
voluntate: vnde & voluntaria, iuxta definitionem
voluntarij, quod est à principio intrinseco cum
cognitione, & quidem respectu assensus circa mi-
nùs probabile in conflictu dicto, id euidentiùs est
cernere, quia in intellectu inclinatio nulla est ad
eliciendum assensum, dum probabilius occurrit,
& ita neque in voluntate. Quod autem additur
de voluntate ad duo bona solicitata, nullius mo-
menti apparet: si enim ipsa electionem suspendat
pro sua. libertate, violentia ibi nulla est, vt dixi-
mus: Si ab extrinseco, à Deo inquam nolente
concurrere, alia est ratio, sed quæ ad præsens non
spectat institutum.</P>
<Z><A+1>Pro Assertione Secunda quæ obijciuntur
penitus enodata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>219.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illius declaratione sic dicitur Consti-<marginalia>Exemplum|existentis in|biuio pro|Assertione.</marginalia>
tutus in biuio à duobus fide dignis inter-
roget quænam duarum viarum ducat ad metam.
Iam alter eorum dicat viam A. rectè ducere, &
viam B. à meta deuiare: alter è contrario. Rursus
vterque inter se verum dicere, idque ex propria
experientia centies repetita didicisse. Ponamus
insuper alterum illorum aliqua ratione alterum
excedere, & antecedentibus omnibus pensatis
vnius auctoritas appareat nonnihil alterius au-
ctoritatem superare. Tunc ait itinerantem ex
imperio voluntatis posse credere viro fide mi-
nùs digno, reiecta auctoritate viri fide dignio-
ris. Addit extra casum huiusmodi locum non
habere assertionem, quia dempto casu aucto-
ritatis nixæ simili experimento, motiuum fa-
uens vni parti necessariò dissimile est motiuo
partis oppositæ. Assertionem ergo sic declara-
tam probat.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Primò à paritate voluntatis, quæ non<marginalia>1. Obiectio à|paritate vo-|luntatis, cui|iam factum|satis.</marginalia>
solùm eligere potest inter motiua æqualia, siue
illa sint dissimilia, siue similia, maximè quando
melius est alterutrum eligere, quàm vtroq; care-
re, de quo apud ipsum Quæst. 8. sed etiam ex duo-
bus obiectis inæqualibus, quod minùs est in bo-
nitate, circa quod latè excurrit, Marcori, &
P. Vasquez sententia refutata. Ex eo autem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0078.jpg/>
@@1@<SE78>De opinione probabili. Sectio XXV. 63
<duolan 2><-P>asserit conuinci intentum, quia indifferentia in-
tellectus ad assentiendum vero apparenti depen-
det ab imperio voluntatis, & per omnia propor-
tionatur eius libertati in ordine ad intentionem
& electionem boni. Vbi reassumitur quod di-
ctum nu. 217. de hypothesi libertatis imperio vo-
luntatis subiectæ, & quia de hoc iam dictum, ad
alia transeundum.</P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Secundò ergo probat. Nam potentiæ<marginalia>2. Ex subie-|ctione poten|tiærum im-|perio volun-|tatis.</marginalia>
subiectæ voluntati, ita illi subduntur, vt ab ipsa
determinari possint ad minus bonum relicto ma-
iori simili. Sic etsi oculis melius hic & nunc vi-
riditatem terrę, quàm alterius intentionis aspicere
possum, voluntas potest eos conuertere in viridi-
tatem intensionis minùs congruæ, immò potest
cogere ad contemplandum obiectum illis no-
xium. Idem valet de potentia loco motiua, alijs-
que similibus. Ergo & de intellectu, qui in ordi-
ne ad obiectum obscurum non minùs subditur
voluntatis imperio quàm potentia visiua aut
quæuis alia, præsertim quando ex imperio com-
modum aliquod potest intendi.</P>
<P>  Respondeo concesso antecedenti negando<marginalia>Fit satis dis-|crimine cir-|ca intelle-|ctum assi-|gnato.</marginalia>
consequentiam, & ad probationem dico intelle-
ctum supra potentias alias habere excellen-
tiam peculiarem, vnde non est in omnibus cum
alijs potentijs despoticè subiectis componen-
dus, Sic cùm voluntas suo facere possit impe-
rio vt oculi clarè videntes obiectum aliquod,
ab eius contemplatione desistant, aut ijs clau-
sis, aut ab eôdem auersis, circa intellectum si-
mile exercere nequit imperium, vt ex D. Tho-
ma vidimus num. 206. & est experientia notis-
simum, atque ex decursu probationum li-
quet, cùm solùm circa obiecta obscura impe-
rium voluntatis dicatur præualere. Neque id
mirum, cùm in potentia imaginatiua id videre
liceat, quæ circa obiectorum cognitionem co-
hiberi nequit, etiamsi id summis conatibus ac-
curamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Tertiò. Si itinerans, de quo dictum<marginalia>2. Ex itine-|rante viæ|ignaro.</marginalia>
ponatur necessitatem habere iter conficiendi &
continuandi, eo quòd nisi tempore præfixo per-
ueniat ad metam, magnum illi immineat ma-
lum; in tali casu ille efficaciter intendit perue-
nire ad metam, ad quam peruenire non potest
nisi rectam viam teneat, quam tamen hîc & nunc
à deuia certò discernere non potest. Ergo cùm
efficaciter intendat finem, eligere potest ali-
quid ex medijs propositis. At nihil est in vlla il-
larum determinatè sumpta, quod derterminet
voluntatem ad illam eligendam præ altera: nam
intentio finis non necessitat ad electionem me-
dij, quod fortassè est inutile, contempto medio,
quod fortasse est vtile. Ergo liber est ad ineun-
dam viam B. relicta via A. Non potest autem eli-
gere viam B. vt medium, nisi credat illud esse
vtile, & speret se per illud ad metam peruentu-
rum. Hoc autem nec credere, nec sperare potest,
nisi iudicet viam B. esse rectam, & viam A. de-
uiam. Ergo voluntatis imperio determinari intel-
lectus potest ad credendam partem antecedenter
minùs probabilem.</P>
<P>  Respondeo inprimis casum videri impossibi-<marginalia>Ex acta re-|sponsio &|doctrinalis.</marginalia>
lem, quòd scilicet testis vterque sit fide dignus,
eadem, aut pari fide, & iureiurando experientiam
protestatus: manifestum enim est alterum ex il-<-P>@@

<-P>lis mentiri, sic autem mentiens & peierans quo-
modo esse dignus fide queat? Nec dici potest iti-
nerantem latere huiusmodi hominis qualitates,
qui enim tales sunt non difficile agnosci possunt,
si ad eorum agendi & loquendi modum attenda-
tur. Sed sit ita vt proponitur, in tali casu & inten-
tione continuandi iter, nego assensum credulita-
tatis absolutum & rationabilem esse posse circa
dicta prędictorum; & multò id potiùs circa eum,
cuius est minor auctoritas. Et quidem argumen-
tum videtur inferre contrarium, scilicet posita
necessitate continuandi iter, eius dictum esse præ-
ferendum, qui nonnihil quoad auctoritatem ex-
cedat, sic enim meliùs credere & sperare potest
se ad metam peruenturum. Ast cùm nonnihil
tantùm videatur excedere, pro nihilo habendum
in ordine ad absolutum & rationabilem assensum
eliciendum. Quibus se habentibus hoc modo, ne-
cessitatus ad continuandum iter, subsistere ali-
quantulùm debet, & expectare indicem certio-
rem: quandoquidem secus faciens, contingere po-
terit, vt cùm se metam tenere putabit, ab ea
quam longissimè absit, & remetiri longum debeat
spatium, incommodis geminatis. Quòd si spes
indicis melioris non sit, dictum eius, qui est in au-
ctoritate superior, etiamsi parùm, amplectatur;
non quidem credens absolutè verum, sed vero ali-
quantulum similius, & sub eo dubio se discrimini
errandi committat. Quòd si errasse contingat, is
certè est itinerantium labor, dum sine duce inpru-
denter se periculo errandi committunt: vel si im-
prudentia absit, vt in Ioseph misso à patre, dum
erraret in agro, de quo Genes. 38. inter incommo-
da illud est iter agentium numerandum.</P>
<Z><A+1>Resolutio Quæstionis præsentis, sicut &
præcedentis ampliùs roboratur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>223.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Rit fortè qui videns vnica nos tantum-<marginalia>Plura argu-|menta non|reddunt|oppositam|sententiam|firmiorem.</marginalia>
modò vsos probatione, & pro aduersa
sententia plures adductas, illam minùs habere ro-
boris, hanc tamen robustiorem censeat, cùm tot
videatur firmamentis communita. Sed næ ille à
vero longiùs obsistet, vna enim irrefragabilis ra-
tio præ multis illi aduersis æstimanda; præsertim
si omnes illæ ad vnum ferè tendant, & replicatio
potiùs quàm diuersitas in illis videatur, vt in ad-
ductis videre licet. Probatio nostra ex eo processit<marginalia>Ratio vali-|dissima con-|tra illam.</marginalia>
quòd stante assensu euidenti circa probabilitatem
maiorem, eo ipso id quod minùs probabile appa-
ret minùs etiam verosimile & propinquum vero
iudicatur, vnde nequit absolutus stare assensus cir-
ca illud, quia ratione illius absolutè iudicatur ve-
rum, cùm alias parùm verosimile & propinquum
vero censeatur, in quo est aperta repugnātia. Cui
rationi consonat ea, quam sibi Auctor obijcit n. 26
in hunc modum: Qui assentitur alicui propositio-
ni, absolutè credit eam esse veram, & oppositam
falsam; ergo qui assentitur vni non potest simul
existimare oppositam esse probabiliorem seu veri-
similiorem; alioquin crederet simul opinionem,
quam reputat falsam, esse probabiliorem & verisi-
miliorem alia, quam verā iudicat; quod est impos-
sibile; quia iudicare aliquā opinionem esse proba-
biliorem aut verisimiliorem altera, est credere illā
esse altera veriorem. At quod creditur falsum, non
potest simul credi verius eo, quod absolutè verum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0079.jpg/>
@@1@<SE79>64 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>creditur. Ergo intellectus non potest opinari de
parte, quam credit minùs probabilem.</P>
<P>  Respondet concedendo totum de apparentia<marginalia>Euasio ad-|iecta effica-|citer præ-|clusa.</marginalia>
concomitante & consequente assensum. De an-
tecedente autem dicit aliquem de consequenti
existimare posse cum formidine aliquid esse ve-
rum, quamuis pro priori reputaret oppositum esse
probabilius. Nec mirum, quia cum multa falsa
sint probabiliora veris, existimat hoc parti culare
obiectum esse vnum ex probabilioribus, quæ
falsa sunt. Quæ quidem responsio cùm adeò dif-
sicilis appareat, eo ipso videtur præsenti non con-
gruens instituto. Vbi de licita opinionum sequela
ampliùs stabilienda agimus, vt superiùs diceba-
mus, pro quo difficiles non sunt assumendæ do-
ctrinæ, vnde aduersantes maiorem obstrependi
occasionem valeant vsurpare. Deinde, si doctrina
illa esset generaliter admittenda, ex ea fieret opi-
nionum magis probabilium nullam esse haben-
dam rationem, quia probabiliora veris quamplu-
rimis, sæpè falsa esse possunt: quod tamen neu-
tiquam admittendum quia contra omnium est
sensum Scriptorum, immò & Pontificum, vt vi-
deri potest in Decretis præsertim Alexandri VII.
Prætereà si probabiliora esse falsa possunt, id cer-
tè de minùs probabilibus conuenientius & fre-
quentiùs affirmandum: Ergo cùm hîc & nunc
hoc, quod minùs probabile occurrit, falsum esse
possit, nequit vt verum absolutè concipi, dum
minùs proximum vero iudicatur. Patet. Nam id,
quod est probabilius, reijcitur, quia falsum esse
potest: sed pro falsitate minùs probabilis maius
est fundamentum: ergo nequit assensu absoluto
teneri. Quod vrgeo. Nam propterea minùs pro-
babile ex imperio voluntatis terminare posse as-
sensum dicitur, quia magis probabile falsum esse
potest: Atqui licet ita esse queat, hic & nunc non
est cur tale iudicetur, & ita verum esse verosimi-
lius & propinquius: & alioqui ex tali existima-
tione possibilis falsitatis non crescunt fundamenta
pro veritate, in minùs probabili, sed verissimè vt
minùs verosimilis æstimatur: Ergo existimatione
præfata non obstante nequit circa illam assensus
absolutus versari.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Pergit Auctor, & addit non sequi absur-<marginalia>Responsio,|quæ non sa-|tisfacere|ostenditur.</marginalia>
dum in obiectione propositum: nam qui assen-
titur opinioni minùs probabili, iudicat quidem
illam esse veram, sed simul non iudicat veram esse
oppositam, aut veriorem: neque enim idem est
esse probabile, & esse verum: probabilius, &
verius, nisi termini sumentur in sensu translatitio:
quia simul iudico vtramque opinionem esse pro-
babilem, non tamen simul iudico vtramque esse
veram: quia licet opinio sit certò probabilis, non
tamen est certò vera. Intellectus ergo pro priori
solùm iudicat vtramque partem magno niti fun-
damento, sed vnam paulo maiore non determi-
nante ad assensum, & ideò ex imperio volunta-
tis potest oppositæ assensum præstare. Vbi qui-
dem negari nequit quod assumitur: reuera enim
aliud est opinionem censeri verosimiliorem, aliud
absolutè veram, quod per assensum habetur: ni-
hilominùs robur argumenti perstat iuxta for-
mam, qua à nobis efformatum, & seruatur vsque
ad verba illa, Quod est impoßibile. Licet enim quis
non iudicet veram, iudicat verosimiliorem: sen-
tentiam autem minus verosimilem nequit assensu<-P>@@

<-P>complecti, quia sic iudicat esse absolutè veram:
implicat autem talem iudicari, & nihilominùs
oppositam similiorem & proximiorem vero.
Quòd si in argumento asseritur aut supponitur,
eum qui iudicat sententiam probabiliorem, eo
ipso veriorem iudicare, ita vt absoluto assensu ve-
ritatem eiusdem obiectiuam amplectatur, iuxta
id quod communiter accidit est accipiendum, &
tunc atque aliàs verior dici potest, id est verosi-
milior, iuxta receptum Scholarum loquendi mo-
dum. Constatque: nam si in rigore verior dice-
retur quàm opposita, hæc diceretur vera: sicut
cùm probabilior dicitur, opposita censetur pro-
babilis. Est autem manifesta implicatio in eo
quòd opposita vera dicatur: nequeunt enim esse
simul veræ, & ita neque tales iudicari. Quidquid
ergo de argumento sit, iuxta formam præfatam
videtur euidens à nobis instructa probatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Sicut & illa, quæ priori loco à nobis ad-<marginalia>Repugnan-|tiam muta-|tionis, exqua|contra Au-|ctorem act&#x0169;,|vt ille de-|fendat, effi-|caciter im-|pugnatus.</marginalia>
hibita n. 198. pro stabilita ibidem positione circa
opiniones æquè probabiles: pro qua, quia con-
tra theses huius & præcedentis quæstionis versa-
tur, aduersus omnes à se positas sic ab Auctore
proponitur num. 53. Si intellectus per voluntatis
imperium flecti posset modo dicto, posset etiam
toties quoties mutare sententiam, & statim post
aliquod creditum vt verum, existimare illud esse
falsum: iterumque statim post illud ipsum verum
reputare; etsi nulla noua ratio mouens intelle-
ctum succederet, quia totum pendet ab arbitrio
libertatis. At consequens est falsum, & contra
experientiam. Ergo &c. Respondet retorquendo
argumentum in voluntate, in qua similis mutatio
repugnat, quamuis sit certum posse eligere bo-
num æquale, immò & minus, dum noua ratio
pro mutatione affectus non occurrit. Deinde di-
rectè respondens ait voluntatem humanam non
posse nisi difficulter mutare suos actus, si motiua
aut circumstantiæ non mutentur: quia actus no-
stri deliberati aliquid participant de absoluta im-
mutabilitate voluntatis Angelicæ, vt constat ex-
perientia. Idem autem est de intellectu, qui in
obscuris assentiri non potest sine imperio volun-
tatis, quod si non mutetur, dissentire non potest
obiecto, cui antea assensum præbuit: vnde diffi-
cultas tota, aut etiam impossibilitas ad imperium
voluntatis reuocatur, quo sublato, aut mutato
nulla superest difficultas aut impossibilitas mu-
tandi opinionem. Sic vir doctus ad Ordinem Do-
minicanorum vocatus à Deo, aut Minorum, &
ad sanctitatem illorum Ordinum de repente valde
affectus, facilè mutat opiniones suas, doctrinæque
sui Ordinis adhæret, quam anteà reputabat minùs
probabilem, & si nulla noua motiua ad mouen-
dum intellectum suppetant. Rationem autem
æquiuocationis hac in re ex ignorantia naturæ
imperij oriri affirmat, quod non est actus vtcum-
que dicens. Volo hunc, volo illum assensum: sed
opus est vt bonum aliquod appareat in tali assen-
su, in quod voluntas feratur, quia solum bonum
est obiectum voluntatis, quæ in suis affectibus
nequit eam, quæ obijcitur, habere mutatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Sed hæc non satisfacere manifestè osten-<marginalia>Pergit im-|pugnatio.</marginalia>
ditur. Nam quod ad voluntatem attinet, licet
frequenter ita non accidat, absoluta est tamen
in illa potestas ad huiusmodi mutationem, quia &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0080.jpg/>
@@1@<SE80>De opinione probabili. Sectio XXIV. 65
<duolan 2><-P>plena libertas, vndegratis dicitur immutabilitatem
Angelicā aliquatenus imitari. Et licet cùm assen-
sum imperat, bonum aliquid intendat, ipsum suæ
libertatis exercitium potest vt bonum appetere.
Sicut cùm ex duobus bonis æqualibus vnum eo-
rum eligit, ibi libertatis suæ exercitium solùm
videtur intendere, & multò id potius quando eli-
git minùs bonum. Atqui posita non solùm phy-
sica, sed etiam morali potestate, repugnantia à
nobis adducta clarè dispicitur: quæ tamen in nul-
lo est actu, etiam minùs frequenti, vllatenus ad-
mittenda. Vocatus ad Ordinem Religiosum,
aut opiniones non mutat interius, aut obligatus
oppositas defendere, circa eas studium profundius
impendit, & noua fundamenta adinuenit, quibus
ad interiorem mutationem moueatur. Et quidem
sic arguens videat an sic vocatus opiniones altè
animo infixas cum alijs ex diametro oppositis
commutaret. Vbi quid ego, si ita accideret, nec
nouo donarer lumine, fuissem facturus, conscien-
tiæ meæ inspectori reseruo.</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Pro Assertione nostra probanda quando<marginalia>Argumento|ex paritate|testium vt|respondea-|tur.</marginalia>
opiniones sunt æquè probabiles nu. 200. id attu-
limus, quòd à Mercoro tactum sibi obijcit Au-
ctor nu. 33, & pro inæqualibus est vrgentius in
hunc modum: Testes contrarij in essentialibus
nihil probant, si concordari non possint, immò
suspecti sunt de falso, etsi probarent, si non essent
contrarij, vt pluribus tradunt Ferinacius de Te-
stibus quæst. 65. & Carena de Officio. S. Inquisitio-
nis par. 3. tit. 6. §. 7. Ergo motiua probabilia inter
se pugnantia neutram partem reddunt credibi-
lem, quia quantùm valet vnum motiuum ad per-
suadendum, tantùm immò plus valet alterum po-
tentius ad dissuadendum. Ad quod respondet Fa-
rinacium & Carenam, aliosque tractantes de testi-
bus loqui solùm pro foro externo, in quo vt quis
legitimè damnetur, probatio criminis debet esse
plena: at quando testes æquè digni fide contraria
dicunt, crimen non plenè probatur, ideoque ac-
cusatoris testimonium pro nullo reputatur à iu-
dice quantùm spectat ad ferendam sententiam
condemnatoriam partis accusatæ, cui in obscuris
fauendum est iuxta regulas vtriusque iuris. Ve-
rum hinc non sequitur motiua opposita non red-
dere partem vtramque aliquo modo credibilem:
certum enim est omne motiuum probabile, etiam
in contradictione probabilioris solicitare mentem
ad assensum, quod fieri non posset, nisi redderet
obiectum suum aliquomodo credibile; nemo
enim solicitatur ad credendum quod non est cre-
eibile. Ergo vtraque pars est credibilis; etsi nul-
la earum sit certa, aut plenè probata: nam vt as-
sensus aliquis sit probabilis non requiritur plena
obiecti probatio, vt notum est. Quòd autem
vnum motiuum attrahat, & alterum retrahat
mentem ab assensu præstando, efficaciter probat
vtramque contradictionis partem esse credibilem.
Sic tandem addit: & vt nullitatem argumenti
meliùs percipias, considera illud in voluntate,
eiusque electione, & statim videbis quòd nihil
valeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Sed verò responsio ista minimè vim ra-<marginalia>Sed in con-|grua osten-|ditur re-|sponsio.</marginalia>
tionis euacuat, vt ex adductis à nobis citato nu.
200. videtur apertè conuinci. Licet ergo leges
de testibus disponentes forum respiciant exter-
num, id certè pro eo statuunt foro, quod animum<-P>@@

<-P>iudicis confirmare possit, vt ibidem ostendimus:
quod quidem testium paritate stante nequit ob-
tineri, quia nequit prudens formari iudicium.
Vnde etiamsi lex specialis non esset id prohibens,
non posset iudex quemquam paritate dicta exi-
stente condemnare. Prætereà non videtur cur
nequeat iudex paritate tali posita reum condem-
nare. Licet enim id videatur prohibere lex, ra-
tioni tamen eius standum est potiùs, quàm ver-
bis: ideò enim prohibet, quia ea stante nequit
iudex motum animi sui confirmare: Atqui po-
test iuxta præfatum dicendi modum, ergo & con-
demnare. Si dicas probabiliorem sequi debere
sententiam, neque id obstat: nam electione par-
tis cuiusuis ex dictis practicè redditur probabilior
iuxta Auctorem, de quo ille Quæst. 8. Assert. 4.
Non ergo est pars vtraque probabilis, neque ad
assensum solicitat, sed tantùm remotè, quia si te-
stes alterius deessent, aut cum proportione mi-
nuerentur, sufficiens pro condemnatione esset.
Quod autem nullitas argumenti non extet ex eo
quod in voluntate accidit, videtur apertum, quia
pro eo nulla ratio affertur, neque afferri posse vi-
detur. Amari ex propositis bonis quodcumque
potest, quia vnum alterius non tollit bonitatem:
sed credi testibus non debet contra se habentibus
alios, quia eorum testimonium aduersantium di-
ctis infirmatur, vt est luce meridiana clarius. Pro
quo hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An si dari assensus circa opinionem
minùs probabilem queat, prudens
esse possit.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>229.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc doctus Pater Quæst. 10. in<marginalia>1. Auctoris|Assertio|affirmatiua|circa specu-|latiua.</marginalia>
qua, tres statuit Assertiones, &
videndum quid ex illis haberi emo-
lumenti possit. Prior sic habet: Qui in fleculatiuis
absolutè assentitur motiuo minùs pròbabili, probabi-
liore relicto, fine intellectus tantùm spectato, pruden-
ter iudicat, quamuis minùs prudenter, quâm si oppo-
situm iudicium ferret. Probat. Quia operari iuxta
opinionem probabilem, verisimili motiuo atten-
to, à prudentia alienum non est. Cùm ergo finis
intellectus sit verum attingere, dum ex imperio
voluntatis obiecto verosimili affigitur, quia de
obscuris agitur, etiamsi minùs verosimili altero,
prudens eius est operatio. Quòd autem minùs
prudens sit, ex eo conuincitur, quia cùm intelle-
ctus finis sit, quem diximus, minùs aptum adhi-
betur medium ad illius consecutionem, cùm
minus verisimilis assensus imperetur. Vbi videtur
supponi non solùm in rebus moralibus, sed in qui-
buscumque id stare posse, quod ab Auctore circa
morales caussas affirmatur. Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dico Primò. Si talis assensus sit possibi-<marginalia>Iuxta illam|vt admitti|posse videa-|tur, con-|clusio 1.</marginalia>
lis, sustineri potest in moralibus illum esse pru-
dentem. Id probo ex eo quòd opinionis minùs
probabilis sequela licita sit, iuxta dicta: Tunc
autem licet assensus formalis non sit, vt ostendi-
mus, est tamen æquiualens assensui probabilioris,
immò & absolutè vero, quia perinde ac si talis
esset, qui eam sequitur, operatur, iuxta dicta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0081.jpg/>
@@1@<SE81>66 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>nu. 216. Atqui assensus ille interpretatiuus, aut
æquiualens, imprudens non est: ergo neque for-
malis talis videtur iudicandus. Quòd autem mi-
nùs prudens sit, licet benè probari ab Auctore
videatur, tamen.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dico Secundò. Assensus prædictus esset<marginalia>2. Id negans|verosimilius.</marginalia>
imprudens. Probatur. Quia verosimilius est esse
falsum, vt constat: verosimili autem se exponere
falsitatis periculo à prudentia agendi ratione lon-
gè abest. Neque ratio à nobis adducta pro Asser-
tione præcedenti ita vrget, vt responsio congrua
illi nequeat adhiberi. In assensu enim illo æqui-
ualenti aut interpretatiuo nullum est verosimi-
lius erroris periculum, sicut non est in assensu
circa verosimiliorem opinionem. Errandi enim
periculum vitandum prudentia admonet, cùm
ratio pro deuorando illo congrua non succurrit,
vt in opinionibus accidit, nulla enim est, quæ
non sit obnoxia speculatiuè errandi periculo.
Atqui vt assensus minùs probabili præbeatur, ra-
tio congrua est nulla: ergo imprudenter se quis
periculo errandi committit.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dices, Ergo neque opinioni probabiliori<marginalia>Difficultati|speciali oc-|curritur ex|assensu circa|probabilius.</marginalia>
assensus præberi potest. Probatur illatio. Quia
sic assentiens periculo se exponit errandi, & ve-
rosimiliter quidem, quia opinio minùs probabi-
lis opposita est verosimilis eo ipso quòd probabi-
lis est, habet enim pro se non leues rationes. Et
illatio quidem in moralibus procedit, in quibus
sine assensu ad probabiliores etiam opiniones sta-
re operatio potest, solo circa probabilitatem as-
sensu suffragante. Quæ obiectio non leuis appa-
ret. Respondeo tamen negando quod assumitur,
& ad probationem dico, etiamsi operatio stare
sine assensu possit, quia ille ex libero voluntatis
habetur imperio etiam circa probabiliora, licitum
tamen esse, quia in Auctore opinionis præcessit,
cui se potest quilibet alius iuxta illam operaturus
conformare. Neque est eadem ratio de minùs
probabili, etiamsi illa habeat Auctorem: quia
eam ille vt magis probabilem est amplexus, &
assensus ex conflictu apparentis hîc & nunc ve-
rosimilioris impeditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Secunda Assertio est tenoris sequentis:<marginalia>2. Assertio|prudentiam|statuens in|assensu circa|minùs pro-|babile, etiam|cum iura-|mento.</marginalia>
Si finis voluntatis spectetur, sæpè voluntas pru-
dentiùs agit imperando assensum motiuo minùs
quàm magis probabili. Declaratur & probatur
exemplis. Instituatur Cathedra aliqua ad docen-
dum determinatam opinionem probabilem. v. g.
quòd mundus possit esse ab æterno, & stipen-
dium opimum annexum sit cathedræ, nec quis-
quam ad illam assumatur, nisi iuret se absolutè
existimare eam sententiam veram esse, nec diu-
tiùs accepturus stipendium, quam & credat &
doceat illam veram esse. Vir doctus, sed pauper,
cui opposita sententia apparet probabilior, inui-
tetur ad lectionem illam. Hic vir prudentiùs fa-
ciet determinando intellectum, ad credendum
opinionem, quæ illi antecedenter minùs probabi-
lis apparebat, quàm opposita; immò impruden-
ter aget tale iudicium non imperando, si nulla
alia via ad indigentiam illius subleuandam sup-
peteret. Huc spectat praxis eorum, qui iurant in
verba magistri, qualis est tam illa Thomistarum
schola, qui iurant se non recussuros à doctrina S.
Thomæ, quàm aliorum Ordinum, qui absque
vlla obligatione laudabiliter suum Auctorem<-P>@@

<-P>mordicus defendunt. Vtilitas enim propagandi
sententias tam illustrium Doctorum ad perpe-
tuum familiæ decus, reddit talem vsum, immò &
tale iuramentum valde prudens, quod alioquin
non valde prudenter iniri posset, & hoc quidem
etiamsi probabiliores quandoque rationes occur-
rant, vt interrogantibus an sentiant talem senten-
tiam esse veram, respondere possint affirmando;
aliàs grauia inconuenientia in sacris c&#x0153;tibus ori-
rentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Et ex huiusmodi vsu Assertio præfata com-<marginalia>Comproba-|tur illa.</marginalia>
probatur. Nam iuramentum tale prudens est: non
esset antem, si stante motiuo probabiliori, non
possit nisi temerè assensus circa oppositum præ-
stari. Neque enim dici potest Thomistas tantùm
obligari ad defendendum doctrinam S. Thomæ
exteriùs. Nam contra est, iuramentum ita se ge-
rere debere, vt exteriùs se ostendat opiniones S.
Doctoris interiùs reputare. Atqui hoc stare ne-
quit, nisi ita verè iudicet; aliàs mentiretur, cùm
eius exteriora signa contra mentem eant, quod
est mentiri, iuxta vulgarem interpretationem, vt
mentiri sit contra mentem ire. Ergo qui ita vo-
ueret, exponeret se manifesto periculo mentien-
di, à quo officium Magistri, ad quem spectat
totam S. Thomæ doctrinam defendere & doce-
re, esset inseparabile: nisi intellectus flecti pos-
set ad assensum parti minùs probabili præstan-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Dico Tertio. Ad saluandum quidquid<marginalia>3. Conclusio|non esse ne-|cessarium|assensum, in|exemplis|obiectis.</marginalia>
pro fundamento Assertionis adducitur, non est
necessarium vt intellectus circa minùs probabi-
les opiniones præstet assensum. Id constat Primò
Nam cùm esse nequeat, iuxta dicta, etiam vt-
cumque prudens, neque magis prudens esse po-
terit, euentu quocumque proposito. Deinde,
Casus adducti non vrgent: nam quod de Ca-
thedra dicitur, obligationem dictam non impor-
tat, quia ad finem institutionis eiusdem nihil in-
terest, quòd doctrinam, quæ promoueri intendi-
tur, animo teneat Professor, dummodò illam ita<marginalia>Quid de|Professore|Cathedræ|peculiaris.</marginalia>
doceat, vt perinde se habeat circa illam, ac si ab-
soluto assensu retineret. Iuramentum autem ad
solam externam defensionem extenditur. Quòd
si vrgeretur Cathedræ prætensor, vt de interiori
assensu iuraret, posset vti æquiuocatione, quia illa
nullo modo in præiudicium aliquod verget, aut
fundatoris Cathedræ, aut finis ab eo intenti. Nec
potuit ille ad actum aut temerarium, aut impossi-
bilem obligare. Et hoc idem dicendum ad exem-<marginalia>Quid de iu-|ramento|Thomista-|rum &c.</marginalia>
plum aliud de iuramento Thomistarum: neque
enim mentiuntur quando interiùs ita se iudicare
significant, dummodò ad eam doctrinam atten-
dant, iuxta quam mentalibus præcisionibus vti
licet, quando in eo alicuius momenti vtilitas ver-<marginalia>Æquiuoca-|tione vt li-|ceat vti in|Consessione.</marginalia>
titur. Pro quo occurrit nuper specialis doctrina
P. Antonij Perez, mirabilis profectò Theologi,
Tractatu de P&#x0153;nitentia. Disput. 5. n. 58. vbi ita scri-
bit: Obseruandum est iuxta dicta posse p&#x0153;nitentem
vti artificio ad confitendum integrè suum peccatum
sine infamia personæ complicis aut non complicis, sed<marginalia>P. Anton.|Perez.</marginalia>
obiecti: vt si dixeris matrem infamari de adulterio,
quod credebam esse verum, sed errari, & non est ve-
rum. Potest enim vti æquiuocatione iuridica, sub in-
telligendo non fuisse verum, vt Confessario dicat, &
errasse, vt quilibet peccator errat. Et ratio est quia
quo ad hoc tribunal non differunt publicatio criminis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0082.jpg/>
@@1@<SE82>De opinione probabili. Sectio XXV. 67
<duolan 2><-P>veri, & crediti esse verum, à publicatione criminis in
se non veri, quod tamen infamans credebat esse verum.
Similiter posset p&#x0153;nitens dicere. Aliquando acceßi ad
feminam, quam putabam esse consanguineam in tali
gradu: sed erraui, & non erat verum: vtendo scili-
cet eâdem æquiuocatione. Idem artificium vtile est
ad confitenda iudicia temeraria, & multa peccato-
rum genera, in quibus proximus est obiectum: licet
enim sine caussa vtendum non sit æquiuocatione in
Confessione; potest tamen cum caussa id fieri; dum
tamen peccatum quo ad totam malitiam, quam ha-
buit in conscientia p&#x0153;nitentis, explicetur. Cùm enim
hoc tribunal sit conscientiæ tribunal, sufficit explicare
peccatum tam internum quàm externum, quoad ma-
litiam, quam habuit in conscientia p&#x0153;nitentis. Sic
doctus Pater, cuius doctrina multò potiori iure
præsenti caussæ venit applicanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Assertionis tertiæ tenor est vt sequitur:<marginalia>Pro eiusdem|assensus pru-|dentia Au-|ctoris Asser-|tio 3.</marginalia>
Iudicium affixum motiuo minùs probabili, probabiliori
relicto, etiam in moralibus est prudens, quamuis solus
finis intellectus inspiciatur. At si sensus sit vtrùm res
aliqua liceat, sæpè est longè prudentius iudicio oppo-
sito, si omnia considerentur. Priorem partem pro-<marginalia>Vt eum pro|bet.</marginalia>
bat ex eo quòd considerato intellectu vt intelle-
ctus est, non magis ipsi refert quòd decipiatur,
aut periculo deceptionis exponatur in practicis,
quàm in speculatiuis. Vnde pro Assertione ista
eadem fundamenta militant, quæ pro priori, quia
finis intellectus est veritas. Secundam autem pro-
bat argumentis adductis, pro quorum efficaciori
applicatione supponit quæstionem ad hoc in prę-
senti restringi, an liceat v. g. pingere in die festo.
In hoc casu voluntas spectato fine suo proprio
prudenter affigit intellectum ad probabiliter cre-
dendum quòd liceat pingere in die festo, licet op-
positum sit probabilius; quia sic ex vna parte
plurimùm promouet bonum suum, & ex parte
opposita nil detrimenti patitur: quia etsi iudicet
quòd liceat pingere, adhuc fruitur tota sua liber-
tate ad non pingendum, quod erit opus consilij,
& maioris perfectionis. Plurimùm verò auget
bonum suum, quia aufert à se obligationem ab-
stinendi ab illo opere, atque ita caret periculo
peccandi, cui se exponeret, si intellectum ad op-
positum determinaret. Ergo in eo casu voluntas
prudenter se gerit. Quæ ratio maximè vim habet
pro casu, quo quis videret se expositum periculo
desiderandi aut faciendi rem illam, siue propter
indigentiam, siue propter alterum imperium &c.
Tunc enim stultissimè ageret, & si imperaret as-
sensum de inhonestate operis: quia sciens & vo-
lens exponeret se periculo peccandi, quo liberari
posset, si intellectum contrariæ parti suo imperio
affigeret: cuius maiorem declarationem inferius
exhibendam promittit, scilicet in solutionibus
obiectorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Dico Quartò. Sola intellectus ratione<marginalia>Reijcitur|conclusione|4.</marginalia>
habita, iuxta illius finem, qui est attingere veri-
tatem, nulla prudentiæ laus apparet in eo quòd
per assensum minùs probabilis sententia tenea-
tur. Probatur. Quia ex eo quòd voluntas huius-
modi assensum imperet, non est laude speciali
digna. Quid enim in eo laudabile est quòd in-
tellectus affigatur minùs probabili sententiæ, in
ipsius pura intellectione sistendo? Equidem quòd
oculus affigatur visioni alicuius obiecti ex impe-
rio voluntatis, nihil habet in genere moris lau-<-P>@@

<-P>dabile, & sic in alijs sensibus: licet illi ratione talis
affixionis suum aliquo modo finem assequantur.
Ergo neque in eo quòd minùs probabili affigatur
intellectus; quando etiam affixio ad magis pro-
babile sub consideratione dicta idem videtur ha-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Dico Quintò. Pro morali conuenien-<marginalia>5. Conclu-|sione incon-|uenientia|eiusdem|ostenditur.</marginalia>
tia, exemplo pictoris explicata, minimè est id ne-
cessarium, quod Assertione præfata declaratur. Id
probo. Quia ex sola licita sequela opinionis pro-
babilis sine assensu circa illam, stat omne illud,
quod ex Auctore præmisimus, constat; promoue-
tur enim bonum, detrimentum nullum sequitur,
potest oppositum cum laude exerceri, cessat pe-
riculum peccandi: quod cùm datur, stultissimum
enim minùs probabilem sententiam non ample-
cti. Quod quidem tunc euidentiùs est cernere
quando quis nulli affixus sententiæ etiam proba-
biliori, minùs sequitur probabilem: tunc enim
nullum est peccandi periculum, quod extare di-
citur quando quis probabiliori sententiæ adhæ-
rens, contra ipsam operatur. Sed neque tunc pe-
riculum subest, quia sic adhærens potest iuxta
minùs probabilem operari, vt cum multis est à
nobis aliàs probatum, & ex nouioribus id tenet
citatus P. Antonius Perez Tractatu de Iust. & Iure.
Disput. 4. nu. 41. vbi exempla apponit in materia
restitutionis, & in matre, cui probabile sit suum
filium infantem extremè lacte indigere, proba-
bilius autem extremè indigere extraneum. Et
Illustrissimus Dom. Ildefonsus de la Peña Mon-
tenegro Episcopus Quitensis in Itinerario Paro-
chorum Indicorum Lib. 5. Sessione 20. & 21. In eo
ergo euentu qui operaretur iuxta opinionem pro-
babiliorem, quam veram reputat, consilij opus
exerceret, quod cum opere præcepti concurre-
ret: licet enim præcepto se teneri censeat, scit
tamen ab eo abstinere inculpatè posse iuxta pro-
babilem opinionem, quæ forsitan est vera, iuxta
id quod præfatus Illustrissimus Scriptor doctè
grauiterque discurrit, vulgari quidem idiomate,
sed non vulgari eruditione, toto in opere suspi-
cienda.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa certitudinem vltimi conscientiæ
dictaminis verior & receptior stabi-
lita doctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>238.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc Auctor Quæst. 13. in qua quin-<marginalia>1. Auctoris|assertio de|duobus iudi-|ciis subordi-|natis, quæ|admittitur.</marginalia>
que Assertionibus difficultatem, quę
est in hoc negotio præcipua, pergit
enodare, quarum Prima est: Dari possunt simul
in intellectu duo dictamina conscientiæ sibi subordi-
nata circa eamdem actionem particularem, quorum
vnum ex natura rei sit vltimum, & præsupponat al-
terum, tamquàm capax vt sit non vltimum. Circa
hanc non est cur immoremur, communem enim
sententiam continet de vltimo iudicio certo de
honestate operationis, pro quo Auctores adducit
præeuntes Assertioni. Probabile est hoc fieri posse.
Hoc præcedit iudicium. Mihi licitum est hoc nunc
facere. Hoc subsequitur, estque vltimum per eui-
dentem discursum sic elicitum: Quidquid omnibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0083.jpg/>
@@1@<SE83>68 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>perspectis prudenter iudico esse licitum, mihi licitum
est: Sed ego hîc & nunc omnibus inspectis pruden-
ter iudico hoc esse mihi licitum, (vt pingere in die
festo, non ieiunare, restituere &c.) ergo mihi li-
citum est. Quod ait de priori illo vt præsuppona-
tur tamquàm capax vt sit non vltimum proptereà
videtur dictum, quia vltimum esse potest, si quis
velit iuxta illorum opinari sententiam, qui cen-
sent sufficere iudicium probabile, de quo dictum
n. 41. & 182.<marginalia>2. Doctri-|nam conti-|nens in alijs|quos citat,|non proban-|da de vltimo|dictamine|probabili.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Assertio Secunda sic habet: Vltimum
conscientiæ dictamen, quod ex principijs directis de-
ducitur, & in suo genere sufficit ad fundandam actio-
nem honestam, sæpè nec certum est, nec euidens. Pro-
bat Primò. Quærit pictor an sit licitum pingere
in die festo: si per principia Synderesis directa
procedat, venire tandem poterit ad conclusio-
nem probabilem, quòd licitum: non obstanti-
bus, quæ in contrarium occurrunt. Sed num-
quàm perueniet ad conclusionem particularem,
qua certò aut euidenter sciat id sibi licere, quia
nulla habemus principia, per quæ hoc certè aut
euidenter sciri queat, aliôquin nullum de hoc
apud Auctores dubium superesset. Iam verò
quòd hoc iudicium seu dictamen sit vltimum ex
ijs, quæ ex principijs directis deduci possunt, pro-
batur, quia per illa circa hoc peculiare obiectum
vlteriùs progredi non possumus. Similiter quòd
dictamen hoc in suo genere sufficiat probatur,
quia potest esse probabilius opposito, in quo casu
certum est apud omnes, vno aut altero dempto,
in suo genere sufficere ad fundandam actionem
honestam, aliôquin numquàm liceret sequi vllam
opinionem. Secundò. In tota latitudine opinio-
num probabilium nulla est quæ certò aut eui-
denter ex probabilibus principijs vera probari
possit. At ex tota latitudine illarum multæ con-
clusiones directæ vltimò inferibiles formari pos-
sunt, quæ in suo genere sufficiant ad fundandam
actionem honestam. Ergo multa dictamina huius-
modi ad effectum prædictum sufficiunt. Quod
clarius redditur exemplis. Certum est Iacob ac-<marginalia>Exemplis|roboratur.</marginalia>
cedentem ad Liam, quam putabat esse Rache-
lem, non peccasse. Hinc arguitur. Iudicium,
quo Iacob iudicabat se ad Rachelem licitè acce-
dere, nec certum erat, nec euidens, quia nil fal-
sum aut certum esse potest, aut euidens, esto illud
iudicium fuerit probabilissimum, & ex eorum
numero, quæ rarò sunt falsa, quęque apud homi-
nes aliquem certitudinis gradum videntur habere.
At illud iudicium, aut certè conclusio directè ex
illo deducta, erat vltimum dictamen conscientiæ,
quod ex directis principijs hîc & nunc à Iacob
deduci poterat: Ergo dictamen vltimum ineui-
dens & incertum &c. Idem patet in rudibus, qui
à viro docto instructi, tuta conscientia & honestè
faciunt, quod ille ipsis licere dicit: nequeunt
enim habere dictamen certum & euidens directè,
quòd obiectum illud sit ipsis licitum, quia nullo
alio motiuo ducuntur ad hoc credendum, quàm
ex fallibili auctoritate Parochi. Certum autem
est quòd hoc fallibile iudicium sufficiat in genere
dictaminis directi ad fundandam actionem hone-
stam, quia in illo genere melius nullum haberi
hîc & nunc potest. Vnde certum est sic operan-
tem non peccare. Per quod interpretatur Patres
Vasquium & Sancium citatos ab ipso nu. 1. dum<-P>@@

<-P>aiunt ad operationem honestam non requiri di-
ctamen certum conscientiæ: loquuntur enim de
dictamine, quod ex directis principijs Synderesis
deduci potest, non autem de dictamine, quod ex
principijs etiam reflexis potest & solet inferri: de
hoc enim manifestum est quòd semper esse possit
& soleat esse certissimum, quod à præfatis Scri-
ptoribus non negatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Hæc Auctor, in quibus videtur dicto-<marginalia>Fit satis ad-|ductis funda-|mentis.</marginalia>
rum Patrum sententiam amplecti; vnde quid-
quid de sequentibus Assertionibus sit, operæ pre-
tium erit eisdem respondere. Ad Primum ergo
dicendum benè ex eo inferri vltimum dictamen
directum tantùm esse probabile, sed illud esse<marginalia>Ad Primum,|cum doctri-|na vtili.</marginalia>
sufficiens ad concludendum pro licita actione hîc
& nunc, non ita, quia Conclusio talis est: Ergo
probabile est licitum esse pingere. Cumque simul
cum hoc iudicio stet alterum dictans esse illici-
tum, non solùm materialiter, sed formaliter; qui
apud se decernit pingere, vult probabiliter pec-
care: ergo & probabiliter peccat: Ergo si con-
tingat, vt contingere potest, opinionem esse
falsam, reuera peccabit, & ita eius non erit secu-
ra conscientia. Cùm autem huic periculo se vo-
lens exposuerit, fit non solùm probabiliter pec-
care quando pingere decernit, sed certò, quia
certo se exponit periculo, vt de operantibus cum
dubio communis Doctorum sensus amplectitur.
Aliud ergo magis immediatum dictamen, illud-
que certum, est necessarium ad honestatem ope-
rationis. Ex quo ad Secundum patet solutio. Iam<marginalia>Ad Secun-|dum &|exempla.</marginalia>
quod de exemplis affertur, non vrget. Iacob sine
vlla fraudis suspicione accessit ad Liam, nec vsus
iudicio probabili, sed sibi certissimo, dum nulla
in contrarium formido pulsauit, quod est opinio-
ni proprium, & idem est de rudibus à viro docto
instructis dicendum: ita enim ex naturæ ductu
credunt, vt de fallaciæ periculo nulla subeat co-
gitatio. Quod hîc & nunc nullum melius iudi-
cium haberi possit quàm fallibile illud in eo ge-
nere affirmat Auctor: ergo ab ignorantia inuin-
cibili oritur circa fallibilitatem, & ita sine suspi-
cione, aut consideratione, de qua eadem est ra-
tio. Quod ad P. Sancium attinet eius aperta est
mens, vt agnoscit Auctor, quidquid alicubi vi-
deatur indicasse. Si pro P. Vasquez allata inter-
pretatio placet, placeat equidem, de quo nos
locis indicatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Iam Assertionem Tertiam sic proponit:<marginalia>Assertio 3.|de morali|saltem certi-|tudine ne-|cessaria, ad-|mittitur.</marginalia>
Vt operatio libera sit honesta, procedere debet à per-
suasione intellectus, qua operans saltem moraliter
certus est actionem illam non esse peccaminosam.
Probat ex bona fide, cum qua quis operari de-
bet, iuxta illud Rom. 14. v. 23. Quod non est ex
fide, peccatum est. Non est autem bona fides vbi
non est saltim moralis certitudo de honestate ope-
rationis, seu absentia peccati: quia vbi non est
certitudo, est dubium & periculum ac formido
probabilitati connexa, vt nuper dicebamus. Quę-
dam deinde argumenta proponit, quibus doctè
respondet. Illud solùm videtur desiderari, quo-
modo scilicet sit moralis explicanda certitudo.
Circa quod dici potest eam esse, cum qua neque
dubitatio, neque formido concurrit, & cum qua
id etiam videtur stare, quod est ad excludendam
malitiam operationis necessarium. Neque enim
Deus homines ad exquisitissimam certitudinem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0084.jpg/>
@@1@<SE84>De opinione probabili. Sectio XXV. 69
<duolan 2><-P>obligare intendit, quod esset graue onus, & im-
portabilem redderet modum secum & cum alijs
agendi, supra quàm valeat explicari. Sic duorum
aut trium testimonio standum iubet, etiam cùm
de capitali supplicio agitur, & ita alia, quæ hu-
mani iuris Auctores imitati, licet penitus præca-
ueri nequeat periculum falsitatis. Itaque circa
hoc dubium esse nequit.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Sequitur Assertio Quarta sic procedens:<marginalia>Assertio 4.|non impro-|banda.</marginalia>
Formido quòd obiectum, ad quod electio hîc & nunc
terminatur, sit à Deo vniuersaliter prohibitum, sæ-
pè non impedit honestatem electionis ad illud termi-
natæ, neque absolutam conscientiæ certitudinem
tollit. Illud declarat & probat Religiosi exemplo,
qui doctus cùm sit, formidat an habeat caussam
sufficientem in Quadragesima comedendi carnes.
Huic ex probabili persuasione talis necessitatis
Superior ordinet vt comedat. Certum est licitèid
facere posse, quia obediendum illi, etsi Superior
fortasse erret in suo iudicio, & iubeat quæ re vera
non expediunt, dummodò id subdito non con-
stet, qui certus est de sua licita operatione, licet
formidet de vniuersali Dei prohibitione. Neque
enim Superioris imperium sufficit ad formidinem
illam à subdito docto excludendam. Immò pri-
mum illud principium synderesis reflexum, à quo
vltimum conscientiæ dictamen certificans de ho-
nestate operationis deducitur, supponit illam for-
midinem directam manere; nam Minor experi-
mentalis reflexa sic subsumit: Sed Superior meus
hîc & nunc ordinat vt soluam ieiunium; mihique non
constat quòd erret. Vnde infert. Ergo hîc & nunc
licitè soluo ieiunium. etsi Superior meus fortasè er-
rauerit in suo iudicio. Discrimen autem hoc inter<marginalia>Obseruanda|doctrina.</marginalia>
iudicium formidolosum & certum ex eo proue-
nit, quòd reuera circa diuersa obiecta versentur:
manifestè enim implicat intellectum simul hære-
re dubium de veritate aliqua, & simul esse cer-
tum de eadem. Solùm ergo formidat de obiecto
relatè ad aliquas circumstantias, & de eôdem re-
latè ad alias non formidat. Sic in exemplo addu-
cto hæc applicanda doctrina. Aliud enim est ieiu-
nium non posse frangi à Religioso secundùm
probabilem sententiam, & ita illum formidare:
aliud ieiunij obligationem non extare vllo modo,
si Superioris accedat imperium: sic enim circum-
stantia adijcitur, per quam formido circa eamdem
operationem excluditur: eamdem quidem phy-
sicè aut materialiter, sed moraliter diuersam, cir-
ca quam non plus præualet formido, quàm si cir-
ca omnino diuersam versaretur. Et hæc quidem
pro Assertione præfata sufficiunt, licet Auctor
nonnulla superaddat alia, quæ hoc loco non iu-
dico necessaria.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Vltima tandem Assertio in hunc modum<marginalia>Assertio 5.|statuens eui-|dentiam vl|timi dicta|minis con-|scientiæ.</marginalia>
profertur: Vltimum conscientiæ dictamen regulans
operationem honestam, non solùm debet esse morali-
ter certum; sed etiam est, & debet esse euidens: seu,
quod idem est, vt operatio sit honesta, eius honestas
debet esse euidenter cognita per vltimum conscientiæ
dictamen, à quo voluntas dirigitur. Probat multi-
plici fundamento, circa quod oportet nonnihil
immoremur.</P>
<P>  Primò ergo arguit. Quia omne iudicium cer-<marginalia>1. Ratio ex|certitudine|non Theolo-|gica.</marginalia>
tum distinctum à fide Theologica est iudicium
euidens: Ad honestam operationem certum re-
quiritur: ergo & euidens. Quod roboratur ex<-P>@@

<-P>iudicio circa res fidei: sunt enim illæ secundùm se
obscuræ, & ita iudicium euidens non admittunt:
vt verò sunt euidenter credibiles euidens iudi-
cium terminant prudens, & ad fidem amplecten-
dam obligans. Sic etiam circa creditam Trini-
tatem euidens est deberi adorationem & cultum
adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Secundò. Conscientia regulans actio-<marginalia>2. Ex infal-|libilitate.</marginalia>
nem honestam est dictamen infallibiliter repræ-
sentans veram honestatem operationis. Ergo est
euidens: Consequentia est clara, & antecedens
probatur: Quia si non esset infallibiliter tale,
esset fallibile, & ita cum formidine, ex quo fieret
non esse sufficiens ad dirigendam operationem:
esset namque expositum diuinæ offensæ, cùm
certum non sit illam euitari.</P>
<P>  Tertiò, Quia demonstrari potest: demonstra-<marginalia>3. Ex de-|monstra-|tione.</marginalia>
tionem autem ex eo instruit, quòd euidens est
lumine naturæ nulla vituperatione dignum esse
aliquem propter eam operationem, quam post
diligentem veritatis inuestigationem prudenti
fundamento iudicat à Deo esse permissam. Vnde
omnes naturæ ductu hanc afferunt excusationem
tamquàm legitimam, quoties operationis malæ
arguuntur: neq; aliam habemus regulam proxi-
mam actionum nostrarum, quàm prudens consi-
lium ex lumine intellectus nostri. Sed cùm pro-
babilem sententiam amplectimur, sic procedi-
mus: ergo euidens est licitè operari. Hæc de-
monstrationis summa, circa quam multa non satis
expedita.</P>
<P>  Quartò, Quia hoc principium nemo negare<marginalia>4. Ex ad-|misso princi-|pio à cunctis.</marginalia>
audet: ergo signum est illud esse euidens. Ad hoc
ratio tota reducitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Quintò, Si hoc principium posset esse<marginalia>5. Ex pru-|dente expe-|rientia in|operatione.</marginalia>
falsum, posset esse peccat&#x0169; velle facere, quod ideò
facio, quia prudenter iudico non esse peccat&#x0169;: At
hoc est euidenter impossibile; aliôquin possem si-
militer dicere ac iudicare aliquid mihi omnino ca-
uendum esse, & illud idem nullo modo esse ca-
uendum. Circa hoc Auctor plura, sed substantiam
dedi.</P>
<P>  Sextò, Natura sic constituit creaturam ratio-<marginalia>6. Ex ne-|cessitæte ad|negotium|saluationis.</marginalia>
nalem, vt illa ex suæ conscientiæ testimonio sal-
uari aut condemnari queat. At hoc fieri non pos-
set, nisi vltimum dictamen esset certum & eui-
dens. Si enim esset formidolosum, ex eo certifi-
cari non poterit an peccauerit, quia memoria
actus præteriti non magis certificat de veritate
obiecti directè cogniti, quàm ipsa cognitio dire-
cta de eo certificat: cùm ergo hæc non certifi-
cat, neque illa. Et ita neque est vnde se saluare
possit, & consequenter necessarium est dictamen
formidine nullatenus laborare.</P>
<P>  Tandem, si dictamen conscientiæ non esset<marginalia>Vltima ex|antecessione|respectis|cuiuslibet|alterius.</marginalia>
euidens, esset obscurum, ergo liberum: ergo pos-
semus illud suspendere, atque ita à conscientia
non damnari. At hoc non est in nostra potestate:
ergo &c. Prætereà. Prima volitio libera regulari
debet ab aliquo iudicio practico, non ab obscuro,
quia omne tale iudicium præsupponit volitionem
liberam: ergo ab euidenti: ergo aliquod dicta-
men conscientiæ vltimatè constitutæ est eui-
dens.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Sic cùm Auctor præmiserit, ad princi-<marginalia>Mens Au-|ctoris enu-|cleatè propo-|sita circa</marginalia>
pium dictum enucleatiùs (vt ille loquitur) deue-
niens explicandum, posito pictoris exemplo, ait<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0085.jpg/>
@@1@<SE85>70 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>quando illius intellectus hæret dubius, si pingat,<marginalia>vltimum|conscientiæ|dictamen.</marginalia>
indubitanter peccare, quia non potest non con-
temnere legem Dei: verùm non ideò peccat,
quia facit contra actum illum dubium; non enim
magis se exponit periculo incurrendi offensam
Dei, quàm spei agendi, quod Deo placet: sicut
enim dubitat an sit licitum, sic etiam dubitat an
sit illicitum, & æquè propendet ad vtrumque.
Ergo si quis taliter dispositus pingeret, non esset
cur actio potiùs euaderet mala, quàm bona: non
enim magis difformaretur, quàm conformaretur
vltimo dictamini. At certum est peccare: ergo
iudicium illud dubium non est vltimum dicta-
men conscientiæ. Ideò ergo peccat, quia opera-
tur contra aliud dictamen, quo homo in dubio
transgrediendi legem se constitutum videns, eui-
denter cognoscit actionem à tali dubio regulatam
esse hîc & nunc illicitam: adeôque clarè cogno-
scit voluntatem Dei exigere vt actionem suspen-
dat, donec certior factus dubium deponat: & hoc
est vltimum dictamen conscientiæ, quod ante-
cedit opus, estque reflectens supra statum animæ
per omnium, quæ occurrunt, ponderationem
constitutum, & præsupponens omnem discur-
sum, quem intellectus ante reflexionem supra
suos actus habet in illo instanti circa hoc eligi-
bili. Ipsum autem iudicium vltimum discursiuum
est, dependens tamen à iudicio immediato expe-
rimentali, per quod status, quem obiectum habet
in mente, repræsentatur intellectui: neque enim
nudè repræsentatur status ille, sed etiam status
ille applicatur ad principia moralitatis per Syn-
deresim vbique obuia, vt intellectus formet hunc
Syllogismum: In dubio non licet operari: Ego sum
hîc & nunc in dubio: Ergo non licet mihi hîc & nunc
operari. Quæ conclusio intellectui dubitanti est
euidens. Maior enim huius Syllogismi est prin-
cipium Synderesis, illudque euidens. Minor sem-
per est immediata & experimentalis reflexio su-
pra statum obiecti in intellectu discurrendo ha-
bitum: vnde conclusio est euidens, nullique for-
midini obnoxia. Et hæc quidem omnia clara sunt
pro casu dubij: at eadem est ratio pro omni dis-
positione, in qua operans honestè operatur: nam
principia Synderesis reflexa æquè certa, pro omni
opportunitate etiam sunt æquè obuia. Et in du-
bio cùm determinatio est certa & euidens circa
vnam partem, nulla est difficultas formandi vlti-
mum iudicium euidens: si probabilis, tunc Maior
Syllogismi est aliud principium Synderesis, scili-
cet: Qui facit, quod prudenter credit esse Deo gra-
tum, rem Deo gratam facit. Minor autem est ex-
perimentalis reflexio supra statum animæ, quo
intellectus dicit: Ego prudenter iudico hanc opera-
tionem hîc & nunc eliciendam esse Deo gratam: Ergo
rem Deo gratam faciam eam ponendo &c. Quòd si
determinatio intellectus sit euidens, non est opus
noua illatione; sed illa dubij determinatio certa
& euidens sufficienter constituit conscientiam,
vt patet. Sic doctus Pater.</P>
<Z><A+1>Conclusiones aliquot pro Quæstionis
resolutione.</A+1></Z>
<P><INI2>C</INI2>Irca Assertionem Quintam est quod adijcia-
mus, circa alias enim quæ diximus sufficien-
tia, quantùm præsens negotium exigit, arbitra-
mur. Ergo</P>@@

<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Dico Primò. Iudicium, quo vltimatè<marginalia>Conclusio 1.|iudicium|circa opera-|tionem se-|quentis opi-|nionem pro-|babilem, est|euidens.</marginalia>
concluditur licitum esse hîc & nunc operari iux-
ta opinionem probabilem, est euidens. Sic bene
Auctor, cuius prior ratio ex eo quòd omne iudi-
cium certum distinctum à fide Theologica, est
euidens, difficile est, si de iudicio fidei in omni
rigore sumptæ loquatur. Nam iudicium Theo-
logicum est certum, nec tamen euidens, cùm
conclusio sequatur debiliorem partem, & ita non
euidentiam præmissæ phylosophicæ, aut meta-
physicæ, vt docti existimant Theologi. Deinde,
Propositio, cuius opposita est censuræ Theolo-
gicæ obnoxia, nec tamen in rigore de fide, certa
est, nec tamen euidenter talis. Quidquid autem
de hoc sit, non est equidem in negotio præsenti
necessarium, quia euidentia stare potest semper in
principio necessario in ordine ad effectum, de
quo agimus, quidquid de obiecto sit, cui appli-<marginalia>Etiam in|materia|fidei.</marginalia>
catur, etiam si ad fidem pertineat. Si enim eui-
dens est eum rectè operari, qui prudenter, omni-
bus inspectis, ad operationem procedit: ergo &
qui operatur in materia fidei, vt circa Dei cul-
tum, vsum Sacramentorum, Scripturarum inter-
pretationem &c. mysteria enim fidei prudentissi-
mè creduntur, vnde & euidens operationes circa
illa esse honestas, cùm ab eadem fide proponun-
tur. Difficultas tamen in eo stat, an principium
dictum euidenter applicetur, quando quis opera-
tur iuxta opinionem probabilem; circa quod ita<marginalia>Vt queat|demonstrari.</marginalia>
esse meritò contendit Auctor, pro quo & tertia
illius ratio, quam esse demonstrationem asseue-
rat. Quod & nos Parte 1. præstitimus, contra
Gonet, Baronum, & Mercorum disputantes. Et
quidem euidens est homines ratione & auctori-
tate regendos, & sic operaturos rectè: quia aliàs
vita humana peragi nisi cum summa difficultate
non posset. Qui opinionem probabilem sequi-
tur, ita se gerit. Ergo euidens est eum rectè ope-
rari, vel saltim non peccare. Hinc dogma incon-
cussum in Dei Ecclesia fuit licitum esse vsum
opinionis probabilis verè talis.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod nu. 241. dictum<marginalia>2. moralem|certitudi-|nem etiam|euidentiam|importare.</marginalia>
est, vbi de Assertione 3. Auctoris, scilicet persua-
sionem saltim moraliter certam de honestate ope-
rationis necessariam esse, non ita est accipien-
dum, vt illa euidens non sit: nam eo modo, quo
illi inest certitudo, inest etiam & euidentia: om-
ne enim moraliter certum euidenter tale est, mo-
rali certitudine in ea acceptione sumpta, quam
communiter amplectuntur Auctores: quando-
quidem id quod tale est, necessitat intellectum vt
assensum præstet rei, de qua est certitudo, pro-
portionatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod in eâdem Assert. 3.<marginalia>3. illam non|sufficere.</marginalia>
dicitur, saltim moraliter certam persuasionem esse
necessariam, non ideò est quòd illa sufficiat, si
standum est vltimæ Assertioni. Id constat. Nam
iuxta illam requiritur absoluta euidentia per de-
monstrationem acquisita, & infallibilitas meta-
physica, vt videre licet n. 24. Atqui certitudo &
euidentia moralis sine hoc stare potest, vt est com-
pertum: ergo non sufficit in negotio præsenti.
Vt quid ergo Assertio dicta? Non equidem ex
eo quòd sufficiens talis videatur certitudo, sed vt
ostendatur quod Auctores, qui iudicio probabili
videntur esse contenti, moralem saltem certitudi-
nem non debeant inficiari, vt reuera inficiati non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0086.jpg/>
@@1@<SE86>De opinione probabili. Sectio XXVI. 71
<duolan 2><-P>sunt ij, de quibus num. 1. Forte etiam potuit
omitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Dico Quartò. Etiamsi principium il-<marginalia>4. esse plus-|quam mora-|liter euidens.</marginalia>
lud, Licet operari iuxta opinionem probabilem, sit
tantùm moraliter certum & euidens, sicut de-
monstratio circa illud efformata, iudicium tamen
seu dictamen vltimò regulans operationem, est
omnino certum & euidens. Id probo. Quia om-
nino certum & euidens est eum, qui operatur
iuxta principium moraliter certum, non peccare,
vt contingit in casu, de quo agimus: est enim
illud lumine naturæ notissimum. Item, impossi-
bile est peccare eum, qui peccare non vult: Sic
autem accidit in operante iuxta principium illud,
quod vt certum apprehenditur & eo stante ad
operandum quis procedit, minimè id facturus,
quod vt licitum proponitur, si illicitum iudicas-
set. Ergo operatio vt omnino licita, & non tan-
tùm vt moraliter talis proponitur per dictamen
vltimatum. Nec est idem si quis operaretur cum
dictamine probabili, tunc enim verè dicere non
posset se non velle peccare, quia cùm operetur
cum formidine de illicita operatione, aliquomo-
do illam vult, vt num. 240. dicebamus Iuxta
quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Dico Quintò. Id quod num. 246. ex<marginalia>5. Operari|cum dubio|secundùm se|spectato esse|peccatum.</marginalia>
Auctore datum quoad dictamen probabile aut
dubium, non videtur admittendum, scilicet eo
tantùm spectato non futuram operationem pec-
caminosam, quia non magis se exponit periculo
peccandi sic operans, quàm spei Deo placendi,
& ideò requiri dictamen aliud, quo illa vt abso-
lutè & certò illicita proponatur. Nam dictamen
sic proponens non est in caussa vt operatio illi-
cita sit, non enim illa est illicita, quia prohibita,
sed è conuerso: neque si illicita non esset, vt illi-
cita proponi posset, quia per dictamen non va-
riatur obiectum, sed vt reuera est voluntati præ-
sentatur. Et ratio pro eo est manifesta, & à nobis
exhibita n. 240. & est profectò falsum sic ope-
rantem non magis se exponere periculo peccan-
di, quàm spei placendi Deo: implicat enim pla-
cere eum, qui eius non curat offensam, cuius se
periculo committit, vt in humanis etiam accidit,
nequit enim regi, patri, amico &c. actio vassalli,
filij, amici placere, quæ cùm eorum potest iniu-
ria contingere, etiamsi eam exercens speret etiam
forsitan placituram. Malum enim ex quocum-
que defectu, & hic est ille manifestus, periculum
inquam offensionis apertum. Quòd ergo post
statum dubium sequatur iudicium præfatum, ex
necessaria obiecti cognitione habetur: cognosci-
tur enim status ille vt insufficiens ad fundandam
certitudinem honestatis, & ideò Synderesis in-
trat officium dictantis illicitum esse rebus sic se
habentibus operari. Quod dictamen sufficit, ne-
que aliud est necessarium, cùm sit determinatio
euidens intellectus, qua stante non esse opus no-
ua illatione, sed illam sufficienter constituere con-
scientiam, iam ex Auctore positum num. 246. in
fine. Qui in alijs, quæ de formanda conscientia
per discursus ibidem allatos asserit, eatenus ad-
mittendus, vt illi omnino necessarij semper non
sint secundùm formalem illum & expressum ap-
paratum, sed virtuales sufficiant: quod quidem
ab experientia compertum: sine illis enim pro-
cedunt homines; sicut in actibus fidei, qui dum<-P>@@

<-P>exercentur, non occurrit expressè diuina aucto-
ritas; Si tamen quis de motiuis credendi roge-
tur, illa exprimit, quod & in casu nostro pariter
dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Quæst. 17. (vt hoc etiam addamus, quod<marginalia>Dictamen|conscientia|cum vinci-|bili ignoran-|tia sequen-|dum.</marginalia>
videtur caussam præsentem concernere) nu. 44.
hanc Auctor statuit Assertionem: Vniuersaliter
loquendo vltimum conscientiæ dictamen est verum &
euidens, etiam quando homo operatur ex mera igno-
rantia vincibili. Id probat. Quia ea stante (quæ
scilicet potuit facta diligentia depelli) tenetur quis
tale dictamen sequi, quia peccatum est ratione
sui imputabile, dictamen eonscientiæ non sequi,
quo quis absolutè credit se hîc & nunc debere
aliquid facere. Et hanc communem Doctorum
esse sententiam  affirmat P. Suarez Tractatu de bo-
nit. & malit. humanor. actuum Disput. 12. Sect. 4.
num. 11. quam & ipse amplectitur, sicut & P.
Arriaga Tomo 1. in 1. 2. Disput. 21. num. 16.
P. Esparza Tomo 1. Lib. 3. Quæst. 24. Arti. 4.
Guilielmus Herincx Tomo 2. Tract. 2. Disput. 4.
Quæst. 2. num. 17. P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2.
Disput. 60. Cap. 2. Sed præfatus Auctor, qui
P. Esparzam videtur secutus citato loco, in eo
valde communi sensui aduersatur, quòd affirmet
operationem dictam ratione sui nullam malitiam<marginalia>Operatio-|nem tamen|esse peccami-|nosam, con-|tra quosdam|ostenditur.</marginalia>
imputabilem continere, quidquid de illa sit, quæ
ignorantiæ competit, dum non curatur expelli.
Videatur P. Suarez num. 12. quid difficultati re-
spondet ex eo resultanti, quòd homo in casu præ-
dicto, & operans & non operans sit peccaturus;
quod ex eo contingere non est inconueniens,
quia ille ex negligentia sua in eam perplexitatem
se coniecit. Operationem siquidem vitare potest
facta diligentia pro ignorantia depellenda: pro
quo & P. Vasquez num. 6. & contra Auctorem
quidem videtur euidens posse argumentum affir-
mari. Nam ignorantia talis proptereà est culpa-<marginalia>specialiter|contra Au-|ctorem.</marginalia>
bilis, quia ex illa sequitur legis violatio: nam eo
respectu secluso culpabilis non est, iuxta illius do-
ctrinam num. 31. vbi pictoris exemplo adhibito
ait eum non peccare contra cultum debitum,
dum ex leuibus indicijs iudicat non esse pecca-
tum pingere in die festo: Atqui eo iudicio stante
tenetur illud amplecti, in quo non peccat: ergo
absolutè non peccat. Quod constat quàm sit ab-
surdum.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Et duas quidem ille Assertiones præmi-<marginalia>Duæ illius|Assertiones|non impro-|bandæ.</marginalia>
serat, in quarum Prima num. 2. sic habet: Volun-
tas operans ex dictamine vincibili erroneo, necessariò
peccat, quidquid eligat. Quam doctè probat. Se-
cunda autem ita num. 31. Actus conformis dicta-
mini conscientiæ vincibiliter errantis, si non sit simul
peccatum malitiæ, nullam habet rationem peccati sibi
intrinsecam, sed solùm denominatur peccatum à
malitia voluntatis, per quam error aut ignorantia
contracta fuit. Sic ille, qui peccatum malitiæ vo-
cat statim in exemplo pictoris adducto, si in se-
quenti instanti iterùm temerè iudicet sibi licitum
esse pingere, simulque velit pingere: quia illa
voluntas non est tantùm ignorantiæ peccatum,
sed simul est peccatum malitiæ: nam voluntas illa
reflectit non solùm supra obiectum propositum
per actum erroris, sed etiam reflectit supra aliud
iudicium, quo pictor iudicat se, non obstante
hoc iudicio leuiter concepto, non posse licitè
pingere, donec diligentiùs inquisierit veritatem.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0087.jpg/>
@@1@<SE87>72 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>Sed quidem licet hoc modo philosophetur, sup-<marginalia>Circa alia|præmissa vi-|getur.</marginalia>
ponit tamen posse dari actum conformem dicta-
mini conscientiæ errantis vincibiliter sine malitia
prædicta. Ergo in eo nulla erit ratio peccati, etiam
per denominationem à voluntate imperante ig-
norantiam. Nam ignorantia talis peccatum non
est, vt iam vidimus: ergo neque in voluntate im-
perante illam malitia est vlla. Ergo cùm ex nullo
capite malitia appareat, absolutè nullum erit pec-
catum iuxta ignorantiam inuincibilem operari:
quod constat admitti non posse. Circa quod nolo
diutiùs hærere, quæstiones accumulans, quæ circa
ignorantiam moueri possunt; aliud enim nego-
tium agitur, dum pro licita opinionis probabilis
sequela depugnatur. Ergo ad alia.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Sententia minùs probabilis & tuta sub
qua consideratione possit in praxi pro-
babiliori præferri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>254.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ræferri posse probat Auctor ex pro-<marginalia>Minùs pro|babilem sen-|tentiam posse|præferri ferè|omnium sen-|sus est, &|oppositum|improbabile.</marginalia>
fesso Quæst. 22. & 23. vbi præter non-
nullos ex modernis, de quorum exi-
gua auctoritate in præsenti caussa iudicium pro-
fert num. 28. & seqq. Quæst. 22. innumeros ex an-
tiquis pro eo stare, nec non ex Recentioribus eru-
dita recensione demonstrat; adductis insuper Sep-
temdecim probationibus, & concludens n. 226.
eiusdem Quæstionis, oppositam sententiam esse
omninò improbabilem, cùm benigna pro se talia
habeat fundamenta, vt euidens euadat, & abso-
luta certitudine potiatur. Si qui autem præter
illos paucos, Fagnanum, Merendam, Vendio-
chium, Sinnichium, Baronum, & Mercorum,
contrarium videantur docuisse, ex eo non esse
aduersos reputandos, quia sententiam prout à Re-
centioribus Scriptoribus defenditur, non vsurpa-
runt; immò neque citati: iuxta explicationem
siquidem congruam adeò est comperta, vt negari
minimè posse videatur. Quod quidem & ego non
semel admonueram; vt non immeritò dici possit
eam impugnantes ae&#x0308;rem verberare, aut quod
Hispano prouerbio dicitur, Mauros sibi facere,
quibuscum prælientur.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Sed verò doctus Pater, vt confidentiùs<marginalia>Auctoris|modus sin-|gularis ex-|plicandi.</marginalia>
hac in parte loqui posset, non debuit singularem
modum explicandi proponere, neque commu-
nem Scriptoribus asserere, qui vix apud alium ali-
quem reperiatur. Communis quidem est sæpiùs
à nobis traditus, vt opinionis minùs tutæ & pro-
babilis vsus licitus sit, quatenus per actum refle-
xum applicatur illi certum principium, eum sci-
licet non peccare, qui prudenter se gerit, & pru-
denter se gerere, qui ratione & auctoritate non
leuibus permouetur, quod euidens esse nuper
nu. 247. cum Auctore vidimus, qui & videndus
Probatione 16. quæ circa prudentiam talis pro-
cedendi modi specialiter versatur, id quod etiam
aliæ non obscurè, actum huiusmodi reflexum
agnoscens & comprobans; quo posito cum soli-
dis alijs pro tali prudenti agendi modo firmamen-
tis, caussa hæc satis potest conclusa iudicari. Sed
his non contentus singularem, nec nobis proban-<-P>@@

<-P>dam ingressus est viam, qua quidem, vt mihi
videtur, difficilior nulla, pro qua aduertenda
Sect. 22. & 23. iacta remanent fundamenta. Quia
verò vt suam resolutionem probet, ad ea se refert,
quæ ab ipso sunt dicta Quæst. 8. n. 25. & seqq. &
à nobis data nu. 197. nec non etiam impugnata
Assert. 1. & 3. Sed nunc fusius expromenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Ait ergo eum, qui opinionem minùs<marginalia>Pergit in|eodem, vt|semper pro-|babilior eua-|dat clecta|opinio.</marginalia>
probabilem amplectitur, cùm illi placeat, eo ipso
per assensum eidem adhærere: eo autem ipso
quòd eam amplectatur, veram censet, & quia ve-
ram, eam cuicumque alteri præfert, & conse-
quenter censet probabiliorem. Quod quidem sta-
re optimè potest, etiamsi oppositæ sententiæ mo-
tiua directa probabiliora ipsi visa fuerint antece-
denter ad suam determinationem: illa enim maior
probabilitas per motiua, quæ assensum conse-
quuntur, superatur, quia propria opinantis au-
ctoritas, & obiectum ipsum vt comparatum cum
priori iudicio, illique perfectè correspondens, sem-
per accedunt tamquam noua motiua repræsen-
tantia verisimilitudinem ipsius obiecti. Nouum
ergo motiuum est propria auctoritas, quam vnus-
quisque plurimi facit. Itaque si obiectum vnà
cum rationibus pro priori habitis (ijs scilicet qui-
bus vt probabile fuit repræsentatum) sumatur
prout simul substat auctoritati hominis actu sic
iudicantis, non potest non apud ipsum iudican-
tem vt anteponendum omnibus apparere, quæ
pro contrario afferuntur. Prætereà nouum mo-
tiuum præstat amor, quo ad tale obiectum quis
amplectendum inclinatur; cùm experientia con-
stet ea, quæ amamus, ipso amore amabiliora no-
bis accidere, & vt amentur digniora in opposi-
tione contrariorum, in quibus displicet, apparere.
Vnde rationes priores (quæ scilicet probabilita-
tem ostendunt) prout huic amori coniunctæ ne-
cessariò apparent maiores, quàm apparerent abs-
que tali consideratione coniunctæ; quia amor
ille complacet sibi in rationum illarum apparen-
tia, & displicet sibi in apparentia rationum op-
positarum. Cognitio ergo reflexa motiuorum
illorum, vt huic complacentiæ & displicentiæ
substantium, ostendit vnum eorum vt conge-
neum cum iudicantis genio heterogeneum alte-
rum. Tertium motiuum est proprium iudicium
imperiovoluntatis respondens, quo affirmat vnum
& negat alterum esse verum. Ex quo fit vt obie-
ctum quatenus illi substat verosimilius appareat
quàm oppositum, cùm illud appareat falsum, &
tale iudicetur. Est ergo nouum illud, licet refle-
xum, motiuum ad maiorem probabilitatem con-
ducens.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Et hæc quidem ille, quibus addenda quæ<marginalia>Alia pro|eodem.</marginalia>
habet Quæst. 24. nu. 50. vbi argumento Mercori
respondens ex obligatione in iudice sequendi sen-
tentiam probabiliorem & tutiorem arguentis, ait
tutiora necessariò sectanda esse quamdiu pars
minùs tuta omnibus rationibus tam directis,
quàm reflexis, absolutè apparet operanti minùs
probabilis quàm opposita. Hoc enim vnanimiter
docuerunt omnes antiqui Theologi, pro quo se
citat in Quæst. 22. Nec dissentiunt Recentiores,
pro quo Quæst. 23. & rationem esse ait manife-
stam quia quamdiu intellectus operantis dicta
ratione disponitur, necesse vt, vel absolutè cre-
dat partem minùs tutam esse illicitam, vel certè<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0088.jpg/>
@@1@<SE88>De opinione probabili. Sectio XXVII. 73
<duolan 2><-P>dubitet an sit licita nec ne. Si enim absolutè cre-
deret illam licitam, eo ipso eius honestas sibi
probabilior appareret, quàm illius inhonestas,
quia suum cuique opinatum probabilius, vt patet.
At operari in dubio peccati, & multò magis cum
eius conscientia, est illicitum. Ergo qui sectatur
minùs tuta peccat, si omnibus inspectis inhone-
stas partis, quam amplectitur, illi appareat proba-
bilior honestate. Tunc ergo minùs tuta sectatus
excusatur, quando ratio seu conscientia ipsius,
vtpotè iudex inter Deum actorem & libertatem
ream, rationabiliter iudicat ius libertatis præua-
lere, eo quòd omnibus inspectis, ius libertati fa-
uens ipsi videatur non solum probabilius iure fa-
uente præcepto, sed absolutè iudicatur verum, &
alterum rationabiliter repellatur & contemnatur
vt falsum. Hæc ille. Circa quæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Dico Primò. Modus explicationis præ-<marginalia>1 Assertio|contrarium|statuens,|multiplici|probatione.</marginalia>
fatus neutiquàm est admittendus. Probatur.</P>
<P>  Primò. Quia assensus circa partem minùs pro-
babilem nequit stare in conflictu probabilioris, vt
constat ex dictis Sect. 22.</P>
<P>  Secundò. Quia iuxta illum non est locus pro-
babilissimæ sententiæ, iuxta quam sine assensu
aliquo circa opiniones, præter eum, qui versatur
erga probabilitatem, potest quis minùs etiam
probabilem amplecti, qui neque circa probabi-
biliorem necessarius est, vt patet, quia sine eo est
sufficiens motiuum ad operandum iuxta illam,
à ratione scilicet & auctoritate, quod ab assensu
non pendet, qui à voluntate liberè imperatur, &
sic potest suspendi. Vnde multis hic procedendi
modus est in vsu, de quo reddere fidele possum
testimonium.</P>
<P>  Tertiò. Quia ad consiliandos Doctores in hac
celeberrima controuersiâ asserendo illos in sensu
minimè negabili locutos, non est explicatio præ-
fata conueniens. Patet, quia apud Antiquiorem
nullum extat, neque apud Recentiores occurrit.</P>
<P>  Quartò. Quia receptissima sententia ex hoc
redditur minùs verosimilis, quandoquidem id
assumitur, quod difficultatem, si qua est, non
mollit, sed auget. vnde cauillandi sumere possunt
occasionem aduersarij pauci illi, sequaces forsi-
tan habituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Quintò. Quia probabilitas modo præ-<marginalia>Fundam enti|oppositi eui-|dens demoli|tio. Et primo|circa moti-|uum ex|amore.</marginalia>
dicto explicata quantùm ad noua motiua, est
nullius momenti: id quod videtur posse euiden-
ter ostendi. Tria enim pro excessu supra opposi-
tam noua motiua ponuntur. Rationes vt substant
inclinationi voluntatis, quæ eo ipso apparent va-
lidiores: propria operantis auctoritas, & iudi-
cium oppositam vt inuerosimilem repellens. At-
qui hæc nullum considerabile pondus habent, er-
go nullius momenti sunt. Maior est mera Aucto-
ris doctrina, & Minorem probo. Nam quod ad
amorem attinet, si præcisè in eo sistatur, nullum
præstare potest maioris credibilitatis augmen-
tum, quæ rationabilis sit, vnde nec motiua pro-
babilitatis augere. Credimus faciliùs quod ama-
mus: sed ibi sine rationis moderatione procedi-
tur, vnde sæpissimè falli contingit. Qui Episco-
patum desiderat, rumore quouis assurgit, & iam
se infulatum meditatur, & sic alij. In materia
autem de qua agimus, non est eo modo proce-
dendum quia cùm negotium conscientiæ & sa-<-P>@@

<-P>lutis æternæ concernant, non cæco est eundum
impetu, sed consideratione prudenti. Deinde. Est
in hoc manifesta deceptio: inclinatio enim vo-
luntatis ad minùs tutum, non ideò est, quia in eo
maior subluceat certitudo, sed quia est naturæ
commodius: talia enim sunt semper minùs tuta.
Item, Rogo quandonam rationes appareant va-
lidiores? Non ante amorem, quia vt illi sub-
stant dicuntur tales: neque vt illum consequun-
tur, quia iam vim mouendi non habent, suppo-
sita electione partis minùs tutæ, ad quam ista
maior vis mouendi debebat concurrere in con-
flictu probabilioris. Erit ergo in eodem signo
cum ipso amore. Quod quidem ratione dudum
adducta conuellitur, quia in priori signo debe-
bat vis eius apparere, vt maiorem probabilita-
tem partis aduersæ superaret. Et prætereà, si om-
nino simultanea apparentia rationum cum vali-
diore illa efficacia est: ergo non mouet ad assen-
sum. Patet. Quia motiua electionis debent an-
tecedere, vtpotè caussæ aut rationes, seu princi-
pia illius. Sic diuinum verbum non dicitur ex
amore procedere, quia amor non se habet vt
ratio aut principium formale processionis, sed
comitanter vt receptissima tradit Theologia.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Iam quod ad auctoritatem attinet, fa-<marginalia>Motiuum|propriæ au-|ctoritatis|explosum.</marginalia>
cilè refellitur. Primo, quia illa reddi pro ratio-
ne nequit: si enim ab aliquo quæratur cur ta-
lem amplectatur opinionem? & respondeat,
Quia probabiliorem iudico; & rursus vnde illi pro-
babilior? Nequit nisi ineptissimè respondere,
Quia ego ita iudico propter meam auctoritatem.
Quod quidem neque vir doctus respondebit.
Deinde. Insulsum valde videtur homines gene-
raliter ita plurimi suam facere auctoritatem, vt
ex ea opinionum probabilitas augeatur. Ve-
rum enim verò ex eo quod quis videat alium
opione aliqua probabili vti, non eam probabi-
liorem existimat quàm revera sit, & quàm ipsi
videatur, si talis non sit, ex quo crescere illa
possit. Ergo neque ex propriæ auctoritatis mo-
tiuo potest. Vlteriùs. Si auctoritas eam vim ha-
bet, non erit motiuum tantùm reflexum, sed
directum. Patet, quia ad probabilitatem con-
ciliandam auctoritas & ratio tamquàm motiua
directa concurrunt, vt est manifestum. Si dicas
non præcedere assensum, in quo auctoritatis vis
apparet. Contra est. Quia auctoritas non à di-
ctis sumitur, sed à persona, quæ dictis pondus
attribuit; vnde viri docti & pij futura est, vt
communiter Scriptores dicunt. Quin etiam quòd
si ab assensu aut iudicio sumitur, iam assensus ipse
est motiuum sui ipsius, & ita erit verum dicere
sic operantem assentiri, quia assentitur; iudicare,
quia iudicat.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Et ex hoc improbandum venit quod<marginalia>Sicut & ab|assensu ipso|procedens,|quod multi-|pliciter de-|monstratur.</marginalia>
de iudicio dicebatur, neque enim dici potest esse
motiuum sui ipsius, etiam reflectendo supra se-
ipsum. Sic enim iam supponitur, & consequen-
ter omnia motiua positionis eiusdem. Et qui-
dem quod de inuerosimili opposito dicitur, qua-
tenus vt falsum refellitur, nihil ostendit, ratione
cuius nouum in ipso iudicio motiuum sit admit-
tendum: hoc enim quod est repelli oppositum,
cùm illi aliquid contrarium iudicatur, omnibus
est commune iudicijs, nec tamen proptereà in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0089.jpg/>
@@1@<SE89>74 Auctarij Indici Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>omnibus motiuum speciale extat, per quod op-
positum vt inuerosimile repellatur. Et verò vt
repulsa talis locum habere queat nihil aliud re-
quiritur, quàm vt electio illius oppositi pona-
tur; eo enim ipso illa stat, quia de ratione illius
est, cùm sit illa assumptio vnius præ alio, aut
repulso alio. Ergo quemadmodum in iudicio am-
plexus ipse obiecti rationem motiui non habet,
quia est ipsa iudicij substantia; ita neque repulsa
oppositi quæ ad iudicij etiam substantiam per-
tinet. Præterquam quòd nullus ex eo quòd ita
eligens præferat minùs probabile directè proba-
biliori, illud absolutè præferendum iudicabit,
vtpotè magis probabile, scilicet quia hoc aut
illud eligendum assumat, nisi rationem ali-
quam peculiarem vltra electionem adducat. Ad-
de rationes vt substant amori maiores dici, er-
go similiter vt coniunctæ iudicio: Atqui hoc
dici nequit. Ergo. Maior admittitur, vt vidi-
mus, & Minor constat. Quia rationes, vt con-
iunctæ iudicio nihil habent peculiare. Sin mi-
nùs, dicatur quale illud sit. Nihil equidem di-
catur, nisi quod de oppositi repulsa iam vidi-
mus, quod & manifestè remanet improbatum:
& ineptissimum quidem est asserere rationes
validiores aut maiores esse ad iudicium, quia
datur iudicium: quod quidem in illis nihil ma-
ius aut validius deprehendit, vt verius debeat
obiectum iudicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Sextò. Sequeretur maiorem opinio-<marginalia>A commu-|nibus proba-|bilitatis re-|gulis vrge-|tur.</marginalia>
num probabilitatem ab ijs regulis non esse desu-
mendam, quas Doctores tradunt. Id constat.
Quia vnusquisque quamlibet eligendo, eam
probabiliorem reddit, nihil obstantibus regulis
dictis, vnde in ordine ad negotium conscientiæ
nullius momenti sunt.</P>
<P>  Septimò, Sequitur item æquè prudenter se
gerere eos, qui minùs probabiles & tutas opi-
niones sequuntur, quod tamen Auctor non ad-
mittit. Sequela patet. Quia nulla maior esse pru-
dentia potest, quàm id eligere, quod verum ap-
paret, relicto falso: Atqui ita euenit in casu præ-
senti. Ergo &c.</P>
<P>  Octauo Impossibile est obiectum magis pro-<marginalia>Ab immu-|tatione ob-|iecti.</marginalia>
babile iudicatum, nulla in eo facta mutatione
reddi respectu vnius & eiusdem minùs probabi-
le, & multò potiùs implicat reddi absolutè fal-
sum. Quæ quidem assertio in omnium videtur
fensu irrefragabilis & inconcussa. Ergo nequit,
quod ei est oppositum vt communis sensus pro-
poni, quod tamen ab Auctore fieri videmus.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Nonò. Id quod apparet probabile ne-<marginalia>Ab impro-|babilitate,|quæ sine|mutatione|stare nequit.</marginalia>
quit, nulla extante varietate, reddi improbabi-
le: ergo neque quod magis probabile reddi mi-
nùs probabile, & caussari falsum. Antecedens
videtur compertum, quia nihil de contradicto-
rio in contradictorium transire potest in eo in-
tellectu, apud quem nullum subit mutatio-
nem. Consequentia patet. Quia suus etiam con-
tradictionis modus in eo apparet, quòd sit vide-
licet magis, & non sit magis probabile. Et præ-
tereà. Si id stare potest, quod asseritur, etiam
stare poterit vt probabile reddatur improbabi-
le, quia sicut apparentia dicta excessum om-
nem probabilitatis obnubilat, ita & obnubilare
adeò poterit, vt nullus, aut minimus certè<-P>@@

<-P>(quod pro nullo habendum) probabilitatis gra-
dus sic affecto appareat. Vbi argumentum de
affectionum vi ab Auctore adductum poterit ap-
plicari.</P>
<P>  Decimò. Iudex iuxta eumdem, sequi in<marginalia>Aiudicenes|volente se-|qui minus|probabili.</marginalia>
iudicando nequit sententiam minùs probabi-
lem: pro quo Quæst. 24. à num. 9. Id autem se-
queretur ex ea, de qua agimus, positione. Pa-
tet. Quia huiusmodi minùs probabilem sen-
tentiam potest ipse reddere probabiliorem, im-
perato circa illam assensu à voluntate cum mo-
tiuis præfatis. Quòd si illam ipse censet impro-
babilem, idem videtur de ipsius sententia dicen-
dum, ex qua id sequitur: reuera enim minùs
probabilis sententia in iudicando præfertur, de
quo inferius Sect. sequenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Vndecimò. Iuxta eumdem regula de<marginalia>A regula de|meliore possi-|dentis condi-|tione.</marginalia>
meliore possidentis conditione in omni materia
est valida, vt videri potest Quæst. 23. nu. 42. &
seqq. Atqui iuxta eiusdem placitum, de quo agi-
mus, nulla videtur talis regulæ habenda ratio,
quia etiamsi pro opinione probiliori allegetur,
potest quis minùs probabilem amplecti vt veram,
& ita vt probabiliorem.</P>
<P>  Duodecimò. Aduocatus (sic Auctore docen-<marginalia>Ab Aduoca|to, iuxta|aduersantis|mentem.</marginalia>
te Quæst. 24. num. 23. & 24.) potest contra pro-
priam sententiam patrocinari iuxta probabilem
aduocando. Ergo stat vsus licitus opinionis mi-
nùs probabilis non fundatus in eo quòd assen-
sus versetur circa illam partem, ex quo probabi-
lior illa reddatur. Item. In eo casu non stat id,
quod supponitur, clientem inquam secundùm
opinionem minùs probabilem litigare, & illam
ab Aduocato defendi. Nam litigans ius sibi com-
petere credit, & opinionem dictam sequendo
eam reddit probabiliorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Decimotertiò. Generalius loquendo,<marginalia>A sententia|multorum|de licita|operatione|iuxta alio-|rum senten-|tiam.</marginalia>
sententia est grauium Scriptorum posse quem-
piam iuxta aliorum sententiam operari, retenta
propria. Atqui ista valde remota est ab ea, quam
Auctor introducere tentat, vtpotè quæ sit om-
nium Doctorum communis sensus, paucis illis
exceptis, qui nec penitus aduersantur.</P>
<P>  Decimoquartò. Sententia, quam quis am-<marginalia>Ab eo quod|sententia|cuiusque est|illi probabi-|lior.</marginalia>
plectitur, probabilior est ipsi, etiamsi aliàs mi-
nùs tuta & probabilis videatur. Tunc sic. Sen-
tentia tenens sine assensu circa sententiam di-
ctam posse illius vsum esse licitum, est proba-
bilis: ergo potest illam Auctor amplecti, quæ
eo ipso erit etiam probabilior. Rogo iam quo-
modò rebus sic se habantibus, illius doctrina de-
curret de sensu illo ab omnibus recepto, cùm
illum falsum debeat consequenter iudicare, vt-
potè assensui oppositum, quo vera pars altera iu-
dicatur.</P>
<P>  Decimoquintò. Et vltimò (vt alia omittam)<marginalia>Ab euiden-|tia circa|probabilita-|tem.</marginalia>
Rationes, quibus opinio probabilior talis est,
eam vim habent, vt non solùm probabilitatem
certam, sed euidentem reddant. Hoc constat
quantùm ad priorem partem de certitudine, & ab
Auctore supponitur: quantùm ad posteriorem
de euidentia similiter, quia omne certum extra
obiecta fidei, & ad illam spectantia, est euidens, vt
ex eodem positum n. 243. Tunc sic. Id quod est e-
uidens nequit non necessitare intellectum ad as-
sensum, vt est receptissim&#x0169; in Philosophia dogma:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0090.jpg/>
@@1@<SE90>De opinione probabili. Sectio XXVIII. 75
<duolan 2><-P>contra euidentiam enim non est tergiuersari, est
enim clara lex, qua nequeunt mentis oculi non
perfundi, dum eisdem obijcitur: sicut aperti cor-
poris oculi nequeunt non obiecto luminis illu-
strari. Ergo impossibile est opinionem huiusmo-
di non censeri talem, vnde & consequenter vt
detur assensus, quo vt minùs probabilis, immò &
vt falsa repellatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Dico Secundò. Conuenientior expli-<marginalia>Assertio 2.|conuentie-|tem modum|conciliandi|Auctores|assignans.</marginalia>
cationis modus, vt possint Scriptores antiqui cum
Recentioribus ad concordiam reuocari, is est,
quem tradidimus nu. 255. eum enim ex antiquis
inficiatus nullus, amplexi Recentiores, & à
paucissimis improbatus, quorum non est haben-
da ratio, dum contra certum & euidens, saltim
moraliter, dogma digladiantur. De quo quia di-
ctum Parte 1. & 4. nec non superiùs Discepta-
tione ista contra P. Bonæ Spei, non est cur hoc
loco circa idem moram ampliorem faciamus. Id
autem quod ex Auctore datum nu. 257, minimè<marginalia>Obiecta cum|doctrina ob-|seruatione|digna di-|luuntur.</marginalia>
vrget: quòd scilicet quando intellectus operantis
ea ratione disponitur, vt sine motiuis illis reflexis
minùs tutum occurrat, vel vt probabilius sit am-
plectendum, vel inspiciendum vt dubium, quam-
uis probabile videatur: vtrumque enim negan-
dum; quia si minùs probabile appareat, licitum
est illud amplecti, dummodò illi principium di-
ctum de licita sequela opinionis probabilis ap-
plicatur. Id autem quod de iudice dicitur, non
item vrget, quia si ille nequit, vt admitti-
tur, sententia minùs probabili vti, ideò est, quia
à Republica ad id constituitur vt bono communi
consulat: vnde quando caussæ sunt priuilegiatæ,
minùs probabilis vsus est licitus. In caussis autem
proprijs, quando negotium conscientiæ agitur,
idem obseruatur, quia & bono communi & pro-
prio magis expedit, vt minùs probabilis & tutæ
vsus liceat, quia oppositum generaliter esset onus
grauissimum, vt sæpiùs dictum, & vnicuique
melius est eo carere, quia libertas contrarium fa-
ciendi non tollitur, tutum scilicet & probabilius,
& aliàs à periculis Deum grauiter offendendi li-
beralior, fitque iugum Christi suauius, & onus
leuius, vt sic currere quis possit viam mandato-
rum, cùm dilatur eius cor, de quo dictum suprà
Sect. 14. Sed quod ad iudicem attinet oportet vt
indiscussum hoc loco minimè relinquamus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVIII.</A+2>
<A+1>An, & quomodo sit iudici licitus vsus
opinionis minùs probabilis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>267.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultatem euoluit Auctor Quæst.<marginalia>1. Auctoris|assertio de|non repug-|nantia ex|natura rei.</marginalia>
24. nu. 7. & seqq. & pro ea sequen-
tes statuit Assertiones. Prima est. Ex
natura rei iudex in ferenda sententia licitè sequi po-
test opinionem, quam iudicat minùs probabilem, &
secundùm eam iudicare. Immò sæpè expedit eum te-
neri ad taliter faciendum. Id probat; quia potest
ferri lex vt iudices sequantur in iudicando sen-
tentias alicuius magni Doctoris, quiquscum ille
semper non sentiat. Item priuilegium tale potest
locis aliquibus aut personis concedi, vt hospitali-
bus &c. Secunda. Iudex in caußis ciuilibus proferens<-P>@@

<-P>sententiam definitiuam iuris, in quibus personæ &<marginalia>2. In ciuili-|bus absolutè|negans.</marginalia>
caussæ exigunt probationem æqualem, neque specia-
libus legum priuilegijs muniuntur, tenetur sequi opi-
nionem, quæ omnibus inspectis ipsi probabilior vide-
tur. Probat fusiùs, & bonis quidem fundamentis,
iuribus, Auctoribus, ac obiectorum solutionibus.
Tertia. In eisdem caußis ciuilibus quando iura v-<marginalia>3. Stante|æqualitate|iuris rem|diuidendam|aut compo-|nendam.</marginalia>
triusque partis creduntur æqualia, iudex in neutrius
partis fauorem ferre potest sententiam definitiuam
aduersus partem æmulam, sed declarare debet vtrius-
que partis ius esse æquè verisimile, adeoque debet vel
rem diuidere, vel compositionem inter partes facere.
Citat pro ea Syluestrum verb. Iudex. & Bañez
Quæst. 63. Arti. 4. quamuis fateatur plurimos alios
oppositum tenere apud Cardinalem Lugo Disp.
37. de Iust. Sect. 10. & pro qua stare ait omnes,
aut ferè omnes rationes, quæ pro præcedenti,
concludens id non esse reddere vnicuique quod
suum est, & ita neque esse actum iustitiæ, &
consequenter neque iudicium iustum, sed ini-
quum, quia omne iudicium iustum est actus iu-
stitiæ. Quarta. Hæc Propositio. Iudici in iudicando<marginalia>4. Opposi-|tum esse im-|probabile.</marginalia>
licet sequi opinionem minùs probabilem ab ipso pro
tali euidenter cognitam, aut absolutè creditam vt ta-
lem, non est probabilis. Probat, quia argumenta
illam tenentium sunt debilia, & qui illam tenue-
runt Theologi paucis lineis rem tanti momenti
expediuerunt, à paritatibus quibusdam arguen-
tes, vnde posteriores ferè vnanimes contrarium
amplexi sunt, quia motiua penetrarunt à priori-
bus minimè penetrata. Addit tamen secus accide-<marginalia>Exceptio|notabilis.</marginalia>
re posse, quando diuersitas inter opiniones non
est euidenter discernibilis: tunc enim iudex com-
parando rationes vtrique parti fauentes, & refle-
ctendo ad stimulum, quem singulæ imprimunt
in suum animum, fieri poterit vt erret, ac bona
fide credat rationes has cum stimulo ab eis orto
esse vehementiores rationibus cum stimulo alli-
cientibus in contrarium, quamuis oppositum sit
verum. Tenetur ergo sententiam ferre pro parte
minùs probabili, quam tamen ipse inculpabiliter
errando iudicat probabiliorem. Neque potest
esse lex obligans ad præferendam partem verè
probabiliorem quia obligaret ad impossibile, vt
scilicet non sectaretur iudicium suum. Quinta.
Hæc Præpositio: Licet iudici in iudicando sequi<marginalia>5. Circa|eamdem|censuram.</marginalia>
quamlibet ex sententijs, quæ omnibus inspectis bona
fide ab illo habentur æquè probabiles, meo iudicio nō
est intrinsecè probabilis. Probat, quia aliter sen-
tientes, ex ignorantia aut inaduertentia proce-
dunt. Vnde sic subdit: Hoc vnum audacter dico:
Nemo ex aduersarijs hactenus expendit argumenta,
quibus nostram sententiam stabiliuimus. Præsumen-
dum ergo est illos ex ignorantia principiorum nostro-
rum suam opinionem tradidisse. At quando &c.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> Quam etiam sententiam adductis eis-<marginalia>P. Anton.|Perez eidem|suffragatur.</marginalia>
dem rationibus, textibus, & Auctoribus, & quan-
doque verbis, tenet P. Antonius Perez Tractatu
de Iust. & Iur. Disput. 4. Cap. 4. qui etiam circa
censuram eodem modo locutus, vt videatur sanè
P. Terillus diu post scribens, nec editionem post-
humi operis assecutus, manuscriptis eius instru-
ctus, cùm & substantiam totius discursus & mo-
dum loquendi, cùm ad censuram deuenitur, ob-
seruet, vt quæ sequuntur ex fine citati Capitis,
deprompta demonstrabunt. Sic enim ibi: Respon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0091.jpg/>
@@1@<SE91>76 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>deo, mihi esse valde probabile aut ferè certum, pau-
cos iudices id posse facere (scilicet sine conscientiæ
scrupulo taliter operari.) Nam si examinantur au-
ctoritates apparebit Iurisperitos non posse in hac re se-
dare conscientiam: nam licet illi concedant caussas
pro amicis, & dicant in iure controuerso non teneri
de syndicatu, intelligindi sunt de foro externo, nam
iudicium de foro interno & conscientiæ non spectat
propriè ad Iurisperitos; quòd si velint sine notitia
Theologiæ de hac re interponere suum iudicium, reij-
ciendi sunt, sicut sutor vltra crepidam. De Theologis
verò illud ego ausim dicere non aduertisse omnes tex-
tus & iura à nobis allata: non enim ad illa respon-
dent, & plerique breuißimè quæstionem tractant, &
vix afferunt aliud argumentum præter illud, quod
ducitur à paritate rationis aliorum casuum. Sed meo
iudicio in hac re argumentum ductum à sola simili-
tudine numquàm habet probabilitatem, propter ma-
nifestam rationem discriminis. Itaque licet concedam
posse aliquos decipi inuincibiliter; tamen existimo
non habere oppositam sententiam talem statum, vt
si examinentur benè fundamenta vtriusque posset ap-
parere probabilis: manifestè enim vincunt argumenta
nostræ sententiæ, neque argumenta oppositæ vim ha-
bent, nisi apud illum, qui nostræ sententiæ argumenta
non audiuit. Quando autem probabilitas fundatur
in ignorantia probabilioris principij, supra diximus
eam nullo modo sufficere ad faciendam sententiam
probabilem apud eos, qui non ignorant illud princi-
pium probabilius. Adde dictis illud principium natu-
rale. Quod tibi non vis, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Hæc cùm ita se habeant non est animus<marginalia>Pro oppositæ|probabilita|te quæ fa-|ciant.</marginalia>
modò quæstionem hanc ita discussione exacta
prosequi, vt vel assertam à præfatis Scriptoribus
sententiam comprobem, quod doctè ab ipsis &
alijs præstitum, vel oppositam contra ipsos, eo-
rum disiectis argumentis, & fauentibus eidem
propositis studeam comprobare. Solùm ergo
circa probabilitatem addendum aliquid, & vi-
dendum an præfati Scriptores merito sint eo lo-
cuti rigore, quem eorum verbis adductis, exce-
pimus, cùm aliàs ex ijsdem possit probabilitas
elici: pro quo sequentia deseruient.</P>
<P>  Primò dicunt Iurisperitos in hoc negotio non<marginalia>1. Iurisperi-|torum Au-|ctoritas,</marginalia>
curandos. Ergo neque curandi, qui illicitum af-
firmant talem minùs probabilis sententiæ vsum.
Atqui ipsi Tiraquellum & Menochium, qui alios
suæ facultatis Scriptores allegant, patronos ad-
ducunt, ex quo suæ sententiæ robur conciliari
existimant. Ergo deficiente; eo ex capite pro-
babilitas minuitur, & nihil oppositæ sua ex pro-
babilitate detrahitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Secundò. Sententia dicta destituta fun-<marginalia>2. Multa|fundamen-|ta.</marginalia>
damentis asseritur, & vnum illud tantum afferri,
quod ex paritate desumitur. Atqui hoc immeritò
dicitur, quandoquidem apud eosdem decem ar-
gumenta habentur, in quorum responsione non
Ieuiter occupantur. Deinde ipsi arguunt ex obli-
gatione iudicis arbitri, quod est à paritate arguere.
Quòd si infirmum argumentum, quod à paritate
desumitur ex eo asserunt, quia in iudice alia est
ratio: idem etiam in iudice arbitro dici potest,
pro quo rationem diuersam constat militare.</P>
<P>  Tertiò. Ignorantia legum adscribitur Docto-<marginalia>3. Peritia in|Auctoribus|iniuriosè|negata.</marginalia>
ribus. sed quæro vnde illam colligant, quæ sine
eorum iniuria nequit affirmari. Leges illas ipsi
apud Tiraquellum & Menochium inuenerunt,<-P>@@

<-P>quos pro ijs citant. Atqui Auctores prædicti non
sunt in Bibliotheca tantùm Vaticana, aut S. Lau-
rentij Escurialensis, vt promptum non sit eos adi-
re, sed obuij & facile obnoxij lectioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Quartò. Leges non aduertisse dicuntur<marginalia>4. Leges ab|ipsis ponde-|ratæ.</marginalia>
ab ipsis adductas, quia ad illas non respondent.
Atqui hoc sine sufficienti fundamento profertur,
sicut & præcedens: potuerunt enim leges, iura,
& textus aduertere, & ad illa non respondere,
quia nullum in illis robur deprehenderunt.</P>
<P>  Quintò. Quòd plerique breuissimè quæstio-<marginalia>5. Breuitas|falsò carpta.</marginalia>
nem tractant, non videtur obstare; eo enim quòd
plerique dicuntur ita in eo versati, plures alij non
breuissimè, sed ex professo eam tractantes indi-
cantur. Et quidem Auctorum attendenda condi-
tio: quidam enim etsi breues, doctissimi sunt,
qui meritò debent censeri rem intimè penetrasse,
& breuiter digestam protulisse. Tales certè Car-
dinales Caietanus, & Toletus, ac P. Sa, vt alios
missos faciam.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Sextò. P. Antonius Perez citato in loco<marginalia>6. Possibilis|solutio argu-|mentorum|admissa.|P. Anton.|Perez.</marginalia>
sic locutus: Respondeo. Si iudex examinati funda-
mentis & auctoritatibus nostræ sententiæ & oppositæ,
poßit formare iudicium liberans se ipsum à scrupulo
conscientiæ tunc posse sequi opinionem nostræ contra-
riam. Sic ille. Ergo fundamenta talia non sunt,
vt irrefragabilia debeant censeri, quandoquidem
vt possibilis permittitur operatio contra illam,
eorum non obstante firmitate, ei qui ea exactè
ponderârit. Quòd autem id euenire queat, quæ
sequuntur, & iam dedimus, manifestant: paucos
scilicet iudices id facere posse. Sed & posse plu-
res, probabile eidem est, quamuis addat, & ferè
certum: quod non tollit id, quod de probabilitate
dixerat, aliàs id inutiliter & incongruè præmi-
sisset. Habent ergo fundamenta prædicta proba-
bilem solutionem à doctis iudicibus natam ad-
hiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Septimò. Idem Pater nu. 12. ita scribit:<marginalia>7. Sequela|minùs pro-|babilis opi-|nionis in|iudice ad-|missa.</marginalia>
Supponendum est opiniones aliquando versari circa
eam quæstionem, vtrùm liceat iudici hoc facere, aut
illud: hanc sententiam proferre, aut non proferre. In
hoc casu nulla est peculiaris difficultas, potest enim
iudex non minùs quàm in alijs rebus sequi opinionem
minùs probabilem: nam licet poßit iudicare ex pro-
babiliori opinione se peccare, si non proferat talem
sententiam, tamen propter probabilitatem oppositæ
opinionis potest suspendere hoc iudicium, qua suspen-
sione facta non poterit peccare. Est enim regula ge-
neralis mihi verißima, quam aliàs fusè ostendi, & si
per tempus licuerit, ostendam, peccatum pendere à
dictamine actualis rationis illud prohibente. Quarè si
inculpabiliter possumus suspendere tale iudicium &
dictamen, fieri non poterit vt peccemus. Sic ille, id
confirmans nu. 34. Iuxta quod sequi videtur id,
quod, quod pro sententiæ, de qua agitur, proba-
bilitate, apertè conducit, cùm aperte asseratur
iudicem in proferenda sententia posse minùs pro-
babilem sententiam amplecti. Quomodocumque
autem id explicetur, ex eo fundamenta ab ipso
adducta penitus infirma præcipuumque illud ex
propria officij iudicis ratione desumptum: Ecce
enim iudicem sine violatione obligationis ratione
officij competentis, quod est magis probabile de-
relinquit. Ecce sine transgressione legum id stat,
quod ingenuè profertur. Ergo probabile est ne-
que ratione officij, neque vi legum, id quod adeò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0092.jpg/>
@@1@<SE92>De opinione probabili. Sectio XXVIII. 77
<duolan 2><-P>acriter contenditur, repugnare. Quod vrgetur<marginalia>Et in crimi-|nalibus ab-|solutè.</marginalia>
ex eo quod ab eisdem conceditur, scilicet in cri-
minalibus posse benignam sententiam, & si mi-
nùs probabilem, amplecti iudicem, vt videri apud
P. Antonium potest n. 64. & seqq. & P. Teril-
lus, licet quod de minùs probabili sententia dici-
tur refugiat admittere, quia eo ipso quòd illam
amplectatur, probabiliorem reddit, iuxta dicta
Sect. præced. ad concedendum tamen re ipsa quod
citatus Pater eidem suggessit, ea habet quæ ex-
tant n. 30. & 31.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Octauò. Lex illa præcipua, Ob carnem<marginalia>8 Leges ad|actus inter-|nos non se|extendere.</marginalia>
ff. de testibus, quam & dedimus n. 200. de testi-
bus agit, iuxta quorum fidem sine humano re-
spectu motum animi sui debet iudex confirmare.
Tunc sic. Quod ad motum animi spectat non
potest lex humana præcipere, vt est communissi-
ma Doctorum sententia, pro qua & ipse P. An-
tonius Tractatu de Sacramento P&#x0153;nitentiæ. Disp.<marginalia>Circa Sa-|cramentum|P&#x0153;nitentiæ</marginalia>
4. Cap. 2. nu. 12. vbi probat, quòd si confessio à
Christo non fuisset præcepta, minimè ab Ecclesia
præcipi potuisset, quia non potest præcipere con-
fessionem peccati merè interni. Ergo quod lege
præcipitur id est, cuius violatio possit exteriùs
deprehendi, & puniri, quia contra iustitiam indi-
catum. Tunc vltra. Qui secutus est probabilem
sententiam non punitur in Syndicatu: ergo lex
dicta ad nihil amplius vim suam extendit. Ante-
cedens conceditur à dicto Patre, cuius verba de-
dimus nu. 268. Verba ergo illa legis exhortatio-
nem continent id ostendentem, quod est legi na-
turali conforme, vnde iuxta illius dictamina pro-
cedendum. Vidimus autem nu. 267. P. Terillum
asserentem ex natura rei in ferenda sententia licitè
posse iudicem minùs probabilia sequi, probabilio-
ribus relictis. Qui & Quæst. 9. num. 33. ad leges,
quæ adducuntur de testibus, respondet tantùm
pro externo foro procedere.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Lex autem, Rem non nouam, Cod. de iu-<marginalia>L. Rem|non nouam|explicata, &|quod non|vrgeat.</marginalia>
dicijs, quæ etiam adducitur, vbi præscribitur iu-
dicibus cum veritate, iuramento præstito, iudi-
care, parùm vrget. 1. quia vbi iuramentum ad-
hibetur, cessat quæstio. 2. quia falsum est quod
dicitur iurare iudices se facturos, quod eis melius
& tutius visum fuerit, ex quo apparet textum
non peruisum. Tantùm ergo in eo dicitur cum
veritate & legum obseruatione iudicium disposituros.
Quod equidem ita faciendum vbi veritas clarè
dignoscitur, & lex illam sine controuersiæ inter-
positione proponit. Vbi ergo ius controuersum
est, iuramenti cessat obligatio, cùm circa illud
nihil sit, quod, vt vidimus, debeat plectere Syn-
dicatus. 3. lex illa Iustiniani, quæ in lite qualibet
iuramentum adhibendum præcipiebat, in vsu non
est, in Hispania præsertim, vbi Cæsareis legibus
non iudicatur. Adducitur etiam à P. Terillo §.
Hodie, legi eidem adnexus, sed illud ad solos per-
tinere aduocatos aduertere potuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Nonò. Sententiam latam iuxta minùs<marginalia>5. Senten-|tiam iustam|esse in foro|externo con|cedi.</marginalia>
probabilem sententiam iustam esse in foro exter-
no affirmat P. Antonius Perez, licet sit lata iuxta
minùs probabilem sententiam, nec esse locum
compensationi. In casu enim de quo loquimur, ipsa
probatio sententiæ, quæ in foro externo non fuit in-
iusta victori, tribuit efficaciter ius, propter auctorita-
tem rei iudicatæ, vt ille loquitur. In foro ergo ex-
terno iusta habetur sententia iuxta minùs proba-<-P>@@

<-P>bilem lata opinionem, etiamsi de eo constet. Ergo
leges, quæ veritatem sequendam, & iustè ac rectè
iudicandum, siue sacræ, siue ciuiles disponunt, in-
ternum conscientiæ statum non attingunt, & ex-
terna sunt iustitiæ probabilitate contentæ: aliud
enim velle implicatissimum esset forensibus tra-
ctatibus negotium aggrauare.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Et vt de sacris legibus id addamus, quod<marginalia>Cap. Iudi-|ces; ex D.|Ambrosio|declaratum|& retentum.</marginalia>
& ab Auctoribus citatis allatum: Citatus D. Am-
brosius apud Gratianum, nec tamen indicato Ca-
pite. Sic P. Antonius S. Doctorem allegans &
sententiam proferens ex Sermone 2. in Psal. 19.
P. Terillus ex Serm. 20. in Psal. 110. mendacissi-
ma citatione, quia neque sermones tales extant,
& quæ afferuntur verba habentur Octonario 20.
in Psal. 118. ad illud: Miserationes tuæ multæ,
Domine. & apud Gratianum in Cap. Iudicet. 3.
q. 7. & sunt ista: Bonus iudex nihil ex arbitrio suo
facit, & domesticæ proposito voluntatis: sed iuxta
leges & iura pronuntiat, statutis iuris obtemperat,
non indulget propriæ voluntati; nihil paratum &
meditatum domo defert, sed sicut audit, ita iudicat,
& sicut se habet negotij natura decernit. Obsequitur
legibus, non aduersatur: examinat caussæ merita,
non mutat. Discite iudices sæculi quem in iudicando
tenere debeatis affectum, quam sobrietatem, quam sin-
ceritatem. Sic ille, Ad quod in primis dicendum,
Doctorem Sanctum, & iudicem quidem peri-
tissimum, vt expenditur, iudices sæculi ad Christi
æmulationem exhortari, vnde ab illis non id tan-
tùm, quod strictæ est obligationis exigit, sed
quod perfectionis, ad quam constat neutiquam
obligandos. Deinde dici conuenienter potest,
quidquid ab eo exigitur, ab ijs præstari, qui se-
cundùm probabiles sententias, etiam si minùs
aliquando tales, iudicant: non enim ex arbitrio
id faciunt, neque ex proposito domesticæ volun-
tatis, sed iuxta id, quod est ratione & auctoritate
roboratum: vnde & iuxta leges & iura, quæ, vt
diximus, eo sunt iudicandi modo contenta, vt
nihil iniustum appareat exteriùs; in quo & sta-
tutis obtemperant, neque propriæ indulgent vo-
luntati: multoties enim quia probabilitas non
est certa, contra omnem carnalem affectum sunt
dispositi pronuntiare, vnde nec paratum & me-
ditatum domo deferunt, sed sicut audiunt ita iu-
dicant, quando res ad testium debet dicta reuo-
cari. Obsequitur legibus, nec aduersatur, dum
nihil contra illas rationabiliter operando perpe-
trat, examinatis caussæ meritis, nec mutatis.
Quæro nunc quando iudex secundùm probabi-
lem sententiam probabiliori reiecta iudicat: iuxta
dicta nu. 273. quomodo stet Magni huius Do-
ctoris instructio? Certè quidquid à præfatis di-
ctum Scriptoribus fuerit, eidem poterunt appli-
care.</P>
<P>  <absatz-nummer>278.</absatz-nummer> Decimò, vt vidimus nu. 267. iuxta P.<marginalia>Id. Quod de|stimulo ad|maiorem|probabilita-|tem dicitur.</marginalia>
Terillum licitum est sequi sententiam minùs pro-
babilem, quando ad maiorem probabilitatem so-
lus additur stimulus affectionis circa illam. Ergo
tunc iudex indulget propriæ voluntati. Qui sti-
mulus cùm haberi etiam erga minùs probabilem
possit, semper erit licitum eidem, si consequen-
ter ad suam de possibili circa minùs probabiles
assensu sententiam sit loquendum, iuxta illas ope-
rari. Vnde & contra D. Ambrosij mentem, pro
qua certat, & contra se ipsum amplissimam iudi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0093.jpg/>
@@1@<SE93>78 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>cibus licentiam indulgebit. Quia verò Docto-
rem sanctum sibi non patietur aduersum, exponet
equidem, & expositionem accommodabit pariter
nobis, vt ea nos etiam tueamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Vndecimò. Præter graues Theologos,<marginalia>11. Iurista|rum auctori-|tas ampliùs|roborata.</marginalia>
ex quibus plures recensui Tomo 1. Thesauri. Tit. 9.
n. 7. & Auctarij Parte 1. n. 697 de quibus & su-
prà n. 54. sunt innumeri Iurisperiti licitum vsum,
de quo agimus, asserentes. Vult autem P. An-
tonius Perez illos non curandos, quia negotium
conscientiæ agitur, in quo illi sunt iudices in-
competentes, cùm ad Theologos tantùm con-
stet pertinere, de quo & dictum nu. 269. Atqui
id stare nequit, quia licet reuera Iuristæ puri hal-
lucinari soleant, sunt tamen inter eos, qui Theo-
logicis sunt imbuti notitijs, vnde & cum Theo-
logis numerantur, cùm de casibus conscientiæ
agitur, vt Hostiensis, Panormitanus, Couarru-
bias, Nauarrus, & sic alij. Inter eos autem, qui
dictum vsum probant, suntque innumeri, pro-
culdubio inueniuntur multi, qui prædicta excel-
lunt qualitate, & ita opinioni præfatæ non leue
auctoritatis pondus accumulant, quod ei adiun-
ctum, quod ex consensu Theologorum habetur,
non potest non sententiam istam inter probabiles
collocare. Quæ ratio vim accipit ex aduersarijs,
quatenus ob defectum Theologi Iurisperitos ar-
cendos clamitant in præsentis caussæ iudicio, fu-
turi ergo: vbi defectus talis non apparet. Et licet
tales summi Theologi esse nequeant, dum tamen
ex iuris exacta notitia pariter procedunt, negari
nequit quin pondus dictum eorum possint habere
sententiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Duodecimò, Obijcitur regula 45. Iuris<marginalia>12. Ex Re-|gula Iuris.|45. an. 6.|circa elusio-|nem in|obscuris.</marginalia>
in 6. Inspiciendum in obscuris quod est verosimilius,
vel quod plerumque fieri consueuit. Sed certè, si re-
gula hæc quidquam in proposito probat, ad alia
omnia pariter extendenda, in quibus occurrit ob-
scuritas, & ita non licebit in obscuris minùs tuta
complecti: quod quidem à P. Terillo ex præfata
regula arguente non admittitur, sed contra illud
per plures Quæstiones insurgit. Sed non præter-
eundum id, quod habet Quæst. 18. in fine, vbi ita
scribit: Hoc vnum suppono neminem vnquàm in du-<marginalia>Ex P. Te-|rillo contra|eumdem.</marginalia>
bio iuris aut facti excusari à peccato, si minùs tuta
sectetur, nisi prudenter dubium deponat: simulque
noto Theologos omnes & Canonistas vnanimiter do-
cere, quòd in dubio tam facti quàm iuris, pars minùs
tuta sæpè sit licita, etsi nulla sit certitudo directa de
veritate rei dubiæ: nemo enim de hac re tractatum
edidit, qui id expreßè non tradat. Vnde videat quàm
immeritò Recentiores aliqui contendant partem tu-
tiorem in omni casu esse sectandam, vbi certum non
est nullam, ne materialem quidem legis violationem
in sectanda parte minùs tuta contineri. Iuxta hæc
ergo, regula præfata ita exponenda, vt verosimi-
lius quidem sit inspiciendum & tenendum, nisi
prudens ratio aliud persuadere possit, qualis in
sequela opinionis minùs tutæ inuenitur. Et idem
est cùm plerumque aliquid fieri consueuit: talis
enim consuetudo supponitur vim legis non ha-
bere, sic enim non esset obscuritas: cumque ea
perstet, idem est pariter asserendum. Iuxta hæc
ergo videtur.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Dicendum opinionem, quam prædicti<marginalia>Resolutio|fauens pro-|babilitati.</marginalia>
Patres impugnant non esse improbabilem. Quod
equidem ex eo admittendum venit, quia si nimis<-P>@@

<-P>circa hoc velimus vrgere, & vsum Tribunalium
receptissimum condemnemus vt penitus ini-
quum, occasiones accrescent multa peccata per-
petrandi. Et quidem qui ita animo destinaret, vt
semper iuxta suæ sit iudicaturus placitum volun-
tatis, siue plus, siue minùs probabiles opiniones
pro varietate caussarum occurrerint, non videtur
à grauis reatu criminis excusandus: hoc enim
nullus qui excusat Auctor occurrit, & animum
arguit prauè erga iustitiæ administrationem affe-
ctum, periculo expofitum ab eius rectitudine ali-
quoties declinandi, & obnoxium scandalis, quæ
vix moraliter euitari possunt. Quòd autem ali-<marginalia>Pro praxi|vtilia.</marginalia>
quando id præstari queat, salua etiam pietate, ex
eo constat, quia si pauper cum diuite litiget, &
ius illius minùs sit probabile, sicut & opinio fa-
uens reo in caussa capitali, aut eidem proxima:
non est profecto cur carpendus veniat iudex, in
quo vt sic ferat sententiam nullus prauus affectus
dominatur. Immo etiam in caussa capitali sen-
tentię minùs probabilis vsus contra reum esse po-
test quandoque laudabilis, si iudex sibi persua-
deat reum suæ libertati redditum, Reipublicæ
perniciosum futurum, nec modus conueniens
appareat damna huiusmodi præcauendi. In sum-
ma, sit iudex doctus, aut docilis, Deum timens,
& seriò ac solidè Christianus, & operetur vt velit
suffragio probabilium opinionum, eligens cùm
placuerit mitiores. Neque vbi ciuiliter inter par-
tes agitur, nimis est de priuando aliquem obscuro
iure curandum, quod verosimili actione prose-
quitur, aut re, pro qua satagit: nam eam, quam
ille non habuerit, habebit alter, & nihil Reipu-
blicæ deperibit.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Illustrissimus Caramuel conformiter ad<marginalia>Illustrissi-|mus Ca-|ramuel vt|faueat.</marginalia>
prædicta sic scribit in Theologia fundamentali
nu, 901. Hinc oritur quòd in varietate opinionum
teneatur etiam iudex sequi minùs probabilem, si reo
fauorabilier sit, quia debet pro reo facere quantùm po-
test, & habere illam sententiam potest. Coriolanus
nu. 380. Nota hoc, quod non benè intelligitur à multis
Ethicis. Sic ille. Ethicos intelligens moralium
rerum tractatores, qui videlicet sententiam, quam
præfati tenent Scriptores ab ipso non visi, etiam
amplectuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> P. Antonius Naldus toties à Diana cum<marginalia>Item Anto-|nius Nal-|dus.</marginalia>
veneratione citatus, vtpotè non solùm doctus
Theologus, sed Canonista, vt eius eruditæ Alle-
legationes ostendunt, in Quæstionibus practicis
verb. Doctor n. 3. præfatis consonans ita loquitur:
Vnde mente teneas doctrinam Alciati in 5. Responsa<marginalia>Alciatur.</marginalia>
prudentum Col. 6. cum seq. in fine Instit. de iure na-
tur. gent. & ciuil. vbi ait: Si liquet quidnam omnes,
vel ma ior pars Doctorum sentiat, iudex periculo suo
contra communem opinionem iudicare dicitur, etiam
si multorum opinionem secutus fuisset. Dictum enim
Doctoris communiter approbatum est argumentum
necessarium: communis namque opinio habetur pro
lege. Si verò non liquet, non possunt dici mala con-
silia, quæ contra opiniones, aliter sentientes, non
contra ius apertè data sunt: in arbitrio enim iudi-
cantis est quam maluerit partem gratificare. In hoc
autem casu post Hostiensem tenet Nauarrus. Cap. Si
quis autem nu. 53. de P&#x0153;nit. dist. 7. quando scilicet
sumus inter diuersas opiniones, & diuersa iudicia,
semper humaniorem & æquiorem sententiam præfe-
rendam esse: pro quo & facit l. sinal. ad fin. Cod.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0094.jpg/>
@@1@<SE94>De opinione probabili. Sectio XXVIII. 79
<duolan 2><-P>Qui bonis cedere poßit & ex recentioribus & anti-
quis etiam omnes in eamdem videntur sententiam
ire. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Thomas Zerola Episcopus Minorensis<marginalia>Thomas|Zerola.</marginalia>
in Praxi Episcopali Parte 1. verb. Iudex, vers. Decimo
sexto, sic habet: Iudex non debet tenere insolitas
opiniones, sed inhærere opinioni Maiorum, seu com-
muni. Glossa & Salicet. in l. 2. C. de sentent. Nouella
de iure pro tim. §. Tertius n. 770. Nam iudex secutus
communem opinionem, licet in rei veritate illa non
esset iuridica, tamen est excusatus, nec dicitur pec-
care, & se potest defendere in syndicatu, si suæ sen-
tentiæ propter hoc fuerint reuocatæ. Ita Geminianus
in Cap. 1. per illum textum de postulat. Prælat. Lib.
6. vers. Secundò sic doctus Scriptor. de minùs
probabili, dummodò insolita non sit sententia
locutus: de magis enim probabili nullus in syn-
dicatu argui potest, vt est manifestum. Quæ au-
tem dicatur communis ex Moditio & Nauarro
tradit Bordonus Tomo 3. Cap. 49. nu. 88. vers. Pri-
mò, dicens eam esse communem, quæ approba-
tur à sex Doctoribus ex professo tractantibus.
Pro ea autem, de qua agimus, sunt viginti Do-
ctores apud Vericelli in Quæstionibus moralibus
& legalibus Tract. 2. Quæst. 15. quos & ille sequi-
tur. Pro qua & Bordonus Tomo 5. Cap. 87. Pra-
xeos criminalis §. 25. ita scribit: Quæres 18. Quam<marginalia>Bordonus,</marginalia>
opinionem sequi poßit (iudex) sine peccato, tam in
condemnando, quàm in absoluendo reum? Resp. sequi
posse minùs probabilem, reiecta probabiliore; cum enim
in agendo prudenter se gerat, non peccat. Ita commu-
nis sententia cum Diana &c. contra magis commu-
nem. Sic ille, qui in Cap. 88. num. 49. idem cum
Sperello resoluit Decis. 118. nu. 41.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Thomas Del bene de Immunit. Ecclesiast.<marginalia>Thomas|del Bene.</marginalia>
Parte 1. Cap. 7. Sect. 4. in casu immunitatem eam-
dem concernente, quando scilicet iudex laicus
ab Episcopo excommunicationem incurrat, ita
loquitur: Si loquamur de opinione probabili, quam-
uis minùs probabili, negandum est contra Doctores,<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
quos refert & sequitur Diana Parte 5. Tract. 1. Re-
sol. 23. quia cùm tunc iudex laicus operetur probabi-
liter, & sic non temerè & imprudenter, sed pruden-
ter & cum fundamento, non committit peccatum,
quod & mortale, excommunicatio, cùm sit p&#x0153;na gra-
uis, necessariò supponit, vt communiter Doctores in
Tractatu de Censuris. Quapropter ob eamdem ratio-
nem rectè dixit Ioannes Valerus in differentijs vtrius-
que fori. verb. Opinio. diff. 1. Cap. 1. & Sancius in
Selectis Disput. 44. nu. 72. in fine quòd neque poßit
iudex syndicari, si in iudicando secutus fuerit opinio-
nem etiam minùs probabilem, relicta probabiliori &
communiori: quia si in tali casu syndicaretur, sine
culpa puniretur, quod est iniquum, & rectæ rationi
valde dissentaneum. Sic doctus Pater & Theolo-
gus, & à peritia Canonici iuris meritò collau-
datus.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Illustrissimus Augustinus Barbosa ex ce-<marginalia>Illustrissim.|Barbosa.</marginalia>
lebrioribus sæculi huius scriptoribus vnus, in votis
decisiuis & consultiuis, lib. 1. voto 1. n. 136. ita scri-
bit: Negari non potest probabilem esse opinionem,
quòd metus reuerentialis per se solum matrimonium
reddit inualidum, sicut & importunæ preces ac dolus
idem operantur. Et circa hunc articulum nullam esse
propositionem, doctrinam, aut sundamentum. quod ad
minùs probabilitatem non habeat, vnde in consulendo
& iudicando potest tuta conscientia sequi hæc opinio<-P>@@

<-P>probabilis, relictâ alia forsan probabiliori, vt per Na-
uarrum in Manuali Latino Cap. 17. nu. 288. Ange-
lum. Verb. Opinio. n. 2. Valentiam in 1. 2. Disput. 2.
q. 12. pun. 4. quæst. 2. Super Verb. Dubium, Sayrum
in claui regia Lib. 1. Cap. 6. n. 8. Azorium Institut.
moral. Parte 1. Lib. (quem non citat) Cap. 7. Quæs.
6. Torres de fide. Disput. 85. Dub. 3. Vasquez 1. 2.
Tomo 1. Disput. 62. Cap. 4. n. 12. Sanchez in Præcepta
Decalogi Tomo 1. lib. 1. Cap. 9. n. 7. Ioannes Sancius
in Selectis Disp. 44. n. 61. Dom. Ioannes à Solorzano
de Indiarum iure lib. 3. Cap. 2. n. 38. Sic ille, P. Azor<marginalia>P. Azorius|ut faueat.</marginalia>
lib. 2. citato. Cap. & Quæst. de iudice non agit,
sed generaliter statuit in agendo licitum esse alio-
rum opinionem sequi. & lib. 5. Cap. 1. Quæs. 2.
de responsis sapientium agens, qui ab Imperato-
ribus vt dubia circa ius occurrentia deciderent,
constituebantur, à quibus non erat licitum in
iudicando recedere, ait id intelligendum temerè
& facilè: quo satis indicat ab eorum opinionibus
posse inculpatè recedi, & ita probabilium opinio-
num amplexu. Quidquid autem de exacta cita-
tione sit aliquorum ex dictis, illud nobis sit satis,
virum tantum in ea esse sententia, in qua suffra-
gantibus eidem multis, nullum pro iudicibus
offendiculum deprehenderit.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Sicut neque P. Martinus Del Rio Dis-<marginalia>P. Martin.|del Rio.</marginalia>
quisit. magicar. lib. 5. Appendice 2. Quæst. 1. §. 5. Quia
hæc sententia. vbi circa casum, de quo ibidem,
adducta sententia Vniuersitatis Ingolstadiensis,
ita subdit: Quidquid autem sit de ratione illa, quam
adiungunt, hoc est, siue illa opinio verior & probabi-
lior sit, quàm contraria negatiua, quæ & ipsa à ma-
gnis Theologis & Iuristis defenditur, quod ad rem
non facit, illud certum est, licet illa sententia com-
munis verior non foret, adeò tamen probabilem &
receptam esse sententiam, vt iudex eam in rem dedu-
cens, quieta & tranquilla conscientia esse debeat.
Sic doctissimus ille & Theologus & Iurista, prauè
quidem citatus ab Angelo Bossio Tomo 1. Tract. 1.
nu. 478. non indicata Appendice, & § addito,
qui in illa non extat, scilicet Quotiescumque. &
est quidem §. aut versus, qui post hæc verba,
Primò inquiunt, illam habet immediatè particu-
lam, in quo & si habeatur ex nonnullorum mente
pro sententia, quam tuebantur fundanda, ex dua-
bus opinionibus æqualibus mitiorem à iudicibus
eligendam; nihil tamen ex propria Auctoris
mente dictum occurrit contra illorum Auctorum
sententiam pronuntiante. Ibidem autem ille id
confirmat quod à nobis dictum n. 281. de licito
vsu opinionis minùs benignæ, etiam in caussa
capitali, quando ex reo superstite damna possunt
ineuitabilia pertimere, quod in Sagis & lamijs
ostendit. Videndus etiam. vers. anteced. Fateor in
primis.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Sed & citatus P. Bossius, licet contra-<marginalia>P. Angelus|Bossius.</marginalia>
riam sententiam teneat n. 485. citato. supra viginti
Auctores refert, qui vti probabiliorem & verio-
rem, eam, de qua agimus, amplectuntur. Neque
ipse penitus videtur aduersari: suam enim sen-
tentiam proponens, sequentem limitationem adij-
cit: Si excessus probabilitatis iuris fuerit notabilis.
Quod equidem, vt credo, & aduersantes admit-
tent: notabilis enim probabilitatis excessus indi-
cat oppositam vix esse probabilem, & talem iu-
dicem in iudicando amplecti, quantùm de formi-
tatis habeat statim apparet; vnde nec sine scan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0095.jpg/>
@@1@<SE95>80 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>dalo videtur posse constare, sicut de iudicante
semper iuxta minùs probabilem sententiam nu.
281. dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Omitto alia, id solùm addens, prædictos<marginalia>Aduersan-|tium sine|intento fine|conatus.</marginalia>
scilicet duos scriptores id non assequi suis sen-
tiendi modis, quòd scilicet pro ipsis stet commu-
nis sentiendi modus id necessarium iudicans, sicut
& ipsi, vt iudicialis puritas stare possit. Satisfactio
Reipublicæ, pauperum & inualidorum fiducia,
& legum comperta mens. Id ostendo. Nam com-
munis Doctorum sensus est, vt communes etiam
& receptæ vti veriores sententiæ in tribunalibus
vigeant, neque totum iudicij negotium arbitrio
iudicum relinquatur. Magis enim communes
sententiæ veriores & probabiliores iudicantur.
Vnde ita scribit citatus Angelus Bossius suprà n.
486. & hanc sententiam præter Doctores suprà nu.
476. relatos proculdubiò tenent omnes Legistæ &
Canonistæ asserentes iudices in iudicando teneri se-
qui opinionem magis communem & receptam apud
Doctores; id enim ideò aiunt, quia sententia magis
communis & recepta præsumitur probabilior & ve-
rior (vt dixi suprà nu. 91.) & post alios innumeros
à se relatos notarunt Antonius Maria Carocius in
Præfatione Tractatus de communi opinione nu. 26.
& 42. & Lib. 2. Tit. 8. n. 9. Azeguidus de communi
opinione Lib. 1. Cap. 1. Sylu. nupt. Lib. 5. Cap. 2. Me-
nochius de Præsumpt. Lib. 2. Præsump. 71. num. 2.
Mascardus de Probation. Conclus. 1143. n. 1. Zeballos
commun. contra commu. in Præfatione n. 15. referens
se ad Menochium de Præsumpt. dicta Præsumpt. 71.
Nam à multis, vel pluribus peritis veritas perfecta
haberi potest, quod non est in paucis l. final. post me-
dium. vers. Lex etenim C. de fidei commißis, & quia
integrum est iudicium, quod plurimorum sententia
comprobatur. Can. Extra. dist. 64. Cap. Prudentiam, in
fin. primi, vbi Abbas 3. Notab. n. 4. de Officio deleg.
Antonius Maria Carocius d. tit. 8. num. 20. & quia
faciliùs inuenitur quod à pluribus quæritur. Cap. vlt.
& ibi Glossa vlt. d. n. 20. Abbas vbi supra d. nu. 24.
& post plures alios Carocius d. n. 20. & Ioannes Va-
lerus de differentia vtriusque fori. verb. Opinio. differ.
1. n. 1. in fine. Sic ille. Pro quo & facit quod ex
Alciato dedimus n. 283. communem scilicet opi-
nionem haberi pro lege, & quæ dabit Cardinalis
Tuschus Tomo 5. verb. Opinio.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Hæc cum ita se habeant, duo citati scri-<marginalia>A communi|sensu circa|sequendas|communes|opiniones|extranei.</marginalia>
ptores pro se nequeunt præfatam doctrinam ha-
bere, cui non obscurè aut leuiter aduersantur:
volunt enim iudices eas teneri in iudicando am-
plecti sententias, quæ ipsis probabiliores visæ
fuerint, siue communes sint, siue non commu-
nes. Vnde P. Terillus, vt vidimus nu. 267. au-
dacter pronuntiat nullam esse legem posse, quæ
iudicem obliget vt non sequatur iudicium suum
& P. Antonius Perez num. 40. eodem modo de
obligatione philosophatur asserens non dici in
hoc casu opinionem minùs probabilem eam, quæ
est minùs communis: fit enim comparatio au-
ctoritatis & rationis: & potest sæpè ratio præ-
ponderare auctoritati etiam sapientiorum: nam
aliquando ratio ita potest esse valida, vt possit
homo de sapientioribus dicere eos in hac re fuis-
se minùs sapientes, & quandoque bonum dor-
mitare Homerum. Iuxta quæ apparet liquidò id
quod superiùs obijciebam, dictos inquam Pa-
tres pro se non habere communiorem Scripto-<-P>@@

<-P>rum sensum, quem expressimus; ex quo etiam
fit plures eorum rationes, vt videri apud ipsos po-
test, infirmari; ac proinde minùs certam eorum
reddi sententiam, quàm, exaggerationibus super-
additis, arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Ne autem nobis ea, quæ attulimus, in-<marginalia>Restrictiones|communis|regulæ de|communi|sententia,|sequenda.</marginalia>
commodare queant, quòd scilicet communis de-
beat opinio præferri, neque oppositum habere
locum possit in conscientiæ tribunali, vti impro-
babile, obseruandæ sunt præfatæ regulæ restri-
ctiones, quas adducit Cardinalis Tuschus suprà.
Conclusione enim 149. vbi explicat quæ sit dicen-
da communis opinio ex Apostilla ad Alexan-
drum Conc. 202. in fin. verb. Numerosus l. 7. ait
quòd à ratione maiori & meliori attendatur
communis opinio, non à numero, & auctoritate
Doctorum, Conclusione seq. aliæ occurrunt. Et
Conclus. 151. ex Barbatia, quòd aliquando me-
lior sit opinio vnius etiam minimi, quàm plu-
rium. Sic ille Consi 1. nu. 2. circa finem lib. 1. vbi
plures allegat ad hoc, & quòd non sit iudican-
dum ex multitudine Auctorum est textus in l. 1.<marginalia>Vide P Bar-|di de Con-|scientia|Disp. 4.|Discept. 4.|Cap. 3,</marginalia>
C. de veter. iur. enucl. Abbas in sua q. 4. Col. 6. vers.
Item habemus. Et quòd communis opinio in tan-
tùm sequenda, in quantùm validioribus rationi-
bus sustinetur: si melioribus singularis fulcitur,
præferenda, pro quo & in Conclus. 153. ex Gemi-
niano Cons. 48. nu. 4. vers. 1. Quia. Item, quæ in
ratione naturali fundatur, ex Riminaldo Cons.
476. nu. 22. & quæ maiorem habet æquitatem
iuncta ratione naturali ex Decio Cons. 31. nu. 117.
Lib. 1. Item, quæ fauet iuri communi Cap. Cùm
dilectus, de Consuetud. Alexander Cons. 227. §.
Ponderatis, in fin. lib. 6. Sic sunt aliæ pro quibus
citatus Cardinalis ita scribit: Aliæ innumerabiles<marginalia>Cardin.|Tuschus.</marginalia>
conclusiones similes poni possent, quas Doctores miro
labore vt communes constituunt; & tamen per discre-
tam contradictionem similium opinionum commu-
nium destruuntur, ex quibus constat ea, quæ in opi-
nionibus nostris consistunt, posse semper sustinere
fallaciam. Pro vt in exemplis, quibus vno tempore
communis opinio indubitata fuit apud antiquos, quæ
hodie communiter reprobata reperitur. Hæc ille
Conclus. 152. in fine, ex quibus collegisse iuuat
in negotio opinionum, dummodò verè probabi-
les sint, nihil quod firmum censeri debeat, apud
Scriptores haberi, vnde aut has, aut illas in ope-
rando aut iudicando sit necessarium amplexari.
Vt ex hoc firmum id vnum stet, quod intendi-
mus, sententiam scilicet, de qua agimus, & duo
illi Scriptores improbabilem reputant, neuti-
quàm talem esse iudicandam. Quidquid etiam
velit P. Bardi suprà Cap. 27. nu. 11.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Certitudo iudicij practici circa opinio-
nem probabilem, exploso quodam
dicendi modo conuenientiùs expli-
catur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>292.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Ncidit P. Terillus Quæst. 20. nu. 24. in
eum explicandi modum, quem in P.
Bonæ Spei ex professo superiùs impu-
gnauimus, quod & ille etiam solerter & irrefra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0096.jpg/>
@@1@<SE96>De opinione probabili. Sectio XXIX. 81
<duolan 2><-P>gabiliter executus, difficultatem, seu obscurita-
tem inexpedibilem in verbis citati Auctoris ag-
noscens, ex Dub. 7. nu. 319. vbi ita scribit: Igno-<marginalia>P. Bonæ|Spei admo-|dum obscura|doctrina cir-|ca ignoran-|tiam inuin|cibilem.</marginalia>
rantiam inuincibilem accipimus formaliter & physi-
cè pro iudicio, quo ex ignorantia inuincibili, non vo-
luntaria, inuincibiliter iudicamus nos ignorare in-
uincibiliter veritatem non esse in eo, quod sequimur,
aut agimus, ideoque ita certificante opinionem, vt
sequendo inuincibiliter erretur: siue ita excludere
ab ista opinione formidinem actualem de oppo-
sito, vt moraliter certò iudicetur verum esse
quod sequimur, aut agimus: nec aliam vnquam
ignorantiam inuincibilem accipimus, dum doce-
mus illam excusare à peccato. Sic ille, qui dupli-
cem ignorantiam manifestè indicat; vnam for-
malem, quæ in actu positiuo consistit, vt ab eo-
dem explicatur: & aliam, ex qua talis actus ori-
tur, inuincibilem & inuoluntariam. Vbi notan-
dum Auctorem hunc ignorantiam inuincibilem
negare respectu opinionis præcisè probabilis, vt
ex eodem positum Sect. 2. quia formidinem non
excludit, & ita neq; peccatum ab operante iuxta
illam: cùm tamen constantissimum dogma in
Theologia sit, quidquid obstrepant Iansenistæ, à
peccato ignorantiam inuincibilem excusare. Pro-<marginalia>Impugnatur|illa.</marginalia>
cedamus iam considerata opinione aliqua, vt
quòd liceat pingere in die festo, rogantes sub
qua consideratione ignorantia inuincibilis cadat
supra illam, sitque distincta ab ignorantia illa,
quam secum probabilis opinio adducit, & quam
nos inuincibilem iudicamus. Nulla certè talis in-
ueniri potest, vt ex eo conuincitur, nam si alia
esset, non esset necessarium iudicium reflexum:
nam cùm extat ignorantia inuincibilis, vt opera-
tio sit honesta non requiritur iudicium tale, &
ita eo modo ignorantes sine illo inculpabiliter
operantur, iuxta eum modum explicandi igno-
rantiam talem, quam Auctor solùm veram esse
contendit; vt eo ipso quòd tale iudicium ne-
cessarium sit, status ignorantiæ videatur variari:
siquidem hic formidinem omnem debet exclu-
dere, iuxta Auctorem: hoc autem non habetur
ante iudicium huiusmodi, quod certificare con-
scientiam dicitur, & ita sine eo nequit operari,
ex quo fit ante illud non esse formidinem ex-
clusam.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Quòd si ad modum explicandi moralem<marginalia>Fagnani|dicendi mo-|dum eidem|non suffra-|gari.</marginalia>
certitudinem confugiatur, quem Fagnanus am-
plexus, & à nobis est etiam improbatus, quòd
scilicet perpensis omnibus, quæ pro opinione fa-
ciunt, operatio circa illam vti moraliter certam,
honesta sit, quia vera iudicatur opinio, nulla
pulsante formidine, etiam in eo casu iudicium
illud reflexum circa inuincibilitatem ignorantiæ
non est necessarium: quia supposita morali cer-
titudine circa obiectum hîc & nunc operabile
cum honestate, nihil prætereà ad honestam ope-
rationem requiritur, neque vlla inuincibilis ig-
norantiæ recordatio, cuius nòn meminit prædi-
ctus Auctor, & meritò, sicut nec quisquam
alius præter P. Bonæ Spei, adeò obscurè & intri-
catè in hoc locutus negotio, vt litem nullam quę-
stioni tantoperè celebri & controuersæ adduxis-
se videatur. Quæ obscuritas ex eo accrescit, quod
post præfata subdit immediatè dicens: Illud au-
tem iudicium potest diuidi in verum & falsum, sic,
vt illud dicatur verum, quod ex ista ignorantia iu-<-P>@@

<-P>dicatur inuincibiliter esse, quod reipsa est: falsum<marginalia>Noua in|prioris Au-|ctoris verbis|obscuritas de|iudicio su-|pra ignoran-|tiam necessa-|rio, quod|impugnatur.</marginalia>
verò, quod ex eadem ignorantia iudicatur inuinci-
biliter esse, quod reipsa non est. Sic ille, de iudicio
illo loquens, de quo præcesserat sermo, quo sci-
licet inuincibiliter iudicamus nos inuincibiliter
ignorare: Atqui illud certum est, vt constat, &
ita pro certificanda conscientia sufficiens. Ergo
nequit in verum & falsum diuidi. Illud autem
quod circa obiectum probabile versari potest se-
cundùm se consideratum non potest etiam il-
lam admittere diuisionem: dum enim iudicatur,
modo aliquo se habere, si reuera ita se non ha-
beat, falsum est, neque potest vllo modo esse
verum. Præterquàm quòd illud non est refle-
xum, sed directum, cùm versetur circa obiectum
secundùm se consideratum, vt est quodlibet iu-
dicium probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Et ab hac nostra impugnatione non est<marginalia>Fundamenta|certitudinis|de bonestate|operationis,|iuxta P.|Terillum.</marginalia>
alienum, quod, vt dixi, apud P. Terillum occur-
rit, dictum sentiendi modum efficacissimè refel-
lentem: qui nu. 27. admittens quòd ignorantia
inuincibilis adiuncta opinioni probabili, vnum sit
ex prædicatis, ex quibus intellectus consurgit ad
certitudinem de honestate suæ operationis, addit
præter illud plura alia haberi, ex quibus eadem
certitudo consurgit, vt ex sequentibus constitu-
tum affirmat: vnde n. 30. ita fundat honestæ ope-
rationis, aut saltem non illicitæ, certitudinem.
Qui constanter resoluitur nil facere, quod scit aut du-
bitat esse contra legem Dei, & ne Deum offendat,
diligenter & debitè quærit, an quod aggreditur, li-
ceat, nec ne, iste non peccat, si faciat, quod post de-
bitum examen certò prudenter credit esse omnibus
vniuersaliter licitum, quamuis maneat aliqua formi-
do oppositi; modò illud certò prudenter repellat &
contemnat vt absolutè falsum; quia si errat, inuin-
cibiliter errat, & illa ignorantia inuincibilis est caus-
sa talis operis. Sed ego constanter resoluor nil agere,
quod scio aut dubito esse contra legem Dei, & ne Deum
offendam, diligenter & debitè quæsiui an omnibus
vniuersaliter liceat pingere in die festo, & post debi-
tum examen certò prudenter credo hoc omnibus lice-
re, & nemini ratione seruilitatis esse prohibitum, &
quidquid apparet in contrarium, certò prudenter à me
repellitur. & contemnitur vt falsum: Ergo hîc &
nunc mihi licet pingere in die festo, quia si erro, in-
uincibiliter erro, & ignorantia inuincibilis est caussa
operis, quod facio. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Iuxta quæ resolutio tota in ignorantiam<marginalia>Resolutio-|nem non|videri con-|gruè fieri in|ignorantiam|inuincibi-|lem.</marginalia>
inuincibilem solam videtur fieri, & ita non appa-
rent plura illa alia prædicata, ex quibus licita red-
ditur operatio iuxta opinionem probabilem ope-
rantis. Quamuis vnum illud negare non possi-
mus de licita operatione, quando prudenter pro-
ceditur, ex eo quòd quis ratione & auctoritate
non leuibus moueatur, quod operanti iuxta opi-
nionem probabilem vt particulari sub illa gene-
ralitate contento certò certius applicandum. Vno
ergo illo principio negotium istud absoluitur:
neque enim discursus citati Patris omnibus po-
test casibus, in quibus probabilis opinionis vsus
est licitus, applicari, videlicet quando quis
operatur sine assensu ad partem, præter eum,
qui circa probabilitatem versatur, neutri scilicet
adhærens. Item quando adhærens vni, alteri parti
se applicat in praxi, quia sibi commoda reputa-
tur. Si addamus ignorantiam inuincibilem, etsi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0097.jpg/>
@@1@<SE97>82 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>necessariò interueniat, non videri rationem for-
malem & motiuam assentiendi, sed quid ad sta-
tum rei pertinens, quod supponitur. Vt cùm quis<marginalia>Exemplo|vrgetur.</marginalia>
in die ieiunij sæpiùs comedit, aut etiam carnes,
qui de ieiunio nulla est cogitatione pulsatus, ig-
norantia non est formalis ac motiua ratio come-
stionis: sic enim ignorantia debuisset actum ali-
quem terminare. Dicitur autem caussa, quia re-
mouet prohibens: si enim non intercederet, illu-
xisset præceptum, quo stante operatio illa mate-
rialiter contraria, vt communiter censent Theo-
logi, non extitisset. Pro quo hæc satis, ne nimiùm
rem captu non difficilem explicando, implicare
potiùs videamur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quomodò Deus complacere possit in ob-
iecto prohibito, quando reuera tale
est, quod quis, opinionem probabilem
secutus amplectitur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>296.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc P. Terillus pag. 284. Corollario<marginalia>Deum com-|placere per|accidens in|actu prohi-|bito.</marginalia>
2. vbi ait Deum in tali obiecto per
accidens complacere, quia operatio
honesta est: ergo & Deo placens: quia cùm per
accidens contingat probabile huiusmodi tale esse
homini, vt scilicet Deus non prohibeat obiectum
verè prohibitum, ita vt oppositum sit improba-
bile; & homo tandem gubernari debeat à pro-
pria conscientia tamquàm à regula proxima, ideò
per accidens contingit quòd Deus consequenter
ad istam dispositionem humani animi compla-
ceat sibi in electione obiecti materialis reuera
materialiter & simpliciter prohibiti: quod verum
est licet obiectum illud operanti aliquomodo ap-
pareat prohibitum. Quæ quidem doctrina, quod
ad honestatem operationis attinet, in qua Deus
complaceat, non videtur posse negari. Et quidem
quando obiectum tantùm est malum quia pro-
hibitum, id facilè explicatur: nam in comestione
v. g. carnium potest Deus complacere, si iuxta
regulas temperantiæ fiat, vnde si præceptum de
earum abstinentia non extaret, in illa proculdu-
bio complaceret. Atqui quando quis probabili-
ter operatur non applicatur præceptum, quod re-
spectu huius hîc & nunc operantis non est suffi-
cienter publicatum, & ita illius inuincibili igno-
rantia laborat, ergo in huiusmodi comestione pa-
riter complacebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Quamuis dubitari hîc possit, an similis<marginalia>Complacen-|tia dicta an|aqualis ha-|bitæ de actu|non prohi-|bito.</marginalia>
omnino complacentia sit, ceteris paribus, scilicet
motiuis, eorum intensione &c. Et videtur non
omnino eadem aut similis futura; nam si præce-
ptum non extaret, nihil esset in operante, quod
posset aliquomodo dilaudari; quod tamen est in
operante iuxta probabilem opinionem. Cùm
enim sit probabile teneri illum ad abstinendum,
ex quo oritur in eo aliter operante formido, mo-
dus quidam imperfectionis moralis est in eam
partem se non inclinare. In contrarium autem
argui potest ex eo quòd etiam sublato præcepto
potuit hic comedens non comedere, & ita ope-
rari perfectiùs. Et prætereà opinionem huius-
modi eligens, proptereà id facit, quia omnem sic<-P>@@

<-P>in eo genere peccandi remouere nititur occasio-
nem; ideò enim curam eam adhibet, de qua nu-
per nu. 294.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Ex quo inferre vlteriùs licet actus huius-<marginalia>Actus dictot$unclear|posse à Deo|prædefiniri,</marginalia>
modi posse à Deo prædefiniri iuxta probabilissi-
mam sententiam de possibilitate prædefinitionis
actuum liberorum, de qua dictum à me Tomo 1.
Problematum Theologicorum n. 766. & seqq. nihil
enim ex quo repugnantia probetur, afferri po-
test. Nisi fortè dicat quisquiam materiale peccati
non posse prædefiniri: operationes autem dictas
esse materialiter contra præceptum, & ita mate-
rialia peccata communiter vocari. Quod quidem
nullius est roboris: materiale enim peccati præ-
definiri nequit, quia hic & nunc est cum peccato
connexum & inseparabile, quod secus accidit in
casu alio. Prætereà, materiale peccati, cui præ-
definitio repugnat, non est actio exterior, quæ
solùm extrinsecè mala dicitur, sed interior vo-
Iuntatis motus. Dicitur etiam materiale peccatum
illud, de quo agimus, ex eo quòd eiusdem ratio-
nis est in eo, qui formaliter peccat, ac in eo, qui à
peccato per ignorantiam excusatur, cui, si malitiæ
ob prohibitionem notitia extaret, nihil deficeret
vt peccatum diceretur. Quamquàm & posset<marginalia>Non esse|etiam ma$unclear|rialiter pec-|cata.</marginalia>
neque materiale peccatum dici, quia circa illud
hîc & nunc non est præceptum: ergo neque ma-
terialis illius violatio: sicut in Turcis & Mauris
non ieiunare in diebus ab Ecclesia præceptis non
facit, vt comedendo materialiter peccent, quia
pro illis præceptum non est impositum, sicut
neque in Christianis, qui aut non attingunt, aut
prætergressi sunt ætatem pro obligatione ieiunij
destinatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Addo actus prædictos posse inter effe-<marginalia>Et esse effe-|ctus prædesti-|nationis.</marginalia>
ctus prædestinationis computari, quod quidem
prædefinitionis possibilitate supposita, non vide-
tur vnde queat repugnare. Sicut enim dum præ-
definiuntur, ad finem aliquem possunt ordinari à
Deo ipsi peculiarem, sic etiam ad gloriam, & il-
lius augmentum. Si dicas per accidens euenire
vt Deus complaceat in obiecti prohibiti electio-
ne, cùm tamen effectus prædestinationis ex ma-
ximè directa Dei intentione sint: Id non obstat,
quia per accidens illud accidit, quando non præ-
definiuntur actus: prædefinitione autem posita,
etiam dici possunt per se intenti ex fine gloriæ.
Præterquam quòd licet per accidens se habeant,
quatenus Deus, cùm præceptum imponit tan-
tùm videtur directè velle illius obligationem &
obseruantiam: id tamen potest ad directum fi-
nem reuocari, ex suppositione quòd ita operari
contingat: sicut de permissione peccati dictum
citato Tomo nu. 1704. & 1710. Peccatum enim
quasi per accidens videtur esse in mundo, cùm ex
Dei intentione non sit: Non enim Deus volens
iniquitatem tues. Psal. 5. v. 3. & ita etiam illius
permissio, quatenus esse nequit sine illa.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> In ijs autem quæ prohibita sunt quia<marginalia>Specialis dif-|ficultas in|prohibitis,|quia mala.</marginalia>
mala, iuxta communem Theologorum senten-
tiam, idem potest conuenienter affirmari, quia
circa illa probabilitas versari potest: Sic enim oc-
cisio, accessio ad non suam, contrectatio alieni,
& alia multa stare sine peccato possunt, dum pro-
babiliter exercentur, quia actus tales secundùm
se, & circumstantijs seclusis, in quibus naturali
lege prohibentur, à Deo præcipi potuerunt:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0098.jpg/>
@@1@<SE98>De opinione probabili. Sectio XXXI. 83
<duolan 2><-P>occisio enim auctoritate publica licita est, & mul-
tò id potiùs Dei: sicut & alieni vsurpatio, & quæ
vxor non est, esse tamen potuit. Quod si non-
nulla sint, in quibus difformitas ita videatur in-
trinseca, vt à Deo repugnet intendi, circa illa ne-
que probabilis versari valebit opinio, vnde supe-
rior perstat assertio. Quæ quidem cùm difficul-
tates quamplures concernant alterius proprias
loci, in præsenti non veniunt commodè & op-
portunè discutienda; vnde ad alia.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Formido opinioni propria conuenienter
explicata, & inde vtiles aliquot de-
cisiones.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>301.</absatz-nummer> <INI3>P.</INI3> Terillus Quæst. 20. n. 18. D. Fagna-<marginalia>Formido,|scrupulus,|leuis credu-|litas, & su-|spicio sunt|distinctæ,|contra Fag-|nanum.</marginalia>
num cum laude sapientiæ adducens,
plures in eius discursibus contra be-
nignam opinionem errores & contradictiones
enumerat ac refellit, de quo & Quæst. 22. n. 31.
& in primis occurrit quòd asserat opinionem ha-
bere adiunctam formidinem, eam confundens
cum scrupulo, suspicione, & leui credulitate, cùm
tamen omnino diuersa sint. Qui enim opinatur,
habet absolutum assensum circa rem, & sine scru-
pulo procedit; nullus enim, qui iuxta opi-
niones verè probabiles operatur, scrupulosus di-
citur; immò scrupulis vexatis suadere solemus
huiusmodi operandi modum, vt ab scrupulis li-
berentur. Neque etiam leuiter credit oppositum;
aliàs duo inter se contradicentia iudicia in eodem
intellectu iungerentur. Sicut nec suspicatur; quia
suspicio iuxta Iurisperitos aliquem assensum im-<marginalia>Suspicio spe-|cialiùs ex-|plicata.</marginalia>
portat, vnde diuiditur in temerariam, probabi-
lem, & violentam. Philosophicè autem sumpta
in ordine ad mores, & iustitiam erga proximos
in æstimatione interiori seruanda explicatur à
D. Thoma 2. 2. q. 6. art. 3. vbi ait esse mali opi-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
nionem ex leuibus indicijs profectam. Quod non
videtur esse ad rem, vbi non de personis, sed de
opinionibus agimus. Nihilominus exijs, quæ
Doctor Sanctus ibidem docet potest suspicio
generaliùs explicari. Ait enim & esse suspicio-
nem, quando ex leuibus indicijs dubitatio aut
hæsitatio contingit: & etiam quando certò ali-
quid definit quispiam contra proximum leuibus
motus indicijs. Vult autem celebris eius interpres
Cardinalis Caietanus, vt cùm dubitationem asse-
rit, non solam iudicijsuspensionem intelligat, sed
iudicium, quod tamen agnoscatur fallibile, vt
opponatur iudicio alteri, quo per modum defini-
tiuæ sententiæ malum in proximo nihil hæsitans
quisquam arbitratur. Iuxta hæc ergo suspicio vni-
uersaliùs accepta si explicetur, satis manifestè ap-
paret non posse cum probabili iudicio cohærere:
quando scilicet ex leuibus indicijs quomodocum-
que contrarius formatur assensus. Quòd si iuxta
aliquos, vt videri potest apud P. Antonium Perez
Tractatu de Iust. & Iure Disput. 4. Cap. 5. suspicio-
nis primum gradum in D. Thoma sine iudicio
formali, & cum sola hæsitatione accipiendum
censeamus, aliquam tamen inclinationem ne-
cessariam est recognosci, quod etiam sufficien-<-P>@@

<-P>tissimè probat intentum: nam stante iudicio
probabili iuxta vnam partem, nequit pondus in-
clinationis in contrariam ferri. Non ergo iuxta
rectam Theologiam, Philosophiam, & etiam Iu-
risprudentiam D. Fagnanus se gessit, dum præ-
fata confundens, omnia cum assensu probabili
connexa inseparabiliter pronuntiauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Est tantùm illi propria formido, quam<marginalia>Formido pro-|priè quid.|Ioannes|Polmann.</marginalia>
explicans Ioannes Polmannus in Breuiario Theo-
logico Parte Secunda Secundæ n. 697. & 698. ita
scribit: Formido de opposito est intellectus hæsitatio
immixta assensui opinatiuo. Hæsitatio, qua intellectus
expressè aut virtualiter dubitat, ne fallatur. Immò
cùm formido & metus spectet ad partem appetiti-
uam, potest dici probabiliter quòd formido de opposito
est actus voluntatis timentis ne assensui intellectus
subsit falsum; ne scilicet verum sit contradictorium
propositionis, cui assentitur intellectus, Sic ille, de
quo & num. 67. & 68. Circa quod non videtur
negabile formidinem, quæ actus voluntatis sit,
posse assensui probabili admisceri: si quis aliqua-
liter timeat iudicij sui fallaciam, quod vellet esse
verissimum. Nihilominùs talis formido de ra-
tione opinionis non est, quia (vt experientia con-
stat) multi nihil de huiusmodi fallacia curant, ne-
que ægrè ferent se falli, dummodò prudenter in
modo agendi se habentes, id quod ex vsu opinio-
nis capi potest, commodum assequantur. Præter-
quam quòd actus opinatiuus ex suo modo ten-
dendi sine respectu ad voluntatem habet ratio-
nem ab omnibus alijs distinctam: ergo non im-
portat actum voluntatis, sicut neque illi, de qui-
bus superiùs diximus, scrupulus scilicet &c. Quod
autem de hæsitatione dicitur, admittendum qui-
dem, non quatenus hæsitatio est idem quod du-
bium specialiter dictum; hoc enim cum opina-
tiuo assensu stare nequit, sed vt excludit omni-
modam certitudinem, nec plenè ac totaliter sinit
intellectum in eo conquiescere, quia prineipijs
innititur, quæ fallere possunt, non quantùm ad
certitudinem honestæ operationis, sed obiecti
secundùm se sumpti: vnde admittit hunc actum:
Fortassè fallor: licet non semper ille adsit, cùm
tamen possit adesse facta reflexione. Quia verò
assensus opinatiuus à voluntate imperatur, eo
quòd obscurus sit, iuxta dicta Sect. 22. & 23. &
voluntas non aliter imperat, nisi propositis eidem
motiuis fallibilibus, dici aliquomodò potest in
voluntate necessariò etiam admisceri formidine&#x0303;,
quatenus complectitur, quidquid imperat ab in-
tellectu suo assensu præstari. Sed hoc actum di-
stinctum non importat, vt dixi; immò cum for-
midine tali potest complacentia componi, dum
quis gaudet opinionem extare, etsi fallacem ex
conceptu suo, iuxta quam potest ex fallacia sua,
si fortè vera non sit, commodum reportare. Sic
enim frequenter euenit, vt timor aliquis ex vali-
diore affectu, libenter acceptata boni alicuius
obtinendi occasione, superetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Iuxta hæc videtur procedere id, quod<marginalia>Formido vt|stare possit|etiam si non|sint argu-|menta in op-|positum ex|P. Terillo.</marginalia>
habet P. Terillus citato num. vers. Resp. Fagna-
num. vbi ait opinionem probabilem leuibus tan-
rùm impetitam argumentis esse actu formidolo-
sam, idque non solùm ob argumenta contraria,
quæ, etsi leuia, aliqualiter vexant intellectum,
quia aliquando, licet rarò, veritatem continent,
ideôque certitudinem ab assensu excludunt: sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0099.jpg/>
@@1@<SE99>84 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>etiam ob ipsam motiui probabilis debilitatem
& fallibilitatem, quæ necessariò inducit formidi-
nem in assensum, quem caussat: fieri enim ne-
quit vt motiuum debile, fallibile, & vacillans cer-
titudinem infundat in actum, quem caussat. His
positis addit quod nos contra Fagnanum eisdem
nixi fundamentis dixeramus Sect. 4. præsertim
num. 23. sic locutus: Scio Fagnanum dicere hanc
opinionem esse plusquàm opinionem, & habere certi-
tudinem moralem. Sed hoc non probat, nec probare
potest, cùm sit apertè falsum, maximè quando argu-
menta leuia vrgent in oppositum. Dicit etiam & be-
nè, quòd ad honestè operandum non requiratur cer-
titudo mathematica, sed sufficiat moralis & humana:
verùm illa loquendo de actibus directis fallibili motiuo
subnixis, non excludit omnem formidinem oppositi,
vt constat; etsi Fagnanus num. 109. dicat, sed non
probet contrarium. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Circa quæ id adijciendum, quod à me<marginalia>Dari opinio-|nem posse,|quæ sine for-|midine possit|sustineri.</marginalia>
dictum Tomo 1. Problem. Theologicor. in Prolusione
Apologetica, num. 56. posse scilicet opinionem ali-
quam ad eum gradum certitudinis conscendere,
vt licet opposita sustineatur, & permittatur, nec
desint, qui eam teneant, pro veritate tamen sit
habenda, & vt talis pronuntianda, nihil eorum
auctoritate obstante, qui ob vnius, in cuius verba
iurarunt, creditam mentem, circa rem, de qua
agitur, tergiuersari videantur. In hoc ergo casu,
licet opinio gradum opinionis non videatur su-
pergressa, moraliter certa videtur, vnde & sine
vlla formidine sustinenda. Licet enim ob aucto-
ritatem contra stantium, nonnihil, exiguissimum
quidem probabilitatis retineat opposita, in eo id
accidit, quod in scrupulosis, quibus vt omnem
formidinem abijciant, non attentis leuiusculis
phantasmatibus, exhortamur. Quo euentu ab-
solutè dicendum improbabile id, quod gradum
dictum fuerit consecutum. Vnde hoc non debet
ad quamcumque opinionem trahi, quod tamen
D. Fagnanus suo philosophandi modo nititur ob-
firmare: quandoquidem sententiam quamcum-
que ad praxim aduocandam eum certitudinis
gradum habituram statuit, vt nulla circa opposi-
tam neque leuis possit esse formido.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Sed ad id, quod de opinione, quæ nullis<marginalia>Quid de ea,|quæ nullis|impetitur|argumentis.</marginalia>
impetitur argumentis, vti à D. Fagnano asseri-
tur, calamum reuocantes, videtur illa sine vlla
posse admitti formidine, neque ex motiuis pro-
babilibus esse illi locum posse: motiua enim talia
non vt probabilia, sed vt certa proponuntur: Si
enim vt probabilia, ergo ex vtrâque parte est
quod fundare probabilitatem queat: probabilitas
autem non nisi ratione & auctoritate consistit:
ergo iam est aliquid, quo vtraque pars impetatur.
Quòd si nihil, quo impetatur, est, alium quidem
statum à probabilitate diuersum continebit: ne-
que apparet alius præter illum, quem fundat cer-
titudo. Vnde quod dicitur de principiorum de-
bilitate & fallibilitate, quæ etiam argumentis
contrarijs circumscriptis, infundere certitudinem
in assensum nequeunt, non videtur satisfacere:
nam licet reuera ita sit, non tamen id certitudi-
nem ex parte subiecti tollit, vt scilicet tamquàm
in obiectum moraliter certum tendat. Sicut D.
Fagnanus necessarium iudicat; licet aliàs reipsa
falsa esse talis opinio possit. Leuia quidem & de-
bilia fundamenta dicuntur. Sed rogo iam vnde<-P>@@

<-P>talia iudicentur? Aliquid certe debet, quod illam
ostendat, recognosci. Cùm aliàs experientia con-
stet motiuum, quod alicui apparet debile, alteri
robustum apparere, & è conuerso; ideò enim est
varietas opinionum. Ergo aut casus dictus im-
possibilis est, aut si possibilis, pro certo rei statu
habendus, & ita non erit locus opinioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Quæ difficultas, quod ad negotium mo-<marginalia>Ad negotium|morale non|magni esse|momenti re-|solutionem|circa illam,|vtiliter ex-|penditur.</marginalia>
rale spectat, non magni videtur esse momenti.
Quomodocumque enim casus occurrat, licita est
operatio: quia id aut certum, aut probabile est.
Si primum, omnes in eo conueniunt: Si secun-
dum, ij qui benignam sententiam amplectuntur,
vix repugnant: nam operationis licitæ exercitium
agnoscunt, & quia argumenta contraria desunt,
multùm ad certitudinis statum accedi, nequeunt
inficiari. Et quoniam id quod formidinis esse po-
test, adeò exiguum est, pro certa habendam opi-
nionem talem, qui ex aduerso stant, non refugient
affirmare, cùm aliàs id concedant, existimantes
nihil in eo esse, quod obstet, quandoquidem nihil
est, quod formidinem possit excitare. Casus ergo,
si est possibilis, videtur rarus, & ex eo etiam pa-
rùm conducens ad moralem praxim, pro qua
præsertim laboramus: & cùm occurret, circa
illum non hærendum, sed ad operationem in of-
fensè procedendum. Vbi & videtur satis verosi-
militer dici posse, licet non appareant contra opi-
nionem quampiam argumenta, quibus impeta-
tur, semper aliquid occurrere, ex quo operatio
aliquomodo retardetur, saltim ex principijs com-
munibus, quæ pro argumentis haberi possunt.
Cùm enim res euidens non sit, & in obscuris
non sit ita prompta operatio, aliquid profectò
est, quod retardet. Vt cùm de condemnando ali-
aliquo agitur, & testes sufficientes suppetunt, ne-
mine in contrarium extante, procedi ad condem-
nationem potest & debet, & quantùm ad obli-
gationem ratione legis ita statuentis dubitari ne-
quit: quantùm verò ad testimoniorum certitu-
dinem non ita, quia falli testes aut fallere posse
certum est. Et licet hîc & nunc nihil speciale
contra eos sit, ipsa rei obscuritas pro argumento
habetur, & experientia deprehensæ multoties
falsitatis, & sic in alijs.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Argumentum ex cultu Conceptionis im-
maculatæ Virginis desumptum an in
negotio præsenti sit congruum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>307.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Dducit illud Illustrissimus Cara-<marginalia>Varijscrip-|torum sensus|circa argu-|mentum ex|pur a Con-|ceptione|Virginjs.</marginalia>
muel, quod tamen non esse ad rem
affirmat P. Vincentius Baronus Par-
te 1. Theologiæ moralis Disput. 2. Sect. 2. Arti. 1. §. 1.
vers. Eiusdem furtis, vtpotè ex re desumptum,
quæ ad agenda non pertineat, nec mores con-
cernat, sed ad speculationem tantùm, quòd scili-
cet Virgo concepta sine peccato sit, quod pro-
babili assensu potest affirmari. P. Bonæ Spei piè
magis circa hoc mysterium affectus, cùm argu-
mentum idem contra D. Caramuelem agens te-
tigisset, nihil sibi morandum censuit circa illud,
eo quòd veritatem asserti supra opinionis ambi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0100.jpg/>
@@1@<SE100>De opinione probabili. Sectio XXXII. 85
<duolan 2><-P>guum eminere putauerit, pro quo peculiare scrip-
tum à se editum adlegauit. Sed P. Terillus Quæst.<marginalia>Vt stet pro eo|P. Tirillus.</marginalia>
21. nu. 16. & seqq. merito à D. Caramuele indu-
ctum testatur & probat, quia præsens quæstio
non ad solam speculationem spectat, sed mate-
riam morum concernit: nam in ea fundatur pe-
culiaris Dei cultus, nempe erectio altarium,
Missæ celebratio, Indulgentiarum, & priuilegio-
rum concessio, concionum feruens exhortatio,
quæ eò tendunt, vt glorificetur Deus præseruans,
& Beatissima Virgo à peccato præseruata: quæ
stare conuenienter non possent, si probabilitas ad
securitatem conscientiæ non sufficeret. Pars e-
nim tutior in hac re est omne iudicium suspen-
dere donec Ecclesia veritatem definierit. Qui
enim sic operatur, certus est se ab omni esse erro-
re immunem, & illius periculo: quod non habet,
qui alterutro parti adhæret; cùm tamen certum
sit licitum esse credere Deiparam conceptam
fuisse sine peccato. Sic cùm præmiserit, subdit
tamen ita: Immò hoc adeò certum est, vt oppositum
sine errore intolerabili dici non poßit. Post quæ sic
pergit: Similiter licitum est Thomistis contrariam
sententiam tenere, quia vtrumque satis apertè tra-
ditur in Bulla SS. D. Alexandri VII. Iam quæro
quid sit quod certam reddit honestatem voluntatis
flectentis intellectum in assensum rei in materia fidei
nondum certæ? Non obiectum ipsum affirmatum vel
negatum, nam illud certum non est. Quid ergo? Sola
probabilitas: nam illa dempta, nemo absque peccato
talem B. Virginis immunitatem posset asserere, aut
negare, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Dico Primò. Dom. Caramuel rectè ar-<marginalia>Assertio 1.|congruum|statuens ar-|gumentum|D. Caram.|in quodam|fensu.</marginalia>
gumentari censendus est iuxta eorum mentem,
quibuscum agebat, qui sententiam de immacu-
lata Conceptione in gradu tantùm meræ proba-
bilitatis constitutam sentiebant. Contra hos enim
rectè & robustè illius discursus militat, qui &
per adducta nuper irrefragabiliter comprobatur.
Quod quidem ratione à priori ostendo. Nam
opinio, quæ supponitur vt fundamentum mora-
lium operationum, non est tantùm speculatiua,
sed etiam ad praxim pertinet: talis est ea, de qua
agimus: ergo non est tantùm speculatiuè pro-
babilis. Maior videtur certa: Nam talis opinio
omnino est diuersa ab alijs, quæ ad praxim non
applicantur, vt sunt innumeræ in Theologia.
Minor constat ex dictis, vnde innegabilis est
consequentia: & quidem assertio D. Fagnani ea
est, vt non liceat sequi opinionem probabilem
in materia fidei & morum. Ergo etiamsi dica-
mus opinionem dictam ad materiam morum non
spectare, saltim quatenus spectat ad materiam
fidei, licita erit: non quòd de fide sit mysterium
circa quod versatur, sed quia materia fidei esse
potest quantùm ad probabilitatem & cultum,
vt constat ex quamplurimis Pontificum Decre-
tis, & Concilio Tridentino in Decreto de pecca-
to originali.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Prætereà, opinio prædicta defensata<marginalia>Aliæ pro eo|rationes.</marginalia>
à pluribus, & suos etiam aduersarios exparta,
ab ijs est ita censuris, & modis alijs impetita, vt
opus fuerit à Pontificibus circa hoc specialem
prouidentiam adhiberi, ad vitanda scandala & fi-
delium conscientias tranquillandas, varijs circa
hoc Constitutionibus & Decretis publicatis,<-P>@@

<-P>censuris adiectis, & peccati in eo mortalis facta
mentione, si in alicuius partis sequela illud futu-
rum asseratur. Atqui hæc non obscurè osten-
dunt materiam hanc etiam ad mores spectare:
Ergo ex ijs non est, quæ ad nudam spectant spe-
culationem, Theologicis quæstionibus. His ad-
dendum PP. Prædicatores post prudentissimam
deliberationem vt conuenientissimam in materia
morum opinionem piam tandem amplexos, quia
ex oppositæ defensione non modica experti sunt
moribus turbamenta profluxisse. Item. Quæ-
stio erat inter illos circa probabilitatem: quidam
enim eam negarunt, alij probabilem quidem,
sed minùs probabilem censuerant, ex quo circa
cultum diuersimode discurrebant: quæ quidem
mores manifestè concernunt: quidquid enim de
probabilitate actum, in ordine ad cultum tra-
hebatur. Et quis non videat quæstionem hanc
diuersam esse ab illis: An Virgo contraxerit de-
bitum originalis peccati, an caruerit precati fo-
mite ante Verbi conceptum, an ligatus, vel
sublatus fuerit, & similes; ex quarum resolutio-
ne nihil, quod ad mores spectet, aut cultum
peculiarem importet, constat eliciendum. Est
ergo in illa ratio specialis, & ita meritò contra
aduersantes vsurpata,</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> Dico Secundò. Opinio prædicta à<marginalia>2. Esse in|congruum|propter ex-|cessum cer-|titudinis.</marginalia>
Dom. Caramuele non rectè proponitur vti ex-
emplum probabilium, oppositæ probabilitatem
inculcante, in quo ille minùs videtur conue-
nienter & piè locutus in Apologemate, & etiam
alibi. Id probo. Nam opinio dicta ita est certa,
vt opposita probabilis non sit vt ostendi Tomo 1.
Problematum Theologicor. in Prolusione Apologeti-
ca. §. 5. & seqq. Vnde pro dogmate certo ha-
bendum origineæ puritatis mysterium, morali-
ter quidem tali, omnem formidinem excluden-
te, ex nouo fundamento in citata Bulla Alexan-
dri VII. probat P. Vincentius Fassori in Appen-
dice Opusculi 2. de Conceptione immaculata
Virginis Quæst. 1. Diuis. 9. septem pro eo con-
gerens rationes, quæ vtinam ab omnibus ita ac-
cipiantur vti à docto Patre proponuntur. Ego
ex Constitutione prædicta hæc firmamenta de-
riuo.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Pontificem Regis nostri Philippi, & reg-<marginalia>Ex Bulla|Alex. 7.|quæ firma-|menta ac-|crescant.</marginalia>
norum eius precibus exoratum, aliquid speciale
in fauorem mysterij concedere voluisse, vt ex te-
nore eiusdem constat.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Nouum robur addere Constitutionibus
Prædecessorum, quas refert, & in fauorem my-
sterij emanauisse testatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Prædecessorum suorum exemplo fauere, nec
non tueri pietatem ac deuotionem colendi & ce-
lebrandi Beatißimam Virginem præueniente scilicet
Spiritus sancti gratia, à peccato originali præserua-
tam. Quæ sunt illius verba. Pietas ergo & deuo-
tio fidelium circa hoc mysterium, non vt tu-
multuariæ multitudinis contentio est accipien-
da, cum sit hoc veræ pietatis ac deuotionis fer-
uentis argumentum, ex quo & veritas roborata.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> 4. Ex citatis verbis; in quibus myste-
rium assertiuè proponitur; Præueniente scili-
cet spiritus sancti gratia à peccato originali præser-
uatam. Neque enim tantùm iuxta mentem fide-
lium prolata comperiuntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0101.jpg/>
@@1@<SE101>86 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Pontificem desiderium suum exprome-
re, vt omnes veritatem istam amplectantur,
verbis illis: Cupientesque in Christi grege vnitatem
spiritus in vinculo pacis, sedatis offensionibus &
iurgijs &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Ecclesiam in celebratione Festi semper prę-
seruationem à peccato in creatione & infusione
animæ coluisse: quod clariùs & expressiùs inti-
matur.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Censuras & p&#x0153;nas innouari cum nouo
mandato in fauorem sententiæ piæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Vocari absolute Piam, ibi: secundùm istam
Piam sententiam quod fuerunt qui negarent. Si
ergo absolutè Pia, hoc est sancta, & digna fide-
delium fide: ergo & à Deo, Spiritu sancto ad
id mouente, cuius vnum ex septem donis est Pie-
tas. Ex quo solida elicienda Consequentia: non
enim Deus Auctor est falsitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>312. 9.</absatz-nummer> Graues decerni p&#x0153;nas in sinistrè
interpretantes Constitutiones mysterio fauen-
tes, ita vt aliquomodò frustrentur: Vt fauorem
per illas dictæ sententiæ; & festo, seu cultui secun-
dùm illam exhibito frustrentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Easdem statui in eos, qui prædicta in
disputationem reuocauerint, scilicet vt dubia. Er-
go nullum dubitationis signum patitur Pontifex
exhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Exaggerari, & peculiarissimè expo-
ni modos, quibus impugnatio, qualiscum-
que contingere possit, & censuris adiectis pro-
hiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Illud speciale, vt si contingat argumen-
ta aliqua contra piam sententiam proponi, in
soluta minimè relinquantur. Vbi præter indi-
cium, quod ex eo desumi potest aduersantis ani-
mi, quod omnino remouendum statuit, est in-
super notatu dignum, indicari nulla esse contra
mysterij veritatem argumenta, quæ congruam
non valeant habere solutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Omne scriptum inhiberi contrarium,
etiam prætextu definibilitatis. Vbi definibili-
tas videtur supponi, & nihil contra eam
posse, quod considerabilis sit momenti, pro-
poni.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Omnem excogitabilem modum contra-
dictionis censuris & p&#x0153;nis appositis aboleri, et-
iam disserendo. Iudicatur ergo sententia dicta in-
expugnabilis, irrefragabilis, & constantissimæ
veritatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>313. 15.</absatz-nummer> Prohiberi libros, in quibus con-
tra mysterium extare aliquid comperiatur ab edi-
to Decreto Pauli V. etiamsi non asserendo sed
dubitando prolatum fuerit, sicut & inposterùm
edendos, adiectione p&#x0153;narum. Vbi non addi-
tum, vt addi solet, Donec expurgetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Oppositæ sententiæ nullam censuram
prohiberi, nisi quæ cum peccato mortali conne-
ctitur, vt est hæresis, quibus & Pontifex addit
impietatem. Vnde censuræ aliæ, si tantùm dican-
tur veniales, in facti contingentia non prohi-
bentur, sicut neque asserere peccatum in eo
esse veniale. Pro quo videri potest P. Fassori su-
prà circa §. 9. Bullæ, & Diuisione 11. citato, ac
tota Quæst. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Pontificem testari se non definire, aut
decidere sententiam piam. Ex quo apparet ea,<-P>@@

<-P>quæ in hac Constitutione proponit, talia esse, vt
non immeritò existimari posset ab eo per defini-
tiuam decisam fuisse sententiam, & ita rumor
increbuit, de quo & fidele possumus testimonium
pronuntiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Quæ cùm ita se habeant, peruicaciæ
erit & proteruiæ intolerandæ asserere, etiam in
dubium reuocare, Constitutionem præfatam di-
uersum nihil à Constitutionibus aliorum Ponti-
ficum continere, & ita sententiam Piam per ip-
sam non egregiè roboratam, & ita ad oppositæ
improbabilitatem promouendam nullum afferre
momentum. Quod insuper ex eo confirmari po-
test: Nam PP. Prædicatores post illius promul-
gationem, & Christiani populi acclamationem,
plenum & assensum & consensum præstiterunt,
cum ceteris & loquentes & pariter sentientes,
quod in Constitutione præfata, vt iam diximus,
à Pontifice concupitum. Cupientesque in Christi
grege veritatem &c. Ex quo & arguere possumus:
nam iudicium religiosæ adeò, doctæ, & numero-
sæ familiæ in negotio tali non potest non pon-
dus habere permagnum. Iam enim de origina-
li non contracto à Virgine videtur conuenien-
ter dici posse, quod de non admisso veniali à
Concilio Tridentino conclamatum Sessione 6.<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
Can. 23. Quemadmodum de Beata Virgine tenet
Ecclesia. Vt iam ad definitionem, pro qua ego
multa in citata Prolusione, inoffenso possit pede
properari.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Dico Tertò. P. Terillus non videtur<marginalia>3. Minus|apius modus|dicendi|P Terilli|ostenditur.</marginalia>
conuenienter locutus. Si enim iuxta ipsum, vt
vidimus, hoc adeò certum est, vt oppositum sine er-
rore intolerabili dici non possit, quomodò probabi-
litati insistit, & nulla suppositione addita, iuxta
illam ab ipso argumentum efformatur? & qui-
dem quod addit in Bulla citata Alexandri contra-
riam sententiam teneri posse apertè tradi, non ita
est: in ea enim tantùm prohibetur ne censuris
ibidem expositis traducatur, & prætereà nihil.
Vnde id stare potest quod vers. 16. remanet ad-
notatum. Et stāte quidem iam communi Ecclesię,
sensu de quo nuper, maius ad prædicta extat fun-
damentum, & ad id, quod in speciali admittit P.<marginalia>Opposita|sententia vt|dici temera-|ria queat.</marginalia>
Fassori citata Diuis. 11. in fine, posse scilicet op-
positam sententiam dici temerariam, non expri-
mendo malitiam mortalem, eo quòd sine illa
stare possit genus aliquod temeritatis venialiter
tantùm culpabilis. Vnde asserens temerariam
esse, non est statim vt reus transgressionis Ponti-
ficiæ Constitutionis damnandus, cùm assertum
tale in sensu possit commodo, & à Pontifice per-
misso saluari, iuxta regulas censuris seruandas, de
quibus Doctores. Nec de hoc plura, cùm materia
præsens, amplum adeò argumentum exhibeat,
& multa possit implere volumina, neque illis
ipsius excellentia, magnitudo, & dignitas ex-
hauriri.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0102.jpg/>
@@1@<SE102>De opinione probabili. Sectio XXXIII. 87
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ex Pontificum facto circa opinionem
probabilem an legitimum deducatur
argumentum. Vbi specialiter circa
consecrationem Indicorum Episcopo-
rum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>316.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc P. Terillus Quæst. 22. nu. 197.<marginalia>Circa conse-|crationem|Episcopi Pa-|raquariensis|discursus|P, Terilli.</marginalia>
vbi circa Ordinationem Episcopi
Paraquariensis, ex qua arguit D.
Caramuel, sic discurrit, quòd scilicet ille ordi-
natus sit post dispensationem quidem à Pontifi-
ce verè obtentam, sed antequàm eius notitia ad
ipsum peruenisset. Quo in casu si loquamur con-
sequenter ad Cardinalium declarationem, &
multò magis consequenter ad Alexandri Breue,
in quo dicta declaratio per Litteras Apostolicas
confirmata continetur, moraliter certum est di-
ctam Ordinationem esse validam. Immò de ipso
loquendo Pontifice, asserit illum ante Breuis edi-
tionem habuisse motiuum moraliter ipsum certi-
ficans de eiusdem Ordinationis validitate. Quam-
uis enim rationibus directè rem illam probanti-
bus tantummodò inspectis, fortasse nec Ponti-
fex, nec quiuis alius fuerit moraliter certus de
dictæ Ordinationis validitate, quia illa probabili-
bus tantùm rationibus defendebatur, nihilomi-
nùs ex iudicio probabili de eius validitate, vnà
cum interno iudicio ac stimulo, quo Pontifex
post maturam deliberationem se ad eius validita-
tem coràm Deo incitatum censuit &c. aderat
conflatum certificans illum de dictæ Ordinatio-
tionis validitate, de qua nos etiam per ipsam eius
declarationem moraliter certificamur. Vnde nul-
latenus audiendum ait Brancatium Tomo 3. Disp.
8. Arti. 4. num. 89. vbi, etsi dicat standum esse
Pontificum decretis, subiungit tamen: Nec pro
Episcopo haberem sic ordinatum. Quomodo ergo<marginalia>Brancatius|quid circa|illum.</marginalia>
stat Pontificis Decreto? Sed quidquid senserit
Brancatius, rationes allatæ eum pro Episcopo
habendum esse conuincunt. Sic ille discurrit, ad-
dens tamen nu. seq. non benè D. Caramuelem eo
vsum exemplo, quia si Decretum Pontificis non
esset certum, magna ex illo inconuenientia se-
querentur, dum pro Episcopo habitus, reuera
non esset talis, ex eo enim Sacramentorum plu-
rium dubius redderetur vsus; neque enim essent
certi Sacerdotes, & ita neque ea, quæ Sacerdo-
tium consequuntur. Quod secus accidit in dis-
pensationibus, quæ multoties, Pontificibus mi-
nùs probabiles opiniones sequentibus, concedun-
tur; ex ijs enim nullum graue incommodum in
Ecclesia argui potest bona fide procedentibus
dispensatis, vt in matrimonio frequentiùs accidit
&c. Iuxta quod & nos locuti in Thesauro Tomo 2.
Tit. 13. n. 33. & seqq. vbi opinionem quorumdam
reiecimus tenentium consecrationem Episcopi
nisi à tribus validam esse non posse etiam acce-
dente Pontificia dispensatione. Contra eam enim,
præter alia, stat Indiarum praxis, quæ si certa
non esset, grauissima ex eo absurda, ea inquam,
de quibus nuper, sequerentur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Dico Primò. Circa difficultatem præ-<marginalia>Assertio 1.|circa eam-|dem.</marginalia>
fatam, & casum in ea tactum, id tenendum, quod
à nobis dictum Parte 1. Sect. 1. & in Additionibus
ad Titulum 18. nu. 70. & seqq. Tomo citato. & tæ-
det quidem inuidiosum argumentum toties ver-
sare, cuius minimè esse grata memoria potest,
vtiliter applicanda ei, qui eas turbas dedit, de qui-
bus citatis locis, vt eius animæ suffragia nostra<marginalia>Citati Epis-|copi finis.</marginalia>
succurrant; si ipsis egeat, qui anno proximè
elapso, in pace tandem æternæ vtinam præuia,
dierum plenissimus requieuit. Et optauit ille, ac
seriò egit, vt sanctuarium quoddam Virginis ea
in Prouincia celebre, iuxta quod diuturnam, &
sibi extremam habitationem elegerat, Societas
nostra cum habitatione percommoda, & con-
gruis pro sustentatione subsidijs, curandum susci-
peret, vnde magnæ in Peruuiganos vtilitates de-
riuari possent, quà assistendo, vbi frequentes ad
Sacramenta concursus, quà per finitimos populos
excurrendo: nullos enim aptiores sui zeli & pie-
tatis futuros est hæredes arbitratus. Sed re infe-
cta mortuus: quod hoc loco non prætermitten-
dum conscij, vt appareat quanti ille Societatem
tandem fecerit, cuius immeritos filios, & Aposto-
lici sanè ijs in Prouincijs spiritus, adeò est turbu-
lenter, vt ferè totus mundus est testis, plures per
annos insectatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Dico Secundò. Discursus P. Terilli non<marginalia>Assertio 2.|pro incerti-|tudine con-|secrationis,|non obstante|declaratione</marginalia>
videtur admittendus. Et quidem docti hoc in re-
gno Prælati Sacerdotes à præfato Episcopo ordi-
natos, vti incertos, secretò conditione adhibita
iterùm ordinarunt: quod & docti alij ritè factum
existimant, & consulunt faciendum: vt non sine
Auctoribus resolutio nostra de ordinatione non
penitus certa, & ita neque illius radice, esse vi-
deatur. Pro quo & ea faciunt, quæ citatis locis,
vbi ex professorem discussimus, inuenientur. Pro-
babile quidem oppositum suæ decisioni potuisse
existimare Pontificem ex rationibus directè pro-
bantibus, citatus Pater affirmat, & certitudinem
ad suum illud iudicium & stimulum. Atqui exi-
stimans probabile, non potuit nisi probabiliter
sua in decisione procedere, cum nulla appareat
certa præmissa, ex qua possit absoluta fundari
certitudo. Stat equidem quod ego ostendi Tomo
1. Theologicor. Problemat. in Prolusione Apologetica
§. 7. aliqua, quæ probabilia sunt, posse à Ponti-
fice vt certa decerni. Sed id non ita accipien-
dum, vt in Pontifice probabile tantùm iudicium
præcedat, cùm enim dicat id esse certum, id etiam
vt certum ante decisionem apprehendit. Id au-
tem ex eo contingit, quòd deliberatione habita,
id quod communiter habebatur vt probabile,
plusquàm probabile deprehenditur; aliàs dicere
non posset esse certum. In casu autem nostro non
ita accidit: quia vt id, quod est declaratum &
decretum, vt certum fuisse propositum asseratur,
nullum est solidum fundamentum. Sententia
enim adeò communis, & grauissimorum Scrip-
torum, quos citatis locis dedi, & quamplurium
aliorum, non ita facilè à suæ probabilitatis posses-
sione deturbatur, & vt hoc ita esse factum crcde-
remus, aliquod in ipso Pontificio Breui apponi
signum debuisset. Quod de stimulo dicitur Au-
ctori præfato commune est pro omni opinione
etiam minùs probabili, vt vidimus, & illum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0103.jpg/>
@@1@<SE103>88 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>sequitur iudicium, proportionatum equidem.
Quod ex inconuenientibus obijcitur citato est
Additionum loco discussum: & negari illa ne-
queunt: sed Pontifex iteratæ consecrationi præ-
ponderare non debere prudenter ratus, cuius de-
bemus iudicium reuereri. Non est autem eadem
ratio in eo casu, ac in generali Indiarum praxi,
de qua nuper dicebamus. In Episcopo enim iam
grandæuo, & octogenario maiore, iamiam mo-
rituro, inconuenientia illa & pauca & breui ces-
satura sunt credita (quamquàm post Breuis præ-
dicti expeditionem anno videlicet 1660. die 27.
Februarij ferè decennium expleuerit) At in om-
nibus alijs, cùm vix sit qui à tribus Episcopis con-
secretur, idem admittere, statim apparet quan-
torum damnorum scaturiginem importaret. Non
equidem tolerabile, & alioquin remedium ne-
cessitati per illum prouidentiæ modum adhibi-
tum, dispensatione inquam circa numerum Epis-
coporum: ergo in eo error nequit admisceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Confirmatur autem præfata resolutio ex<marginalia>Confirmatio|ex Scriptori-|bus post|Breue scri-|bentibus.|Laurentius.|Brancatius</marginalia>
eo quòd Scriptores post præfatum Alexandri
Breue scribentes perinde statuant ea, quæ præ-
sentem concernunt quæstionem, ac si illud ne-
quaquam prodijsset. Et Laurentius quidem Bran-
catius Romæ scribens, vt vidimus est locutus,
non locuturus profectò religiosus & pius vir si
ex Breui huiusmodi aliquam circa casum, de quo
agimus, existimasset factam fuisse mutationem.
Neque quod illi obijcitur, videtur obstare, De-
creto scilicet Pontificis minùs se obsequentem
exhibere, cùm tamen obediendum illis ibidem,
asseueret: aliud enim est obedire exterius, aliud
interiùs, quando de probabilibus agitur, dissen-
tire. P. Leo Carmelita Eruditissimus Scriptor in<marginalia>Leo Car-|melita.</marginalia>
Studio Sapientiæ vniuersalis Tomo 1. Parte 2. Tra-
ctatu de Sacramentis Tit. 19. nu. 5. pag. 409. Sanè
Episcopatus Ordo est verè ac propriè dictus, distin-
ctus à Presbyteratu. Succeßione Apostolica Episcopi
sunt iure diuino superiores Sacerdotio, quod essentia-
liter includunt. Haud tamen nouum Characterem
tribuit, sed solùm extendit Sacerdotalem. Sic ille
cùm tamen in Breui iuxta declarationem DD.
Cardinalium Concilij Tridentini interpretum sic
habeatur. Quantùm spectat ad Sacramentum, &<marginalia>Cardina-|lium Con-|gregatio.</marginalia>
impreßionem Characteris fuisse validam. Cùm ta-
men vbi nouus Character non est, neque illius
esse impressio possit. Et Tit. seq. nu. 3. ex supremi
dispensatione Pontificis tantùm agnoscit validam
consecrationem, sicut Diaconi & Subdiaconi à
simplici Sacerdote. Illustrissimus Ildefonsus de la<marginalia>Episcopus|Quitensis.</marginalia>
Peña & Montenegro Episcopus Quitensis in
Itinerario Parochorum Indicorum Lib. 5. Sectio. 24.
de Consecratioue Indicorum agens Breuis præ-
fati non meminit, sed iuxta communem Theo-
logorum sententiam disputandi in Pontifice ad-
struit facultatem. Illustrissimus Villaroel & ipse<marginalia>DD. Villa-|roel.</marginalia>
inter Scriptores insignis, à prædicto ordinatos
Episcopo iterùm ordinandos sub conditione ar-
bitratus, sic facto ipso comprobauit solum repe-
tens Presbyteratum, sic enim sufficiens visa est
obtineri securitas. Sed certè non ea, quam nego-
tium momenti tanti requirit, iuxta ea, quæ à no-
bis dicta Tomo 2. Problem. Theolog. nu. 1297. &
1298. Magister Ioannes Antonius Bacus in Sum-<marginalia>Ioan. Ant.|Bacus.</marginalia>
ma Hispanica nuperrima de præceptis Decalogi &c.<-P>@@

<-P>Disput. 23. Cap. 6. ita scribit: Episcopatus secundùm
magis communem opinionem, non est Ordo, sed com-
plementum Episcopatus. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> P. Franciscus Bonæ Spei Tomo 6. Tract.<marginalia>P Bonæ|Spei.</marginalia>
7. nu. 43. vnum sufficere Episcopum ait, sed cum
Pontificia dispensatione, quam aliquoties con-
cessam nonnullis probat exemplis. Pro quo citat
P. Herincx, cuius opera eodem, quo Breue anno
prodierunt. Sit autem ille scribit Tomo 4. Disput.<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
10. nu. 62. In hac quæstione existimo in primis ci-
tra dubium valere Ordinationem Episcopalem factam
ab vno Episcopo ex commißione Papæ, si debitè con-
staret (prout constat) huiusmodi conceßionem à Sede
Apostolica emanasse. Sic ibi, in quo notandum il-
lud, Si debitè constaret: quod in casu controuersiæ
stat defuisse. Qui & nu. 67. ita loquitur: & hæc
quidem speculatiuè dicta sint (scilicet non satis con-
stare, quòd tres Episcopi requirantur lege ordi-
naria de necessitate Sacramenti, aut ex institu-
tione Christi.) Ad praxim enim quod attinet, omni-
no curandum est, vt Ordinatio fiat à tribus Episcopis,
iuxta formam in Pontificali præscriptam: adeò vt si
quis fuisset ab vno solo, vel etiam à duobus sine spe-
ciali commißione Sedis Apostolicæ consecratus, de-
beret vtique sub conditione à tribus simul consecrari
pro maiori securitate ob aliquale dubium de valore
prioris Ordinationis, vt notat Auersa quæst. 3. sect. 2.
& alij. Idemque consequenter dicendum foret de
Presbyteris ab huiusmodi Episcopo dubiè consecrato
Ordinatis. Nullatenus tamen existimo scrupulum
mouendum in casu, quo Ordinatus quis fuit in Epis-
copum ab vno solo ex commißione aut dispensatione
Papæ, cùm de huius Ordinationis valore, non sit du-
bitandum. Hæc doctus Pater.</P>
<P>  P. Martinus de Esparza Romæ scribens Tomo<marginalia>P. Esparza.</marginalia>
2. Lib. 10. Quæst. 105. Arti. 6. post adstructam
Pontificis potestatem ad dispensandum in nume-
ro Episcoporum, quam probabilem tantùm, cum
excessu tamen magno probabilitatis reputat, ita
scribit: Immò non est omninò improbabile valere
Ordinationem Episcopi factam ab vno solo Episcopo
absque dispensatione Pontificis tametsi oppositum sit
probabilius. Sic ille cùm tamen id sit sacra amplexa
Congregatio.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An pro adstruenda licita sequela opi-
nionis probabilis rectè adducatur hi-
storia duodennis IESV in templo in-
uenti.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>321.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Dducit illam P, Terillus Quæst. 22.<marginalia>B. Virginem|& Ioseph pro-|babili opi-|nione vsos|vt probet|P. Terillus.</marginalia>
num. 201. vbi ita discurrit: Nam
Beatissimam Virginem, eiusq; spon-
sum S. Ioseph, magna Christum seruandi & alendi
obligatio vrgebat: hos tamen sola probabilitas à
peccato excusauit, quando ipsis Ierosolyma re-
deuntibus, puer IESVS remansit in Ierusalem:
nam vt habetur Lucæ 2. v. 44. Existimantes eum<marginalia>Lucæ 2.|v. 44.</marginalia>
esse in comitatu; venerunt iter diei, & requirebant
eum inter cognatos & notos, & non inuenientes re-
greßi sunt &c. Ecce integrum diem progressi sunt
absque amantissimo IESV: nec dubium quin sæ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0104.jpg/>
@@1@<SE104>De opinione probabili. Sectio XXXIV. 89
<duolan 2><-P>pè de illo cogitauerint, cùm sine illo tamdiu esse
non assueuerant, maximè in tali itinere. Peto iam,
quid eos excusauit, quo minùs illum citiùs quæ-
rerent? Non aliud quàm probabilitas illum esse
in comitatu. Præsentia enim illius in comitatu,
certa illis esse non poterat: tum quia nil falsum
potest esse certum: tum vel maximè, quia illi
tanta prudentia præditi erant, atque adeò à pas-
sionibus mentem exc&#x0153;cantibus erant liberi, vt
obiecto obscuro vltra eius meritum non adhæ-
rerent. Ergo cùm falsum esset Christum esse in
comitatu, non certò & absque formidine credi-
derunt eum ibi esse. Ergo solùm probabiliter, &
cum aliqua oppositi formidine hoc existimarunt.
Hæc probabilitas fundabat iudicium bona fide
prudenter conceptum, quod eum quærere non
obligarentur, atque ita eos excusabat. Eodem
modo in alijs rebus probabilitas omnes excu-
sat.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Sic Philosophatus doctus Pater, in cuius<marginalia>Formidinem|non videri|admitten-|dam.</marginalia>
tamen discursu, illud non videtur cum debita er-
ga Virginem posse pietate constare (quin & B.
Ioseph) vt formidine pulsata, quæ in ipsa ratione
probabilis assensus admittitur, à quærendo aman-
tissimum filium temperarit. Eius enim amor ge-
licidium hoc, immò & teporem minimè patere-
tur. Aiebat illa: In comitatu est. Sed pulsabat ex
aduerso formido, dum & diceret: Fortè fallor;
Fortè in comitatu non est. Et si ibi non est, vbi est?
Et ad hæc illa quiesceret, atque ab inquisitione
cessaret? Dolens quæsiuit eum postquàm se de-
ceptam (vt aliqui loquuntur) agnouit: & tamen
satis probabiliter existimare poterat ad maternam
domum reuersurum, cuius sapientiam, & erga se
probè notum habebat affectum, nec viæ ducibus
indigere. Et tamen amor ad inquisitionem accen-
dit, à qua tamen temperatum, dum esse illum in-
ter cognatos & notos persuasum sibi habebat,
quia nolebat eos tanto fraudare bono, & filio id
placere minimè dubitabat, cuius delitias esse cum
filijs hominum non poterat ignorare. Pro quo ita
scribit P. Vincentius Regius Dilucidationum<marginalia>P. Vincent.|Regius.</marginalia>
Euangelicarum Parte 1. Lib. 1. Cap. 13. num. 4.
Sed mirabitur hîc quispiam, & dicet: Qui factum,
vt B. Virgo passa sit priuari se integrum diem tam di-
lecto Filio, præsertim inter eundum, locis peregrinis,
ætate tenera? Pro quo statim rationem reddens
post alia sic loquitur: Denique quia in more posi-
tum videbatur, quod ex verbis Euangelistæ colligitur,
nec obscurè, Existimantes, inquit, illum esse in co-
mitatu, vt filij etiam cum notis & cognatis, relictis
quoque parentibus incederent, quo gaudio, atque vo-
luptate B. Virgo noluit notos & amicos suos priuari;
præsertim ne illis contradicere videretur. Sic do-
ctus, & plures ob titulos venerandus Inter-
pres.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Qui ibidem. vers. Sed his iterùm opina-<marginalia>Congruus|explicandi|modus.</marginalia>
tam Virginem videtur supponere; sed iuxta id
exponendum, quod in Theoria habet num. 1. ad
quam se refert. Ibi enim sententiam P. Suarij
prorsus amplectitur, qui Tomo 2. in 3. p. Disput. 19.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
(per errorem 29. apud illum) Sect. 6. §. & hinc
facilè ita scribit: Secundò ergo exponi possunt illa
verba, parentes Christi existimasse illum esse in co-
mitatu, non simpliciter iudicando ita esse iudicio falso
& erroneo, sed solum iudicando, id accidere potuisse,<-P>@@

<-P>& ex signis ac circumstantijs occurrentibus id fuisse
verosimilius: (probabilius ait P. Vincentius) quod iu-
dicium verum erat, & sufficiens ad illa omnia, quæ
ab Euangelista narrantur. Sic Doctor Pius & Exi-
mius. Quod ergo opinata Virgo dicatur à P.
Vincentio: non de assensu formaliter opinatiuo
est accipiendum, sed obiectiuo, quatenus circa
probabile versabatur. Iuxta quæ non stat id, quod
P. Terillus suo illo discursu contendit, cuius phi-
losophandi modus, cùm neque adeò honorificus
Virgini, & apud probatissimos constet locum
non habere Doctores, minùs videtur conuenien-
ter ad præsens negotium adductus, vbi firmiori-
bus, receptioribusque fundamentis vtendum, &
quantùm fieri possit irrefragabilibus pugnandum
est argumentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Si dicas ea, quæ de amore Virginis dixi-<marginalia>Et Virginis|amori con-|ueniens.</marginalia>
mus videri contra explicationem dictam milita-
re, quia Virgo certa non erat de assistentia Filij
in comitatu quod tantùm probabilius æstimabat,
& ita eum quærere, donec certo id agnosceret,
debuisse. Responderi potest, Deo sic disponente
factum, vt nulla circa illud formido Virginis sti-
mularit affectum. Pro quo & facit id, quod ha-
bet P. Vincentius cit. num. 4. vbi sic ait: Sed quòd<marginalia>P. Vincent.|Regius.</marginalia>
nulla negligentiæ labe aspersi fuerint parentes, ex
multis patet. Primùm quia hæc Dei omnia facta
sunt consilio & prouidentia. Deinde, quia ita Filium
tamquàm Deum reuerebatur Sanctißima mater, vt
multa eius relinqueret arbitrio, secura nihil illi præ-
ter eius voluntatem accidere potuisse. Hæc ille, in
quibus congrua satis ratio dispicitur, cur animus
Virginis existimatione modo prædicto explicata
potuerit tranquillari.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Sed instari potest. Nam ex eo videtur<marginalia>Inquisiti|Christi à|Virgine ra-|tio genuina.</marginalia>
fieri potuisse Virginem non inuento Filio iter
suum prosequi, & eum domi expectare: quando-
quidem non poterat ille nisi in rebus ad Dei glo-
riam, & hominum salutem spectantibus occu-
pari. Ad quod opportuna illa videtur esse respon-
sio, Deum scilicet ad inquisitionem Virginem,
& eius sponsum permouisse, quia in eo & eorum
est amori consultum, ne violentiam aliquam pa-
teretur, & magnis datus locus mysterijs & exem-
plis, quibus est peregrinatio talis illustrata; sicque
factum, vt cùm inter legis Doctores admirabundi
repererunt, eorum gaudium cumulatissimum re-
dierit, cum eximij honoris incremento, dum
eos, qui adfuerunt, miraculosi pueri parentes ag-
nouerunt. Pro quo & faciunt quæ tradit P. Sua-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
rez suprà. Disput. 4. Sect. 3. §. Secundò accusant,
vbi ita scribit: Quæ licet in se culpam non ag-
nosceret, quia tamen ignorabat quid iam Chri-
stus agere disponeret, an scilicet vellet ipsam re-
linquere, & negotium humanæ salutis publicæ
aggredi, meritò erat solicita, & quod in se erat,
studebat facere ne à Christo separaretur. Præ-
sertim cùm ea Simeonis verba persæpè mente
reuolueret: Tuam ipsius animam perstransibit<marginalia>Lucæ 2.|v. 35.</marginalia>
gladius: Lucæ 2. v. 35.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0105.jpg/>
@@1@<SE105>90 Auctarij Indici. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXXV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Benignæ sententiæ confirmatio contra
priorem disceptationis Auctorem,
ex eodem cum obiectorum solu-
tione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>326.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>ctum à nobis contra illum, scilicet
contra P. Bonæ Spei, iuxta ea, quæ
in Apologemate congessit, qui ta-
men posteà visus Tomo 4. in vniuersam Theologiam
Tract. 2. Disput. 6. à num. 47. vbi quidem suum
illud assertum de illicita sequela opinionis pro-
babilis præcisè sumptæ statuit, & defendit. Sed
tamen ex ijs, quæ ibidem habet, obseruatione di-
gna succurrunt pro sententiæ nostræ firmitate,
& eorum, quæ à nobis sunt dicta, certitudine
comprobanda.</P>
<P>  Primum. Id quod tantoperè inculcatum ab<marginalia>Patris|Bonæ Spei|nouum in-|uentum in|negotio mo|rali neuti-|quam ne-|cessarium,|circa iudi-|eium practi-|cum.</marginalia>
ipso de ignorantia inuincibili, cum necessitate
actus reflexi circa illum, nouum fuisse eiusdem
inuentum post Theologiæ eruditum curriculum
absolutum, & editum; illius enim non meminit
toto de probabili opinione discursu, ea certitu-
dine contentus, quæ moralis sit, qua scilicet quis
sibi persuasum habeat se non peccare taliter ope-
rando: non quòd liceat opinionem probabilem
præcisè amplecti, sed quia sic operando nullam
obligationem, cuius possessio iuxta communem
prudentium operandi modum præferri non de-
beat. Quòd statim sic summatim explicat: siue
quòd hic & nunc operando non peccem. Ita nu. 73.
Ac si aliud aduersantes velint, nisi fortè omnimo-
dam certitudinem? De qua dictum. Sect. 25.
Ergo sine tali iudicio reflexo stare felix & in of-
fensus probabilis opinionis cursus potest, sine no-
uo scilicet onere fidelium conscientias prægra-
uante.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Secundum eodem num. vt Resolutionem<marginalia>Ex falsa|æquiualen-|tia proposi-|tionum vr-|getur.</marginalia>
probet sic arguit: Hoc iudicium, Licet operari ex
opinione probabili aut probabiliori, æquiualet huic
Licet operari cum formidine actuali, quòd operando
pecco. Siquidem opinio probabilis aut probabilior
in subiecta materia dicit: Fortè est peccatum id,
quod facio, fortè non est peccatum. Atqui is, qui ope-
rando fortè peccat, operatur cum formidine actuali
quod peccet, ergo &c. Ad quod quidem facilis est
solutio, negata æquiualentia, quæ neutiquàm
probatur, nec est probabilis: ergo assertionis
præfatæ nullum est fundamentum. Stat quidem
iuxta illum licitè sequi opinionem, sed certam.
At quomodo certa, quæ opinio est? Sicut ergo
ipse certitudinis fundamentum inuenit, ita & in-
ueniunt, ac receptissimum equidem, contra eum,
(Si tamen reipsa est contrarietas) sentientes. Ad
communem ille prudentium operandi modum
recurrit: id & nos facimus; inde ergo licita ope-
ratio, quia inde etiam honestatis certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Tertium, ex num. 81. vbi cùm contra<marginalia>Iudicium|certum ab|extrinseco|admissum,|ex quo ar-|guitur con-|$unclear Auctore&#x0303;.</marginalia>
P. Herincx contendat non sufficere iudicium de
licita operatione secundùm opinionem probabi-
lem, ita subdit: Hoc enim non est practicè certum
moraliter ab intrinseco, quòd operando non peccetur,
quod necessarium est, vt contendimus, sed ab extrin-<-P>@@

<-P>seco tantùm, siue multitudine Auctorum pro illa sen-
tentia: At sententiam illam defectu auctoritatis non
reijcimus, licet putemus hanc quatenus probabilem
præcisè non sufficere ad rationabiliter siue prudenter
operandum. Et solùm ad hoc sufficere, quatenus is,
qui secundùm illam operatur, credit se moraliter cer-
tum quòd secundùm illam operando non peccet. Hæc
ille: iuxta quæ iudicium de licita operatione
secundùm opinionem probabilem in eo, qui hîc
& nunc operatur, est certum moraliter: ergo &
licita operatio iuxta ipsum, qui solùm exigit iu-
dicium tale. Prætereà, Non solùm ab extrinseco
est certum, sed etiam ab intrinseco. Id clarè o-
stendo. Quia id est ab intrinseco probabile, quod
habet probabilia fundamenta, rationes scilicet ita
ostendentes, quia non leuis momenti. Ergo &
certum est etiam moraliter id, quod proportio-
natas habet. Discursus est euidens. Tunc sic. Do-
ctorum, de quibus dictum, auctoritas fundamen-
tum exhibet iudicij certi: Atqui certum mora-
liter est illos non potuisse nisi magnis fundamen-
tis circa assertum præfatum conuenisse: ergo fun-
damenta talia moraliter certa sunt. Licet autem
illa in speciali non oceurrant, satis est confusa illa
ratione concipi: ex quo fit cum fundamen-
to auctoritatis etiam ea ratione petita concur-
rere.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Cùm igitur hoc stare conuenienter pos-<marginalia>Argumen-|tatio robo-|rata.</marginalia>
sit, nihil equidem Pater Bonæ Spei sua tantoperè
inculcata & exaggerata impugnatione, quantùm
ad morale negotium attinet, est consecutus,
quandoquidem iam exploratum manet posse
quemuis licitè iuxta opinionem probabilem ope-
rari. Præterquàm quòd ipse opinionis probabilis
vsum concedit, vt vidimus, quatenus is, qui se-
cundùm illum operatur, credit se moraliter certum,
quòd secundùm illam operando non peccet. Atqui
hoc est quod contendimus, non peccare inquam
iuxta illam operantem, & de hoc esse certum.
Neque enim credit tantùm se esse moraliter cer-
tum, cùm reuera certus non sit: quia si reuera non
esset certus, non posset se certum esse credere.
Certitudo enim est determinatio ad obiectum
sine formidine: qui ergo credit se certum, id per
actum experimentalem assequitur, & ita experi-
tur clarè se tali obiecto, vt dictum est adhærere.
Ex quo euidenter fit, quod titulis adhæsio non
esset, neque stare actus posset, quo se certum
posset credere, & prorsus affirmare. Qui discur-
sus adeò est clarus, vt nihil videatur adduci posse,
quo eius perspicuitas obscuratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Quartum ex n. 82. vbi probat non esse<marginalia>Non esse lici-|tum sequi|minùs pro-|babilem vt|probet Au-|ctor.</marginalia>
licitum sequi opinionem probabilem relicta pro-
babiliori. Et probationes eius priores supponendo
procedunt eum, qui opinionem sequitur, habere
assensum circa illam, quod cùm ita non sit, nihil
profectò vrgent. Sed arguit insuper: Quia pro-
babilior dicit: Non est conforme legi diuinæ, minùs
autem probabilis: Est conforme legi diuinæ. Atqui
id magis quàm hoc accedit ad certitudinem legis
diuinæ, seu regulæ primariæ: ergo hoc non po-
test esse regula morum secundaria. Probatur il-
latio: Quia regula secundaria debet in certitu-
dine quantùm fieri potest ad primariam accede-
re, vti ratio naturalis dictat, aliôqui meritò cen-
seretur Deus potiùs velle nos errare, & à lege sua
hîc & nunc aberrare, quàm eam seruare, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0106.jpg/>
@@1@<SE106>De opinione probabili. Sectio XXXV. 91
<duolan 2><-P>solus impius dixerit: Verum hoc non vrget. Re-
spondeo enim admissis Maiori & Minori, etiam
concessa consequentia, quia opinio non est se-
cundaria regula proxima operationis, sed iudi-
cium certum de licita operatione. Deinde negata
illatione, & ad probationem, nego quod assumi-
tur; ex eo enim fieret non esse locum opinioni-
bus, sed omninò tuta esse tenenda: sic enim quan-
tùm fieri potest ad primariam regulam accedere-
tur, cùm nullus errori locus relinquatur: quod
tamen Auctor non admittit. Neque sequitur ex
eo censeri Deum potiùs velle aberrare nos à lege
sua, quàm eam seruare, vt tandem inferebatur.
Quod inconueniens, si cuiusquàm momenti est,
etiam illud debet Auctor, ob rationem dictam,
deuocare. Non inquam sequitur, quia sic ope-
rans sequitur opinionem; quam putat fortè esse
probabiliorem, & quæ ab alijs talis reputatur,
quorum se potest iudicio conformare, quia in eo
prudenter se gerit ductus auctoritate & ratione,
vt sæpiùs dictum. Item, Deus id non vult quod
infertur, quia negatur suppositum, scilicet sic
operantem probabiliter, legem non seruare: ser-
uat enim, & cùm seruet, non est magis velle ser-
uare, quàm non seruare. Prætereà, Deus vult
magis seruari legem probabiliùs propositam,
quàm operari iuxta oppinionem eidem apposi-
tam: sed illud maius beneplacitum, sine obliga-
tione proponitur, vt quid spectans ad perfectio-
nem. Posse etiam sæpè contingere vt operatio ta-
lis gratior Deo sit, dictum aliàs. Vide casum spe-
cialem cum alijs nu. 233. & 234. Et hoc pro ar-
gumento 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Arguit. Quartò, Quia in dubijs tutior<marginalia>Argumen-|tum ex dubio|non vrgere|in probabili.</marginalia>
pars est eligenda: ergo in probabilibus probabi-
lior, quia tutior, Negatur Consequentia, & qui-
dem valde Auctoris doctrinæ conformiter nu. 87.
& seqq. vbi statuit nullum teneri in operando sen-
tentiam sequi tutiorem: id esset nimis durum &
molestum, contra illud Christi Matth. 11. Iugum
meum suaue est &c. quod adductis exemplis osten-
dit: & ad prædictam regulam nu. 92. conclu-
dens ait debere sequi certum moraliter quòd o-
perando non peccemus, cuius tamen oppositum
plerumque est melius & perfectius, ac proinde
tutius. Sic ille, de quo & supra ex professo, nec
sunt ea, de quibus iam constat, impendio tempo-
ris replicanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Pergit, & tandem arguit, quia id vide-<marginalia>Ex Scriptu-|ris obiecta|nullius ro-|boris</marginalia>
tur directè contra Scripturas, de quibus ipse nu.
66. Psal. 118. Recta. 37. Duter. 26. Thessal. 5. Sed
hæc nullius esse ponderis in negotio præsenti
vidimus suprà nu. 135. vbi verba dedimus, quæ
Auctor ex hoc loco in Apologema transuexit.
Modò ex eodem id adduxisse iuuat, quod habet
nu. 89. citato, vbi probat non esse obligationem
sequendi opiniones iuniores, & ita post alia lo-
quitur: immò sequitur nos in omnibus debere sequi<marginalia>Auctores|verba, ex|quibus vr-|getur.</marginalia>
rigorißimas Doctorum asserentium nos teneri senten-
tias, in ieiunijs, v. g. horis, Confeßionibus, contracti-
bus &c. quia opiniones illæ, vtpotè a peccandi peri-
culo remotiores, sunt tutiores: Atqui hæc sunt contra
communem omnium prudentium apprehensionem.
Ergo &c. Rogo iam quomodo hoc possit cum
auctoritatibus præfatis consiliari, adeò exactam,
omnimodam, & nimiam præceptorum obseruan-
tiam exigentibus, & ita similem à peccandi pe-<-P>@@

<-P>riculo remotionem? Quidquid profectò dicatur,
pro nobis stabit: cùm ad prudentem operandi
modum, ex sapientium sensu & consilio debet
reuocari, & cum adductis ab Auctore verbis
Christi componi; Iugum meum suaue est, & onus
meum leue. Adde & illud: Dulcis & rectus Domi-<marginalia>Psal. 24.|v. 8.</marginalia>
nus: propter hoc legem dabit delinquentibus in via.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Nec prætermittenda magni Scriptoris
expositio circa citatum Deuteronomij locum,<marginalia>Deut. 6. v. 5.|Matth 22.|v. 37.</marginalia>
qui & habetur Matth. 22. v. 31. cum ea tantum-
modò differentia, vt loco fortitudinis, habeatur
mens, In tota mente tua. Magni quidem sanctitate<marginalia>Expositio|singularis.</marginalia>
& sapientia, Diui inquam Francisci Salesij Epist.
31. Lib. 1. vbi de formando Prædicatore agit, san-
ctissimè, prudentissimè, & disertissimè, & citatum
locum iuxta Matthæum inducit, in quo id quod
de mente dicitur, non est vti diuersum à fortitu-
dine accipiendum, cùm fortitudo ad conatum
mentis spectet circa Dei dilectionem adhiben-
dum, vt docti obseruant interpretes, & videri
potest apud P. Cornelium in eisdem locis. Sic er-
go ille: Heri prædicans hoc in oppido existimaui cum<marginalia>D. Francis-|cus Salesius</marginalia>
nostro S. Bernardo ex toto corde idem esse ac, ani-
mosè, valenter, feruidè: quia animositas ad cor spe-
ctat. Ex tota anima, id est, affectuosè: quia anima
in quantùm anima est fons paßionum & affectionum.
Ex tota mente; id est spiritualiter & discretè: quia
mens est spiritus, & pars Superior animæ, ad quam
pertinet discretio & iudicium ad habendum zelum,
secundùm scientiam & discretionem. Eodem modo
hoc verbum Diligere ponderari potest, quia ab Eligo
descendit, & repræsentat naturaliter sensum littera-
lem, qui is est, cor nostrum, animam, & spiritum
debere eligere & preferre Deum rebus omnibus, qui
est verus amor appretiatiuus, de quo Theologi verba
ista interpretantur. Sic ille, qui licet dicat se cum
suo Bernardo locutum, reuera tamen eius exposi-
tio diuersa est, vt videri potest in Sermone de dili-
gendo Deo. Qui & Tractatu de eodem argumen-
to putat pręceptum dictum pro hoc mortali statu
adimpleri posse, in quo anima corpori cogitur in-
seruire. Iuxta dictam autem explicationem id ha-
bemus, vt Deus debeat omnibus præferri, & ob
nullam rem mundi eius Maiestas offendi. Et cùm
ita cordi infixum habeat, qui iuxta minùs proba-
bilem agit opinionem, ideò enim ad illam recur-
sum habet, ne se periculo peccandi committat,
nihil contra talem operandi modum allegari pos-
se, relinquitur manifestum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Iudicium practicum probabile an suffi-
ciat. Circa sententiam docti Scrip-
toris.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>334.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc aliàs, & Parte etiam<marginalia>Iudicium|probabile|sufficere|affirmat P.|Verricelli,|& probat.</marginalia>
ista n. 240. valida ratione probatum
illud non esse ad securitatem con-
scientiæ sufficiens. Iuuat autem modò discussio-
nem puncti huius magni profectò momenti re-
sumere, quia doctus Scriptor resolutioni nostræ,
& communi penitus aduersatur, & veritatem
propositam ampliùs comprobare. Is est P. Ioan-
nes Angelus Maria Verricelli, qui in Quæstionibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0107.jpg/>
@@1@<SE107>92 Auctar. Indic. Pars V. Disceptatio.
<duolan 2><-P>moralibus & legalibus Tractat. 2. Quæst. 11. hanc
statuit Conclusionem: Ad honestatem actionis suffi-
cit iudicium practicum probabile de honestate. Pro
ea nonnullos præmiserat vers. Secunda opinio Pro-
bat. Quia quando adest iudicium seu assensus de
honestate, formido verò de malitia, tunc non re-
præsentatur ab intellectu voluntati actus vt ma-
lus, aut cum malitiæ periculo: ergo non est ma-
lus. Antecedens probatur. Quia tunc repræsen-
taretur malus, quando intellectus assentiretur
esse malum, seu se tunc peccare: tunc etiam re-
præsentaretur periculum mali, quando intelle-
ctus non iudicaret esse bonum sed dubitaret. At
iudicando esse bonum, iam implicitè & exercite
iudicat abesse periculum. Nec formido malitiæ
sufficit ad repræsentandum actum periculosum,
quia formido illa non inuoluit assensum de mali-
tia. Quarè repræsentari malitiam aut malitiæ
periculum, non est malitiam quòmodocumque
cognoscere, sed est assentiri, adesse malitiam, aut
dubitare de illa: formidare autem non est assen-
tiri, neque dubitare. Quia verò obijci potest in-
tellectum assentiri actum esse illicitum probabi-
liter & ita assentiri adesse malitiam. Respondet
assensum talem de malitia esse speculatiuum:
nam hoc ipso quòd voluntas se determinat ad
operandum, ex illo assensu, quo intellectus assen-
titur esse actum probabiliter licitum, iam intelle-
ctus reuera exercitè & practicè iudicat se non
peccare & tantùm adest formido peccati, non
autem iudicium practicum quòd tunc peccet.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Dico Primò. Ad honestatem actionis<marginalia>Assertio 1,|contrarium|statuens.</marginalia>
non sufficit iudicium probabile de honestate. Sic
Doctores, quos citatus Pater adducit initio Quæ-
stionis, & plurimi alij apud P. Terillum Quæst. 13.
nu. 1. qui sententiam omnium esse affirmat, non
enim citatum vidit Scriptorem, & nonnullos
alios apud ipsum, sicut neque P. Franciscum de
Lugo, contra quam nos Parte 1. nu, 158. & seqq.<marginalia>Ratio pro ea|aperta.</marginalia>
Ratio pro eo videtur manifestè concludens. Nam
iudicans hic & nunc hoc esse licitum, simul iudi-
cat probabile, esse hîc & nunc illicitum, non ma-
terialiter tantùm, sed formaliter. Ergo si reipsa
verum sit esse illicitum, sic operans rem faciet
non materialiter tantùm malam, sed formaliter,
& ita peccabit. Dum enim periculo se tali expo-
nit, id vult quod esse verosimiliter potest, quid-
quid se non velle fallens seipsum asseueret. Quem-
admodum qui hominem iaculo transfigit, proba-
biliter iudicans esse feram, peccatum homicidij
perpetrat, quia dum periculo se occisionis expo-
nit, homicidium, quod reuera esse poterat, de-
uorauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Ex quo fit argumentum præfati Aucto-<marginalia>Disiectæ re-|sponsiones.</marginalia>
ris esse prorsus enerue: falsum enim est quod in
Antecedenti assumitur, scilicet non repræsentari
actum vt malum, aut cum malitiæ periculo: li-
cet enim malus non iudicetur, id tantùm est pro-
babiliter, vnde huic iudicio, Hic actus est licitus,
cùm sic tantùm probabiliter asseratur, adiungi-
tur alius, quo probabiliter iudicatur illicitus, vn-
de & periculum obijcitur intellectui, sicut in
exemplo adducto. Nec probatio aliquatenus vr-
get: ex eo enim quòd quis iudicet actum esse
bonum, exercitè & practicè non remouetur pe-
riculum, quia neque formido & iudicium de ma-
litia: nam quo minùs repræsentetur periculum,<-P>@@

<-P>& formido pulset, impedimento esse nequit a
sensus: quia cùm dicitur, Hoc est licitum, non de-
struitur status possibilitatis, & intellectui repræ-
sentatur malitia, licet sine assensu circa illam stare
huiusmodi repræsentatio queat. Neque obstat
quod dicitur assensum circa malitiam esse specu-
latiuum; reuera enim practicus est, quia spectat
ad immediatam regulam operationis, quæ est di-
ctamen non vtcumque operationem vt licitam
proponens, sed probabiliter, vnde & vt illicita
apprehenditur, & quæ reuera possit esse talis.
Vnde stare nequit quod dicitur, adesse quidem
formidinem peccati, non autem iudicium pra-
cticum, quòd tunc peccet: eo enim ipso quòd
adsit peccati formido, adest & periculum, circa
quod illa versatur. Et ita gratis dicitur per assen-
sum practicè & exercitè remoueri periculum, eo
ipso quòd quis se non peccare iudicet, vbi & in-
uoluitur petitio principij; vrgemus enim rogan-
do quomodo esse licitus actus possit, cùm adsit
de malitia formido, & consequenter quomodo
iudicare quis possit se hic & nunc non peccare
stante formidine de malitia, quæ verosimiliter
esse potest? & respondetur, Quia assensu ipso
remouetur periculum. Atqui hoc est quod vr-
gemus, assensu scilicet remoueri non posse. Quo-
modo enim remoueri queat, quod manifestè ad-
esse cognoscitur, pulsante formidine?</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Quod ampliùs vrgeo ex operante dubio,<marginalia>Ex operante|dubio proba-|tio vrgen-|tissima.</marginalia>
quem omnes peccare fatentur: ratione desumpta
ex periculo, cui se ita operans exponit id, quod
est illicitum, perpetrandi. Vbi ea tantùm discri-
minis ratio afferri potest, eum, qui dubius ope-
ratur, imprudenter agere, sine sufficienti inquam
ratione & auctoritate, ex quibus operandi mo-
dus stabilitur: quod secus accidit in eo, qui pro-
babiliter operatur. Tunc sic. Principium illud
de prudenti operatione, aut probabile est tantum,
aut certum: Si hoc posterius, habemus inten-
tum; iam enim certum aliquid est, quo operatio
possit proximè regulari. Si prius, perstat diffi-
cultas, quia idem remanet periculum, & proba-
bile tantùm est sic operantem prudenter operari,
vnde & etiam est probabile operari imprudenter,
& ita se periculo peccandi exponere, ac conse-
quenter peccare euadit manifestum. Vbi & pe-
titio etiam principij se prodit. Rogamus enim
quomodo cùm ratio & auctoritas non extrahat
id, de quo agitur, ab statu probabilitatis, & ita
reipsa illicitum esse possit formaliter; licita nihi-
lominùs & prudens esse operatio valeat? & re-
spondetur. Quia prudenter sic operans se gerit.
Ea enim responsio vnica est, & ita non vlteriùs
progrediendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Sed occurrit non leuis difficultas: Iuxta<marginalia>Difficultas|specialis ex|probabilitate|opinionis|contraria.</marginalia>
nostram enim sententiam, quam P. Verricelli
suprà. Quæst. 10. multis pro ea adductis & Do-
ctoribus & rationibus desendit, opinionem mi-
nùs probabilem sequi quisque potest, tutiori &
probabiliori relicta. Tunc sic. Opinio adducta de
sufficientia probabilis iudicij practici est proba-
bilis; & licet minùs probabilis, eôdem, quo aliæ,
iure gaudet, vt scilicet vnusquisque illam possit
amplecti. Ergo & potest operari cum iudicio
tantùm probabili. Videtur euidens Consequen-
tia. Et tunc vltra. Ergo in eo casu stabit licita
operatio, etiamsi quis cum formidine oppositi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0108.jpg/>
@@1@<SE108>De opinione probabili. Sectio XXXVI. 93
<duolan 2><-P>operetur modo dicto. Ex quo & fit sic operan-
tem non se exponere peccandi periculo: nam si
se exponeret, non posset opinione tali vti vt pro-
babili, iuxta nuper proposita argumenta. Ad quod
quidem vt respondeam.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Dico Secundò. Habens iudicium cer-<marginalia>Assertio 2.|pro difficul-|tatis eno-|datione.</marginalia>
tum de licita opinionis probabilis sequela, non
potest vti opinione præfata de sufficientia iudicij
probabilis. Id probo. Nam principium dictum,
vtpotè certum & euidens iuxta dicta Sect. 25.
necessitat intellectum ad assensum; ergo qui o-
peratur secundùm opinionem probabilem iuxta
illud, certus est hîc & nunc se honestè operari, &
non tantùm probabiliter, vnde & omni exclusa
practica formidine, quidquid de speculatiua sit,
quæ hîc potiùs locum habet, quàm vbi ab Au-
ctore, quocum agimus, applicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo videtur consequenter<marginalia>Amplior|explicatio.</marginalia>
dicendum non posse locum habere opinionem
dictam, & in ea generalem doctrinam non cur-
rere, ex eo quòd absoluta in eo repugnantia sit,
non ex aliquo morali respectu. Sicut enim ex-
ceptiones sunt aliquæ, de quibus dictum Sect. 7.
vbi moralis respectus attenditur, ita & vbi plus-
quàm moralis interuenit, ex compugnantia in-
quam actuum intellectus euidenter demonstrata.
Talis ergo opinio permitti alijs potest, quatenus
vtcumque probabilis, qui iuxta eam philosophen-
tur, vt in suo abundent sensu. Possunt enim opi-
niones aliquæ non licere quibusdam, quia ad con-
trarias obligatione aliqua constringuntur, cùm
tamen illæ alijs vti probabiles ab eisdem permit-
tantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Arguit insuper præfatus Scriptor ex<marginalia>Obiectio ex|scrupulosis.</marginalia>
scrupulosis: Sequeretur enim eum, qui cum iu-
dicio practicè scrupuloso operatur, mortaliter
peccare, quod est durissimum, nam deuotissimæ
mulieres, & viri scrupulosi infinita peccata mor-
talia quotidie committerent: cùm tamen doctis-
simi Confessarij nec eos audire curent; immo etiā
sine præmissa Confessione plerumque iubent Sa-
cram accipere Eucharistiam. Sed non video huius
robur argumenti: supponitur enim eos operari
iuxta opiniones probabiles, ex sola probabilitate
vti regula proxima conscientiæ, & in hoc eorum
esse scrupulos constitutos. Quod quidem à talium
indole, si relinquantur sibi, valde alienum est, cùm
peccare se in omnibus arbitrentur. De scrupulis<-P>@@

<-P>agit Auctor toto Tractatu 5. & Quæst. 1. n. 3. sic
ait: Differt etiam scrupulus ab opinione, quia habens
opinionem, quòd in aliquo peccet, non dicitur habere<marginalia>Verricelli.</marginalia>
scrupulum, quia non formidat, sed assentitur. Itaque
opinio est assensus, scrupulus est formido. Ita commu-
niter Doctores. Hæc ille: iuxta quæ eius argu-
mentum peruiam habet solutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> Argui prætereà potest. Qui habet assen-<marginalia>Alia maio-|ris ponderis.</marginalia>
sum probabilem, iudicat absolutè aliquid esse li-
citum, & consequenter non esse peccatum, ex
directa tendentia circa illud, ratione cuius non
extrahitur à conceptu probabilitatis. Ergo & si-
militer iudicat hîc & nunc non esse peccatum as-
sensu eiusdem conditionis, merè inquam proba-
bili. Antecedens videtur certum, & consequentia
legitima, quia operatio hic & nunc, est parti culare
quoddam contentum sub illa vniuersali. Tunc vl-
tra. Iudicat non esse peccatum; ergo non peccat
iuxta talem assensum operando, excluso quouis
alio. Ex quo fit dictamen illud de licita opera-
tione iuxta opinionem probabilem non esse ne-
cessarium, vtpotè reflexum, vt tale siquidem
illud adstruunt Doctores, qui ipsum iudicant ne-
cessarium.</P>
<P>  Respondeo concedendo totum vsque ad vlti-<marginalia>Fit ei satis|cum obser-|uanda do-|ctrina.</marginalia>
mam illationem, quam nego: quia licet iudicet
hîc & nunc non esse peccatum, nequit licitè ope-
rari; siquidem quod ipsi apparet licitum, non sine
formidine accidit, vnde necessarium est ampliùs
certiorari, quod habetur ratione assensus super-
uenientis. Et licet eum probabilis assensus non
respiciat expressè, non tamen excludit, dum præ-
scindit, immò virtualiter includit. Cùm enim di-
cit: Hoc est licitum hîc & nunc, non est sensus vt
ex vi dictaminis talis liceat operatio, sic enim esset
falsum; sed licitum esse eo vti, applicando ei quod
ad licitum operādi modum ex communibus prin-
cipijs, & receptis Doctorum regulis, solet con-
currere. Sicut in sententia contraria, cùm dicitur,
Hoc est licitum, quia habet sufficiens fundamen-
tum rationis & auctoritatis, subintelligitur prin-
cipium idem de prudentia talis operandi modi,
quomodocumque illud applicandum asseratur.
Quia post auctoritatem & rationem cognitam,
cum formido pulset, aliquid debet superuenire,
quod securam conscientiam reddat, estque
principium dictum conuenienter applican-
dum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0109.jpg/>
@@1@<SE109>94
<Z><A+3>PARS SEXTA.</A+3>
<A+2>De pertinentibus ad diuinum cultum, Sacramenta, & res
quasdam alias sacras.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Non pauca sunt à nobis circa prædicta tribus præmissis Tomis
discussa, & nostro pro modulo declarata. Sed quemadmo-
dum pretiosæ venæ metallicæ quotidie his in occiduis re-
gionibus apparentes, nouas earum inuentoribus diuitias ex-
hibent, ita & cum illis pariter pretiosior sapientiæ vena
nouas eius cultoribus diuitias, in quibus se fructu cum in-
genti exercerc queant identidem comministrat. Vnum ergo
cùm me eorum iam pridem esse profitear, censu licet exiguo,
quibus potero subsidijs pretiosum hunc apparatum tenta-
tum alias, Deo auspice, retentabo. Pro quo sit,</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Occasione Beatificationis. B. Rosæ Vir-
ginis Peruuianæ quæritur Primò,
quam habeat illa certitudinem, cum
generali, ac peculiari doctrina.</A+1></negEZ>
<Z><A+1>§. I.
Sententiæ diuersæ.</A+1></Z>
<P><INI5>D</INI5>E B. Rosa dictum à me Parte 4.<marginalia>Num. I.|Beatificatio|pro Virginis|Conceptione</marginalia>
Sect. 2. cuius Beatificatio singu-
laribus est à SS. Clemente IX.
prærogatiuis honorata, vt meritò
circa eius certitudinis gradum in-
quirere hoc loco debeamus. Pro quo Tomo 1.
Problematum Theologicorum §. 6. Diuersos Aucto-
rum sentiendi modos adduxi, probans cultum
huiusmodi purissimæ Conceptioni Virginis ab
Ecclesia exhiberi, quod quidem videtur appro-
bare Mag. Ioannes à S. Thoma in 2. 2. D. Thomæ<marginalia>Sententia|Mag. Ioan.|à S Thoma|de probabili|tantum cer-|titudine ra-|tione illius.</marginalia>
scribens Disput. 11. Arti. 2. §. de Beatificatione San-
ctorum, vbi statuit id, quod & initio Articuli
dixerat & probauerat Beatificationem scilicet
non dicere iudicium Pontificis de sanctitate, vt
est caput Ecclesię (quidquid de illo sit vt est par-
ticularis doctor) sed permissionem, concessionem
aut facultatem, vt aliquis colatur vt Sanctus,
cum limitatione circa cultum post auditum iudi-
cium Congregationis sacrorum Rituum. Si enim
esset iudicium Pontificis vt Capitis vniuersalis
absolutè iudicantis aliquem esse Sanctum, non
posset non tota Ecclesia illud amplecti: vnde ritè
non starent limitationes. Impossibile enim est
quòd aliqua persona iudicatur esse sancta abso-
tè & simpliciter, & solùm in vno loco celebratio
eius & cultus permittatur. Quod inde confirmat:<-P>@@

<-P>Nam in Iure prohibitum est quemquam vt san-
ctum coli. Cap. Audiuimus; de Reliq. & venerat.<marginalia>Cap. Audi-|uimus de|Relig. &c.</marginalia>
Sanct. quam prohibitionem tollit Pontifex, fa-
cultate colendi concessa, & licet approbet iudi-
cium Congregationis eum dignum honore hu-
iusmodi iudicantis, non ideo iudicium proferre
censendus est, nisi quatenus concessio alicuius
petitionis vocatur approbatio: non quidem con-
firmans sed permittens & concedens. Et quia
Congregatio iudicat posse conceditalem faculta-
tem Pontifex concedens dicitur approbare iudi-
cium Congregationis. Ex quo infert Pontificem
practicè errare non posse in tali Beatificatione, ita
quòd esset temerarius & scandalosus qui talem
celebrationem negaret, aut talem cultum non
esse exhibendum. Speculatiuè autem circa sancti-
tatem talis personæ existimat quòd ex vi solius
Beatificationis id non excedit latitudinem mo-
ralis certitudinis, & probabilitatis maximæ; ita
quòd oppositum non esset censura dignum ex vi
Beatificationis. Nam ex alio capite. v. g. si acce-
dat assensus totius Ecclesiæ, aut maioris partis
Fidelium, multitudo miraculorum facta in com-
probationem eius sanctitatis, & hoc longo tem-
pore sit continuatum, ea ex parte fiet longè cer-
tius, & qui negaret sanctitatam talis personæ cum<marginalia>Vt probat|illum suffi-|cere.</marginalia>
his ciscumstantijs, esset censura temeritatis di-
gnus. Iudicat ergo probabilem credulitatem de
alicuius sanctitate ad cultum præfatum sufficere,
quod ex cultu Conceptionis probat, & quia vide-
mus in materia religionis sæpè vti Ecclesiam sola
opinione probabili, vt patet in dispensatione voti
solemnis, & matrimonij rati: sicut autem vo-
tum pertinet ad materiam religionis, ita & ve-
neratio Sanctorum, & sic pro ea sufficit per-
missio seu dispensatio cum certitudine morali, aut
probabili.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Probat insuper ex D. Thoma 3. p. q. 23.<marginalia>Alia pro|eodem.|D. Thom.</marginalia>
Arti. 2. ad. 2. vbi ex eo quòd suo tempere tolera-
bat Ecclesia festum Conceptionis, dicit eam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0110.jpg/>
@@1@<SE110>Sectio I. De certitudine ex Beatificatione. 95
<duolan 2><-P>consuetudinem non esse totaliter reprobandam,
nec aliquid amplius infert ex tolerantia. Sed Bea-
tificatio est concessio celebrationis de aliquo san-
cto cum tolerantia Sedis Apostolicæ: ergo ex vi
illius præcisè non infertur, nisi quòd talis con-
suetudo non sit reprobanda, non verò quòd sit
omnino certum quòd persona Beatificata sit in
gloria, taliter quòd oppositum sit censurabile.
Prætereà, veneratio quæ exhibetur Beatificatis,
aliquando fuit permissa fieri ab Episcopis in Ec-
elesia, & tunc certum est quòd ad venerationem
exhibendam alicui sufficiebat moralis certitudo,
nam Episcopi non poterant definire de fide, aut
certum reddere quòd illi essent in gloria: ergo
de se talis Beatificatio non infert nisi moralem
certitudinem de alicuius gloria; immò in rigore
loquendo id non est necessarium, dummodo con-
stet de Sanctitate, vt patet in Elia, cuius festum
permittitur Carmelitis. Sic doctus scriptor, pro
se adductis Cardinali Tuscho verb. Canonizatio.
Conclus. 41. & P. Turriano 2. 2. Disput. 17.
Dub. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Sed Cardinalis dictus non de Beatificatione<marginalia>Cardinal.|Tuschum|eidem non|fauere.</marginalia>
videtur locutus, quæ in vsu Ecclesiæ habetur, &
formam habet peculiarem, sed de alia pro qua sic
loquitur: Alia est Canonizatio particularis in certo
loco, vt dicunt Doctores, ex tolerantia Sedis Aposto-
licæ, sed extra locum non admittitur, vt de Magno<marginalia>Quid. circa|Carolum|Magnum.</marginalia>
Carolo in sola Capella Aquisgrani, qui ibi colitur pu-
blicè. Hostiensis, Ioannes Andreas, & alij in Cap. 1.
de Reliq. & venerat. Sanctor. vers. Sed multi sunt.
Sic ille. Loquitur ergo de veneratione & cultu
exhibitis ex tolerantia Sedis Apostolicæ sine con-
cessione in forma iam vsitata, in qua constat aliam
esse rationem, ob multa quæ in ea concurrant, &
positiuam approbationem, de qua dictum. Licet
autem paulò post inter Beatos & Canonizatos
discrimen statuat, manifestum est non de ijs lo-
qui, qui tales per Sedis Apostolicæ concessionem
habentur, sic enim ille: & quæ licita sint fieri in
honorem Beatorum non Canonizatorum vide apud
Illustrißimum Bellarminum de Sanctorum beatitudine
Lib. 1. Cap. 10. vbi quòd publica non sunt præstanda
templa, altaria, sacrificia, & alia similia, neque eo-
rum Reliquiæ publicè in templo honorandæ, licet pri-
uatim honor poßit adhiberi. Hæc ille. Vbi cùm
constet multa ex dictis Beatis concedi, immò
omnia aliquibus, vt de templo dixi citata Sect. 2.
& loco ibidem adducto, compertum habetur de
illis non esse sermonem, sed de ijs, quos priuata
pietate aliqui colunt, quia Beatos existimant non
leuibus fundamentis. Et de prædicta tolerantia
etiam Consilorius in Tractatu de Canonizatione
Cap. 2. num. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Neque P. Turrianus præfato penitus pa-<marginalia>P. Turria-|nus Patri à|S. Thoma|contrarius.</marginalia>
trocinatus Auctori, nisi quatenus ait in Bullis pro
Beatificatione non extare verbum, quod Ponti-
ficium decretum ostendat: quo non obstante
Dub. 4. ex professo probat non posse in ea errare
Pontificem: vnde Dub. 6. vers. Tertia etiam sen-
tentia, statuit quòd licet ea, quæ ad actum exter-
num spectant, non tangant vniuersos, teneri ta-
men illos gloriam Beatificatorum tamquàm cer-
tam amplecti, quæ quidem sine impietate & te-
meritate negari nequit: immò & sapere hæresim
affirmat in fine. Quod equidem diuersum valde
est ab opinatiuo iudicio, quod citatus Scriptor<-P>@@

<-P>admittit, vnde & negationem gloriæ stare sine
censura posse, vt eius est verbis superiùs datum.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Fauet apertiùs sententiæ prædictæ P. Fran-<marginalia>Apertius illi|fauet Biua-|rius.</marginalia>
ciscus Biuarius in Opusculo de S. Ioanne Eremita
cognomento Panyagua, quod habetur ad calcem
Commentarij in Marcum Maximum §. 2. & 3.
vbi quod ad Canonizationem spectat veritatem
de fide continere affirmat, & eruditè probat, di-
cens id vniuersam ferè Theologorum Scholam
amplecti, & luculenter præ alijs Mag. Lorcam
Tractatu de potestate Summi Pontificis in Ma-
nuscriptis, luce profectò & laude vt alij, dignissi-
mo: in eoque à Beatificatione differre, quòd illa
infallibilem præferat in fide veritate&#x0303;; hæc quam-
tumuis grauissimi ponderis doctrinam, fallibilem
tamen, vtpotè vltra quam adhuc indagationi vl-
teriori & exquisitiori locus sit. Rursus illa vni-
uersis fidelibus sequenda proponitur, hæc qui-
busdam: Beati enim suis quique locis proponun-
tur colendi, vt modernorum Beatificatorum Bul-
læ manifestant: Sancti fidelibus toto Orbe dis-
persis. Item illa exactissimo examini substat, hæc
leuiori, & pietati quodammodo habenas laxat.
Denique in illa cultus Sanctis impertiendus præ-
cipitur, in hac permittitur, seu petentibus conce-
ditur; quod quidem multis adductis Canoniza-
tionis & Beatificationis exemplis illustrat con-
cludens concessione PP. Minoribus impensa pro<marginalia>Martyres|Merrocita-|nos tantùm|Beatificatos.</marginalia>
SS. Martyribus Marrocitanis, Berardo &c. à Six-
to Quarto primùm viuæ vocis oraculo, & deinde
Litteris Apostolicis, in quibus ita loquitur: Ex
certa scientia, auctoritate Apostolica concedimus quòd
prædicti Fratres Minores vbique solemniter & publicè<marginalia>Sextus IV.</marginalia>
Officium plurimorum Martyrum pro ipsis liberè, &
cum secura & Serena conscientia dicere & celebrare
queant. Hæc Pontifex, ex quibus infert non Ca-
nonizatos, vt volunt aliqui, sed Beatificatos tan-
tùm fuisse & esse, de quo & à me dictum in Am-
phitheatro n. 290. cum P. Luca Castellino. Quòd
verò de S. Romualdo similiter videtur locutus, id
quidem ad antiquiorem illam celebrationem re-
ferendum, iam enim ad superiorem gradum eius
cultus sublimatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> P. Ioannes Pontius in Cursu Theologico Disp.<marginalia>Ioannis|Pontij di-|cendi mo-|dum.</marginalia>
26. Quæst. 1. ad finem, idem à fortiori censebit esse
probabile, cùm de Canonizatione locutus vt
probabile proponat, eius certitudinem non super-
gredi moralem & probabilem, & posse subesse
decretis talibus falsitatem, speculatiuè loquendo;
licet tandem oppositum vt probabilius amplecta-
tur. Cuius ratio est: Quia licet sit de fide eum,
qui in statu gratiæ moritur, si nihil quod glorifi-
cationi obstet, statim eam consequi: quod prin-
cipium in discursu pro cultu sanctis deferendo
assumitur: aliud verò, quo asseritur D. Francisco
ita accidisse, moralem tantùm credulitatem im-
portat, vtpotè quod humanis & fallibilibus moti-
uis innititur, vnde consequentia, quæ debiliorem
partem sequitur, fidem humanam non transgre-
ditur, & ita speculatiuæ est obnoxia falsitati. Qui
philosophandi modus ei est consonus, quem P. à
S. Thoma circa Beatificatos amplectitur, & à P.
Pontio dicitur posse probabiliter Canonizatis ap-
plicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Extremè oppositam alij sententiam sequun-<marginalia>sententia sta-|tuens certi-|tudine&#x0303; fidei.</marginalia>
tur, Beatificationem scilicet certitudinem impor-
tare ad fidem pertinentem, & ita de fide esse Pon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0111.jpg/>
@@1@<SE111>96 Auctarij Indici Pars VI.
<duolan 2><-P>tificem in ea errare non posse. Sic P. Castro Pa-
laus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 1. Puncto 5. §. 5. nu. 4.
P. Baldellus Toms 2. Lib. 3. Disput. 12. n. 18. & 19.
P. Sebastianus Salelles Tomo 1. Regula 65. n. 267.
P. Bonæ Spei Tomo 3. Tract. 2. Disputat. 4. n. 108.
& seqq. Megalius Verb. Canonizatio. num. 1.
P, Verricelli in Quæst. moralib. Tract. 8. Quæst. 25.
Mag. Bordonus Tomo 1. Cap. 5. num. 287. dicens
oppositum esse hæreticum, in quo quidem P.
Biuarius passus est scandalum, dum sic audiuit
Concionatorem pronuntiasse, cùm de Beatifica-
to nescio quo laudes declamaret. Ludouicus Ca-
spensis in Cursu Theologico Tomo 2. Tract. 15. Disp. 2.
Sect. 8. num. 82. & 83. & alij complures, quorum
lucubrationes nondum editæ, vt testatur P. Tur-
rianus, sicut & P. Herincx statim allegandus. Et
communiorem esse sententiam affirmat Lezana
in Consultis Theologicis. Consulto. 1. num. 50. eam
secutus, & pro eadem adducens Carenam, An-
gelum Roccam, Peyrinis, Contelorium, Pen-
nam, & citatum à nobis P. Baldellum: qui cen-
sent Beatificationem esse particularem Canoni-
zationem, & à solemni tantùm accidentaliter
differre.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Alij media incedentes via, censent quidem<marginalia>Alia mino|rem, sed cum|censuris op-|positi.</marginalia>
Pontificem non posse in Beatificatione errare,
putant tamen non esse ita certum, sicut est de
Canonizatione, quod vti veritatem de fide tenen-
dum arbitrantur. Sic P. Amicus Tomo 4. Disp. 7.
Sect. 4. num. 98. vbi tamen ait oppositum ad mi-
nimum esse temerarium, scandalosum, & errori
proximum. P. Turrianus suprà, cuius censuras &
vidimus, quem & verbis ipsius relatis sequitur
Diana Tomo 11. Tract. vltimo. Resolut. 19. Sic con-
cludens: Ita Turrianus, & ego. P. Arriaga Disp. 9.
de fide Sect. 6. qui num. 35. oppositum omnino
temerarium, impium, & erroneum appellat. He-
rincx Tomo 3. Tract. 1. Disput. 6. num. 98. de com-
muni Doctorum testatus sensu: qui num. 97.
non posse Pontificem in ea errare præmiserat,
nullam certam censuram assignans. Cùm autem
dicat minorem esse certitudinem, quàm sit de
Canonizatione, & nullam determinet, omnes il-
las, quæ præter hæresim à Doctoribus proponun-
tur, videtur admittere.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Apud quem num. 100. singularis quædam<marginalia>Singularis|de in certitu-|dine quo ad|statum glo-|riæ, non|gratiæ con-|summata.</marginalia>
sententia moderni Scriptoris occurrit, ex qua cir-
ca quæstionem præsentem peculiaris potest di-
cendi modus efformari. Est illa Ioannis Sinnichij
Doctoris Louaniensis, de quo aliàs à nobis indu-
cta mentio, iuxta ea, quæ de ipso apud Scripto-
res aliquos videre licuit: qui in suo Saule Exrege
Lib. 1. a §. 258. vsque ad 299. contendit com-
muniter & regulariter solùm declarari à Ponti-
fice in Sanctorum Canonizatione præsentem
sanctitatem cum securitate adipiscendi gloriam
cælestem, quia stat Pontificis inerrantia cum
Canonizatorum à cælo absentia. Nihilominùs
rarò, vt in Canonizatione S. Francisci de Paula,
& S. Catharinæ Senensis declarari præsentem
gloriam non audet diffiteri, addens tamen præ-
sumendum esse, quòd tunc Pontifex inductus
sit alio motiuo, quàm euidentia miraculorum
vtpotè quæ etiam patrari possunt à constitutis in
Purgatorio, prout de Paschasio Diacono refert
Gregorius Lib. 4. Dialogor. Cap. 40. & de S. Seue-
rino Episcopo Coloniensi Petrus Damianus<-P>@@

<-P>Lib. 2. Epist. 15. ex Aldrado, vt citat præfatus scri-
pto §. 261. Hinc pro Beatificatis quid sit iuxta
ipsum consequenter dicendum, & pariter sen-
tiendum perspicuè apparet, cum maior pro illis
sit ratio.</P>
<Z><A+1>§. II.
Assertiones nonnullæ pro quæstionis
enodatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>10.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Sententia eorum, de qui-<marginalia>Pontificem|in Beatifica-|tione errare|non posse,|Assertio 1.</marginalia>
bus n. 1. 5. & 6. nullatenus admittenda,
quam reprobant alij pro sententijs subsequenti-
bus allegati. Itaque nullo modo admittendum
Beatificationem solam moralem certitudinem
importare, cui possit subesse falsum, sed Pontifi-
cem in ea errare non posse. Sic citati, apud quos
congruæ rationes occurrunt, ego sic arguo</P>
<P>  Primò. Quia hoc est Apostolicæ Sedi valde<marginalia>1. pro eo|ratio.</marginalia>
fauorabile, vt est compertum, & nihil est quod
in contrarium vrgeat, vt constabit ex obiecto-
rum solutione: ergo id non est ipsi denegan-
dum.</P>
<P>  Secundo. Quia scriptores de hoc agentes in<marginalia>Secunda</marginalia>
hanc conspirant veritatem, vt vix præter vnum
aut alterum sit, qui refragetur excellenti aucto-
ritate: Ergo pro ea standum, cùm debeamus
quantùm verosimiliter possumus Pontificiam au-
ctoritatem ampliare.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Tertiò. Quia Pontifex non permittit<marginalia>3. quia non|sola circaid|permissio; sed|incitatio.</marginalia>
vtcumque, sed Beatum vniuersæ colendum pro-
ponit Ecclesiæ. Id constat, quia Beatificatum
possunt omnes vt Beatum colere, & omnes illi
impartiri honores, qui specialiter prohibiti non
sunt; circa quod nulla esse dubitatio potest. Quòd
autem permissio vtcumque non sit ex eo est eui-
dens, nam in mera permissione non, est benepla-
citum expressum permittentis circa rem permis-
sam, ita vt ei executio placeat, & ab ipso etiam
intendatur. Atqui Pontifex in Beatificatione be-
neplacitum circa honores impartiendos ostendit,
valde ipsi placituros, vtpotè ad Dei gloriam, &
Fidelium vtilitatem conducturos: ergo mera
permissio non est. In Bulla Beatificationis B.<marginalia>Bulla pro|Beatifica-|tione B. Cla-|ræ de Monte|Falchio.</marginalia>
Moysij Gonzagæ sic Gregorius XV. In Sede
Principis Apostolorum, nullis licet nostris suffragan-
tibus meritis à Domino constituti pijs Fidelium votis,
quibus virtutum Dominus in seruis suis honorifica-
tur, libenter annuimus, eaque fauoribus prosequimur
opportunis, &c. Similia habentur in alijs, clarissi-
mè ostendentia desiderium Pontificum circa Be-
atorum cultum, quandoquidem in eo Dei honor
recognoscitur, quem non possunt non animitus
accurrare. Sed quæ habentur in Bulla pro Bea-
tificatione B. Claræ de Monte Falchio. 25. inter
Vrbanienses, maximè opportuna sunt; sic enim
ibi: Domini nostri IESV Christi, qui seruos & an-
cillas suas æternæ gloriæ præmio donat in c&#x0153;lis, vices
quamquàm immeriti gerentes in terris, ex iniuncto
nobis pastoralis Officij debito procurare tenemur, vt
eorumdem seruorum & ancillarum Christi debita
veneratio in dies magis promoueatur, laudetur Domi-
nus in Sanctis suis &c. Item verbo permittendi
non vtuntur Pontifices: ergo contra eorum men-
tem sola eisdem permissio attribuitur. Neque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0112.jpg/>
@@1@<SE112>De certitudine Beatificationis. §. II. 97
<duolan 2><-P>cùm indulgere se asserunt, solùm indicant per-
missionem, alioqui post verbum Concedimus non
aptè sequeretur. Indulgere autem etiam esse idem
ac operam dare sciunt Grammatici ex Seneca,
Virgilio & alijs. Videndus Pancratius.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Quartò. Pontifex in Beatificatione vt<marginalia>4. Ex decre-|to Pontificis|è Cathedra.</marginalia>
Pontifex, & è Cathedra decernendo procedit, in
quo nulla videtur esse dubitatio posse. Tunc vltra
sic decernendo iudicat eum, quem beatificare in-
tendit eo dignum honore, vt scilicet Beatus in
vniuersa Christi Ecclesia prædicetur, & in eius
cultum officium sacrum decantetur, & Missæ sa-
crificium offeratur. In quo etiam esse dubitatio
nequit: aliàs magnum in eo appareret absurdum,
vt scilicet eum honorare pergat, quem tamen
honore dignum non arbitretur. Atqui iudicium
è Cathedra proferens, quod ad fidem aut mores
spectat, errare non potest, vt est dogma in Theo-
logia certissimum, quod & aduersantes admit-
tunt, Ergo neque in Beatificatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Quintò. Ex citato Cap. Audiuimus de<marginalia>5. Ex Cap.|Audiuimus</marginalia>
Reliq, & venerat. sanct. In eo enim prohibitio
extat circa cultum occasione hominis in potatio-
ne & ebrietate occisi stabilita, qui vt sanctus co-
lebatur. Vt ergo ab huiusmodi portentis Christia-
na abesset Respublica; neque vnquàm accidat vt
qui sacros non meretur honores, eisdem potiatur,
negotium hoc Apostolicæ est Sedis iudicio reser-
uatum. Ergo & omne periculum pariter est re-
motum impertiendi sacros honores immeritis.
Atqui hoc non ita haberet, si probabilis tantùm
aut moralis, cui subesse falsum posset, certitudo
in deferendo cultu intercederet. Ergo insuffi-
ciens illa est, & sola admittenda, in qua nullum
periculum falsitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Sextò, ex sacrificio Missæ, quod Deo in<marginalia>6. Ex sacri-|ficio Missæ,|in quo prin-|cipalis offe-|rens Chri-|stus.|Concilium|Trident.</marginalia>
Beati honorem offerri specialiter conceditur, &
valde quidem efficaciter. Nam in eo summus
omnium inuenitur honor qui rationali offerri po-
test creaturæ, in quo principalis offerens est Chri-
stus, vt tradit Concilium Tridentinum Seßione
22. Cap. 2. verbis illis: Idemque nunc offerens Sa-
cerdotum ministerio &c. Atqui absurdissimum est
sibi quempiam persuadere summum honorem
huiusmodi ei attribui, qui ipso sit indignus, &
inter vilissima & infamissima gemit inferni man-
cipia, & hoc ex dispositione Vicarij Christi. Er-
go &c. Item. Quomodo stare potest vt Christus,
qui, vt vidimus, est principalis offerens, ad actum
huiusmodi concurrat, dum Sacerdotes offerunt,
quorum ille est offerens ministerio iuxta mentem
Ecclesiæ oblationem talem disponentis? Aut si
non offert, quomodo non est spiritui Ecclesiæ
conformis?</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Septimò ex eiusdem sacrificij oblatione<marginalia>7. Ex eodem|sacrificio,|quia nomine|Ecclesiæ.</marginalia>
ampliùs vrgendo. Nam Sacerdos nomine Ecclesię
offert, cuius est minister, mediator & sequester, vt
est dogma in ipsa Ecclesia firmissimum: & ita et-
iam nomine Ecclesiæ cultum Deo exhibet in ho-
norem Sancti, de quo celebrat. Atqui repugnat<marginalia>Vide P. He-|nao de sa-|crificio|Missæ Par-|te 1. Disp,|14. Sect 1.</marginalia>
nomine Ecclesiæ offerri Deo sacrificium cum re-
spectu dicto colendi eum, de quo agitur in Missa,
nisi ille sit tali cultu dignus. Ergo omnis est circa
hoc ableganda incertitudo, & periculum falsita-
tis. Maior est certa, & Minor ostenditur. Nam
Ecclesia, vt ait Apostolus 1. Tim. 3. v. 15. Est co-<marginalia>1. Tim. 3.|v. 15.</marginalia>
lumna & firmamentum veritatis. Vnde clara est<-P>@@

<-P>Consequentia, & ex hoc ipso, etiam secluso sa-
crificio argui potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Octauò. Nam Ecclesia tota nequit falli in<marginalia>15. Ex eo|quod tota|Ecclesia ne-|quit falli.</marginalia>
re momenti tanti; falleretur tamen tota illa. Pa-
tet. Quia iuxta dicta in argumento 3. Beatus vni-
uersæ Ecclesiæ colendus proponitur auctoritate
Ecclesiæ ipsius. Quòd autem id nequeat admitti
ex eo ostenditur, quia si in re momenti tanti talis
fallentia contingeret, & consequenter specialis as-
sistentia Spiritus sancti deesset, in alijs etiam, quæ
communiter sunt recepta, eius nutaret auctoritas,
vt in Canonizatione, approbatione Religionum,
& decretis circa mores, contractus licitos, aut il-
illicitos &c. Licet enim aliqua discriminis ratio
afferri queat, ea non satisfaciet, cùm præcipuum
pro certitudine fundamentum in prędictis sit non
posse assistentiam Spiritus sancti deficere in rebus
momenti tanti, quia ex tali defectu errores in Ec-
clesia perniciosissimi sequerentur: & illi quidem
Pontificibus imputandi, sic iubentibus, decernen-
tibus, aut concedentibus: & quidem in nostro
casu si ab eo rogemus, qui Beatum colit, cur ita
faciat, verissimè respondere poterit, Quia sic con-
ceßit Pontifex.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Nonò, Quia etiamsi dicatur errorem, qui<marginalia>9. Ex ab-|surdis etiamsi|Pontifex di-|catur vt|Princeps, &|non iudex|procedere.</marginalia>
potest contingere, non esse Pontifici tribuendum,
eo quòd in Beatificatione non procedat vt iudex,
vtpotè qui sententiam non profert, aut iudicium
expromit, sed vt Princeps concessione cultus, &
ita fauorabili dispositione. Id nullo modo satisfa-
cit: nam vt Princeps nequit concedere illud, ex
quo grauia in Ecclesia absurda subsequuntur, vt
est penitus exploratum. Atqui hoc in casu præ-
senti contingeret, quandoquidem Ecclesia tota in
errorem posset induci: qui licet materialis esset,
is etiam est omnino vitandus. Sic ordinatus Sa-
cerdos dubia ordinatione, iterùm est sub condi-
tione ordinandus, ne Fideles exponantur periculo
adorandi hostiam & calicem, in quibus verè Chri-
stus non sit, licet error talis in illis tantùm esset
materialis futurus, omni vacans culpa: & quidem
error talis paucorum esset, nec comparandus illi,
qui ex Beatificato damnabili in vniuersam posset
Ecclesiam deriuari, & hæc ratio, sicut aliæ addu-
ctæ de Beatificatione procedunt, etiamsi in illa
cultus per officium & Missam minimè conceda-
tur, de quo ratio 4. & 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Decimò ex solutione eorum, quæ ab Au-<marginalia>10. Ex solu-|tione obie-|ctorum.</marginalia>
ctoribus præfatis adducuntur. Primum erat ex
Conceptionis purissimę celebratione desumptum:
ad quod id dicendum, quod & probatum à nobis
in Prolusione Apologetica Tomo 1. Problematum Theo-<marginalia>Quod de|Festo Con-|ceptionis.</marginalia>
logicorum, illam scilicet esse omnino extra pericu-
lum falsitatis. Quòd autem oppositum sit permis-
sum, & censuris transfigi prohibitum, permissio
benigna fuit, quam Pontifices conuenientem iu-
dicarunt. Secundum de dispensatione in materia
religionis nil vrget, quia nimiùm probat: ex eo
enim fieret etiam in Canonizatione posse dici me-
ram probabilitatem inueniri, & periculum falsita-<marginalia>Quid de|dispensatio-|nibus.</marginalia>
tis. Vbi quidem adhibenda responsio, quæ con-
gruè discrimen ostendat: & cùm ad id reducenda
sit, quod dictum n. 15. caussæ præsenti proportio-
naliter applicanda. Pontifex quide&#x0303; dispensans pro-
babiliter, periculum deceptionis agnoscit, sicut &
dispensatus: sed ea non obstante formidine dispen-
sat, quia id conueniens iuxta occurrentes circum-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0113.jpg/>
@@1@<SE113>98 Auctarij Indici Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>stantias arbitratur. Non sic autem, non sic in Bea-
tificatione accidit, vt est manifestum, in qua de re
agitur, quæ vt certa proponitur, & ad totam Ec-
clesiam spectat, cùm tamen talis non sit, ex quo
incommoda iam dicta subsequuntur. Ad Tertium
negatur esse meram tolerantiam, vt probatum sa-
tis manet. Ad Quartum, in Beatificatione Episco-<marginalia>Episcopis vt|olim licuit.</marginalia>
porum non erat mera probabilitas, sed moralis
certitudo, quando ex nota sanctitate, & euidenti-
bus miraculis oriebatur. Si autem sine sufficienti
fundamento ad actum talem prosilirent, falli qui-
dem poterant, & proptereà negotium hoc Ponti-
ficio est iudicio reseruatum. Addo ex præfata ra-
tione inferri posse ad Canonizationem moralem
certitudinem cum falsitatis periculo posse suffice-
re, quia priscis illis temporibus Episcopi cultum
huiusmodi præstandum decernebant, populi ac-
clamatione suffragante. Quod tandem additur de
statu gloriæ, non nisi in Elia speciali cultum asse-
cuto, & ad Beatificatos non extendendum inferius
discutiendum, & extensio penitus improbanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Quod ex P. Biuario n. 5. positum, exigui<marginalia>Etsi certa,|certior Ca-|nonizatio.</marginalia>
momenti est: differentiæ enim illæ, si quidquam
valent, id tantùm ostendunt, Canonizationem &
Beatificationem esse quidem diuersas; sed quod
incerta hęc sit, minimè ex illis conuincitur: stante
enim certitudine, stare etiam differentia multiplex
potest circa illam, vnde & sunt varij Censurarum
Theologicarum gradus ob certitudinis varieta-
tem. Illud enim, cuius oppositum est erroneum,
certum quidem est, sed non ita vt illud, cuius op-
positum est hæresis, & sic in alijs. Id autem quod
de leuiori examine pro Beatificatione adhiberi so-
lito dicebatur, est sanè à probatissimæ experientiæ
alienum veritate, & ex non visis Beatificationum<marginalia>Quàm ex-|actum pro|illa examen.</marginalia>
Bullis prodijsse, in quibus de maximo examine te-
stimonium perhibetur, & specialiter in Bullis 103
& 109. Vrbani VIII. pro Beatis Caietano Thye-
næo, & Ioanne Dei, in quibus particulam acerrimè
videre licet. Et tale quidem examen adhiberi solet,
vt cùm Pontifex aliquem Beatum pronuntiat,
eum possit supremo Canonizationis honore deco-
rare. Pro quo luculentam fidem faciunt Bullæ
plurimæ, scilicet pro B. Francisco Borgia duæ, alia
pro BB. Martyribus Iaponiensibus, Paulo Michi,
Ioanne de Goto, & Didaco Quizai, quæ ad Socie-
tatem spectant. Pro B. Andrea Auellino Vrbani
Octaua. Pro B. Caietano, B. Ioanne Dei, de quibus
dictum nuper. B. Petro de Alcantara 23. Gregorij
XV. Iuuat autem ex ijs, quæ in secunda pro B.
Francisco Borgia habentur die 23. Nouemb. an.
1624. verba posuisse, sic enim ibi Vrbanus VIII.
Cùm itaque Venerabiles Fratres nostri S. R. E. Car-
dinales sacris Ritibus propositi caussam Serui Dei,
Francisci Borgiæ olim Ducis Gandiæ &c. de mandato
nostro ab eisdem Cardinalibus, referente Dilecto filio
nostro Francisco S. Angeli in foro pisci&#x0169; Diacono Car-
dinale Boncompagno nuncupato discussam: cùm de
validitate processuum, de sanctitate vitæ, ac deni&#xE8BF; de
miraculis sufficienter constare pronuntiassent, in tali
statu censuerint habe&#x0303;dam, vt ad solemnem ipsius ser-
ui Dei Canonizationem quandocumque deueniri poßit
&c. Quid his clarius? quibus & similia, vt dixi, in
multis alijs inueniuntur. Licet autem in Bullis pro
B. Thoma de Villanoua non extent; habentur ta-
men in Relatione de ipsius Canonizatione pag. 38
& ita præstitum annuente Paulo V. & obseruan-<-P>@@

<-P>dum id quod dicitur de solemni Canonizatione,
vbi supponitur aliam esse non solemnem, & talem
esse Beatificationem docti Scriprores affirmant,
pro quo videri potest Lezana citato n. 50. Conte-
lorius supra n. 3. ait esse partialem quamdam Ca-
nonizationem. Cæsar Carena de Officio SS. Inqui-
sitionis Parte 2. Tit. 17. n. 51. esse quamdam veram
speciem Canonizationis, & sic alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Dico Secundò. Satis verosimiliter sustineri<marginalia>Asserti 2.|satis verosi-|mile esse ad|fidem specta-|re.</marginalia>
potest certitudinem Beatificationis esse fidei. Ita
Diana citata Resol. 19. vers. Verùm licet vbi satis
probabilem esse ait sententiam dictam, licet addat
oppositæ se amplius adhærere. Doctores autem
eam amplectentes, & plures & graues sunt, vnde
ab auctoritate nihil desiderari potest, sicut neque
à ratione, vt ex probationibus Assertionis præce-
dentis constare potest: illę enim ad certitudinem,
de qua agimus, comprobandam, possunt aduocari.
Et vnum illud, quod videtur obstare, de nouo exa-<marginalia>Quæ dili-|gentiæ, &|quare fiant|post Beatifi-|cationem.</marginalia>
mine circa sanctitatem & miracula post Beatifi-
cationem, quod præsertim vrgent P. Arriaga & P.
Amicus, facilè ab Auctoribus allegatis diluitur. P.
Bonæ Spei nu. 111. respondet inquisitionem non
esse necessariam, sicut neque noua testimonia, sed
conducere posse vt faciliùs intellectum captiue-
mus in obsequium fidei, non vt reipsa constet esse
de fide. Quod & accidit cùm ad definienda aliqua
Concilium congregatur, quod tamen non est ne-
cessarium, pro quo ipse n. 93. P. Verricelli alia est
satis peremptoria responsio, quam accepisse se ait
à viro pijssimo, & in hac materia expertissimo P.
Ioanne Baptista Castaldo, quippe qui fuit Procu-
rator in caussa Beatificationis B. Caietani, & B.<marginalia>P. Vericelli|genuinam|adducat.</marginalia>
Andreæ, suæ Religionis luminum clarior&#x0169;, quod
scilicet post Batificationem nullæ fiant nouæ dili-
gentiæ quoad virtutes, neque quoad miracula in
vita, neque quoad miracula patrata post mortem
ante Beatificationem: sed tantùm examinentur
testes circa perseuerantiam cultus respectu Fide-
lium, & circa perseuerantiam miraculorum: id est
quòd post Beatificationem intercessione Beati
noua sint à Deo facta miracula. Tales autem dili-
gentiæ non ideò fiunt, quasi dubitetur de gloria
Beatificati, quia nulla fit diligentia de virtutibus,
quæ veræ sunt caussæ gloriæ: sed fiunt, quia cùm
solemniter definienda sit Beatificati gloria, & illi
in tota Ecclesia honor Officij ac sacrificij decer-
nendus, ideò ad maiorem solemnitatem Canoni-
zationis, & quia quamuis de fide certum sit eum
esse in gloria, non tamen conueniens est quem-
cumq; existente&#x0303; in gloria publico officij cultu in
tota Ecclesia honorand&#x0169; decerni; sed ill&#x0169; tantùm,
que&#x0303; ob heroicas virtutes ex multitudine miracu-
lor&#x0169; significatas, Deo acceptissimum esse in gradu
insigni sanctitatis, & in magna deuotione apud Fi-
deles haberi cōpertissim&#x0169; est, ideò nouę diligentię
fiunt de perseuerantia cultus ac miraculorum, vt
oste&#x0303;datur insignis sanctitas, ac eximia apud Fideles
deuotio vnde conuenienter sole&#x0303;niter canonizetur,
& in tota Ecclesia Officij honor illi decernatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Hæc doctus Pater, quibus obiectioni pro-<marginalia>Confirmat|ex actis circa|D. Thom.|de Villa-|noua.</marginalia>
positæ videtur plenè satisfieri. Et confirmatur ex
Relatione Canonizationis D. Thomæ de Villano-
ua typis Reuer. Cameræ Apostolicæ expressa pag.
15. in qua sic habetur: Prætereà die 6. Februarij
1651. fuerunt decretæ litteræ remissoriales ad pro-
bandum ea, quæ superuenerant post indultam venera-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0114.jpg/>
@@1@<SE114>De certitudine Beatificationis. §. II. 99
<duolan 2><-P>tionem, eæque directæ Archiepiscopo Valentino, nec non
Episcopis Sebricensi, & Derthusensi. Sic ibi, de quo
& pag. 40. sed in eo non videtur P. Verricelli sibi
concinere, quod circa finem addit, de gloria quide&#x0303;
Beati plenā haberi fidei certitudinem, sed ad Ca-
nonizationem non sufficientem, dum de heroicis
virtutibus non etiā constat miraculis comproba-
tis, eo quòd nō omnes in gloria existentes conue-
nie&#x0303;s sit supremo Canonizationis cultu donari, sup-
ponitur enim de fide esse tale&#x0303; iam gloria corona-
tum. Atqui hoc constare non potuit nisi ob heroi-
cam sanctitatem miraculis contestatā. Ergo con-
ueniens esse potuit illi Canonizationis honorem
impendi, cùm id supponatur quod est ad hono-
rem prædictum necessarium. Deinde. Post Bea-
tificationem non fit inquisitio circa virtutes mi-
raculis ante illam comprobatas: ergo cum earum
certitudine sic habita ad Canonizationem proce-
ditur. Atqui ad hanc sunt heroicæ virtutes ne-
cessariæ: ergo illæ in Beatificatis plenissimè sup-
ponuntur: alias noua circa illas deberet inquisi-
tio & examen institui, quod ab Auctore, bono
sibi adminiculante teste, negatur. Aliam rationem
adducit Bordonus, vt scilicet satisfiat ijs, qui forsi-
tan contra Beatificatione&#x0303; aliquid obiectarint, pro
quo singulare exemplum adducit. Videatur suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Iam quòd non obstante certitudine fidei<marginalia>In ijs quæ de|fide sunt,|alia esse posse|aliis certio-|ra.</marginalia>
ex Beatificatione habita, alia possit amplior per
Canonizationem habenda conquiri, ex eo osten-
di potest, quia in ijs, quæ de fide sunt, alia esse
possunt alijs certiora, ob multiplicata motiua, aut
quia alijs fortiora. Sic inter libros Canonicos alij
sunt Protocanonici, alij Deuterocanonici, id est,
secundo Canonici, quia de priorum fide num-
quàm est dubitatum, secus de alijs, quos recenset
P. Cornelius in Prolegomenis ad Ecclesiasticum
Cap. 1. c&#x0169; tamen iam omnes certitudine fidei sint
necessariò suscipiendi iuxta Concilij Tridentini
Decretum. Et quidem si comparatio cum rebus
alijs circa certitudinem fiat, quæ obiectum fidei
non sunt, quæstiones super eo mouentur à Theo-
logis pro excessu alterutro, vt videri potest apud
Cardinalem Lugo Disput. 6. de fide Sect. 3. & est
circa illud varietas sententiarum, neque est qui
hæreat ex eo quòd nulla in illis esse comparatio
queat. Ex quo & fit circa obiecta etiam fidei in-
æqualitatem certitudinis minimè repugnare, ex
principio communiter recepto, quòd vnum cer-
tius alio esse possit, non tamen vno verius: licet
circa hoc sint qui inæqualitatem censeant etiam
admittendam, per quod firmari etiam præsens po-
sitio potest. P. Baldellus suprà dum maximè cer-
tum in casu nostro, quando miracula accedunt,<marginalia>P. Baldel-|lus.</marginalia>
dicat assensum, inæqualem videtur, quem inten-
dimus, approbare. Sic nu. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Beatificationem non impor-<marginalia>Assertio 3.|Minorem|certitudinem|quàm sit|fidei proba-|biliter suffi|cere. Et quæ|pro eo cen-|suræ.</marginalia>
tare obligationem assentiendi per actum fidei
valde probabile est, & per huiusmodi sentiendi
modum cum inferiori gradu certitudinis, ita
vt oppositum grauem mereatur censuram, sal-
uari potest Ecclesiæ mens in huiusmodi honoris
collatione. Sic citati Scriptores, qui cùm certi-
tudinem fidei in Canonizatione requirant, vi-
dentur consequenter dicturi censuram immedia-
tam, erroris scilicet, infligendam, & ita de mitio-
ribus alijs minimè dubitandum. Statim enim ap-
paret, & obuersatur temeritas, scandalum, pia-<-P>@@

<-P>rum aurium offensio, sapor hæreticus, &c.
Vnde sic prolapsum S. Inquisitionis Iudicibus
denuntiandum meritò affirmat Carena cum alijs<marginalia>Carena.</marginalia>
supra, idque esse euidentissimum affirmat.</P>
<Z><A+1>§. III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Gloriam à Sanctis & Beatis statim à
morte obtentam statuitur, nouo circa hoc
exploso commento.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>23.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Sancti cultum Canonizatio-<marginalia>Assertio 1.|Canoniza-|tione Sanctos|glorificatos|declarari.|1. Ratie ex|Ecclesiæ|sensu.|2. Ex actu|ipso Canoni-|zationis.</marginalia>
nis adepti, vt glorificati per ipsam decla-
rantur. Sic P. Herincx n. 9. adductus: quod probo.</P>
<P>  Primò. Quia hic est Ecclesiæ sensus, & nullus
hucusque de illo dubitauit, & ita est Fidelium
omnium persuasione firmatum, qui dum Sanctos
orant, ad cęlum eorum preces & oculi diriguntur.</P>
<P>  Secundò. Quia in actu ipso Canonizationis
Pontifex eosdem inuocat vti cum Deo regnantes,
& omnia, quæ in eo concurrunt, gloriam desig-
nant, vt videri potest in relationibus, quæ de plu-
ribus Sanctis recentioribus circumferuntur. Non
prætermittendum quod in citata S. Thomæ de
Villa-noua extat pag. 118. vbi post Canonizatio-
nis sententiam pronuntiatam ita dicitur: San-
ctissimus dimissa mitra assurrexit (Alexander VII.)
& adiuuante ad librum Seniore Episcopo Cardinale
cecinit initium hymni Te Deum Laudamus, &
vndique tubarum clangor, tympanorum strepitus,
æneorum tormentorum reboatus, & sonitus campana-
rum omnium Vrbis Ecclesiarum, ne dum Romam
ipsam sed cælestem Ierusalem, & Christianum Or-
bem, inenarrabili perfuderunt lætitia. Cælestes enim
Conciui suo dudum in cælis gloria, tunc demum ac-
cidentali honore ac diademate coronato in terris gra-
tulati sunt. Mortales verò nouum apud Deum inter-
cessorem ipsis Diuino reuelatum Oraculo lætabundi
susceperunt. Sic ibi: post quod & illud: Sanctis-
simus autem edocturus plebem sibi commissam, vt ad
noui intercessoris auxilium confugiat, primus omnium
eius præsidium inuocauit sequenti prece. Sequitur
deinde Confessio Cardinalis Diaconi Euange-
lium cantaturi, in qua post Virginem & Sanctos
alios nouus Canonizatus apponitur, cui & pec-
cata confitetur, & quem vt oret apud Deum pro
ipso deprecatur. Post hæc benedictio datur Epi-
stolam cantaturo in hunc modum: Precibus &
meritis B. MARIÆ semper Virginis B. Michaelis
Archangeli, B. Ioannis Baptistæ. SS. Apostolorum Petri
& Pauli, B. Thomæ, & omnium Sanctorum mise-
reatur vestri Omnipotens Deus, & dimißis peccatis
vestris perducat vos ad vitam æternam. Ad eum er-
go diriguntur preces, qui certissimè rogaturus,
quod quidem eum regnare in cælo, & Deo sup-
ponit assistere: quod tamen stare non posset, si
in Purgatorio esse contingeret. Ecclesia enim ad<marginalia>Animæ in|Purgatorio|an orent.</marginalia>
eos, qui eo in statu versantur, dirigere orationes
non solet, quia incertum est an quidquam illi
sciant de ijs, quæ aguntur in mundo, & licet id
concedant aliqui vt Abulensis in Exodum pag.<marginalia>Abulensis.</marginalia>
158. Col. 1. lit. K. ipse tamen in Cap. 5. Matthæi
Quæst. 346. ad fine&#x0303; negat bene facere nobis posse,
aut etiā orare, quod ex professo probat Quæst. 87.
in Cap. 6. In quo quidem præiuit D. Thomas 2. 2.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
q. 83. arti. 11. ad 3. quem secuti Nauarrus in
Enchiridio de Oratione in Præludijs n. 26. & 29.
& multi alij. Immò P. Suarez Tomo 2. de Religione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0115.jpg/>
@@1@<SE115>100 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>Lib. 1. Cap. 11. num. 16. affirmat hanc sententiam
fuisse ferè communem antiquorum. Et licet sint
qui censeant animas in Purgatorio orare, orari
tamen illas incongruum, superfluum, aut otio-
sum reputant, cum ordinariè quid apud nos aga-
tur ignorent iuxta D. Augustinum de Cura pro
mortuis agenda. Cap. 13. & ita tenent Cardinalis
Bellarminus Lib. 2. de Purgatorio Cap. 15. vers. Prę-
tereà Tomo 2. P. Valentia Tomo 3. Disp. 6. Quæst.
2. Puncto 6. vers. Quartò assero & Puncto 7. vers.
Quartò certum. Quod & videtur tenere P. Sua-
rez nuper citato n. & clariùs P. Lessius Lib. 2. de
Iust. & Iur. Cap. 37. nu. 23. Iuxta quod legitima
est consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Tertiò in Bullis Canonizationis ita habe-<marginalia>3. Ex Bullis|pro eadem.</marginalia>
tur, nec solum in duabus prædictis, ex quibus vr-
gere possumus. Nam quod de motiuo speciali
dicitur, quando Pontifices ita decernunt est sa-
nè friuolum: quia in Diuo Francisco de Paula,
& S. Catharina nihil præter sanctitatem & mira-
cula occurrit, quæ sunt alijs Canonizatis com-
munia. Ergo si ita decreuere Pontifices, ex com-
munibus profectò fundamentis pro Canonizatis
omnibus infallibiliter processerunt. Sed videamus
alios.</P>
<P>  Honorius Tertius in Bulla Canonizationis D.<marginalia>Pro Diuo|Francisco</marginalia>
Francisci apud Emmanuelem post sextam, & pri-
ma pro Ordine Minorum, sic habet: Ipsorum me-
rita solemnibus recolentes præconijs, quorum in cælis
speramus interceßionibus aßiduis adiuuari. Et infe-
riùs. Ipsum, qui cum Christo corporaliter meruit esse
in cælestibus, ne ipsius honori debito, & gloriæ detra-
here videremur &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Gregorius IX. in Bulla pro Canonizatio-<marginalia>Pro S. Ant.|de Padua.</marginalia>
ne S. Antonij, quæ est Quinta apud eumdem, ita
loquitur: Pium & iustum est, vt quos Deus merito
sanctitatis coronat & honorat in cælis, Nos venera-
tionis officio laudemus & glorificemus in terris. Et
inferiùs. Vt auctoritate, sicut conuenit, Apostolica,
dignus honor illi exhiberetur in terris, qui sicut claris
signis, & euidentibus argumentis apparet, honora-
tur in cælis. Sic Pontifex, qui duo pro Canoniza-
tione præmiserat debere concurrere, sanctitatem<marginalia>Pro Canoni-|zatione quæ|sint necessa-|ria.</marginalia>
vitæ, & miracula: Virtus morum, & veritas signo-
rum, quæ sunt illius verba. Vbi ergo illa, nihil est
quod desiderare vlteriùs debeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Sixtus V. in Bulla pro S. Didaco, post ad-<marginalia>Pro S. Di-|dico.</marginalia>
iecta signa, quibus Sanctorum merita à Domino
declarantur, & honorem publici cultus asse-
quuntur, sic locutus: Vt mortuos, qui in Domino
sunt mortui, Beatos esse, & multò felicius viuere om-
nes intelligant. Et inferiùs alia exhibet gloriæ B.
Didaci in cælo triumphantis argumenta.</P>
<P>  Bonifacius IX. in Bulla Canonizationis D.<marginalia>Pro S. Bir-|gitta.</marginalia>
Brigittæ præcedenti antiquiore sic habet: Beatam
viduam Brigittam, quam Vulgares Brigidam appel-
lant, Sacro superiùs descripto c&#x0153;tui meritò, meritò
sociandam, seu veriùs sociatam. Deinde & alia id
confirmantia, quæ sunt etiam à Martino V. con-
firmata.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Clemens VIII. in Bulla pro S. Hyacintho<marginalia>Pro S. Hya-|cintho.</marginalia>
sic ait: Verè enim magna existit spiritualis lætitiæ
materia, cùm Deus illustria Sanctorum suorum meri-
ta ideò mundo manifestat, vt dum illis vbique terra-
rum veneratio tribuitur, Deus ipse in Sanctis suis mi-
rabilis prædicetur; nam cùm aliqui serui Dei excel-
lenti vitæ Sanctitate & miraculis insignes, iam cum<-P>@@

<-P>Christo in cælo regnantes, in terra quoque summa
Romani Pontificis auctoritate Sancti esse declaran-
tur, Rex ipse Sempiternæ maiestatis & gloriæ, in
Sanctorum consilio glorificatur &c.</P>
<P>  Idem in Bulla pro S. Raymundo ita loquitur:<marginalia>Pro S. Ray-|mundo.</marginalia>
Nunc eosdem glorificans, à quibus ipse honorificatus
est, veluti quadam vicißitudine honoris, omniumque
bonorum felicitate in cælis remunerat &c. Quare
B. Raymundum meritò laudamus, vt omnes intelli-
gant quibus tandem ille gradibus in cælum ascende-
rit &c.</P>
<P>  Paulus V. in Bulla pro S. Carolo Borromæo<marginalia>Pro S Ca-|rolo Bor-|romæo.</marginalia>
sic fatur: Quibus tandem gradibus, cùm ad illam
seruorum Christi perfectionem peruenisset, vt per gra-
tiam Spiritus Sancti audire à Deo posset: Serue bone
& fidelis, à paucis & humanis rebus, in quibus fue-
rat fidelis, super multa & æterna bona constitui me-
ruit, & intrare in gaudium Domini sui.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Vrbanus VIII. in Bulla pro S. IGNATIO<marginalia>Pro S. Ig-|natio de|Loyola.</marginalia>
Parente nostro hæc habet: Vitam admirabili san-
ctitate traductam, Sanctißimo pariter concluserit exi-
tu. Quod quidem in Sacris Officijs ampliùs de-
claratum, dum ita in Lectione 3. Nocturni. 2.
dicitur: Denique ætatis anno Sexagesimo quinto, ad
Domini sui amplexum, cuius Maiorem gloriam in
ore semper habuerat, semper in omnibus quæsierat,
emigrauit.</P>
<P>  Idem in Bulla pro S. Francisco Xauerio sic<marginalia>Pro S.|Prancisco|Xauerio.</marginalia>
inquit: In Insula prope Sinas die Secunda Decem-
bris anno Domini 1552. ad cælestem gloriam perpe-
tuò cum Deo regnaturus euolauit. Hæc Pontifices
nimis aperta, quibus Assertione sequenti addenda
alia ampliùs & robustiùs eamdem comprobantia
veritatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Quartò, Quia in Sacris Officijs gloria<marginalia>4. Ex sacris|officiis.</marginalia>
sanctorum expressa confessione proponitur, pro
quo P. Herincz quæ possint sufficere porrigit ex
Orationibus seu Collectis in Festis Doctorum,
sanctorum Ludouici, Henrici, & Stephani Re-
gum: sic nu. 102. addenda tamen alia. In Col-
lecta D. Parentis nostri ita: Concede vt eius imi-
tatione certantes in terris, coronari cum ipso merea-
mur in cælis. Pro S. Francisco de Paula, & S. Phi-
lippo Nerio: Sanctorum tuorum gloria sublimasti.
Antiquius illud pro S. Gregorio Magno: Deus
qui animæ famuli tui Gregorij æternæ beatitudinis
gloriam contulisti. Quod & habetur pro S. Leone
secundo in Oratione post Communionem. Pro
SS. Confessoribus Pontificibus sermo D. Maximi<marginalia>S. Maxim.</marginalia>
proponitur quod apud illum habetur pro S. Euse-
bio, vbi illud: Beati Patris N. merita iam in tuto
posita securi magnificemus, qui gubernaculum fidei
viriliter tenens, anchoram spei secura iam in statione
composuit, & plenam cælestibus diuitijs, & æternis
mercibus nauem optato in littore collocauit. Similia
habentur pro S. Confessore non Pontifice ex D.
Ioanne Chrysostomo sermone proposito de S.
Philogonio, vbi de glorioso portu, & superna
Ciuitate elegantissime Doctor sanctus de more
proloquitur. Quod & Euangelicæ lectiones pro
Festis eisdem manifestant: Euge serue bone & fi-
delis intra in gaudium Domini tui. Beati sunt serui
illi. Præcinget se, & faciet illos discumbere &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Quintò, Quia si non constaret de gloria,<marginalia>5. Ex ab-|surdo indi-|gni concep-|tus circa|Sanctos.</marginalia>
posset de sanctitate talium indignus formari con-
ceptus, posse inquam illos in Purgatorio diutis-
simè detineri. Cùm enim Canonizatio non sta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0116.jpg/>
@@1@<SE116>De certitudine Beatificationis. § III. 101
<duolan 2><-P>tim à morte sequatur Beatos, qui in Domino
moriuntur, sed frequentissimè post longa anno-
rum spatia; si certa eorum gloria non est, contin-
gens erit dicta detentio, & ita quisque vt libue-
rit poterit probabiliter opinari, vel dubitare sal-
tem: quod quam sit sanctis iniurium erit qui non
videat nullus, & cum horrore suscipiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Sextò, Quia ante Canonizationem solet<marginalia>6. Ex Beati-|ficatione.</marginalia>
honor Beatificationis attribui, ratione cuius is,
qui eum assequitur, potest vocari Beatus, & ita
cum radijs & splendoribus depingi, gloriæ cæle-
stis indicibus, vt omnes explicant, & Fidelium
sensus amplectitur, de quo & §. 5. Ergo ratione
Canonizationis multò id vrgentiùs asserendum,
in quo pro eo validissima cumulantur fundamen-
ta. Vnde nescio quomodo in mentem viri Ca-
tholici tale potuit venire commentum. Et est ille
ex ijs vnus, que contra nouas opiniones acerrimè,
nec non & asperrimè detonantem non semel ac-
cepimus. Sed pergamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sancti honorem Canoni-<marginalia>Assertio 2.|Sancti Ca-|nonizati à|morte beati.</marginalia>
zationis adepti ab ipsa morte statim sunt gloriam
consecuti. Id probo</P>
<P>  Primò auctoritate Pontificiarum Bullarum ad
cultum huiusmodi spectantium. Bonifacius IX.<marginalia>1. Ratio ex|Bullis Pon-|tificijs.</marginalia>
in citata Bulla pro S. Brigitta sic ait: Statuentes
vt ab vniuersali Ecclesia anno quolibet in die, qua
illam, post deuictum, triumphatumque mundum, in
perpetuas æternitates præsens vita parturijt, videlicet
decimo Kalend. Augusti Festum ipsius & Officium,
sicut pro vna Sancta nec Virgine nec Martyre deuotè
& solemniter celebretur. Pro eodem faciunt quæ
de D. Carolo dedimus num. 27. intrasse scilicet
in gaudium Domini sui statim à morte. Et pro
Diuo Parente IGNATIO nu. 28. Pro D. Fran-
cisco Xauerio sic Vrbanus: & Singulis annis die
2. Decembris, qua ad cælestem gloriam vocatus est
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Secundò, discursu, qui iuxta subiectam<marginalia>2. Discursu|demonstra-|tiuo.</marginalia>
materiam videtur positionem istam apertè de-,
monstrare. Nam sanctus Canonica Ecclesiæ de-
claratione talis aut est Martyr, aut Confessor. Si
Martyr, eo ipso quòd declaretur talis, eum à
morte statim gloriam adeptum est dogma in Ec-
clesia irrefragabile: nam mortis Sacræ compendio
vitam beatam poßident. Vt clamat ipsa. Pro quo
& D. Augustinus sermone 17. de Verbis Apostoli,
vnde & iniuriam ipsi facit, qui orat pro eo: quod
& habetur in Cap. cùm Marthæ de celebratione
Missarum. Sin autem Confessor, id ipsum Ec-
clesia pro certo statuit in Officijs sacris: hymnus
enim pro talibus primus sic habet: Hac die lætus
meruit beatas scandere sedes. Et alter in Laudibus
pro Confessore Pontifice sic: Qui ritè mundi gau-
dia Huius caduca respuens Æterni præmio potitur
inter Angelos. Potitur inquam hac die; sic enim
iuxta præmissa. Pro non Pontifice ita: Anni re-
uerso tempore Dies illuxit lumine. Quo Sanctus hîc
de corpore Migrauit inter sidera. Hic vana terræ gau-
dia, & luculenta prædia, Polluta Sorde deputans
Ouans tenet cælestia. In Lectionibus pro Pontifice
communibus sic ex D. Maximo citato sermone
de S. Eusebio Episcopo Vercellensi, in earum
Tertia: Bene & congruè in hac die, quam nobis Beati
Patris nostri N. ad paradisum transitus exultabilem
reddit &c. Pro non Pontifice ex citato etiam D.
Ioannis Chrysostomi sermone illud: Siquidem<-P>@@

<-P>hodie Beatus iste ad tranquillam, omnisque pertur-
bationis expertem vitam transijt &c. Quòd si san-
cta sit & Martyr, pari cum viris gloria potitur:
si non Martyr, de illa fit hymnus sacer: Carnem
domans ieiunijs, Dulcique mentem pabulo Orationis
nutriens, Cæli potitur gaudijs. Quòd autem gau-
dia ista dilata non fuerint declarant multa, quæ in
sacris Officijs occurrunt, vt illud: Veni electa mea,
& ponam in te thronum meum, quia concupiuit Rex
speciem tuam. Non ergo retardatus assensus. Spe-
cie tua & pulchritudine tua intende, prosperè procede
& regna. Si prosperè processit, ergo nihil p&#x0153;nale
interuenit, eo quod species eius & pulchritudo
nullis maculis fædaretur. Et de non Virgine ita,
vt agnoscamus in virginibus id esse potiùs asse-
rendum. Pro vtrisque quod sequitur. In Officio
Diuæ Claræ pro PP. Minoribus sic inter multa
alia hymnus quidam: Tandem languore premitur,
Læta nimis egreditur, Dies extrema clauditur, Spiri-
tus c&#x0153;lo redditur. Pro Diua Catharina Senensi sic
Pius secundus in Bulla pro ipsius Canonizatione:
In Vrbe Romana diem suum clausit, de cuius animæ
in cælum assumptione, & gloriosa receptione &c.
Ex quo Compendium illud in sacris Officijs, Mi-
grauit ad Sponsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Tertiò. Certissimum est Fidelium quam-<marginalia>7. Ex certa|excellentia|supra multos|statim à|morte beatos.</marginalia>
plurium animas statim ab exitu in c&#x0153;lum con-
scendere: quod, & si reuelationes deessent, quæ
sunt sanè plurimæ, pietas benèfundata conuincit,
nec non & ratio: Quia in eo quòd multi plenè
pro peccatis in hac vita satisfaciant, nulla est, re-
pugnantia, cùm tot sint ad hoc in Christi Ecclesia
iuuamina, & magnum inter alia illud Indulgen-
tiarum subsidium. Ex quo & irrefragabile argu-
mentum: nam Pontifex pro morte plenariam
Indulgentiam dilargiri solitus, & illam pro Reli-
giosis concessam à Paulo V. in ipsarum refor-
matione notissimum. Supponunt ergo ita posse
accidere, vt scilicet Fideles multi sine offendiculo
possint per vias rectas ad Dei regnum statim à
morte transire. Quod & orat Ecclesia verbis
illis: Fac eas Domine de morte transire ad vitam,
quam olim Abrahæ &c. & illud: Ne cadant in ob-
scurum, sed signifer Sanctus Michael &c. Hoc cùm
certissimum sit, arguo: Ergo & id præcipuè est
sanctis concedendum, qui propter sanctitatis ex-
cellentiam ab Ecclesia honorem sunt omnium
maximum consecuti, & à Deo miraculis, præ
omnibus alijs Fidelibus honorati. Illatio adeo est
comperta, vt nihil possit ipsi, quod sit aliqualiter
verosimile, responderi.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod est de Canonizatis<marginalia>3. Assertio|idem de Bea-|tificatis sta-|tuens circa|certam glo-|riam.</marginalia>
dictum Assertione 1. de Beatis est etiam asseren-
dum. Id probo ratione proposita num. 31. Nam
titulus Beati hoc genuinè significat, sicut & radij
ac splendores, pro quo inferiùs num. 50. & seqq.
vnde ornamentum illud non Beatificatis prohi-
betur impendi ab Vrbano VIII. in Constitut. 134.
In qua illud huic loco opportunum, quòd nullis
quantumuis cum opinione sanctitatis mortuis,
honores, de quibus ibi, exhiberi prohibet ante-
quàm ab Apostolica Sede Canonizarentur, aut Beati<marginalia>Vrbanus|Octauus.</marginalia>
declararentur, quæ sunt illius verba. Beatum ergo
dici non est titulus aliquis honorificus alterius si-
gnificationis ab ea, de qua in caussis sanctorum
agitur. Declarari ergo Beatum, est declarari vera
beatitudine donatum: quo titulo etiam sancti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0117.jpg/>
@@1@<SE117>102 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>omnes soliti nuncupari: imo etiam Deipara. Præ-
terea est pro eodem id quod §. præcedenti Asser-
tione 2. est dictum & probatum: cùm sit omni-
no certum Beatificatos potiri gloria, vbi & di-
ctum de censura, quam oppositum mereatur,
in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Dico Quartò. Circa Beatificatorum glo-<marginalia>4 Assertio|pro eisdem|respondens|Assertio 2.|pro Canoni-|zatis.</marginalia>
riam statim à morte similiter est, sicut circa Ca-
nonizatos sentiendum, quòd scilicet non licet
contraria suspicio, & mereatur censuram, licet
aliqualis sit circa illos inæqualitas certitudinis
nu. 21. declarata. Id probo. Primò ex Bulla Gre-
gorij XV. pro Beatificatione B. Aloysij Gonza-<marginalia>Greg. 15.</marginalia>
gæ, in qua sic loquitur: Vt de dicto Beato Aloysio
Gonzaga die 21. Iunij, quo ex hac vita migrauit in<marginalia>1. Ratio ex|Pontificia|Bulla.</marginalia>
cælum, ab omnibus eiusdem Societatis &c. Sic enim
de Beatis alijs accipiendum; vt enim Pontifex
de B. Aloysio ita pronuntiaret, specialia aliqua
fundamenta non habuit, quæ pro Beatificatis alijs
non suppetant; immò maiora in alijs, quos post
dictam Bullam videmus honorem Canonizatio-
nis post Beatificationem ipsorum adeptos: quin-
que inquam Canonizatos pariter ab eodem Pon-
tifice, & alios ab Vrbano VIII. & Alexandro VII.
Ergo ex solo Beatificationis titulo ita factum,
quæ huiusmodi importat veritatem,</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Secundò. Quia Beatificatio ad Canoni-<marginalia>2. Quia in|Beatificatio-|ne certitudi-|nis præce-|dunt funda-|menta.</marginalia>
zationem est præuia dispositio, cui potest illa
multa adiecta substantiali diligentia, accedere, vt
vidimus nu. 18. Ergo sicut de Canonizatis certi-
tudo est habenda, quam diximus ita & de Beati-
ficatis. Consequentia est legitima: Nam ad asse-
rendum Canonizatos statim à morte beari, nulla
alia fundamenta necessaria sunt, quàm illa, quæ
pro Beatificatione præcedunt: vnde pro Canoni-
zatione id tantum agitur, quod vidimus nu. 19.
Vbi & obseruandum illud, pro Beatificatione
processum non formari, sed pro Canonizatione:
eo autem valido existente circa sanctitatem &
miracula, quia non semper opportunitas pro actu
Canonizationis occurrit, pro quo multa necessa-
ria sunt, Beatificationis cultus indulgetur. Inde
ergo certitudinis fundamenta, & ita illa, de qua
agimus, gloriæ scilicet à morte statim à Beatifi-
catis comparatæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Tertiò. Pro hoc etiam vrget tertium ar-<marginalia>3 Ex heroica|sanctitate.</marginalia>
gumentum præcedentis Assertionis. Nam cùm
Beatificati sint heroicæ sanctitatis, illis maximè
congruit felicissimus exitus. Quod roborandum
ex nuper dictis, nam Canonizari possunt, & ita
pro illis illud ipsum Canonizatorum decus asse-
rendum, de quo Psal. 67. v. 21. Deus noster Deus
saluos faciendi. Et Domini, Domini exitus mortis.<marginalia>Psal. 67.|v. 21.</marginalia>
Ante quod v. 13. illud: Rex virtutum dilecti, di-
lecti. Si virtutum nomine eas quæ ad morale ne-
gotium spectant, cum multis accipiamus, quas
Deus in exitu, qui acta probat in morte inquam
eorum, qui salui fiunt beneficio redemptionis ac-
cepto, remuneratur pro meritis, multos statim
ad æternæ felicitatis gloriam sublimando; qui-
busdam se & Saluatorem & Dominum exhibens,
alijs talem quidem, sed semel iterumque Domi-
num, præstat sanctis inquam, quos statim ab exitu
felicium animarum ad se adducit, vt cælestem
erga eos magnificentiam manifestet. De quo &
Vates idem Psal. 8. Domine Dominus noster, quàm<marginalia>Psal. 8.|v. 1. & 2.</marginalia>
admirabile est nomen tuum in vniuersa terra. Quo-<-P>@@

<-P>niam eleuata est magnificentia tua super cælos. No-
tandum enim illud, Domine Dominus noster: bis
inquam Dominum dici, quando non de terra so-
lùm agitur, in qua admirabile nomen eius, sed
etiam de cælo, super quod est magnificentia
eius eleuata, qua Sancti statim post exitum po-
tiuntur.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Quædam obiecta peculiari cum doctrina
proposita & soluta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>39,</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum desumitur ex Paschasio Diaco-<marginalia>Ex S. Pa-|schasio Dia-|cono obie-|ctio 1.</marginalia>
no, de quo D. Gregorius Lib. 4. Dialog.
Cap. 40. (citatur & 41. Sed ibi de eo nihil) vbi
eum miræ sanctitatis virum vocat, cuius Dalma-
ticam superpositam feretro cùm Dæmoniacus
tetigisset, statim sanatus est, vnde & meruit inter
sanctos recenseri in Martyrologio Romano die
31. Maij. Hic autem ob iudicij pertinaciam in<marginalia>D. Gregor.|Magnus.</marginalia>
tuendo partes Laurentij contra Symmachum, qui
Pontifex electus est, ob culpam huiusmodi in
balneis angulanis inuentus est à S. Germano Ca-
puano Episcopo, inter calores obsequendo cuius
est orationibus liberatus. Stat ergo & Sanctum
esse, & purgatrices flammas experiri.</P>
<P>  Ad hoc respondet P. Herincx nu. 105. quod<marginalia>Responsio|P. Herincx,|ex parte ad-|missa, aliàs|resutatur.</marginalia>
hoc cùm præter communem regulam acciderit,
diuina est prouidentia dispositum, vt status non-
dum gloriosus patefieret, ne populus erraret, quod
& contingere Pontifici potuit, potiùs quàm in
Cononizatione errare eum Deus permitteret, ad
quam miraculis quidem manu ducitur, sed assi-
stentiam habet S. Spiritus. Quæ responsio satis
verosimilis est, quam & S. Seuerino applicat, de
quo statim. Addit neque Paschasium neque Se-
uerinum ostendi illo tempore, quo erant in Pur-
gatorio, fuisse ab Ecclesia vniuersali vti Sanctos
cultu publico celebratos. Vbi quidem videtur
supponere stare posse vt quis honorem Canoni-
zationis obtineat, licet ante illum in Purgatorio
fuerit. Quod quidem admittendum non esse ex
dictis constat. Pro quo & arguo. Nam si id po-
tuit accidere, non est vnde Ecclesiæ constare
queat tempus p&#x0153;nalis detentionis, quandoqui-
dem miracula non præstant sufficiens argumen-
tum. Ergo non poterit Canonizationis cultus
post breue à morte interstitium exhiberi. Hoc
autem est apertè falsum, cùm sciamus D. Anto-
nium de Padua intra annum ab obitu Canoniza-
tum, vt recognoscit ipse Pater nu. 102. & simili-
ter D. Claram anno post mortem immediato,
quam & Pontifex, cum Collegio Cardinalium,
Innocentius IV. qui exequijs interfuit voluit
statim sanctarum Virginum cultu percolere, Mis-
sa de Virgine non Martyre decantata, à quo ta-
men intento Cardinalis Hostiensis prudenti mo-
nito temperauit,</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Secundum ex S. Seuerino, de quo num. 9.<marginalia>Quid de|p&#x0153;na Seue-|rini.</marginalia>
quod tamen facilem habet solutionem à nobis
aliàs redditam, cùm ex falsa supputatione tem-
porum, aut ignorantia, talis descendat opinatio,
dum P. Seuerino id adscribitur, quod alteri est ne-
cessariò tribuendum, vt videri potest apud Car-
dinalem Baronium in Notis ad Martyrologium die
23. Octobris. Ait quidem B. Petrus Damianus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0118.jpg/>
@@1@<SE118>De certitudine Beatificationis. §. IV. & V. 103
<duolan 2><-P>ab Adraldo (alij Aldradum dicunt) Bremetensi
Prælato id, quod narrat, sic referente accepisse,
sed non vt rem nouam, sed scripto traditam: Quod
& litteris inditum esse dicebat: vnde & esse locus<marginalia>B. Petrus|Damian.</marginalia>
errori potuit. Miraculum autem Sanatæ manus
aquis feruentibus impressæ, non arguit egregiam
illam sanctitatem, quæ in D. Seuerino commu-
niter colebatur, sed Dei peculiarem & paternam
prouidentiam, qui noluit Clericum nihil tale me-
rentem graui adeò plaga percelli, vnde modicum
passum reddidit sospitati. Si hoc non placeat, so-
lutio alia paulo superiùs est tradita.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Quæ quidem potest etiam duobus alijs<marginalia>Duo casus|SS. Vlderici,|& Mauril-|lij.</marginalia>
casibus, quorum præfati non meminerunt, adap-
tari, sanctorum scilicet Vlderici, de quo in Mar-
tyrologio die 4. Iulij, Episcopi Augustani, cuius
vita extat apud Surium Tomo 4. ad præfatum
diem. Et Maurillij Rothomagensis Episcopi, de
quo Beyerlinck Tomo 6. verb. Purgatorium ex
Vincentio. Lib. 25. Cap. 4. Vbi Beluacensem vi-
detur indicare, apud quem tamen nihil ibi tale.
Fuisse autem Maurillium præfatum eximiæ san-
ctitatis virum affirmat P. Fr. Antonius de Yepes
in Historia Diui Benedicti Tomo 6. circa annum
1060. Cap. 2. vbi ait eum ab Ecclesia celebrari
simul cum S. Maurillio Episcopo Andegauensi
13. die Septembris, ex quo data aliquibus occa-
sio vt eos confunderent, & vnum & eumdem esse
crederent. Sed certè eo die in Martyrologio so-
lius Andegauensis memoria extat. Quidquid de
hoc sit. S. Vldaricus ob electionem Aldaberonis
nepotis sui, in qua humano aliquantulùm ductus
affectu, se cælos non ingressurum, nec ad Beato-
rum Societatem admittendum, nisi punitione
præmissa, in extasi agnouit, vnde ex ipsius ore
auditum illud: Nolunt me recipere impunitum. Vn-
de inferunt Scriptores aliqui vitæ eum in Purga-
torio detentum, afferentes, & inde inferentes
posse aliquem esse sanctum, & vti talem ab Ec-
clesia receptum, qui tamen Purgatorij fuerit
animaduersionem expertus. Sic P. Riuadeneira
in Flore Sanctorum Extrauagantium, ad diem præ-
fatum. Sanctus Maurillius autem cùm reuera
fuisset mortuus, ad vitam redijt, & adstantibus
testatus est se ob venialia peccata, quædam ab
introitu gloriæ repulsum, & horribili dæmonum
aspectu purgatum, & sic in pace quieuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Potest quidem, vt dixi solutio præfata<marginalia>Genuina|responsio|pro illis.</marginalia>
adhiberi: quamuis aliter videatur posse nego-
tium istud expediri. Licet enim S. Vldericus se
non recipiendum impunitum agnouerit, ante
mortem occulta potuit p&#x0153;na puniri, quandoqui-
dem ea non adeò grauis futura videtur: sanctis-
simus enim vir actus potuit feruentissimos amo-
ris elicere, & doloris pariter, quibus diminui p&#x0153;-
nam communis est Doctorum sensus. Vt autem
aliquid p&#x0153;nale interuenerit ante felicis animæ
exitum à Dei potuit prouidentia disponi. Et qui-
dem terror ille repulsæ & incerti circa p&#x0153;nam
euentus, nec non ingenua coram multis confes-
sio, p&#x0153;nalitatis non parùm habuit: & hac de
caussa ita à Deo est disposita reuelatio. Tale ali-
quid D. Annoni accidit Archiepiscopo Colonien-<marginalia>S. Annonis|visio memo-|randa.</marginalia>
si: in visione enim conspexit S. Hubertum, Ar-
nulfum, Bardonem, aliosque Episcopos in glo-
ria, ac inter eos solium augustum sibi paratum:
cumque illud conscendere conaretur, prohibuit<-P>@@

<-P>eum Arnulfus dicens eum non posse in glorio-
sum hunc consessum admitti, eo quòd vestem
eius turpis macula f&#x0153;daret. Macula hæc erat me-
moria iniuriæ sibi illatæ à ciuibus Coloniensibus,
qui eum Colonia expulerant. Euigilans ergo p&#x0153;-
nituit, absoluitque à se excommunicatos, bonis-
que spoliatos absoluit, bonisque restituit. Sic ex
Lamberto Germaniæ historico P. Cornelius in
Apocalypsis Caput 21. circa finem. Sic D. Vlde-
rico accidisse conuenienter credere possumus,
maculam scilicet ostensam, satisfactione congrua
ante morte&#x0303; diluendam. Diuus autem Maurillius,
cùm ita mortuus fuerit, vt ad vitā esset statim re-
diturus, pro non mortuo haberi potest, cui mors
vti p&#x0153;na inflicta est ad horrendum illum aspe-
ctum, vt scilicet tandem mortuus, & immacu-
lato eius exeunte spiritu, veritatem, quam de
sanctorum felicissimo fine in gloriæ portis ad-
struximus, suo exemplo comprobaret.</P>
<Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Veritas præcedentibus duobus stabilita §. §.
ampliùs illustratur, & roboratur ad-
uersantis Auctoris obiectionibus ac re-
sponsionibus profligatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>43.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ræmissa cùm scripsissem Auctore con-<marginalia>Opus Sin-|nichij ab|Auctore|quando vi-|sum, &|quid circa|illud.</marginalia>
tra obnitente non viso, sed apud Herinc-
xium inuento, ad manus ipso in scriptionis fine
deuenit, secundæ editionis, in quo non possum
non singularem eruditionem, & dicendi elegan-
tiam collaudare. Sed quidem in negotio præsen-
ti, quod erit forsitan qui laudabunt, ego cum
Apostolo dicam: Laudo vos: In hoc non laudo 1.
Cor. 11. Nihil enim in eo quod gloriosum san-
ctis, Apostolicæ auctoritati condecens, aut quod
ad fouendam possit conducere pietatem. Omissis
autem multis ex ijs, quæ à §. 258. habet vsque
ad 299. exclusiue, ea tantum attingam, quibus
videntur à nobis adducta aliquatenus infirmari,
cùm tamen reuera ampliùs inde veniant robo-
randa.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Et in primis quod de communi Ecclesiæ<marginalia>Ex commu-|ni Ecclesiæ,|sensu coar-|guitur, &|Canoniza-|tionis ritu.</marginalia>
sensu, & Fidelium constantissima & generali per-
suasione, non videtur ille curare, vnde neque pro
eo, quidquam apud ipsum. Quod autem de actu
Canonizationis diximus num. 23. ex eo impro-
bat, quia Pontifices in Canonizationis forma ni-
hil de gloria actuali sanctorum exprimunt, sed
eos tantùm Catalogo sanctorum adscribunt, sic
Cap. 68. Nos autem ex formula tali non argui-
mus, sed ex alijs actum illum solemnissimum in-
tegrantibus, vt ibidem ostensum. Ex formula au-
tem etiam arguere possumus, quatenus titulo
sancti concesso cum ijs specialibus prærogatiuis,
quæ in Canonizatione pariter conferuntur, ex ijs
habetur eum regnare cum Christo in cælis; tales
enim honores sunt, vt nequeant nisi talibus ex-
hiberi. Ex quibus inuocatio publica est à Ponti-
fice inchoata, ad eumdem alios exhortante. Ad
quod quidem responsio extat apud ipsum satis lu-
culenta Cap. 73. vbi eruditè ostendit animas in
Purgatorio existentes iuxta multorum senten-
tiam & orare pro viuis, & orari ab ipsis posse. Sed
certè ex eo ipsius non habetur intentum, neque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0119.jpg/>
@@1@<SE119>104 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>argumenti nostri robur infringitur: nam ex om-
nibus ab Auctore adductis tantùm infertur id esse
probabile: cùm tamen nos certitudinem absolu-
tam exigamus, quæ ad publicas preces, & præser-
tim in Missæ Sacrificio est necessaria; vnde Ec-
clesiæ consuetudo inuocationem huiusmodi non
patitur. Ergo cùm Pontifex orat, & ad orandum
Fideles exhortatur, eum, quem orat, cum Christo
regnantem agnoscit: quandoquidem oratio eius
adeò publica & solemnis est, neutiquàm erga ex-
clusos à gloria fundi permissa. Quis autem au-
deat, quod à Diuo Thoma, & tot grauissimis
scriptoribus est negatum, nisi valde præcipiti as-
seueratione, certum affirmare? Quando & sunt,
qui certum censeant oppositum, vt P. Valentia
Puncto citato.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Deinde ex sanctis veteris Testamenti ar-<marginalia>Argumen-|tum ex San-|ctis legis ve-|teris ener-|ue.</marginalia>
gumentum, qui Canonizati quidem Dei testi-
monio sunt, & eorum Catalogus à Siracide con-
textus Eccli. 44. & seqq. qui orari certissimè po-
tuerunt, cùm tamen non dum essent beati, enerue
prorsus est. Ritus enim, quem Ecclesia in Cano-
nizatione obseruat, talis est, vt gloriam sancto-
rum reddat manifestam, & vt regnantes cum
Deo debent inuocari. Quòd si Canonizatio di-
cenda sit attestatio de veterum sanctorum sancti-
tate, illa profectò alterius rationis est, sicut di-
uersa fuerunt sacramenta, Sacrificia, & ritus co-
lendi Deum. Vnde pro nullo veterum sanctorum
instituta solemnitas, aut publicus cultus, eam glo-
riam reseruante Deo sanctis legis gratiæ, quibus
cæli portæ reseratæ. Licet non defuerit publici
cultus assertor, pro quo & debuit Canonizatio<marginalia>An cultus|publicus pro|illis.</marginalia>
præcedere, vt videri potest apud Contelorium
Cap. 3. num. 1. Sed certè non ille talis, vt dixi, &
cuius præter laudes mentio nulla. Et inuocari illi
quidem potuerunt, quia non erant in p&#x0153;nali car-
cere de satisfactione soliciti, quæ eorum peccatis
responderet, sed in loco, qui in Euangelio voca-
tur Paradisus, in quem Lazarus portatus ab An-<marginalia>Quid de in-|uiocatione.</marginalia>
gelis, & Latroni à Christo promissus, vnde & si-
gnificauerat Deus gratas sibifuturas eorum pre-
ces, qui ad ipsos in suis necessitatibus confuge-
rent, quod & de Elia atque Henoch modò etiam
admittendum. Cùm tamen pro animabus in Pur-
gatorio detentis nihil tale significatum inuenia-
mus. Et hoc quidem quomodocumque animæ
ab ingressu in c&#x0153;lum impeditæ existant, etiam
sine ignis tormentis, iuxta reuelationes aliquas,
de quibus Auctor. Cap. 69. ab eodem & alijs ap-
probatas: cùm sit eadem ratio, p&#x0153;nalis inquam
status, sine aliqua Dei insinuatione vt tales pos-
sint publicis orationibus exorari: & aliàs incer-
tum valde sit, quod de talistatu dicitur, quod
non defuerunt qui censura dignum fuerint arbi-
trati.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Prætereà. Fundamentum ex Pontificijs<marginalia>Ex Canoni-|zationum|Bullis vrge|tur, quid-|quid de for-|mula Cano-|nizationis|sit, quæ ex-|plicatur.</marginalia>
Canonizationum Bullis, in quibus de sanctorum
gloria illustre testimonium perhibetur, ex eo co-
natur conuellere, quòd testimonium tale vix in
vna aut altera extet, & pro eo esse ratio specialis
potuit, quia gloria sic Canonizatorum potuit
specialiter reuelari. Præsumendum ait ille §. 264.
eos non sine sufficientibus rationum momentis
tali forma hîc & nunc vsos fuisse, sed vel particu-
laribus reuelationibus, cælestibus apparitionibus,
aut miraculosis quibusdam operationibus legiti-<-P>@@

<-P>mè probatis, quales in SS. Paulo Eremita, Mar-
tino, Benedicto, & Theresia. Quando autem
communi forma vtuntur, illud solùm decernere
ac definire censendi sunt, quod ipso verborum
tenore pronuntiauerint; nimirùm eum, qui Ca-
nonizatur, sanctum esse, & sanctorum Catalogo
adscribi. Sed certè modus hic philosophandi à
veritatis tramite conuincitur deuiare, ex eo quòd
licet in forma Canonizationis de Canonizati glo-
ria mentio non habeatur expressa, habetur tamen
implicitè, vnde in Bulla Canonizationis apertiùs
ea, quæ in illa continentur, & luculentiùs decla-
rantur. Id autem non in vna aut altera, sed in om-
nibus, aut ferè omnibus, quod ad gloriam spectat
inuenitur, vt probatum relinquimus §. 3. & 4.
& quidem non ex specialibus reuelationibus, aut
miraculosis operationibus in quibusdam potiùs
quàm in alijs accidere ex eo euincitur, quòd sci-
licet, vt diximus, non in vna aut altera Bulla, id
reperiamus, sed in fere omnibus. Et prætereà
in illis nullæ speciales reuelationes occurrunt, aut
miraculosæ operationes, quæ non sint omnibus
ferè communes: gloriam enim sanctorum suo-
rum Deus & miraculis & reuelationibus ante
eorum Canonizationem frequentissimè mani-
festat.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> In Bulla Canonizationis S. Caroli §. 43.<marginalia>S. Caroli|miraculosæ|reuelationes|ante Cano-|nizationem.</marginalia>
sic de sanato infante: Qui post paucas horas ex-
pergefactus, matrem vocat, eique refert Cardinalem
suum morbi locum manu, in qua lucidum gereret an-
nulum, tetigisse ac sanasse. & §. seq. de quodam
Papiensi Bernardino à suffocatione in Ticino
flumine liberato sic additur: Eductus planè incolu-
mis, sese B. Carolo rubris induto vestibus sustenta-
tum, ne mergeretur, narrauit &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> In Bulla pro sancto Parente IGNATIO<marginalia>Similes in|Dt IGNA-|TIO.</marginalia>
illud inter alia, quod sicut præcedentia, & gloriæ
testimonium præsefert, & miraculosam opera-
tionem cum reuelatione connexam. Ioannes Leida
Maioricensis in valde acutam & periculosam febrim
inciderat: augebat periculum maxima stomachi nau-
sea: post duodecimum, vel tertium decimum diem
aucto periculo, cùm Deo sese per merita B. IGNATII
impensè commendasset, sequenti nocte somno exci-
tatus, magno splendore circumfusum cubiculum vi-
dit, & vxorem inclamans, Nonne, inquit, vides me à
B. IGNATIO sanatum? & illucescente die sanus
& valens &c. Similes alios vitæ scriptores accu-
mulant.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> In Bulla pro S. Francisco Xauerio inter<marginalia>Pro S. Fran-|cisco Xaue-|rio.</marginalia>
plurima post mortem illud: In eadem vrbe (Goa)
c&#x0153;co cuidam Sanctus per quietem apparuerat, eum-
que monuerat vt ad Ecclesiam eius visitandam, oculo-
rum lumen ibi recepturus pergere non differret.
Paruerat fideliter homo, ac dum per nouem dies ante
Franeisci imaginem orabat, repentè discussa om-
nis cæcitatis caligine senatus erat, & perfectè vi-
derat.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> In Bulla pro S. Didaco Complutensi à<marginalia>Pro SS. Di-|dato &|Hyacintho.</marginalia>
Sixto V. peracta reuelatio habetur eiusdem san-
cti, & sanitas consecuta eamdem in Carolo Prin-
cipe Philippi Secundi Hispaniarum Regis primo-
genito. & vt de operationibus grande aliquid
adijciamus in Bulla pro D. Hyacintho legitur no-
bilem quemdam Polonum ab equo, quem agita-
bat, excussum, effractis & contusis totius cor-
poris membris statim mortuum, reuocatum ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0120.jpg/>
@@1@<SE120>De certitudine Beatificationis. §. V. 105
<duolan 2><-P>vitam, & integræ sanitati restitutum ipso die,
quo sancti corpus fuerat illatum sepulchro, cùm
defuncti corpus delatum ad illud fuisset,</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Iuxta quæ dicendum est id, quod vt spe-<marginalia>Gener alis|pro omnibus|ratio osten-|ditur.</marginalia>
ciale asseritur in aliquorum Canonizatione, vt
D. Francisci de Paula, & S. Catharinæ Senensis,
in omnibus ferè Canonizatis occurrere, vnde &
in omnibus Bullis pro eisdem, id exprimi potuis-
se; ac proptereà rationem discriminis, quæ addu-
citur, nullius esse momenti. Et insuper cùm in
omnibus prædictis eadem sit seruata Canoniza-
tionis forma, & nihilominùs de Canonizatorum
gloria nequeat dubitari, immeritò ex illa opposi-
tum colligi tot manifestis testimonijs expugna-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Circa Assertionem secundam, pro qua fir-<marginalia>Pro Bulla|S. Birgittæ|disiecta im-|probabilis|explicatio.</marginalia>
mamentum validissimum ex Bulla pro B. Brigitta
produximus, est apud præfatum scriptorem sin-
gularis ad illud infirmandum explicatio, sic enim
ille §. 280. Tertiò notanda est proprietas verbi Par-
turijt; minùs quippe est parturire, quàm actu parere.
Et illud præcedit, istud subsequitur. Cùm Augustus
Cæsar in vtero adhuc materno delitesceret, prodigium<marginalia>Suetonius.</marginalia>
Romæ (refert Suetonius in Augusto Cap. 94) factum
publicè, quo denuntiabatur Regem Populo Romano
naturam parturire. Nondum ille regnum adeptus
fuerat; immò nec ex vtero matris in lucem prodie-
rat. Hæc ille. Iuxta quæ id videtur consequen-
ter asserendum sanctorum nullum statim à morte
felicitatem consecutum. Id constat, quia omnes
eos præsens dicitur vita parturire, vt habetur in
D. Augustino Serm. 20. de sanctis, quem Ecclesia<marginalia>D. August.</marginalia>
legit in Festo Natiuitatis S. Ioannis Baptistæ, sic
enim ille: In alijs sanctis & electis Dei nouimus
illum diem coli, quo illos post consummationem labo-
rum, & deuictum triumphatumque mundum, in per-
petuas æternitates præsens hæc vita parturijt. Sic ille.<marginalia>Sanctos quo-|modo dica-|tur præsens|vita partu-|rire.</marginalia>
Cùm ergo id sit nefas admittere, necessariò fa-
tendum est aliter fore S. Doctoris sententiam
accipiendam. Vt scilicet eo die, qui vltimus san-
ctis, eos pari contigerit, sed cum præcedenti do-
lorum apparatu (post consummationem laborum)
verbi proprietate seruata: est enim parturire idem
ac laborare in partu, aut cum dolore parere, pro
quo Latinæ linguæ magistri. Constat autem
aliter non posse dictam sententiam intelligi, quia
præsens hæc vita eos parturire dicitur eo, quo
sancti moriuntur die; post mortem autem cùm
præsens iam vita desierit, nihil potest circa eo-
rum parturitionem præstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Prætereà est ratio alia euidens, nam D.<marginalia>Euidens|contra ad-|uersarium|instantia.</marginalia>
Augustinus de cultu est sanctorum locutus, qui
suo tempore eisdem præstabatur; ille autem solis
Martyribus competebat, vt est apud omnes, qui
vel modicum de antiquitate nouere, notissimum.
Eos autem eodem, quo passi sunt, tempore, glo-
rificatos in cælo, dogma est in Ecclesia penitus
inconcussum, de quo diximus n. 33. Iuxta hanc
ergo certissimam regulam locutus D. Augusti-
nus, & Bonifacius item, quando de D. Brigitta
sententiam, quam vidimus, vsurpauit. Addo ver-
bum præfatum etiam pro significando partu sine
dolore in sacris scriptis assumptum inueniri. Pro-
uerb. 8. v. 16. Ante omnes colles ego parturiebar.
Vbi de diuina sapientia est sermo. Et in hymno
pro Virginibus, IESV corona Virginum, Quem
Mater illa concipit, Quæ sola Virgo parturit &c.<-P>@@

<-P>Et iuxta hunc sensum verosimile est D. Augusti-
num & Pontificem locutos, licet præcedens plus
de mysterio ac doctrina videatur continere. Iuxta
vtrumque autem corruit præfata scriptoris, quo-
cum agimus, explicatio.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Aliæ contra eumdem efficaces & peculia-
res impugnationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>54.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ergit ille, & quod ex hymnis sacris pro<marginalia>Incongrua|explicatio|circa parti-|culas Ho-|die, & Hac|die. in Sacris|officijs.</marginalia>
demonstranda præsenti veritate protuli-
mus, ita accipiendum asserit, vt cùm dicitur Ho-
die, vel Hac die, afficiat verbum Meruit: secundo
vt afficiat verbum Scandere, & iuxta priorem
constructionem planum est non importari adep-
tionem beatitudinis eo die habitæ, sed dumtaxat
promeritæ: promeruit enim Confessor suo tem-
pore Scandere beatas sedes, quia eo die cursum
consummauit, cui perseuerantiæ promissa est
gloria: quia nimirum eo die in gratia decedendo
impleuit conditionem, sub qua ei est vita æterna
repromissa suo tempore reddenda, iuxta doctri-
nam Concilij Tridentini Seßione. Cap. 16. & Ca-
none 32. Id quod confirmat ex verbis D. Augu-<marginalia>D. August.</marginalia>
stini superiùs adductis nu. 52. post quæ sic imme-
diatè. In alijs consummata vltimi diei merita cele-
brantur; in hoc etiam prima dies, &c. Non ergo
adeptio gloriæ, sed consummatio meritorum ce-
lebratur: Vim etiam facit in eo, quod de D. Io-
anne dicitur, cuius celebratur Natalis dies, nec
tamen propterea dies obtentæ gloriæ fuit: vt ex
eo appareat non rectè inferri ex eo quòd sancto-
rum celebratio dicatur eorum Natalis, ad obten-
tam eo die gloriam esse referendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Vt ab hoc vltimo incipiamus, satis profe-<marginalia>Falsitas eius|ostensa, &|profligata.</marginalia>
ctò leue apparet, id quod de spirituali natiuitate
dicitur, Natalis nomine designata, quæ Sanctis
dum moriuntur, obtingit, vnde & cælestis bea-
titudo, ex corporali velle falsum ostendere, cùm
manifestissimum sit, sanctos, dum corporaliter
nascuntur, non ideò esse beatos, & id esse ab Ec-
clesiæ sensu penitus alienum. Iam explicatio di-
cta de merito gloriæ, & non de adeptione apertè
conuellenda ex Ecclesiæ prudentissima obserua-
tione: cùm enim multi Sancti Confessores ijs
celebrenter diebus, in quibus eorum non accidit
mors, propter impedimenta aliqua, iubet vt loco
versuum illorum. Hac die lætus meruit Beatas Scan-
dere sedes, dicatur, Hac die lætus meruit supremos
Laudis honores. Ergo quia iuxta mentem Eccle-
siæ est, cùm de beatis sedibus agitur, eas à S.
Confessore in die mortis eius obtentas: quod ta-
men nequit stare quando eius fest&#x0169; alio die cele-
bratur. Si enim de meritò tātum ageretur, stare id
verissimè posset iuxta præfatam explicationem,
eum scilicet die talisedes beatas meruisse, etiamsi
dies mortis non sit. Nam cùm dicitur hac die
meruisse supremos laudis honoris, significatur
Confessorem sanctum ita sanctè vixisse, vt se-
quentia declarant: Qui pius, prudens humilis pu-
dicus &c. Vita dum præsens vegetauit eius Corporis
artus. Id quod pro Canonizatione obseruatur, vt
scilicet is, de quo sic honorando agitur, vitam
duxerit continuè gloriosam, vt loquitur Innocen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0121.jpg/>
@@1@<SE121>106 Auctarij Indici. Pars V. Sectio I.
<duolan 2><-P>tius scribens in Cap. Audiuimus de Reliquijs & ve-
ner. sanctor. Ergo illa etiā die, in qua eius celebra-
tur memoria. Atqui sicut ea die meruisse dicitur
honores tales, dici etiā potest & debet sedes bea-
tas meruisse. Ergo nulla erat mutationis præfatæ
necessitas: & cùm facta sit, ex ea mens Ecclesiæ
redditur manifesta, quæ quidem consummata
Sanctorum celebrat merita, sed cum eorum pa-
riter fructu, corona inquam iustitiæ consumma-
tioni tali respondente.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Iam ad aliud ex hymno laudum de mi-<marginalia>Migratio ad|sidera quo-|modo Sin-|nichius ex|ponat.</marginalia>
gratione inter sidera in Natali recurrente die, non
magis verosimili expositione respondet adducto
Psalmo 113. In exitu Israel de Ægypto. Vbi
cùm de exitu loquatur vates, & gestis in ipso,
longa tamen temporis spatia est intercurrisse
compertum: Mare, inquit, vidit, & fugit. Et sta-<marginalia>Psal. 113.</marginalia>
tim: Iordanis conuersus est retrorsum. Et tamen in-
ter maris fugam, & retrouersionem Iordanis,
quadraginta ferè anni transierunt. Non ergo
phrases istæ ex mente Ecclesiæ important cæle-
stis beatitudinis adeptionem superuenisse defun-
ctis absque interiecta plurium dierum, vel men-
sium, vel etiam annorum remora; sed ipsorum
migrationem de corpore non fuisse descensionem
in tartarum reproborum, sed accessionem potiùs
versus paradisum electorum. Qui autem accedit,
non eo ipso peruenit, sed saltem appropinquat.
Dicere solemus (inquit Augustinus Lib. 2. de con-<marginalia>D. August.</marginalia>
sensu Euangel. Cap. 20.) acceßisse aliquem, etiam
antequàm perueniat illuc, quò dicitur acceßisse: vnde
etiam dicimus, parùm acceßit, vel multùm acceßit
eò, quo appetit peruenire. Sic ille: iuxta quem ex-
plicandi modum, cùm dicitur Migrauit inter side-
ra, idem est atque acceßit ad sidera, ad ea aliquan-
do peruenturus.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Sed certè incredibilis ex eo statim appa-<marginalia>Sed explica-|tionis aperi-|tur absurdi-|tas.</marginalia>
ret absurditas. Inprimis enim violentia verbis
manifestæ assertionis infertur, & omnibus vt ia-
cent intellectis, quia in eo inconueniens occurrit
nullum, fauetur sanctis, & Ecclesiæ consulitur
veritati. Deinde, ex eo sequitur stare illud posse
cum remora longissima, quæ plurium annorum
esse queat. Et cum Plurium dicitur, & similiter ex
Ægyptiaco exitu deducantur, contingere posse
vt sit quadraginta: & hoc parùm, nam Canoniza-
tio gloriæ testimonium est, sed securæ illius ad-
optionis: vnde & post Canonizationem accidere
potest S. Confessorem diu in purgatorio cruciari.
Cùm autem ante Canonizationem plures soleant
anni decurrere, immò & quamplures, vt in Diuis
Isidoro Agricola, Hyacintho, Raymundo, & alijs
constat euenisse; fiet ex eo longissimam posse
contingere detentionem. Quod equidem non
video quomodo salua pietate possit sustineri. Ex
quo & fit explicationem datam de accessione non
posse constare: neque enim accedere dici potest,
qui per plura annorum spatia à cælo abest, remo-
tus, & exul à cælesti patria. Pro quo & faciunt
dicta n. 30. & vt de migratione aliqualiter tole-
rari explicatio dicta queat, quid ad illud, quod in
eodem hymno sequitur? Polluta sorde deputans
Ouans tenet c&#x0153;lestia. Vbi plusquàm accessus cer-
nitur, triumphalis inquam ingressus, & pos-
sessio.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Et quidem citatus scriptor, vt vidimus n.<marginalia>Ex conces-|sione pro|Sanctis ali-</marginalia>
46. admittit respectu aliquarum Canonizatio-<-P>@@

<-P>num stare posse id, quod contendimus, gloriam<marginalia>quibus im-|pugnatio|efficax in-|structa.</marginalia>
scilicet sanctorum in eisdem declaratam. Atqui
iuxta explicationem ipsius pro nulla extat suffi-
ciens fundamentum. Cùm enim dicitur sanctum
ad gloriam euectum, dici potest non de imme-
diata glorificatione intelligendum, sed de acces-
su, qui gloriæ assecutionem potest plures per an-
nos antecedere. Argumentum autem ex Psalmo
desumptum satis est debile, quando ex eo fieret,
iuxta nuper dicta, de nullius sancti glorificatione
statim à morte constare. Deinde ipse narrationis<marginalia>Psalmi 113.|expositio ge-|nuina.</marginalia>
tenor indicat apertè quomodo ea, quæ sequun-
tur, sint accipienda, de quibus aliàs ex scripturæ
sacræ narratione constabat. Ex quo & arguo.
Nam cùm dicitur, In exitu, necessarium est in-
telligi aliqua ex ibi dictis verè in exitu contigis-
se, vti reuera contigerunt; mare scilicet vidisse,
& fugisse, & alia, in quibus Deus se sanctum &
potentem ostendit: hoc enim est factam esse Iu-
dæam sanctificationem eius, & Israel potestatem
eius, quia scilicet sanctitatem & potestatem suam
circa populum electum reddidit manifestam.
Quod quidem in casu præsenti non est inuenire,
cùm nihil gloriæ dicatur obtentum, sed sanctos
eam à longè salutantes iuductos videamus, iuxta
Apostolum. Heb. 11. v. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Plus illud videtur habere momenti, quod<marginalia>Obiectio ex|SS. veteris|Testamenti|ab Ecclesia|celebratis, &|nonnullis|aliis.</marginalia>
ex sanctis desumitur, quibus præfatæ nequeunt
laudes applicari, vt Diuis Ioachimo, & Iosepho,
quos constat non receptos in cælum, in eo, qui vt
eorum Natalis celebratur, die; & idem est de
alijs veteris Testamenti sanctis in Martyrologio
contentis, quorum si concedatur celebratio, eo-
dem modo est in præfatis hymnis pronuntian-
dum, vt etiam de SS. Paschasio & Seuerino, vbi
acciderit eosdem celebrari. Sed de his postremis
iam dictum §. 4. Ad alios dico quærendum sen-
sum congruum, iuxta quem stare laudes possint,
& ita admitti ex parte posse, quem pro alijs præ-
fatus scriptor generalem esse contendit; meruisse
inquam gloriam, quam hodie possident: ita vt
scandere non dicat primarium ascensum, sed per-
seuerantiam in illo, quia sanctis gloria semper est
noua. Item iuxta dicta nu. 55. Hac die meruisse
dicuntur, quia etiam in illa gloriam meruerunt,
cùm nulla ipsis dies sine linea transierit, conti-
nuato cursu meritorum. Addi potest, licet ipsis<marginalia>Obseruanda|doctrina cir-|ca ritus sa-|cros.</marginalia>
non congruat in rigore vt dicitur, recitari tamen
vt commune alijs, quia non pro quolibet sancto
est nouus hymnus concinnandus. Sic in hymnis
præfatis accidit: in priori enim extabat illud, &
multis in Ecclesijs, in quibus nulla facta mutatio,
iuxta Pontificiam permissionem, extat adhuc:
Ad sacrum cuius tumulum frequenter &c. Et tamen
frequentia miraculorum non reperitur in om-
nibus, immò neque sepulchra sunt cognita ali-
quorum. In altero illud: Hic nempe mundigau-
dia, & luculenta prædia Polluta Sorde deputans. Per-
uenit ad cælestia, seu Ouans tenet &c. Licet enim
quod de cælestium possessione dicitur, omninò
certum sit, quia prioribus consonat, Migrauit in-
ter Sidera. Quòd tamen luculenta prædia con-
tempserit, nequit de omnibus affirmari; cùm ex
Confessoribus plurimi talia non habuerint prędia,
vt D. Isidorus Agricola, S. Didacus Complu-
tensis, & alij. In hymno pro vno Martyre sic
habetur: Fundensque pro te sanguinem Æterna bo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0122.jpg/>
@@1@<SE122>De certitudine Beatificationis §. VII. 107
<duolan 2><-P>na poßidet. Non fudisse autem omnes sanguinem
certissimum est, quod & mutatio in aliquibus
Octaui Responsorij manifestat. Pro pluribus ita:
Hi pro te furias, atque minas truces Calcarunt ho-
minum, sæuaque verbera: Ceßit his lacerans fortiter
vngula, nec carpsit penetralia. Traduntur igni Mar-
tyres, & bestiarum dentibus: Nudata pendent viscera
&c. Quæ quidem in omnibus non fuisse clarius
est, quàm vt in eo probando insumere tempus
debeamus. Pro sanctis etiam feminis in earum
festis mulieris fortis laudes resonant à Salomone
contextæ Prouerb. 31. & tamen exploratissimum
est non omnes fuisse matres familias, aut vxora-
tas, aliaque ibidem contenta peregisse. Sensus
ergo congruus pro omnibus esse potest, sanctum,
de quo agitur, vnum esse ex illorum ordine, de
quibus talia prædicantur, cui & multa compe-
tant, quæ inter communes laudes decantan-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Si dicas potuisse Ecclesiam in festis præ-<marginalia>Circa DD.|Ioachimum|& Ioseph,|cur in hym-|nis non facta|variatio.</marginalia>
fatis Diuorum Ioachimi & Iosephi eam muta-
tionem indicere, quæ pro alijs Confessoribus ad-
hibetur, vt Sedes beatæ in Laudis honores muta-
rentur. Quod cùm non ita factum sit, videtur
ex eo inferri, in primis illam non fuisse aliàs ne-
cessariam, quandoquidem in dictis Patriarchis
verus retinetur sensus, ita & in alijs posset retine-
ri. Deinde, in alijs, pro quibus variatio statuitur,
dies est certus mortis, pro quo indicando sic sta-
tutum: vnde dies pro dies substituitur. In Diuis
autem prædictis non sic accidit, vnde ex ea parte
peculiaris videtur dispositio requisita. Ad quod
dico potuisse quidem circa omnes ita disponi:
vnde ante Vrbanum VIII. nulla extabat in hym-
nis variatio: conuenientem autem visam fuisse
ob vitandum errorem aliquorum. Et potuit equi-
dem circa Diuos præfatos illa constitui: ex eo
autem non ita factum, quia cum dies tales vt eo-
rum proprij sint communiter in Ecclesia recepti,
reuera ita esse potuit, vt scilicet in eisdem mor-
tui, in quibus ab eadem celebrantur. Quòd si vt
aliorum, pro quibus variatio præcipitur, statuere-
tur pro ipsis, iam dies, in quibus celebrantur,
certò viderentur exclusi. Vnde ad id quod vlte-
riùs vrgebatur, debuisse quidem pro illis peculia-
rem dispositionem induci, ex dudum dictis fit sa-
tis: peculiaris enim dispositio est, vt cùm dies sit
eorum mortis incertus, more aliorum non tra-
ctentur, sed ad diem, in quo celebrantur, respe-
ctus habetur, ne ille, in quo esse illa potuit, peni-
tus excludatur. Dignissimi sanè illi hymnis pe-
culiaribus, quibus honorati Diui Hermenegil-
dus, Martina, & Theresia, & erit fortè in aliquo
ea cura Pontifice, quam laudabit omnis Ecclesia
sanctorum.</P>
<Z><A+1>§. VII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa splendores & radios in Sanctorum
imaginibus communis Ecclesiæ sensus
propugnatus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>62.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis loquens Auctor, quibus sancto-<marginalia>Radiorum|coronam si-|gnum esse|prognostic&#x0169;|vt teneat|Sinnichius.</marginalia>
rum gloria designatur, fatetur quidem
ita esse nu. 288. pro quo Cardinalem Bellarmi-
num, P. Serarium, & Mag. Castellinum adducit,<-P>@@

<-P>sed contrarios ipsi, quandoquidem illi signum
esse gloriæ demonstratiuum affirmant, ille prog-
nosticum, futuræ inquam: splendorem enim ali-
quando sanctis, dum viuerent, infuisse, ex Moyse
& Elia in Transfiguratione Domini, Diuo Ig-
natio, ac S. Philippo Nerio probat, nec non
ex D. Carolo Borromæo, cuius eximiæ sancti-
tatis splendorem præmonstrauit Dominus magno
& insolito lumine, qua nocte puer nascebatur
(& quidem in originali peccato) super mater-
num cubiculum compluribus visum, vt in Bulla
Canonizationis habetur, & in sacris Officijs. Elias
permissus cum radijs depingi, etsi nondum bea-
tus; quod & in D. Ioanne Euangelista est indu-
bitatum, de cuius tamen morte non est omni-
moda certitudo, quibusdam probabiliter negan-
tibus, de quibus idem §. 273. & Lezana Consulto
3. num. 116. & seqq. Adduntur & Coronæ super
40. Martyres visæ descendere, quæ quidem pro-
gnosticum tantùm gloriæ signum præseferebant.
Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Sed contra hæc stat Primò auctoritas scri-<marginalia>Multis ra-|tionibus im-|pugnatus.</marginalia>
ptorum omnium de signo demonstratiuo atte-
stantium. Secundò communis sensus Fidelium.
Tertiò, quod sequeretur signum esse falsum: cùm
enim sancti sint in gloria, & cælestibus splendo-
ribus illustrentur, signum prognosticum falsum
erit, cùm sit tantùm futuri luminis ostensiuum.
Quartò, signum ideò constituitur, vt videntes, eo
perspecto, ad rem per illud significatam dedu-
cantur: Atqui Fidelium nullus splendore prædi-
cto perspecto futuram sanctorum gloriam intel-
ligit: ergo non est prognosticum. Quintò, in ijs,
in quibus Auctor agnoscit declaratam gloriæ
adeptionem cultu Canonizationis exhibito sig-
num prædictum apponitur, in quibus dici nequit
esse prognosticum; & tamen in alijs non aliter
apponitur, aut cum nouo significationis modo:
ergo idem est in omnibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Nec valet si dicatur esse prognosticum<marginalia>Non solùm|gloriæ cor-|poris futuræ,|sed præsentis|in anima|esse demon-|stratiuum.</marginalia>
respectu gloriæ corporum futuræ in resurrectio-
ne, quando Saluatorem expectamus, qui reformabit
corpus humilitatis nostræ configuratum corpori clari-
tatis suæ, vt Apostolus loquitur Philip. 3. Nam
dubitari nequit quin signum præfatum pro sig-
nificanda gloria animæ disponatur, cùm hic sit
receptissimus omnium sensus, & Doctorum ita
contestantium, pro quo est ratio euidens; Nam
beatitudo propriè est in anima, ex qua in corpus
tamquàm effectus consequens claritas deriuatur:
ergo pro illa præcipuè debuit signum applicari,
lumen indicans gloriæ, & illius effectum, claram
Dei visionem, quæ & ipsa vtpotè talis, claritas
est, qua beati spiritus illustrantur. Hoc ergo ad-
misso vti irrefragabili, probationes adductæ cur-
runt, rem hanc reddentes manifestam.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Adducta in contrarium non vrgent, fate-<marginalia>Obiecta dis-|cussa.</marginalia>
mur enim multoties Dei seruos etiam viuentes
in vita mortali splendoribus illustratos: modò au-
tem non de splendore quolibet agimus, sed de co-
loribus expresso ex institutione Ecclesiæ ad desi-
gnandam sanctorum gloriam adhibito. Et potest<marginalia>S. Elia vt|congruat|splendor.</marginalia>
ille quidem S. Eliæ esse communis ex ipsius Ec-
clesiæ concessione, pro quo adducitur Lezana
Consulto citato num. 93. Sed Auctor hic Eliam<marginalia>Quod de S.|Ioan. Euan-|gelista.</marginalia>
Deum clare videre longo ibi discursu conten-
dit. Quod & de B. Ioanne Euangelista commu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0123.jpg/>
@@1@<SE123>108 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>nis etiam Doctorum sensus amplectitur, cui præ-
fatus Auctor, quod Eliæ concedit, non audebit
denegare. Mihi certè exploratissimum est, sicut
& P. Cornelio in Ioan. 21. v. 22. qui omnino vi-
dendus, Diuum Ioannem cælesti gloria potiri
post mortem in Domino felicissimam: quod si
aliter forsitan contigisset, id tamquàm singulare
aliquid à communi regula exorbitans, non est
trahendum in exemplum. Sicut neque Canoni-
zatio Eliæ, & multò id potiùs de Virgine asse-
rendum. Templa in Diui Petri adhuc viuentis
honorem erecta, si reuera ita fuit, quod satis ta-
men est dubium, ita accipiendum, vt in illis tanti
esset venerabile nomen Apostoli, eo quòd ad il-
lorum erectionem aliquid contulisset, vt dicitur
Basilica Constantiniana, Liberij, Sixti & Matriti
Dom. Mariæ de Aragon. Quod autem addit
Lezana de templo ædificato in D. Ioannis Euan-
gelistæ honorem, apocryphum est, sicut & Au-
ctor, ex quo prolatum, Abdias scilicet Babylo-
nicus, talis iudicio Ecclesiæ declaratus. Hoc vo-
lumus, hoc contendimus, hoc probamus, iux-
ta ritum, quem à priscis temporibus Ecclesia
seruat, Canonizatione sanctos beatos declarari, &
signum illud splendoris non adeò antiquum, tale
esse vt pro gloria declaranda deseruiat, nisi ex spe-
ciali Ecclesiæ concessione pro aliquo secus vene-
rit affirmandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Videtur autem Lezana eiusdem cum Sin-<marginalia>Lezana vt|videatur|cum Sinni-|chio sentire.</marginalia>
nichio sententiæ, sic enim scribit Consulto illo
3. num. 116. de S. Ioanne locutus, & incerta
eius beatitudine: Nihilominus Ecclesia festum ip-
sius indubitanter celebrat, absdubiè credens, ad hoc,
quòd aliquis sanctus ab Ecclesia solemni ritu Officij
diuini colatur, necessarium non esse illum esse mor-
tuum, comprehensorem, aut beatum, sed verè san-
ctum, in gratia confirmatum, & in tali statu, quo
Fidelium preces, quæ ad Deum per eius interceßio-
nem funduntur, exaudiri poßint. Hæc ille: cui da-<marginalia>Sed explica-|tus inmeliori|sensu.</marginalia>
mus per potentiam absolutam ita posse fieri si
videlicet constaret Ecclesiæ aliquem ea omnia
habere, quæ ab ipso recensentur, vt si alius esset
futurus Elias, ad similia electus officia, porten-
tosè translatus, pro quo peculiaris fieret reuelatio.
Iuxta cursum autem rerum, quem vsque ad fi-
nem sæculi videtur habitura, nullus nisi post
mortem Canonizationis honorem consequetur,
cum ipsius gloriæ certitudine: quod quidem à
præfato scriptore neutiquàm est negatum, aut
est credibile fore negandum, & ita Sinnichio sua
in assertione non consonans. Præterquàm quòd
Lezana statum requirit honorificum, vt interce-
dere sancti possint, qualem in Elia explicat n. 119.<marginalia>Eliæ status.</marginalia>
vbi ait eum non in carcere tribulationis, sed in
Paradiso exultationis: non in terra miseriæ &
tenebrarum, sed in splendidissimo & amænissi-
mo habitaculo constitutum. Id quod Sinnichio
non esse necessarium arridet, qui Canonizatos in
Purgatorij carcere aptos æstimat, vt per eos pos-
sint preces ad Dei exauditionem deseruire.</P>@@

<Z><A+1>§. VIII.
Nonnulla alia exhibentur cum auctario
doctrinæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>67.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X trium sanctorum Canonizatione à<marginalia>Ex Canoni-|zationibus à|Ioanne 22.|peractis dis-|ficultas spe-|cialis; eoquod|ille animas|non beandas|ante genera-|lem resurre-|ctionem sen-|tiebat.</marginalia>
Ioanne XXII. peracta, scilicet S. Lu-
douici Episcopi Tolosani, S. Thomæ Herfor-
diensis, in Anglia Præsulis, & S. Thomæ Aqui-
natis, argumentum sumit præfatus scriptor, &
prosequitur Cap. 67. & seqq. Is enim Pontifex in
eo fuit erroneo sensu, vt existimaret iustorum
animas non beari, neque beandas ante corporum
generalem resurrectionem, quem tamen mori-
turus explosit ingenua retractatione. Ante re-
tractationem autem tres prædictos sanctorum
Catalogo adscripsit: quorum animas cùm non
fore beandas vsque ad futurum censeret articu-
lum, fit ex eo, stare Canonizationem posse sine
gloriæ certitudine: eam enim conferre Canoni-
zatio non potuit, quæ iuxta Canonizantis est
mentem accipienda, & circa hoc satis erat mens
comperta Pontificis gloriam in sanctis ante re-
tractationem penitus abnegantis. Quam diffi-
cultatem vt soluat tres proponit dicendi modos.
Prior est Pontificem quando Canonizauit, sen-
sum omninò fidei consonum habuisse, quem
abiecit posteà, sed pridie ante mortem resump-
sit: quæ varietas licet in senibus frequens non
sit, visa tamen in quibusdam, vt in Tertulliano,
ac sulpitio Seuero, circa quod eruditè discurrit.
Non tamen in eo conquiescit, eo quòd testis illius
temporis, cui fides debeat adhiberi, non adsit, &
ita videtur voluntarium pronuntiatum. Secun-
dus est Pontificem iuxta aliorum probabilem
sententiam processisse, quod fieri posse quam-
plures affirmant; immò & multoties obligatio-
nem extare, vt in Confessario. Pro quo ex Ma-
iolo adducit protestationem quamdam à Pontifi-
cibus in Canonizatione solitam adhiberi in hunc
modum: Antequàm ad pronuntiationem veniamus,<marginalia>Singularis|Pontificum|protestatio in|Canoniza-|tionis actu.</marginalia>
protestamur publicè apud vos præsentes, quòd per
hunc actum Canonizationis non intendimus aliquid
facere, quod sit contra fidem, aut Ecclesiam Catho-
licam, siue honorem Dei. Et quidem ita factum
asserit, eo quòd Pontifices dubitarent de actuali
beatitudine quarumdem particularium persona-
rum, quas Canonizabant, & ita verisimilius est
præfatum Pontificem interposuisse eamdem, qui
de actuali beatitudine omnium dubitabat. Si au-
tem interposuit, per eam videtur sufficienter præ-
cauisse suæ sententiæ præiudicium. Contra quod
nihil obijcit, vnde & videtur non improbare.
Tertius est Pontificem existimasse Canonizatio-
nem sanctorum non importare actualem beati-
tudinem Canonizatorum, sed dumtaxat con-
summationem ipsorum in statu gratiæ, sanctita-
tis, aut amicitiæ diuinæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Motiua autem ad ita sentiendum esse po-<marginalia>Motiua, er-|roris de non|beandis ani-|mabus 1. ex|sanctis vete-|ris Testa-|menti Ca-|nonizatis,</marginalia>
tuerunt. Primò Canonizationes sanctorum ve-
teris Testamenti Eccli. 44. &c. Ex quo loco id
infert Innocentius in Cap. Audiuimus de Relig.
& Vener. sanct. cuius illa sunt verba: Per hoc quod
dicit, Laudemus viros gloriosos, ostendit quòd Ca-
nonizati erant, quia aliter non mandaretur Ecclesiæ,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0124.jpg/>
@@1@<SE124>De certitudine Beatificationis & de B. Rosa. 109
<duolan 2><-P>quod eos laudaret. Sic ille. Secundò. Quia multi<marginalia>Innocent 4</marginalia>
Pontifices Ioannis prædecessores Sanctos Cano-
nizauerant; nec tamen sententiam eorum, qui<marginalia>Eccl. 44.</marginalia>
censuerunt animarum beatitudinem differri, re-
probarant, si enim reprobassent ipsis Canoniza-
tionis actibus, iam contra sentientes essent erro-
ris manifesti rei, quod secus accidit; neque Io-
annes posset in sua sententia perdurare. Tertiò.
Quia animaduersum est miracula, quæ ad Ca-
nonizationem conferunt, non euincere actua-
lem beatitudinem. Nam de Eliseo Scriptum: In
vita sua fecit monstra Eccl. 48. vers. 15. Iere-<marginalia>Eccl. 48.|v. 15.</marginalia>
mias miraculosè apparuit Iudæ Machabæo,
Deditque ei gladium aureum, dicens: Accipe
sanctum gladium munus à Deo, in quo deijcias ad-
uersarios populi Israel. 2. Machab. 15. vers. 15.<marginalia>2. Mach. 15.|v. 15. & 16.</marginalia>
16. Idem Paschasius & Seuerinus, de quibus
suprà, & hunc modum sibi defensendum assumit
citatus Scriptor, pro quo ea, quæ superiùs sunt
discussa, ab eôdem congeruntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Sed verò licet hic Pontifex in ea fue-
rit sententia de actuali Dei visione neganda
omnibus beiandis, eis tamen, qui Canoniza-
ti fuissent cælestem gloriam sine visione non
esse denegandam affirmabat. Vnde in Bulla
Canonizationis D. Thomæ Aquinatis ita lo-
quitur: Hæc sanè testimonia tua Deus, quæ de
hoc viro iusto nobis credibilia facta sunt nimis.
Nam si testimonium hominum accipimus, testi-
monium Dei maius est, quo animam eius cælum
poßidere iam cernimus. Sic ille quòd quomodo-
cumque explicetur, valde est profectò alienum
à Scriptoris præfati asserto, qui Canonizatos as-
serit posse in p&#x0153;nali carcere diutissime detentos
cruciari.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Iam quod ad motiua præfata acci-<marginalia>Responsio ad|motiua præ-|dicta.</marginalia>
dit excutiamus. Primum de Canonizatione San-
ctorum antiquæ legis, quantùm habeat momen-
ti vidimus num. 45. Mirari autem licet virum
eruditum pro illorum Canonizatione verba In-
nocentij Tertij producere in Cap. Audiuimus,
vbi nihil tale habetur, cùm aliàs citatum Ca-
put, non Innocentij Tertij, sed Alexandri Ter-
tij sit: & quidem in Contelorio, cuius tran-
scripsit verba, Innocentium inuenit, sed ille
non est, qui exponit Cap. Audiuimus, sed Quar-
tus: nec auctor Decretalis Maiores, de Baptis-
mo. Secundum, de antiquioribus Canonizatio-
nibus, ex quibus animarum non poterat bea-
titudo colligi, quia dogma illud non erat ex-
pressè definitum, nihil obstat, cùm non de il-
lis, sed de ijs, quæ post definitionem à Bene-
dicto XI. In speciali Extrauagante, & à Con-
cilio Florentino in Definitione fidei. Seßione vl-
tima, Ecclesiæ vniuersali propositam, nostrum
procedat assertum. Cùm enim de fide sit ani-
mas purgatione non indigas statim Deum vi-
dere, dum gloria Sanctorum Canonizatio-
ne statuitur, ea præsertim asseritur, in qua
est posita beatitudo. Tertium de miraculis San-
ctorum veteris Testamenti nihil nouum addu-
cit, quod negotium aliquod possit facessere,
cùm pro statu Ecclesiæ adeò sit dispositio di-
uersa, vbi & quod de Paschasio & Seuerino af-
fertur, iam est à nobis superiùs enodatum n. 39.
& 40.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> De tribus ergo modis illis pro difficul-<marginalia>Quid circa|Canizatio-|nem à præ-|dictis per-|actam asse-|rendum.</marginalia>
tatis præsentis elucidatione loquendo, parum
refert siue vnum, siue alium, vt magis vero-
similem eligamus. Cùm enim de fide non fue-
rit illis temporibus veritas ista definita, quo-
modocumque Pontifices senserint, non peni-
tus certum relictum est, quòd ad Canoniza-
tionem spectat, vt ratione illius Sanctorum ani-
mæ statim ab exitu à corpore beatitudinem as-
secutas Fideles credere debuissent. Licet vt
omnino certum videatur asserendum illos in Ca-
nonizationis actu suum noluisse errorem im-
miscere, id enim existimare absurdissimum es-
set: sed ita se gessisse, vt seposito priuato sen-
su, id vellent peragere, quod iuxta Catholi-
cam esset veritatem. Sic enim protestatio illa
est accipienda, de qua num. 67. Quòd si Pon-
tifex aliquis sentiendi modum habuit veritati
conformem, & illum in Canonizatione expres-
sum voluit, non ideò definisse vti rem de fide
credendus est, quia id non ex professo discus-
sum, sed incidenter adiectum: quo pacto
existimat P. Suarez accipendum quod habet In-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
nocentius Tertius in Cap. Maiores de Baptismo
circa eamdem veritatem, vt videri potest Tra-
ctat. 1. in 1. 2. Disput. 13. Sect. 1. num. 8. licet re-
uera ibi Pontifex de visione beata non loqua-
tur, sed tantum asserat patere baptizatis ianuam,
& ad regnum cælorum perueniri. Et similiter
accipiendum quod Gregorius IX. habet in Bulla
Canonizationis B. Elisabethæ viduæ, vbi sic ait:<marginalia>Bulla pro S.|Elisabetha.</marginalia>
Nos dictam Sanctam, quam sibi ad intuitum placuit
suæ Maiestatis admittere: Sanctorum Catalogo du-
ximus adscribendam. Nisi dicamus intuitum vi-
sionem Dei intuitiuam non indicare, sed Christi
secundùm eius gloriosam humanitatem. Quam-
uis & generaliùs accipi queat pro intuitu, qui-
cumque ille sit, quo Deus animam Sanctæ il-
lius beare disposuerat secundùm eius ordinatis-
simam prouidentiam. Quo pacto etiam expo-
nenda veniunt, quæ in Canonizationibus alijs de
gloria illorum, qui Canonizantur, asserta repe-
riuntur, vt ea scilicet sit, quam Deus scit in
cæli sedibus illis esse repositam, & à se, iu-
dice, iam tributam. Et hæc circa præfatum Scri-
ptorem, neque enim vacat omnia ab eo pro-
lata insequi, sed præcipua illa, quæ veritati à
nobis stabilitæ videnturposse incommodare: vn-
de & velitationem omitto, de qua Cap. 77. cum
Patribus Valentia, Tannero, Amico, & Ca-
stropalao, quos ei contradicentes apertè, con-
tendit tandem esse fautores. Sed quidem prius il-
lud per assertiones perspicuas, hoc per ambages
& violentas Consequentias. Ergo ad alia.</P>
<P>  Scripta hæc ante Canonizationem, sed subtra-
hi generaliter pro futura minimè deluerunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0125.jpg/>
@@1@<SE125>110 Auctarij Indici Pars VI. Sectio II.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ex Bullis, seu Breuibus Beatificationis
Bea æ ROSÆ Virginis Peruuianæ
superiora Asserta comprobantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>72.</absatz-nummer> <INI3>B</INI3>Eatificationis certitudinem ex eo prę-<marginalia>Pontifex in|Beatificatic-|ne plusquam|permittendo|procedit.</marginalia>
cipuè nu. 10. probauimus, quòd Pon-
tifex in eius concessione, non permit-
tendo solùm, sed concedendo, inuitando, & be-
neuolentissima pro inducendo & promouendo
cultu eius, de quo agitur, facta de eo attestatio-
ne, procedat. Id quod ex Bulla (sic eas vocabi-
mus, licet in forma Breuis expeditas) circa B.
Aloysij Gonzagæ Beatificationem ostensum.
Quod quidem in B. Rosa cumulatissimè præsti-
tum, tot pro illa prærogatiuis adiunctis, vt nihil
tale in vlla ex præcedentibus possit inueniri. In
Bulla an. 1668. die 14. Septembris, sic Pontifex,
Redemptoris & Domini N. IESV Christi, qui Sacras<marginalia>Bulla pro|B. Rosa, cu|ius singula|res praroga|tiuæ</marginalia>
Virgines sponsus fuas virtut&#x0169; floribus multipliciter de
coratas immercescibilis gloriæ præmijs donat in cælis,
vices (licet immeriti) gerentes in terris, pia Fidelium,
præsertim Catholicorum Regum vota ad augendam
illarum Venerationem laudabili studio tendentia, li-
benter exaudimus, ac fauoribus & gratijs prosequi-
mur opportunis. Et inferius. Cùm autem sicut præfa-
torum Caroli Regis, & Mariannæ Reginæ nomine
per dilectum filium nobilem virum modernum Mar-
chionem de Astorga eiusdem Catholici Regis apud
nos, & Sedem Apostolicam Oratorem nobis nuper
expositum fuit &c. Nos laudabilia eorumdem Caroli
Regis, & Mariannæ Reginæ erga res sacras studia
plurimùm in Domino commendantes, pijsque eorum
precibus fauorabiliter annuere paterna benignitate
cupientes, vt de cetero &c. Iuxta quæ compertum
habetur Pontificem concessione huiusmodi ad au-
gendam Fidelium deuotionem & venerationem
tendere præsertim Catholicorum Regum. Vult
ergo & desiderat eam coli, & ita non est tantùm
nuda permissio, sed honor exhibitus ei, quam iu-
dicat tali esse honore & veneratione dignissimam.
Nam honor regis iudicium diligit, vt clamat Vates
Rex Psal. 95. v. 7. Pro quo & in Bulla de Patro-
natu (de quo inferiùs) die 2. Ianuar. 1669. sic
idem Prima publici cultus honore per hanc Sanctam
Sedem decorari menuerit &c. Discursus est breuis,
sed euidens. Vult cultum, & venerationem pro-
mouere: ergo vult exhiberi ipsi cultum & ve-
nerationem. Sic velle non est tantùm permittere:
ergo est aliquid supra permissionem. Atqui supra
permissionem tantùm est cultus & venerationis
positiua approbatio: ergo eam gerit Pontifex in
Beatificatione. Tunc vltra. Approbare non po-
test, nisi merita respectu talis cultus & veneratio-
nis agnoscens & probans: ergo talis in illo reco-
gnitio nequit rationabiliter denegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Deinde num. 11. & 16. ex eo vrgebamus;
quòd Pontifex vt talis in Beatificatione à Cathe-<marginalia>Pontifex in|illa vt talis|è Cathedra|decernit.</marginalia>
dra decernendo procedat: quod quidem in casu
præuenti manifestissimum apparet ex eiusdem
verbis nuper adductis. Redemptoris vices gerentes
in terris. Et in Bulla die 12. Februarij 1668. Nos
(inquit) ex debito Pastoralis Officij, quo Catholicæ<-P>@@

<-P>Ecclesiæ adstringimur. Et inferiùs. Auctoritate Apo-
stolica tenore præsentium indulgemus &c. Quæ om-
nia, non solùm vt Principem, sed vt Iudicem se
gerere apertè conuincunt: quia Christi vices non,
vt Princeps gerit tantùm, sed maximè vt Iudex,
veritatis arbiter, ad quod Pastorale officium, &
Apostolica auctoritas porriguntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Prætereà num. 12. ex Cap. Audiuimus de<marginalia>Ex Reli-|quiarum|adoratione|validum|argumen-|tum iuxta|Cap. Audi-|uimus:</marginalia>
Reliq. & venerat. sanctor. validum argumentum
instructum. Et quia de Reliquijs agitur, est illud
pro B. Rosa speciale quod præfata in Bulla pri-
maria habetur: sic enim ibi: Eiusque corpus &
Reliquiæ venerationi Fidelium, (non tamen in Pro-
ceßionibus circumferenda) exponantur. Reliquias
ergo venerari Fideles omnes possunt sine vllo er-
roris periculo; aliàs non ritè caueretur, quod ab
Alexandro Tertio prædicto est in Capite consti-<marginalia>In Processio-|nibus vt|deferri|queant.</marginalia>
tutum occasione illius, qui in ebrietate mortuus
vt Sanctus colebatur. Quòd autem in Processio-
nibus circumlatio prohibeatur, ideò accidit, quia
Pontifex vult honorem prædictum Canonizatis
reseruari, de quo egimus citata Sect. 2. Par. 4.
Quod quidem de Processionibus accipiendum,
quæ per publicas vias fieri solitæ; non autem de
illis, quæ in claustris Religiosorum: tales enim
supplicationum publicarum nomine non veniunt
vnde prohibitis talibus, tali non censentur prohi-
bitione comprehensæ, vt videri potest apud D.
Barbosam de potestate Episcopi Allegat. 73. num. 7.
Idem est de Processionibus, quæ fiunt intra ambi-
tum Ecclesiæ, de quibus ibidem citatus Scriptor:
vel si quid ampliùs iuxta probabiles sententias li-
ceat, aut vsu receptum sit, vt quod de triginta
passibus quibusdam placuit, de quibus Bordonus
Tomo 2. Resolut. 7. à nu. 126. Tomo 3. Resolut. 68,
Quæs. 19. & 20. & Tomo 4. Decis. 282.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Quod ad Missæ sacrificium attinet, in hac<marginalia>Quid singu-|lare in illa|circa Missa|sacrificium.</marginalia>
Virgine singulare. In primaria Bulla sic habetur:
Hæc verò (Officium scilicet & Missa) in locis dum-
taxat infrascriptis: nempe in Ciuitate & di&#x0153;cesi Li-
mana, ac in vniuerso Ordine S. Dominici, tam Fratrum
quam Monialium, & quantùm ad Missas attinet, et-
iam à Sacerdotibus confluentibus. Hæc non adeò
specialia sunt; licet quod ad Socerdotes confluen-
tes spectat, non sit ita commune vt ex Beatifica-
tionibus multis perspectum habetur. Vbi & no-
tandum illud: & quod ad Missas attinet. Nam quod
attinet ad Officium videtur exceptum, vt non li-
ceat, quamuis concessio pro Missa extet: Ex quo id<marginalia>Cur Missa|concessa, sed|non officium.</marginalia>
inferre licet pro moderatione in hoc negotio ser-
uanda, vt de maiori ad minus non liceat arguere in
ijs, quæ expressa non sunt: & pro Missa quidem
ratio satis congrua succurrit, vt scilicet in Ecclesia,
in qua festum agitur, non sit in Missis diuersitas
quæ audientes posset offendere, & eorum deuo-
tionem aliquatenus tenuare. Licere Officium non
penitus reijcit P. Quintanad Tom. 1. Tract. 7. Sing.
7. n. 9. Quod sequitur satis est peculiare, sic enim
Pontifex.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Prætereà primo dumtaxat anno à datis hisce<marginalia>Singularius|aliquid.</marginalia>
litteris, & quo ad Indias à die, quo eædem præsentes
litteræ illuc peruenerint inchoando, in Ecclesijs Ciui-
tatis & Di&#x0153;cesis ac Ordinis præfectorum, nec non in
omnibus Cathedralibus & Metropolitanis Hispania-
rum & Indiarum, solemnia Beatificationis eiusdem
cum Officio & Missa sub ritu Duplicis maioris, die<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0126.jpg/>
@@1@<SE126>De certitudine Beatificationis & de B. Rosa. 111
<duolan 2><-P>ab Ordinarijs constituta, & intra sex menses publi-
canda, celebrandi facimus facultatem. Sic ibi, quod
satis quidem peculiare, vt dixi, quod scilicet in
Cathedralibus & Metropolitanis Hispaniarum &
Indiarum Ecclesijs festum posset modo dicto ce-
lebrari. Id enim neque in Canonizationibus con-
cedi solitum: quandoquidem sancti in Kalenda-
rio non extantes nequeunt, etiamsi supremum
sint honorem Canonizationis adepti, sine spe-
ciali Sedis Apostolicę concessione sacrificij obla-
tione coli, nisi Patroni, aut Titulares sint, aut
Reliquiæ ipsorum insignes habeantur: licet non-
nulli circa hoc nimis quantùm habenas laxent;
cùm tamen Pontificia Decreta, & ex illis a-
liqua satis recentia, id videantur apertè prohi-
bere.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Sequitur & aliud honoris auctarium, sic<marginalia>Item &|valde singu-|lare.</marginalia>
enim statim Sanctissimus Clemens: Romæ verò in
Ecclesia S. Iacobi Nationis Hispanorum iuxta bime-
stre, postquàm tamen in Basilica Principis Apostolo-
lorum celebrata fuerint eadem solemnia, pariter cele-
brari permittimus. Non ita quidem in alijs, & ideò
verbum Permittimus adiectum vti circa rem inso-
litam; regulandum tamen, quod ad Pontificis de-
siderium attinet, iuxta dicta superius, quibus hanc
Virginem specialissimè honorandi extendit vo-
luntatem. Cùm autem totum hoc sphæram Bea-
tificationis non excedat, ex eo habetur quamdam
esse illam Canonizationis speciem, cùm in aliquo<marginalia>Beatificatio|Canoniza|tionis spe-|cies.</marginalia>
solemnem excedere queat, iuxta Pontificum ar-
bitrariam concessionem, sed magno consilio
præfundatam, & ita de illius, qui beatificatur
gloria non posse dubitari, sicut neque de Cano-
nizato.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Ex dictis num. 10 & 15. constat Beatum<marginalia>Beatus toti|mundo co-|lendus pro-|ponitur. Inde|argumen-|tum & quid|de B. Rosa|speciale.</marginalia>
Vniuersæ Ecclesiæ colendum proponi, pro quo
& B. Rosæ Beatificatio suffragatur; sic enim
Pontifex in primaria concessione Auctoritate
Apostolica tenore præsentium indulgemus vt memo-
rata Dei serua Rosa de S. MARIA in posterum Bea-
tæ nomine nuncupetur. Sic ille: cuius concessio
propositioni Congregationis respondet, de qua
sic præmiserat: Interim verò indulgeri, vt in toto
Orbe terrarum Beata nuncupetur. Toti ergo terra-
rarum Orbi vt Beata colenda proponitur, eximijs
honoribus, cuius si esset incerta gloria, totus
terrarum Orbis in errorem pernitiosissimum pos-
set induci, si credulitas & cultus super veram non
caderet sanctitatem. Hoc autem quod in B. Rosa
ita expressum, quia specialibus est fauoribus eius
Beatificatio decorata, in omnibus alijs intelligen-
dum venit, quia eo ipso quòd Beatus dici possit
ex concessione prædicta, in toto terrarum orbe<marginalia>In Martyro-|logio apposi-|ta.</marginalia>
talis est habendus, & vt talis honorandus. Est &
specialis illa publici honoris accessio, quod in
Martyrologio Romano apponi iussa die 26. Au-
gusti verbis illis: Limæ in Regno Peruano B.
Rosæ de S. MARIA Virginis Tertij Ordinis S. Do-
minici.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Dictum nu. 18. Beatificationem non le-<marginalia>Exactissimo|examine|perfecta Bea-|tificatio.</marginalia>
uiori examine perfici, sed exactissimo: quod &
& in casu nostro manifestum habemus, sic enim
Pontifex in priori Indulto: Cùm itaque diligen-
tißimè discußis atque perpensis per Congregationem
Venerabilium Fratrum nostrorum S. R. E. Cardina-
lium sacris Ritibus præpositorum proceßibus &c.
quæ in Bulla alia citato die 14. Septemb. 1668.<-P>@@

<-P>reproducta pro noua alia concessione. Vtrobique
autem ad Canonizationem posse procedi solem-
nem, de quo & citato loco: relatum sibi à Con-
gregatione Pontifex attestatur sic dicens: Cùm
Congregatio dicta coràm Nobis constituta vnanimi-
ter censuisset quandocumque Nobis, Videretur, ad
solemnem eiusdem Serue Dei Canonizationem iux-
ta ritum S. R. E. tutò posse deueniri. Vbi & obser-
uandum pro Beatificatione separatim intenta non
formare processum, sed ad Canonizationem acta
omnia dirigi, & de sanctitate ac miraculis proba-
tione legitima instituta, Pontifex relatione Sa-
cræ Congregationis audita ad Beatificationem
procedit, ne diutiùs cultus probati bene meriti
protrahatur, supremum exhibiturus, cùm oppor-
tunitas subeat, ipse, vel alius, quod frequentiùs
accidit, ob solemnissimi actus illius dilationem.
Vide Contelorium Cap. 25. num. 92. vbi de com-
missione pro Dei seruo non beatificato, in qua
de Canonizatione tantùm agitur, dum à Ponti-
fice ad probationes petitur eius formula pro-
posita.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> P. Verricellum nu. 20. refellimus, qui in<marginalia>Non de glo-|ria solùm, sed|etiam de|heroicis vir-|tutibus Bea-|tificatio cer-|titudinem|importat,|& quid in|B. Rosa.</marginalia>
Beatificatione solam gloriæ certitudinem signifi-
catam asseruit, cùm tamen de heroicis virtuti-
bus debeat vlteriùs constare, quod beneficio Ca-
nonizationis habetur, in quo quidem de incon-
sequentia notatus. Sed verò in Beatificatione, de
qua agimus, nihil est, quod ex ea parte desiderare
debeamus, sic enim Pontifex in Bulla priori: Pro-
ceßibus de Sedis Apostolicæ licentia confectis super
vitæ sanctitate & virtutibus in gradu heroico, quibus
serua Dei, Rosa de S. MARIA Virgo Limana Tertij
Ordinis S. Dominici multipliciter claruisse &c. asse-
rebatur. Quæ quidem eximia illius laus est, vt
scilicet non solùm virtutibus in gradu heroico
claruerit, sed multipliciter, vt omnes in ea virtu-
tes heroicæ fuerint: vnde & gloria & honore
multipliciter coronata.</P>
<Z><A+1>Quatuor illustrantur Pronuntiata pro
eiusdem Virginis excellentia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>81.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod §. 3. & deinceps ostensum gloriam<marginalia>Statim à|morte bea-|tam, quid|& in tali-|bus, ostendi-|tur.</marginalia>
à Sanctis Canonizationis honorem adep-
tis, aut etiam Beatificatis, ab ipsa morte compara-
tam, semel & iterùm à Pontifice expressum præ-
stat audiamus: sic enim ille in Bulla primaria:
Sanctæ Matris Ecclesiæ: quæ Virgo casta vni viro
desponsata est Christo, gloriosa f&#x0153;cunditas, in omni
quidem prole, quam per Dei gratiam quotidie profert,
multipliciter gaudet: in Sacris vero Virginibus, quæ
studiosa charismatum meliorum æmulatione expertem
carnalis contagionis integritatem, virtutum floribus
exornarunt, ineffabiliter exultat atque floret. Illa-
rum, quæ accensis lampadibus, exierunt obuiam spon-
so, & intrauerunt cum eo ad nuptias, sublimem glo-
riam condignis honoribus, in terris celebrari decet,
vt quæ sequuntur Agnum quocumque ierit, luctanti
cum sæculi tentationibus infirmitati nostræ, adiuto-
rij cælestis opem atque præsidium à sponso iugiter im-
petrare dignentur. Sic ibi. Ex Bulla alia, quæ in-
cipit Redemptoris, verba dedimus nu. 72. eamdem
luculentissimè contestantia veritatem.</P><marginalia>De publica|inuocatione|luculentum|testimonium|Pontificis.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Circa publicam inuocationem dictum.
num. 23. pro qua locupletissimè Pontifex in po-
strema Bulla citata, quæ incipit Orthodoxorum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0127.jpg/>
@@1@<SE127>112 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio I.
<duolan 2><-P>sic enim loquitur, Et sicut nobis nuper expositum
fuit, ipsi Carolus Rex, ac Marianna Regina vt eidem
B. Rosæ, quam cælestis sponsus tot Chrismatum deco-
rauit monilibus, tot virtutum ornauit floribus, tantâ-
que & tam latè sparsa de vnguentorum suorum im-
buit fragrantia, vt ex Dei seruis, quos occidentales
Indiæ protulerunt, prima publici cultus honore per
hanc S. Sedem decorari meruerit, venerationis fiat
acceßio, & ex illius interceßione, tantò potentiùs
partium illarum populi patrocinium sperent, quantò
populi ipsi illam celebriori intentiorique deuotione
colere ac honorare studuerint &c. Illam ergo in eo
esse statu, in quo & inuocare ac subuenire cer-
tissimè possit, nequit vllatenus dubitari, aliàs
in re adeò graui, & Oraculo Pontificio firma-
ta, fideles populi cum detrimento multiplici fal-
lerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> De radijs & splendoribus dictum. nu. 31.<marginalia>Radij &|splendores|B. Rosæ con-|cessi.</marginalia>
& 62. de quibus & Pontifex in Bulla priori sic
habet: Imagines quoque radijs, seu splendoribus
exornentur, de quo & in Bulla Redemptoris. Quod
quidem in Bullis alijs non solet apponi, licet vi-
deatur vsu receptum: expressum tamen pro B.
Rosa, peculiaris fauoris ergo. Et verò stare Bea-<marginalia>An commu-|nes illa Bea-|tis.</marginalia>
tum esse declaratum aliquem, nec tamen cum
radijs & splendoribus posse eius imaginem de-
pingi, quia id concessum non est, affirmat Con-
telorius Cap. 2. nu. 10. vbi ita scribit: Hinc etiam<marginalia>Contelorius.</marginalia>
fit, quòd Beatus ille dicatur, cuius nec dies mortis, nec
Officium in eius memoriam celebratur, nec etiam illi
dedicatur Ecclesia, aut eius imago pingitur cum ra-
dijs. Sic ille. Et quod ad Officium spectat, in B.
Aloysio habemus exemplar, cui illud cum Mis-
sa concedens Gregorius XV. in relatione ipsi
facta, quam profert, eum Beatum vocat, quòd
non accidit cum alijs, quos Dei seruos solent tan-
tùm vocare Pontifices. Sed quod ad radios &
splendores attinet, videtur ex Decreto Vrbani
VIII. constare die 2. Octobris 1625. Quia etsi<marginalia>Vrb. Octa.|Decretum.</marginalia>
Canonizationis, neque Beatificationis honore insigniti
sint ab Apostolica Sede, eorum tamen Imagines in
Oratorijs atque Ecclesijs, alijsque locis publicis ac
etiam priuatis, cum laureolis, radijs, seu splendoribus
proponuntur &c. Supponit ergo Beatificatos cum
præfato posse ornatu proponi: in quo aliqui cum
distinctione loquuntur: censent enim laureolam
seu diadema, Canonizatis competere, radios &
splendores Beatis. Sed certe vsus contrarium ha-
bet; & ita Contelorius Cap. 22. nu. 2. diadema,
radios, & laureolam, vt commune quid Canoni-
zatis & Beatificatis assignat §. Nec pingere. Quid-
quid autem circa dicta dubij posset occurrere,
fauor Pontificius submouit volentis Christi spon-
sam sacris hisce monilibus exornari.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Num. 34. & 38. pro felici exitu validum<marginalia>De gloria|ab ipsa|morte ob-|tenta argu-|mentum ex-|hibet heroica|sanctitas.</marginalia>
argumentum exhibitum ex heroica sanctitate,
cùm sit certum aliquos sine purgationis indigen-
tia Sedes beatas conscendere statim ab exitu
beandis purgatissimis animabus. Quod equidem
in B. Rosa vrget quàm maximè, de cuius heroi-
ca probitate vidimus num. 80. Pontificium Ora-
culum semel iterumque prolatum. Aliquæ pro-
fectò sunt Virgines, quæ oleum sibi sufficiens
habentes, earum lampades non extinguuntur, &
ita merentur statim cum sponso ad c&#x0153;lestes nup-
tias intrare. Illæ enim de quibus Matthæi 25. in-
gressæ statim, semper pro illis aperta ianua, re-<-P>@@

<-P>moram nullam, breuissimam licet expertæ. In-
trauerunt cum eo ad nuptias, vers. 10. Si ergo ali-
quæ, ex ijs vna B. Rosa, de cuius constat heroica
sanctitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Iam quod ad gloriæ manifestationem<marginalia>Aliud pro|eadem ad-|mirabile.</marginalia>
spectat, non habemus equidem Canonizationis
Bullas, in quibus pro eo solent exploratissima ar-
gumenta proponi. Erit sanè quando talia spectare
licebit, cùm pro honore isto Pontifex ipse solici-
tudinem vrgeat, & necessarius quæratur solerter
apparatus. Modò autem ex Canonizationis pro-
cessibus, de quorum validitate testimonium san-
ctitati suæ perhibuit Congregatio, multa possunt
firmamenta adscisci, ex quibus aliqua non dubito
in Bulla propalanda. Quod quidem elegantissi-
mus Scriptor præstitit in Mantissa post vitam, in
cuius primordio illud, visam (ab ea, quæ ibidem
describitur) coràm diuino solio angustißimam cæli
Reginam stantem ac miri fulgoris coronam manu
gestantem, velut nouam hospitem expectaret ad illius
solij limbum feliciter coronandam. Parte altera ni-
ueus candidarum Virginum chorus mediam comple-
xus Rosam tunc recèns defunctam hilari & canoro
agmine deducebat ad Deiparam. Singulis virginibus
singulæ erant in manibus palmæ, in verticibus coro-
næ. Rosa palmam deferebat vt ceteræ, at nondum
coronam &c. Hic ergo non solùm illud vsurpare
iuuat, de quo cit. num. 38. Domini Domini exitus
mortis, sed etiam Dominæ, Dominæ, quam sic læti
salutamus dicentes, O gloriosa Domina, semel ite-
rumque cum Rosa talis, dum & exitum ipsi fe-
licem sua intercessione & præsentia disposuit, &<marginalia>Bis Domina|ipsi Deipara.</marginalia>
coronam pariter gestat coronatura illam, &
quam verissimè dicens: Veni sponsa Christi, accipe
coronam, quam tibi Dominus præparauit in æter-
num. Et non mirandum si occurrat, quæ multis
solita est Virginibus, eas ad gloriam c&#x0153;lestis de
ductura throni, & ad sponsi amplexus occurre-
re, pro quo non semel D. Ambrosium Lib. 2. de
Virginibus ita loquentem excipimus: O quantis<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
illa Virginibus occurret? Quantas complexa ad Do-
minum trahet dicens: Hæc torum Filij mei, hæc tha-
lamos nuptiales immaculato seruauit pudore. Sic
ille. Sed quòd adeò sit celebris & festiuus occur-
sus, Peruuianæ Rosæ debebatur. Rosa coronatura
Rosam pergit, quæ in illius Roseto, aut Rosario
vernauit, vnde eam cum singulari collegit volup-
tate, vt dicere ei meritò possimus, quod aliàs
prophanus vates: Colliget Virgo Rosas. Vnam
hanc, vnam, quæ pro decem millibus compu-
tatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Neque vbi Virgo loquitur, desiderari vox<marginalia>Inuitatur,|& triplicis|Veni myste-|rium.</marginalia>
sponsi diuini potest. Sic ergo ille: Veni de libano
sponsa mea, veni de libano, veni: Coronaberis de ca-
pite Amana, de vertice Sanir, & Hermon. Cant. 4.
v. 8. Circa quem locum dicta à me non pauca in
Epithalamio, quæ dabit Index. Modò cum Pa-
trum multis, pro quo & P. Cornelius cum Re-
centioribus alijs, id stat, montium prædictorum
nominibus, qui extra Iudæam sunt, aut potiùs
erant, Gentilitatem designatam, in qua ferini
mores, animalibus præfatis indicati: quod equi-<marginalia>Limanæ vr-|bis insigne in|eius manu.</marginalia>
dem ad Occidentales istas Indiarum plagas meri-
tò venit adaptandum. Inde ergo vocatur sponsa,
inde Rosa corona triplici decoranda. Limana Ci-
nitas, quæ & Regum dicitur, pro Insigni tres
habet coronas cum stella, & has ciui & Patronæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0128.jpg/>
@@1@<SE128>De certitudine Beatificationis & de B. Rosa. 113
<duolan 2><-P>suæ Rosæ, vnà cum anchora, spei suæ symbolo,
voluit esse communes, & ex eius pendentes ma-
nu in imaginibus depingi, vt eo pacto eam etiam
videantur coronare. Hoc in terris, quid in c&#x0153;lis
sponsus? Coronauit certè corona triplici, multi-
plici inquam, sic enim quod multiplex, terge-
minum dici solitum, aut trigeminum: & constat<marginalia>Bulla pro|ipsa.</marginalia>
ex dictis num. 80. Beatam hanc virginem sancti-
tate & virtutibus in gradu heroico multipliciter cla-
ruisse: ex quo & sequitur multiplici etiam corona
decoratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Illud speciale ex allato loco deducendum<marginalia>Nulla in|exitu remo-|ra gloriæ.</marginalia>
restat, quod præsenti est aptum instituto, ipsam
scilicet nulla remora interiecta ad accipiendam
è manu Virginis coronam statim à morte con-
uolasse. Veni de Libano sponsa mea. Coronaberis.
Vbi Hebræum Thascuri in varias expositiones
dictraxit Interpretes. Illa quorumdam: Dirigê-
ris, rectà euades, pro quo P. Cornelius consulen-
dus. Iuxta quam habemus felicem hanc sponsam
à sponso vocatam, vt rectà iret, & nullis ineundo
viæ flexibus tardaretur. Et quid ni ita in eo, qui
eam sui cordis Rosam solitus appellare? Veni de
Libano. In Epithalamio num. 174. ex Nicolao
Lyrano singularem Libani interpretationem ap-<marginalia>Lyranus.</marginalia>
posui, vt scilicet idem sit ac Filiatio cordis. Voca-
tur ergo B. Rosa, quæ & sponsa & filia, à filia-
tione cordis, cordiali inquam, ardenti, & felicissi-
mè singulari, vt singulari Americæ flori respon-
deat, de qua Pontifex citata in Bulla Redemptoris
sic loquitur: Sicut Nobis nuper expositum fuit, ipsi<marginalia>Bulla exi-|miè com-|mendata.</marginalia>
Carolus Rex, & Marianna Regina, pro peculiari eo-
rum erga B. Rosam prædictam deuotionis affectu, ac
vt spirituali populorum America (vnde nouus ille flos
Ecclesiam vniuersam suaui Christi odore recreans
prodijt) consolationi atque ædificationi per ampliùs
consulatur &c. Dicat ergo ille: Veni, Veni, Veni,
id est citißimè & celerrimè. Coronaberis, Corona
gloriæ, non qualicumque, sed excellentißima & no-
bilißima. P. Tirinus, qui & consulendus, alia<marginalia>P. Tirinus.</marginalia>
enim dabit pro huius gloriosæ Virginis laudibus
opportuna, sicut & Ghislerius, & alij, inter-
quos pientissimus & Venerabilis P. Ponta-
nus.</P>
<negEZ><A+1>Circa dicta num. 75. difficultas specialis
ad B. Franciscum Borgiam spectans, &
similiter Beatos.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>88.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Bulla 3. pro ipso sic Vrbanus VIII.<marginalia>Bulla pro|B. Francisco|Borgia.</marginalia>
Supplicationibus illorum nomine Nobis super
hoc humiliter porrectis inclinati, de eorumdem Fra-
trum consilio conceßionem & Indultum, de superque
confectas litteras huiusmodi ad quoscumque Sacerdo-
tes sæculares, seu cuiusuis Ordinis, Congregationis,
seu Instituti Regulares, ad Ecclesias, seu Domos re-
gulares dictæ Societatis IESV accedentes, ita vt Sa-
cerdotes huiusmodi in dictis Ecclesijs, seu domibus
dumtaxat Missam & Officium huiusmodi seruata
prædictarum litterarum forma respectiuè celebrare
& recitare possint & valeant, eâdem auctoritate,
tenore præsentium extendimus ac concedimus pariter
& indulgemus. Sic Pontifex: vbi difficile appa-<marginalia>Difficultas|circa Offi-|cium in Ec-|clesijs Socie-|tati reci-|tandum.</marginalia>
ret illud, non solùm Missas in Ecclesijs Societatis
dicendas, sed etiam Officium, id enim onus vide-
tur insolitum, & in concessionibus alijs non re-
pertum. Sed quidem cùm onus voluntarium sit,<-P>@@

<-P>nemo de illo conqueri sibi potest imposito; cùm
aliàs in eo imponendo suam Pontifex conuenien-
tiam non sit dubium reperisse. Cùm enim Offi-
cium laus publica ex se sit, videtur ijs tantùm
extra Ecclesias concedendum respectu eorum,
quorum cultus non est Ecclesijs determinatis ad-
dictus, sicut nec Missa conceditur. Et quemad-
modùm extra Ecclesias cantari illud nequit, ita
nec recitari, quia discrimen illud cantus & reci-
tationis valde accidentarium est. Neque hoc vi-
detur insolitum: in Bulla siquidem pro B. Aloy-
sio Gonzaga non conceditur Officium, sicut ne-
que in priori pro B. Rosa concessione extra Ec-
clesias, aut intra illas à Pontifice designatas, vt
n. citato dictum. Et in Bulla pro SS. Martyribus
Iaponiensibus posteriore 26. Septemb. 1629. in
qua extensio concessionis ad omnes Sacerdotes<marginalia>Bulla pro|Beatis Mar-|tyribus In-|poniensibus.</marginalia>
habetur, ita dicitur: Instante Generali Patrum So-
cietatis IESV Indultum prædictum ad omnes Sacer-
dotes tam sæculares, quàm Regulares ad eorum Ec-
clesias confluentes extendi posse eadem Sacra Con-
gregatio censuit, facto verbo cum sanctissimo. San-
ctissimus annuit. Indultum autem erat pro Missa
& Officio, vnde extensio ad vtrumque spectat,
& vtrumque debet in Ecclesijs Societatis execu-
tioni ab eo, qui ipso vti voluerit, cùm mera sit
gratia, mandari.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Est autem obseruatione digna diuersitas<marginalia>Notandum|discrimen|inter illas.</marginalia>
in Decretis citatis, quæ sunt eiusdem Pontificis,
Vrbani inquam VIII. quod in priori concessio
ad Ecclesias non arctatur, cùm extendatur etiam
ad domos regulares Societatis; quod tamen in
alio non ita factum, ex quo in eo crescere vide-
tur incommodum: nam cùm in domibus reci-
tari conceditur, commodus haberi recitationis
modus potest, qui esse forsan talis in Ecclesia ne-
queat. Curautem differentia talis in dispositione
contigerit, non est cur anxiè disquiramus. Do-
mus autem regulares dicuntur, in quibus Com-
munitas Religiosorum extat, & distributio ha-
betur temporum iuxta regularem & ordinariam
disciplinam ministerijs proprijs Societatis adap-
tata, quod non est in villis & prædijs reperire. In
quibus tamen pro Societatis Religiosis non vide-
tur dispositio procedere, qui vbicumque adstent,
& Officium recitare, & Missas celebrare possunt.
Cùm enim extra regulares domos cum superio-
rum licentia degant, intra illas degere censentur,
vnde omnibus Religioni concessis vti valent pri-
uilegijs. In quo quidem nimis est Diana rigorosè<marginalia>Vide P.|Quintanad|Tomo. 1.|Tract. 7,|Singul. 7.</marginalia>
locutus Parte 4. Tract. 4. Resolut. 231. cum P. Gra-
nado Tomo 3. Controu. 1. Disput. 4. Sect. 2. num. 17.
Contra quos est praxis receptissima piorum pa-
riter & Doctorum auctoritate & exemplo com-
probata. Et Pasqualigus Quæst. 277. n. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> De Seminarijs autem Collegijs dubia<marginalia>De Semina-|riorum Ec-|clesijs diffi-|cultas.</marginalia>
quæstio, an nomine Ecclesiarum Societatis, quæ
in illis sunt, veniant, & domorum etiam nomine
eorum domus. Certè à principaliori nomen de-
sumi solitum, & illud indicat absolutè prolatum.
Et cùm domus tales conuictorum sint, qui dici
nequeunt Regulares, neque domus ipsæ eo gau-<marginalia>Vide Tom.|1. Thesauri|Tit. 5. nu.|303.</marginalia>
dere nomine posse videntur, licet in illis nonnulli
Regulares sint. Sicut è conuerso si intra Reli-
giosam domum c&#x0153;tus aliquis studentium admit-
tatur, non sæcularium domus appellabitur, sed
Religiosa. Erunt tamen qui aduersentur, eo quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0129.jpg/>
@@1@<SE129>114 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>de fauore agatur, in quo placet fauentibus am-
pliatio, iuxta regulam ab eisdem traditam. Et
cùm aliquomodò dici domus regulares queant
propter aliquorum habitationem, in eis licere id,
quod à Pontificibus cum dicta limitatione con-
ceditur. Media alij gradientur via dicentes Colle-
gia esse aliqua, in quibus perpauci è Societate
habitant pro iuuentutis moderatione; alia com-
plurium, quæ proptereà communiter vt Reli-
giosæ domus habeantur. Et in his, non in illis, id,
de quo agimus, licere concedent. Illud in hac va-
rietate probabile, eum qui præfatis in domibus id
præstaret, non peccaturum mortaliter, quia non
admodùm videtur à Pontificia recedere volun-
tate, & in hac materia ampliationes aliquæ ma-
ioris ponderis vti probabiles apud Auctores oc-
currunt; licet ego eas censeam non esse commu-
niter admittendas.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Vt autem onus illud, de quo diximus, vi-<marginalia>Missam posse|dici Officio|eidem re-|spondente|non recitato</marginalia>
tari queat, via est perfacilis, quòd scilicet Missam
qui voluerit, dicat, Officio eidem respondente
non recitato, sed eo, quod diei iuxta ritum v-
nicuique proprium, fuerit assignatum. Cùm
enim videamus iuxta Pontificiam mentem id
stare posse, non est cur circa illud hæreamus. Pro<marginalia>Gauantus.</marginalia>
quo & facit id, quod habet Gauantus in Thesauro
rituum Sect. 3. Cap. 12. num. 15. de Titulo altaris
dicens Missam dici posse de non nominato in Ka-
lendario, sed non Officium. Postulatum quidem
est à Pontifice vt Indultum de Officio & Missa
ad Sacerdotes omnes extenderet. Annuit, sed non
proptereà vtrumque voluit debere concurrere,
neque obligationis talis vllum præstitit argumen-
tum. Quemadmodùm & dici potest Officium<marginalia>Et Officium|sine Missa.</marginalia>
posse recitari, nec tamen Missam dici, si commodè
quis non possit. Si autem sine prudenti ratione
nolit, non est ita certum, quia vnum propter aliud
est concessum, quando nullum est pro eo obsta-
culum: Sicut in eo accidit, qui in Iubileo confi-
tetur reseruata, sed sine animo ad vlteriores dili-
gentias procedendi. Pro excusando etiam mor-
tali succurrit alia probabilis aliquorum sententia
de Officij pro vna aut alia vice mutatione. Cùm
enim Officium, de quo agimus, totum de com-
muni sit, solum Beatificati nomine in Oratione,
aut lectione aliqua adiecto, non est nominatio
talis sufficiens pro asserendo lethali lapsu funda-
mentum. Si enim pro B. Francisco Borgia, v. g.
non liceat, pro S. Francisco Minorum Parente,
Xauerio, aut salesio licebit, & sic de alijs: quam
intentionem potest & debet habere, qui recitat,
saltim generaliter, quamuis hic & nunc non ita
expressam habeat voluntatem. Et quidem diffi-
cultatis præfatæ enodatio circa B. Franciscum
Borgiam occurrentis, non erit, vt credo quando<marginalia>B. Borgiæ diu|expectata|Canoniza-|tio.</marginalia>
hæc scripta lucem viderint necessaria, iam tunc
Canonizationis gloriam assecuto, quam prope
diem expectamus, De quo ita scribit Laurentius
Beyerlinck in Theatro Tomo 4. Lit. H. pag. 127.
Hoc autem anno 1624. mense Augusto. Vrbanus VIII.
Beatum pronuntiauit Franciscum Borgia ex Duce
Gandiæ Societatis IESV Presbyterum, ob vitam præ-
clarè institutam, & crebra sanctitatis testimonia
ocius catalogo Diuorum solemniter adscribendum. Sic
ille, cuius illud ocius tractum habuit longiorem,
Deo sic prouidente, vt Beati Patris gloria multi-
plicatis prodigijs amplius firmaretur. Et peruenit<-P>@@

<-P>tandem optata dies SS. Clementi X. feliciter re-
seruata 12. Aprilis 1671. Sed iam ad B. Rosam
redeamus.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Patronatu Beatæ Rosæ pro Lima-
na Ciuitate, & vniuerso Regno
Peruano.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>92.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro eo sic Pontifex in citata Bulla<marginalia>Concessio|Patronatus.</marginalia>
Orthodoxorum Regum: post eorum po-
stulationem, in qua pro gloria huius
virginis etiam illustre testimonium porrigit ver-
bis illis: Orthodoxorum Regum de Ecclesia Dei mul-
tis nominibus optimè meritorum studia, quibus Chri-
stianorum populorum erga Beatos regni c&#x0153;lestis in-
colas deuotio atque pietas fouetur &c. ita subdit:
Itaque memoratam B. Rosam de S. MARIA in Pa-
tronam principaliorem Ciuitatis Regum, seu Lima-
nam, & totius Regni Peruani præfatorum, cum om-
nibus prærogatiuis, quæ Patronis principalioribus
debentur, auctoritate Apostolica tenore præsentium
eligimus & declaramus. Ipsiusque B. Rosæ festum
in vniuerso Regno hniusmodi de Patrona principa-
liori ab omnibus vtrius&#xE8BF; Sexus Christi fidelibus illic
degentibus de præcepto seruari, & sicut alia festa de
præcepto celebrari, eiusque Officium ab vniuerso Cle-
ro tum sæculari, tum Regulari de principaliori Pa-
trona iuxta Rubricas Breuiarij Romani recitari, au-
ctoritate & tenore præfatis mandamus. Sic Ponti-<marginalia>Quantæ id|gloriæ pro|B. Rosa.</marginalia>
fex. Quod equidem in eximiam Virginis Rosæ
cedit gloriam, vt scilicet summum in publici cul-
tus genere gradum teneat, tantique apud Deum
credatur meriti, vt Regni nobilissimi opulentissi-
mi, & primarij inter Indica, patrocinium possit
sustinere: vt quod de Virgine Deipara pro eius
singulari excellentia in hymno sacra decantat
Ecclesia, eidem possit conuenienter adaptari.</P>
<shi>Placare, Christe, seruulis
Quibus Patris clementiam,
Tuæ ad tribunal gratiæ
PATRONA virgo postulat.</shi>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> In Decreto pro Patronorum electione<marginalia>Ampliùs ex-|pensum ex|Decreto Con-|gregationis|Rituum.</marginalia>
Vrbani VIII. die 23. Martij 1630. sacræ Con-
gregationis Rituum iudicium approbantis sta-
tuitur vt caussæ electionis nouorum Patronorum
debeant in eadem sacra Congregatione deduci, &
ab ea examinari, ac demum caussa cognita ab ea-
dem Congregatione approbari & confirmari.
Cuius diligentiæ rationem reddit P. Angelus
Verricelli in Quæstionibus moralibus Tract. 8.<marginalia>P. Verri-|celli.</marginalia>
Quæst. 26. quia scilicet sancto Patrono debetur
solemnis cultus præ ceteris sanctis, qui altioris
fortè sunt gradus in Ecclesiastica Hierarchia, &
quos vniuersalis Ecclesia colit. Patrono enim præ-
ter oblationes debentur Missa & Officium Du-
plex, ac alia, quæ ceteris sanctis non tribuuntur:
Ergo esset contra rectam rationem, ac Ecclesia-
sticas regulas, si ex leui, vel nulla caussa facta ele-
ctione in Patronum ceteris sanctis præferretur
in cultu. Sic ille. Ex quo fauor B. Rosæ impen-
sus valet intelligi, dum eius cultus ad eum est eue-
ctus gradum, qui magnis & celeberrimis sanctis
denegatur: & id quidem non nisi ratione habita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0130.jpg/>
@@1@<SE130>De certitudine Beatificationis & de B. Rosa. 115
<duolan 2><-P>meritorum ab eo, qui ad honorum talium impar-
titionem à Christo est, eius in terris gerens vices,
vt ipse recognoscit, & testatur, constitutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Vbi resumpsisse iuuat locum n. 86. & 17.<marginalia>Et illustra-|tum ex loco|Cant. 4.|v. 8.</marginalia>
datum, & expensum pro B. Rosæ gloria. Veni
de Libano sponsa mea, veni de Libano, veni Corona-
beris de capite Amana, de vertice Sanir, & Hermon.
Cant. 4. v. 8. vbi verbum Tascuri (alij Tasciuri,
alij Tasuri) quod verbo Coronaberis in Originali
respondere diximus, Vatablo, & alijs idem est ac
Aspicies, & ita exponunt: Aspicies de vertice Ama-
na, Sanir, & Hermon subiectas valles & campos, ar-
boribus, floribus, herbis, fructibus virentes & ver-
nantes. Quæ mysticè intelligenda cùm sint, &
B. Rosæ applicanda veniant, hanc, quam modò
prosequimur, excellentiam graphicè repræsen-
tant. Ad supremum enim culmen Ecclesiastici
honoris euecta, videt sub se proceras arbores, su-
blimis sanctitatis heroe&#x0308;s, nihil assecutos tale, ne-
que vnquam obtenturos. Sic præmissum v. 6.
Vadam ad montem myrrhæ, & ad collem thuris. Quę
verba multi sponsæ adscribunt, alij sponso. Sed
vtcumque accipiantur, ascensus in montem spon-
sæ adscriptus. Vade mihi. Sic Hebraicè, Q. d.<marginalia>Vers. 6.</marginalia>
(ait doctus & profundus Interpres) Ibo solus vo-
luptatis & animi caussa. Id dicit sponsus vt deside-<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
rium secum eundi inicijat, illaque dicat: Vado &
ego, sponse mi, ire tecum: tua enim voluntas & vo-
luptas mea quoque est voluntas & voluptas. Vnde
Syrus vertit, Vade, scilicet, ô Sponsa, ad montem
myrrhæ, & Arabicus, Vadam cum eo &c. Et quis
non montem myrrhæ, & collem thuris ad signi-
ficandam mortificationem & orationem ignorat
exhibitum? Pro eo D. Gregorius Magnus ita<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
scribit: Quid per montem myrrhæ nisi fortem alti-
tudinem mortificationis in opere, & quid per collem
thuris intelligimus, nisi altam humilitatem in ora-
tione? Sponsa ergo quæ hunc amauit & iterarit<marginalia>Montem|myrrhæ &|thuris vt|conscenderit.</marginalia>
ascensum, vt ad montes illos ascendat, in quibus
eius gloria supra eminentissima Sanctorum capita
eleuata Patronatus prærogatiua singulariter in-
clarescat. Circa quæ latissimus pro eius laudibus
aperitur campus, ijs relinquendus, qui dicturi
ad populum prædicta poterunt ampliùs exorna-
re. Montem myrrhæ Caluariæ montem multi
esse dicunt, ad quem vt vadat sponsa cælestis
sponsus inuitat. Et quid aliud B. Rosa totius vitæ
decursu, dum crucem, coronam, & alia, æmu-
latione feruenti Passionis dura est & amara
complexa? Quod autem de colle thuris dictum,
nodo indissolubili est præfatæ mortificationi
Christi Iesv quam semper suo in corpore cir-
cumferebat, vt de se & similibus Apostolus 2.
Cor. 4. vers. 10. (adde & animo, in quo est illa
sanè grauissima) totius etiam est vitæ decur-
su f&#x0153;deratum. Pro quo Scriptores vitæ mul-
ta & admiranda ministrabunt. Curæ nostræ il-
lud fuerit difficultates aliquas circa prædictum
Patronatum enodare.</P>@@

<Z><A+2>DIFFICVLTAS I.</A+2>
<A+1>An Patronatus dictus alium secum Pa-
tronatum admittat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>95.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T procedere illa potest circa Patronatum
cum eadem excellentia respectu totius
Regni, aut Limanæ Ciuitatis: Patrona enim
non Regno tantùm, sed & Limanæ Ciuitati est,
vt vidimus, designata: aut cum minori respectu
vtriusque, ita vt & Regnum & Ciuitas possint
simul alios inferioris gradus, aut minùs principa-
les habere Patronos. Circa quod.</P>
<P>  Dico Primò. Si qui Patroni designati sint<marginalia>Assertio 1.|nullum ces-|sare Patro-|num.</marginalia>
post legitimam electionem, & ijs concurrenti-
bus, quæ Vrbanus Pontifex, & Sacra Congrega-
tio Rituum statuerunt debere concurrere, nullo
modo cessare putandi sunt assignatione prædicta.
Id probatur Primo ex certis regulis de non tollen-
do iure quæsito satis notis, etiam cùm Pontifex
clausulam apponit specificè derogantem. Cap.
Quod verò dicitur 25. q. 2. Cap. Peruenit 11. q. 1.
Cap. Licet De Offic. Ordin. Cap. Dilecti de ver-
bor. significat. Pro quo multa Bruno Chassaing<marginalia>Ius quæsitum|non collitur|etiamsi æd sit|clausula de-|rogatoria.</marginalia>
de Priuilegijs Regularium Tract. 1. Cap. 4. Proposit.
1. vbi & plures Doctores adducit. Constat au-
tem Sanctos in Patronos electos, ius iam circa
cultum eisdem debitum fundatum & radicatum
habere, & certo titulo stabilitum. Secundò. Quia
non est credibile Pontificem ita voluisse, qui, vt
ex eiusdem rescriptis constat, Fidelium deuotio-
nem erga Sanctos non arctare intendit, sed potiùs
promouere, vt videri potest in ijs, quæ ex ipso
protulimus Sect. præced. Tertiò, quia id Sanctis
sic electis aliquomodo videretur iniurium pariter
& indecorum, vt scilicet cultu ipsis solito exhi-
beri priuentur, ac si minùs dignè suæ electioni
responderint, & officio satisfecerint, vt Virgo
recentis memoriæ, & nondum Canonizata, ho-
noris supremi habeat principatum. Tandem. Con-
cessio Pontificis respondet Regiæ petitioni, vt
ex Bullæ tenore constat: Atqui petitio nullo
modo singularitatem illam patrocinij continet,
sed quòd tale illud sit, vt in eo genere maius non
adsit: ergo id concessio Pontificia complectitur,
sine alicuius alterius sancti circa cultum detri-
mento.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Dico Secundò. Absolutè loquendo duo<marginalia>2. Plures|esse posse|principalio-|res.</marginalia>
esse Patroni principales possunt, vnde ex hac par-
te nullam habet repugnantiam, quod Assert. præ-
ced. remanet comprobatum. Contrarium videtur
tenere Gauantus in Thesauro sacrorum Rituum
Sect. 3. Cap. 12. nu. 5. & P. Carolus Guyetus Lib.
1. Cap. 7. Quæst. 5. ex eo quòd in Rubrica de Octa-
uis nu. 1. ex Patronis vnum esse debere principa-
lem asseritur. Sed pro nobis stat Pasqualigus de
Sacrificio nouæ legis Tract. 1. Quæst. 258. adducens.
Quartum etiam aduersantem. Probatur ex Con-
stitutione 164. Vrbani VIII. §. 2. quæ incipit, Vni-
uersa per Orbem, vbi statuit quòd solùm vnius Pa-
troni ex principalioribus in quocumque Regno
seu Prouincia, & alterius tantùm in quacumque
ciuitate, oppido, vel pago, indici possit dies fe-
stus. Ex quibus manifestè colligitur plures esse
principaliores posse, aliàs non esset circa quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0131.jpg/>
@@1@<SE131>116 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>fieri posset electio. Prætereà id videtur etiam<marginalia>Quid circa|Patronatum|D. Theresiæ.</marginalia>
conuinci ex eo quod ante annos aliquot in Hispa-
nia accidit: deuotio enim aliquorum erga D.
Theresiam pietatem Regis nostri Philippi Quarti
impulit, vt à Sede Apostolica Patrona Coronæ
Hispanicæ peteretur. Dictum factum, & Patro-
natus inexpectata nouitas celebrata, pro qua &
sermonem typis expressum vidimus coram Regia
Maiestate prædicatum. Sed suppressa ilicò, id
ægrè ferentibus viris magnis, ex quibus Illustris-
simus Dom. D. Petrus de Castro Archiepiscopus
Hispalensis, quòd scilicet Diuo Iacobo vnico &
singulari Hispaniæ Patrono & adeò de illa bene
merito prærogatiua huiusmodi tolleretur. Non
ergo ex parte concedentis repugnantia vlla obie-
cta: & vbi talis non est, neque absoluta esse po-
test, cùm inde veniat circa negotium istud legi-
tima dispositio. In Apostolicæ enim Sedis arbi-
trio quidquid ad cultum Sanctorum attinet, est
penitus constitutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Quod ex Rubrica opponitur non vrget,<marginalia>Obiectio ex|Rubrica|disiecta ex|pluralitate|titularium.</marginalia>
nam eodem modo in illa, asseritur de Patrono ac
de Titulari, verbis illis: & in festo principalis pa-
troni, & Titularis loci, vel Ecclesiæ. Atqui iuxta
eumdem Gauantum ibidem, vnius Ecclesiæ pos-
sunt esse Titulares plures, quod Ecclesiæ suæ pro-
bat exemplo, quæ Sanctorum est Blasij & Caroli:
ergo similiter est de Patronis accipienda Rubri-
ca. Idem testatur Pasqualigus de propria Eccle-
sia Romæ S. Andreæ Apostoli, & S. Sebastiani,
qui suis cum Octauis celebrantur. Et ex hoc
etiam argui efficaciter potest, quia non videtur
maior ratio vnius præ alio: immò in Titularibus
minùs conuenientiæ apparet, quia aliquam inge-
nerare id potest confusionem in populis: homi-
nes Ecclesias ratione Titularium distinguere so-
liti, & vbi plures sunt, nullum videntur agnoscere,<marginalia>Quæ & in|Patronis|ostenditur,|& peculia-|riter in S.|Francisco|Xauerio.</marginalia>
& itacirca illos non ita deuotio ipsorum prouoca-
tur, aut cultus frequentatur. Plus est quod habet
Verricelli suprà vers. Quintò, quia plurimi vbi ait
Ciuitatem Panormitanam in Patronos elegisse
omnes Sanctos Fundatores Religionum quæ in
ea commorantur. Neapolitana Ciuitas S. Fran-
ciscum Xauerium sibi Patronum elegit post feli-
cissima profligatæ pestis experimenta, quam ele-
ctionem Alexander VII. approbauit: vnde in
solemni Processione cum Patrono suo D. Ianua-
rio sub eadem vmbella eius statua deportata.
Idem Parmensis Ciuitas, pro quo illud in elegan-
tissimo eius Elogio:</P>
<P>Tuam Parmam abnues? Iubet<marginalia>Elogium|Parmense.</marginalia>
<tspb>                    Roma.</tspb>
<negEZ>Roma inquam, cuius imperia & nutus in cæ-
lum vsque volant.</negEZ>
<P>Te illa meos inter Patronos censeri</P>
<tspb>                    mandat.</tspb>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Nauarræ Regnum S. Firmino Apostolo<marginalia>Nauarræ|cum S. Fir-|mino.</marginalia>
suo, Martyri suo parem voluit, & à Sede Aposto-
lica impetrauit, atque vtriusque Commemora-
tionem inter sanctorum suffragia in eadem Col-
lecta, suis cum Antiphonis, vt sequitur, in Ciui-
tate Pompelonensi, totoque Regno, recitan-
dam.</P>
<tspb>                    Ad Laudes, Antiphona.</tspb>
<P>  Hi sunt duo viri misericordiæ, quorum pietates<marginalia>Eccli. 44.</marginalia>
non defuerunt, & gloria eorum non derelinquetur.</P>
<P>  Vers. Gloria & honore coronasti eos Domine.</P>@@

<negEZ>Resp. Et constituisti eos super opera manuum
tuarum.</negEZ>
<tspb>                    Ad Vesperas Antiphona.</tspb>
<P>  Hi sunt duo Protectores Regni, firmamentum po-<marginalia>Eccli. 49.|& 50.</marginalia>
puli, & oblatio nostra Coràm Domino in manibus eo-
rum.</P>
<P>  Vers. Gloria & honore &c.</P>
<Z>Oratio.</Z>
<P>  Deus qui nos geminata sanctorum tuorum Firmini
Martyris atque Pontificis, & Francisci Xauerij Con-
fessoris protectione circumdas: illorum interceßione
fac nos constanti pacegaudere, & ab insidijs inimico-
rum omnium perpetua defensione conserua. Per Do-
minum nostrum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Circa electionem princi-<marginalia>Assertio 5.|circa pra-|xim electio-|nis obserua-|tionem pro-|ponens pe-|culiarem.</marginalia>
paliorum Patronorum, quod ad praxim attinet,
nulla videtur esse considerabilis dubitandi ratio,
quod sic ostendo: Nam electio talis procedere
ad executionem cultus Patrono debiti nequit,
nisi post approbationem sacræ Rituum Congre-
gationis obtentam. Nihil ergo tentare nocebit,
ijs præmissis, quæ ad electionem necessaria dig-
noscuntur. Si ergo approbauerit, id felix faustum-
que sit; sin minùs, non ideò sanctus, de cuius
Patronatu agitur, pijs deerit electorum suorum
Officijs, & eorum coràm Deo non cessabit re-
munerationem petere voluntati. Circa quod di-<marginalia>Deuotio|constitutus|sufficiens.</marginalia>
sputat Verricellius, an sola deuotio populi suffi-
ciens ratio sit ad præfatam electionem. Et contra
negantem quemdam affirmat & probat. Sed certè
videtur in hoc sub falsa suppositione procedi,
quòd scilicet communis esse erga sanctum ali-
quem deuotio possit, quam non peculiaria aliqua
beneficia prouocarint, aut titulus aliquis specialis
non suppetat ad electionem accendens. Vnde si
quis erga sanctum aliquem peculiari affectu præ-
ditus, de suæ deuotionis motiuis peculiaribus re-
quiratur, respondebit profectò aliquod aut aliqua
in speciali designans. Quod & in populo, Ciui-
tate, Prouincia, aut Regno pariter inueniendum,
cum omnes Patronum desiderent eum, pro quo
deuotionis peculiarem affectum Congregationi
sacræ repræsentant.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An sicut B. Rosa Patrona est principalior,
ita & esse poßit Ecclesiarum in eius ere-
ctarum honorem Titularis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>98.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Atio dubitandi est, nam in honorem<marginalia>Ecclesiæ pro|Canonizatis|tantùm.</marginalia>
Beatificatorum erigi Ecclesiæ neque-
unt, vnde prærogatiua hæc vna est ex illis, quæ
Canonizatis conceduntur. Pro quo Contelorius
Cap. 2. n. 10. & Cap. 22. n. 14. vbi adducit Cap.
Fabrica (corrige De fabrica) & Cap. Placuit de
Consecrat. Dist. 1. Sed certè in illis nihil ad rem
præsentem, sed de Reliquijs tantùm Martyrum
agitur, quarumdam solutionibus quæstionum.
Et Gauantus suprà §. Ratio Decreti, sicut & P.
Guyetus Lib. 1. Cap. 5. Quæst. 10. & Cap. 7. Quæst.
10. Circa quod à nobis etiam dictum Tomo 1.
Problematum Theologicorum in Prolusione Apologe-
tica nu. 201. & 202. vbi de speciali concessione
pro B. Alberto. Et ita in solemni Canonizationis
actu post adhibitam vsitatam illius formam ita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0132.jpg/>
@@1@<SE132>De certitudine Beatificationis & de B. Rosa. 117
<duolan 2><-P>subdit Pontifex: Statuentes vt ab vniuersali Eccle-
sia in eius honorem Ecclesiæ & Altaria, in quibus
Sacrificia Deo offerantur, ædificari & consecrari
possint &c. Aliunde autem videtur id stare posse,<marginalia>Quid pro|Beatificato|Patrono|faciat.</marginalia>
quia gradus sublimis Patronatus hoc secum vide-
tur afferre vt partem & complementum tantæ
dignitatis, quæ superior est Titulari, vnde priori
loco in Rubricis ponitur, & cùm pro stabiliendo
Patronatu tot requisita sint, pro Titulari nihil ca-
uetur tale: pro quo & extat Decretum Vrbani
VIII. in Breuiario appositum, quo prohibetur
celebratio Titularis, nisi tantùm in ipsius Sancti
Ecclesia, cùm tamen Patronus non habeat, quam
vidimus, extensionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Dico Primò. Extra sphæram Patronatus<marginalia>Assertio 1.|negans extra|loca Patro-|natus.</marginalia>
nequit in honorem B. Rosæ Ecclesia ædificari.
Probatur ex dictis, quia prærogatiua talis est
Canonizatorum, vnde cùm, Deo volente, illa ad
eum honoris gradum peruenerit, vt speratur,
Pontifex post formæ prolationem id, quod dixi-
mus, pronuntiabit, quòd scilicet ab vniuersali Ec-
clesia in eius honorem possint Ecclesiæ & Alta-
ria ædificari & consecrari: quod quidem non aptè
caderet, si iam concessio talis præcessisset. Dein-
de, respectu locorum, in quibus illa Patronatum
non habet, perinde est ac si nullibi talis esset: ergo
neque Ecclesias ibi habere potest. Qui dicursus
videtur euidens, & ideò vlterior non quæren-
dus.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Dico Secundò. In locis Patronatus pro-<marginalia>2. In illis|esse proba-|bile.</marginalia>
babile est, quod de locis extra illum est præcedenti
Assertione negatum. Probatur fundamento addu-
cto pro ratione dubitandi. Prætereà, quia hoc
non est penitus incompossibile cum statu Beati-
ficationis, vt constat ex citata pro B. Alberto
concessione. Eo autem stante, pro concessione
Pontificia non leuia argumenta concurrunt. Pri-
mò, Regum nostrorum postulatio, adeò de Ec-
clesia bene meritorum, vt fatetur Pontifex: eo-
rum enim desiderium fuit Beatæ huic Virgini
eum gradum honoris consequi, qui cum statu
Beatæ posset stare, & deuotionem ampliorem
erga ipsam his in partibus promouere. Cui postu-
lationi libentissimè se annuere Pontifex attesta-
tur. Secundò, Quia voluntas Pontificis in hono-
randa hac Virgine supra communem excelluit,
vnde tot videmus singularibus gratijs Beatifica-
tionem istam exornasse: ergo & hac credendum
est, de qua agimus. Tertiò, Quia ad gradum Pa-
troni hoc videtur pertinere, qui ideò talis con-
stituitur, vt ij, qui eum talem sortiti sunt, ad ip-
sum in qualibet necessitate recurrant. Ex quo
& fit habere Ecclesiam specialem posse, ad quam
valeant rogaturi ipsum conuolare. Quartò, Quia
Patroni, etsi tantùm Beatificati, in publicis pos-
sunt Processionibus circumferri, vt diximus Parte
4. Sect. 2. vnde & id B. Rosæ concessimus. Cuius
ea est ratio, eos scilicet ad id electos vt specialissi-
mè supra sanctos alios possint inuocari, & ita non
solùm in templorum parietes, sed etiam publicè,
cum multoties expediat ita fieri ob incurrentes
necessitates. Ex quo haberi videtur intentum,
posse in eorum honorem templa Deo dicari, vt
scilicet populus habeat quo confugere queat Pa-
troni sui auxilium imploraturus. Neque enim
Patroni corpus aut Reliquiæ insignes in omnibus
esse oppidis possunt, vt ad Ecclesias, in quibus<-P>@@

<-P>fuerint, haberi recursus possit & concursus popu-
lorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Conuenientius apparet vt<marginalia>2. Conue-|nientiorem|esse recur-|sum ad S.|Congrega-|tionem.</marginalia>
in negotio huiusmodi ad sacram Congregationem
recursus habeatur. Id probo. Quia iuxta Decreta
Pontificum pro Beatificatis concessio indulti
cultus debet attendi, neque vllo extendi modo,
ex eo enim quòd extensiones fierent, sequeretur
inter eos & Canonizatos indifferentiam facilè in-
troducendam, quod experientia docuit: vix enim
quidquam est Canonizatis proprium, quod pro
Beatificatis non fuerit vsurpatum, vnde coacti
sunt Pontifices id, quod in eorum Decretis legi-
mus, imperare. Prætereà vt vidimus num. 75. in
hac materia non licet à maiori ad minus arguere,
cùm videamus negatum Officium, cui est Missa
concessa, & sic alia: cùm tamen honor Missæ
omnibus alijs superior sit, vnde ex eo multi co-
nati sunt cultum ad inconcessa protendere, qui
non benè apud sacram Congregationem, & Pon-
tificiam sedem audierunt. Vnde Diana Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 231. in fine admonet in his ma-
terijs cautè esse procedendum. Per quod videtur
ad ea, quæ pro opposita parte præmisimus, posse
sufficienter responderi, quatenus aut ex similitu-
dine, aut ex maioritate procedunt; licet negari
nequeat robur continere fufficiens, vt probabili-
tas asserta possit sustineri.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS III.
An de B. Rosa Missæ votiuæ possint cele-
brari titulo Patronatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>102.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca extensionem generalem pro Bea-
tificatis, quam aliqui tradunt esse lici-
tam, ex quibus specialiùs Pasqualigus de Sacrifi-
cio nouæ legis Quæst. 277. consuli potest Diana loco
nuper adducto, & Tract. 10. Partis 11. Resolut. 21.
Quorum liberalem indulgentiam Sedi Aposto-
licæ non probatam, neque ego probo; sed ea non
stante, ratione Patronatus præsens dubium agita-
tur, circa quod.</P>
<P>  Dico Primò probabile esse id licere, & probari<marginalia>Assertio 1.|Probabile|esse Missas|vestras li-|cere.</marginalia>
potest. Quia Patronatus ad eum finem dirigitur,
vt Patronus possit specialiùs quàm sancti alij ab
ijs, circa quos Patronatus conceditur, inuocari,
vt est compertum. Modus autem conuenientior,
Patrono & gratior, ac Deo gloriosior, ille est, qui
oblato Missæ Sacrificio peragitur; ergo licet ille
titulo præfato. Deinde. Quia si id fieri non pos-
set, Fidelium deuotio minueretur, quin & sancti-
tatis concepta opinio, dum vident Missas, quas
expetunt, denegari: vnde & titulum sine re Pa-
tronatum esse putabunt. Item concessio Missæ
non arctatur ad diem vnicum, vt est euidens,
cùm Patronus habeat Octauam: ergo quod de
Missa pro determinato die concedi solitum Bea-
tificatis, concessione Octauæ videtur relaxa-
tum. Et quidem si necessitas aliqua publica oc-
curreret, dubitari nequit publicam etiam & so-
lemnem dici Missam posse, pro ea enim specialiùs
vrget obligatio Patrocinij: vnde & contingere
poterit Nouennarium ab Ordinarijs indici, vt vi-
demus in publicis necessitatibus obferuatum, pro
imploranda scilicet pluuia, aut depellendo con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0133.jpg/>
@@1@<SE133>118 Auctarij Indici Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>tagio &c, Sicut autem hoc publicè agi licet, ita
& in priuatis necessitatibus ad priuatas etiam
Missas S. Patroni non est cur debeat recursus con-
demnari. Deinde, Cautio prædicta difficilè ser-
uari poterit: cùm enim præter necessitates pas-
sim occurrentes, eo pacto etiam Sacerdotum plu-
rium consulatur incommodis, honesto illo quæstu
cariturorum, dicentur quidem Missæ, & si nimis
vrgeatur, scrupulus omnis deuorabitur, cum non
leui conscientiarum detrimento. Ea autem quæ
talia sunt, & in quibus aliàs graue non apparet
inconueniens, non solet Pontificia pietas tantò
cùm onere dispensare.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Dico Secundò. Licet Assertio prædicta<marginalia>Assertio 2.|de securitate|præcedentis.</marginalia>
vt probabilis tantùm sit à nobis proposita, eius
verisimilitudo talis apparet, vt nullum debeat ex
eius praxi incommodum formidari. In quo qui-
dem valde diuersa est ratio ab ea, quæ Difficulta-
te præced. circa Ecclesiarum fundationem est à
nobis ponderata. Ecclesiæ enim ædificatio in ho-
norem eius, cui ex vsu Ecclesiæ non competit,
res est grauissima; ratione enim eius, qui ita co-
litur videtur diuinitatis excellentiam aliquomo-
do participare, cui templa debentur tamquàm
singularis Maiestatis signa, & peculiaris habita-
tio: nam Deus in loco Sancto suo. Psal. 67. Licet
enim sanctis non dicentur, in corum tamen ho-
norem, & vt in illis coli possint, adorari, & inuo-
cari, fabricantur. Quòd autem concessa Missæ
celebratione per Octauam, aliquoties sacrificium
idem cum memoria in eo Beati Patroni ad bene-
ficium aliquod impetrandum offeratur, nihil ita
singulare ac præcelsum ostendit, cùm extensio
quædam accidentaria sit, per quam apud Fideles,
etsi augeatur deuotio, non adeò considerabilis
diuersitas erga statum eiusdem aduocatur. Cùm
ergo ita se res habeat, non est, vt dixi, circa pra-
xim hærendum, licet res non ita certa sit, vt ve-
luti inuiolabile dogma debeat admitti, aut mora-
lis demonstratio, licet demonstrari possit esse pro-
babile.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de securitate praxis<marginalia>Assertio 3.|pro Ciuitate|Limana|securitatem|esse maio-|rem.</marginalia>
est dictum, in Limana, seu Regum Ciuitate, spe-
cialiùs locum habet, vnde & pro ea est probabi-
lius. Id probo. Nam B. Rosa, quæ pro toto Pe-
ruano regno Patrona constituta est, ex eo titulo
erga Ciuitatem exercet communem alijs Patro-
natum: & præterea Ciuitati eidem Patrona est à
Pontifice assignata: Patronus autem specialis
comparatione communi, excellentiam habet
peculiarem. Quibus accedunt alij tituli, patriæ,
& Sacrarum Beati Corporis reliquiarum com-
muni adorationi expositi, vnde & frequentior
recursus, & ita Missarum continuata per totius
anni decursum postulatio, & ita cùm decernimus,
non est animus quidquam inordinati laxamenti
concedere circa ea, quæ circa Missarum celebra-
tionem sunt Superiori auctoritate constituta. Pro
votiuis Missis Rubricæ extant, quas ego seruan-
das velim, & iuxta hoc est, quod de Patronis est
dictum & de B. Rosa specialiter, regulandum. In
eo tamen cùm Doctores fauorabiles sententias
tradant, in casu, de quo agimus, poterunt illæ
conuenienter applicari. Et vt regulæ desint aliæ,
quæ in Missali habetur §. 4. satis est fauorabilis,<marginalia>Quid circa|votiuas ex|Rubricis.</marginalia>
sic enim ibi: Quæ tamen Missæ (illæ scilicet, quæ
in Missali secundùm ordinem dierum hebdoma-<-P>@@

<-P>dæ assignantur) & omnes aliæ votiuæ in Mißis pri-
uatis dici possunt pro arbitrio Sacerdotum, quocum-
que die Officium non est duplex, Id vero paßim non
fiat, nisi rationabili de causa. Est autem rationabi-
lis caussa respectu Sacerdotis, quæ & rationa-
bilis est respectu eam postulantis, & pro eadem
stipendium offerentis, in quo magna est latitudo,
quæ & attendenda est quando Sacerdos iuxta<marginalia>Quæ sit ra-|tionabilis|caussa.</marginalia>
proprium instinctum sine obligatione ex stipen-
dio orta intendit celebrare, cùm & ipse suis sit
etiam necessitatibus obnoxius, & eisdem con-
sulturus. Est autem stipendij vtilitas inter ra-
tionabiles computanda, si eo indigeat; aut si
non indigere contingat, ad aliquod pietatis opus
velit eo vti, nec in re adeò diuina turpi cupidi-
tati deseruire.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS IV.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa minùs principales Patronos an obli-
get S. Congregationis Decretum, vbi
quid pro Indijs, & Limana Ecclesia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>105.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primo tamquàm probabile, pro<marginalia>Assertio 1.|Probabile|est non esse|necessarium|recursum pro|Patronis non|principali-|bus.</marginalia>
electione Patronorum non principa-
lium necessarium non esse recursum ad sacram
Rituum Congregationem. Probatur. Nam Pa-
troni tales possunt esse plures: ergo non est cre-
dendum pro singulis talem necessarium esse re-
cursum, præsertim in locis remotioribus, & mul-
tò magis in remotissimis. Pro principali autem
alia est ratio, cùm is esse vnicus soleat, & ratione
electionis ad gradum supremum euehatur. Præ-
tereà, quia vsu ita firmatum videtur, quia Pa-
troni eliguntur, & de approbatione à Sacra Con-
gregatione non curatur. Quod equidem in In-
dijs negotium esset molestiæ plenum; vt nuper
dictum. P. Henao aliter sentit Tom. 2. de Sacrif.
Missæ Disput. 28. num. 432. citans Gauantum,
vbi tantùm loquitur de Beatificatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Dico Secundò. Festum visitationis Vir-<marginalia>Assertio 2.|Id statuens|pro festo|Visitationis|Limæ.</marginalia>
ginis, quod tamquàm de Patrona à multis iam
retrò annis Limana Ecclesia celebrauit, potest
iuxta dicta sustineri, scilicet etiamsi non sit à
Congregatione Rituum talis electio (quæ ob de-
pellenda pericula terræ motuum inducta est,)
approbata & confirmata. Cui resolutioni illud
obstare potest, Patronis minùs principalibus O-
ctauam non concedi. Sed est in præsenti casu
vnde verosimiliter concedi posse videatur. Nam
sanctus quiuis in Kalendario vt simplex tantùm
propositus, si Patronus eligatur, gradum habet
Duplicis maioris, vt videre est in serie Dupli-
cium maiorum, quæ in Breuiario extat. Ergo &
proportionaliter de Duplici est maiore dicendum,
gradum scilicet aliquem conscendere: Atqui gra-
dus talis immediatus est secundæ Classis: ergo
ad illum ascendit. Tunc vltra. Proportione ser-
uata aliquid vlterius debet illi concedi, nam sim-
plex transcendit semiduplicem, & Duplicem, &
maioritatem eo in gradu tenet: Ergo & Duplex<marginalia>Vide P.|Quintanad|Tomo 1.|Tract. 7.|Singul. 28.|n. 4.</marginalia>
maius non solùm debet esse Secundæ Classis, sed
ampliùs aliquid, & ita Octauam habere, quia
nihil magis conueniens addi potest. Cùm ergo
Visitatio Virginis Duplex maius sit, modo præ-
fato ascendet, & ita Secundæ Classis cum Octaua<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0134.jpg/>
@@1@<SE134>De Patronatu B. Rosæ Difficultas IV. 119
<duolan 2><-P>crit, ad eum modum, quo eius Natiuitas ab Ec-
clesia celebratur. Sed si hoc non placeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Conuenientius videtur vt<marginalia>Assertio 3.|probans illud|esse Patroni|principalis.</marginalia>
festum præfatum vt Primæ Classis continuetur.
Id probo. Quia vt tale communiter celebratum,
vnde eius Octaua SS. Apostolorum Petri & Pauli
est Octauæ prælata, quod & à nobis in hoc Diui
Pauli Collegio tandem obseruatum. Et quòd
stare id cum Patronatu B. Rosæ possit, Difficul-
tate est prima comprobatum. Quòd autem de-
fectus approbationis & confirmationis S. R. Con-
gregationis non obstet, ex eo euincitur, quòd
electio talis sit Decreto antiquior; anno scilicet
1613. in Synodo diæcesana Limana statuta &
publicata, vt videri potest Lib. 3. Tit. 7. Cap. 11.
& ita ad præterita neutiquàm extendendum, vt
benè obseruat P. Guyetus in Heortologia Lib. 1.
Cap. 7. Quæst. 10. vers. Tale est.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Dico Quartò. Non possunt in Patro-<marginalia>Assertio 4.|Beatificatos|Patronos esse|non posse.</marginalia>
nos etiam minùs principales eligi Beatificati. Sic
Gauantus in Thesauro sacrorum Rituum Sect. 3.
Cap. 12. §. Ratio Decreti & P. Guyetus Lib. 1.
Cap. 7. Quæst. 10. §. Tertiò, quod vbi generaliter
loquitur. Probatur. Quia Decretum generaliter
statuit, sicut & in alio speciali pro Beatificatis
Alexander VII. vnde non videtur à determina-
tione tali vllatenus recedendum. Pro quo & facit
generale aliud in principio Breuiarij adiectum, vt
circa Beatificatos nihil propria auctoritate consti-
tuatur, sed omnino consulatur sacra Rituum
Congregatio. Est autem quod ad Patronum spe-
ctat, ex grauioribus; quæ circa eos peragi pos-
sunt, cùm constet etiam circa Canonizatos
maxima cum moderatione procedi, iuxta dicta
num. 88.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quod dictum est Asser-<marginalia>Assertio. 5.|Idem pro In-|dijs conclu-|dens.</marginalia>
tione præced. etiam in Indijs debet obseruari. Pro-
batur, Quia nulla apparet ratio, qua possit oppo-
situm solidè comprobari. Si enim aliqua, maxi-
mè distantia, & hæc tunc suffragatur, quando est
periculum in mora, & in Indijs constat valde pro-
lixam esse futuram, ex Felino in Cap. Super his 9.
de maiorit. & obedient. nu. 4. & alijs. Atqui in casu
præsenti titulus præfatus nequit allegari, quia in
mora periculum nullum, quod timeri potius po-
test, si aliter procedatur, si quod factum est, au-
ctoritate superiori damnetur, & reddatur infe-
ctum. Pone Beatum multis clarere miraculis &
populi deuotionem erga ipsum excitari. Fiat ergo
patronus. Tantùm aberit vt Canonizatio eius eo
paulò promoueatur, vt potiùs veniat protelanda.
Pone similiter aliquem nondum Beatificatum
miraculis etiam inclarescere. An proptereà cul-
tus aliquis Beatificatis proprius ei poterit exhibe-
ri? Non equidem, & si secus fiat, eius Beatifi-
catio lentiùs progredietur, vt nobis est experien-
tia compertum. Sicut ergo in hoc casu cultus
promoueri nequit, ita & in præcedenti; in quo
& bonæ opinioni suæ Prælati Indici oportet vt
consulant, ne dicatur Romæ eos tam esse ab ipsa
discretos spatijs, quam notitijs ad sacrum regimen
necessarijs, Romano ex Oraculo deriuandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Pro quo exemplum videre licet apud<marginalia>Cautè in hoc|negotio pro-|cedendum|exemplo|ostenditur.</marginalia>
Contelorium Cap. 5. vbi Doctoris Francisci
Carrasco Allegationem improbat, docti profecto
Aduocati in Limana Regia Cancellaria, & in Pa-
namensi Senatoris, de cuius singulari sua in facul-<-P>@@

<-P>tate peritia fidele possum testimonium perhibe-<marginalia>Doctor|Franciscus|Carrasco.</marginalia>
re, quia eum noui. Is ergo in Commentario Legum
Recopilations Cap. 5. probare contendit (id quod
pro re nata consuluit) posse Archiepiscopum
Peruanum examinare noua miracula hominis de-
functi, etiam non Beatificati, & publicare atque
approbare absque summi Pontificis auctoritate.
Quod quidem in gratiam scripsit insignis Dei
serui ab ipso nominati, sicut extat etiam apud
Contelorium n. 12. Qua quidem resolutione li-
benter excepta, nihil commodi in caussa ab ijs
obtentum, qui accelerandum cultum voluerunt,
sed moræ potius iniectæ, quarum terminum ig-
noramus. Videatur præfatus Auctor, qui id, quod
de periculo in mora dici potest euidenter refellit,
& penitus demolitur. Vnde oportet vt in poste-
rùm, qui felicem rebus in istis exitum desiderant,
lentè festinent, quod & multis alijs prudenter
applicandum.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An B. Rosa locum in Sanctorum suffra-
gijs sit habitura, & qualis ille futu-
rus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>111.</absatz-nummer> <INI2>B</INI2>Reuiarij Rubrica sic habet: De Patrono,<marginalia>Breuiarij|Rubrica.</marginalia>
vel Titulari Ecclesiæ fiat Commemoratio
consueta, ante, vel post Commemorationes prædictas
pro dignitate illius. Sic ante Completorium, vbi
habentur illæ, & respondet Rubricæ 35. Circa
quod Gauantus in Thesauro Rituum Sect. 1. Cap.
18. num. 7. affirmat de patrono loci, qui scilicet<marginalia>Præferend&#x0169;|patronum|probat Ga-|uantus.</marginalia>
Maiorum auctoritate, & communi sensu populi
recolitur vt patronus, de quo nu. 6. & Sectione 3.
Cap. 12. num. 1. ante Titularem Ecclesiæ, à quo
scilicet Ecclesia denominatur, faciendam Com-
memorationem regulariter loquendo, nisi sit
valde magna inter hos dignitatis distantia, quia
in Rubricis præponitur patronus Titulari Titulo
1. de Duplici num. 1. Tit. 7. de Octauis num. 1. 3. &
4. Tit. 9. de Commemorat. num. 3. Tit. 35. de Comme-
morat. Communib. num. 1. & in Tabellis septies:
licet Tit. 4. de Dominicis nu. 1. & Tit. 9. de Com-
memorat. num. 11. ponatur Titularis ante patro-
num. Sed in his duobus locis non attenditur ordo
ex professo, alioquin Dedicatio Ecclesiæ inferior
esset patrono, quæ post eum Tit. 4. num. 1. recen-
setur. Sic ille sentit, supponens tamquàm certum
de patrono faciendam commemorationem, vbi
talis habetur, simul cum Titularis Commemo-
ratione, ordine prædicto.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Quæ quidem displicent D. Guyeto exi-<marginalia>P. Guyetus|vt aduerse-|tur.</marginalia>
stimanti, cùm in Rubrica dicitur de patrono &
Titulari Ecclesiæ, vtrumque ad Ecclesiam refe-
rendum, de patrono inquam Ecclesiæ, non loci,
vnde prælationem dictam negat. Sic Lib. 1. Cap.
4. Quæst. 3. & Lib. 2. Cap. 17. Quæst. 9. Quod priori
loco probat ex eo quòd aliàs sacræ Rubricæ stare
nequeunt de hoc agentes, & identitatem respectu
Ecclesiæ designantes. Sic enim Rubrica 4. n. 1.
Nisi illud festum sit de principali Titulo vel patrono
alicuius Ecclesiæ vel loci &c. Rubrica 7. num. 1.
In festo principali patroni, & Tituli loci, vel Eccle-
siæ. Rubrica 9. num. 1. De huiusmodi festo fit tan-
tùm in eo loco, vel Ecclesia, cuius est patronus, vel<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0135.jpg/>
@@1@<SE135>120 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>Titulus. Denique Rubrica 35. de Commemo-
rationibus Commun. num. 1. sicut & in serie
Duplicium 1. Classis, nominatur expressè Patre-
nus vel Titulus Ecclesiæ, nulla prorsus facta men-
tione loci: ex quo fit patronum ad Ecclesiam
pertinere, & vtrumque de illa indifferenter vsur-
pari. Posteriori autem ex eo probat, quod Ru-
brica, tum quæ inter generales descripta est, 55.
num. 1. cum quæ in Psalterio habetur ante ipsa
suffragia, semper loquitur in singulari, & disiun-
ctiuè, Illis adiungitur Commemoratio de patrono vel
Titulo Ecclesiæ &c. De Patrono vel Titulo Ecclesiæ fiat
Commemoratio consueta ante, vel post Commemora-
tiones prædictas &c. Quod si vera esset opinio
Gauanti, pessimè concepta fuisset Rubrica; de-
buisset enim saltem sic poni: De patrono loci, &
Titulari Ecclesiæ fit commemoratio &c. Quod adeò
clarum existimat, vt sic subdat: Quis non iudicet
tricari Gauantum, qui tenebras in tam clara luce
offundit? Maneat itaque Rubricam vnius tantùm
præcipere Commemorationem, siue is sit Ecclesiæ pa-
tronus, vt S. Stephanus &c. siue Titulus aliquis,
putà SS. Trinitatis, S. Saluatoris, S. Crucis &c. sensu
à nobis explicato. Sic ille, qui sensum explicuerat
citato Cap. 4. Quæst. 2. vbi inter patronum & Ti-<marginalia>Patronus &|Titularis vt|differant iu-|xta ipsum.</marginalia>
tulum discrimen illud assignat, quòd patronus sit
persona aliqua, nempe Angelus, vel homo san-
ctus, cuius nomine nuncupatur Ecclesia. Titulus
verò sonat mysterium, seu rem quamcumque ad
personam pertinentem, vt mysteria Trinitatis,
Christi, B. Virginis: Sanctissimam enim Trini-
tatem patronum non esse dicendum probat ibi-
dem Quæst. 2. Cap. 5. quia patronus pro Aduocato
sumitur. Sicut neque Christum; quia licet no-
men non sit incongruum, quod tamen vti parti-
cularis patronus possit assumi, non est vsu recep-
tum, neque SS. Patrum habet Auctorem, eo quòd
ipse communis omnium apud Patrem sit Aduo-
catus: vnde cùm mysterium aliquod ad eum per-
tinens in Ecclesiæ titulum adhibetur, Titularis
potiùs, quam patroni nomine compellandus.
Quibus positis</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Dico Primò. Patronus & Titularis in<marginalia>Assertio 1.|distinctione&#x0303;|statuens in-|ter illos.</marginalia>
Rubricis sacris superiùs adductis, & quoties in
tractatione Rituum sacrorum occurrunt, sunt
omnino diuersi, licet aliàs patroni nomen Titu-
lari congruat generaliùs acceptum. Est iuxta
mentem Gauanti, pro quo & stat communis Ec-
clesiasticorum sensus, vt meritò contrarius di-
cendi modus debeat singularis haberi, plus subti-
litatis, quàm soliditatis præseferens. Id probo.</P>
<P>  Primò, Quia si respectu Ecclesiæ patronus &<marginalia>1. ratio ex|Rubricis.</marginalia>
Titularis venit intelligendus, superfluè additus
Titulari patronus fuisset, cùm vnico Titularis
nomine sufficientissimè Rubricæ intentum pan-
deretur, vnde additio ad solam confusionem in-
ducendam potest deseruire. Arguit dictus Pater,
vt vidimus, ex eo quòd si iuxta modum, quem
Gauantus amplectitur, esset intelligenda Rubri-
ca, perperàm fuisset concepta, cùm disiunctiuè sit
positum, quod est copulatiuè accipiendum, & vel
positum vbi & poni debuisset. Ergo & perperàm
concepta Rubrica dicenda est, quæ patroni no-
men superfluum apponit, vbi sufficit Titularis,
occasione iniecta confusionis. Neque enim dici
potest patroni nomen appositum eo quòd inter
eum & Titularem distinctio esset, de qua dictum<-P>@@

<-P>num. præced. iuxta ipsum: Quia innegabile est
eum, quem ipse patronum Ecclesiæ vocat, esse
Titularem: vnde Lib. 1. Cap. 4. Quæst. 2. ita scri-<marginalia>P. Guyetus</marginalia>
bit: Immò confundi inuicem, & alterum pro altero
sumi non est incongruum. Præfertim patronum pro
Titulo: quatenus videlicet ipse suo nomine Ecclesiam
intitulat. Sic ille. Titulans enim & ad sanctum,
& ad mysterium, à quo compellatur Ecclesia, re-
ferri potest, Titulari tantùm posito, de quo esset
facienda Commemoratio satis superque consta-
ret, & confusionis, ac etiam erroris occasio vita-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Secundò, Quia præter Commemoratio-<marginalia>2 ex vsu Ecclesiarum &|Religionum.</marginalia>
nem Titularis, de patrono aliam fieri communis
vsus Ecclesiarum ac Religionum est, quæ pro
patrono habent Fundatorem, vt admittit ipse P.
Guyetus Lib. 1. Cap. 19. Quæst. 4. vbi ita scribit:<marginalia>P. Guyetus|rectè addu-|citur.</marginalia>
Quòd si duo fuerint, patronus vnus, & alter Titula-
ris? Rectè statuit Breuiarium Parisiense nouum de
vtrôque fieri suffragium. Si verò plures, præcipui tan-
tùm habendam esse rationem. Sed an de alijs præter
patronum & Titularem eiusmodi? Addunt Regula-
res sui quoque Ordinis patronum, nec immeritò. Ali-
quæ etiam Ecclesiæ communem loci, seu di&#x0153;cesis, aut
Ciuitatis patronum &c. Atqui hoc stare non pos-
set, quia contra Rubricam Breuiarij, quæ vnius
tantùm Titularis commemorationem indicit, ne-
que fas est quidquam addi, iuxta Bullam Pij V.
Breuiario præfixam. Ergo cùm rectè factum as-
seratur, interpretatio generaliter recepta, vt om-
ninò est irrefragabilis sustinenda. Si dicatur Bre-
uiarium Parisiense aliud à Romano esse, id nihil
obstat, quia rectè ab eo ita factum affirmat Au-
ctor. Et cur ita? Certè vel quia in eo, qui illud
disposuerunt, conformitatem cum Romano con-
uenientissimam iudicarunt, vel quia res ipsa con-
uenientiam præsefert. Quod ergo pro Parisiensi
ita est visum Ecclesia, de Romana omnium Ma-
tre æquius est iudicare, & ita commemorationem
patroni loci generaliter indixisse. Et quidquid de
Parisiensi sit, aliæ quidem Ecclesiæ & Religio-
nes sic facientes, & iuxta Romanum Breuiarium
recitantes, sic eius Rubricas intellexerunt, vel si
contra eas agunt, non possunt ab Auctore præ-
fato in eo laudabiles prædicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Tertiò, Quia vnicum fundamentum ex<marginalia>3. ex solutio-|ne præcipui|fundamenti|ex Rubricis|desumpti.</marginalia>
Rubricis desumptum valde infirmum est, & Ru-
bricæ oppositum potiùs indicant, vnde sic gene-
raliter intellectæ. Primùm illud ex Rubrica 4.
num. 1. Nisi illud festum sit de principali Titulo vel
patrono alicuius Ecclesiæ, vel loci &c. vbi quod de
patrono dicitur, ad Ecclesiam videtur referen-
dum, commodam habet explicationem, singula
singulis adaptando, vt patronus respondeat loco,
Titulus Ecclesiæ: quod iuxta stylum Pontifi-
ciarum litterarum est, in quibus proptereà addi
solita particula Respectiuè, vide suprà num. 88. vnde
priùs est posita Ecclesia, quàm locus, vt illi re-
spondeat Titulus, & patronus loco. Videri pos-
set conuenientius futurum, si ad omnem æqui-
uocationis occasionem tollendam, aliter clausula
poneretur, scilicet: Nisi illud festum sit de princi-
pali patrono loci, aut Titulo Ecclesiæ. Sed hoc vi-
derint qui plus in materijs istis, sicut & in alijs
(datum quidem optimum à Patre luminum) vi-
dere possunt. Secundum ex Rubrica 7, num. 1.
In festo principali patroni & Tituli loci, vel Ecclesiæ.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0136.jpg/>
@@1@<SE136>De Patronatu B. Rosæ Difficultas V. 121
<duolan 2><-P>Similiter exponendum: ex quo vrgere possu-
mus arguentem: Nam in præcedenti Rubrica,
quia priùs est Titulus positus, quàm Patronus,<marginalia>Valida re-|torsio, cum|notanda ob-|seruatione.</marginalia>
priùs etiam posita Ecclesia, quàm locus: Hîc au-
tem quia Patronus prior Ecclesia, ideò & locus
prior quàm Ecclesia nominatus. Quod quidem
videtur rem istam non obscurè demonstrare.
Tertium ex Rubrica 9. nu. 1. De huiusmodi festo fit
tantùm in eo loco, vel Ecclesia, cuius est Patro-
nus, vel Titulus, nullam habet vim maiorem,
quàm præcedentia, & ex eo similiter vrgere,
sicut ex immediato possumus, ex ordine quidem
seruato in nominandis loco & Ecclesia: quia
enim prior ille, ideò & Patronus: & quia po-
sterior Ecclesia ideò & Titulus. Quartum ex se-
rie Duplicium Primæ classis, in qua nominatur
expressè patronus vel Titulus Ecclesiæ, nulla
prorsus facta mentione loci, nullius momenti
est; nam series illa ex Rubricis deducta, vnde
iuxta illas accipienda. Cùm ergo in Rubricis
semper patronus loci proponatur, iuxta id in-
teiligenda dispositio. Quemadmodùm ibidem
sic habetur. Festum SS. Apostolorum Petri & Pau-
li. Ex quo si quis inferat quodcumque illorum
festum esse Primæ classis, ineptus reputandus,
quia illud iuxta Rubricas debet intelligi, ex
quibus constat de quo id veniat festo intelligen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Iam quod ex Rubrica Commemoratio-<marginalia>Circa Ru-|bricæ in pro-|priis terminis|intelligen-|tiam vtilis|doctrina.</marginalia>
num & suffragiorum dicitur, quæ in singulari
loquitur, nec loci facta mentione, sed tantùm de
Patrono vel Titulo Ecclesiæ, non aliter exponen-
dum. Et locus vterque pro vno habendus, quia
quod ante suffragia extat Rubricæ 55. respon-
det, in qua omissio loci nihil obstat: quia cùm
ex toto Rubricarum decursu constet quid nomi-
ne patroni loci sit accipiendum, non fuit opus
illud ibidem apponi, quamuis expressum mini-
mè nocuisset. Quod autem ex disiunctiua parti-
cula vrgetur, facilè diluitur ex eo quòd non est
necessarium in omnibus locis esse patronum cum
requisitis sacræ Rituum Congregationis. Hæc
quidem Limana Ciuitas ante electionem Virgi-<marginalia>An omnia|loca Patro-|num ha-|beant.</marginalia>
nis Salutantis Elisabetham nullum habebat pa-
tronum, de qua diximus Difficult. præced. & sic
fortè erunt aliæ, quidquid de Gallicis dicat cita-
tus Pater Lib. 1. Cap. 7. Quæst. 4. vbi licet recep-
tissimum vsum vbique affirmet, sic tamen sub-
dit: Sic vt difficilius sit vnam reperiri di&#x0153;cesim,
in qua nullus habeatur, quàm ceteras numerare,
quæ abundent. Sic ille. Licet ergo difficile sit ei,
qui omnium in Orbe terrarum extantium habe-
re nequit notitiam; stare id tamen potest, vnde
Rubrica non debuit particula coniungente dis-
poni; sic enim patroni imposita necessitas vide-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Sed hinc alia emergit difficultas: vide-<marginalia>De Patrono,|si habetur,|necessario est|commemo-|ratio fa-|cienda.</marginalia>
tur enim non extare obligationem circa comme-
morationem de patrono, quandoquidem sub dis-
iunctione proponitur, De Patrono, vel Titu-
lo, & similiter de Titulari, sed eorum quem-
libet sufficere. Verùm hoc non videtur ad-
mittendum, & ita vti indubitatum proponitur à
Gauanto eitato nu. 7. Cap. 18. & quod ad Titula-
rem attinet, omnes in eo conueniunt, & pro eo
stat P. Guyetus iuxta dicta ex eodem, qui Quæ-<-P>@@

<-P>stione illa 19. id esse sine controuersia affirmat.
Ex quo habetur disiunctiuam locutionem non
ita accipiendam, vt vim determinatæ obligatio-
nis circa illam excludat. De patrono autem simi-
liter dicendum, si detur; nam de eo maximè Ru-
brica procedit; vel quia nobilior, vt dictum nu.
98. & 111. vel quia ratione disiunctiuæ parti-
culæ nequit excludi, ob rationem nuper dictam.
Et quia sic vsus habet. Ac tandem, quia talis in-
vocatio respondet electorum patroni talis inten-
tioni, ad hoc enim electio, vt communiter in-
uocatus in communibus necessitatibus suos
clientes tueatur. Sensus ergo Rubricæ est, vt de
patrono fiat commemoratio si adsit pro loco,
cum eadem obligatione ac de Titulari. Iuxta
quæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dico Secundò, B. Rosa in commemo-<marginalia>Assertio 1.|commemo-|ratio B. Rosæ|facienda.</marginalia>
rationibus suum est locum habitura. Constat ex
dictis. Quia patrona est principalior, & ita omni-
bus debet gaudere prærogatiuis nobilissimi patro-
natus.</P>
<P>  Dico Tertiò. Obligatio prædicta non vrget<marginalia>Assertio 3.|obligatio-|nem, non|esse pro toto|regno.</marginalia>
pro toto regno. Id probo: Nam Rubricæ de pa-
trono agentes, eum patronum loci vocant, quod
est valde à regno diuersum, vt explicant Gauan-
tus Sect, 3. citata Cap. 12. n. 1. & P. Guyetus Lib.
1. Cap. 7. Quæst. 2. Constatque ex Decreto Sa-
cræ Congregationis Rituum citato, in quo pri-
mo agitur de patrono loci, & deinde de patro-
no regni. Ex quo factum est, vt cùm D. Iaco-
bus Hispaniæ patronus iam diu fuerit, Comme-
moratio tamen eius non fuerit alijs adiecta; vnde
speciali Sedis Apostolicæ concessione opus fuit
vt ea adijceretur, vt patet ex Bulla Sanctissimi
Clementis IX. die 23. Iulij 1667. ibi. Nec non
etiam de eodem S. Iacobo in tota Hispania, cuius pa-
tronus existit (vnicum ac singularem inferius pro-
nuntiat) Commemoratio, quando iuxta regulas Br-
uiarij Romani aliæ fiunt Commemorationes, fieri
posset. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Dico Quartò. Commemoratio dicta fa-<marginalia>Assertio a.|Limæ esse|tantum il-|lam.</marginalia>
cienda in Ciuitate Limana, cui peculiaris est as-
signata patrona cum omnibus prærogatiuis Prin-
cipalioris. Vbi Ciuitatis nomine viuersa loca
veniunt, ad quæ illius territorium, seu iurisdi-
ctio extenditur. Sic Cardinalis Tuschus Tomo 1.
L. C. Conclus. 280. ex bonis Auctoribus. Illu-
strissimus Barbosa Tractatu de Appellatiuis, Appel-<marginalia>Quid ciui-|tatis nomine|veniat.</marginalia>
lat. 49. & alij quamplures apud ipsum Non er-
go di&#x0153;cesis peculiaris patrona, sed Ciuitatis; eo
enim quòd patria eius fuerit, à Pontifice hoc spe-
ciali fauore decuit honorari. Vide tamen pro di&#x0153;-
cesi P. Guyetum Lib. 1. Quæst. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Dico Quintò. Locus, quem est B. Rosa<marginalia>Assertio 5.|de loco in|suffragiis.</marginalia>
in Commemorationibus habitura statuendus est
verosimili Gauanti doctrina citato nu. 7. Cap. 18.
vbi ait de sancto patrono loci faciendam priùs
Commemorationem, quàm de Titulari regula-
riter loquendo, nisi sit valde magna inter eos di-
gnitatis distantia. Ex quo idem videtur dicen-
dum de patronis, quando multi concurrunt, pro-
pter eamdem rationem. Beata ergo Rosa cedet
Apostolis, & omnibus eisdem in Commemora-
tionibus iuxta Rubricam præferendis. Idem S.
Iosepho sponso Virginis, qui post Apostolos in-
trat, iuxta id quod habet præfatus Scriptor, ibi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0137.jpg/>
@@1@<SE137>122 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>dem. Religionum etiam Fundatoribus, quorum
Patronatus, quando illæ per Orbem diffusæ
sunt, post Apostolorum videtur nobilissimus pa-
tronatum, ob illius amplitudinem, & paternam
dignitatem. Vnde & D. Theresiæ, nec non D.
Catharinæ Senensi, quæ licet fundatrix Reli-
gionis non fuerit, adeò raræ fuit sanctitatis, vt
veluti fundatricem eam plura Monasteria ha-
beant, Titulo eiusdem decorata. Et generaliùs
loquendo, videtur semper vltimum habitura lo-
cum, quia sancti Patroni & Titulares in posses-
sione suæ dignitatis sunt, neque credendum est
voluisse Pontificem ius ipsis quæsitum tolle-
re, iuxta dicta Difficult. 1. Si autem deinceps no-
uus eligatur patronus, sua B. Rosam sede non
extrahet, nisi valde magna distantia fuerit digni-
tatis.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS VI.
An Indi ad obseruantiam diei fesli Beatæ
Rosæ teneantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>121.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idimus nu. 92. à Pontifice obligatio-
nem impositam verbis illis: Ipsiusque<marginalia>Rationes pro|vtraque|parte circa|Indorum|obligatio|nem.</marginalia>
B. Rosæ Festum in Vniuerso regno huiusmodi de pa-
trona principaliori ab omnibus vtriusque sexus Chri-
sti fidelibus illic de gentibus de præcepto celebrari
&c. Et similem quæstionem discussimus Tomo 2.
Thesauri Titulo 12. num. 418. & seqq. circa Festa
addita post Decretum Concilij Limensis Ponti-
ficia auctoritate firmatum, concludentes, ne-
que ad Festa S. Ioachimi, S. Annæ, SS. Inno-
centium, & S. Syluestri teneri, quod, vt credo,
non leuibus fundamentis comprobatum. Et id vi-
detur amplecti Dom. Quitensis Episcopis in Iti-
nerario Parochorum Indicorum Lib. 4. Tractat. 2. in<marginalia>Dom,|Quitensis|Episcopus.</marginalia>
Prologo num. 6. vbi Festa assignata pro Indis iuxta
Pauli Tertij determinationem enumerans, addit:
Y no otro dia alguno. Et sciebat probè quid circa
Festa, de quibus dudum, ab Apostolica fuisset
Sede dispositum. In contrari&#x0169; autem videturstare
generalis ille loquendi modus, quo SS. Clemens
vtitur, cùm ait: Ab omnibus vtriusque sexus Christi
fidelibus illic degentibus de præcepto seruari. Vniuer-
salis enim nihil excludit; & videtur sanè id ita in-
telligendum ob peculiarem rationem, quæ pro
patrona huiusmodi occurrit, Indiarum non solùm
incola, sed filia, cùm communis mater patria sit,
& respectus alios erga Indicam gentem pecu-
liares.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Dico tamen consequenter ad dicta citato
loco Thesauri, non videri ad obseruantiam præfati<marginalia>Non esse|illam re-|coluitur.</marginalia>
Festi Indias obligandas: nam quæ pro Festis prę-
dictis de nouo additis probata sunt, hoc pariter
euincunt, neque occurrit quidquam, quod vrgere
specialiter videatur. Si enim tale aliquid, illud
certè quod nuper ex tenore verborum Pontificis
dicebatur: id autem infirmum est, siquidem Pon-
tificia Decreta pro festis additis similiter proce-
dunt, fideles omnes ad sui obseruantiam coarctan-
tia, & nihilominùs pro Indis locus exceptioni re-
linquitur. Cuius ratio est in Iuris dispositione
fundata, leges scilicet priuilegia non tollere, nisi
de illis faciant mentionem. Cap. Dudum 31. de
Priuileg. ibi: Non debere per eas, non facientes de<-P>@@

<-P>hoc aliquam mentionem, præiudicium generari. Et<marginalia>Cap. Du-|dum de|Priuileg.</marginalia>
celebris Decretalis Bonifacij VIII. prima de Con-
stitutionibus, vt animus Pontificis numquam cen-
sendus sit specialia locorum, aut singularium per-
sonarum statuta & consuetudines abrogare ge-
nerali Constitutione, circa quod mens vna Do-
ctorum. Pro quo & faciunt à nobis dicta citato
Titulo nu. 485. vbi ostendimus priuilegia pro In-
dis concessa non reuocari à Concilio Tridentino:
licet aliàs ea, quæ ipsius Decretis sunt contraria,
Decreto eiusdem reuocentur. Licet enim priui-
legium dictum absolutè non tollatur, ex parte ta-
men eidem, obligatione admissa, derogatur: pe-<marginalia>Obiectio|disiecta.</marginalia>
culiaris autem ratio illa, quæ pro ea affertur, con-
uenientiam quidem ostendit, si Pontifex iuxta il-
lam statuere voluisset: sed dum statuisse non o-
stenditur, Indi in sua sunt manu tenendi liberta-
te. Cùm aliàs sua etiam conuenientia appareat in
subtrahenda obligatione, generalis inquam illa,
pro minuendis Festis Pontifici est visa sufficiens.<marginalia>Indi ad Pa-|tronatum|nihil contu-|lerunt.</marginalia>
Vbi & consideratione dignum occurrit, patronos
non concedi nisi concurrentibus illis omnibus,
quæ sacra Rituum Congregatio suo Decreto
comprehendit: & illa quidem electionem maxi-
mè voluntariam important. Quod quidem in B.
Rosæ patronatu non videmus obseruatum, vt fa-
tetur Pontifex verbis illis: Ac requisita necessaria
pro eiusmodi electione valida desint, ad solam Re-
giam postulationem respectu habito. Ex eo enim
videtur fieri Indos ab obligatione prædicta im-
munes haberi, qui nihil, quod voluntarium ipsis
fuerit, ad patronatum videntur contulisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Si dicas videri ex hoc etiam Hispanos<marginalia>An Europæs$unclear|propter eam-|dem ratio-|nem deobli-|gentur.</marginalia>
incolas & Europæos alios similiter etiam immu-
nes ab onere pręfatę obligationis habendos, quan-
doquidem neque postularunt ipsi, neque eorum
nomine alij, quibus fuerit postulandi commissa
potestas, est quidem  non leuis obiectio, vnde &
existimare quis posset dispositionem Pontificis in
præsumptione fundatam, quatenus existimare po-
tuit id, quod Regia postulatio continebat, nomi-
ne Peruani regni suæ Magistati suggestum; quod
tamen ita non fuit: vnde præsumptionis funda-
mento deficiente, obligationem cessare. Nihilo-
minùs vt verosimilius asserendum obligari præfa-
tos, quia Regia præsumptio potuit defectum sup-
plere prædictum, dum prudenter est creditum
placiturum communiter, quod omnibus erat ho-
norificum & vtile futurum, & in quod, si rogati
fuissent, proculdubio suo calculo conuenissent. De
Indis autem alia est ratio, qui ad electionem talem
minimè vocandi, & quos Reges nostri leuare
potius oneribus student, quam nouis additis de-
grauare.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Nec de B. Rosa plura, cui ea, quæ sunt di-<marginalia>Ad B. Ro-|sam auctoris|affectus.</marginalia>
cta, & eius honori militant, arbitror placitura.
Hortabatur illa viros doctos, vt documenta Scho-
larum verterent in animarum lucra. Pro quo
Buompionus noster Epigrammate 177. sic pro-
lusit:</P>
<P>  Ecce iubes doctrinæ artes documenta salutis:</P><marginalia>Buompio-|nus.</marginalia>
<P>Doctrina, alter sol, luce, calore iuuat.</P>
<P>Vtinam & lucubratiunculæ istæ, in quibus de
Scholis aliquid, sicut eius honori, & multorum
vtilitati formantur, ita & votificari eius sanctæ
contingat voluntati.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0138.jpg/>
@@1@<SE138>De Patronatu Beatæ Rosæ Difficultas VI. 123
<duolan 2><negEZ><A+1>Additiuncula cùm auctario laudis B.
Rosæ, & peculiari quadam obserua-
tione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>125.</absatz-nummer> <INI2>B</INI2>Eatam Rosam à sponso Christo sic a-<marginalia>Rosulæ no-|mine à|Christo|am anter|B. Rosa|compellata.</marginalia>
manter in delitijs habitam, vt eam sui
cordis Rosam vocitauerit apud vitæ eiusdem
Scriptores occurrit. Et suspicari iuuat etiam Ro-
sulam compellatam teneriori affectu, ex quo di-
minutiuæ istæ solent formulæ parturiri. Et hæc
cogitanti mihi ex Martyrologio Romano die 14
Septembris occurrit S. Rosula. Vbi quidem P.
Cornelio in Cap. 12. v. 13. sancta femina hoc no-
mine designata videtur, sicut & P. Raynaudo<marginalia>Rosulæ no-|men viri est|in Martyro-|logio.</marginalia>
Tomo 1. in Rosa Mediana Cap. 6. §. Rosam porrò.
Sed certè non feminam, sed virum esse Marty-
rem talem, cum D. Cypriano pariter coronatum,
mihi semper visum, quidquid boni dicti Scripto-
res fuerint arbitrati: quia ex nullo solido indicio
contrarium firmari potest, cùm & modus ipse
narrationis, qui & in historia Martyrij D. Cypria-
ni est idem, feminam non indicet; & ex solo no-
mine, eo quòd femineam habeat terminationem,
argumentum solummodò desumi videatur. At
hoc minimè conuincit, nam complura virorum
nomina feminea cum terminatione succurrunt.
Et vt prophana missa faciamus in Cap. 16. Epi-
stolæ ad Romanos habemus Aquilam, Iuniam,
Patrobam & 1. Cor. 1. v. 16. scribit Apostolus se
baptizasse Stephanæ domum, cuius & meminit
Cap. 16. v. 17. & virum fuisse testatur P. Corne-<marginalia>Beata Rhode|seu Rosula|Virgo &|Martyr.</marginalia>
lius. Non ergo ex eo solùm potest positio dicta
firmari. Et ita vir doctus & eruditus P. Francis-
cus Biuarius in Additionibus ad Marcum Maximum
ex S. Braulione §. 20. ita scribit occasione puellæ
Rhode, quæ D. Petrum ex voce cognouit è car-
cere ab Angelo liberatum: Erat ergo Rhode electa<marginalia>P. Francisc.|Biuarius.</marginalia>
discipula earum, quæ erant perseuerantes in oratione
cum Apostolis & MARIA Matre IESV. Nomen
puellæ ad ætatem multi volunt referre potiùs, quàm
ad conditionem. Syriacè enim Thelita dicitur, quæ
numquàm seruilem conditionem denotat. Eo vel
maximè, quòd tametsi apud veteres vsu receptum
fuerit ad portas adesse ancillas ianitrices, vt Isboseth.
2. Reg. 4. & Ostiaria Petri antagonista, & ea, de
qua Cicero Lib. 1. de Oratore. Sed discipulis eius æui,
quibus diuitiæ non erant, minùs ancillas & seruos
permitteretur habere. Est etiam ροδον Rosa, vel ροδη
frater rosas producens, vnde quæ Græcè Rhode, La-
tinè Rosa, vel Rosula nuncupabatur. Cur verò hæc ab
Euangelista propria voce nuncupatur, nisi ob egre-
giam sanctitatem, cuius per Martyrium coronam in
Sardinia magno Dei munere sortita à Maximo &
Braulione asseritnr. Subijt Rosula Martyrium cum
magno Cypriano Carthageniensi, sed vir. Hæc
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Iuxta quæ id habemus, quod est huius<marginalia>Pro laude|B. Rosæ ex|Rhode ali-|quid pecu-|liare.</marginalia>
excursionis intentum, & prætereà Rosam aliam
& Virginem & Martyrem. Quòd enim Martyr
graues Scriptores testantur: quòd autem Virgo
Textus sacer satis luculenter indicat Act. 12. v. 13.<marginalia>Act. 12.|v. 13.</marginalia>
Pulsante autem ostium ianuæ proceßit puella ad au-
diendum nomine Rhode. Puella, & in Congrega-
tione Sanctorum, Virgo equidem, Virginitatem
edocta, seruare deinceps, & sic immaculatam se<-P>@@

<-P>sponso & Martyrio conseruare. Vt ex hoc etiam
stet quod Parte 4. Sect. 2. à nobis dictum nomen
Rosæ nomen esse Virginum, & ideò à Beata
Rosa, dispositione superna pro Isabellæ nomine
subrogatum. Prima illa vocem Petri ante alios,
& audiuit, & cognouit: & prior hæc vocem ab
illius sede profectam & audiuit & agnouit, Bea-
tificationis honorem assecuta. Rosa Rosæ conso-
nat, nam D. Petrum Rosam esse ex D. Ioanne
Chrysostomo in eius sacris officijs legimus ad
Octauam diem. Habet ergo quatuor virgineas
Rosas Christus, Ierosolymitanam, Panormita-
nam, Viterbiensem, Peruanam, quibus in die
desponsationis suæ, & in die lætitiæ cordis sui
possit honorificentissimè coronari, quibus & nos
dicere possimus,</P>
<P>O vernantes Christi Rosæ,</P>
<P>Supra modum speciosæ, &c.</P>
<P>Ex hymno vndecim millium in vita P. Hermanni
Ioseph.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Et prædictis quidem quatuor Rosis addi<marginalia>Rosa alia|Romana|quinque pru-|dentum nu-|merum|complens.</marginalia>
etiam illa potest, de qua Parte 4. Sect. 2. cuius
corpus in Gandauensi Societatis nostræ Collegio
Roma adductum asseruatur, cuius & meminit
posteà visus P. Raynaudus citato Cap. & §. & ita
Romana: vt quinque iam sint prudentes Virgi-
nes Euangelicæ Matth. 25. quæ intrauerunt cum
sponso ad nuptias, quibus ille in eisdem est, vt Ro-
sis totidem coronatus. Coronari enim solitos in
nuptijs sponsos roseis sertis res est notissima, de
qua Carolus Pascalius de Coronis Lib. 2. Cap. 16.
& pulchrè quidem sponsæ quinque, & quinque
Rosæ, vt totidem Rosis, aut vnius Rosæ folijs
sponsi cælestis respondeant, quibus ille in Passio-<marginalia>Quinque|Rosis vulne-|rum Christi|respondent.|D. Bernard</marginalia>
ne, quinque inquam vulneribus, purpuratus. De
qua D. Bernardus in Tractatu de Paßione Domini
Cap. 41. ita scribit: Vide totum corpus sicubi Rosæ
sanguineæ florem non inuenias. Inspice manum
vnam & alteram, si florem Rosæ non inuenias in vtrâ-
que. Inspice & pedem vnum & alterum, numquid
non rosei? Inspice lateris aperturam, quia nec illa
caret Rosa, quamuis ipsa sub rubea sit propter mix-
turam aquæ. ô quam multo numero foliorum multi-
plicata & exornata est Rosa tua? Quis omnia illa
enumeret? Sic ille. Vbi & quod Diuus Pater præ-
miserat, cadit in Beatam Rosam Peruanam ap-
tissimè, sic enim ibi: In torrentibus huius sanguinis<marginalia>Qu$uncleard spe-|ciale in Pe-|ruana.</marginalia>
Rosa nostra purpurata est. Quæ licet de Christo
dicta, in hanc eius Beatam Sponsam illius adin-
star exornatam licet deriuemus, cui & illud con-
sonat: Gaudens gaudebo in Domino, & exultabit
anima mea in Deo meo, quia induit me Vestimentis
salutis, & indumento iustitiæ circumdedit me, quasi
sponsum decoratum corona, & quasi sponsam ornatam
monilibus suis. Isaiæ 61. v. 10. Coronata itaque vt<marginalia>Isaiæ 61.|v. 10.</marginalia>
sponsa, & etiam vt sponsus, cuius est Passionis
Rosis pulcherrimis coronata, gaudeat, gaudeat in
Domino, gaudeat in sponso, diuitijs & delitijs
æternis fruitura, vt & nos tali patrona, non obli-
tura conciuium, semel & iterùm gaudeamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0139.jpg/>
@@1@<SE139>124 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><Z><A+1>DVBIVM INCIDENS.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa Octauas Beatificatorum pro Reli-
giosis Ordinibus. Vbi an communicatio
Priuilegiorum quidquam conferat circa
illas.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>128.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T non liceant Octauæ pro Beatifica-<marginalia>Decreta vt|Octauæ non|liceant pro|Beatificatis.</marginalia>
tis extant Decreta Sacræ Congrega-
tionis Rituum, accedente Pontificia auctoritate,
Innocentij X. apud Dianam Parte 11. Tract. 10.
Resolut. 21. Nisi hoc expreßè Sedes Apostolica eis
concesserit, quæ sunt formalia ipsius verba. Et
Alexandri VII. quod vidimus in forma authen-
tica, & ante illa id non licuisse boni testantur Au-
ctores, vnde etsi Octauæ pro aliquibus in vsu po-
sitæ, id non sine Sacræ Rituum Congregationis
licentia credendum est contigisse. Vnde in serie
Actorum pro Canonizatione S. Thomæ à Villa-
noua pag. 6. Plurimi mox in graui silentio elabuntur<marginalia>Pro B. Tho-|mæ à Villa-|noua non|adbibita|Octaua.</marginalia>
dies, & interim mense Decembri 1657. ad Vrbem
afferuntur litteræ Natæ Philippi Quarti Hispania-
rum Regis Catholici Monialis in Regio Monasterio
Matriti, quibus illa suo in Romana Curia Agenti
nuntiabat se à vehementi dolore, ob spatulæ humora-
lis ægritudinem in extremis positam, Thomæ Reli-
quiarum contactu prorsus liberam euasisse; Tanti au-
tem non immemor beneficij, supplici libello Sanctita-
tem suam enixè rogari iubebat, vt quotannis in suo
Monasterio festiuitatem B. Præsulis, Officio Duplici
per Octiduum celebrari, sibi, ac Monialibus ex beni-
gnitate Apostolica indulgeretur &c. Non conces-
sum id in specie à Pontifice, sed maius aliquid,
inde sumpta occasione accelerandi solemnem
Canonizationis actum die 1. Nouembris anni se-
quentis peractæ. Beatum ergo Præsulem adeò
sanctitate illustrem, cum Octaua celebrare mini-
mè docti Augustiniani Patres sibi licitum iudica-
runt: si enim licitum ipsis, etiam sui Ordinis Mo-
nialibus licuisset. Pro quo videri potest P. Quin-
tana Dueñas Tomo 1. Tract. 8. Singul. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus, quod ad Fun-<marginalia>Licere pro|Fundatori-|bus quæ|probent.</marginalia>
datores attinet cum Octaua celebrandos tenet
Pasqualigus de Sacrificio nouæ legis Quæst. 259.
Vbi adducto Decreto Sacræ Congregationis
die 16. Decemb. 1651. quòd non excedantur li-
mites concessionis, affirmat inhærendo ipsi De-
creto, sic esse asserendum. Nam eo ipso quòd
concedatur Missa & Officium in die festo Fun-
datorum, habetur pro expressa etiam Octaua,
quia ita in Rubrica dispositum inuenitur Tit. 7.<marginalia>Rubrica|Breuiarij.</marginalia>
num. 1. Sic enim ibi: & in Festis aliorum Sancto-
rum, quæ apud quasdam Ecclesias, Congregationes, &
Religiones consueuerunt solemniter cum Octaua ce-
lebrari. Apud Religiosos autem Festum Funda-
toris celebrari cum Octaua solet, vtpotè præci-
puum, & ideò hæc consuetudo per Rubricam
approbatur. Quod quidem ampliùs roborare po-
terat ex eo quod Fundatores sunt Patroni iuxta
dicta nu. 120. Patronis autem Octaua est debita,
& ita etiam Beatificatis deberi affirmat P. Quin-
tanad Tomo 1. Tract. 7. Singul. 7. nu. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Deinde. Iuxta Rubricam citatam vide-<marginalia>Et pro aliis|solemniter|celebratis ex|consuetudine</marginalia>
tur idem dicendum de Beatis alijs, qui similiter
consueuerunt apud Religiones solemniter cele-<-P>@@

<-P>brari. Et ita tenet idem P. Quintana, quatenus id
admittit in Octaua BB. Francisci Borgiæ, & Lu-
douici Gonzagæ. Nam quoad hoc non videtur
inter Canonizatos & Beatificatos discrimen sta-
tuendum, sicut non statuitur inter Patronos:
siquidem in officijs sacris nomine Sanctorum ve-
niunt, tum in Missa, tum in Horis Canonicis, vbi
sæpissimè Sancti nomen occurrit, circa quod nul-
la fieri iubetur mutatio. Solemnitas autem suam
habet latitudinem: Nam Ecclesia eos, quos ce-
lebrat Sanctos, licet in gradu sublimiori non sint,
solemniter se celebrare testatur, dum in eorum
Festis frequenter dicitur, Annua solemnitate læti-
ficat. Quorum Solemnia celebramus. Solemnitas vo-
tiua lætificet. Quorum solemnia agimus &c. Quan-
do ergo in Religionibus specialius quidquam ha-
bent ob peculiares titulos, & celebriores apud ip-
sas sunt, consuetudine induci possint, vt c&#x0169; Octa-
uis Festa eorum agerentur. Vide infra nu. 140.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Stante autem facultate prædicta cele-<marginalia>Atque etiam|sine illa.</marginalia>
brandi titulo consuetudinis, fit etiam verosimile
etiam Beatis de nouo aduenientibus posse ritum
eumdem concedi, nam aliàs esset magna inter
eos inæqualitas, quæ & æstimationis inæquali-
tatem indiceret, cùm tamen contingere possit re-
centiorem Beatum plus esse venerabilem, & ma-
iori erga eum debito se Religionem obstrictam
agnoscere; vt videri potest in B. P. Francisco
Borgia, qui post B. Aloysium Gonzagam Biennij
interuallo eum est honorem assecutus, & inuenit
Beati eiusdem Aloysij Festum cum Octaua ce-
lebratum. Quis autem imparitatem istam non
penitus exhorreret? Quia verò gradus æstima-
tionis ad examen adduci, facta inter Beatos com-
paratione, odiosum potest esse negotium, oppor-
tunius apparet, vt in eadem constituantur classe,
competenti adhibita solemnitate. Sicut Religio
Sancta Minorum Sanctum Didacum, humilem
Fratrem laicum, magnis illis æquat Ecclesiæ lu-
minibus, Bonauenturæ, Antonio, Bernardino,
quos omnes cum Octaua celebrat ritu secundæ
classis. Neque pro consuetudine instari potest,
dum in Rubrica dicitur Consueuerunt: non enim
pro consuetudine accipiendum, qualem Iura re-
quirunt vt legem possit abrogare, vt euidenter
ostenditur ex nuper dictis: Nam cùm Fundator
Religionis beatificatur, eo honore statim potitur,
vt cum Octaua incipiat celebrari: non ergo ad
consuetudinem modo dicto explicatam Rubricæ
est intelligentia deuocanda, sed vt sensus sit: &
in Festis aliorum Sanctorum apud Religiones, in qui-
bus pro eorum solemnitate Octauas contigerit intro-
duci. Alias quod de nuper Beatificatis Fundato-
ribus dictum est, non poterit cum veritate con-
stare.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Quæ ex varijs priuilegijs ampliùs pos-<marginalia>Roboratur|ex communi-|catione Pri-|uilegierum.</marginalia>
sunt roborari, à me adductis in Thesauro Tomo 2.
Tit. 12. num. 116. 139. & seqq. iuxta quæ, stante
communicationis ampla concessione circa illa,
quam omnes ferè Religiones obtinent, etiam illa
ad festiuitates extenditur, modo ibidem explica-
to, etiam circa Beatificatos. Pro quo adijciendum
modò, quod Bordonus habet Tomo 2. Resolut. 30.<marginalia>P. Bordon.</marginalia>
num. 36. vbi ait consuetudinem esse antiquissi-
mam apud Tertiarios Religiosos S. Francisci re-
citandi Officium sanctorum sui Ordinis cum
Octaua, de qua fit mentio in Bulla Pauli Tertij,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0140.jpg/>
@@1@<SE140>Dubium incidens circa Octauas Beatificatorum. 125
<duolan 2><-P>quæ incipit, Cùm à nobis petitur die 18. Februarij
1547. vbi Hispanis & Portugallensibus Tertia-
rijs confirmauit priuilegia suspendendi Interdi-
ctum & Cessationem in suis Ecclesijs in Festis
cum suis Octauis Sanctorum Ordinis, Lucij, Lu-
douici Regis, Rochi, Iuonis, Elzearij, Rosæ
(Viterbiensis) Angelæ, & Elisabeth Tertij Or-
dinis. Quod & ille aliunde etiam comprobat,
ex proprij scilicet Ordinis dispositionibus. Con-
stat autem ex prædictis plures tantùm esse Beati-
ficatos: ergo circa illorum celebrationem id stare
potest, quod ex prædicta videtur concessione fir-
mari. Et id quidem sine vllius violatione Decreti,
quia Decreta non excludunt priuilegia. Neque
ex hoc fit extensio aliqua ait de persona ad per-
sonam, aut de loco ad locum, aut de festiuitate
ad festiuitatem per illarum multiplicationem,
quæ non ita est verosimilis: sed de quodam ritu
ad maiorem sanctorum gloriam conducente,
quod Sedi Apostolicæ ingratum non videtur esse
futurum, quandoquidem ipsi placet erga Beatos
prædictos Tertianorum Ordinis, vt iam vidimus.
Et licet Patres Minoris obseruantiæ prædictos
Sanctos ritu celebrant inferiori, ex eo adductum
non labefactatur fundamentum, quia priuilegio-
rum vsus voluntarius est, sicut & communica-
tionis ipsorum, vnde quod illi amplecti nolunt,
alij sibi conueniens poterunt reputare.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> P. Guyetus Lib. 1. Cap. 18. Quæst. 9. ex<marginalia>P. Guyetus|vt aduerse-|tur & fa-|ueat.</marginalia>
aduerso stat contendens Beatificatis Octauas non
posse concedi quia iuxta Decretum sacræ Rituum
Congregationis Patroni esse nequeunt, & iuxta
Rubricam soli principali patrono illa potest con-
uenire. Pro quo & adducit Gauantum Sectione 8.
Cap. 8. num. 1. Addit prætereà multa, vt Octaua-
rum vsus admittendus non sit, nisi quem Rubricæ
præscribunt aut quem induxit consuetudo, de
quo Quæst. 8. vbi exempla complura proponit.
Fauet tamen quatenus circa hoc communicatio-
nem admittit versic. Oppones tu mihi: vbi sibi obij-
cit Patres Dominicanos Octauis abundare, qua-
rum diuersitate explicata, Sic concludit: & præ-
ter has Octauas nullæ aliæ fiunt (affert Rubricam
huius Breuiarij propriam) siue Patronorum Eccle-
siæ, siue quorumlibet aliorum. Hoc ego vltimum non
concesserim, libenter tamen ijs obiecerim, qui se om-
nimoda priuilegiorum communicatione potentes ac
validos gloriosè adeò iactitant. Æmulentur, per me
licet, modò non abundantiori zelo. Sic ille, qui enu-
merans Octauarum ritus diuersos apud præfatos
Patres, in postremo sanctos Ordinis constituit, &
inter eos B. Agnetem, quam constat Canoniza-
tionis honorem huc vsque non adeptam. Cùm
ergo æmulari liceat in hoc sacro Ordine zelum
honorandi sanctos sibi proprios, & inter eos etiam
Beatificati Octauæ solemnitatem obtineant, circa
communicationem in eo erit in Religionibus
alijs similis zelus laudabilis, & gloriari in Do-
mino poterunt æmulari se charismata meliora.
Et quid ad hæc?</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod de Fundatoribus<marginalia>Assertio 1.|affirmans de|Fundatori-|bus.</marginalia>
est dictum num. 129. probabilissimum est. Vnde
quod ait P. Turrianus 2. 2. Disputat. 17. Dub. 8.
vers. Quod autem, pro Diuo Parente nostro Ig-
natio postulatam fuisse specialem licentiam, eo
quòd in Beatificationis Bulla id non fuisset ex-
pressum; arguit quidem Societatis cautam atten-<-P>@@

<-P>tionem illis temporibus opportunam in vsu ta-
lium Indultorum, sed non necessitatem absolu-
tam. Cùm aliàs ea; quæ ad Beatificationem per-
tinent, non essent ita dictis temporibus explora-
ta. Vnde pro additis postmodùm Octauis trium
Beatorum, non constat specialem facultatem im-
ploratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod ad Beatificatos<marginalia>Assertio 2.|de aliis, pro|quibus con-|suetudo.</marginalia>
spectat, circa quos extat consuetudo, satis est pro-
babile, quod datum num. 130. ob ibidem dicta.
Et quidem quòd consuetudo circa hoc præualere
possit, non videtur dubitabile, quia vires legis
obtinet consuetudo, vnde quod lege statui po-
test, similiter valet inducere consuetudo, iuxta
communem Doctorum sensum, pro quo multa
apud Dianam Parte 6. Tract. 5. Cùm ergo per
Ecclesiasticam legem haberi possit, vt cultus cum
Octaua Beatificatis tribuatur, vt videmus aliqui-
bus fuisse concessum, id ipsum potest consuetu-
dine obtineri. Vbi opus non est consuetudinem
in eo rigore sumi, quem Iura determinant, quan-
doquidem Rubrica eam non exigit, cùm in ma-
teria fauorabili versemur, & ex qua nullum
tertio præiudicium generatur, præter dicta
num. 31.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Etiam non stante consue-<marginalia>Assertio 3.|etiam sine|consuetudi-|ne.</marginalia>
tudine circa Beatum, posse solemnitatem intro-
duci, cui valeat Rubricæ tenor adaptari, sua gau-
det probabilitate. Probatur fundamento præmisso
num. 131. quod non leue esse videtur. Item ar-
gumento pro Assertione 1. Nam Fundatoribus
cultus potest Octauæ conferri, quia ei potest so-
lemnitas attribui, cui tenor Rubricæ respondeat.
Ergo & non Fundatoribus proportionata etiam
potest conferri solemnitas, cui & cultus Octauæ
respondeat, cùm constet illam concedi san-
ctis gradus inferioris secundum Ecclesiasticam
Hierarchiam, quidquid de maiori aut minori
sanctitate sit, cuius solus ponderator est Domi-
nus.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Id quod firmari potest ex Missalis Ru-<marginalia>Ex Symbolo|in Missa ro-|bur addi-|tum.</marginalia>
brica 11. vbi de symbolo sic dicitur: & in Festis
principalibus Ordinum, & per eorum Octauas, sci-
licet, dicitur. Vbi non de Fundatore est tantùm
sermo, sed supponitur id, quod est euidens, in
Religionibus videlicet esse plura Festa principa-
lia. Quis enim hoc non videat? Quis non sæ-
piùs solemnitatibus interfuit, quibus solent Festa
huiusmodi celebrari? Cùm ergo constet plura
esse principalia Festa, & Rubrica Octauas in eis
esse supponat, symbolumque in illis dicendum
esse præscribat, videtur res hæc non leuiter de-
monstrari. Et vrgeo ex symbolo: Nam Religio-
nes in sanctorum suorum Missis symbolum adhi-
bent, neque pro eo ad specialem recurrendum
esse concessionem existimant, aut priuilegium
peculiare: sed quia cùm solemniter celebrare
placeat sanctos proprios, illis symbolum attri-
buunt, Rubricæ vtentes beneficio. Licet aliàs<marginalia>Priui egium|circa illua.</marginalia>
Patribus Franciscanis id inueniatur concessum à
Sixto IV. vt videri potest apud P. Quintanad.
Tractatu 4. Appendicis Dub. 10. num. 5. quia tunc
pro huiusmodi concessione non extabant Ru-
bricæ, quæ à recentioribus sunt Pontificibus or-
dinatæ. Vnde & symbolum dici in Festo trium
SS. Martyrum Iaponiensium potest, sicut & Mar-
roquiensium, quorum celebrationem præfatus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0141.jpg/>
@@1@<SE141>126 Auctarij Indici Pars VI. Sectio III.
<duolan 2><-P>concessit Pontifex, nulla circa eos adhibita ex-
ceptione.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Vbi expungenda incidit quorumdam<marginalia>Videtur|Martyribus|specialiter|denegatum.</marginalia>
existimatio, qui Martyribus speciali aliquo my-
sterio symbolum negari censent vti ijs, qui non
verbo, sed sanguine fidem Christi fuerint prote-
stati. Id quod ex Festo S. Laurentij confirmant,
quod cùm adeò solemne sit, vt Octauam habeat,
Apostolis præter Diuos Petrum, Paulum, & Io-
annem, denegatam, & alia specialia, symbolita-
men recitatione priuatur, sicut & SS. Innocentes
in ipsorum Octaua, quia cum nulla coincidit alia,
qui Dei præconium non loque&#x0303;do, sed moriendo profeßi
sunt. Vt Ecclesia canit. Sanctus etiam Ioannes
Baptista in Festo Decollationis. Et idem videtur
de D. Stephano sentiendum, licet ex eo quòd &
dies Natalis, & Octaua intra Octauas Natiuitatis
& D. Ioannis Euangelistæ incidant, in quibus
symbolum dicitur, non possit adeò firmum argu-
mentum efformari. Quia tamen D. Laurentius
ipsi in omnibus ab Ecclesia videtur exæquari, non
aliter apparet de illo sentiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Sed certè discursus præfatus minimè ve-<marginalia>Quid circa|illud tenen-|dum.</marginalia>
rosimilis reputandus: tunc enim aliquomodo
posset admitti, si quod negatur Martyribus vi-
deremus Confessoribus attributum, quod tamen
non ita accidit: nulli enim Confessorum præter
Doctores illud concessum inuenimus, & aliàs
Christo Domino, Beatissimæ Virgini, SS. Ange-
lis, Apostolis & Euangelistis, & ex SS. feminis
vni D. Mariæ Magdalenæ. Itaque symbolum non
tribuitur Sanctorum cuiquam nisi propter spe-
cialem aliquam rationem Christo Domino, quia
Auctor & consummator fidei, vt D. Paulus lo-
quitur Hebr. 2. Beatissimæ Virgini ab peculiarem
cum eo coniunctionem, & ne quidquam solem-
nitatis eius desit Festis alijs attributæ. Sanctis
Angelis, quia cùm concedatur hominum san-
ctorum plurimis, non debuit prærogatiua ista eis-
dem penitus denegari, quibus adeò abstrictum se
genus humanum deprehendit. Rationem aliam
habet Gauantus circa citatam Rubricam Lit. a. 2.
non satis genuinam. Vide P. Guyetum Lib. 3. Cap.
28. Quæst. 3. & 4. SS. Apostolis, quia illius au-
ctores, licet aliquæ ab Ecclesia factæ fuerint ad-
ditiones; & similiter Euangelistis, quia eiusdem
cum illis dignitatis, illudque & scripto & viua
voce mirabiliter propagarunt. Propter quam ra-
tionem id est etiam Doctoribus Ecclesiæ con-
cessum. Diuæ autem Mariæ Magdalenæ, quia
Apostolicum quodammodo impleuit officium,
Apostolorum Apostola. Pro quo videnda, si pla-
cuerit, quæ in Epithalamio diximus num. 741. cu-
ius & iustum encomium in Amphitheatro extat n.
537. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> Quòd autem Martyribus ab rationem<marginalia>Cur Diuis|Ioanni Bap-|tistæ, Lau-|rentio, &|Innocentibus|den egetur.</marginalia>
aliquam peculiarem non tribuatur, ex eo inue-
rosimile conuincitur, quòd ipsis, non solùm si
Patroni aut Titulares, sed etiamsi eorum habea-
tur insignis Reliquia, conceditur, vt Rubrica in
eadem habetur. Cur autem Diuo Laurentio non
concedatur, mirum profectò accidit, si enim pe-
culiaris aliqua ratio ad concessionem ostenditur,
non videtur pro ipso defuisse, quandoquidem ad
præferendum illum Apostolis ipsis suppetijsse
conspicimus. Forsitan ideò factum, quia id est D.
Ioanni Baptistæ in suæ Natiuitatis celeberrimo<-P>@@

<-P>Festo denegatum. Licet enim ideò videatur ita
dispositum, quia D. Ioannes ex integro ad statum
Euangelicæ legis, & noui Testamenti non spe-
ctat, secundùm doctam explicationem P. Suarij
Tomo 2. in 3. p. Disput. 24. Sect. 6. vers. Hic verò,
pro quo symbolum est formatum, quæ ratio in
D. Laurentio locum non habet: quia tamen hu-
iusmodi discrimen non potest omnibus esse per-
spicuum, æqualitas est inter eos circa hanc par-
tem solemnitatis constituta. Quod & Sanctis po-
test Innocentibus applicari, quia ante Euange-
lium passi, neque adepti gloriam, nisi post aper-
tas cæli ianuas beneficio sanguinis Redemptoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Iam ad rationem ex symbolo deductam.<marginalia>Quid solem-|nitas in Ru-|bricis de-|signet, &|specialiter|pro Regula.|ribus.</marginalia>
Tribuitur illud sanctis Religionum, vt solemni-
tatis portio, ex quo ad ampliorem fieri argumen-
mentum potest, quæ ex eo ostenditur, quod Ga-
uantus habet in Thesauro Sect. 2. Cap. 2. num. 19.
vbi ait à sacra Congregatione Rituum declara-
tum die 28. Augusti 1628. solemnitatem, de qua
in Rubricis agitur respectu Regularium signifi-
care quemdam cultum non communem alijs Fe-
stis de Kalendario; & respectu Cleri sæcularis
pompam exteriorem cum processione, apparatu,
concursu, & huiusmodi. Quam quidem expli-
candi rationem impugnat P. Guyetus Lib. 1.
Cap. 13. Quæst. 3. Modus autem explicationis,
quam adhibet, minimè est positioni præsen-
ti contrarius, cùm asserat Sanctum consue-
uisse solemniter celebrari, idem esse ac stato per
singulos annos die & officio, quod numquàm
omittebatur: ex quo habetur qualitatem Officij,
in qua sita est substantialis solemnitas, esse men-
suram, & quasi radicem exterioris apparatus, &
solemnitatis. Non est inquam contrarius, quia
vtrumque solemnitatis modum possunt Regula-
res in Sanctorum suorum celebratione seruare,
vnde & id addere quod addendum Rubrica con-
cedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Dico Quartò. Virtute Priuilegiorum,<marginalia>Veritate|Priuilegio-|rum amplior|comprobatio.|Pro quo|Assertio 4.</marginalia>
id quod est à nobis dictum, verosimilius & pro-
babilius euadit. Id videtur compertum, etiamsi
dicatur quoad hoc non habere locum communi-
cationem; nam saltim probabile est locum habe-
re, vnde & robur Assertioni constat accrescere.
Et Gauantus quidem citato nuper Capite nu. 26.
vers. Nequé eo, communicationem negat quoad
Festa Sanctorum, vt nequeant ad altiorem ritum
attolli: quia non est communicatio quoad om-
nia, & ita non fit: ergo nec quoad aliqua, cùm
non sit maior ratio de vno, quàm de alio. Item
in Rubricis Pij V. nulla fuit, neque est certa lex
de his officijs, & licet iusta in aliquibus sit caussa,
petenda tamen licentia omittendi officium tali
die in Breuiario præscriptum, vt aliud de prædi-
ctis recitetur, quod in diebus Octauæ est certum
excedere concessionem. Sed hæc non vrgent
communicatio enim quibus nitatur fundamentis,
iam vidimus, de quibus in Thesauro citato loco ma-
gis ex professo. Non quidem ad omnia facta com-
municationis copia, quando omnia, quæ in qui-
busdam concurrunt, nequeunt alijs conuenienter
adaptari: quòd si queant, concessionis amplitudo
tenebit, & ita de alijs æqua est ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Dico Quintò. In Societate Iesv tenen-<marginalia>Assertio 5.|Circa Socie-|tatem IESV.</marginalia>
dus circa hoc modus, quem R. P. Generalis præ-
scripserit, vt de more habetur, quia quod ad Pri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0142.jpg/>
@@1@<SE142>Dubium incidens circa Octauas Beatificatorum. 127
<duolan 2><-P>uilegia attinet, ab eius dispositione descendit, vn-
de & communicationem poterit vt libuerit mo-
derari. Stante autem prohibitione an actum con-
tra illam validum sit, licet illicitum, dictum in
Thesauro Tit. 12. nu. 166. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Dico Sextò. Si aliquem Beatificari con-<marginalia>Assertio 6.|circa nouum|Beatifica|tum cum|obseruanda|doctrina.</marginalia>
tingat, & circa illius celebrationem cum Octaua
nihil R. P. Generalis in speciali disponat, secun-
dùm prudentes poterit coniecturas solemnitas
noua constitui præcedentium exemplarium imi-
tatione, quæ non videtur rationabiliter proh-
benda. Aliquoties enim RR. Patres Generales
ea, quæ ad ritus huiusmodi spectant, Prouincia-
lium dispositioni relinquunt secundum verosimi-
les sapientium sententias regulandæ. Sic ante an-
nos non multos consultus Reu. Pater an pro Ec-
clesiæ Dedicatione huius Diui Pauli Collegij ad-
hiberi posset Octaua, eo quòd consecrata non sit,
respondit circa hoc consulendos esse Doctores, &
cùm alij affirment, negent alij, solemnitas eius
cum Octaua incepta, cum eadem continuatur.
Sic etiam cùm circa multitudinem Reliquiarum,
quæ in Ecclesia Collegij eiusdem habentur, ad
eumdem R. Patrem fuisset transmissa Consulta-
tio à quodam P. Visitatore: An scilicet suus cui-
que insigni deputandus dies, an ad vnicam fe-
stiuam memoriam, aut paucas aliquas, vt alicubi
accidit, aduocandæ, nihil esse respondendum pru-
denter iudicauit; cùm res ista ex Rubricis De-
cretis, & Doctorum Oraculis possit sufficienter
expediri. Et vt præfati Thesauri notitiam ali-
quam præbeamus, sunt in pretiosis repositorijs
ad latus aræ maioris sinistrum Quadraginta tria
SS. Martyrum Corpora, & viginti quinque Re-
liquiæ insignes, cum multis alijs, quibus vltra pre-
tium eisdem genuinum, suum etiam de raritate
succrescit. Circa quas moueri aliquæ possent quę-
stiones, sed quia communes illæ, omittendas
duxi, de quibus consuli poterit Pasqualigus, de<marginalia>Pasqualigus.</marginalia>
Sacrificio nouæ legis Tomo 1. Quæst. 261. & seqq.
vbi multa scitu digna disquirit, resolutionibus
opportunis. Vnde nos ad alia.</P>
<Z><A+2>BREVIS ADDITIO</A+2>
CIRCA OCTAVAS,
<A+1>An solis Sanctis Primæ & Secundæ classis
conueniant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>145.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic visum aliquibus, qui tamen contra se<marginalia>Circa du-|plicia Ma-|iora diffi-|cultas, &|asseritur ex-|emplo SS.|Innocen-|tium.</marginalia>
habent Festum SS. Innocentium, qui
Octauam cùm habeant, in neutra prædictarum
Classium serie nominati reperiuntur, licet Ga-
uantus in Thesauro Rituum Sect. 6. Cap. 6. num. 4.
Secundæ classis esse affirmet, fundamento nullo
pro sua adducto positione. Cùm autem Octaua
non Duplicium quorumcumque sit, debemus il-
lud saltim vt Duplex maius agnoscere. Si obij-
cias inter Duplicia maiora non extare, & ita no-
strum reddi argumentum infirmum ex eo quòd
inter Festa Primæ & Secundæ Classis non inue-
niatur. Id quidem non vrget: Quia cùm Octa-
uam habeat, neque inter Festa Primæ & Secundæ
Classis inueniatur adscriptum, satis ex eo videba-
tur constare Maioris saltim Duplicis gradum esse<-P>@@

<-P>eidem tribuendum. Prætereà, vt Gauantus ipse
ex Durando affirmat, Festum huiusmodi erat
tantum semiduplex ante Pium V. qui Duplex
illud effecit, vt testatur idem, nihil amplius, quod<marginalia>Semiduplex|eorum ali-|quando Fe-|stum.</marginalia>
diceret habens circa illius Classem. Erat autem
prægrandis eleuatio de semiduplici in Classem
aliquam ex duabus, vnde verosimilius est Maio-
ritatem tantùm cum Octaua ob augendam Na-
talis Domini solemnitatem, tribuisse. Deinde
ostenditur ab exemplis: nam Patres B. MARIÆ
de Mercede celebrant Festum S. Antonij Abba-
tis cum Octaua ritu Duplicis maioris, sicut &<marginalia>Exemplis|assertio ro-|borata.</marginalia>
D. Eulaliæ Virginis & Martyris die 12. Februarij.
Et hoc pacto videntur à nobis celebrari B. Fran-
ciscus Borgia, & B. Aloysius Gonzaga: hic enim
ritus Beatificatis concedi solitus, vt tradit Ga-
uantus suprà. Sect. 3. Cap. 12. vers. Ratio Decreti,
quod & vsus Patrum Minorum, & (vt credo)
aliorum, ostendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Neque etiam obstat, quod ex Diui Ste-<marginalia>Circa S.|Stephanum,|qualis Clas-|sis, cùm in|nulla nomi-|natus.</marginalia>
phani Festo obijci potest, nulla siquidem in serie
Classium extat, & tamen esse Secundæ Classis à
Gauanto asseritur: Ergo & de Festo sanctorum
Innocentium idem potest verosimiliter affirmari.
Non inquam obstat. Nam Festum S. Stephani
semper vt gradus est habitus superioris, nec Festo
D. Laurentij inferius. Vnde Andreas Casteldus
in Ceremoniali Clericor. regular. Lib. 3. Cap. 5. nu. 1.
Primæ esse Classis non dubitat affirmare. Quod<marginalia>Esse primæ|quæ videa-|tur osten-|dere.</marginalia>
tamen in Festo SS. Innocentium aliter se habere
relinquimus comprobatum. Et potest non inue-
rosimiliter dici in serie sanctorum Classem ha-
bentium non expressum, vt & ad vnam, & ad al-
teram pertinere posset rationabiliter percenseri.
Et quidem cùm Diuo Mathiæ, qui Secundæ
Classis est, in Canone Missæ præferatur, aliqualis
ex eo potest coniectura formari. Quod enim de
prælatione ratione Martyrij dicitur, vt temporis
sit ratio habita, in B. Agnete Virgine & Martyre<marginalia>Obseruatio|specialis cir-|ca antelatio-|nem Sancto-|rum in Ca-|none Missæ.</marginalia>
inferiùs nominata, non esse solidum demonstra-
tur: præfertur D. Cæciliæ Virgini & Martyri
antiquiori; sicut & in serie priori Diui Ioannes
& Paulus SS. Cosmæ & Damiano inueniuntur
antelati priùs coronatis. Alia ergo ratio antela-
tionis est reddenda, quæ ad Diui Protomartyris
dignitatem spectet, ob quam debuerit Apostolicæ
præponi maiestati. Sicut & Diuus Ioannes Bap-
tista vtrique præmissus; eum enim esse, qui ibi-
dem nominatur, communis sensus scribentium,
& sapientium est, & mihi extra dubium, semper
enim præcedere solitus, vnde & in Canone sua illi
debuit prærogatiua conseruari.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Parochi Indiarum quo vti Rituali de-
beant in Sacrorum administratione.
Vbi de Ritualis Pauli V. auctori-
tate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>147.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Om. Quitensis Episcopus in Itine-<marginalia>Dom.|Quintensis|Episcopus|Rituale|Pauli V.|non obligare|vt probet.</marginalia>
rario Parochorum Indicorum Lib. 3.
Tract. vnico de Sacramentis in com-
muni Seßione 3. affirmat & probat Indicos Paro-
chos posse paruo Manuali Mexicano vti, non so-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0143.jpg/>
@@1@<SE143>128 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio IV.
<duolan 2><-P>lùm circa Indos, sed etiam circa Hispanos: quia
licet pro Indis tantùm Titulus habeat, ex eo Hi-
spani non videntur exclusi, quandoquidem nul-
lum extat præceptum pro huiusmodi restrictione
in illo, sicut neque in Rituali Pauli V. in quo<marginalia>Paulus V.</marginalia>
Pontifex ita loquitur: Quapropter hortamur in
Domino Venerabiles Fratres Patriarchas &c. Pa-
rochos vniuersos vbique locorum existentes, vt in po-
sterùm tamquàm Ecclesiæ Romanæ filij, eiusdem
Ecclesiæ omnium Matris & Magistræ auctoritate
constituto Rituali in sacris functionibus vtantur.
Sic ille in Bulla Rituali præfixa, & inter ipsius
Constitutiones impressa. Quæ adhortationem
tantùm continet, & non præceptum; vnde nul-
la videtur pro vsu obligatio resultare. Cùm
aliàs Manuele Mexicanum in omnibus sit India-
rum receptum Ecclesijs, & in Synodo Di&#x0153;ce-
sana Quitensi an. 1594. statuitur vsus talis circa
Indos & Hispanos, propter magnum eorum nu-
merum: quia enim breuius, ideò & commodius,
vt multitudini succurratur. Et præfatus Præsul
quod ad Indos spectat, vti indubitatum videtur
supponere, circa Hispanos tantùm mota quæ-
stione.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Sed contra hoc ea faciunt, quæ à nobis<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
in Thesauro dicta Tit. 16. num. 19. & 84. & quidem
præfatus Dominus Decreti Concilij Limensis
Actione 2. Cap. 37. non videtur meminisse, quod
non solùm ad Hispanos, sed ad Indos etiam con-
stat pertinere. Itaque iubet seruari Manuele, cùm
prodierit: Prodijt quale desiderari poterat: ergo
penitus obseruandum. Et licet adhortationem
tantùm videatur præseferre, ipse loquendi mo-
dus obligationem importat. Tamquàm Ecclesiæ
Romanæ filij, eiusdem Ecclesiæ omnium Matris &
Magistræ auctoritate constituto Rituali in sacris fun-
ctionibus vtantur. Qui ergo tanta auctoritate con-
stituto vti detrectant, se filios tantæ Matris &
Magistræ non ostendunt: Item errandi se peri-
culis exponunt ab eius magisterio deuiantes. Ad
quid prætereà auctoritas tanta adeò grauiter in-
timata, cùm eam ridere quis possit, vtpotè nulla-
tenus obligantem? aut certè parui pendere quo-
ad effectum & efficaciam, quidquid de æstima-
tione ab Auctore descendat. De more autem esse<marginalia>Adhortatio|cum præcep-|to stat.</marginalia>
apud Sedem Apostolicam, vt quandoque verbis
adhortationem tantùm designantibus vtatur, licet
supra materiam strictæ obligationis cadant, ex Iu-
ristis proponit P. Suarez Lib. 3. de legibus Cap. 15.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
num. 7. est enim modesta & paterna petitio, vt
ille ait, obseruantiæ obligationis; & ita vt certum
supponit P. Palaus Tomo 4. Disput. vnica de Baptis-
mo Puncto 12. & eum secutus P. Tamburinus in
Expedita expositione trium Iurium Lib. 4. Cap. 2. §. 3.
P. Arriaga Tomo 8. Disput. 36. num. 50. Doctor,
D. Petrus Aingo Ezpeleta Resolutionibus circa ca-
sus tempore mortis Tract. 3. Resolut. 35. nu. 8. Illu-
strissimus Barbosa de Officio & potestate Parochi
Parte 2. Cap. 17. n. 2. & 3. Leander Tomo 1. Tract. 2.
Disputat. 7. Quæst. 17. qui non Rituale, sed
Pastorale Romanum appellat, P. Coninck, P. Mar-
tinon, Diana, adducti citato Thesauri loco, &
alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Neque obstat Synodi Di&#x0153;cesanæ De-<marginalia>Decreta|Di&#x0153;cesana|non obstare.</marginalia>
cretum, quod tot per annos Constitutionem
Pauli V. præcessit, vbi & erit qui sentiat satius
futurum, si se Concilij Limensis Decreto confor-<-P>@@

<-P>masset. Potest etiam habere locum, si Romani
Ritualis copia desit, iuxta dicta nu. 50. citati Ti-
tuli vbi & Synodi Di&#x0153;cesanæ Limensis Decre-
tum adduxi, Toletano vtendum decernentis, &
in eius defectum Mexicano, eo quòd tunc tem-
poris nondum Romanum prodijsset. Prodijt au-
tem aliud opera Fr. Michaelis à Zarate Minori-
tæ, & Doctoris Ioannis de la Rosa in Limensi<marginalia>De quodam|speciali Ma-|nuali: quid|tenendum.</marginalia>
Cathedrali Ecclesia Rectoris Matriti impressum
an. 1617. hoc titulo: Forma breuis administrandi
apud Indos Sacramenta, aliaque ad sacrarum rerum
cultum maximè pertinentia continens, iuxta ordi-
nem S. Romanæ Ecclesiæ. Et pro Baptismo sit:
Forma breuis administrandi apud Indos sanctum
Baptismi Sacramentum iuxta ordinem S. Romanæ
Ecclesiæ ex conceßione SS. Dom. Pauli Tertij. Et est
quidem talis forma in nonnullis diuersa ab ea,
quam Romanum Rituale præscribit, licet quoad
præcipuas cæremonias conueniant, & tenenda
profectò, si vt asseritur, à Paulo Tertio ordina-
tam fuisse constaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Sed cùm Limense Concilium non ita
videatur censuisse, dum statuit generaliter quod
vidimus, mirum est post Rituale Romanum edi-
tum eam formam propositam, quæ sicut in Bap-
tismo; ita etiam in Sacramentis alijs, & rebus
sacris, non paruam continet varietatem, Nisi for-
tè illud nondum ad Indias peruenerat, & ita ex
defectu, notitiæ processum. Et quidem cùm de
solo Sacramento Baptismi ordinatio Pauli Tertij
iuxta dicta procedat, pro quo sit penes Auctores
fides, & circa alia nihil tale extet, non licet à
præscripta forma Romanæ Ecclesiæ omnium
Matris & Magistræ recedere. Vbi concludendum<marginalia>Vigens pro|Romano ra-|tio.</marginalia>
vrgentissima ponderatione. Nam Paulus V. velle
se erga Sacramentorum administrationem id prę-
stare testatur in Constitutione præfata, quod
Pius V. erga ritus in Missæ sacrificio tenen-
dos, & Sacrum Officium, Missale inquam
ac Breuiarium, & Clemens VIII. circa Ponti-
tificale & Cæremoniale constat præstitisse.
Atqui circa prædicta obligatio vrget: ergo &
circa Rituale, quod erga materiam constat ver-
sari grauissimam, vt non sit tale clericale psallen-
di negotium, vt est manifestum. Quod si circa
prædicta obligatio non vrgeret, nihil actum me-
ritò censeri posset: Ergo & circa ritus in Sacra-
mentorum administratione seruandos, si solum in
eorum forma à Romana Sede proposita adhorta-
tio sine obligatione legatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi possint in Indijs Sacra-
mentum Baptismi priuilegij alicu-
ius vigore conferre.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>151.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Thesauro Tit. 12. Cap. 8. Difficultate 1.<marginalia>Solemnis|Baptismi|administra-|tio Religiosit|non conue-|nit.</marginalia>
& 2. de hoc actum. Et quòd ad solem-
nem administrationem attinet, vbi iam
sunt Parochię constitutę, & Religiosi Parochi nō
sunt, quod ad praxim spectat, neutiquam illam
conuenientem affirmaui, quidquid Priuilegio-
rum quorumdam generalitate concessum videa-
tur. Sine solemnitate autem, cùm id ratione ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0144.jpg/>
@@1@<SE144>De Priuilegijs Religiosorum circa Baptismum. 129
<duolan 2><-P>cessitatis contingat, pro eo Priuilegium non esse
necessarium ostendi, licet quoddam Pij V. &<marginalia>Quid circa|non solem-|nem, &|stante ne-|cessitati.</marginalia>
Gregorij XIII. in Compendio extet, finitum ta-
men iam pridem, quia temporale verb. Baptismus.
Quod allegatum à Ludouico, Miranda in Ma-
nuali Prælatorum Tomo 1. Quæst. 43. Arti. 3. cùm
legisset Dom. Quitensis, ex eo insurgit in Iti-
nerario Lib. 3. Tract. 1. Seßione 1. dicens quòd cùm
non constet de noua prorogatione, non possunt
Religiosi Societatis, neque alij sine sufficienti
caussa dispensare, aut Ecclesiæ cæremonias omit-
tere, cùm expediat potiùs vt cum omni solemni-
tate conferatur, quando permittit tempus, & spe-
cialiùs in terris Infidelium, quia illis veneratio-
nem & reuerentiam ingerit Baptismus, sicut est
Regijs rescriptis dispositum, quibus iubetur, vt
Baptismi cum omnibus auctoritatis demonstra-
tionibus conferantur, cum superpelliceo videli-
cet, stola, & alijs ritibus Ecclesiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Vbi quidem id Religiosis concedit, quod<marginalia>Circa ne-|cessitatem|alia.</marginalia>
& Parochis præmiserat concedendum, & in fine
comprobat, baptizandos scilicet ab eis paruulos à
parentibus adductos sine cæremonijs consuetis,
eo quòd in periculo versari testentur, quamuis
mentiri eos possit non inuerosimiliter suspicari.
Quod quidem liquet sufficientis necessitatis ra-
tione contingere. Ergo cùm idem Religiosis
possit accidere, vt scilicet paruuli ad eos deferan-
tur, quod sæpiùs euenit iter agentibus, & ea sit
sufficiens necessitas, timeri enim verosimiliter
potest ad Parochos non adducendos, in eo pares
eisdem inueniuntur. Ex quo & fit necessarium
non esse priuilegium, sicut neque est Parochis
necessarium. Neque pro casibus huiusmodi con-
cessum illud est, vt ex tenore apparet: dicitur
enim sic fieri posse propter paucitatem operario-
rum, & incommoditates. Quando autem infan-
tes modo dicto baptizantur, neque ad operario-
rum paucitatem, neque ad incommoditates est
illud referendum: vt contingeret, si non extante
necessitate aliqua ex parte baptizandorum, pe-
riculo scilicet vitæ, operarij Religiosi iudicarent
ad maius Dei obsequium fore, si Baptismus sine
consuetis cæremonijs extra Ecclesiam, aut intra
illam non habentem Baptismalem fontem confer-
retur. Quod quidem & ad titulum necessitatis
referre posse dixi Difficult. 1. citata. Pro quo cita-
tus Præsul Cap. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Et fatendum sanè prorogationem spe-<marginalia>Quid circa|Priuilegia.</marginalia>
cialem priuilegij dicti non extare, vnde quod di-
ctum initio Difficultatis primæ, circa hoc in Com-
pendio Indico Vrbani VIII. concessionem ha-
beri, sicut & extra illud in Bulla, quæ incipit,
Sicut accepimus, nescio quomodo per errorem
irrepsit, & quidem P. Quintanad. Tomo 2. Tract.
6. Singul. 11. §. Baptismus, sic ait: Vrbanus VIII.
baptizare indulget. Sed certè in tribus huius Pon-
tificis Bullis, de quibus ille Singul. 2. 3. & 4. de
Baptismo nihil. Nisi fortè ad Bullam aliam pro
Iaponia fuerit habitus respectus, de qua ille Sin-
gul. 4. num. 2. quam tamen non esse ad rem ex
dictis ab ipso, & à nobis contra illum num. 207.
& 208. habetur manifestum. Ex hac ergo parte
non immeritò dictum à citato Præsule proroga-
tionem priuilegij dicti desiderari. Sed hunc non
obstare defectum, ex adductis prædicto Thesauri
loco priuilegijs alijs ibidem ostensum: quibus<-P>@@

<-P>minimè Regia rescripta contradicunt, sed eorum
Parochorum socordiam carpunt, qui nullo habito<marginalia>Regiis quid|cautum re-|scriptis.</marginalia>
necessitatis intuitu, Baptismum sine ea solem-
nitate ministrant, quæ eum venerabilem apud
Neophytos reddit, exteriorum cæremoniarum
singulares æstimatores. Et quidem præfatus An-
tistes contra administrationem Baptismi, si cum
debitis cæremonijs intra Ecclesiam conferatur,
non videtur militare, vt ex verborum eius tenore
colligitur. Quod etiam ex priuilegio ipsius potest
non ægrè deduci, in quo dum conceditur extra
Ecclesias, & sine consuetis cæremonijs à Socie-
tatis Religiosis posse conferri, iuxta temporariam
illam concessionem, quod specialiter conceditur
est dispensatio circa prædicta, vnde supponitur
illis adhibitis absolutè posse ministrari. Neque de
solis Parochis est sermo, vt constat; vnde pro
aliquo speciali casu, iunctis ijs, quæ citatis Diffi-
cultatibus dicta sunt, poterit deseruire, etiam si
quoad alia viuæ vocis Oraculum sit, quod pote-
rat etiam citatus Præsul obijcere.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Baptismus conferri Indis possit sine
fide explicita Christi & SS. Trini-
tatis. Vbi peculiaria nonnulla, &
scitu digna.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>154.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>I videlicet Indus (idem erit de Æ-<marginalia>Sine fide|explicita|Christi &|& Trinita-|tis non posse|stare iustifi-|cationem|iuxta P.|Acosta.</marginalia>
thiopibus, & similibus vbilibet repe-
riendis) sit in mortis articulo consti-
tutus, velitque baptizari, nec tempus suppetat
docendi eum necessarios Articulos circa præfata
mysteria. Circa quod P. Iosephus Acosta Lib. 5.
de procuranda Indorum salute Cap. 3. & 6. neruosè
contendit talem sine fide explicita iustificari non
posse. Et ita neque salutem æternam consequi,
sicut & quemlibet adultum alium, etiamsi circa
alia fidem habeat. Et difficultatem quidem spe-
cialem, in qua sumus, videtur tetigisse, dum sic
ait: Teneant ergo vnum esse Deum Omnipotentem,
omnium rerum Creatorem, teneant esse Patrem, &
Filium, & Spiritum sanctum. Quòd si prætereà fa-
cultas suppetat, doceri possunt has tres esse distinctas
perfonas, & æquales per omnia, sed Deum omnino
vnum, propter vnam eamdem omnino substantiam.
Sic ille: qui cùm dicat. Quòd si prætereà facul-
tas suppetat, indicatde eo agi, qui in extremis ver-
satur, & nihilominùs circa Trinitatem aliqualem
iudicat notitiam necessariam, quam & rudioribus
non esse impossibilem arbitratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Dom. Quitensis in Itinerario Lib. 3. Tract.<marginalia>Dom.|Quitensis|ex aduerso|stat.</marginalia>
1. Seßione 6. sic respondet: Respondeo in eo con-
flictu sufficiens fore si Indo dicatur explicitè Deum
esse, & etiam esse Remuneratorem. Et si pro alijs
tempus non suppetat, potest (Parochus, de quo illi
erat sermo, quod & de alijs asserendum) præsumere
eum credere explicitè mysterium SS. Trinitatis, &
Incarnationis Verbi, quandoquidem incorporari se
Christo per Baptismum concupiscit: & accommodare
se opinioni aliquorum Doctorum (plures refert Ses-
sione 14. num. 5.) qui iudicant non esse necessariam
fidem explicitam Trinitatis & Incarnationis, potest
eum baptizare, quando tempus nihil permittit am-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0145.jpg/>
@@1@<SE145>130 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio VI.
<duolan 2><-P>plius: sicut citans Concilium Limense à paritate id<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
dixit Doctor Ioannes Sanchez Disput 44. n. 41. Tunc
baptizetur exposita fide vtcumque (verba Sancijsunt)
Quod optimè notauit Concilium Prouinciale Limense
Capite de administratione Viatici ab Indis suscipie&#x0303;di,
vbi resoluit modicam fidei cognitionem sufficere, vt ei
in mortis articulo Eucharistia sacra ministretur. Sic
ille. Concilij Limensis verba ex Act. 2. Cap. 19,
dedimus & exposuimus in Thesauro Tit. 12. num.
439. & 440. quæ & hoc loco reponenda, sunt-
que sequentia: Viaticum ministrare non prætermit-
tant, dummodò in ijs, debitam dispositionem agnos-
cant: nempe fidem in Christum, & p&#x0153;nitentiam in
Deum pro suo modo. Neque enim in extrema illa ne-
ceßitate perfecta omnia exigenda sunt: Cùm Sancto-<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>
rum Patrum decreta habeant qualecumque fidei &
p&#x0153;nitentiæ testimonium in vltimo agone positis, vt
salutaria Sacramenta ministrentur, debere sufficere.
Hæc Concilium, quæ licet occasione Viatici di-
cta sint, constat apertè ad Baptismum etiam, sicut
& ad P&#x0153;nitentiæ Sacramentum referenda. Fi-
dem autem in Christum esse necessariam propo-
nit, quia pro Eucharistia specialis est ratio à nobis
reddita in Additionibus Tomi 2. nu. 269. quidquid
sit de eo, qui in extremis existens Confessorem
petijt, cui & administrandam Eucharistiam dixi-
mus citato n. 440.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Dico Primò. Petenti Baptismum in<marginalia>Assertio 1.|Indus in ca-|su quæstionis|qualiter|disponendus.</marginalia>
conflictu dicto conferendus est cum dispositione
à Concilio Limensi declarata, dicendo ipsi vt
credat in Christum verum Deum & hominem,
doleat de peccatis, & recipiat illum conferen-
dum in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti,
trium personarum, & vnius Dei. Si ille dicat se
ita credere, & dolorem peccatorum ostendat:
quod præstari breuiter potest, Deo bonum exi-
tum committendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si contingat sic bapti-<marginalia>Assertio 2.|fine fide|Christi &|Trinitatis|stare salu-|tem æternam|posse.</marginalia>
zatum nullum neque confusum de Christo, aut
Trinitate conceptum efformasse, stare potuit ip-
sum Baptismi effectum recepisse, & eo mediante
salutem æternam consecutum. Hoc sic explico.
In primis fidem explicitam dictorum mysterio-
rum non esse necessariam necessitate medij te-
nent plures & grauissimi scriptores, quibuscum id
ostendi Tomo 1. Theologicorum Publematum num.
1548. & Tomo 2. Sectione 31. Problem. 3. sine
notitia ergo tali esse fides potest, & dolor de pec-
catis; imperfectus autem, attritio scilicet cum
Sacramento est sufficiens ad iustificationem.
Deinde potest apprehendi Baptismus vt res quæ-
dam diuinitus instituta ad peccatorum remissio-
nem & beatitudinem consequendam. Sic autem
susceptus suum habebit effectum, cùm stet veri-
tas verborum Christi Marci vlt. Qui crediderit,
& baptizatus fuerit, saluus erit. Et ita teneri posse
ex Dom. Quitensi iam vidimus, dum sine cog-
nitione explicita dictorum mysteriorum ait posse
conferri Baptismum, eorum se accommodando
sententiæ, qui illam non esse de necessitate me-
dij, vt diximus, arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de fide explicita in<marginalia>Assertio 3.|ostendens|non aptam|docti Scrip-|toris resolu-|tionem.</marginalia>
petente dicitur, & desiderio se in corporandi
Christo per Baptismum, valde alienum est à com-
muni Indorum ruditate, nec videtur quomodo
possit casui præsenti conuenienter adaptari. Sic
enim proponitur: Quid faciet Parochus quando<-P>@@

<-P>adultus non erat circa fidem instructus, nec tempus
suppetit vt eum doceat Articulos simpliciter necessa-
rios? Si enim instructus circa fidem non erat, quo-
modo præsumi potest eum explicitè credere my-
steria dicta, & incorporationem cum Christo per
Baptismum optare? Præsumptio quidem suffra-<marginalia>Præsumptio|qualis suffi-|ciat. &|quod neces-|saria ali-|quando sit.</marginalia>
gari potest, quando Baptismum postulauit, & sta-
tim sensum amisit. Et tunc Indi inspecta quali-
tate, præsumptio maior esse aut minor potest.
Et si rudis ille, satis est talem esse, quæ sufficiat,
qualiscumque illa coràm Deo sit. Immò sine
præsumptione vlla, sed cum dubio, Baptismus
conferendus est, vt citatus Præsul affirmat ibidem
num. 3. sed sub conditione: & magis ex professo
Seßione 11. Qui & Seßione 14. expensa Indorum
ruditate, de qua præsertim n. 5. citato, & etiam 7.
satis superque ostendit quàm rarò contingat, vt
de explicita mysteriorum dictorum fide pręsum-
ptionem possimus solidam comparare. Ex singu-
lis enim illorum centenarijs vix duos inuenien-
dos asserit, qui explicitè forment conceptum
trium personarum & vnius Dei, atque eorum
aliquos valde parùm à bestijs distare. Vnde con-
cludit nu. 7. respectu talium præceptum diuinum
non currere aliàs generaliter promulgatum de
explicita fide, sed esse illius exceptionem, sicut
pro pueris & insensatis, atque amentibus. Pro
quo adducit P. Tannerum 2. 2. Disput. 1. Quæst. 7.
Dub. 7. nu. 42. vbi sic ait: Quòd si aliqui sunt adeò
rudes intellectu, & ea mysteria sub aliqua propria no-
tione concipere nullo modo poßint: tunc supradicti
rudes quo ad hanc rem cum infantibus & fatuis
computandi sunt: neque enim credibile est Deum à
quoquam exigere maiorem cognitionem, quàm per
vim intellectus ipse consequi poßit. Sic ille de ta-
libus.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> De quibus tamen seueriùs P. Acosta pro-<marginalia>Incapacitas|aliquorum|circa res fi-|dei vnge|proueniat|iuxta P.|Acostam.</marginalia>
nuntiat suprà Cap. 4. ita scribens: Quòd si quis-
quam tam obtusus & saxeus vel fingatur, vel repe-
riatur, qui nullo modo cogitare & percipere poßit
Christum esse hominem saluatorem & Dominum:
hunc ego vel sensus humani expertem existimabo, vel
propter sua crimina diuino iudicio retardari, ne vel
fidem doceatur congruenter, vel beneuolè capiat. Ne-
que enim dubitamus esse non paucos, qui non habent
aures audiendi, quibus licet foris insonet Euangelij
tuba, intus tamen surdißimi sunt. Vt iuxta verbum
Propheticum audientes non audiant. Nam & consen-<marginalia>Isa. 6.</marginalia>
tire verbo fidei percepto diuinæ gratiæ est, & ipsum
quoque quantùm satis est, mente concipere & cogi-
tare, nonnullius est gratiæ: ita vel illud, vel hoc, si
cui negatur, diuini iudicij est, cuius effectus cùm
sæpè cernamus, caussas tamen planè ignoramus. Hæc
doctus Pater, seuerus sanè in horum miseram
conditionem; cùm reuera secus possit accidere,
vt hebetudo talium effectus naturalis sit, & mi-
nuendorum peccatorum caussa, vnde ipsi minùs
erga se seuerum Dei iudicium experiantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Si ergo reuera aliqui tales sint, bapti-<marginalia>Iuxta alios|rum senten-|tiam Bap-|tismo non|obstat.</marginalia>
zandi vtique, non solùm sine dispositione prædi-
cta, sed etiam renuentes, sicut cum infantibus &
amentibus debet fieri: iuxta quod adhibita est
diligentia discurrendum, & in dubio ad partem
fauorabilem inclinandum, adhibita conditione,
Si es capax Baptismi, per quam periculum omne
submouetur. Sed quid si quisquam adeò esset
discretionis lumine perexiguo præditus, vt tan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0146.jpg/>
@@1@<SE146>Quæ fides necessaria in Indis pro Baptismo &c. 131
<duolan 2><-P>tùm venialiter peccare posset? Anne Baptismus
ipsi collatus sine dispositione aliqua, sed instar<marginalia>Casus pecu-|liaris de li-|bero tantùm|quoad ve-|nialiæ.</marginalia>
pueri, proprium in illo habebit effectum? & ra-
tio dubitandi est, quia Baptismus omnia peccata
delet: in eo autem casu venialia remitti non pos-
sunt, quia sine aliqua dispositione minimè remit-
tuntur, quæ in casu præsenti non extat. Item,
cùm talis libertate aliqua polleat, sine qua esse
peccatum nequit, & illam erga Baptismum non
exerceat, non videtur quomodo validus esse
queat. Ad quod responderi potest Baptismum
etiam renitenti posse conferri, quia quid ille sit
non apprehendit, sicut applicanda est medicina,
de qua ille nequeat formare conceptum, etiam
repellenti: libertas enim, qua pollet, adeò est
exigua, vt illius non sit habenda ratio, sed aliorum
debeat arbitrio gubernari. Tunc ergo originale
per Baptismum remittetur, non tamen venialia,
quod & in recipientibus cum plena discretione
potest accidere, si videlicet circa illa nullum p&#x0153;-
nitentiæ actum neque in particulari, neque in
communi præhabeant. Remittuntur autem in<marginalia>Vide D.|Thomam|in 4, dist.|21. q 1 art. 3.|q. 1. ad 3.|& Cardin.|Lugo de|Penitentia|Disput. 9.|n. 34. &|seqq.|Matth. 3.|v. 12.</marginalia>
ipso exitu, iuxta communem Theologorum do-
ctrinam per actum contritionis, seu amoris, suum
statum cognoscente iam anima separata: p&#x0153;na
autem baptismo ignis luenda: sic enim aliqui il-
lud explicant: Ipse vos baptizabit in spiritu sancto
& igni. Matth. 3. v. 12, de igne videlicet Purga-
torij. Et originale quidem posse cum solo veniali
consistere probabilissima sententia est, pro qua
P. Suarez 1. 2. Tract. 5. Disput. 2. Sect. 8. num. 8.
qui in Sectionis fine de moriente in eo statu agit.
Quod & tenet P. Arriaga Tomo 3. Disput. 48. in
fine. & Tomo 7. Disput. 24. num. 66. vbi in bapti-
zando necessariam agnoscit attritionem vt illi
veniale remittatur & Disp. 33. Sect. 4. & Tom. 8.
Disput. 14. num. 33.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Et hic Auctor Disput. 24. citata Sect. 7.<marginalia>Ex natura|tantùm ca-|paci venialis|arguitur.</marginalia>
Subsect. 1. vt longè probabilius statuit & probat
posse dari naturam capacem solius venialis: ex
quo inferri potest in humana, quæ datur, posse id
contingere, quod nuper dicebamus: quod & ille
admittit in pueris & Semistultis citata Disput. 14.
nu. 33. & loco ibidem citato. quamuis mihi vero-
simile valde sit nullum ex ijs, qui videntur, & re-
uera sunt tales, si diuturna circa eos cultura ver-
satur, maius non esse rationis lumen adepturum;
Sic enim non semel experientia docuit. Quòd<marginalia>Quid pro|praxi.</marginalia>
autem in eo statu Baptismus sit validus Doctores
non tangunt, sed ex communibus & receptis sal-
tim probabiliter principijs videtur posse deduci.
Neque ex eo, quod dixi, de beneficio culturæ,
inferri debet adhibendam ipsis, & eo vsque non
baptizandos: quia euentus est incertus, &, vt
cum vno aut altero id fieri possit, sed non cum
populis, aut tribubus copiosis, in quibus dilatio
esse præiudicialis potest. Si autem contingeret
vt baptizatus modo dicto maius lumen discre-
tionis acciperet, iterùm illi conferendus sub con-
ditione Baptismus, Si non es baptizatus, instru-
ctione congrua præcedente.</P>@@

<Z><A+1>Quædam docti Scriptoris obiecta di-
luuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>162.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Atris inquam Acostæ, qui Capite 3. ci-<marginalia>P. Acostæ 1.|ratio ex no-|uitate.</marginalia>
tato, ita philosophatur. Sententia dicta
de salute possibili sine explicita Christi cognitio-
ne per mille quadringentos annos ante detectum
nouum orbem, neque in sacris, neque in Scho-
lasticis Doctoribus habetur, neque illius vesti-
gium extat; sed omnes consentienter affirmant
sine explicita fide Christi neminem esse saluum.
Ergo non est admittenda ex eo solum funda-
mento, quòd tot millia hominum, qui illa iam
pridem caruerunt, nullo dempto, perijssent. Ne-
que enim propterincertas opiniones dogmata de-
bemus certa deserere.</P>
<P>  Respondeo Primò non debere mirabile videri,<marginalia>Resp. occa-|sione detecti|noui Orbis|nouam in-|ductam Phi-|losophiam,|pro quo va-|ria exempla|ex Auctore|eodem.</marginalia>
vel si mirabile, non tamen damnari, si occasione
detecti noui orbis, circa ea, quæ in Scholis agi-
tantur, multa noua admittenda sint, quæ, illa
non stante, minimè locum habuissent. Fuerunt
qui c&#x0153;lum esse rotundum negarent penitus, & id
asserentes irriderent, immò qui & scripturæ sa-
cræ contrarium esse contenderent, de quo ipse
Pater Lib. 1. de natura noui Orbis Cap. 1. & tamen
nauigationes ad illum talem esse demonstrarunt,
vt idem Capitibus sequentibus eleganti erudi-
tione prosequitur. Qui & Cap. 7. & 8. probat
esse Antipodes, quod à Diuo Augustino, La-
ctantio, & alijs pernegatum. Sub zona torrida ob
summum æstum non esse habitatoribus locum
Aristoteles, Plinius, & alij censuerunt, de quo
Cap. 9. & 10. & fusius Lib. 2. per plura Capita:
iuuat autem Cap. 9. sic loquentem audijsse: Equi-
dem ex Philosophica illa ratione, cum ad Indos traij-
cerem, mihi persuadebam futurum, vt cùm ad lineam
æquinoctialem peruenissem, vehementißimum æstum
ferre non possem: adeò id secus euenit, vt eo ipso
tempore ita frigerem, vt solis radios apricandi caussa
quærerem, atque hoc cùm sol mediam ipsam lineam
teneret, id est, in Ariete versaretur mense Martio.
Hic ego fateor totam Aristotelis Philosophiam Meteo-
rologicam vehementer irrisi, cùm & loco, & tempore
sententia illius ardentißimo, mirificè me, sociosque
omnes algere sentirem. Res ita habet prorsus. Nulla
est muudi regio temperatior, nulla suauior atque cle-
mentior æquinoctiali. Sic ille. Cùm ergo Theo-
logia Philosophicis vtatur principijs, quando hæc
noua sunt, non esse debet mirum, si novæ etiam
Theologicæ conclusiones eliciantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Respondeo Secundò sententiam dictam<marginalia>Resp. 2. sen-|tentiam non|esse nouam,|sed ab anti-|quis defen-|satam.</marginalia>
non esse occasione detecti noui Orbis inuentam,
cùm ante illam constaret fuisse Gentiles, sicut &
sunt modò præter Indiarum Gentes. Neque pro
agitanda quæstione opus est ad populos Gentiles
accurrere, & ita de natis in syluis, ac sine Chri-
stiana instructione educatis, quod contingere non
semel potest, difficultas huiusmodi ventilatur, &
sententiam negantem esse antiquis Theologis
consentaneam affirmat P. Suarez Disput. 17. de
fide Sect. 4. num. 10. allegatis Hugone Victorino,
Alensi, Alberto, Richardo, Scoto; & Gabriele,
& Diuus etiam Thomas 3. p. q. 69. arti. 4. ad 2.
eidem non obscurè suffragatur. Quòd autem
luculentiùs fuerit à magnis Theologis inter Re-
centiores declarata & comprobata, ei non debet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0147.jpg/>
@@1@<SE147>132 Auctarij Indici Pars VI. Sectio VI.
<duolan 2><-P>præiudicium generare, cùm tales ij sint, quales
ipse Scriptor agnoscit pag. 483. quorum propter
eruditionem & pietatem, vestigia potiùs solemus
sequi.</P>
<P>  <absatz-nummer>164,</absatz-nummer> Secundò arguit ex D. Paulo ad Rom. 10.<marginalia>2. Ratio ex|doctrina|D. Pauli.</marginalia>
vbi illud certum statuit dogma: Finis legis Chri-
stus ad iustitiam omni credenti v. 4. Omni inquit.
Quod versans & illustrans subdit: Quicumque
inuocauerit nomen Domini, saluus erit. Ex Ioelis 2.
v. 32. vt fidei respondeat inuocatio æquali gene-
ralitate procedens. Pergit deinde. Quomodò ergo
inuocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo
credent ei, quem non audierunt? Quomodo autem
audient sine prædicante? Quomodo verò prædicabunt,
nisi mittantur? Ergo fides ex auditu, auditus autem
per verbum Christi, Sed dico: Numquid non audie-
runt? & quidem in omnem terram exiuit sonus eo-
rum, & in fines orbis terræ verba eorum. v. 13. &
seqq. Hæc Apostolica responsio est, & difficilli-
mæ quæstionis absolutio. Sed verò si præfata opi-
nio vera est, facillimè respondetur Paulo & ve-
rissimè, nec prædicante, neque mittente opus esse,
neque verò audiente: Siquidem potest homo
concipere fidem sine aliqua reuelatione aut præ-
dicatione, & inuocare Deum sine notitia Euan-
gelij, quem per ea, quæ facta sunt, conspicit. Ergo
falsò Paulus ea, quæ ex ipso dedimus, docuit.
Quòd si ille fallax esse nequit, erit profectò falsa
sententia, quæ contra eius doctrinam defensa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Respondeo ex præfata Apostoli aucto-<marginalia>Explicatus|ille.</marginalia>
ritate tantùm haberi necessariam fuisse & esse
prædicationem, vt Infideles salutem æternam
consequantur; non vero ita strictè intelligenda,
vt nullus, licet rarus, excipi casus possit. Neque
enim vrgentior sententia ista, quàm sit illa Chri-
sti: Nisi quis renatus fuerit ex aqua & spiritu sancto,
non potest introire in regnum Dei. Ioan. 3. & tamen<marginalia>Ioan. 3.</marginalia>
de fide est sine Baptismo aquæ posse in Dei reg-
num introiri. Vnde P. Suarez adducta auctori-
tate Apostoli prædicta probat generaliter fidem
Christi necessariam, cùm tamen circa casum di-
ctum, & frequentes alios circa Catechumenos, id
quod vidimus, tueatur. Non benè autem Aucto-
ribus sententiæ talis obijcitur, cognitionem Dei
per visibilia Dei opera habitam ad negotium sa-
lutis æternæ sufficere, cùm fidem illi supernatu-
ralem necessariam esse affirment. Addo in aucto-
ritate præfata vniuersalem illam contineri In vni-
uerso mundo, quæ tamen non est in rigore talis ac-
cipienda, Apostolos scilicet in vniuerso orbe præ-
dicasse, & eorum in illo sonum exauditum. Id
enim magno cum fundamento negatur, & ideò
variæ Interpretum expositiones, pro quibus con-
suli præsertim potest Dom. Solorzanus Tomo 1.
de Iure Indiarum Cap. 14. num. 68. & seqq. vt ex
hoc inferri liceat vniuersales huiusmodi locutio-
nes non sine congruis exceptionibus multoties
admittendas.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Tertiò. Si ita philosophari liceat vt lo-<marginalia>3. ratio ex|illatione cir-|ca paruulos|sine Baptismo|decedentes|disiecta.</marginalia>
cus detur exceptionibus prætextu pietatis: ergo
& licet asserere paruulos Indorum filios sine Ba-
ptismo regnum c&#x0153;lorum introisse. Atqui hoc dici
nequit: ergo neque illud. Respondeo negando
sequelam, quia verba Christi: Nisi quis renatus
fuerit &c. Sic intellexit Ecclesia, & ab eius pri-
mordijs ita traditione firmatum, sicut & votum<-P>@@

<-P>pro adultis sufficere, quod in paruulis esse nequit.
Nec est æqua vtrorumque conditio, vt circa illos
desiderare Dei pietatem debeamus. Paruuli enim
sine Baptismo decedentes nullam sensus p&#x0153;nam
patientur, vnde & naturalem beatitudinem ob-
tenturos censent quidam, contradicentibus alijs,
vbi multùm de nomine quæstio videtur habere.
Adulti autem æternum damni & sensus experien-
tur tormentum beneficio Baptismi fraudati; vnde
oportuit illis à diuina pietate succurri, vt votum
illius sufficeret, & sic malum omnium maximum
euitarent.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Quartò. Ex D. Thoma Lectio 3. in ci-<marginalia>4. ratio ex|doctrina D.|Thomæ de|miraculosa|prouidentia|circa obser-|uantes legem|naturalem.</marginalia>
tatum Cap. 10. ad Romanos. vbi de ijs agens ad
quos non peruenit prædicatio, sic post alia conclu-
dit: Si qui tamen eorum fecissent, quod est in se, Do-
minus secundùm suam misericordiam prouidisset mit-
tendo eis prædicatorem fidei, sicut Petrum Cornelio,
& Paulum Macedonibus. Act. 10. & 16. Quod
vrgeri potest: Nam rarum hoc est, immò & ra-
rissimum, vt in natura tam obscurata & grauissi-
mè saucia, ad tam præclaros quisquam conatus
assurgat, quod sine præueniente Dei auxilio fa-
cere nequit: Ergo & prouidentia singulari con-
uenit vti Deum erga sic præuentum: vnde aut
miraculum reputari non debet prædicatoris mis-
sio; aut si tale est, aliud sanè consequitur illumi-
nationis præcedentis, vt & Dei legem obseruaret,
& circa Deum piè & religiosè afficeretur.</P>
<P>  Respondeo S. Doctorem citato loco ita tenuis-<marginalia>Fit satis ex|eiusdem sen-|tentia alibi|extante. Et|instantia|manifesta.</marginalia>
se, sed 3. p. q. 69. arti. 4. ad 2. vbi rem magis Scho-
lastico rigore tractauit, oppositum, vt num. 163.
iam vidimus, censuit, implicita fide contentus,
qua Cornelium & alios similes iustificatos asseue-
rat. Ad id autem quod additur, totum concedi
potest, si Deus eo velit modo prouidentiæ vti. Id
tamen non est necessarium, quia non est vnde ne-
cessitas probari sufficienter possit. Quemadmo-
dum non habenti Baptismi copiam, & illud desi-
deranti, nullus dixit mittendum illius ministrum,
aut si desit aqua, eam per miraculum adducen-
dam: quia licet id fieri possit, & aliquando sic
sciamus factum, talis prouidentiæ modus, eo ipso
quòd miraculosus sit, non est generaliter asseren-
dus, cùm sine illo stare salus æterna queat. Vnde
conuenientiùs dici posset Deum in casu dicto
peculiaribus illustrationibus manifestaturum my-
steria dicta, vt qui per se c&#x0153;pit opus bonum ob-
seruantiæ legis, per se etiam perficiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Quintò ex D. Augustino, qui Lib. 18. de<marginalia>4. ratio ex|D. August,|auctoritate.</marginalia>
Ciuitate Dei Cap. 47. ita scribit: Diuinitus autem
prouisum fuisse non dubito, vt ex hoc vno (scilicet
S. Iob) Sciremus etiam per alias Gentes esse potuisse,
qui secundùm Deum vixerunt, eique placuerunt, per-
tinentes ad spiritualem Ierusalem. Quod nemini con-
cessum fuisse credendum est, nisi cui diuinitus reue-
latus est vnus Mediator Dei & hominum homo Chri-
stus IESVS. Sic ille: qui similia habet Lib. 2. de
gratia Christi Cap. 24. 25. & 26. Ex quo robustum
desumi potest argumentum: Nam si ante aduen-
tum Christi adeò id verum censuit Doctor san-
ctus, quantò id erit certius iuxta ipsum post illius
aduentum, & Euangelium prædicatum?</P><marginalia>Ex abijcien-|tis illam ex-|plicatione|soluta. Vbi de|necessitate|cogniti Me-|diatoris.</marginalia>
<P>  Respondeò iuxta citatum scriptorem auctori-
tatem præfatam non vrgere, licet ipse ex illa suum
probare nitatur intentum. Sic enim scribit post
adductam illam: Neque tamen displicet mihi illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0148.jpg/>
@@1@<SE148>Quæ fides necessaria in Indis pro Baptismo &c. 133
<duolan 2><-P>quorumdam temperatio, vt implicita quidem fides
IESV Christi, explicita verò vnius Mediatoris satis
fuerit ad salutem consequendam ante Euangelicum
tempus. Tunc enim, vt ait Paulus Gal. 3. tamquam
paruuli custodiebantur inclusi in eam fidem, quæ re-
uelanda erat. At post reuelatam fidem, patere ali-
cui vitæ ianuam nisi per reuelatam, & expressam
Christi cognitionem nullo modo assentior. Hæc ille.
Tunc sic. D. Augustinus non solùm de Mediatore
pronuntiat sub confusa aliqua notione, sed de il-
lo, qui talis est Homo Christus IESVS: & nihilo-
minùs explicationem admittit: ergo & circa sta-
tum Euangelij admittere illam potest, cùm simi-
liter loquatur. Et quidem S. Iob, de quo locutus
ille, non solùm Mediatoris fidem, sed Christi ha-
buit, vt ex illis eiusdem constat verbis Credo
quòd Redemptor meus viuit &c. id est, Resurrexit,<marginalia>Iob. 19.|v. 25.</marginalia>
vt exponit D. Thomas. Dicendum ergo reuela-
tum Christum & reuelandum, in euentibus, de
quibus agimus, per fidem implicitam, cuius au-
ctor & consummator est, iuxta Apostolum Hebr.<marginalia>Commodissi-|ma explica-|tio.</marginalia>
12. nam effectus talis, fructus redemptionis est.
Itaque agnoscitur non solùm Creator, sed salua-
tor, qui saluos faciet homines à peccatis eorum,
vt de ipso dictum ab Angelo Matth. 1. sine ex-
pressa Mediatoris notitia, quam non esse neces-
sariam ostendimus. Et multò id verius de notitia
expressa Christi: quæ quidem si necessaria esset,
ex eo fieret difficiliorem salutis consecutionem
post Euangelium futuram, quàm ante illud fue-
rit: quod constat dici non posse, aperta iam cæli
ianua, & abundantiore per Christum gratiæ super
gratiam fonte manante.</P>
<P>  Pro mysterio SS. Trinitatis nihil Scriptor
adducit præter Baptismi formam, quæ illius ex-
pressionem continet; vnde obligatio recipiendi
Baptismum, quæ sine ipsius cognitione stare ne-
quit, neque etiam stabit sine simili cognitione
mysterij. Sed de hoc vide dicta n. 157. ex ijs enim
constat quomodo apprehendi Baptismus possit si-
ne conceptu explicito Trinitatis.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Indorum Confessiones bona fide ac-
cedentium, & cum necessarij dolo-
ris ignorantia, validæ possint re-
putari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>169.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Alidas non esse cùm statuat Dom.<marginalia>Cum igno-|rantia dolo-|ris validas|esse Confes-|siones qui|teneant.</marginalia>
Quitensis Lib. 3. Tract. 3. Seßione 2. &
probet, quia dolor est necessaria Sa-
cramenti materia, cuius defectum nequit igno-
rantia supplere, sicut in Baptismo, si ablutio de-
ficeret, exemplo physici compositi, quod stare
nequit materia deficiente. Cùm inquam sic sta-
tuat & probet, pergit, & Seßione 3. in probatione,
cum P. Suario procedens, sic deinde loquitur: Sed
ad consolationem eorum, qui in hoc Nouo Mundo curæ
nostræ commendatas habemus animarum Indorum<marginalia>Dom,|Quitensis</marginalia>
myriadas, quorum plures neceßitatem doloris igno-
rant, pia est & probabilis multorum Doctorum opi-
nio validas esse illorum Confeßiones, qui cum igno-
rantia inuincibili, & bona cum fide confitentur, iu-
dicantes se dispositos sufficienti attritione, quamuis<-P>@@

<-P>reuera illam non habeant. Sic indicauit S. Thomas
in 4. dist. 14. q. 18. arti. 4. ad 1. & affirmat Hen-
riquez Lib. 1. de P&#x0153;nitentia Cap. 26. nu. 3. Victo-
ria in Resolutione de potestate Ecclesiastica q. 2. n. 9.
Nauarrus in Manuali Latino Cap. 9. Canus in Rele-
ctione de P&#x0153;nitentia, & probabilem iudicant, quam-
uis oppositam teneant Suarez de P&#x0153;nitentia Disput.
20. Sect. 2. nu. 3. & 4. Fagundez (pro quo locum
non designat) & Machadus Libro 3. Parte 1. Tract.
5. Documento 5. nu. 4,</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Probat à paritate. Nam integritas Con-<marginalia>Rationes pro|illo.</marginalia>
fessionis est essentialis Sacramenti materia; & ta-
men qui oblitus aliquorum peccatorum confite-
tur, & ideo existimans se integrè confiteri, vali-
dum recipit Sacramentum. Ergo similiter in do-
lore, quia non est maior ratio vnius quàm alte-
rius. Præterquàm quòd ex opposito graues se-
querentur molestiæ in Confessionibus scrupulo-
sorum: nemo enim in hac vita scire potest ha-
bere se supernaturalem contritionem: aliàs sine
reuelatione ipsi constaret se virtute Sacramenti
iustificatum, quod est contra Concilij Triden-
tini definitionem. Vnde satis est vt homines sibi
morali certitudine persuadeant se veram & super-
naturalem contritionem habere, quia iuxta
Theologicum dogma, Facienti quod in se est
Deus non denegat suam gratiam. Et hoc non est
Sacramenti mutare materiam, sed illam, quæ à
Christo instituta est, adhibere, attritionem sci-
licet humano modo possibilem, seu probabi-
lem: sicut in rebus alijs accidit, de quibus habe-
ri euidentia nequit. Neque verosimile est Chri-
stum alio modo præceptum imposuisse circa do-
lorem, nisi quatenus cadit in humanam probabi-
lem cognitionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Circa quod inprimis, quod ad Auctores<marginalia>Auctoritates|non suffra-|gari.</marginalia>
attinet pro sententia ista adductos, non ita locuti
illi, vt casui veniant præsenti penitus adaptan-
di, vbi de accedentibus sine dolore agitur, vnde &
nuper adducta ratio etiam infirmatur, cùm de
habente dolorem probabili coniectura sufficienti
procedat. D. Thomas si quidquam citato loco<marginalia>D. Thom.</marginalia>
videtur innuisse, dolorem esse prorsus necessarium
alijs in locis manifestè docuit, vt videri potest a-
pud P. Suarium suprà Sect. 3. nu. 8. sed præsertim
3. p, 90. arti. 2. P. Henriquez Lib. 2. (non 1. vbi
citatur) Cap. 26. nu. 3. attritionem supernatura-
lem necessariam esse affirmat. & in Glossa Lit. Z.
ita scribit: At falsò Soto, Victoria, Cano putant sa-<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
tis esse motiuum Dei vt est finis naturalis ex auxi-
lio, quando bona fide accedit ad Sacramentum. Nam
hic excusatur à noua culpa, sed non recipietgratiam,
quia Deus instituit eam supernaturalem dispositio-
nem esse medium necessarium iustificationis sine quo
non tollitur totus obex peccati. Sic ille. Ex quo ha-<marginalia>Victoria|Canus.</marginalia>
betur Victoriam & Canum non penitus dolorem
excludere, cùm naturalem sufficientem esse ac-
cedente bona fide pronuntient, & ideò esse non
sufficientem ad exclusionem peccati. Nauarrus<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
autem citato loco nu. 10. & Cap. 1. nu. 30. & 42.
& Cap. Fratres nu. 33. de P&#x0153;nitentia Dist 5. effi-
cacem detestationem peccati requirit, licet na-
turalem sufficere affirmet.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Quod verò ad probabilitatem attinet, de<marginalia>Circa pro-|babilitatem|non suffra-|gari.|P. Suarium.</marginalia>
qua Scriptores citati. P. Suarez citato num. 3. ita
scribit: Hæc verò sententia sine dubio falsa est. Et
quid hoc pro asserta probabilitate? P. Fagundez<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0149.jpg/>
@@1@<SE149>134 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio VII.
<duolan 2><-P>de Præceptis Ecclesiæ Lib. 2, de secundo præcepto
Cap. 5. num. 6. sic ait: Hæ sunt præcipuæ opiniones:
Hæc vltima sine dubio est vera, & altera non ita ve-
ra, nec probabilis. Sic ille. Vbi non est sensus al-
teram esse quidem veram & probabilem, sed
non vt aliam, sed absolutè non esse veram, nec
probabilem: aliàs non potuisset asserere opposi-
tam sine dubio esse veram vt est manifestum.
Doctor Machadus citato loco nihil habet, at-<marginalia>Quid|Machadus.</marginalia>
que in eius citatione immanis error. Lib. 2. Parte
4. Tractat. 5. Documento 6. num. 6. probabilitatem
asserit, sed voc. sequenti. contrariam amplecti-
tur, & probat ex eo quòd imaginatio falsa nihil
iuuat, quando rei alicuius est absoluta necessitas.
Cuius fundamenti immemor statim num. 7. affir-
mans attritionem naturalem sufficere, addit de-
bere supernaturalem reputari. Sed an non ima-
ginatio talis falsa est? Quid ergo illa in negotio
præsenti confert, vbi non imaginationibus agen-
dum, sed rerum ipsarum veritate. Doctus ille, &
doctrinæ ac probitatis merito Popaianensis Epis-
copus electus. Quantùm autem eius auctoritas
ad conciliandam probabilitatem ponderis habeat
alij iudicabunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Sed addamus alia, quibus præfati Præ-<marginalia>Circa cita-|tos à Bona-|cina disqui-|ritur.</marginalia>
sulis consolatio, & aliorum, quibus illam deside-
rat, forsitan possit augeri. Bonacina Tomo 1.
Disput. 5. Quæst. 5. Sect. 1. Puncto 3. num. 6. sta-
tuens non sufficere putatam attritionem, nisi
verè attritio sit, citansque pro eo Doctores plu-
res, addit esse contra Chamarotam, Vasquez, &<marginalia>Chamerot.</marginalia>
Molfesium. Et priorem quidem loco à se citato
sic tendere affirmat, scilicet Tract. 6. de Contritio-
ne Dub. 2. vers. Dico Tertio. Sit penes ipsum fides,
non semper constans in citandis Auctoribus, quod
ab aliquibus, & à me etiam obseruatum, sicut &
in citationibus sequentibus etiam apparebit.
Nam P. Vasquez citat Dubio 2. scilicet Quæst.<marginalia>P. Vasquez|perperàm|adductus.</marginalia>
91. de P&#x0153;nitentia Arti, 1. vbi 92. reponenda, in
quo frequenti erratum typographiæ vitio, quod
& nos patimur. Sed certè Dubio præfato mini-
mè habet dictus Pater, quod eidem affingitur.
Ignorantiæ enim tantùm tribuit, vt à peccato
excuset, quando inuincibilis est, non vt ad valo-
rem possit Sacramenti conferre. Quod quidem
Arti. 2. Dubio vnico nu. 25. & 26. manifestissimè
protestatur, & vt nullus dubitationi locus relin-
quatur, addit oppositum esse falsissimum.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Iam circa Molfesium citatum Tractat. 7.<marginalia>Circa Mol-|fesium.</marginalia>
Cap. 9. (est tamen 8.) num. 40. in quo sic habet:
Sed, vt dixi, pium est credere Deum supplere per Sa-
cramentum defectum illum, cùm p&#x0153;nitens, qui confi-
tetur, putat se sufficienter contritum, & consequenter
non transgrediatur præceptum Confeßionis. Vt post
Durandum in 4. dist. 17. q. 13. nu. 5. quasi per eadem
verba refert Vasquez Dub. 2. nu. 13. Sic ille; qui ta-
men de attritionis non est totali defectu locutus,
sed de formali, de quo num. 38. vbi sic ait: & sic
satis est vt ludicetur attritio sufficiens: nam semper
qui confitetur detestatur ad minùs virtualiter peccata
commissa, & propositum habet ad minùs implicitè
illa iterum non committendi. Sed tutius est vt in actu
& sic specificè habeat propositum se abstinendi de ce-
tero, ad minùs ab aliquibus venialibus, & habeat do-
lorem de peccatis commißis, & ad minùs habeat do-
lorem se non accedere ad hoc Sacramentum cum vero
dolore, & debita præparatione, prout communiter viri<-P>@@

<-P>timorati facere solent, & hoc omnes docent. Hæc
ille. Necessitatem attritionis manifestè conce-
dens, iudicans tamen virtualem & implicitam
sufficere, non tamen putatam, vt eidem citatus
Auctor adscribit, contra quam ipse n. 39. Qui ta-
men in eo, quod asserit postremis verbis, id omnes
docere, à vero aberrat. Dolere enim quòd non
dolent, & de præparationis defectu, multi reij-
ciunt, vti insufficiens, sicut videri potest apud
eumdem Bonacinam n. 7. & seq. P. Layman Lib. 5.
Tract. 6. Cap. 4. nu. 5. & P. Arriagam Tomo 8. Disp.
37. Sect. 5. vbi adductis PP. Vasquez, Filliucio, &
Gaspare Hurtado negantibus talem dolorem suf-
ficere, subtiliter resoluit oppositum, quia morali-
ter loquendo talis dolor nequit stare sine displi-
centia aliqua circa peccatum excludente volun-
tatem peccandi, & ita conformi Concilio Tri-
dentino talem requirenti Seßione 14. Cap. 4. Quod
& tenet Dom. Quitensis Seßione 11. & commune
illud confitentium præambulum de præparatio-
nis defectu improbat Ioannes Sancius Disp. 1. n. 8.
ob rationem dictam. Ex his ergo Auctoribus, si
quidquam, parùm profectò potest consolatio In-
dicorum Præsulum promoueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Sed succurrit pro illa D. Thomas in Ad-<marginalia>Confessio si-|ne dolore vt|esse queat|iuxta D.|Thomam.</marginalia>
ditionibus ad 3. p. q. 9. arti. 1. ex ijs conflata quæ
habentur in 4. dist. 17. q. 3. arti. 4. quæstiun. 1. &
seqq. vbi ita habetur: Confessio potest esse etiam in
eo, qui non est contritus, quia potest peccata sua pan-
dere Sacerdoti & Clauibus Ecclesiæ se subijcere. Et
quamuis tunc non percipiat absolutionis fructum, ta-
men recedente fictione percipere incipit, sicut etiam
in alijs Sacramentis est. Vnde non tenetur iterare
Confessionem qui fictus accedit, sed tenetur postmo-
dùm fictionem suam confiteri. Sic ibi. Quam sen-
tentiam defendit Mag. Acacius de Velasco in Re-<marginalia>Mag. Aca-|cius de|Velasco|pro eo stat.</marginalia>
solutionibus Moralibus verb. Confeßio Resol. 192. vbi
idem affirmat de integritatis defectu, qui esse et-
iam mortalis potest, quamuis voluntatem habue-
rit mortalia omnia confitendi. Datur ergo iuxta
ipsum P&#x0153;nitentiæ Sacramentum informe, quæ
est deceptissima Thomisticæ Scholæ sententia,
pro qua etiam aliquos in margine proponit, &
posset quamplurimos. In eo autem quod de dolo-
ris & integritatis defectu asserit, etiam quando
culpa lethalis admiscetur, communiter improba-
tur. Neque auctoritas D. Thomæ obstat, quando
in Partibus oppositum constat docuisse, de quo n.
171. Citata præsertim Quæst. 90. Arti. 2. dolorem
esse partem essentialem huius Sacramenti affir-<marginalia>Vera S. Do-|ctoris senten-|tia.</marginalia>
mat, non secus ac materiam in composito physi-
co, & genus in logico. Ex quo etiam fit iuxta S.
Doctorem non posse Sacramentum consistere,
etiamsi defectus doloris ex ignorantia contingat.
Id tamen minùs inuerosimile est. Et sic illud sanè
probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Quid tamen inde pro consolatione,<marginalia>Quod circa|consolatio-|nem Præsu-|lum ex præ-|fatis senten-|tijs.</marginalia>
quam quærimus, si Indi ratione talis Sacramenti
absolutionis fructum non assequuntur? Dicetur
forsitan leuari ab onere iterandæ Confessionis.
Sed si Confessio iterata similis est futura priori,
in eadem profectò hæremus salebra. Præterquam
quòd Indi de dispositionis defectu in præteritis
Confessionibus nesciunt formare Conceptum,
nisi in eo quod attinet ad occultationem pecca-
torum, in eo enim graues sentire solent con-
soientiæ remorsus. Vnde pro certo habeo Indo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0150.jpg/>
@@1@<SE150>Dolorem in Confeßionibus Indorum an ignorantia suppleat. 135
<duolan 2><-P>rum nullum excommuni illorum statu futurum
qui ob defectum doloris aut examinis ad Con-
fessionem sit curaturus accedere. Vnde nec ac-
cedentes circa illud interrogandi sunt,, sed an
peccatum aliquod occultauerint cum graui con-
scientiæ remorsu. Credendum validas extitisse
præcedentes Confessiones, & Confessarios suo
non defuisse officio, & ita ad dolorem excitasse.
Et probabile quidem est naturalem attritionem
sufficere, pro quo Auctores adducit Machadus n.
7. citato & videndus P. Luysius Turrianus de P&#x0153;-
nitentia Disput. 27. Dubit. 3. & ita pro Indis non
ita difficilis, vt desperari debeat, seria Confessarij
opera adhibita, & Dei gratia in re adeò ad æ-
ternam salutem necessaria minimè defectura.
Hinc ergo aliqua esse consolatio poterit anima-
rum Indorum curam gerentibus, & maior Præ-
sulibus, quò maiorem illam adhibuerint, vt im-
mediati Curiones tales sint, in quibus confidere
cor illorum possit: quod si non præstetur, nescio
quæ illis esse consolatio queat. Sed præstari ac
præstandum sperare iuuat, iuxta ea, quæ à me
dicta in Thesauro Tit. 13. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Et per hoc quod de gratia non defectu-<marginalia>Facienti|quod in se est|Deum non|denegare|suam gra-|tiam vt ha-|beat verum|in præsenti.</marginalia>
ra diximus, argumento est factum satis, de quo
nu. 170. hoc enim philosophandi modo iuxta fi-
dei principia, & solidiorem magnorum Theo-
logorum doctrinam, meliùs cadit dogmatis illius
certitudo, quod facienti quod in se est, Deus non
denegat suam gratiam, vt scilicet, de peccatis con-
uenienti modo doleat, sua gratia vires arbitrij
confortando & eleuando, vt dolor esse congrua
dispositio possit. Argumentum autem prius à<marginalia>Argumen-|tum ab in-|tegritate de-|sumptum|non vrgere.</marginalia>
paritate desumptum, ab integritate inquam, nul-
lius roboris est, quia iuxta Concilij Tridentini,
declarationem, & Ecclesiæ vsum perpetua tra-
ditione receptum, ad id tantùm se extendit obli-
gatio, quod Concilij verba manifestant Seßione
14. Cap. 5, vbi sic illud: Ex hoc colligitur oportere
à p&#x0153;nitentibus omnia peccata mortalia, quorum post<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
diligentem sui discußionem conscientiam habent, in
Confeßione recenseri, etiamsi occultißima illa sint
&c. Neque oppositum poterat conuenienter dis-
poni, quia esset obligatio circa rem impossibi-
lem, quòd scilicet quis omnium suorum pecca-
torum in speciali memoriam retineret. Addo ex
eo quòd non omnia peccata in Confessione ape-
riantur, materiam sufficientem non deesse, cùm
alia peccata occurrant; quod secus accideret, si
dolor deficeret, qui est materia Sacramenti.
Nec ex eo sequitur imaginationem falsam iam
supplere defectum: nam homo non debet acce-
dere ad Confessionem certus semper de materia-
li integritate, sed iuxta Concilij mentem, cer-
tus se peccata alia in conscientia post diligentem
discussionem non habere. Et hoc quidem quan-
do quis se multipliciter peccasse cognoscit: nam
qui rarò in mortalia labitur nihil falsum appre-
hendit, cùm se integrè credit confiteri.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Indi, si non ad sit Sacerdos Indicæ
linguæ peritus, teneantur, præser-
tim in mortis articulo, per interpre-
tem confiteri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>178.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Parte 4. Sect. 8 circa<marginalia>Indos in ar-|ticulo mor-|tis teneri|per interpre-|tem confiteri|affirmat D.|Quitensis.</marginalia>
quod Quitensis Dominus Lib. 3.
Tractat. 4. Seßione 9. sic concludit.
Quantùm ad Indos semper præsumi debet incertum
esse actum contritionis, & ita in mortis articulo obli-
gantur ad Confeßionem per interpretem, ad redden-
dam securam quantùm poßibile fuerit eorum salutem,
& Confessarius cum effectu eos disponat ad id, quod
securius est, neque enim de eorum incapacitate fiden-
dum elicituros actum contritionis, & Parochus doctri-
nam hanc valde memoriæ commendet, nam casus est
valde practicabilis ob tot linguarum varietatem, Sic
ille, qui iuxta doctrinam præfatam obligandos
censet Indos ad Confessionem in articulo dicto.
Contra quod id stat quod habet P. Acosta Lib. 6.
de procuranda Indorum salute Cap. 13. vbi ita scri-<marginalia>Concilium|Limense|vt contra|stet. & iuxta|illud P.|Acosta.</marginalia>
bit: Quamobrem consultè satis in Limensi Synodo
(Cant. 49.) Patres ne Indorum Conseßiones per in-
terpretem Parochi exciperent graui proposita mulcta
vetuerunt. Quod tamen decretum non eò pertinet vt
non liceat sponte sua volentes Indos per interpretem
confiteri, morbo præsertim periculoso oppressos audi-
re, vbi Sacerdotis Indici copia deest, atque eo saltem
modo horum saluti consulere, quod à quibusdam reli-
giosè factum nouimus, & ratio ipsa monet, vbi p&#x0153;ni-
tens ipse iacturam eam omnem præ salutis suæ desi-
derio contemnit, non oportere spiritualem medicum
labori, vel suo, vel illius parcere. Hæc ille: vbi ma-
nifestè apparet de casu etiam mortis esse sermo-
nem, cùm de periculoso oppressis morbo loqua-
tur iuxta Concilij mentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Dico Primò. Indi non sunt obligandi<marginalia>Assertio 1.|extra arti-|culum di-|ctum non|teneri.</marginalia>
ad Confessionem modo dicto faciendam extra
mortis articulum. Probatur ex dictis Sect. 8. cita-
ta. Et ex eo quod ait P. Acosta post enarratam
aliquorum sanctam animositatem, qui coram
multis sua sunt peccata confessi, ita subdens: Ve-
rùm quia hoc & rarum est vt p&#x0153;nitens libenter acci-
piat, & quæ neceßitate fiunt, præter legem sunt,
nullo modo potest salua conscientia Parochus munus
vsurpare, qui per seipsum Confeßones populi sibi
commißi, hoc est sine interprete, audire non poßit.
Sic ille. Quod ergo rarum erit, si quisquam li-
benter accipiat, & præter legem est, respectu In-
dorum maximè locum habet, vt sciunt omnes,
quibus illi sunt noti. Ergo ad Confessiones huius-
modi obligandi non sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Dico Secundò. Indi obligandi non sunt<marginalia>2. neque per|signa & nu-|tus.</marginalia>
extra dictum arti culum ad Confessionem eo mo-
do faciendam, quem citatus Præsul generaliter
seruandum esse præscribit nu. 2. sic dicens: Sed<marginalia>Dom.|Quitensis|generaliter|contrarium|statuit.</marginalia>
non ex eo quòd liber ab obligatione sit confitendi per
interpretem, ab alijs est liber diligentijs, quando-
quidem in hoc euentu tenetur adhibere poßibiles, ad
explicandas, si non omnes, aliquas tamen culpas,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0151.jpg/>
@@1@<SE151>136 Auctarij Indici Pars VI. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>nutibus aut signis, vt Confessarius materiam habeat
ad absoluendum directè ab ijs, quæ perceperit, & à
reliquis indirectè. Hæc ille. Ad hoc ergo Indos
obligandos non esse dicimus, & ratio est, quia
ad hoc etiam adhibendus interpres: & licet non
sit necessarium vt Confessio talis coràm eo fiat,
siquidem post instructum p&#x0153;nitentem potest se-
cedere, vt tantùm Catechistæ munus obierit, val-
de dubium manet qualem sic instructus concep-
tum efformauerit circa rem tantam; & præsertim
si interpres Indus sit, aut Mectizius, qui esse non
rarò solent Indis ineptiores. Et prætereà cùm im-
ponenda sit p&#x0153;nitentia, opus est interpretis in-
teruentu, etiam recurrit prohibitio huiusmodi
Confessionum. Si enim p&#x0153;nitentia grauis est,
iam in genere grauitas peccati detegitur, & leuis
non videtur esse posse, si debeat peccatis respon-
dere, quia leuiorum significatio non apparet qua-
lis esse possit, aut ab Indis conuenienter exhibe-
ri. Deinde, cùm Indus instruitur circa obligatio-
nem Confessionis, significari ei debet non esse
obligationem leuia peccata confitendi, sed mor-
talia: & quòd si grauia habeat, possit leuia tan-
tùm signis detegere, non est admittendum, quia
leuia sine vllo considerabili incommodo potest
ore proferre, cùm ex ijs nulla sequatur infamia,
cùm interpreti patefiunt, & ita non est habendus
ad nutus & signa recursus, si fortè in Indis dari
illa possunt, qui vix sciunt inter mortalia & ve-
nialia discernere, ex quo id vlteriùs ostenditur,
quod nuper dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Neque in mortis articulo<marginalia>3. Negans in|articulo di-|cto obliga-|tionem con-|fitendi per|ixterpretem.|Et qualis|futura.</marginalia>
obligatio est illis confitendi per interpretem inti-
manda, hoc enim est eos obligare, quod præfata
in Synodo prohibetur, vt etiam à P. Acosta nega-
tum, & à nobis Sect. 8. citata, quod & ibidem
dictis probatur, Prætereà, citatus scriptor ex dif-
ficultate contritionis arguit: Atqui tali defectui
potest occurri sine dicta Confessione: ergo non
est ad illam obligatio. Maior constat, & Minor
ostenditur ex doctrina eiusdem, de qua nuper, de
obligatione scilicet confitendi per nutus & signa,
nam talis confessio est sufficiens vt peccata quæ-
dam directè, alia indirectè remittantur. Instruat
ergo infirmum Catechista prout ei Confessarius
instillabit, & sic instructus vt potuerit, sua pec-
cata, eo recedente significet Confessario: nec
vnum solùm aut alterum, sed quotquot valuerit,
quia cessat ratio occultandi aliqua, scilicet infa-
mia ex notitia interpretis, qui in ordine ad p&#x0153;ni-
tentiam non est aduocandus, quandoquidem in
præfato articulo non est grauis aliqua imponen-
da, cùm non possit impleri, nisi fortè leuis tun-
sionis pectoris, aut pronuntiandi Sanctissima no-<marginalia>Obseruatio|peculiaris|circa p&#x0153;ni-|tentiam im-|ponendam.</marginalia>
mina Iesv & Mariæ. Et in casu Assertionis
præcedentis, si commodè possit quod ad p&#x0153;ni-
tentiam attinet sine interpretis noxia notitia ex-
pediri, obligatio est omnia dicto modo confiten-
di, & posset quidem leuis p&#x0153;nitentia imponi ad
vitandam infamiam, aut Indulgentia aliqua ad-
hiberi, præsertim Bullæ cruciatæ: absolutio
enim virtute illius sine vllo infamiæ periculo
solet etiam in mortis articulo viris sanctis im-
pertiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Et resolutio præfata roboranda & illu-
stranda ex eo quod prædictus Præsul habet Ses-<-P>@@

<-P>sione 10. sequenti; vbi ita scribit: Animaduerten-<marginalia>Confessionis|per signa &|nutus valor|comproba-|tur.</marginalia>
dum est, non suppetente interprete, Sacerdotem, qui
cum Christiano ægrotante concurrerit in articulo
mortis, debere cum illo se gerere sicut cum mutis cu-
rando signis eum ad dolorem peccatorum permouere,
& quòd signis etiam aliqua in speciali fateatur, quod
adeò difficile non est. Et vt viderit eum, propria ip-<marginalia>Dom,|Quitensis.</marginalia>
sius lingua loquentem peccatorum suorum, quæ reip-
sa dicat, signa præbere, potest eum absoluere; quia
est opinio in praxi certa, & oppositum improbabile,
vt ait Ioannes Sancius Disput. 44. nu. 34. pro se ci-
tans Florem Theologorum, videlicet 44. & inter eos
Vasquium, Suarium, Toletum, Thomam Sancium,
Sa, Coninck, Bellarminum, Filliucium, Leßium, Fa-
gundez, Salas, & Reginaldum, qui sunt duodecim
refulgentes soles, filij Illustrißimæ Societatis IESV,
qui sua doctrina illustrant mundum vniuersum, Sub-
dit deinde Clementis VIII. auctoritatem, de qua
communiter Scriptores, & deinde ita prosequi-
tur: & quia negotium hoc adeò graue est, Synodalis
deberet Constitutio fieri in quolibet Episcopatu gra-
uibus p&#x0153;nis Parochis impositis, qui in praxi seque-
rentur opinionem Soti, Cani, Medinæ, Pedrosæ, Abu-
lensis, & Nauarri, qui contrarium asseruerunt. Et
ego vidi Doctrinarium in alio Episcopatu adeò tena-
citer affixum opinioni Doctorum istorum, vt diceret
neminem se absoluturum, nisi in specie peccata ali-
qua aperiret, quantumuis dixerit signis & verbis velle
se confiteri, eo quod sit magnus peccator &c. Circa
quem docti & zelo æstuantis Antistitis discur-
sum iuuat adiecisse id, quod de opportuna Syno-
do Di&#x0153;cesana ab eo dictum, iam esse Pontificiæ
Sedis prouidentia dispositum in Romano Rituali
Pauli V. sic enim in Ordine ministrandi Sacra-<marginalia>Ritualis|Romani|aperta pro|Assertione|dispositio.</marginalia>
mentum P&#x0153;nitentiæ §. penultimo: Quòd si inter
confitendum, vel etiam antequàm incipiat confiteri,
vox & loquela ægrum deficiat, nutibus & signis co-
netur, quoad eius fieri poterit, quibus vtcumque vel in
genere, vel in specie cognitis, vel etiam si confitendi
desiderium, per se, siue per alios ostenderit, absoluendus
est. Sic Pontifex. Iuxta quæ in casu, de quo agi-
mus, inoffenso pede resolutio decurrit.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Confirmationis Sacramentum, &
necessitatem Balsami. Vbi & decisio
casus peculiaris.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>183.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Væ ad hoc Sacramentum spectant
solent ijs, quæ ad Baptismum perti-
nent, subnecti, sed à nobis ea, quæ
ad P&#x0153;nitentiæ sacramentum attinent, ex speciali
sunt ratione præmissa. Neque de ordine est anxiè
curandum vbi speciales & integri non exhiben-
tur tractatus, sed difficultates vt solent occurrere
discutiuntur. Pro ea autem, de qua Titulus ita
scribit P. Acosta Lib. 6. de procuranda Indorum
salute. Cap. 6. Illud hoc loco pro instituto nostro di-<marginalia>Verum bal-|samum non|esse de essen-|tia Confir-|mationis vt|prebet P.|Acosta.</marginalia>
cendum est, materiam huius sacramenti à Doctoribus
& Florentino Concilio tradi Chrisma ex oleo & bal-
samo ab Episcopo consecratum.  Dubitant verò multi
an balsamum reuera ad essentiam Sacramenti perti-
neat, & plerisque assentientibus, Sotus & Caietanus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0152.jpg/>
@@1@<SE152>De absolutione non valentis peccata in specie confiteri. 137
<duolan 2><-P>graues auctores negant. Qui si de vero balsamo lo-
quuntur, omninò tenendi sunt, cùm eorum senten-
tiam satis Apostolica Sedes confirmasse videatur.
Extat enim Indultum à Pio V. Pontifice Maximo
Episcopo Tucumanensi datum, quod nos ipsi in au-
thographo vidimus, vt in hac Occidentali India li-
ceat in confectione Chrismatis pro vero balsamo suc-
cum quemdam alium adhibere, natiuum his regioni-
bus, qui balsami odorem & suauitatem maximè re-
fert. Non igitur verum balsamum de essentia est sa-
cramenti, nisi malis materiam Sacramentorum Ec-
clesiæ subdi, quod omnes viri docti repudiant. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> De quo & à nobis actum in Thesauro<marginalia>Indicum|balsamum|verum esse,|& pro mate-|ria requisi-|tum.</marginalia>
Tomo 2. Tit. 12. Cap. 9. vbi ostensum balsamum
Indicum verè tale esse, vnde ex eo nequit contra
necessitatem solidum instrui ab aduersantibus ar-
gumentum. Neque si tale non esset, conuenien-
ter potuissent Pontifices admixtionem eius ap-
probare: cum materia enim propria & necessa-
ria ex Christi institutione nequit alia non talis
commisceri, vt est dogma in Ecclesia receptum.
Et parùm aquæ, quæ vino admiscetur in Missa,
quo fundamento fiat, est sanè notissimum. Vnde
stante veritate sententiæ dictæ satius fuisset vt ab
Apostolica Sede declararetur balsamum non esse
necessarium, & ita vbi illius copia deest, non de-
bere quidquam adiungi, sed cum solo oleo Sacra-
mentum ministrari. Et ita Recentiores Scripto-
res, quidquid P. Amicus citato Thesauri loco
adductus cum P. Henriquez dixerint Tomo 1.<marginalia>Pro eo stan-|tes Scripto-|res.</marginalia>
Lib. 3. Cap. 2. num. 1. balsamum Indicum verum
& genuinum existimant P. Suares Tomo 3. in 3. p.
Disput. 33. Sect. 1. §. Atque in hunc modum P.
Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 3. n. 46.
P. Arriaga Tomo 7. Disput. 27. n. 12. P. Ægidius
de Sacramentis Quæst. 72. n. 41. P. Tamburinus
Tract. de Sacramentis Lib. 3. Cap. 1. §. 1. n. 2. P. Mar-
tinon Tomo 4. Disput. 26. n. 29. Diana Parte 8.
Tract. 1. Resolut. 11. Franciscus Bonæ Spei Tomo 6.
Tract. 3. Disput. vnica n. 18. ex Bozio de signis Eccle-
siæ Cap. de Confirmatione. Guilielmus Herincx
Tomo 4. Tract. 2. Disput. 9. num. 23. P. Lessius, &
P. Mæratius adducti citato loco Thesauri. Et alij.
Iuxta quod accipiendum, quod Pius V. Episcopo
Tucumanensi rescripsit de succo illo natiuo: nisi
enim balsamum esse crederetur, ineptè ad Chris-
ma conficiendum eius posset vsus indulgeri. In
Pontificali enim ad conficiendum Chrisma non
nisi balsami mentio extat: licet in ipsa verbali
benedictione balsami nomen non habeatur, sed
odoriferi siquoris diuersimode designati.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Omnes autem citati scriptores commu-<marginalia>P. Dicastil.|vt contra-|rius circa|necessitatem.</marginalia>
nissimam sententiam amplexi tenent balsamum
de necessitate diuini præcepti adhibendum, licet
P. Dicastillus præceptum huiusmodi Christi ag-
noscens dicat non esse de necessitate Sacramenti.
Vnde si contingeret solo oleo aliquem confirma-
ri, Sacramentum, iuxta ipsum, teneret. Immò &
aliquando contingere affirmat, cùm parum bal-
sami nequeat ingentem olei peruadere quantita-
tem. Vbi casus subintrat, de quo ante annos ali-
quot quæstio incidit in eius contingentia: Qui-<marginalia>Casus de|confirmato|oleo infir-|morum, &|quæ contra|illius valore&#x0303;.</marginalia>
dam enim Religiosus per errorem vt confirma-
retur, oleo est infirmorum inunctus: vbi ex mul-
tiplici capite suboriri potuit difficultas. Primò,
quia Chrisma defuit. Secundo, quia oleo bene-<-P>@@

<-P>dictio defuit: est enim receptissima sententia
oleum Chrismale debere ex necessitate Sacra-
menti ab Episcopo esse benedictum, vt omnes
citati affirmant. Licet enim oleum, de quo in
casu nostro, benedictum ab Episcopo fuerit, non
tamen benedictione speciali ad Sacramentum
Confirmationis ordinata, & ita perinde se habuit,
ac si nulla esset, vt in alijs sacrorum benedictio-
nibus accidit, est enim defectus formæ in illo ge-
nere necessariæ. Tertio, quia confirmantis volun-
tas videtur defuisse, quandoquidem ignorantia
caussat inuoluntarium. Tandem, quia & respectu
volentis confirmari similiter videtur propter eam-
dem rationem defuisse voluntas; quis enim ita
confirmari velit, vt toto vitæ decursu incertus sit
de accepta confirmatione mansurus. Quæ qui-
dem manifestè conuincunt posse actionem di-
ctam iterari. Et quidem sine conditione, quod ex<marginalia>Vnde & ite-|randa,</marginalia>
solo balsami defectu affirmat P. Henriquez suprà
in Glossa Lit. M. quia hæc sententia est certa in
praxi ex Decretali Innocentij Tertij in Cap. Pa-
storalis de Sacram. non iterand. de qua inferius,
adducens pro eo Cardinalem Bellarminum, de
Confirmatione Cap. 8. Col. 3. Quod à fortiori dicen-
dum adiunctis circumstantijs, de quibus nuper.
Quod non videtur negaturus Diana, qui Parte 3.
Tract. 4. Resolut. 23. cum Ioanne de la Cruz in
Directorio Conscientiæ Parte 12. de Sacramento
Confirmationis quæs. 72. Conclus. 1. adhibendam
esse conditionem affirmat, quando balsami defe-
ctus extitit, quia sententia opposita est probabilis,
pro qua plures Auctores accumulat. Nam licet
ita sit, quando defectus solum balsami fuit, alia
quæ concurrere diximus, videntur sufficientia vt
conditio valeat reticeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Sed numquid pro iteratione dicta subo-<marginalia>An pro eo|obligatio.</marginalia>
rietur obligatio? Quamplurium grauium scrip-
torum sententia est nullius per se loquendo pec-
cati fore reum, qui hoc non receperit Sacramen-
tum, pro quo eruditissimè P. Suarez suprà Disp.
38. Sect. 1. P. Dicastillus Tract. citato Dub. 10.
P. Arriaga suprà n. 28. & 29. Diana Tract. dicto.
Resolut. 25. & P. Henriquez Cap. 1. n. 6. vt obuios
alios omittam. Si ergo talis secluso contemptu
& scandalo, sua illa velit esse Confirmatione con-
tentus, quidquid de eius valore fuerit, pergere
securus in conscientia poterit. Quòd si ordinan-
dus sit, & renuat, circa id absolutè loquendo ali-
qua est inter Doctores, sed non magna contentio
ob Concilij Tridentini auctoritatem, quod Ton-
suræ præmittendam Confirmationem iniungit
Seßione 23. Cap. 4. Sed ad summum sub veniali
tantùm esse obligationem communis resolutio
est, quibusdam eam negantibus, pro quo P. Di-
castillus suprà n. 100. eam agnoscens, & falsum
affirmans esse contrarium. Quod & innuit P. Ar-
riaga in fine citati n. 29. remittens se ad Tracta-
tum de Ordine, vbi tamen nihil. Et stante huius-
modi obligatione, qui modo dicto Confirmatio-
nem accepit, illi satisfecisse videtur probabili ali-
quatenus receptione.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Circa quod est celebris Innocentij Tertij<marginalia>Cap. Pasto-|ralis exacta|interpreta-|tio.</marginalia>
responsio in citato Cap. Pastoralis, vbi sic ait:
Nos consulere voluistis an Confirmationis Sacramen-
tum in eo debeat iterari, qui per errorem non Chris-
mate, sed oleo delinitus est. Cui dubitationi simul
cum alia propositæ sic respondet: In talibus non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0153.jpg/>
@@1@<SE153>138 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio X
<duolan 2><-P>est aliquid iterandum, sed cautè supplendum, quod
incautè fuerat prætermissum. Sic ibi, vbi & casus
noster videtur expressus. Et respondeo Canonem
pro ijs stare, qui balsamum de necessitate esse Sa-
cramenti contendunt, vnde immeritò eo pro se
adducto P. Dicastillus exultat, diuersas Docto-
rum expositiones impugnans. Vna illa facilis, Pon-
tificem cùm dicat iterandum non esse aliquid,
significare in actione priori nullum fuisse Sacra-
mentum, & ita quod iteraretur pariter non fuisse.
Quod ita debere intelligi ex eo conuincitur quòd
dicat cautè supplendum, quod fuerat incautè præ-
termissum: atque incautè fuerat prætermissum
Chrisma: ergo cautè Chrisma est adhibendum;
& quidem non mortuo modo, sed cum verbis
accommodatis materiæ: ergo perficiendum Con-
firmationis Sacramentum. Pro quo & vrgeri eui-
denter potest. Nam si ea fuit Innocentij mens,
ita fuisset à Doctoribus intellecta, aut omnibus,
aut plurimis, idque suis in scriptis testatum reli-
quissent: Atqui hoc ita non euenit, sed post tre-
centos annos sententiam istam introduxit Caie-
tanus præcedentibus omnibus aduersatus: Ergo
euidens signum est Pontificis mentem aliam
fuisse, eam scilicet, de qua dictum. Vnde P. Hen-
riquez dicere potuit quod n. 185. vidimus: licet
post ipsius opera edita aliqui prodierint Auctores
secus sentientes, sed non aduersantibus, etiam in-
ter recentiores pares. Neque probabilitas talis est
vt credibile sit, si in regionibus quibusdam bal-
samus desit, dispensaturam Apostolicam Sedem
vt solo oleo Confirmatio conferatur, quidquid
pro conuenientia asserat Diana suprà Resolutione
11. in fine cum P. Francisco de Lugo Opusculo
de Sacramentis Cap. 1. num. 52.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi in Indijs virtute Priuilegio-
rum possint Sacramentum Confirma-
tionis ministrare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>188.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc Dom. Quitensis Lib. 5. Tract.<marginalia>Priuilegium|in Religiosis|vt improbet,|& admittat|Dom|Quitensis.</marginalia>
1. Seßione 10. nu. 26. & 27. affirmare
P. Dueñas ait posse Religiosos in
Indijs dictum Sacrame&#x0303;tum conferre, quia hucus-
que non inueniuntur abrogata priuilegia Leonis
X. & Adriani VI. & alia illis concessa. Sed licet
non extent Bullæ pro illorum derogatione, per
non vsum asserit esse deperdita: nam vt constat
ex Cap. Accidentibus, de priuilegijs, & commu-
niter tradunt Doctores, eo ipso quòd priuilegio
illis concesso non vtantur Ecclesiæ, Monasteria,
& Religiones spatio quadraginta annorum, illud
amittunt. Et cùm centum triginta elapsi fuerint
à dicti priuilegij concessione, nec sciamus quòd
ab octoginta retrò in vsu fuerit, de amissione li-
quet. Quia enim iam in Indijs tot sunt qui con-
firment Episcopi, non est tali opus priuilegio ob
Episcoporum inopiam concesso, vt fideles de no-
uo conuersi ad fidem sine hoc non essent sacra-
mento, quod gratiam ad ipsam conseruandam
elargitur. Vnde si nouæ conuersiones fiant in
partibus, ad quas spes non sit Episcopos accessu-
ros, poterunt Religiosi illud conferre: nam licet<-P>@@

<-P>octoginta anni lapsi fuerint, priuilegium perstat,
quia necessitatis occasio defuit, & ita perinde est
ac si eorum lapsus non fuisset. Et valde expedi-
ret vt ita fieret, & quòd ij, qui ad Missiones pro
huiusmodi conuersionibus tendunt, eam à suis
Prælatis facultatem acciperent, ij scilicet, qui eo-
rum Superiores fuerint designati, quia vtilitas esse
potest maxima, pro quo graues exhibet rationes,
addens nu. 28. Chrisma debere esse ab Episcopo
consecratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Vbi quidem laudare iuuat tanti Præsulis<marginalia>Negatur|illud.</marginalia>
ingenuitatem, qui P. Quintanad. adeò deferen-
dum assertis censuit, vt priuilegijs ab eo adductis
vim eam inesse crederet, quam Scriptor iste con-
tendit. Esse autem nullam vidimus in Thesauro
Tomo 2. Tit. 12. Cap. 9. vbi ostendimus neque Leo-
nis X neque Adriani VI. neque Vrbani VIII.
concessiones momenti quidquam habere. Vnde
non est cur pro illarum defensione, & non ob-<marginalia>Si staret lap-|sum tem-|temporis non|futurum|obstaculo.</marginalia>
stante lapsu temporis laborare debeamus. Quòd
autem si tale priuilegium ante prædictum anno-
rum spatium vigeret, eum illi non obstiturum, ex
eo ostenditur, quod præfatus admittit Antistes,
& est receptissima doctrina, pro qua Portel. verb.
Priuilegij non vsus, pro ea allatis patronis, non vsum
scilicet minimè obstare, quando pro illo impo-
tentia fuit, quia, vt dicitur, defuit occasio neces-
sitatis: ergo obstare illi lapsus temporis non po-
tuit. Deinde ex lapsu octoginta annorum argui-
tur, iuxta iuris communis dispositionem: Atqui
per priuilegia specialia Religiosorum ad amissio-
nem illorum per non vsum centum anni requi-
runtur, vt ostendit, multis in speciali adductis
Bruno Chassaing de Priuilegijs Religiosorum Parte
1. Tract. 1. Cap. 5. Proposit. 1. De quo & in Com-
pendio communi Societatis verb. Priuilegia §. 4.
vbi nulla temporis apponitur limitatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Deinde arguere satis efficaciter possu-<marginalia>Vrgetur ex|necessitate|etiam vbi|Episcopi in|di&#x0153;cesi ad-|stant.</marginalia>
mus: Quia licet Episcopi per annos octoginta
fuerint, vt dicitur, eorum prouisione non est pe-
nitus præfatæ necessitati consultum, quia Di&#x0153;-
cesum spatio sunt vastissima, & ita partes illarum
multæ, ad quas illi numquàm peruenerunt, nec
sperantur venturi. Ergo in illis potuerunt Regu-
lares vti priuilegio dicto. Quis autem scire po-
test quid in partibus omnibus circa hoc actum
fuerit. Et vt alicubi de non vsu constet alibi pro-
fecto esse ille potuit. Et ad amissionem priuile-
gij vniuersalis totius Religionis est non vsus ne-
cessarius. Quod quidem in non vsu contrario ita
habet, vt apud Auctorem citatum, & ita multò
id certius in priuatiuo.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Prætereà, non videtur quomodo stare<marginalia>Non vsum|priuilegij|minimè apta|explicatione|de fendi.</marginalia>
possit quæ asseritur per non vsum amissio, cùm
admittatur stantibus nouis conuersionibus vigere
illud & vtiliter ad vsum adsciscendum, ob ratio-
nem illam de occasionis defectu. Rogo enim
quid præcisè importet priuilegij huiusce con-
cessio? si facultatem administrandi Sacramentum
vbi necessitas occurrerit, quidquid de Episcopis
sit, non potuit ex eorum prouisione ante annos
octoginta cessare, quia & tunc necessitas esse
potuit, vt in suo Episcopatu citatus Præsul agno-
scit. Si cum limitatione dicta, tum non habet lo-
cum illius amissio, quia neque priuilegium fuit
nisi attenta Episcoporum inopia concessum.
Quòd ergo non fuerit toto illo spatio Confirma-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0154.jpg/>
@@1@<SE154>De Priuilegijs Religiosorum circa Confirmationem. 139
<duolan 2><-P>tio administrata, non est non vsus priuilegij di-
cendus, quod reuera non erat, sed impotentiæ
absolutæ necessarium, vt sic dicam, exerci-
tium.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Et prius illud videtur certum, & iuxta<marginalia>Quid de suo|Episcopatu|citatus Præ-|sul, & de|Operariis|Societatis in|illo.</marginalia>
mentem præfati Præsulis, sic enim loquitur nu.
27. Et quidem ita deberet fieri, quando conuersorum
Indorum populi fuerint, qui pacifici & baptizati, in
Dorado, Maynos, Merranon, & alijs, vbi modò Ope-
rarij Domini laborantes extant, spiritus Apostolicos
habentes, & in Deo spero, etiamsi pauci sint, & se-
getum campi latißimi, copiosam messem futuram. Sic
ille, de Operarijs locutus Societatis, de quorum
aliquibus plura dabunt Indicæ narrationes admi-
ratione dignissima. Pro his ergo nouarum con-
uersionum populis, etiamsi ad suum Episcopa-
tum pertineant censet ille priuilegium dictum
vim suam retinere, quia licet Episcopus in di&#x0153;cesi
adsit, nequit tamen sine incommodis maximis eò
se conferre. Ergo priuilegium ita est accipiend&#x0169;:
Vnde quod de non vsu dicitur, ob quemfuerit a-
missum, non videtur locum habere posse, si iuxta<marginalia>Alia pro|non vsu op-|portuna.</marginalia>
proprios sit terminos loquendum. Addo pro non
vsu præscriptionem interrumpi, quando priuilegij
nouæ concessiones accedunt, siue in speciali siue
in generali, vt solet Religionibus indulgeri, quod
in nostra Societate est cernere, & in alijs frequen-
ter experimur, inter quas est communicatio be-
nignitate Apostolica condonata. Vnde impossi-
bile est annos pręscriptionis explorare, & arduum
negotium velle circa hoc litem intendere, quæ
felicem non est intendentibus exitum habitura.
Verùm, vt dixi, priuilegium tale non extat, & ita
in Compendio mentio illius nulla. Poterunt au-
tem prædicta generaliter subseruire, & in casu
etiam præsenti, si quis sibi priuilegij constantiam
valuerit persuadere.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Tabachum, an impediat Commu-
nionem vbi & obseruanda circa ie-
iunium naturale.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>193.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E Tabacho dictum à nobis Tomo 2.<marginalia>Tabachum|non frangere|ieiunium|naturale pro|Eucharistia|necessarium,|vt explicent|Scriptores|quidam.</marginalia>
Thesauri Tit. 16. nu. 92. & seqq. &
in Additionibus nu. 117. & Scripto-
ribus ibidem citatis de illo agentibus addendi Il-
lustrissimus Acacius de Velasco in Resolutionibus
moralibus Idiomate Hispano editis Tomo 1. Resol.
303. vbi affirmat non esse contra legem ieiunij
naturalis pro Eucharistiæ sumptione necessarij, nisi
aliquid ex folio per se traijciatur, quod per mo-
dum saliuæ non sit, adductis pro se inter alios
Patribus Præposito, Tannero, & Granado. Item
P. Herincx Tomo 4. Disput. 6. nu. 56. idem tenens
P. Bonæ Spei Tomo 6. Tract. 4. Disp. 7. nu. 26. vbi
ait cauendum ne per folia ista tantùm saliua alte-
retur quantum succus gliciuiscæ, vulgo Regaliz
(in Indijs dicimus Orozuz) nam si talis saliua vti
hic deglutiatur, fracturum ieiunium vix dubitare
se ait: sic enim potus à saliua moraliter distin-
ctus dici deberet, & actione potatiua vti saccha-
rum in ore fusum sumptum. Circa quod id certò
dicere possumus, licet non ab experientia pro-<-P>@@

<-P>pria, mundi enim sumus, & semper fuimus, à
sordibus succi huius, & etiam pulueris; nihil fortè
in rerum natura adeò efficax inueniendum ad al-
terandam saliuam, vt meritò timeri possit, quod
Auctor præfatus cauendum esse præmonuit. Nec
circa istud plura.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Circa id autem quod à nobis dictum nu.<marginalia>Concilij|Limensis|Decretum|omnes com-|municatores|an liget.</marginalia>
103. & 104. adest Quitensis Dominus Lib. 3.
Tract. 6. Seßione 7. vbi adducto Limensis Conci-
lij Decreto, de quo nos ibidem, iuxta quod Sa-
cerdotes tenentur ab illo abstinere celebraturi
Missam, iudicat eamdem obligationem omnes
Communicaturos vrgere, licet de illis Concilium<marginalia>Affirmat D.|Quitensis.</marginalia>
expressam non fecerit mentionem, & hoc non
esse legem extendere de persona ad personam,
quod Doctores negant, vtpotè quod Iuris princi-
pijs aduersatur; sed legem hos & alios compre-
hendere, nominatis expressè non expressos adne-
ctendo, ex identitate rationis, quod est regulis
Iuris conforme: & constat ex l. Filium, habeo ff.
ad Quintum Cap. Macedonian. Tiraquellus in l. Si
vnquam 8. verb. Libertatis nu. 45. & alij, inter
quos Sapientissimus Dom. Felicianus à Vega in
Cap. Dilecti filij 17. nu. 53. vbi ait statutum non
extendi de persona ad personam Nihilominùs (ver-<marginalia>D. Felicia-|nus à Vega.</marginalia>
ba illius sunt) non pro hoc à quibuslibet statutis ex-
plosæ dicuntur personæ, in quibus, siue concurrit ea-
dem ratio, quæ in persona expressa, siue nominata.
Proptereà quòd identitas rationis operatur quòd om-
nes ipsæ personæ quasi comprehensæ in illis iudicen-
tur. Quod latè Iuribus & Doctoribus congestis<marginalia>Lex quomo-|do extendi|possit de|persona ad|personam.</marginalia>
exornat. Esse autem eamdem rationem ex eo li-
quet quòd irreuerentiæ tantùm voluit Conci-
lium obuiare, quæ eadem omnino est in sacrifi-
cante, & aliàs communicante. Neque erat ratio
cur Concilium eam in sacrificante ablegandam
potiùs, quàm in communicante decerneret. Cùm
etiam videamus Vrbanum VIII. hunc adeò inde-
centem vsum reputasse, vt in Bulla an. 1642.
iusserit ne quis in Ecclesia Hispalensi illum sume-
ret sub maioris excommunicationis p&#x0153;na. Quod
& pro Ecclesia Quitensi DD. Augustinus Duar-
te de Sarauia eius Episcopus pariter imperauit.
Sic præfatus Præsul, qui tamen oppositum censet
esse probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Et nos quidem citato Thesauri loco, ita<marginalia>Quitensis|Præsulis vt|admittenda|sententia.</marginalia>
philosophati sumus, vt contrario aliquatenus mo-
do videamur censuisse, probabilius esse indicantes
non ligare communicantes extra Missam dictum
Concilij Decretum, addentes quid circa praxim
obseruandum videretur. Sed discrimen hoc non
tale est, vt propter illud cum docto Præsule di-
gladiari opportunum censeamus: cuius sententia
in co etiam quòd maiorem probabilitatem illi at-
tribuit, etiam est probabilis, esse scilicet magis
probabilem. Placuit autem dicta ab ipso circa
illum huic attexuisse operi, vt notius reddatur viri
tanti iudicium, quatenus hac in parte contrarium
est proiectissimo huic, status inter omnes, abusui.
Pro eo autem quod de legis extensione diceba-
tur, faciunt etiam à nobis dicta Parte 2. nu. 100.
& pro praxi addendum, si contingat aliquem non<marginalia>Quid pro|praxi in|Confessioni-|bus.</marginalia>
aduertentem Tabachum cum moderationibus
sumpsisse prædictis communicationis die, & sit
ille solemnis, aut Iubilei, posse deuotioni eius
clementer conniueri, cùm stet pro eo probabili-
tas, & præsertim, si eam ille cognoscat; tunc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0155.jpg/>
@@1@<SE155>140 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XI.
<duolan 2><-P>enim non poterit licentia denegari; & generali-
ter, si Iubileum diei addictum sit, esset enim ip-
sum ingenti fraudare thesauro; admonitione ta-
men adiuncta, quòd secus sit in posterùm futu-
rum, quando & dilatio communionis ad diem al-
terum poterit pro satisfactione peccatorum in-
iungi, etiam scienti fauere sibi dictam opinio-
nem, vt restitutio imperari similiter potest stante
opinione probabili, quæ faueat p&#x0153;nitenti, iuxta
multorum sententiam, de qua alibi à nobis di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Quia verò ab Auctoribus citatis ita de-<marginalia>P. Bonæ|Spei.|in D. Cara|muelem|inuectio, cir-|ca leuem|materiam in|ieiunio na-|turali.</marginalia>
licatè in hac materia decernitur, vt neque minima
pars folij prædicti sumi ante Communionem pos-
sit per modum cibi aut potationis; immò neque
per modum saliuæ iuxta allatam explicationem:
iuuat hoc loco Dom. Caramuelis Pronuntiata
quædam expendere, contra quæ doctus scriptor
seuera fulmina iaculatur. Ille ergo in Theologia
fundamentali n. 1329. ita scribit: Respondent ali-
qui leuem comestionem posse esse irreuerentiam: Sed
hoc falsò supponitur: comedere enim post Euchari-
stiam non est irreuerentia: ergo nec comedere ante
Eucharistiam. Prætereà Ecclesia potest concedere vt
sumatur Eucharistia post ientaculum: immò illam
sumpserunt Apostoli post c&#x0153;nam, ipsomet Christo di-
stribuente: Atqui nec Christus ipse, & à fortiori ne-
que Pontifex, potest dispensare vt Eucharistia irre-
uerenter sumatur: Ergo quando sumitur post cibum
nulla committitur irreuerentia. Stat igitur posse hoc
Sacramentum interdici post crapulam & ebrieta-
tem, non verò post comestionem sobriam & pruden-
tem. Hæc ille: quæ cùm adducat P. Bonæ Spei
suprà n. 34. Statim ad illa sic subdit n. etiam 34.
per errorem, cùm esse deberet 35. Respondeo 1.
Caramuelis illationem resolutiuam, Stat igitur &c.
esse manifestè erroneam, vt patet ex dictis n. 21.
(vbi de prohibitione Ecclesiæ) & solutione obie-
ctorum num. 23. & seq. Secundò iam esse probatum
nu. 32. & 33. leuem comestionem posse esse grauem
irreuerentiam: nec ratio ipsius tangit ibidem à nobis
allatam, & solùm probat non esse irreuerentiam ex
natura rei, quod num. 30. conceßimus. Exemplum
Apostolorum non fauet, vt vidimus num. 23. Sic
ille:</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Qui erroneam illationem quàm imme-<marginalia>Illustratio|pro valore|præcepti|solida.</marginalia>
ritò Dom. Caramueli attribuat, constabit statim.
Allata autem ab eo ratio num. 32. ex grauissima
circumstantia desumitur sumptionis Eucharistiæ,
in testimonium summæ reuerentiæ illi, (vtpotè
tantę maiestatis sumptioni & significationi, quòd
Christus sit primus cibus noster, isque valde di-
stinctus à cibis communibus) debitæ. Secundam
etiam num. 33. ex eo instruit, quòd Ecclesia pro-
hibet sumi Eucharistiam, nisi sub dicta conditio-
ne, & habere id rationem donationis, quæ à con-
ditione leui pendere potest. Sed certè cùm Eccle-<marginalia>Alia non|talis.</marginalia>
sia distribuat fidelibus id, ad quod illi fundatum
habent ius ex Christi institutione, non videtur
posse sub mortali leuem conditionem apponere.
Vnde cùm ait ibidem: Si tamen tibi tanta irreue-
rentia non videatur, in eo quòd post granum anisi
sumptum sumas Christi corpus, vt inde in æternum
damneris, ideò Ecclesiam &c. prædictam modò ra-
tionem exhibens, nihil maius, quod satisfacere
possit, adducit: primæ enim non placituræ, eam,
quæ minoris est momenti, & ponderis adiungit.<-P>@@

<-P>Satius ergo fuisset priori insistere, ex grauissima
circumstantia iam explicata desumptæ: sic enim
leuis aliàs materia sub mortali potest præcipi: le-<marginalia>Leuis mate-|ria vnde|grauis pro|præcepto.</marginalia>
ue enim mendacium leue peccatum est, sed si
iuramentum accedat, graue erit: veniale pecca-
tum alterius detegere, veniale item est, & tamen
si in Confessione fuerit exceptum, erit grauissi-
mum, & sic in alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Auctor, & nu. 36. responsionem D. Ca-<marginalia>A D. Cara-|muele idem|ostenditur.</marginalia>
ramuelis adducit tenoris sequentis: Dico igitur
non depositionem pilei secundùm se esse indifferen-
tem; esse tamen irreuerentiam ex institutione poli-
tica, & esse posse materiam peccati grauis. Et hinc
ad nostrum casum veniens assero non ieiunium secun-
dùm se consideratum rem esse indifferentem, at esse
irreuerentiam grauem ex Ecclesiastica institutione,
& proptereà naturale ieiunium, vbi Ecclesia illud
præcipit; obligat sub peccato mortali. Hæc ille, con-
tra quæ dictus Pater insurgit ex ijs, quæ Dom.
Caramuel præmiserat citato num. 1329. scilicet:
Non habet Ecclesia Romana auctoritatem vt poßit in-<marginalia>Contra|quam Anti-|Caramuel|insurgit.</marginalia>
terdicere vnam vnciam cibi sub peccato mortali:
non habet auctoritatem vt interdicat vnum gra-
num tritici sub peccato veniali. Ratio est clarißi-
ma, quia & vna vncia panis supponitur esse ma-
teria parua, & vnum granum tritici, ma-
teria nulla. Sic ille. Vnde iuxta hoc præmissum
(verba sunt Patris Bonæ Spei) Quæro, Quomodo
si Ecclesia Romana non habeat auctoritatem vt poßit
communicaturo, de quo ibi in terminis, interdicere
vnam vnciam cibi sub mortali, per ipsum esse poßit
in non ieiunio naturali, de quo ibi, siue sumptione
vnius grani tritici, irreuerentia grauis ex Ecclesia-
stica institutione? Hæc enim inuoluunt contradictio-
nem manifestam, quam non soluit, & debuit, præser-
tim cùm addiderit. Ratio est clarißima &c. Meliùs
dixisset: Ratio, vti & illud, pro quo affertur, est ob-
scurißima & fallacissima. Tu autem vide distinctio-
nem à nobis allatam n. 32. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Vbi mirari præstat quàm sine fundamento<marginalia>Ab aperta|calumnia|defenditur.</marginalia>
scriptor iste Dom. Caramuelem fuerit insectatus,
nolens ad omnia, quæ ab eo sunt dicta attentum
& sincerum animum applicare: quod si fecisset,
deprehendisset profectò nihil sua illa censura di-
gnum obscuritatis & fallaciæ in superlatiuo gra-
du, sed luce perspicuum veritatis, vt ex dicendis
constabit. Ergo num. 2007. Theologiæ Funda-
mentalis resolutoriæ respondenti n. 1329. citato
prioris impressionis, ita scribit: Ad ieiunium na-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
turale, quod Ecclesia requirit in communicaturo oc-
currit ratio, quæ indiget solutione. Non habet Ro-
mana Ecclesia auctoritatem, & cetera vt n. præced.
Deinde vers. seq. habet ea, quæ ex eodem dedi-
mus nu. 196. & nonnulla alia pro vrgenda obie-
ctione statim soluenda. Cùm ergo ibi nihil de-
cernat, sed rationem tantùm, quam oporteat sol-
ui, proponat, immeritissimo ipsi illatio illa erro-
nea adscribitur, de qua nu. 196. & falsissima ac
fallacissima eius ratio proclamatur. Quod quidem
tunc iure fieri posset, si eam insolutam reliquis-
set, & pro veritate non apertissimè pronuntiasset.
Quod tamen secus accidit, siquidem num. 2008.
ita loquitur: His tamen non obstantibus sit resolu-<marginalia>Idem.</marginalia>
tio. Ille qui non ieiunus (sic legendum, nam ex
errore typographico deest Non) communicat, pec-
cat mortaliter. Huius resolutionis demonstratio pen-
det ab ijs, quæ diximus Arti. præced. (scilicet n. 2006<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0156.jpg/>
@@1@<SE156>Eucharistia sub specie vini an administrandi &c. 141
<duolan 2><-P>vbi luculentiùs id quod num. præced. est di-
ctum, & statim reponit, de Ecclesiastica insti-
tutione circa ea, quæ ad reuerentiam spectant,
licet secundùm se sint indifferentia declarat, &
comprobat) cùm primam dubitationem solueba-
mus. Certum est enim non posse Ecclesiam præcipere
rem paruam sub culpa graui: certum est etiam leuem
comestionem secundùm se consideratam non esse gra-
uem irreuerentiam etsi ad ebrietatem recurratur
&c. Ergo ex his capitibus Conclusio demonstrari non
poterit. Dico igitur non depositionem pilei &c. (vt
num. præced.) Ita omnes Theologi nemine dempto:
nec est cur in re, de qua nemo Christianus dubitat,
vos soli velitis dubitare. Hæc ille, quibus se ab om-
ni calumniæ iaculo in tuto videtur collocasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Et quidem resolutio eius breuibus termi-<marginalia>Aduersarius|sua ex do-|ctrina con-|cussus.</marginalia>
nis coe&#x0308;rcetur, vt vidimus; Ecclesiam scilicet non
posse rem paruam sub mortali culpa præcipere, &
leuem comestionem grauem irreuerentiam non
esse. Primum ingenuè fatetur P. Bonæ Spei n. 32.
citato, vbi ita loquitur: Licet enim Ecclesia, aut qui-<marginalia>P. Bonæ|Spei.</marginalia>
uis Superior materiam manentem secundùm se &
circumstantias leuem, sub mortali prohibere non pos-
sit, vt vidimus Tomo 4. Tract. 3. Disput. 6. Dub. 4.
nu. 49. illam tamen adiecta circumstantia &c. De
quo & dictum à nobis Parte 4. num. 34. & 36.
circa præceptum Adamo impositum de non co-
medendo fructu ligni vetiti. Secundùm item, vt
visum n. 196. ibi: Solùm probat non esse irreueren-
tiam ex natura rei, quod nu. 30. conceßimus. Nec
solùm concessit, sed probauit, bonis adductis ra-
tionibus. Vt ex ijs constet nullum à Dom. Cara-
muele calumniæ locum fuisse relictum, & quid-
quid contra eum hac in parte actum, à Religiosi
scriptoris non maleuolo (absit vt id credam) sed
non beneuolo, cerebro fabricatum. Pro quo hæc
satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Indo in lethali morbo non valenti
traijcere hostiolam Sacram, sit ad-
ministrandus Christi sanguis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>201.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ifficultatem hanc proponit D. Qui-<marginalia>Ministran-|dum sangui-|nem non|valenti|traijcere|hostiolam|qui cen-|seant.</marginalia>
tensis Lib. 3. Tract. 5. Sess. 5. num. 13.
& videtur affirmatiuam partem am-
plecti, quia pro ea adducit Ochagauiam de Sa-
cramentis Tract. 2. de Eucharistia Quæst. 18. nu. 9.
contra P. Suarium, & eius fundamentum, scilicet
Communionem in articulo mortis esse de præ-
cepto diuino, & ita debere Ecclesiastico de com-
municando tantùm sub specie panis præualere.
Et præterea arguit, quia in eo nulla est deformi-
tas, quandoquidem laicus potest sumere sangui-
nem, si conseruari nequeat, aut in manus sit infi-
delium deuenturus, vt ait P. Vasquez Tomo 3. in
3. p. Disput. 206. Cap. 4. nu. 47. Idem tenet Mag.
Nugnus Tomo 1. in 3. p. q. 80. arti. 12. Conclus. 3.
qui tamen addit debere fieri cum consensu Epis-
copi. P. Bonæ Spei Tomo 6. Tract. 4. Disput. 7. nu.<marginalia>P. Bonæ|Spei singu-|laris senten-|tia.</marginalia>
129. ait deficientibus vini speciebus, non vide-
tur ministrandus sanguis ob periculum effusionis
tali communioni communiùs connexum. Addit
tamen ostendendum casum, de quo nu. 48. & ibi-<-P>@@

<-P>dem dicta, vbi sic habet: Quòd si moribundus Ho-
stiæ particulam deglutire non possit, possit sanguinis
guttam, an hic ei in viaticum ministrandus? Re-
spondeo priùs probandum an posset particulam Hostiæ
in vino deglutire, & tunc danda particula Hostiæ
consecratæ cum vino, si possit. Si verò non possit, nec
vnquàm anteà communicauit, videtur ministrandus
ob rationem in simili paulo antè præmissam. Sed sub-
limitatione à nobis addita. Ita absolutè Ochagauia.
Nugnus, & alij Recentiores. Vide Dianam Parte 5.
Tract. 3. Resolut. 34. Sic ille. Casus similis erat de
Sacerdote non ieiuno potente celebrare ad mini-
strandum viaticum, si infirmus numquam com-
municauerat, & ratio est iam adducta de præcep-
to diuino.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Dico Primò. Casus prædictus videtur<marginalia>Assertio 1.|casum esse|impossibi-|lem.</marginalia>
impossibilis. Probatur clarè. Nam talis supponi-
tur posse sumere species vini: ergo & vinum.
Tunc sic. Vino potest admisceri parua hostiæ
particula, & ita simul cum vino sumi. Ex quo fit
non esse necessarium ad sanguinis sumptionem
recurrere. Et modum quidem prædictum admi-
nistrandi Viaticum iam vidimus Patrem Bonæ
Spei tradidisse quem ante ipsum docuerant, vt vi-
deri potest in P. Suario, Diana Parte 4. Resolut.
104. vers. Nota etiam, & in statim allegandis.
Pro quo & Herincx Tomo 4. Tractat. 7. Disp. 6.
nu. 65.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiam admisso casu non<marginalia>Assertio 2.|negans,|etiam eum|admisso.</marginalia>
est ministrandus sanguis sub specie vini. Sic P.
Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 71. Sect. 3. vers.
Sed quæret, Illustrissimus Barbosa de Officio Pa-
rochi Cap. 20. nu. 45. Franciscus Syluius 3. p. q. 80.
arti. 12. §. Quæritur Quartò, Hieronymus Gar-
cia in Summa morali de excellentijs & obligationibus
Sacerdotum Tract. 3. Diffic. 4. Dub. 3. n. 10. Illustriss.
Acacius de Velasco Tom. 1. Resolut. 311. Doctor
Don Petrus de Ezpeleta in Selectis de casibus tem-
pore mortis, Tractat. 6. Resolut. 60. Hieronymus de
Prado apud ipsum cum alijs. Pitigianus & Merco-
rius apud Dianam Parte 5. Tractat. 3. Resolut. 34.
quos & videtur sequi: adductis enim illis, & non-
nullis alijs ex præfatis, & rationibus pro eo, subdit
ijs non obstantibus contrarium contra Ochaga-
uiam, pro cuius sententia nihil profert fauora-
bile.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Id probo ratione fundamentali, quibus-<marginalia>Probatur|ratione fun-|damentali.</marginalia>
dam omissis, quę minùs videntur habere momen-
ti. Nam Ecclesia ob grauissimas caussas absolutè
prohibuit talem Sacramenti administrationem:
ergo non est in casu, de quo agitur, admittenda.
Assumptum est de fide, & Consequentia proba-
tur, quia exceptionis huius nullum est indicium,
sicut est pro adducto nu. 201. vitandæ irreueren-
tiæ: nec fundamentum: Si enim aliquod maxi-
mè adductum ex obligatione diuini præcepti cir-
ca communicationem in articulo mortis: Atqui
hoc tale non est: ergo nullum. Maior constat, &
Minorem probo. Nam pręcepto huiusmodi gene-
raliter posito non obstante, Ecclesia interpretari
illud poruit vt non obligaret in prædictis circum-
stantijs, sicut interpretata est præceptum, de quo
Christus Ioan. 6. Nisi manducaueritis carnem Filij<marginalia>Ioan. 6.</marginalia>
hominis & biberitis eius sanguinem, non habebitis
vitam in vobis, vt non obliget sub vtraque specie,
licet sumptio sub illa à Christo designetur: idque
non solum pro sanis, sed etiam pro morituris: vnde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0157.jpg/>
@@1@<SE157>142 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XII.
<duolan 2><-P>nulli nisi sub specie panis Eucharistia ministratur,
neque in eo aliqua est permissa diuersitas. Sic
autem interpretatam ex hoc ipso ostenditur, quia
circa sanos & morituros eumdem seruat admini-
strationis modum, quia circa omnes vitare inten-
dit indecentias, quæ in tali possunt administratio-
ne contingere, & sunt longa experientia depre-
hensæ. Atqui tales timeri similiter possunt in prę-
dicto administrationis modo, immò & maiores
ob recipientis corporalem indispositionem: Er-
go sic præceptum dictum est interpretata.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Nec dicas sublata ab Ecclesia commu-<marginalia>Euasio præ-|elusa.</marginalia>
nione sub specie vini remanere illam sub specie
panis, qua possit impleri præceptum, quod secus
accidit in casu nostro, nihil enim restat, quo pos-
sit illud impleri, si sanguis denegetur. Id enim
non obstat: Nam in casu præsenti etiam Eucha-
ristia sub specie panis offertur; quòd autem sumi
nequeat, est per accidens: sicut autem ob peri-
culum vomitionis non est tribuenda, ne expona-
tur indecentijs, ita & in sanguine pariter facien-
dum. Quòd si dicatur posse omni indecentiæ
per adhibitam diligentiam occurri. Contra est:
Nam hac ratione stante permitti ab Ecclesia de-
buit vt morituris Eucharistia sub vtraque specie
conferretur, adhibita scilicet diligentia peculiari,
cùm opinio grauium Scriptorum sit maiorem
gratiam sic sumentes accipere, & sumptionem
sanguinis valde ad vitæ æternæ consecutionem
conducere omninò exploratum sit; vnde Sacer-
dos sumpturus illum dicit: Sanguis Domini nostri
IESV Christi custodiat animam meam in vitam æter-
nam, Amen.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Resolutio præcedens ge-<marginalia>Assertio 3.|idem de Sa-|cerdotibus|statuens.</marginalia>
neraliter est accipienda, etiam respectu Sacerdo-
tum Viaticum accipientium. Circa hoc ita scri-
bit citatus D. Ezpeleta vers. vlt. Si dicta sumptio
sub speciebus vini fieri poßit decenter & reuerenter,<marginalia>D. Ezpe-|leta.</marginalia>
erit licita Sacerdoti moribundo, vt sentire videtur
Diana supra relatus, qui de solo laico moribundo id
dubitat. Ego verò de vtroque vix competenter fieri
posse existimo: quia etsi solis laicis sit interdicta Eu-
charistia sub specie vini, tamen Sacerdotibus non est
concessa, nisi in Sacrificio Missæ, & extra illud non
est in vsu, neque decenter potest ministrari, regula-
riter loquendo, nisi sub speciebus panis, præcipuè
ægritudinis tempore. Sic ille: qui vt ex eius postre-
mis apparet verbis, id quod priùs de licita sump-
tione dixerat, videtur demoliri: nā cùm Sacerdo-
tibus non concedatur vsus talis, nisi in Sacrificio
Missæ, & pro illo eadem inconuenientia occur-
rant, absolutè est illi denegandus, applicando in-
super omnia huius Scriptoris argumenta contra
vsum in casu præsenti formata. Quod autem ad
Dianam attinet. Solidum est, argumentum, quod
pro fauentia affertur, quando eius rationes sunt
generales, & exemplum in magis frequentibus
apponi potuit, Doctoresque ab eo allegati ge-
neraliter loquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Dico Quartò. Etiamsi quis numquàm<marginalia>Assertio 4.|Non licere|etiamsi quis|numquàm|communica-|uerit.</marginalia>
communicauerit, non est obligatio sumendi ne-
que administrandi Eucharistiam modo dicto. Est
contra P. Bonæ Spei, qui suam illam distinctio-
nem in eo fundat, quòd iuxta ipsum obligatio
præcepti diuini de sumenda Eucharistia non vr-
get nisi semel in vita: qui ergo iam communi-
casset, tali præcepto fecisset satis, vnde neque sub<-P>@@

<-P>specie panis erit obligatio communicandi, pro
quo antiquiores quosdam Thomistas refert, Pa-
ludanum, Ledesman, Victoriam, & Caietanum
apud P. Suarium Disput. 69. Sect. 3. Si autem non
communicauerat, tunc sumendi prædicto modo
præceptum instare ait suprà à n. 98. vsque ad 103.<marginalia>Obligatio|communi-|candi in ar-|ticulo mortis|qualis sit.|P. Suarez.</marginalia>
& quidem P. Suarez citato loco Dicto. 1. ita scri-
bit: Quæ consuetudo ita est recepta, vt sine magno
scandalo violari non poßit, quod est signum grauis
obligationis, meritoque suæ salutis negligentißmus,
& de statu animæ suæ, vel etiam de fide suspectus
haberetur, qui voluntariè in mortis articulo Viaticum
negligeret: est ergo hæc res grauis, & sub obligatio-
nem cadens. Ex huius autem consuetudinis antiqui-
tate vlteriùs colligere licet eam vt minimum esse tra-
ditionem Apostolicam, quia eius initium ignoratur.
Ac denique ex eius immutabilitate coniectamus in
Christi mandato esse fundatam. Hæc ille, quæ sunt
quidem verissimè dicta, & digna quæ à P. Bonæ
Spei attendi debuissent. Ergo licet ille, de quo
agimus, communicauerit, debet in tali articulo
communicare. Cumque nulla inueniatur diffe-
rentia ab Auctore præfato ratione impotentiæ
sumendi Hostiam, quamtumuis paruam, tene-
bitur moriturus ad Christi sanguinem haurien-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Sed quidquid de illa sententia sit, Asser-<marginalia>Probatio|Assertionis|ex identitate|rationis.</marginalia>
tio nostra probatur adductis fundamentis, quæ
procedunt etiam stante obligatione communi-
candi quomodocumque explicetur. Nam ex eo
quòd non communicauerit, obligatio communi-
candi vrgere dicitur, eo quòd sic iuris diuini:
Atqui obligationem talem non esse, etiam ad-
misso præcepto diuino iam vidimus: ergo nihil
est in prædicto dicendi modo, propter quod hæ-
rere debeamus. Si dicas vrgere illud Christi iam
dictum: Nisi manducaueritis &c. non intrabitis in
regnum cælorum. Talis siquidem neque carnem
Filij hominis manducat, neque sanguinem bibit,
& ita cælorum illi patere valet introitus. Respon-
sio est facilis Primò sufficere sumptionis votum,
quod tenet & explicat citatus Mag. Acacius. Se-
cundò prædicta Christi verba non importare ne-
cessitatem medij, & ita neque votum necessa-
rium, sed præcepti, pro quo P. Suarez Disp. 40.
Sect. 2. præsertim Dicto 3. Eo autem quòd præ-
ceptum tantummodò sit, si commoditas adim-
pletionis desit, non obstat beatitudini comparan-
dæ. Sic enim dici potest, Nisi restitueritis, Nisi Ec-
clesiæ præcepta seruaueritis &c. Et tamen constat
præfata multoties impleri non posse.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Alio modo exponit P. Bonæ Spei supra<marginalia>Singularis|sed inepta|expositio|verborum|Christi.|Matth. 18.</marginalia>
nu. 100. dicens prædicta verba intelligenda iuxta
illud Christi Matth. 18. Nisi efficiamini, sicut
paruuli, non intrabitis in regnum cælorum: hæc
enim de ipsa Ecclesia verificari debent, quasi E-
uangelista diceret: Nisi sitis in Ecclesia, in qua fiat
humilitatis profeßio in Sacramento P&#x0153;nitentiæ v. g.
& aliàs sæpè post peccatum. Quam explicationem
apud alium se non reperisse ait, cùm tamen pla-
cere sibi non citato loco tantum, sed etiam Disp. 1.
nu. 52, sufficienter declararit. Iuxta quam sensus
erit: Nisi fueritis in Ecclesia, in qua manducatur
caro Filij hominis, & sanguis eius bibitur, non intra-
bitis in regnum cælorum. Quo ineptius nihil vide-
tur dici potuisse, vnde à viro docto debuit suis ab
scriptis ablegari, nisi vt penitus exploderetur.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0158.jpg/>
@@1@<SE158>Eucharistia specie vini an administranda infirmo, qui &c. 143
<duolan 2><-P>Neque locus in patrocinium adductus iuuare po-
tuit, cùm etiam in eo talis explicationis modus
sit prorsus absurdus. Vt autem deseruire ad in-
tentum posset, deberet sane aliquod auctoritatis
aut verosimilitudinis pondus obtinere. Et qui-
dem interpretatio talis propterea conquisita est,
vt obligatio diuini præcepti non inducta à Christo
firmaretur. Atqui ad hoc facilior poterat modus
adhiberi, sic videlicet: Nisi manducaueritis &c.
iuxta modum ab Ecclesia statuendum, cuius ego dis-
positioni administrationem Sacramenti meæ carnis,
& mei sanguinis committam, non intrabitis in reg-
num c&#x0153;lorum. Sicut enim circa vtramque speciem
ita est subintelligendum, pariter etiam circa per-
sonas, tempus, & modum administrationis est fa-
ctum, ritum videlicet & dispositiones ex parte ad-
ministrantis, vt communiter Doctores expli-
cant.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Et circa ieiunium tenent Patres Suarez,<marginalia>Circa ieiu-|nium quæ|obligatio, &|ratio cur agi|contra illud|nequeat, ex|quo firmatur|Assertio.</marginalia>
Vasquez, Tannerus, Cardinalis Lugo, & Gaspar
Hurtadus, quos adducit & sequitur P. Arriaga
Disput. 44. nu. 42. non posse scilicet sacerdotem
non ieiunum sacrificare vt Viaticum administret;
quia licet de hoc præceptum diuinum sit, intelli-
gendum est quando dari potestiuxta ritum & or-
dinem ab Ecclesia præscriptum. Vnde sicut non
potest sacerdos celebrare sine Vestibus Sacris, al-
tari, & pane azymo ad dandum Viaticum, ita ne-
que absque ieiunio. Quam tamen rationem cùm
ex præfatis afferat citatus Pater, videri sibi ait
nullius efficaciæ, quia ieiunium ex parte Sacer-
dotis non se tenet per modum cæremoniæ ad ce-
lebrandum requisitæ, quia ex eo solùm requiri-
tur, quòd sit communicaturus: vnde si commu-
nicaturus non esset, sine ieiunio posset celebrare.
Atqui dispensare vt ipse infirmus communicet
non ieiunus, non est minoris aut diuersi momen-
ti, quàm dispensare vt ipse Sacerdos communicet
non ieiunus: Ergo si dispensatur in vno ob ne-
cessitatem infirmi, etiam censebitur dispensatum
in altero. Præterquam quòd sæpè Ecclesia dis-
pensat vt sacerdos celebret non ieiunus, num-
quàm tamen vt celebret sine vestibus sacris: ergo
argumentum à vestibus ad ieiunium non est bo-
num.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Verùm hæc quoad negotium præsens<marginalia>Obiectioni|P. Arriagæ|fit satis cum|doctrina|vtili.</marginalia>
nullius momenti sunt, siue enim prædictorum
scriptorum doctrina conuenienter applicetur, siue
non, illa est certissima, neque ab ipso Patre ne-
gatur, sed potiùs admittitur, quod nobis pro no-
stro est satis instituto. Deinde siue ieiunium per
modum cæremoniæ aut dispositionis debeat ad-
hiberi, debet tamen, iuxta illum, & alios, vnde
& comprehenditur generali illa doctrina, & ita
affirmat circa illud numquàm fuisse dispensatum
ab Ecclesia, non obstante præcepto diuino de
communione pro dicto articulo. Ex eo autem
conuincitur rationem ab ipso adductam non vr-
gere, quòd scilicet non sit minoris momenti di-
spensare cum infirmo vt communicet non ieiu-
nus, quàm cum sacerdote. Cùm enim videamus
Ecclesium circa vnum, & non circa aliud dispen-
sasse, maius profectò momentum in vno esse,
quàm in alio iudicauit. Non ergo præcisè ratione
communionis ieiunium in sacrificante requiritur,
sed ratione integritatis sacrificij, cùm vel in illa
consistat, vt probabiliter volunt multi, vel illud<-P>@@

<-P>integret, vt omnes admittunt. Vnde si sacerdos
post Consecrationem nequeat prosequi, alius ad-
hibendus, iuxta Ecclesiæ leges, qui sit Missam
perfecturus. Non ergo præcisa ratio communio-
nis attenditur. Vnde non præcisa ratio Commu-
nionis attenditur in rigorosa lege leiunij, quæ in
quocumque alio extra Missam esse posset. Quòd
si ex rationibus alijs dispensatum, illæ certè ad
maiorem decentiæ & venerationis respectum
aliquem pertinebunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quæ dicta generaliter<marginalia>Assertio 5.|Pro Indis|Resolutio-|nem specia-|liùs vrgere.</marginalia>
circa casum, de quo est sermo, erga Indos specia-
liter vrgent, vnde neutiquàm opposit&#x0169; ad praxim
est aduocandum. Id constat, quia defectus ca-
pacitatis in illis vix erit satis ad conuenientem
distinctionem inter vtramque Communionem.
Item cùm vini sint appetentissimi, & vinigustum
sint in sanguinis sumptione habituri, nihil aliud,
quàm vinum cogitabunt, & plus de potu tali pe-
tent, qui eisdem adeò proponitur salutaris. Et li-
cet multi inter eos sint, quod non semel aliàs di-
xi, educationis beneficio, aut Vrbani conuictus,
Europæis plurimis exæquandi; in præfato tamen
articulo, & graui adeò infirmitate, qua ad angu-
stias huiusmodi rediguntur, minùs sui compotes
erunt, & suam ad indolem natura recurret, vnde
& indecentijs diuinum Sacramentum exponen-
dum. Excitentur ergo ad actus contritionis, & ad
communi candum spiritualiter post Confessio-
nem, ac etiam Sacramentum eis Sacræ vnctionis
conferatur, per quod id obtinendum sperari po-
test quod administratione Eucharistiæ obtineri
curabatur. Et quidem talis aut in statu erit gra-
tiæ, & ita sine Eucharistiæ receptione, ea perse-
uerante, saluabitur. Aut in statu contrario, & sic
Eucharistia, id erit illi quod cum Apostolo cla-
mat Ecclesia, Mors est malis, vita bonis: nisi fortè
accedente attritione aut sancto alio affectu, iuxta
grauium Doctorum opiniones primam gratiam
largiatur. Quamquàm difficile videatur vt qui
modo attritionem adhibet, illa, dum fuit Con-
fessus, fuerit destitutus, & sic non iustificatus.
Videtur autem verosimilius per Sacramentalis<marginalia>Notanda|Extremæ|vnctionis|cum Eucha-|ristia com-|paratio.</marginalia>
vnctionis receptionem iustificationis beneficium
accepturum, quàm Eucharistiæ receptione. Nam
Eucharistia, cùm sit cibus, ad augendam & con-
seruandam vitam ex sua primaria est institutione
directa, non ad mortuos in Spiritu suscitandos.
Quod tamen sacramento vnctionis videtur ma-<marginalia>Vide P. Sua-|rium Tom.|4. in 3. p.|Disput. 41.|Sect. 1. n. 19.</marginalia>
gis conuenire; vnde effectus talis singulis in vn-
ctionibus declaratur, & ita eius receptione saluos
fieri plurimos dixi Tomo 1. Theologicorum Proble-
matum num. 1865. & seq. vbi quamplures pro eo
Auctores adduxi.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Indorum Communionem notanda
quædam ex grauibus Scriptoribus,
cum auctario doctrinæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>213.</absatz-nummer> <INI3>P.</INI3>Iosephus Acosta Lib. 6. de procuranda<marginalia>P. Acosta|quid circa|negatam In-|dis Commu-|nione&#x0303; fuerit|arbitratus.</marginalia>
Indorum salute Cap. 8. 9. & 10. circa
Indorum Communionem piè, eru-
ditè, & eleganter discurrit. In Primo statuit posse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0159.jpg/>
@@1@<SE159>144 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>ab Ecclesia fidelium aliquos per totam vitam,$unclear &
etiam in morte priuari, si pro eo caussæ rationa-
biles subsint, quales multa antiquiora inuenêre
Concilia, præsertim Elyberinum omnium Pro-
uincialium antiquissimum, in quo plusquàm sep-
tem aut octo extant Canones varia pro eo crimi-
na continentes. Quod tamen ab Innocentio Pri-
mo temperatum Epistola ad Exuperium Episco-
pum Tolosanum, qui in articulo mortis, conce-
dendam decernit, cùm possit in vita negari ijs, de
quibus ibidem, dum ita scribit: Quæsitum est quid<marginalia>Innoc. I.</marginalia>
de his obseruari oporteat, qui post Baptismum omni
tempore incontinentiæ & voluptatibus dediti, in ex-
tremo fine vitæ suæ p&#x0153;nitentiam simul & reconcilia-
tionem Communionis exposcunt &c. Et hoc Con-
cilij Niceni fuerat Decreto firmatum, vt habetur
26. q. 6. Cap. De his verò. Quia tamen circa hoc
diuinum præceptum agnoscit, Patres Concilij I.
Limensis defendendos assumit, qui id decreue-
rant, quod in Concilio Secundo habetur Consti-
tut. 58. in qua sic dicitur: Quamuis omnes Chri-<marginalia>Concilium|Limense I.</marginalia>
stiani adulti vtriusque Sexus præcepto teneantur san-
ctißimum Eucharistiæ Sacramentum accipere singu-
lis annis saltem in Paschate; tamen huius Prouinciæ
Antistites, cùm aduerterent gentem hanc Indorum,
& recentem esse & infantilem in fide, atque ita eo-
rum saluti expedire iudicarent, statuerunt vt vsque,
dum fidem perfectè tenerent, hoc diuino Sacramen-
to, qui est perfectorum cibus, non communicarentur,
excepto si quis ei percipiendo satis idoneus videretur.
Sic Concilium. Et rationem defensionis illam<marginalia>Ratio pro|defensione|Præsulum|negantium.</marginalia>
profert quòd scilicet Christus Dominus Ecclesiæ
suæ commiserit quando, & quomodo, & à quibus
Eucharistia sumeretur. Itaque potest illa legitima
ex caussa & tempus prorogare, & omninò su-
spendere aliquem à Communione, sicut potuit
eadem aliquando infantes communicare proba-
bili ex caussa, & mox id prohibere ex caussa:
nam vbique illa in dispensatione Sacramentorum
potestatem maximam habet diuinitus datam:
sed nusquam ita illustrem atque perspicuam, ac
in hoc omnium diuinissimo Sacramento: quod
profectò præclarè docent Tridentini Patres (Ses-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
sione 21. Cap. 2.) Prætereà declarat &c. Hac ergo
potestate Peruuianos Præsules vsos affirmat ita
subijciens: Atque hæc eò à me dicta pertinent, quòd
huius Ecclesiæ Præsulibus & Doctoribus eam notam
inuri minimè velim, vt contra diuinum & Ecclesia-
sticum præceptum tamdiu & egisse, & agere existi-
mentur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Conuenientiam autem summam osten-<marginalia>De conue-|nientia com-|munionis in|illis.</marginalia>
dit Cap. 9. in eo quòd Indi capaces à Confessarijs
deprehensi communicent, pro quo & Concilij
Secundi citati clausulas alias ex præfata Consti-
tutione proponit, vt scilicet, cùm iam de meliori
Indorum Christianæ doctrinæ perceptione con-
staret, & panem illi c&#x0153;lestem postulent, Parochi<marginalia>Concilium|Limense II.</marginalia>
quo tempore ceteris Christianis solent, Indis etiam
omnibus administrent. Dolet autem piam sanè
& satis consultam Constitutionem post nouem
annos, ex quo edita est, nihilo magis quàm
reliquo retrò tempore obseruatam, cùm res
tanti momenti sit, vt dum vsus talis non vr-
get, vix dici Indi Christiani possint etiam
ante annos plures baptizati. Fructum deinde
sumptæ Communionis expendit, propria ex-
perientia teste, dum Operarij Societatis, con-<-P>@@

<-P>tradicentibus ceteris, id ausi, & aggressi
sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Tandem Cap. 10. eorum confutat ratio-<marginalia>Aduersan-|tium ratio-|nes conuel-|luntur.</marginalia>
nes, qui contra vsum præfatum velitabant, & quod
ad debilitatem vsus rationis spectat, ex D. Tho-
ma 3. p. q. 80. arti. 9. eam non esse impedimento
demonstrat. Vbi & quòd hac in parte minus in
illis apparet, Parochorum ait esse pigritiæ tri-
buendum. Affirmat prætereà contra ebrietatem
præsentissimum hoc esse remedium, quod & fe-
licibus experimentis, sicut & contra vitia alia
comprobatum. Talia autem esse posse fatetur in-
genuè, vt meritò debeant à participatione huius
Sacramenti remoueri. Neque enim vbi perspecta est<marginalia>Quando|neganda.</marginalia>
superstitionis antiquæ, aut ebriositatis, aut f&#x0153;dæ con-
suetudinis macula ad altare Indus debet admitti: nisi
contraria opera illum manifestè & diligenter elue-
rint. Quæ sunt illius verba. Hoc autem com-
mune esse & alijs potest, vt passim experimur.
Quòd si pueris olim (sic ille & loquitur) & phræne-<marginalia>Quid pro|fauore ex|antiquo Ec-|clesiæ mere.</marginalia>
ticis Eucharistia dabatur, vt Ecclesiasticæ historiæ
copiosè testantur, neque id contra religionem cense-
bant Sancti Patres cur illi Sacramento fiat iniuria, si
pauperes & egentes iuxta Psalmum (21.) edant &
saturentur, qui si iudicio, aut doctrina minùs inter-
dum vigent, id satis animi pietate, & fidei neceßi-
tate compensant. Sic vir ille vndequâque magnus,
qui præmiserat, non esse cur aliqua ab Indis con-
tumelia aut Sacrilega contrectatio erga diuinum
sacramentum timeri debeat, quos erga ipsum piè
affectos agnoscimus, & illud deuotissimè vene-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Circa quæ Cardinalis Lugo Tomo de Sa-<marginalia>Cardinalis|Lugo quid|circa dicta|probet &|improbet.</marginalia>
cramentis Disput. 13. Sect. 5. affirmat quidem In-
dos, sicut & Æthiopes, posse circa hoc tractari
vt pueros, quibus etiam si doli capaces sint, Com-
munio per aliquot differtur annos, donec meliùs
instructi, maiori cum reuerentia accedant. Quia
verò hoc in adultis, de quibus agimus, sperari
non semper potest, etiamsi minoris capacitatis
quàm pueri sint, illis negandam non esse Com-
munionem asserit, aliàs per totam vitam illa pri-
uari debuissent. Et hoc quidem circa annuam
Communionem præstandum, cuius potest oppor-
tunitas expectari. Quoad Communionem verò
in mortis articulo ait Limense Concilium in
Constitutione prædicta nihil decreuisse, neque
laudasse, aut approbasse omissionem præteriti
temporis, ob recognitam fortasse diuini præcepti
obligationem. Licet autem, iuxta ipsum, quan-
tùm est ex ipsius Sacramenti institutione non re-
pugnet vt Communionis capacibus, quamuis cum
imperfecta notitia ob grauia peccata denegetur,
pro quo ea adducit quæ & P. Acosta, & præte-
reà Concilium Sardicense Canone 2. Quia tamen
in Concilio Nicæno Can. 13. statutum est vt ne-<marginalia>Aliquot Iu-|ris disposi-|tiones circa|Communio-|nem crimi-|nosis tri-|buendam.</marginalia>
mini in prædicto articulo Viaticum petenti dene-
getur, quod in Cap. Quæsitum 13. q. 2. extendi-
tur ad mortis supplicio afficiendos, & in Cap.
Super eo de hæreticis in 6. ad hæreticos post ab-
iurationem relapsos, & igni tradendos, si eorum
sit p&#x0153;nitentia manifesta. Difficile ipsi videtur vt
inferiores Prælati possint legem condere, qua
aliquibus ob eorum peccata Communio in mortis
articulo subtrahatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Nec satisfacere P. Acostam citato Cap. 8.
pro eo afferentem Decretum Concilij Latera-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0160.jpg/>
@@1@<SE160>Circa Indorum Communionem, & an in morte negari poßit. 145
<duolan 2><-P>nensis in Cap. Omnis vtriusque sexus. vbi Con-
fessario conceditur facultas, vt si expedire iudica-
uerit, differat Communionem: nam est diuersa
ratio, ibi enim quod differtur, non aufertur om-
ninò, neque tale imminet periculum, sicut in
mortis articulo: neque facultas arbitrandi circa
vnum, sicut circa aliud concessa reperitur. Ad-<marginalia>Quid circa|id possit con-|suetudo.</marginalia>
dit circa hoc posse consuetudinem legitimè præ-
scriptam præualere, quatenus lex Ecclesiastica
est prohibens Communionem; quamquàm vix
videatur credibile respectu tantæ multitudinis
concurrere semper caussas rationabiles ad huius-
modi negationem, & concludit tandem non vi-
deri improbabile quòd stantibus Decretis de non
neganda Communione in fine vitæ, rationabili-
ter possit aliquibus negari ob peculiares circum-
stantias, quia scilicet assueti peccatis, prudenter
iudicatur debito carere dolore & proposito, &
licet absolutio in dubio neganda non sit, non
tamen tradenda Eucharistia, ne irreuerentiæ
grauissimæ tantum Sacramentum exponatur.
Quod quidem in Indis potest accidere: sed non
est credibile in omnibus, vnde pro illis ea est ad-
hibenda regula, qua & fideles alij metiendi. Nulli
ergo Indo neganda Communio, nisi talis depre-
hendatur ingenij, de cuius capacitate ad cog-
noscendum hunc cibum dubitatur vt minimùm
vel certè de eius indispositione talis sit præsump-
tio, quæ in huius Sacramenti irreuerentiam re-
dundaret, si tribueretur. Hæc Cardinalis cum op-
timis ad Parochos hortamentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> P. Arriaga Disput. 43. Sect. 5. consentit<marginalia>P. Arriaga|vt censeat in|negotio præ-|senti.</marginalia>
in multis vtrique præfato scriptori. Circa Decre-
tum autem Concilij Limensis ait Primò fortasse
consultum fuisse Pontificem, nihil enim nobis in
contrarium constat. Secundò fortè Prælatos illos
malè in hoc sensu fecisse. Tertiò prohibitionem de
non negando Viatico tunc procedere, quando
valde probabiliter constat de seria p&#x0153;nitentia
eius, de quo agitur, secus si non constet, iuxta ex-
plicationem Cardinalis Lugo, & fortassè hac de
caussa à Prælatis Peruuianis iudicatum. Illud in
eius assertis videtur magis peculiare, Christum
non imposuisse præceptum ipsi Ecclesiæ dandi in
articulo mortis Eucharistiam, sed accepturo;
vnde non petenti in eo articulo, & facienti con-
tra diuinum præceptum, si negetur, qui negat
contra diuinum præceptum non facit, sed contra
charitatem in proximum, aut contra Ecclesiæ
præceptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Dico Primò. Primis illis conuersionis<marginalia>Assertio 1.|circa tem-|pora conuer|sionis affir-|mans iu-|stam nega-|tionem.</marginalia>
temporibus iustè potuit Eucharistia morituris
etiam denegari. In hoc videntur citati scriptores
conuenire. Et ratio est vrgens, quia defectus ca-
pacitatis pro re tanta fuit instruentibus manife-
stus, & peritia linguæ Indicæ deficiebat ad com-
modam & sufficientem instructionem, nondum
penitus abolita superstitione, & ebrietate, ac tur-
pitudinum collubie dominante. In quo quidem
Peruuiani Præsules habuere quod possent in an-
tiquiorum exemplis imitari. De Concilio agit
P. Acosta, quod Elyberinum vocat, & emenda-
tiùs Illiberitanum, vel vt Regia & recentior Col-
lectio Conciliorum habet Tomo 1. Eliberitanum.
Alij aliàs; pro quo videri potest P. Biuarius in
Marcum Maximum circa annum Christi 481. nu.
50. & seqq. & Bartholomæus Carranza in summa<-P>@@

<-P>Conciliorum, vbi Elibertinum appellat, ex quo &
constat non fuisse omnium Prouincialium anti-
quius vt P. Acosta asseruit, cùm ante illud Neo-
cæsariense fuerit, & Ancyranum apud eumdem,
& quampluria alia videnda in præfata Collectio-
ne Tomo 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> In huius ergo Concilij Cap. 1. Sic Pa-<marginalia>Ex Concilio|Illiberitano|exempla ne-|gatæ in fine|vitæ Com-|munionis.</marginalia>
tres vnde viginti: Placuit vt quicumque post fidem
Baptismi salutaris, adulta ætate ad templum Idoli
idololatraturus accesserit, & fecerit quod est crimen
capitale, nec in fine eum ad Communionem susci-
pere.</P>
<P>  Cap. 2. Flamines, qui post fidem lauacri & rege-
nerationis Sacrificauerint, eo quòd geminauerint sce-
lera, accedente homicidio, vel triplicauerint facinus,
cohærente mechia: placuit eos nec in fine accipere
Communionem.</P>
<P>  Cap. 3. Item Flamines, qui non adorauerunt, sed
munus tantùm dederunt, eo quòd se à funestis absti-
nuerunt Sacrificijs, placuit in fine eis præstare Com-
munionem, facta tamen legitima p&#x0153;nitentia. Item
ipsi, si post p&#x0153;nitentiam fuerint m&#x0153;chati, placuit vl-
teriùs eis non esse dandam Communionem, ne lusisse
de Dominica Communione videantur.</P>
<P>  Cap. 6. Si quis maleficio interficiat alterum.
&c.</P>
<P>  Cap. 7. Si qui post lapsum m&#x0153;chiæ, post tempera
constituta, acta p&#x0153;nitentia, denuò fuerit fornicatus.
&c.</P>
<P>  Cap. 8. Feminæ, quæ nulla præcedente caussa
reliquerunt viros suos, & alteris se copulauerunt.
&c.</P>
<P>  Cap. 12. Mater vel parentes, vel quælibet fidelis,
si lenocinium exercuerit, eo quòd alienum vendiderit
corpus, vel potiùs suum &c.</P>
<P>  Cap. 17. Si quis fortè Sacerdotibus Idolorum fi-
lias suas iunxerint &c.</P>
<P>  Cap. 18. Episcopi, Presbyteri, Diaconi, si in mi-
nisterio positi, detecti fuerint quòd sint m&#x0153;chati, pla-
cuit &c.</P>
<P>  Cap. 63. Si qua mulier per adulterium, absente
viro, conceperit, idque post facinus occiderit: placuit
&c.</P>
<P>  Cap. 64. Si qua mulier vsque in finem mortis
suæ cum alieno fuerit viro m&#x0153;chata, placuit &c. Si
verò eum reliquerit, post decem annos recipi ad Com-
munionem, acta legitima p&#x0153;nitentia. Si ergo ante
decem annos decederet, sine Communione id
staret.</P>
<P>  Cap. 65. Si cuius Clerici vxor fuerit m&#x0153;chata,
& sciat maritus, & eam non statim proiecerit, nec in
fine accipiat Communionem: ne ab his, qui exem-
plum bonæ conuersationis esse debent, videantur ma-
gisteria scelerum procedere.</P>
<P>  Cap. 66. Si quis priuignam suam duxerit vxorem,
eo quòd sit incestus, placuit &c.</P>
<P>  Cap. 70. Si conscio marito fuerit m&#x0153;chata vxor;
placuit &c.</P>
<P>  De Communione autem Eucharistica esse ser-
monem constat ex Cap. 47. Sic enim ibi: Si quis
fidelis habens vxorem, non semel, sed sæpè fuerit m&#x0153;-
chatus, in fine mortis est conueniendus. Quòd si se
promiserit cessaturum, detur ei Communio. Si resusci-
tatus rursus fuerit m&#x0153;chatus, placuit vlteriùs non
edere eum de Communione panis. Iuxta hæc ergo
potuerunt suum illud formare Decretum Præ-
sules Peruuiani.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0161.jpg/>
@@1@<SE161>146 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XIII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Dico Secundò. Prohibitio Ecclesiastica<marginalia>Assertio 2.|non obstare|subsequen ia|Decreta.</marginalia>
circa hoc non videtur stantibus peculiaribus cir-
cumstantijs per dispositiones sequentes abolita.
Ita etiam videntur scriptores præsati sentire. Et id
probo ex Epistola Innocentij Primi, & verbis ad-
ductis nu. 213. scilicet: P&#x0153;nitentiam simul, & re-
conciliationem Communionis exposcunt. Iuxta quæ
intelligendum Niceni Concilij Decretum: loqui-
tur enim de petentibus Communionem, & ita
de habentibus sufficientem rei tantæ notitiam:
Atqui illa non erat dictis temporibus, vnde neq;
petebant: ergo dum non ministrabatur, minimè
contra talia Decreta fiebat.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Etiam illis temporibus pro-<marginalia>Assertio 3.|Numquam|prohibitam|pro idoneis.</marginalia>
hiberi non potuit Eucharistiæ administratio, si
quis pro illa inueniretur idoneus, neque credibile
est Indicanos Præsules id prohibuisse, cùm in D.
Thoma illud sit obuium, & aliqui ex illis eius es-
sent & familiæ & scholæ: nisi dicamus eorum
opinionem secutos, qui negant diuinum extare<marginalia>Quid circa|Præsules De|creti aucto-|res.</marginalia>
præceptum, de quo Sect. præced. aut iuxta eam
operatos, licet oppositam tenerent, quia eam pro
loco & tempore magis conuenientem iudicarunt.
Neque ab schola D. Thomæ alienos se reputare
debuerunt, qui nobiles eius secuti discipulos, de
quibus n. 207. ex quibus Cardinalis Caietanus in<marginalia>Card. Ca-|ietan.</marginalia>
Commentario Arti. 11. Quæst. 80. vbi S. Doctor
præceptum diuinum esse probat, affirmat rationes
litteræ non vrgere, vnde ad illas respondet, con-
cludens sic: Tutior apparet via Auctoris hic, quamuis
cogens ratio non appareat. Vnde non fuit opus con-
suluisse Pontificem, de quo P. Arriaga, constat
enim priora duo Concilia ab eo non approbata,
quod tamen Tertium à Sixto V. consecutum. Ex
Decreto etiam Concilij Secundi adducto n. 213.
compertum habetur præfatos Antistites idoneos
à Communione minimè repulisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quod circa obligationem<marginalia>Assertio 4.|Ecclesiæ im-|positum præ-|ceptum de|administrā|da Commu-|nione.|Ioan. 21.|v. 17.|Paulus V.</marginalia>
administrandi Viaticum dicebatur n. 217. non est
secundùm formam propositam recipiend&#x0169;, quòd
scilicet Ecclesiæ non sit impositum præceptum
propriè. Nam verba Christi D. Petro dicta: Pasce
oues meas. Ioan. 21. v. 17. ad sacramentorum admi-
nistrationem maximè spectant, iuxta communem
Doctorum sensum. Vnde Paulus V. in Bulla circa
Rituale, quod ad sacramentorum administratione&#x0303;
attinet, sui esse testatur Officij curare vt debito
modo fiat: Præcipuè verò quæ pertinent ad Ecclesiæ
Dei Sacramentorum administrationem &c. pro nostri
Officij debito curare omninò tenemur. Hinc est di-
stinctio illa ex Theologico magisterio notissima
de administrante ex obligatione iustitiæ, & cha-
ritatis, vt illa ratione Officij conueniat, non ista.
Cùm ergo hic de Parochis agatur, ad quos admi-
nistratio Viatici spectat, certissimum est ad illam
ex iustitia teneri, & tale onus à Christo Ecclesiæ
impositum esse Pastoribus, quor&#x0169; interuentu erat
Petrus commissos sibi agnos ouesque pasturus.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Dico Quintò. Si dubitetur circa capacita-<marginalia>Assertio 5.|idem sta-|tuens quan-|do est du-|bium circa|capacitatem.</marginalia>
tem Indorum, si videlicet signa illius appareant,
sed non talia vt formari de illa plenus conceptus
possit, sed quæ sufficiat vt possint absolui, cum
probabili notitia de sufficientia ad peccandum,
non tamen circa Eucharistiam, quid tunc possit
aut debeat fieri, decernendum iuxta id, quod circa
pueros docti scriptores affirmant. Cardinalis Lugo
suprà num. 43. docet non esse obligationem, &<-P>@@

<-P>nu. seq. posse illis in præfato articulo administrari
docet qui de Indis similiter loquitur num. 55.
P. Arriaga, & posse & debere contendit. De capa-
citate sufficienti pro Indis dictum à nobis Tom. 2.
Thesauri in Additionibus n. 269. & videtur sanè eâ
stante, licet sub aliquali dubio, quia scilicet Chri-
stum ibi esse fatetur Indus, sed qualis erga eum sit
fides non ita dispicitur, administrari debere, sicut
& pueris, qui cum Indis se habent sicut excedens
& excessum: pueri enim ad receptionem videntur
excedere ratione puritatis, Indi ratione necessita-
tis, ob ante actæ vitæ peccata, vnde ex eo capite,
præmissa p&#x0153;nitentia, magis illos vrgere videtur
obligatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Non videntur autem Auctores dicti ex-<marginalia>Obligatio|exactiùs|quàm ab|Auctoribus|explicata.</marginalia>
actè huiusmodi obligationem explicare, dum eam
respectu patientium debilitatem vsus rationis aut
affirmant aut negant: illi enim talis obligationis
debent pariter dubij supponi, sicut & legis, quam
apertè non comperiuntur agnoscere, vnde nec
obligantur illa, quia lex dubia non ligat, vt est
communis Doctorum sensus. Totum ergo Pa-
storibus obligationis onus incumbit, qui hoc adeò
magnum pro articulo dicto subsidium non de-
bent valde indigentibus denegare, vbi nulla est
Ecclesiæ lex, quæ id videatur prohibere. Rituale
quidem Romanum Pauli V. in præceptionibus
circa Eucharistiam §. vltimo sic habet: Iis etiam,<marginalia>Rituale|Pauli V.|circa ætatem|pro Commu-|nione.</marginalia>
qui propter ætatis imbecillitatem, nondum huius sa-
cramenti cognitionem & gustum habent, administra-
ri non debet. Sed id non videtur obstare, cùm ser-
mo sit de non habentibus absolutè cognitionem,
is autem, de quo dubitatur, fortè habet, & ita de
eo, qui talis deprehenditur, non procedit disposi-
tio præfata: cùm non sit ratio cur Eucharistia
dari sub conditione nequeat, sicut alia sacramen-
ta, quando nullum considerabilis irreuerentiæ
periculum constat imminere.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Dico Sextò. Si debilitas vsus rationis<marginalia>Assertio 6.|Etiam cum|capaci-|tas est minus|probabilis.</marginalia>
talis sit vt faciat probabiliorem partem carentiæ
iudicij, obligatio erit dandi illis Eucharistiam.
Negat id P. Arriaga num. 26. Sed fortè loquitur,
quando ita probabilior est pars defectus huius-
modi; vt nullum dubitationi relinquat locum:
Si enim probabilis non videtur, quomodo hoc pos-
sit cum eius doctrina componi, sic enim ibidem:
Sicut ostendimus paulò antè, etiam in dubio de vsu<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
rationis sufficienti ad peccandum concedi debet Eu-
charistia. Ergo eodem modo etiam quando est debilis,
quia non potest ea debilitas aliud efficere, quàm red-
dere vsum rationis dubium, & proinde non erit quæ-
stio diuersa à præcedenti, immò minùs difficilis, quia
debilitas supponit iam certitudinem de vsu rationis,
licet intra terminos illius sit aliquid valde exiguum.
Hæc ille, post quæ immediatè limitatio præfata
subsequitur, quæ si explicato à nobis modo non
veniat accipienda, minimè stare cum præcedenti
doctrina valet: probabilior enim pars probabilem
supponit contrariam, & ita plus aliquid est quàm
dubium in eius cognitione.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0162.jpg/>
@@1@<SE162>Occisus infans & Idolo immolatus an Martyr. 147
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De morte infantis, an Martyrium.
Casus peculiaris, & ad Eucharistiam
spectans.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>227.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Nte biennium res accidit, quæ ma-<marginalia>Recentis ca-|sus ener ra-|tio.</marginalia>
teriam quæstioni ministrauit. Inda
quædam in oppido Limanæ huius
di&#x0153;cesis, quæ licet baptizata, & Christianis ex
parentibus orta, nondum ex animo Idololatri-
cam depulerat c&#x0153;citatem, cogitare c&#x0153;pit quid
posset Idolo immolare suo, quod à pretiositate
æstimationem singularem importaret. Et videns
apud Christianos nihil esse Eucharistico pane
pretiosius, incidit illi consilium auctore diabolo,
& solum tali dignum auctore, vt ex eo, in quo
Deo incruentum Sacrificium offertur, imagina-
tio numini Sacrificium adornaret, in monte offe-
rendum, in quo solitum illud à multis oppidi eius-
dem accolis iam pridem adorari. Confessa ergo
Confessione sacrilega ad Communionem acces-
sit, & veneranda accepta particula, eam frag-
mento cannæ ad id occultè parato solerter inclu-
sit. Recedens ergo, & diligentiæ suæ opportuno
effectu alijs facinoris detestabilis conscijs patefa-
cto, cum ijsdem ad montem pergit. Et vt ven-
tum, in sacrificiorum frequentium ara consueta
expromptam è canna locat illa hostiam puram, ho-
stiam Sanctam, hostiam immaculatam, panem san-
ctum vitæ æternæ, sacrificali ritu & voluntate.
Huius autem iniuriæ impatiens cælum sæua c&#x0153;-
pit tempestate inhorrescere, cùm pro temperata
anni statione esset ante serenum, metum, quæ di-
uina est pietas, non supplicium, grande & illud
merentibus, inflicturum. Trementes ergo rece-
dunt, Sacram hostiam vbi locata fuerat relin-
quentes. Nec tamen c&#x0153;lestis iræ indicio ad sa-
niora consilia reuocati, ad sacrificij locum die al-
tera reuertuntur. Et non inuenientes sacratissi-
mum gloriæ pignus, infandum aliud crimen ag-
grediuntur, ne imperfecta maneret oblatio; infan-
tem enim paucorum mensium barbara plusquàm
inhumanitate mactantes, post libatum sangui-
nem, tenerum corpusculum prope altare sepelie-
runt. Et sic quasi de egregio sibi plaudentes fa-
cinore, ad propria repedarunt. Licet autem se-
cretum diligenter fuerit accuratum, res latere
non potuit, non solùm sanguine innocentis Abe-
lis clamante, sed & Christo iniuriam detestato
suam, qua non solùm coram Dagone Arca c&#x0153;-
lestium thesaurorum posita, sed & Dagoni ipsi
horribiliter immolata. Veniens ergo ad oppidum
Archiepiscopalis Visitator, totam, vt enarrata est,
agnouit historiam, & lustrato sacrificijloco, in-
fantis inuenit dicto in sepulchro cadauerlum. Cir-
ca punitionem autem delicti & atrocis & multi-
plicis quid sit peractum nescio; cùm sciam quid-
quid illud fuerit, minùs profectò futurum, cùm
præsertim rebus in talibus inconsulta sæpè vti
placeat pietate. Habeo apud me epistolam visi-
tatoris dicti mihi ab eodem transmissam præfata
omnia continentem, in qua mactatum infantem
appellat Martyrem, vnde examinare iuuat quid<-P>@@

<-P>circa hoc possit cum fundamentis Theologicis in
Ecclesia receptis affirmari.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Dico Primò. Infans præfatus Martyr<marginalia>Assertio 1.|Infantem|Martyrem|esse potuisse.</marginalia>
esse potuit in casu dicto. Probatur, Quia potuit
in odium Christi, aut Christianæ religionis, &
sic quia Baptizatus, occidi: Atqui quando ita ac-
cidit, Martyrium est, vt est communis Ecclesiæ
sensus, & iam scriptores vti indubitatum assensu
vniformi proponunt: Ergo Martyr esse potuit.
Videantur D. Thomas 2. 2. q. 124. arti. 1. ad 1.
vbi Cardinalis Caietanus & Interpretes P. Suarez
Tomo 3. in 3. p. Disput. 29. Sect. 1. P. Vasquez Tomo
2. in 3. p. Disput. 153. Cap. 7. P. Lessius de Iust. &
Iur. Lib. 3. Cap. 1. num. 19. P. Coninck Tomo de
Sacramentis circa Quæst. 66. num. 119. P. Arriaga
Tomo 7. Disput. 24. num. 47. & 48. P. Dicastillus
Tomo 1. de Sacramentis Tract. 2. Disput. 3. num. 6.
& quotquot de Sacramentis agunt, circa Baptis-
mum, id statuunt vt indubitatum, quidquid non-
nulli ex antiquis fuerint arbitrati.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Dico Secundò, Videtur stare posse non<marginalia>Assertio 2.|stare vt non|sit tale vnde|probari|queat.</marginalia>
fuisse Martyrium mactationem dictam, etiamsi
cum respectu aliquo ad prædicta fuerit: Id ex-
plico. Nam perfida illa suffuratrix Eucharistiæ,
non ideò id fecit, quod vidimus, quod odio esset
affecta circa illam, quam apud Christianos rem
esse pretiosissimam reputabat: Ergo similiter in
occisione infantisse gerere potuit, vt scilicet non
ex odio erga Christum &c. Sed quia per Bap-
tisinum redditus erat pretiosior, & ita aptior vt in
sacrificium offerretur. Sic sagæ erga baptizatos
pueros agere solitæ, nec tamen ideo paruulos ab
illis occisos vt Martyres est in vsu Ecclesiæ ve-
nerari. Si quis etiam paruulum occideret vt se-
curum beatitudinis redderet, minimè Martyrem
redderet, licet redderet beatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Licet id quod modò est<marginalia>Assertio 3.|statuens|oppositum.</marginalia>
dictum non videatur inuerosimile, verosimilius
est oppositum, & ita infantem sacrilego ritu ma-
ctatum fuisse Martyrem. Probatur, Quia omnes
huiusmodi actiones in odium religionis Christia-
næ redundant, & ab eo suam trahunt originem:
Ergo pro vero Martyrio sufficiunt. Assumptum
ostenditur. Nam licet infans pretiosior ratione
Baptismi reddatur, & censeatur talis, id non se-
cundùm propriam æstimationem accidit, sed se-
cundùm Christianorum appretiationem, quorum
religionem postponendam Gentilicæ barbari illi
cogitatione, verbo, & opere protestantur. Ergo
illam odio habent, vnde & Baptismum paruulis
non conferri mallent, sic enim à diabolo eisdem
imperatur. Et ex huiusmodi diabolica persuasione
idem ostenditur: Quia dubitari nequit diabolum
ex odio in Christum talia his miseris inculcare.
Sic accidere potest occidi aliquem in odium
Christi, licet minister id præstet inuitus, quia eius
actio ab illius voluntate descendit, qui in odium
tale ipsam exerceri compellit. Sic Satellites missi
vt Diuum Polycarpum comprehenderent, eius
Martyrij historia effecisse testatur, dum virum
veneratione omni dignissimum repererunt, & er-
ga se beneuolum ac liberalem, Christianæ cha-
ritatis Officijs sunt experti.</P><marginalia>Assertio 4.|Potuisse ne-|cem iuxta|antiquum|morem filios|immolandi|contingere.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dico Quartò. Occisio dicta sine vllo
potuit Christianitatis respectu contingere, ex an-
tiquo scilicet sacrificiorum talium more, dum vi-
geret Gentilitas. Indos enim filios suos immo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0163.jpg/>
@@1@<SE163>148 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>lasse Idolis compertissimum est, illis similes, de
quibus Psal. 105. v. 37. & immolauerunt filios suos,<marginalia>Psal 105.|v. 37.</marginalia>
& filias suas dæmonijs. Pro quo videri potest P.
Ioannes à Torquemada in Monarchia Indiana Lib.
7. Cap. 17. & seqq. vbi de sacrificijs humani san-
guinis agit, & specialiter de paruulorum immo-
latione Cap. 21. & hoc quidem in Noua Hispa-
nia. In Peruuio etiam crudelitatis genus inua-
luisse tradit qui in eo diu vixit diligentissimus
Scriptor P. Acosta Lib. 2. de procuranda Indorum
salute Cap. 3. P. Alfonsus Fernandez in historia
Ecclesiastica nostrorum temporum Lib. 1. Cap. 51.
& alij rerum Indicarum scriptores.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Dico Quintò. Cùm certum sit dogma<marginalia>Assertio 5.|Quid tande&#x0303;|in praxi ob-|seruandum.</marginalia>
illud apud D. Augustinum Epist. 61. quòd Mar-
tyrem non faciat p&#x0153;na, sed caussa, & de caussa oc-
cisionis infantis dicti non constet, secundùm re-
spectus dictos; nam aliàs certum est ideò occi-
sum vt Idolo immolaretur, de illius nequit apertè
constare Martyrio. Quamuis verosimilius sit,
quod Assertione 3. probauimus: videtur enim
ex diaboli odio sic fuisse dispositum, qui homicida<marginalia>Ioan. 8.|v. 44.</marginalia>
erat ab initio. homicida inquam Innocentis Abe-
lis, ad quam fratrem iniecto inuidiæ igne succen-
dit, vt exponunt Theodorus Heracleensis & Eu-
thymius apud P. Maldonatum, & P. Cornelius,
alijque. Hac ergo de caussa oportuisset beatum
illud corpusculum ex nefario elatum sepulchro
in Ecclesiam aduexisse, ibique, non eminenti
quidem loco, quod leges Pontificiæ prohibent,
sed singulari, ab alijs quidem discreto posuisse, ad-
notatis, & cuius illud sit, & quæ mortis caussa.
Si enim quiuis separatum ab alijs potest sibi sepul-
turæ locum eligere, cur non & id concedatur illi,
qui Martyr est apud Deum & homines secun-
dùm verosimiles coniecturas.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Et hæc quidem supponunt infantem<marginalia>Quid si in-|fans non|fuisset bap-|tizatus.</marginalia>
fuisse baptizatum: Si autem baptizatus non fuit,
potuit quidem illius mors esse Martyrium, si in
odium Christi trucidatus. Quia enim barbari illi
hostiam, quam in altari reliquerant quærentes
non inuenerunt, eius loco, instigante diabolo,
infantem immolarunt. Vbi id, verosimiliter ac-
commodandum venit, quod scriptores citati de
Innocentibus tradunt; omnes scilicet ab Herode
occisos Martyrij palmam assecutos, etiam non
circumcisos, quia ante octauum à natiuitate diem,
& Gentilium aliquot filios eisdem permixtos,
contra nonnullos ex veteribus aliter sentientes à
Patribus Suario & Vasquio specialiter confuta-
tos. Sed quia incertum hoc negotium est, in Ec-
clesia non est eius corpusculum sepeliendum, quia
id iam esset publicam de Martyrio ferre senten-
tiam: extrahendum tamen ab indecoro sepul-
chro, & in decentiori alio collocandum, animæ
forsitan gloriosæ futurum consors, & Martyrij
laureola decorandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Sed erunt fortè qui censeant conceden-<marginalia>Sepulturam|Sacram posse|concedi pro-|babiliter.</marginalia>
dam casu in præsenti, & similibus Ecclesiasticam
sepulturam, ex probabili sententia circa Cate-
chumenum, qui voluntatem suscipiendi Baptis-
mum ostenderat, & præoccupatus repentino in-
teritu illum non valuit obtinere: talem enim
posse in Ecclesia sepeliri tenet Scyrus de Censuris
Lib. 5. Cap. 16. num. 24. quem sequitur Bonacina
Tomo 2. Disput. 3. de Contractibus Quæst. 21. Puncto
2. num. 2. & Eligius Bassæus Tomo 2. verb. sepul-<-P>@@

<-P>tura num. 2. in Supplemento. quidquid dixerat To-
mo 1. verb. eodem num. 5. vers. Porrò cum Ioanne
Sancio Disput. 44. num. 48. & tenet etiam P. Lay-
man Lib. 3. Sect. 5. Tract. 5. Cap. 12. num. 11. Tali
enim proptereà sepulturam sacram tribuendam
esse conceditur, quia probabiliter creditur eum
Baptismo flaminis baptizatum: ergo & idem ad-
mittendum in eo, qui Baptismo sanguinis bapti-
zatus verosimiliter existimatur, vt in euentu, de
quo agimus. Circa quem consulendum arbitror
Ordinarium, quia & res grauis ac singularis est,
& si Visitator aut Parochus inconsultè procedat,
poterit forsitan deproperata actio negotium illi
non leue facessere, quod prudenti est consulta-
tione vitandum. Corpus ergo interim, vt dixi,
decenti in loco reponatur: quod & circa Cate-
chumenum faciendum esse admonet Ioannes
Sancius loco nuper citato, etiamsi in Ecclesia non
sepeliendos arbitretur. Ex eo autem quòd Eccle-
siastica sepultura tribuatur, nihil fit contra De-
creta cultum prohibentia, sed tantùm in eo ho-
nor quidam interuenit omnibus communis fide-
libus ei exhibitus, qui verosimiliter inter eos nu-
merandus reputatur. Sic enim certum est Cate-
chumenum pro Christo mortuum in Ecclesia
sepeliendum, vt videri apud citatos potest, quod
non est honorem Martyris ipsi conferre sine Se-
dis Apostolicæ facultate, sed ad consortium fide-
lium admittere eum, quem constat pro fide mor-
tuum, aut pro iustitia, iuxta ea, quæ ad Marty-
rium sufficientia Doctores tradunt, altiori cultu
dispositioni Sedis Apostolicæ reseruato.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa multiplicatum stipendium pro
vna Missa, præsertim ratione ap-
plicationis fructus specialis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>235.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro Tomo 2.<marginalia>P. Bordon.|quid circa|duplexstipen-|dium pro|vna Missa|sentiat.</marginalia>
Tit. 16. num. 7. & in Auctario Parte 2.
nu. 145. & seqq. Iuuat autem modò
circa P. Bordonum nonnihil immorari, qui To-
mo 2. Resolut. 25. Quæs. 6. inquirit, an post De-
cretum Vrbani VIII. de celebratione Missarum
reprobata sit opinio tenens vnica Missa posse sa-
tisfieri pluribus obligationibus, quam tuentur ali-
qui ab eo citati, & alij adducti etiam ab ipso pro-
babilem existimant, quorum & proponit ratio-
nes, & pro vtrâque parte adductis sic concludit:
Quomodocumque tamen isthæc pro parte negatiua
speculatiuè quidem disputentur; Ego sic existimo, vt
practicè saltem nullatenus inposterùm liceat pro ea-
dem Missa recipere plura stipendia, & hoc attenta ea
portione valoris Sacrificij, quæ communiter alijs ap-
plicatur. Sic ille, qui sententiam dictam non esse<marginalia>Vt speculati-|uè probabili|proponitur.</marginalia>
præfato Decreto reprobatam esse speculatiuè pro-
babile videtur affirmare. Per quod quidem non
est inconuenientibus, quæ timeri ex talis senten-
tiæ praxi possunt, & euitari contenditur, suffi-
cienter occursum; cùm sit doctorum Recentio-
rum opinio opinionem speculatiuè probabilem,
esse etiam practicè talem, quorum non est leue
fundamentum: Ergo applicari illa in præsenti
poterit. Tum etiam, quia cùm rationes pro non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0164.jpg/>
@@1@<SE164>De duplici stipendio pro vna Missa. 149
<duolan 2><-P>reprobatione adducat, adiuncta Decreti explica-
tione, insolutas relinquat, & nihil contra expli-
cationem opponat, non videtur ei penitus displi-
cere. Rationes autem sunt. Prima in Decreto<marginalia>Rationes|pro eo.</marginalia>
non fieri opinionis prædictæ mentionem, ex quo
non esse reprobatam probat textus in Cap. Litte-
ras, de rectit. spoliat. Secunda, quia non sunt ad-
hibiti Theologi & Iurisperiti ad casus discussio-
nem, vt fieri solitum à Sede Apostolica, & con-
stat specialiter ex Decreto Clementis VIII. circa
absentis absolutionem. Explicatio autem est, vt
quandoquidem in Decreto dicitur vnica Missa
non posse satisfieri pluribus, quia Defunctorum
animæ debitis priuantur suffragijs, id veniat in-
telligendum in ordine ad eos, qui sustinent vna
Missa non posse pluribus obligationibus satisfieri:
tales enim tot dicere tenentur Missas, quot sti-
pendia receperunt, aliàs grauiter peccant cum
onere restitutionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Dicendum ergo sententiam dictam non<marginalia>Concluditur|oppositum,|& rationes|adductæ di-|luuntur.</marginalia>
esse etiam speculatiuè probabilem. Probatur a-
pertè. Quia vt talis esset, deberet solida aliqua
fundamenta habere, sine quibus vera probabilitas
stare nequit. Atqui talia non habet: Ergo non
est speculatiuè probabilis. Maior est certa, &
Minor ostenditur, nam quæ adducuntur, sunt le-
uissima. Cap. Litteras oppositum potiùs euincit.<marginalia>Cap. Litte-|ras de rectit.|spoliat.</marginalia>
Ibi enim Innocentius III. adductis sententijs circa
casum, de quo erat quæstio, Lucij III. & Cle-
mentis etiam III. ita subdit: Nos autem ad præ-
sens nullam de prædictis sententijs reprobamus: nec<marginalia>Innoc. III.</marginalia>
cuiquam earum aliquod præiudicium ex nostra re-
sponsione volumus generari. Oportuit ergo sic pro-
nuntiasse Pontificem; si enim non ita expressis-
set, sententijs prædictis aliquod præiudicium ge-
nerari esset manifestum, quandoquidem ita iu-
dicans suprema erat præditus potestate, quæ à
Prædecessoribus simili gaudentibus non potuit
coarctari. Immò quoad præsentem, decisionem,
quidquid venerationis caussa de alijs dixerit, ge-
neratum fuisse illis præiudicium affirmat Glossa
ibidem. verb. Volumus generari, quia iudex iuxta
proprium iudicium sententiat, vt illa loquitur. Est
autem certum non esse necessarium de opinione
fieri expressam mentionem, vt à Pontifice repro-
bata censeatur, quando alias dispositio eius eidem
contraria esset inutilis, cùm prior illa suo in robore
relinquatur, vt in casu nostro accidere euidenter
apparet. Quòd autem Theologi & Iurisperiti ad
consultationem adhibiti non fuerint, sine funda-
mento dicitur, quia id quod fieri est solitum, non
est credendum defuisse. Præterquàm quòd ad de-
cretum prædictum consultatio huiusmodi non
videtur necessaria. Quomodocumq; enim Theo-
logi circa valorem Sacrificij Eucharistici sentiant,
duplicatio stipendij turpitudinem præsefert, quam
potest Pontifex cum ordinario assistentium sibi
consilio per Decretum remouere. Explicatio au-<marginalia>Friuola ex-|plicatio de-|pulsa.</marginalia>
tem illa est friuola, nam pro eo casu non erat
Pontificium Decretum necessarium, cùm sit cer-
tum, ita accipientem stipendium, quod putat se
accipere non posse, dum in eo conscientiæ statu
persistit, & peccare grauiter, & ad restitutionem
teneri. Cùm aliàs Defunctorum animæ debito
priuentur suffragio, si non ita fiat, quam ratio-
nem Decretum reddit, & explicatione dicta tale
incommodum neutiquàm euitatur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Quærit Septimò, an accedente consensu<marginalia>Ex consensu|dantis sti-|pendium vt|liceat.</marginalia>
offerentis eleemosynam, celebrans vna Missa pos-
sit satisfacere obligationibus, ordinariæ videlicet
& aduentitiæ, ex accepto manuali stipendio, non
obstante Decreto. Et respondet affirmatiuè, mo-
dò offerens non sit legati, aut alienæ voluntatis
executor: nam volenti & consentienti non fit
iniuria, & animæ defunctorum non defraudan-
tur suffragio, cùm tantùm sit, quantum vult li-
berè offerens, quod Decreto suo voluit sacra
Congregatio penitus obseruari, & ita asserentes
adducit Bonacinam & Fraxinellum. Quod ta-<marginalia>Commoda|obseruatio.</marginalia>
men, vt inoffensè currat, ita intelligendum est,
vt eleemosynam tribuens ea sit fructus portione
contentus, ex cuius applicatione nullum alius,
pro quo est prior obligatio, detrimentum patia-
tur. Cùm enim non constet valorem Sacrificij
talem esse, vt tantùm valeat oblatum pro pluri-
bus, quantum si pro singulis offeratur, qui aliter
offert & applicat, incertus agit, & ita se periculo
exponit defraudandi fructu debito eum, pro quo
prior vrgebat obligatio, & ex hoc capite non
potest Sacerdos gratis dicere Missas huiusmodi,
si pro alijs dicere sit obligatus, ob defraudationis
periculum, nisi ex secunda, vt dicitur, intentione
animo scilicet plenè satisfaciendi priori obliga-
tioni, quod testamenti executorem non liberat ab
onere dicendarum Missarum imposito, quamuis<marginalia>Missæ stipen-|dium vt mi-|nui à Testa-|mentario|queat.</marginalia>
eo pacto vtiliùs negotium Defuncti peragatur.
Quid autem de Testamentario dicendum sit, cui
se sacerdos offert ad dicendas Missas minori sti-
pendio, quam à testatore fuerit designatum, Vide
apud P. Henao Parte 3. de Sacrificio Missæ Disput.<marginalia>P. Henao.</marginalia>
31. num. 51. vbi cum P. Francisco de Lugo, &
Auersa negat: sed iuxta nuper dicta admitti po-
test, dummodò quod est reliquum, in stipendijs
Missarum expendatur: quod est satis verosimile
testatoris esse conforme voluntati, nisi de illa aliàs
euidens argumentum habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Quærit Octauò, an non obstante eodem<marginalia>Circa appli-|cationem|fructus spe-|cialis senten-|tia P. Bord.|affirmans.</marginalia>
Decreto possit celebrans suam portionem sacrifi-
cij, tam ex parte operis operantis, quàm operati,
alijs applicare, ac proinde satisfacere duabus si-
mul obligationibus. Et respondet posse. Primò,
Quia absolutè loquendo maiorem charitatem
nemo habet, quam vt animam suam ponat quis
pro amicis suis. Deinde non præiudicat benefa-
ctori, cùm talis fructus non sit minor fructu de-
bito stipendium offerenti, quia Sacrificans non
debet esse deterioris conditionis: & communis
scriptorum doctrina sit posse fideles opera sua ad
satisfaciendum pro alijs applicare. Addit etiam
post Decretum nihil esse quod obstet, & hanc
opinionem sine dubio locum habere, neque vl-
lam esse dubitandi rationem. Argui enim nequit<marginalia>vt arguat.|pro illa.</marginalia>
ex fructu Sacramentorum ex opere operato,
quod nequit alteri applicari: nam in Sacrificio
alia est ratio, quia non est tantùm pro recipiente,
sed pro alijs applicabile. Et in Sacramento etiam
P&#x0153;nitentiæ satisfactio à Confessario imponi po-
test applicabilis alteri, pro animis scilicet in Pur-
gatorio detentis, ex P. Turriano apud Dianam<marginalia>P&#x0153;nitentia|pro anima-|bus Purga-|torij imponi|valet.</marginalia>
Tract. 4. de Sacramentis (Parte 3.) Resolut. 54.
Neque etiam obstat incertitudo, quam sacerdos
habet de suo statu, an scilicet amore aut odio di-
uino dignus sit: si enim odio, fructus specialis est
incapax, vnde & nequit illum applicare. Nam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0165.jpg/>
@@1@<SE165>150 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XV.
<duolan 2><-P>sententia multorum est suffragia eius, qui talis
est, ipsi & alijs prodesse: disponunt enim ad con-
uersionem ac remissionem peccatorum, quod
plus est quàm satisfactio pro se & alijs: debitor
enim ob iniuriam regi illatam, etiam non recon-
ciliatus potest illi satisfacere: & qui ex voto ali-
quid tenetur facere, obligationi satisfacit etiam
existens in mortali. Aliàs graue sequetur incon-
ueniens, quòd scilicet fideles multùm retrahen-
tur ab exercitio bonorum operum, tam pro se,
quàm pro alijs. Et licet rationes aliquæ sint, quæ
videantur vrgere, vt non possit quis in mortali
existens pro se & alijs satisfacere, in casu de quo
est sermo, nihil euincunt, cùm agatur de Sacrifi-
cij fructu ad alios pertinente, qui in gratia esse
supponuntur, animæ scilicet in Purgatorio exi-
stentes. Quòd autem Decretum non vrgeat, ex
eo probat, quia cùm sit lex, non excludit casum
rationabilem, Cap. Si quando de rescriptis. Et
restringitur, seu ampliatur secundùm rationem in
proæmio expressam. l. Cùm pater §. Dulcißimis.
ff. de legat. 2. Cap. Suggestum. Cap. Meminimus
de appellat. Nauarrus de Celebrat. Missar. Cons. 2.
n. 22. licet verba id non patiantur. Panormitanus
in Cap. In Insulis, de Regular. num. 3. Megala
Cons. 31. nu. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Hæc cùm ita sint, & tantùm laboris ad<marginalia>Palidonia|Auctoris|aduersi.</marginalia>
fundandam præfatæ opinionis probabilitatem do-
ctus auctor impenderit, oleum se & operam per-
didisse tandem deprehendit, & ita Tomo 4. in De-
cisionibus miscellaneis. Decisione 104. ita scribit:
Affirmatiuam docui in gratiam quorumdam amico-
rum sacerdotum, tam sæcularium, quàm Regularium
&c. Nunc autem re meliùs perpensa pro salute ani-
mæ, & eorum, pro quibus offerendum est, & ad eui-
tandum auaritiæ vitium, me declaro, & prædicta ad-
mitto (in quibus etiam de altari priuilegiato, &
megdalea benedicta) quando offerens stipem volun-
tariè, & non obligatus, & sponte contentus, quòd
sacerdos sic applicet: aliter reprobo, & detestor eam
opinionem, quam semper tenui cum prædicta limita-
tione, vt patet legenti totam quæstionem 8. in fine §.
Prædicta. Et in fine quæst. 9. ad quæ non videtur
respexisse Lezana verb. Missa. num. 19. loquendo de
altari priuilegiato. Me igitur ita latiùs declaraui, ne
deinceps aliqua ratione particeps fiam iniustitiæ &
auaritiæ sacerdotum Missarum stipendia quærentium
& cumulantium, non habita ratione illius limitatio-
nis. Præterquam quòd quemdam sacerdotem in ex-
tremis laborantem, qui hanc meam secutus fuerat
sententiam audiui scrupulis vehementibus valde agi-
tari, ex quo, me consulente, statim tot stipendia ob-
tulit diuersis Sacerdotibus vt pro se satisfacerent, quot
promiserat celebrare Missas, tacito applicandi modo
illa offerentibus. O mirabile dictu! stipendijs à se
abductis statim c&#x0153;pit conualescere, quia febris men-
talis multùm vexabat corpus. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Circa quæ difficile apparet vt locum ha-<marginalia>Excusatio|illius diffici-|lis.</marginalia>
bere eius possit excusatio, sicut ex tenore resolu-
tionis cuiuis legenti patebit, vnde Lezanæ suprà
num. 17. & 18. & alijs licuit sine dubitatione vlla
ipsum pro assertione dicta citare. Quod & pali-
nodiæ ipsius verba declarant, dum re meliùs per-
pensa ab affirmatiua, quam se docuisse fatetur,
cum illius detestatione recedit, & sacerdotem
illum eius sententiam secutum asserit. Nec non
quia limitationem de voluntate offerentis stipen-<-P>@@

<-P>dium tali applicatione contenti, seorsim fuerat
executus, pro eo proposita, vt vidimus, septima
quæstione. In prædicto autem §. Prædicta, quod
in sui desensionem adducit, id habet, quod dixi-
mus, ex eodem; hanc scilicet opinionem sine du-
bio adhuc locum habere, neque vllam esse ratio-
nem dubitandi, aut oppositum sentiendi. Et in
fine quidem Quæst. 9. in qua de duplici stipendio
erat sermo, quod admittit ratione impetrationis,
vt si vnus petat in honorem sancti, erga quem ha-
bet deuotionem, alius pro impetranda gratia ali-
qua, & alter pro Defunctis, ita concludit: Intel-
lige de consensu offerentium, vt suprà. Quod etiam
pro se allegat, sed de illo alia est quæstio à præ-
cedenti de specialis fructus applicatione diuersa,
quamquàm similiter decidenda. Quòd si eius
talis fuit mens, nihil profectò ab ipso in gratiam
amicotum effectum, cùm id quod, posita limi-
tatione, resoluit, vix dubium habere possit, & pro
eo iam erant docti sententiæ illius patroni, Bona-
cina, & Fraxinellus, quos adducit, alijque.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit veritas Asserti à<marginalia>legem de casu|rationabili|non loquen-|tem sinistrè|applicatam.</marginalia>
Pontifice semel & iterùm Canonizati triumphat,
vt vidimus citato loco Partis 2. Quod autem de
lege dicebatur, quæ casum rationabilem non
comprehendit, iam liquet quàm sinistrè fuerit ap-
plicatum: ratio enim quæ rationabilis visa est, de-
testabilis est tandem deprehensa, & iniustitiæ at-
que auaritiæ corruptela. Vt hinc discamus sin-
gulares huiusmodi sentiendi modos, qui propter
respectus humanos parturiuntur, huius esse fari-<marginalia>vtilis admo-|nitio pro na-|uitatum a-|matoribus.</marginalia>
næ, & ad puriorem lucem inspectos, si Deus il-
lam impartiri dignetur, ab eorum auctoribus im-
probandos, sicut improbantur ab ijs, qui Ecclesiæ
Decretis inhærescunt, & student sincerè pro ve-
ritate, sicut pro iustitia agonizari, sic monente
spiritu sancto Eccli. 4. v. 33. In quo P. Henao di-
gnissimus laude succurrit, qui de præfato Decre-
to Vrbani VIII. agens, & doctrinalibus in eo
præceptis, Declarationibusque contentis, ita Sect.
11. citatæ Disputationis, post eruditum circa rece-
ptionem in diuersis regnis Prouincijsque forma-
tum excursum facta protestatione concludit: Ego<marginalia>P. Henao.|laudabilis|agendi ratio.</marginalia>
sanè ad illa velut ad Cynosuram direxi totum huius
Disputationis, immò & tractationis cursum: quòd
si inscienter vel minimo spatio deflexerim, paratus
sum relegere viam &c. Nec prætereundus Illu-
strissimus Acacius de Velasco, qui Tomo 2. Reso-
lut. 276. obediendum prædicto Decreto indubi-
tanter asseuerat. P. Angelus Verricelli in Quæ-
stionibus moralibus Tract. 2. Quæst. 29. in qua sen-
tentiam de applicatione fructus specialis doctè &
neruosè confutat, similiter censet, præsertim in
fine. P. Bonæ Spei Tomo 6. Tractatu 2. Disput. 9.
n. 94. pro eodem stat.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Et hic quidem doctus scriptor ibidem<marginalia>Circa minùs|stipendium|in volente|cum eo ce-|lebrare.</marginalia>
casum attingit, de quo nos num. 237. vbi ait du-
plicatum stipendium pro Missa acceptum alteri
dare diuisum vt celebret, esse prohibitum: quia
licet quoad petentis vtilitatem idem sit sacrum,
quod ego aut alius celebrat; dans tamen dupli-
catum stipendium, illud dare videtur vt sacerdos
celebret alacriùs, libentiùs, & minùs obliuiosè id
præstet. Vnde non probo casum (inquit) quo noster<marginalia>P. Bonæ|Spei.</marginalia>
Lezana verb. Missa nu. 35. oppositum docet, posse,
si alter omnino sponte & liberè onus Sacri in se su-
scipiat, haud secus quàm si ne vel partem stipendij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0166.jpg/>
@@1@<SE166>De tempore institutionis Sacramenti Extremæ vnctionis. 151
<duolan 2><-P>peteret. Quid si pars stipendij pinguioris in orna-
menta, vel Ecclesiæ reparationem, vel in subsidium
valde pauperis Sacerdotis reseruatur? Equidem ratio
allata subsistit, & ob periculum abusus hos casus non
excipit Vrbanus VIII. Sic ille: quod quidem reso-
lutioni nostræ non obstat, quia nos non admitti-
mus id, quod ex stipendio relinquitur in alios
posse vsus expendi, sed Missis dicimus esse dicen-
dis applicandos, quod in maioris testatoris, aut
eius, pro quo sunt illæ dicendæ, redundat vtili-
tatem, quandoquidem multiplicantur. Id autem
quod de voluntate testatoris dicitur tribuentis
duplicatum stipendium vt alacriùs, libentius &c.
Missæ celebrentur, si ita expressè fuisse constet,
vt de eo dubitari nequeat, iam diximus eidem
standum; dum autem non constat, licet verosi-
militer possit eius voluntas coniectari, dum casus
ei, de quo loquimur, non occurrit, verosimilli-
mum apparet id, quod diximus ei ampliùs placi-
turum: plus enim proderunt defuncto Missæ plu-
res etiam non ita alacriter dictæ, quàm pauciores
alacriter celebratæ. Et quidem qui se ad cele-
brandas aut minori stipendio, aut gratis illas offe-
runt, satis beneuolos se erga defunctos ostendunt;
immò & plusquàm illi, qui de pingui stipendio
soliciti, vix in huiusmodi nundinationibus aliud
præter gratam nummorum faciem valent con-
templari. Hoc autem Vrbanum suis non inuol-
uisse Decretis ex eo constat, quod in eo nulla
auaritiæ labes misceatur, quam ille studuit pro-
pulsare, sed potiùs generoso quodam & liberali
modo res tanta transigatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Sacramento Extremæ Vnctionis.
Obseruatione digna circa illius insti-
tutionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>243.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E illo agens Dom. Quitensis Lib. 3.<marginalia>Sacramen-|tum Extre-|mæ vnctionis|probari ex|Euangelio|qui censeant.|Marci. 6.|v. 13.</marginalia>
Tract. 7. in Prologo nu. 12. pro certo
statuit institutum à Christo ante
Passionem, & administratum ab Apostolis, quan-
do post electionem suam ad Euangelizandum
missi sunt, & vngebant oleo multos ægros, & sana-
bant, vt habetur Marci 6. v. 13. quod & nonnulli
alij censuerunt, ex quibus Franciscus Lucas, &
P. Mariana in eum locum & P. Granadus Tomo 5.
Controuersia 8. generali. Disput 1. Dubit. 1. Sed nul-
lus ita pro eo sensu tenax, & aduersario infensus
ac P. Maldonatus, cuius rationes & proposuisse
& diluisse iuuabit, & pariter receptissimam sen-
tentiam comprobasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Primò ergo obijcit eos, qui ita ex anti-<marginalia>1. ratio P.|Maldonati,|eui fit satis.</marginalia>
quioribus censuerunt, excusari posse, eo quòd
Lutheranorum & Caluinistarum hoc Sacramen-
tum negantium, & ita etiam de illo in Euangelio
mentionem extare, non dum hæreses vigerent.
Per quod significat rationabiliùs facturos scrip-
tores Catholicos, si in præfato Marci loco men-
tionem Sacramenti recognoscant, vt potentiora
habeant arma, & integram, vt sic dicamus arma-
turam, quibus possint contra illos depugnare. Ad
quod quidem facilis est responsio, si dicamus non
esse conuenientem pugnandi modum, quando<-P>@@

<-P>contra versutissimos & instructissimos hostes a-
gitur, arma adhibere debilia, vnde superari illi
nequeant, sed potiùs triumphare. Sciunt quid-
quid ipsis ex citato Euangelistæ loco obijcitur, à
doctissimis Catholicis Doctoribus nullius robo-
ris reputari, & ad illud congruas tribui respon-
siones; vnde promptum est coniectari quid sint
ipsi, quando inde contra eos arguitur, responsuri.
Et quidem nullibi acrior & potentior contra hæ-
reticos præfatos concertatio, quàm in Concilio<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
Tridentino: illud autem in prædicto Euangelistæ
loco Sacramentum non agnoscit, sed insinuatio-
nem aut præludium, vt videre est Seßione 14.
Cap. 1. ibi: Apud Marcum quidem insinuatum &c.
de quo inferius.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Secundò. Talis vnctio non fuit ab Apo-<marginalia>2. quia esse|solum medi-|camentum|non potuit.</marginalia>
stolis nisi ex præcepto Christi inducta, aliàs eidem
vis tanta non infuisset, & erat cæremonia ac vi-
sibile signum non solùm sanitatis corporum, sed
etiam interioris animæ salutis: Ergo erat Sacra-
mentum. Assumptum quoad primam partem
constat. Et quoad secundam probatur, Quia si
ceremonia sacra non esset, haberet tantùm ratio-
nem mendicamenti: hoc autem stare nequit,
nam oleum morbis omnibus adhibebatur qui o-
leo curari generaliter non possunt: licet enim qui-
busdam prodesse possit, alijs nocet. Præterquàm
quod indignum erat, vt Apostoli ad Euangeli-
zandum missi medicinam viderentur potiùs pro-
fiteri. Nec dici potest adhibitum oleum vt sig-
num sanitatis miraculosæ virtute Christi confe-
rendæ: Quia miracula quàm maxima & illu-
strissima Apostolorum ita fieri oportebat, vt mi-
racula viderentur. Atqui oleo adhibito poterant
non talia videri, sed medicinæ beneficio salutem
comparatam. Et aliàs non videtur quomodo
oleum signum esse sanitatis posset virtute Christi
collatæ, quia potiùs fidem miraculorum abroga-
re poterat, quàm confirmare, iuxta nuper dicta,
existimantibus ægrotis se non virtute diuina, sed
olei proprietate curatos.</P>
<P>  Respondeo concessa priori Assumpti parte, ne-<marginalia>Fuisse mira-|culosum me-|dicamentum|responsione|ostenditur.|Et sanitatis|instrumen-|tum.</marginalia>
gando secundam & ad probationem dico medi-
camentum fuisse, sed miraculosum, sicut de mas-
saficorum censent multi, qua sanatus Ezechias 4.
Reg. 20. v. 7. & Isa. 38. v. 22. quia verosimiliter
dici potest oleum assumptum vt instrumentum
sanitatis. Vnde aliqui, quos secutus Cardinalis
Caietanus, vbi vulgata habet, & sanabant, legen-
dum censuerunt, & sanabat, & ita morbis omni-
bus poterat adhiberi, quod non staret attenta eius
virtute naturali. Neque hoc modo curare, & do-
ctrinam Euangelicam comprobare miraculis in-
decorum erat Apostolicæ dignitati, vt est cla-
rum. Nec miraculorum euidentiæ id obstare po-
terat, vt apertè conuincitur ex eo quod præfatam
amplexus lectionem scribit citatus Cardinalis, sic
enim ille: Vnde apparet, quòd oleo vtebantur ad sa-<marginalia>Card. Ca-|ietanus.</marginalia>
nandum, non ad Sacramentum ministrandum. Appa-
ret quoque quòd statim sequebatur sanitas, alioquin
non fuisset cognita virtus olei sanantis. Sic ille.
Quod ergo oleum commune & vsuale omnibus
notum, pro morbis cunctis adhibitum, statim
omnes sanaret, non poterat non vt miraculum
recognosci. Vbi & addendum vnctionem huius-
modi non fuisse ex abrupto adhibitam, sed Euan-
gelica doctrina præeunte, & notitia Christi, in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0167.jpg/>
@@1@<SE167>152 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>cuius illa virtute fiebant; vnde miraculis non po-
erat debita fides abrogari. Non ergo oleum signi
tantùm rationem habebat, sed instrumenti, & ex
hoc miraculorum erat illustrior multitudo, cùm
viderent homines creaturæ vsibus adeò commu-
nibus seruienti talem diuinitus impartitam fuisse
virtutem.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Quòd si quis contendat oleum verum<marginalia>Mystica in|illo signifi|catio.</marginalia>
& physicum instrumentum non fuisse, dici præ-
tereà potest ex imperio Christi applicitum ob my-
sticam significationem aliquam, pro quo edocti
ab ipso Apostoli, & quam ægrotis illi etiam in-
dicabant. Oleum effusum nomen tuum. Cant. 1. v. 2.
Vt ergo designaretur IESV nomine & virtute
sanitatem conferri, potuit illud adhiberi. Et per
hoc ad alia quædam est obuia solutio, quæ scrip-
tor præfatus accumulat, & eò tendunt, vt euin-
cant Apostolos non ex proprio cerebro reme-
dium prædictum inuexisse, & supponendo instru-
ctionem conuenientem non præcessisse, quam &
ipse commodiorem vnctione asserit proculdubio
futuram, & ita Petrum ea vsum, dum sanaturus
claudum à natiuitate dixit: Argentum & aurum<marginalia>Act. 3. v. 6.</marginalia>
non est mihi: quod autem habeo, hoc tibi do. In no-
mine IESV Christi surge, & ambula. Act. 3. v. 6.
Apud nullum autem Catholicum scriptorem se
legisse Apostolicos sine imperio Christi vnctione
præfata vsos affirmat & ipse, vnde & adducta ex
eadem non vrgere liquet.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Tertiò. Soli Apostoli vnctione prædicta<marginalia>3. ex eo quod|soli Apostoli|vngerent,|nullius esse|roboris de|monstratur.</marginalia>
vsi, & non alij Christiani, qui curationis gratiam
habuerunt: ergo quia ceremonia erat sacra à
Christo instituta, vnde neque Christus ea vsus
legitur, quia quæ ad Sacramenta spectant Apo-
stolis, & eorum successoribus ea administranda
commisit. Respondeo verosimile esse septuaginta
discipulos etiam modo dicto curasse, & fortè
alios. Quòd si soli Apostoli, ita Christo placuit,
sicut & placuit ipsi ea non vti in miraculis, quæ
nullo alio interueniente patrabat. Quamquàm &
ea vsum aliquando si dicamus, non est vnde id
possit improbari, cùm sciamus saliua, & luto vsum
ad eorum patrationem, sicut & manuum mini-
sterio, cùm aut imponebat illas, aut leuabat mor-
tuos, cùm solo posset imperio naturam transmu-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Quartò. Apostoli non sunt in omnium<marginalia>4. item quia|illa non|semper vsi.</marginalia>
ægrotorum curatione vsi vnctione præfata: Nam
Petrus Claudum, de quo nuper, non vnxit, ne-
que mortuos, quos suscitarunt. Petrus quidem
puellam, de qua Act. 9. v. 40. & Paulus adoles-
centem, de quo Act. 20. v. 10. Ergo quia Sacra-
mentalis erat cæremonia, & non commune re-
medium ad sanitatem impartiendam. Respondeo
Apostolos non semper vsos vnctione fuisse, &
præsertim Petrum, qui sola vmbra sanabat ægro-
tos, sed iuxta occurrentes circumstantias. Clau-
dum quidem præfatum modo dicto sanauit: ne-
que enim oraturus in templum ascendens, lenti-
cula, aut lecytho ire debuit onustus (sicut nec
socius Ioannes) futuræ curationis ignarus. Ne-
que credendum illud semper portasse secum, sed
pro re nata, vt afferretur præcepisse: sic enim
euidentius erat miraculum, cùm vterentur allato
ab alijs, quod Christi nomine benedictum ad ta-
lia ac tanta præualeret. Mortuos autem vngi non
ita videbatur opportun&#x0169;, neque id erat à Christo<-P>@@

<-P>in mandatis datum, quia mortui inungi non so-
lent nisi pretiosis vnguentis, neque id vt resur-
gant, sed vt à corruptione aliquandiu præseruen-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Quintò. Quia id quod opponitur, non<marginalia>5. ex solutio-|ne rationum|aduersanti&#x0169;,|quam esse in-|sufficientem|euincitur.</marginalia>
vrget. Apostolos scilicet nondum fuisse Sacer-
dotes, nec tantùm baptizatos vnxisse, nec solos
moribundos, sed omne ægrotorum genus, c&#x0153;cos,
mutos, debiles, & claudos: Sacramentum autem
vnctionis baptizatis & moribundis solùm conferri
potest. Nam potuit qui legem dedit, pro suo ar-
bitrio lege vti. Quia & vt soli Sacerdotes bapti-
zant, nisi aliud necessitas postulat, præceptum est
Christi, qui solos iussit Apostolos baptizare, & ex
illis ipsis vnus D. Paulus affirmat se non ad bapti-
zandum, sed ad Euangelizandum missum esse 1.
Cor. 1. v. 7. & legimus tamen Apostolos antequàm
Sacerdotes facti essent baptizasse. Prætereà sine
fundamento dicitur Apostolos aut non baptiza-
tos, aut omnis generis ægrotos vnxisse sine vllo
discrimine, cùm nullo id scripturæ exemplo pro-
bari possit, & exemplo claudi à Petro curati, de
quo supra, possit probari contrarium.</P>
<P>  Respondeo negando Assumptum, & ad pro-<marginalia>1. ex plurali-|tate dispen-|sationumsine|fundamento.|Et primùm|de Sacerdotij|defectu.</marginalia>
bationem dico admissa prædicta sententia, plures
consequenter esse Christi dispensationes admit-
tendas circa dictum Sacramentum. Prima circa
administrantium sacerdotium. Secunda circa bap-
tizatos, nondum enim baptizatis conferebatur.
Tertia, circa infirmos, cunctis enim sine discrimi-
ne administratum, & non tantum periculoso
morbo obnoxijs fuit. Quarta, circa oleum ab Epi-
scopo non benedictum &c. Vt autem tales ad-
mitti deberent, euidens aliquod debuisset argu-
mentum suffragari, quod tamen in præsenti non
apparet, vnde non bene ad absolutam potentiam
Christi recurritur. Hac enim ratione etiam dici
poterit Apostolos nondum sacerdotes, cùm in
nocte C&#x0153;næ tales facti sint, absoluisse à peccatis,
& nondum Episcopos confirmasse, quia potuit qui
legem dedit, pro suo arbitrio lege vti, vt citatus lo-
quitur scriptor. Hinc etiam docti scriptores pro-<marginalia>Vnde constet|baptizatos|Apostolos|ante Christi|Passionem.</marginalia>
bant Apostolos baptizatos ante Christi Passionem,
quia in nocte dicta Sacramenta Eucharistiæ &
Ordinis susceperunt, quæ iuxta Christi præscrip-
tionem solis possunt baptizatis ministrari. Nec
dici potest Christum sua esse vsum absoluta po-
testate, vt nonnulli censuerunt, qui verum Bap-
tismi Sacramentum solùm post Christi passio-
nem vim habuisse dixerunt, quos magnorum
Auctorum titulo dictus Pater inducit in Ioan. 4.
circa principium §. Quærunt quidam: & magis
in speciali refert in Cap. 3. v. 22. n. 28. & penitus
improbat. Ex quo & in præsenti improbandus
venit circa dictam explicandi rationem. In qua
quod de Baptismo affertur ipso, non vrget, quia
& ille in Euangelio expressus habetur, & negari
fuisse verum Sacramentum iuxta aliquos sine no-
ta nequit; & insuper eius minister non est solus
Sacerdos vt est de fide; & in necessitate admini-
strari sine dispensatione & potest & debet, quæ &
tunc dici potest extitisse, quia alij non erant, ad
quos ratione Sacerdotij administratio pertine-
ret.</P><marginalia>Omnibus|ægrotis adhi-|bitam ab|Apostolis|vnctionem|ostenditur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Contra Secundam autem responsionem
de seruata lege circa baptizatos & moribundos,
est inprimis quòd potestas curandi omnes data<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0168.jpg/>
@@1@<SE168>De tempore institutionis Sacramenti Extremæ vnctionis. 153
<duolan 2><-P>est à Christo sine exceptione vlla, vt constat ex
Matth. 10. v. 8. Infirmos curate, mortuos suscitate,<marginalia>Matth. 10.|v. 8.</marginalia>
leprosos mundate. Cui amplissimæ potestati ait
D. Marcus respondisse effectum curationis, & ita
non de solis moribundis & baptizatis accipiendus.
Quod & conuinci manifestè potest ex eo quòd
miracula talia proptereà faciebant Apostoli, &
facienda volebat Christus, vt medijs illis ij crede-
rent erga quos fiebant, & alij eadem peruidentes,
vnde Baptismi receptionem debebant præcedere.
Pro quo est id, quod citatus scriptor habet ad
præfatum locum Matthæi, sic enim ibi: Docet<marginalia>P. Maldon,</marginalia>
vt data sibi paulò antè potestate miracula faciendi
liberaliter & largiter vtantur, sciens homines vt ait
Hieronymus, rusticanos maiorem miraculis fidem,
quàm verbis facturos esse. Q. d. Ne parcatis miraculis,
facitè quotiescumque ad persuadendum aut necessa-
rium, aut vtile esse iudicabitis. Sic ille. Deinde,<marginalia>Ex primario|Extremæ|vnctionis ef-|fectu vali-|dissimum|argument&#x0169;.</marginalia>
exemplum claudi, quod adducitur, à D. Petro
curati nullius esse momenti iam vidimus, & vr-
gere vlteriùs possumus: Nam quotquod vnge-
bantur oleo, statim sanabantur: Ergo non erat
vnctio sacramentalis. Assumptum est certum, &
Consequentia probatur: Quia Extremæ vnctio-
nis Sacramentum non habet pro primario &
principali effectu corporis sanitatem, sed robur
ad luctam in periculosissimo mortis articulo, vt
Concilium Tridentinum luculenter exponit Ses-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
sione 14. Cap. 3. ex quo illud: Qua infirmus suble-
uatus, & mortis incommoda ac labores leuiùs fert, &
tentationibus dæmonis, calcaneo insidiantis, faciliùs
resistit: & sanitatem corporis interdum, vbi saluti
animæ expedierit, consequitur. Sic illud. Atqui
primarium hunc effectum non experiebantur
curati ab Apostolis, & statim ab adhibita vnctio-
ne sanati, vt est compertum: ergo Sacramenta-
lis non erat.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Habemus ergo ex dictis fundamenta<marginalia>Vt saueat|illud.</marginalia>
præfati scriptoris minimè pro eius placito esse
robusta, ex quorum solutione etiam est contra-
rium efficaciter demonstratum. Et quod de Con-
cilio Tridentino diximus satis est efficax, licet P.
Granadus obluctetur, dum citatæ Seßionis Cap. 1.
ita decernit: Instituta est autem Sacra hæc vnctio<marginalia>Eiusdem|verba.</marginalia>
infirmorum tamquàm verè & propriè Sacramentum
noui Testamenti à Christo Domino nostro, apud Mar-
cum quidem insinuatum, per Iacobum autem Aposto-
lum, ac Domini fratrem fidelibus commendatum ac
promulgatum &c. Vbi quidem insinuationem
tantum agnoscit, seu adumbrationem quamdam.
Quòd si verum Sacramentum recognosceret,
non à solo D. Iacobo commendatum & promul-
gatum assereret, sed ab Apostolis omnibus, qui
eodem vsi sunt, vnde & necessarium fiet per eos-
dem fidelibus commendari, & similiter à Con-
cilio commendatum dici apud Marcum & etiam
promulgatum: nulla enim esse maior com-
mendatio & promulgatio potuit quàm illa,
& vsu, & miraculis frequentissimis compro-
bata.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Hinc est verba Concilij ita ab scriptori-<marginalia>Scriptores|pro eius in-|telligentia,|& assertione|stantes.</marginalia>
bus communiter recepta, qui & Sacramentum à
Diuo Marco, nisi per adumbrationem quamdam,
de qua nuper, significatum inficiantur, vt de
Cardinali Caietano nihil vlteriùs proferamus, qui
ante Concilium & scripsit & mortuus est. Te-
nent ergo</P>@@

<P>  Dominicus Sotus, qui Concilio interfuit in 4.
dict. 23. q. 1. arti. 1.</P>
<P>  Cornelius Iansenius in Concordia Euangelica.<marginalia>Ruardus|Arti. 12.|contra Lu-|therum.</marginalia>
Cap. 55. in fine.</P>
<P>  Ægidius Trullenck Tomo 3. Lib. 5. Cap. vnico
Dub. 1. n. 3.</P>
<P>  Bonacina Tomo 1. Disput. 7. Puncto 1. n. 3.</P>
<P>  Ochagauia de Extrema vnctione q. 1. n. 4.</P>
<P>  Leander à SS. Sacram. Tomo 1. Tractatu 4.<marginalia>Eligius|Bassæus|verb. extre-|ma vnctio.|1 nu. 1. vbi|præter P.|Suarium|adducit Syl-|uium Dom.|Fermosinus|ad Titulum|15. de Sacra|vnctione|Quęst. 1 de|Extrema|vnctione|n. 11.</marginalia>
Disput. 1. q. 4.</P>
<P>  P. Herincx Tomo 4. Disput. 9. nu. 6. Villalobos
Tomo 1. Tract. 10. Difficult. 1. n. 3.</P>
<P>  Machadus Tomo 1. Lib. 3. Tract. 13. Docum. 1.
num. 4.</P>
<P>  Sayrus Lib. 2. de Sacramentis Cap. 2. q. 3. n. 5.</P>
<P>  Ioannes Poncius in Cursu Theologiæ Disput. 47.
q. 1. vers. Ad alteram.</P>
<P>  Ioannes de la Haye in Biblia Maxima Tomo 13.
ad citatum Marci Caput.</P>
<Z><A+1>Et ex Scriptoribus Societatis IESV.</A+1></Z>
<P><INI2>C</INI2>Ardinalis Bellarminus Tomo 3. Lib. 1. de Ex-
trema vnctione Cap. 2. & ipse bellator stre-
nuus aduersus nouiores hæreticos, sicut &</P>
<P>  P. Salmeron Tomo 4. Parte 2. Libri. 4. Tract. 14.
vers. Addit verò. Sicut &</P>
<P>  P. Valentia Tomo 4. Disput. 8. q. 2. Puncto 1.
vers. Marci. &</P>
<P>  P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 39. Sect. 1. §. 1.</P>
<P>  P. Vincentius Regius Lib. 4. Euangelicar. dilu-
cidat. Cap. 17. Theoria 4. pag. 807.</P>
<P>  P. Cornelius in citatum Marci Caput.</P>
<P>  P. Tirinus ibidem.</P>
<P>  P. Stephanus Menochius, ibidem.</P>
<P>  P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 7.
num. 29.</P>
<P>  P. Becanus Cap. 27. q. 1. Conclus. 2.</P>
<P>  P. Martinon Tomo 5. Disput. 65. nu. 8.</P>
<P>  P. Arriaga Tomo 8. Disp. 53. n. 2.</P>
<P>  P. Esperza Tomo 2. Lib. 10. q. 97. nu. 3. vbi ait
ita communiter docere Auctores, & tamquàm
indubitatum supponere.</P>
<P>  P. Palaus Tomo 5. Tract. 26. Disput. vnica. Pun-
cto 1. n. 4.</P>
<P>  P. Coninck Disput. 19. à n. 3.</P>
<P>  P. Layman Lib. 5. Tract. 8. Cap. 1. n. 1.</P>
<P>  P. Henriquez Lib. 3. Cap. 7. n. 4.</P>
<P>  P. Amicus Tomo 9. Disput. 19. nu. 9.</P>
<P>  P. Rhodes Tomo 2. Tract. 12. Sect. 3. §. 1.
Dicto 2.</P>
<P>  P. Bourghesius in Harmonia Euangelica Cap.
56. q. 3.</P>
<P>  P. Gaspar Hurtadus de Sacramentis Tract. de
Extrema vnctione Difficult. 3. vbi ait oppositum
sine fundamento aliquo & vestigio, ac contra
rationem dici.</P>
<P>  P. Escobar de Mendoza in Theologia morali
Tract. 7. n. 63.</P>
<P>  P. Filliucius Tomo 1. Tract. 3. n. 67.</P>
<P>  P. Reginaldus Tomo 2. Tract. 28. nu. 45.</P>
<P>  P. Præpositus Q. vnica de Ext. vnctione n. 2.</P>
<P>  P. Ioannes de Alloza in Alphabeto morali pag.
285. nu. 3.</P>
<P>  Ex quibus habemus Primò immeritò proponi
quasi certum, quod nubes testium tanta, & tam
luculenta repellit. Secundò, non ritè P. Granadum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0169.jpg/>
@@1@<SE169>154 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>suam asseruisse præferendam esse sententiam ex
eo quòd præfatus locus secundùm communem
expositionem ita inueniatur acceptus: non enim
est talis, vt ex dictis relinquitur manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Et fauet quidem apertè D. Thomas in 4.<marginalia>Vt faueat|D. Thom.</marginalia>
dist. 23. q. 1. arti. 1. quæstiun. 3. ad 1. vbi ita scribit:
Ad Primum dicendum, quòd multa Dominus fecit &
dixit, quæ in Euangelijs non continentur. Illa enim
præcipuè curauerunt Euangelistæ tradere, quæ ad ne-
ceßitatem salutis, & Ecclesiæ dispositionem perti-
nent, & ideò potiùs institutionem Baptismi, & P&#x0153;-
nitentiæ, & Eucharistiæ, & Ordinis factam à Christo
narrauerunt, quàm Extremæ vnctionis, vel Confir-
mationis, quæ neque sunt de neceßitate salutis, ne-
que ad dispositionem seu distinctionem Ecclesiæ perti-
nent. Sic S. Doctor, qui loqui non potuit aper-
tiùs. Addit tamen statim in hunc modum scri-
bens: Tamen etiam de olei vnctione fit mentio in
Euangelio Marci 6. vbi dicitur quòd Apostoli oleo vn-
gebant infirmos. Propter quę P. Granadus ait illum<marginalia>Quod obsta-|re videtur|elucidatum.</marginalia>
pro sua esse sententia. Sed verò circa hoc neuti-
quam audiendus. Negauerat S. Doctor absolutè
mentionem huius Sacramenti in Euangelijs ha-
beri. Si ergo illam erat statim concessurus, totus
ille prior discursus nullius momenti fuisse com-
peritur, quandoquidem non poterat casui, de quo
agebatur, adaptari. Breuis & facilis responsio
erat: Ad Primum dicendum, falsum esse assumptum,
nam Marci 6. habetur mentio. Deinde caussa non
factæ mentionis esse dicitur, quòd Sacramentum
hoc non sit de necessitate salutis &c. Atqui eo
non obstante facta est illius mentio: ergo ratio
adducta non erit vera. Prætereà S. Doctor non
ait Extremæ vnctionis factam mentionem, sed de
olei vnctione: cùm tamen si illam intellexisset,
suo nomine debuisset exprimere Sacramentum,
sicut expressit alia. Mens ergo illius est mentio-
nem factam de olei vnctione, vti de quodam Sa-
cramenti huius præambulo, & dispositione, qua
fideles ad Sacramentum vnctione perficiendum,
& post institutionem futuram promulgandum,
disponerentur, & allicerentur, vt benè exposuit
Michael de Palacios in 4. dist. 23. Disputat. 1. &
P. Suarez suprà Sect. 2. n. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Si quæras quando hoc sit institutum Sa-<marginalia>De tempore|institutionis.</marginalia>
cramentum à Christo, si tunc non est, quando
dictam Apostolis iniunxit vnctionem? Respon-
deo non constare, & circa hoc varias scriptorum
esse sententias. Quidam enim in nocte C&#x0153;næ
institutum affirmant: Nonnulli cùm Christus
mystica insufflatione remittendorum peccatorum
tribuit potestatem Ioan. 20. v. 22. & 23. Alij post<marginalia>Ioan. 20.|v. 22. & 23.</marginalia>
resurrectionem quidem sed incerta occasione. Et
hoc verius pro quo P. Tannerus suprà n. 8. citans
P. Suarium Sect. 2. qui tamen in illa n. 5. affirmat
probabiliter (vt ipse loquitur) consummatam in-
stitutionem tunc extitisse, quando & Sacerdo-
tium consummatum, tradita Apostolis à Christo
remittendi peccata potestate, supponens verosi-
militer materiam eius iam anteà designatam. Po-
tuit ergo res ita disponi, vt Christus Apostolis in-
firmorum præcipiens vnctionem, eos de institu-
tione futuri Sacramenti ad altiores effectus eâdem
adhibita præmoneret; cùm autem remittendi
peccata potestatem attribuit, eam ad hoc Sacra-
mentum, aut tunc, aut posteà docuerit pertinere,
sicut & posteà docuit, quæ ad Sacramentum<-P>@@

<-P>P&#x0153;nitentiæ spectant, & Confessionis modum
atque obligationem. Quod autem ita disponi po-
tuit, fuisse etiam dispositum verosimilis persua-
dere potest coniectura.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa formam Sacramenti Extremæ vn-
ctionis notanda quædam, & obser-
uatione digna.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>255.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E illa dictum à me Tomo 2. Problem.<marginalia>Quæ forma|Sacramenti|Ext. vnctio-|nis in Roma-|no Rituali|extet, quæ|falso eidem|adscribatur.</marginalia>
Theologicor. Sect. 30. Problem. 6. & in
Thesauro. Tomo 2. Tit. 12. num. 364. &
seqq. & in Addition. n. 124. Hic autem occurrit
à Dom. Quitensi hanc proponi Lib. 3. Tract. 7.
in Prologo nu. 11. Per istam sanctam vnctionem,
& suam pijßimam misericordiā, indulgeat tibi Deus
quidquid peccasti per visum, auditum &c. In nomine
Patris, & Filij, & Spiritus sancti.</P>
<P>  Qui & asserit ita haberi in Manuali Romano;
licet vltima verba non sint de præcepto, iuxta
Dianam Parte 3. Tract. 4. Resol. 75. (corrige 175.)
P. Filliucio (Tomo 1. Tract. 3. num. 86.) Bassæo
verb. Extrema vnctio (scilicet 1. nu. 8. ex quibus
tamen solus Diana sic ait: Verba formæ huius
Sacramenti sunt ista: Per istam sanctam vnctionem
&c. Nullus autem in Manuali Romano eam
asserit contineri, neque verè potuit ita pronun-
tiari: sic enim in illo: Per istam sanctam vnctio-
nem {+}. & suam pijßimam misericordiam, indul-
geat tibi Dominus quidquid per visum deliquisti.
Amen. & ad eumdem modum in alijs. Et quidem
vltima illa verba, In nomine &c. non videtur addi
conuenienter posse, quia sensum reddere constat
incommodum. Cùm enim dicitur Indulgeat tibi
Dominus, de SS. Trinitate est sermo, vt dixi Pro-
blemate citato: Trinitas autem non indulget aut
parcit in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti,
cùm ipsi Pater, Filius, & Spiritus sanctus sint,
qui parcunt & indulgent, neque cùm de illis est
sermo, talis deprecandi modus ab Ecclesia solet
adhiberi. Erit autem tolerabile, si post vltima
verba formæ sit punctum. Et statim dicatur: In
nomine Patris &c. tunc enim tantùm videtur
significari administrationem talem fieri cum in-
uocatione SS. Trinitatis. Quia verò plures erunt,
qui non ita ad pronuntiationem & distinctionem
aduertant, talia sunt verba penitus excludenda,
& nisi bona fides excuset, non leuiter in eo pec-
cari poterit, quia & error admisceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Circa particulam autem Amen, obserua-<marginalia>Amen cur|speciale in|forma illius.</marginalia>
tione dignum est, inualuisse abusum, vt illa non
ab vngente Sacerdote, sed à ministro aut adstan-
tibus proferatur, cùm tamen à Sacerdote profe-
renda, & maius in eo mysterium sit, quam com-
muniter iudicetur. Sacramentum enim hoc ex
singulari eius institutione, magis quàm quoduis
aliud, deprecatiuam formam exigit, vnde & Amen
adiungitur, quæ deprecatiua vox est, idem signi-
ficans quod Fiat, de quo dictum à me in Epitha-
lamio n. 949. & ita contingere potest, vt ad for-
mæ substantiam spectet, & illam compleat: si vi-
delicet verba antecedentia vnctionibus respon-
dentia non præseferant inuocationem; vt aliquæ,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0170.jpg/>
@@1@<SE170>De forma Extremæ vnctionis. 155
<duolan 2><-P>de quibus Doctores cum diuersitate disputant
sententiarum, & nos Problemate citato. Tunc
enim cùm prædicta particula sensum deprecatio-
ne consummet, id omne habet forma, quod est
ad Sacramenti substantiam requisitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Hinc est nullius Sacramenti formæ par-<marginalia>Quid circa|alia Sacra-|menta.</marginalia>
ticulam præfatam adiungi, nisi illi, de qua loqui-
mur. In forma quidem Baptismi iam pridem
adhibita, vt habetur in Cap. Si quis, de Baptis-
mo, quod est Alexandri III. pro quo videri po-
test P. Comitolus Lib. 1. Respons. Quæstio. 9. Sed
iam est illa subtracta, vt videri in Romano Ri-
tuali potest. In Confirmatione item: licet enim
post formam sequatur. Amen, illud tamen à Pon-
tifice non dicitur, sed à ministris. In Tonsuræ, &
trium priorum minorum Ordinatione non extat.
In Acolythatu apponitur, sed per modum respon-
sionis, & idem est in Maioribus, atque Episcopi
consecratione, vt legenti constabit. De Eucha-
ristia res est clara, sicut & de Matrimonio. In
Sacramento autem P&#x0153;nitentiæ Sacramento ad-
hiberi, sed ex ratione speciali potest, quia absolu-
tionem oratio præcedit sacerdotis, & etiam ex
antiquissimo Ecclesiæ vsu subsequitur, vt tradi-
tur à Concilio Tridentino Seßione 14. Cap. 3. ibi:<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Quibus quidem de Ecclesiæ sanctæ more preces lauda-
biliter adiunguntur. Quæ quidem preces in Ro-
mano habentur Rituali, & forma absolutionis
ista: Ego te absoluo à peccatis tuis in nomine Patris<marginalia>Rituale Ro-|manum.</marginalia>
& Filij, & Spiritus sancti. Amen. Stat ergo esse in
forma Extremæ vnctionis specialem titulum, ob
quem sit præfata particula adiungenda, & ita à
Sacerdote proferenda. In quo quidem Manuele
Indicum, de quo agimus, defectum patitur, quia
sine illa in ipso forma proponitur, quam vocat
orationem; vnde immerito in eo dicitur esse
iuxta ordinem S. Romanæ Ecclesiæ, pro qua &
alia statim.</P>
<Z><A+1>De forma in Manuali Indico pro-
posita.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>258.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ad preces attinet, aliqua est à<marginalia>Ritus specia-|lis Indici|Manualis|explosus.</marginalia>
Romano Rituali diuersitas: sed & il-
lud valde speciale, quod intincto pollice in Oleo
sancto oratio illa dicenda à sacerdote præscribitur,
quæ iuxta Romanum debet intinctionem præce-
dere, scilicet: In nomine Patris &c. extinguatur
in te &c. In quo quidem illud videtur absurdum,
quod veluti pars formæ oratio prædicta videatur
adhiberi. Cùm enim ad primarium effectum
huius Sacramenti spectet robur pro lucta contra
diabolicas insidias, de quo nu. 250. & id in ora-
tione dicta habeatur expressum, cum inuocatione
SSS. Trinitatis, assumpta iam huius sacramenti
materia, oleo scilicet sancto, ad formæ videtur
substantiam pertinere. Quòd autem id stare ne-<marginalia>Forma ex|Concilijs, &|Romano|Rituali.</marginalia>
queat, est sanè certissimum ex Rituali Romano,
vbi post orationem præfatam ita dicitur: Deinde
intincto pollice in Oleo sancto, in modum Crucis vn-
git infirmum in partibus hic subscriptis, aptando pro-
prio loco verba formæ. Et quod plus est, Concilium
Tridentinum Seßione 14. Cap. 1. ibi: Formam
deinde esse verba illa: Per istam vnctionem &c. Pro
quo & præcesserat Florentinum. Cum autem<marginalia>Nō benè dici|insinuatam|à Tridentino.</marginalia>
adeò expressè Concilium Tridentinum id statuat,
miror P. Præpositum Quæst. vnica de hoc Sacra-<-P>@@

<-P>mento n. 24. asserere hoc ab illo insinuatum: cùm
insinuare non sit apertè demonstrare, iuxta id
quod habet ipse n. 2. vbi de insinuato hoc Sacra-
mento Marci 6. iuxta eiusdem Concilij decre-
tum, de quo Sect. præced.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> In vnctione oris est aliquid etiam spe-<marginalia>Circa for-|mam pro|vnctione oris|quid in Ma-|nuali Indico|improban-|dum.</marginalia>
ciale in eodem Manuali, sic enim ibi: Per istam
sanctam vnctionem, & suam pijßimam misericor-
diam, parcat tibi Deus quidquid peccasti per linguam
vel os. Quæ quidem forma videtur incongrua.
In Romano sic: Quidquid per gustum & locutio-
nem deliquisti. Gustus ergo & locutionis peccata
in priori illa debent intelligi de signata. Cùm au-
tem non exprimentur, vnum illorum superfluè
additum; ad tacitam enim intelligentiam sufficit
sine altero. Dum enim dicitur Per linguam gustus
& locutio designantur, quæ sunt linguæ delicta;
vnde quòd os insuper apponitur, sine vlla neces-
sitate aut vtilitate fit. Deinde oris peccata sunt
gustus & locutio, quando inordinatio in eisdem
inuenitur: ergo absque fructu vllo linguæ pec-
cata adiunguntur. Si dicas posse alia oris esse de-
licta, vt morsus, iniuriosa consputatio, & gestus.
Contra est, sequi ex eo formam in Romano Ri-
tuali propositam esse diminutam, quia in eaoris
peccata à locutione & gustu diuersa non indi-
cantur. Pedum etiam vnctionis forma eumdem
defectum patietur, siquidem præter gressum aut
incessum alia esse eorum peccata possunt, in sal-
tibus turpibus, percussione aliorum &c. Et simi-
liter in manibus, quarum & esse delicta possunt
non pertinentia ad tactum: moueri enim possunt
ad prouocandos alios ad inhonestum aliquid,
conspici cum damnabili voluptate &c. Vnctiones<marginalia>Ad omnia|peccata vn-|ctiones sen-|suum exten-|duntur.</marginalia>
ergo ita adhibentur, vt præcipuas partium, quæ
vnguntur, indicent actiones: neque proptereà
peccata alia sine sacramentali subsidio relinquun-
tur, sicut neque peccata interna, quia ad omnia
sacramenti virtus extenditur, cùm à sensibus
suam trahere soleant originem, nihil enim, iuxta
Philosophum, est in intellectu, quod priùs non
fuerit in sensu. Et ita in casu nostro graues scrip-
tores obseruant, de quo & nos citato Thesauri
loco num. 365. Non ergo est forma talis vlteriùs
assumenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Et dubitari quidem potest an sit illa suf-<marginalia>Prædicti Ma-|nualis forma|an sufficiens.</marginalia>
ficiens, iuxta ea, quæ dixi citato loco Thesauri nu.
366. & 367. vbi ex Concilio Florentino ostendi
in forma huiusmodi gustum & locutionem de-
bere exprimi. Iuxta dicta non solum ibi, sed etiam
n. 359. per errorem typographi. 369. Mihi au-
tem in his materijs securam esse tenendam viam,
& placuit iam olim, semperque placebit. Et gra-
uissimi quidem scriptores formas antiquitatis ve-
neratione firmatas huius sacramenti diuersis in
Ecclesijs insufficientes non verentur asserere, de
quo dictum Problem. 6. citato. Et licet id non ad-
miserim in casibus, de quibus ibi, nescio an quod
in defensionem adductum, casui præsenti valeat
applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> In pedum vnctione sic habetur: Per istam<marginalia>Circa pedum|vnctionem|quid impro-|bandum in|illo.</marginalia>
sanctam &c. parcat tibi Deus quidquid peccasti per
incessum pedum. In Romano, Per gressum. Et hoc
aptissimum, quia in priori obstare Primò potest
incessum iuxta Grammaticæ peritissimos, non est
vtcumque ambulare, sed cum fastu & pompa,
iuxta Virgilianum illud 1. Æneid. Ast ego, quæ<-P></duolan 2>

@0@<filename:W0001-D-0171.jpg/>
@@1@<SE171>156 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XVII.
<duolan 2><-P>diuûm incedo regina, Iouisque & soror & coniux.
vbi Iuno loquitur. Non sunt autem sola huius-
modi pedum peccata, sed frequentiora alia, quæ
incessu committuntur. Si autem incessus idem
quod gressus sit, sicut incedere idem quòd am-
bulare, iuxta doctos in arte, & communem vsum,
de quo in scriptura sæpiùs, & modò sit satis illud
1. reg. 17. v. 39. C&#x0153;pit tentare (Dauid) si armatus
posset incedere. Et inferius. Non possum sic ince-
dere. Si inquam incessus hoc modo sumatur, pe-
dum superfluit expressio, quia gradi & incedere
solis pedibus potest: sicut superflueret si dicere-
tur, Per visum oculorum, per auditum aurium &c.
Vnde numquam in consueto loquendi modo ex-
pressio talis auditur, nisi ad significandum aliquem
pedibus iter agere, non equo aut curru, alioue
commodiori ritu. Vnde in Romano Rituali solus
gressus appositus.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Vbi difficultas circa hoc occurrit, an sci-<marginalia>An sufficiens|illa secun-|dùm se to|tam.</marginalia>
licet forma prædicta sit sufficiens ad effectum sa-
cramenti, si sacerdos administrans non habeat in-
tentionem perficiendi illud solo verbo incessum,
sed illam ad pedum etiam expressionem exten-
dat. Vbi similis esse videtur quæstio ei, de qua
dictum Problemate 5. circa formam absolutionis,
quæ cùm stare queat verbis illis, Ego te absoluo,<marginalia>Quid de for|ma absolu|tionis.</marginalia>
dubium est an suspendi effectus possit, donec ad-
datur A peccatis tuis, aut etiam In nomine Patris
&c. de quo præsertim à nobis citato actum loco.
Post quæ P. Arriaga Tomo 8. Disput. 49. Sect. 5.<marginalia>P. Arriaga|vt obstet|veriori reso-|lutioni.</marginalia>
visus, qui contra P. Vasquez absolutè contendit,
positis verbis pro forma sufficientibus, quidquid
additum fuerit non posse ad eius substantiam per-
tinere, neque effectum suspendi, etiamsi intentio
proferentis ad illa porrigatur, nec velit absolutio-
nem stare, nisi finita prolatione. Contrarium au-
tem circa integram formam, vt in Rituali Ro-
mano proponitur, vti probabile sumus amplexi
citato Problemate 5. quod & loquens de verbis,
A peccatis tuis tenet P. Herincx Tomo 4. Tract. 4.
Disput. 1. num. 27. & quidem proferentem hanc
formam cum intentione non absoluendi nisi per-
fecta prolatione, re ipsa non absoluere, non vide-
tur probabile. Quod tamen sequeretur, iuxta ci-<marginalia>Contra illum|arguitur.</marginalia>
tatum dicendi modum: licet enim priora verba
sufficiant, scilicet Absoluo te, deest tamen intentio,
vnde si posteriora ad formæ substantiam non spe-
ctent, absolutio non stabit. Ratio autem est, quia
verba illa, quæ adduntur, mera expressio sunt
præcedentium, & potest sacerdos nolle absoluere,
sine eorum expressione, quæ in prioribus conti-
nentur, quandoquidem non variatur sensus: ex
quo fit vt expressio talis si antecedenter se ha-
beat, ad formam spectet, vt si quis dicat: Ego à
peccatis tuis te absoluo. Et licet pronomen Ego ne-
cessarium non sit, eo quòd in verbo contineatur,
si tamen præponatur, aut postponatur verbo, ad
formam spectat, vt citatus Pater admittit, cùm
præponitur, neque negare potest, si postponatur,
vt si quis dicat: Absoluo ego te. Sicut & admittit
quod est dictum de præmissa peccatorum expres-
sione. Et sanè inuerosimile prorsus apparet vt
hæc vera forma sit secundum integrum sensum:
Ego à peccatis tuis te absoluo; non tamen ista, quæ
aptior & accommodatior: Ego te absoluo à pecca-
tis tuis.<marginalia>Illius obie-|ctiones.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Sed arguit ille ex pluribus absolutionis<-P>@@

<-P>formulis, quæ expressionem continent, & tamen
quæ adduntur verba, ad substantiam non spe-
ctant, scilicet: Absoluo te à peccatis tuis ego. Vbi
Ego dici nequit nisi improbabiliter ad substan-
tiam formæ pertinere. Ego absoluo à peccatis tuis
te Petrum. vbi To Petrum expressio est, sed formam
non integrat. Absoluo te à peccatis tuis, duabus for-
nicationibus, tribus iuramentis falsis: quæ quidem
Confessus p&#x0153;nitens, & expressio mera sunt eo-
rum, quæ peccatorum nomine fuerant intelle-
cta. Quæ tamen non vrgent. Ad Primum enim<marginalia>Diluuntur|Ad Primam.</marginalia>
dici potest non esse improbabile, vt asseritur, pro-
nomen Ego formam integrare, cùm eamdem vim
habeat in principio ac in fine, sicut & in medio,
vt est innegabile, si quis dicat, vt supra, Absoluo
ego te. & etiam, A peccatis ego tuis te absoluo. A
peccatis tuis absoluo ego te. Te à peccatis tuis ego ab-
soluo. Quis autem non videt inter Absoluo ego,
aut, Ego absoluo non apparere fundamentum ad
substantialis formæ variationem. Dici etiam pos-
set quando pronomen in fine additur modo dicto,
iam præcedere perfectam & expressam formæ
significationem, ita vt illud nullum possit pecu-
liarem effectum habere, quod secus accidit in
forma, de qua agimus, cùm sine illa non sint ex-
pressa peccata. Ad Secundum congrua est respon-<marginalia>Ad Secun-|dam.</marginalia>
sio, si dicamus, nomen tantùm esse, quod addi-
tur, & non expressionem personæ: pronomen
enim Te hoc determinatum indicat indiuiduum:
vnde cùm dicitur Petrum, perinde est ac si dice-
retur, Te, qui vocaris Petrus. Nomen autem ad
substantiam formæ non spectat. Quamquàm op-
positum non videatur improbabile, quia Petrus
pars formæ esse potest, si dicatur, Ego te Petrum
absoluo, aut, Te Petrum ego absoluo, & sic aliàs. Et
idem est si quis absolueret Regem, & eodem mo-
do titulum collocaret. Ad Tertium dico non licere<marginalia>Ad Tertiam.</marginalia>
modum illum absoluendi, quia peccata per par-
tes non remittuntur. Posset autem aliquando
forma cum expressione constare, si videlicet quis
duo esset, aut plura eiusdem generis peccata con-
fessus, tunc enim posset sic Confessarius absolue-
re, Ego te absoluo à tuis iuramentis. Quòd si ver-
bum Absoluo postponatur, omnia in specie pecca-
ta præmissa formæ substantiam non lædunt, li-
cet minimè sit modus ille absoluendi conue-
niens.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo videtur dicendum in casu<marginalia>Quid pro|casu quæstio-|nis præsentis.|Et primò|quid videa-|tur formæ|valori ob-|stare.</marginalia>
nostro, cùm dicitur Per incessum pedum non ha-
bere Sacramentum specialem suum effectum, nisi
peracta vtriusque nominis prolatione, si talis sit
illud administrantis intentio. Contra quod tamen
esse potest illud Pedum non esse expressionem
eius, quod in significatione nominis Incessus con-
tinetur, sed instrumenti huiusmodi actionis, sicut
lingua & dentes instrumentum sunt manduca-
tionis, nec tamen in manducationis nomine con-
tenta dici possunt. Item licet aliquid possit ad
expressionem pertinere, si tamen illud, de quo
agitur, ex se notum sit, & iuxta receptum lo-
quendi modum id, quod additur, vt impertinens
habeatur, non censetur expressiuum, & de quo
ratio habenda sit. Sic qui enumerando sensus di-
ceret esse quinque, scilicet visum oculorum, au-
ditum aurium, olfactum narium, vt impertinens
rideretur. Et qui de filio naturali loquens diceret
habere patrem N. qui genuit eum; aut de vxo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0172.jpg/>
@@1@<SE172>De forma Extremæ vnctionis. 157
<duolan 2><-P>rato habere vxorem, matrimonio iunctam, aut
de maritata habere maritum, cum quo contraxit,
& sic de alijs. Ita autem in præsenti contingere
perspicuum est, vnde non videtur additio Pedum
ad substantiam formæ pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Nihilominus non videntur ista apertè<marginalia>Quid etiam|pro illa fa-|ciat, vbi &|de vnctioni-|bus alijs.</marginalia>
conuincere, vt oppositum debeat penitus impro-
bari, si videlicet intentio administrantis ad inte-
gram formam dirigatur. Nam licet additio vi-
deatur superflua, pertinere tamen ad formam
potest, si prolatio pedum præmittatur sic: Quid-
quid per pedum incessum &c. Vt autem num. ante
præced. dicebamus, quod verbum aliquod præ-
ponatur aut postponatur, non videtur ad substan-
tiale discrimen constituendum in forma suffice-
re, & idem est de vnctione sensuum, si quis di-
cat, Quidquid per oculorum visum &c. Et sic de
alijs. Et potest aliqualis reddiratio, cur fuerint
pedes expressi, vt scilicet in forma exprimeretur
ea pars, in qua vnctio fit, sicut in visu, auditu,
odoratu, & gustu. In vnctione autem manuum
non illæ expressæ, quia tactus in illis solis non re-
sidet, sed in toto corpore, licet in illis sit præci-
puum & frequentiùs sensus huius exercitium: si
autem exprimerentur, idem de illis, quod de alijs
dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Sed quid si verbum Incessum varietur,<marginalia>De muta-|tione speciali|incensi pro|incessu.</marginalia>
dicaturque, vt ego aliquando in Hospitali quo-
dam audiui, Per incensum pedum. Videtur sanè
mutatio substantialis, quia variatur sensus: incen-
sum enim alterius significationis est, ab Incendo
scilicet, & solet etiam pro thure sumi. Quando
autem variatur sensus, Sacramentum nullum est,
vt communiter scriptores tradunt, cum D. Tho-
ma 3. p. q. 60. arti. 7. ad 3. vbi videri potest P.
Præpositus num. 65. Secus esset, si quis inten-
dens id dicere quod in forma habetur, non posset
verbum illud congruè pronuntiare. Minùs autem
variaretur sensus, si diceret Per Inscensum à verbo<marginalia>De alia item|ex voce In-|scensus.</marginalia>
Inscendo, quod idem est ac supra ascendo & sicut
à verbo Ascendo dicitur Ascensus, ita ab Inscendo
Inscensus. Minor inquam esset variatio, quia verè
incessum designaret, sed limitata significatione.
Vnde existimare aliquis posset habere affectum
circa determinata illa peccata, quæ quis per inor-
dinatum inscensum commisisset. Sed certè cùm
forma non sit cum vllis limitationibus instituta,
neque Sacerdotum arbitrio id sit à Christo reli-
ctum, non videtur vllo pacto talis philosophandi
modus admittendus. Ex periculo autem muta-
tionum talium videtur forma prædicta etiam ex-
plodenda, quod quidem in forma à Romana Ec-
clesia proposita minimè reperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Iuuat autem ex docto scriptore id, quod<marginalia>Mutationis|formæ exem-|plum pro|confirmatio-|ne asserti|præcedentis.|Antonius|de Moure.</marginalia>
nuper est dictum, comprobasse. Is est Antonius
Fernandes de Moure in Examine Theologiæ mora-
lis Parte 3. Cap. 10. Quæst. & num. 6. vbi ita scri-
bit: Solebam perpetuò comitari Coadiutorem quem-
dam (dum scilicet esset Parochus) cùm ad infirmos
hoc Sacramentum deferebat. Bis & ter aduerti illum
in proferenda forma propter similitudinem soni, &
inscitiam Latinitatis, pro verbo Deliquisti dicere
Dereliquisti. C&#x0153;pi mecum impensiùs cogitare an ita
proferret; attentiùs aduerti aures, ita proferre illum
solitum comprehendi. Rogaui hominem an ita se res
haberet, affirmauit. Fateor dolui vehementer, quo-<-P>@@

<-P>niam incidi in scrupulum non contemnendum an
omnia ante acta Sacramenta Extremæ huius vnctio-
nis, & sæpè sæpius neceßitatis ad comparandam gra-
tiam & salutem, rectè fierent. Illa enim mutatio ita
est in sono, vt arbitrer esse etiam in sensu, sunt enim
distinctißima verba, & ideò si quis dicat: Per istam
sanctam vnctionem, & suam pijßimam misericor-
diam parcat tibi Deus quidquid oculorum vitio dere-
liquisti, non faciet Sacramentum. Ratio est quia bona
intentio sola ministri non facit Sacramentum absque
vera materia & forma, vt manifestißimum est. Hæc
ille, similia profectò dicturus, si Coadiutorem
loco incessus deprehendisset incensum proferen-
tem.</P>
<Z><A+1>Additio circa formam aliam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>268.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ræmiserat citatus scriptor Quæst. & nu.<marginalia>Apud cita-|tum Aucto-|rem illa.</marginalia>
3. formam huius Sacramenti esse hanc:
Per istam sanctam vnctionem, & suam pijßimam
misericordiam, parcat (vel indulgeat) tibi Deus
quidquid oculorum vitio (vel, Per visum) deliquisti.
Dum autem verba illa Indulgeat, & Per visum,
parenthesi includit, videtur innuere in Manuali
pro regione illa non fuisse talia in vsu, sed alia ab
eodem exhibita. Addit autem Quæs. & num. 7.
id quod de oculis dictum est, in partibus alijs
corporis similiter faciendum, vt scilicet verba,
quæ partes significant, proferantur, scilicet aures,
nares, os, manus, pedes, renes. Dicendum ergo
iuxta hæc, Quidquid peccasti aurium vitio, & sic
de alijs. Et quidem non videtur negandum verba
prædicta in vnctione partium aliquarum esse suf-
ficientia, quidquid de licita administratione sit,
stante obligatione seruandi ritum à Romana Ec-<marginalia>Quid in ipsa|improban-|dum.</marginalia>
clesia præscriptum: non ita circa omnes. Nam
circa os non fit expressio locutionis, quam Con-
cilium Florentinum apposuit simul cum gustu,
de quo & num. 259. Item circa manus: dum
enim dicitur, Quidquid manuum vitio deliquisti:
non videtur integrè significatus sacramenti huius
effectus, licet, vt diximus num. 265. manus vn-
gantur vti partes præcipuæ, in quibus sensus ta-
ctus suum habet principatum: verba autem non
determinant singularem erga illas effectum, sed
generalem, dum dicitur, Quidquid per tactum de-
liquisti totius inquam corporis, in quo residet.
Non ergo videtur talis administrandi modus reci-
piendus. Sicut neque id, quod ibidem addit, in
feminis scilicet non vngendos renes, propter ho-
nestatem, sed pectus. Quod quidem Romanum
Rituale reprobat, de quo & nos in Thesauro
citato Tit. 12. num. 358. Excusandus autem Au-
ctor, quia cùm scribebat, nondum erat illud
editum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0173.jpg/>
@@1@<SE173>158 Auctarij Indici. Pars VI Sectio XVIII.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa capacitatem in Indis pro Extre-
mæ vnctionis susceptione requisita,
& nonnulla alia circa ipsos, alios-
que.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>269.</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Ectè adnotat Dom. Quitensis Lib. 3.<marginalia>Indus ex eo|quod petat|Extremam|vnctionem|capacem|probari vt|probet|D. Quiten.</marginalia>
Tract. 7. Seßione 1. Indos erga exter-
nas cæremonias vehementer affici, &
oportere Sacramentum hoc recepturos circa illos
specialiter instrui, ne puram esse cæremoniam
existiment, & vt talem petant, sicut sacros cine-
res, aut ramos in Dominica Palmarum. Si enim
ita accidat, Sacramentum non stabit, licet Paro-
chus illud intendat conficere; quia ex parte re-
cipientis deficit voluntas receptionis, cùm desit
& notitia. Si tamen peteret, & nesciret Parochus
an vt cæremoniale aliquid, an verò vt Sacramen-
tum, ad illud conferendum asserit obligari. Vt
enim asserunt P. Suarez Tomo 4. Sect. 1. num. 1.
Filliucius, & Nauarrus, & est apud Doctores
commune, semper debet præsumi, vbi oppositum
non constat, petentem Sacramentum esse dispo-
situm ad illius receptionem, atque illius capa-
cem.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Sed certè generalis illa doctrina, cum<marginalia>Illius non|approbatur|assertio.</marginalia>
confusa Auctorum citatione, non videtur posse
Indis conuenienter applicari, in quibus pro rebus
sacris, & adeò sacris, vti sunt Sacramenta, præ-
sumptio dicta non militat, vnde opus est instru-
ctionem specialem adhibere. Et quidem Docto-
res, cùm de præsumptione circa petentes agunt,
de fidelibus loquuntur, apud quos regulariter lo-
quendo, notitia sufficiens Sacramentorum habe-
tur, ex qua, vrgente vtilitate, aut necessitate, ad
postulandum excitantur. Et Nauarrus quidem
nihil habet citato loco, quod ad rem faciat, Et ex
P. Filliucio nihil pro casu producitur. Si quid
autem ex P. Suario adduci potest, dum Disputa-
tio non citatur, illud est, quod habet citato Tomo
Disput. 42. Sect. 1. num. 1. vbi ita scribit: Generale<marginalia>Dubio ex-|ante confe-|tenda sub|conditione.</marginalia>
enim omnibus Sacramentis est, vt in casibus dubijs
poßint hoc modo ministrari: nam per adiunctam con-
ditionem tollitur omne periculum irrogandi iniuriam
Sacramento: & ministrando Sacramentum illo mo-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
do, vitatur periculum priuandi proximum magno sub-
sidio, & remedio suæ salutis, cuius fortassè adhuc
capax est: ideôque in hac doctrina omnes Summistæ
& Theologi conueniunt. Sic ille, de eo locutus, de
quo dubitatur an sit mortuus, qui scilicet fidelis,
& apud fideles, quia non potest veritas omninò
explorari, aut meritò timetur, an dum exploratur
veritas, moriatur. Tunc enim asserit dari posse &
debere hoc Sacramentum sub conditione aut ver-
bis expressa, aut mente concepta, Si non es mor-
tuus. Id quod etiam faciendum Rituale Roma-
num iniungit. Ex quo quidem, si pariformiter
discurrendum est, Indo petente Extremam vn-
ctionem, si non sit dictum periculum, eius est ex-
ploranda capacitas.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Stare enim potest in illis, id quod in pue-<marginalia>Indi more|puerorum|tractandi.</marginalia>
ris nondum vsum rationis adeptis, qui in scholis,<-P>@@

<-P>& legere pariter ac doctrinam Christianam ad-
discunt, & memoriter septem sacramenta decan-
tant, quorum tamen nequeunt proprium formare
conceptum. Vnde & contingere potest vt sep-
tennio expleto, si in grauem morbum incidant,
hoc Sacramentum petant. Quod tamen illis nisi
explorata priùs capacitate non est administran-
dum. Et Indos quidem more puerorum tractan-
dos censent multi, experientia magistra, qui mul-
toties sciunt Ecclesiam præcipere vt audiant Mis-
sam, communicent, ne vescantur carnibus diebus
prohibitis, &c. id tamen apprehensione imper-
fecta, vnde in illis cessat præceptorum obligatio,
vt obseruat præfatus Dominus Lib. 1. Tract. 4.<marginalia>Quid circa|præceptorum|obligatio-|nem.</marginalia>
Seßione 1. nu. 8. & 9. vbi & discretum Parochum
exploraturum ait gradum vsus rationis Indorum,
iuxta regulas, quas circa hoc Doctores tradunt,
qui eius prudenti iudicio remittendum contestan-
tur. Videtur ergo ex dictis iam id haberi, quod
contendimus, cum iudicio Confessarij generali-
ter Indorum capacitas exploranda remittatur. Et
experimento frequenti notum illud, Indos, dum
ebrij sunt, ebrietate, quæ nec furentes reddat, nec
caducos, sed placidos, & iocosos, ad Sacerdotes
accedentes de geniculis Confessionem petere, vt
ex hoc inferamus indicio, petitionem in rebus
hisce sacerrimis non arguere præsentaneam ca-
pacitatem, ita vt locum habere possit id, quod
aliàs dictum à D. Ambrosio Lib. 7. in Lucam,<marginalia>D. Ambros.</marginalia>
circa Cap. 15. Ipse certè se iudicauit idoneum, qui
poposcit.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Ex quo fit neque id videri sufficiens,<marginalia>Aliud, quod|pro sufficien-|tia asseritur,|non tale|ostenditur.</marginalia>
quod additur ab Scriptore præfato num. 6. & 7.
citatæ Seßion. 1. scilicet in similibus casibus debe-
re Parochum monere infirmum post admini-
stratam P&#x0153;nitentiam, & Eucharistiam aliud su-
peresse sacramentum, scilicet Extremam vnctio-
nem, quod infirmis confertur in mortis periculo
constitutis. Tunc enim si infirmus illud petat,
iam Parochus dubio expulso agnoscit illum esse
dispositum, vnde sine scrupulo potest illud ipsi
conferre, vt Cæremoniale Romanum aduertit.
Quòd si dubitet, debet tunc sub conditione vn-
gere dicens, sicut in alijs sacramentis: Si capax es,
Per istam sanctam vnctionem &c. Non inquam
videtur sufficiens, quia cùm dicatur monendum
esse infirmum de alio, quod supersit, sacramento,
supponitur illius notitiam non habere, quæ qui-
dem breuissimo illo verborum contextu non po-
terit comparari. Deinde tali petitione non ob-
stante asseritur Parochum circa capacitatem du-
bium esse posse, etiamsi infirmus alia sacramenta
receperit: ergo talis petitio non est sufficiens ca-
pacitatis argumentum. Quod autem attinet ad
monitum illud Cæremonialis Romani, quo de-
poni potest scrupulus, est quidem satis opportu-
num, in Rituali autem Pauli V. non extans, nec
ad scrupulum omnem excutiendum sufficit, in ijs,
de quibus agimus. Quamuis ad securam admini-<marginalia>Quid videa|tur sufficere.</marginalia>
strationem videatur sufficere, vt Indus Cæremo-
niam illam sacram, vti rem ad peccatorum re-
missionem, & iuuamen contra diabolum, & pe-
ricula mortis à Christo institutam apprehen-
dat: & ad dolorem de peccatis excitandus, etiam
si dudum Confessus, vt securior reddatur effe-
ctus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0174.jpg/>
@@1@<SE174>De capacitate ad Extremam vnctionem necessaria. 159
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> An vngendi Indi, qui statim post Bap-<marginalia>Indi post|Baptismum|an vngendi|sipericulosè|agrotent.</marginalia>
tismum in grauem morbum incidunt, tractat
idem qui suprà Seßione 2. & affirmat contra ali-
quos, in quo & ego nullam difficultatem inue-
nio, si tempus effluxit aliquod, in quo insidiari
calcaneo diabolus potuit, & culpabile aliquid ad-
misceri. Præterquàm quòd etiam secluso ad
peccatum respectu, potest Sacramentum hoc
suum præstare primarium effectum, Licet id ne-
get Cardinalis Lugo Disp. 13. de P&#x0153;nit. num. 81.
de quo dictum n. 250. in lucta contradiabolum,
periculis aliunde etiam incurrentibus, & victoria
difficultatum in obeunda morte, pro qua pecu-
liari opus est robore. Et ita Beatissimam Virgi-<marginalia>B Virgo Ex-|tremam|vnctionem|suscepit.</marginalia>
nem illud suscepisse affirmat cum multis P. Sua-
rez suprà Disput. 42. citata Sect. 2. n. 10. & Tomo 2.
in 3. p. Disput. 18. Sect. 3. Pro quo & P. Arriaga
Tomo 8. Disput. 53. n. 40. & seqq. vbi, vt saluari
possit veritas formæ duplicem dicendi modum<marginalia>Veritas for-|mæ vt stare|potuit.</marginalia>
adducit. Prior est ab Apostolis aliam vsurpatam
formam, in qua de peccatis nihil; hanc enim
formam in indiuiduo, qua vtitur Ecclesia, proba-
bilissimum existimat ab illa esse determinatam,
de quo & nos Tomo 2. Problematum Theolog.
n. 1289. Quod & roborari potest ex ibidem di-
ctis Problem. 6. de forma Ambrosiana, & Vene-
ta, in quibus de peccato nihil. Sic habet prior:
Vngo te oleo Sanctificato, vt more militis præparatus
ad certamen, ae&#x0308;reas valeas superare potestates. Ve-
neta autem ferè est eadem. Si ergo Virgo hoc
modo fuisset inuncta, nihil in eo esset, quod eius
puritatem dedeceret. Illud autem desiderari in
tali forma potest, quòd partes inunctæ non ex-
primantur, vnde aliquid illi addi oportuit à D.
Petro, cui videtur vti summo Pastori pretiosissi-
mæ illius ouis administrationis huiusmodi Offi-
cium competisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Respondet etiam vniuersaliter idem Pa-<marginalia>Modus di-|cendi circa|illud explo-|sus,</marginalia>
ter illa verba, Indulgeat tibi Deus quidquid peccasti
&c. habere similem sensum sensui verborum ab-
solutionis, quando iam per contritionem, aut prio-
rem Confessionem est remissum peccatum: hoc
est, Donet tibi Deus gratiam ex se remißiuam pec-
cati, si illud habes, & simul confortatiuam ad resi-
stendum fortiter tentationibus diaboli &c. Sed hæc
forma non videtur posse Virgini conuenienter
applicari: nam conditionalis illa, Si illud habes,
dubitationem importat, cùm tamen de omnimo-
da puritate eius nequeat dubitari. Hac enim ra-
tione sacramenta sub conditione conferantur, vt
& nuper vidimus de mortuo, & incapaci. Et qui-
dem qui audiret sacramentum sic administrari
Virgini, in eam posset deuenire suspicionem, vt
peccatum aliquod illa forsitan commisisset, quod
ipsi fuisset iniurium. Hinc est Virgini non po-
tuisse præfato modo absolutionem impartiri, sicut
neque ipsa potuit conditione sub simili confiteri,
Si habeo peccatum. Cùm ergo quod de absolutione
dicitur, Extremæ vnctioni applicandum assera-
tur, & in illa locum habere nequeat, prior proin-
de est explicandi modus præferendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Circa casum autem nostrum addi potest,<marginalia>Quid circa|vnctiones in|pueris, c&#x0153;cis,|surdis, &|alijs sit præ|standum.</marginalia>
si quis baptizatus in puerili ætate sit, incon-
gruam videri renum vnctionem, quia in ea esse
ardor libidinis nequit. Si in lecto, pedum vnctio-
nem omittendam, in quibus non fuit gressus. Sed
quid si c&#x0153;cus, aut surdus? Idem videtur dicen-<-P>@@

<-P>dum ob eamdem rationem. Sed quia valde pro-
babile est vnctiones quinque sensuum ad substan-
tiam formæ pertinere, ex eo non videtur admit-
tenda negatio. Nihilominùs iuxta probabilem
aliorum sententiam, omnium sensuum (id est or-
ganorum, in quibus resident) necessariæ vnctio-
nes non sunt: & cùm in hoc casu iuxta proba-
bilia procedatur, quandoquidem posse vngi re-
cens baptizatum probabiliter negant plures apud
Dianam Parte 5. Tract. 3. Resolut. 86. poterit quis
vt meliùs illi visum fuerit operari. Videtur au-
tem iuxta id, quod in Rituali Romano præscri-
bitur non omittenda vnctio in partibus prædictis,
sic enim illud: Si quis autem sit aliquo membro mu-<marginalia>Rituale Ro-|manum.</marginalia>
tilatus, pars loco illi proxima inungatur, eadem ver-
borum forma. Sicut ergo tunc dicendum. Quid-
quid per N. deliquisti: cùm tamen partibus inun-
ctis non deliquerit infirmus, ita etiam & si per
visum, auditum &c. Stet non deliquisse. Et sic
videtur satis conuenienter exequendum, ita vt in
c&#x0153;co, siue penitus oculis careat, siue non, palpe-
bræ sint partes proximæ reputandæ. In surdo
etiam nihil mutandum: si autem quis auribus ca-
reat, pars proxima illa est, quæ præcisionem pas-
sa, sicut & in carente naribus. Circa os autem ni-
hil est quod exigere possit mutationem. Si autem
quis manibus careat, in nulla vnctione minor est
difficultas, cùm sensus tactus in toto corpore ex-
erceat dominatum. Pedum etiam defectu labo-
ranti impertienda vnctio, cùm non videatur præ-
cepto Ritualis exclusa.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Sed quid de eo, qui à natiuitate vno ocu-<marginalia>Quid depar-|tibus dupli-|catis, vna|earum defi-|ciente.</marginalia>
lo, aut pede caret? An duplicanda in tali vnctio?
P. Suarez Disput. 40. Sect. 2. num. 5. vti certum
statuit duplicatam vnctionem etiam partibus
præfatis integris non esse de essentia Sacramenti.
Et vt ait P. Arriaga Tomo 8. citato num. 19. vers.
Illud circa, in omnium sententia ita esse ait, etiam
quando non est necessitas properandi, quia Con-
cilium Florentinum vnctionem sensuum requi-
rens, nihil prætereà de duplicanda vnctione sub-
iungit. Iuxta hoc ergo omitti vnctio secunda
potest, quia de hoc casu nihil videntur leges Ec-
clesiasticæ statuisse. Nihilominùs P. Suarez de<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
manibus loquens Disput. 42. Sect. 3. num. 4. affir-
mat deficiente vna manu alteram inungendam
propter essentiam; propter vsum tamen seu per-
fectionem integralem, in alio brachio partem ex-
tremæ manui propinquam, vel, si brachium desit,
in eo situ faciendam vnctionem, quæ est quasi
fundamentum manus. An autem talis vsus obli-
gationem sub peccato inducat, non declarat, licet
videatur innuere aliqualem esse, propter vsum,
& perfectionem. Et quidem quando organa vn-<marginalia>Quad in|omissione|peccatum.</marginalia>
genda sunt integra, aliquod ex duplicatis sine vr-
genti necessitate non vngere, graue esse pecca-
tum affirmat P. Præpositus Quæst. vnica de hoc
Sacramento nu. 71. Cùm autem ab Ecclesia sta-
tutum sit vt deficiente organo aliquo, pars proxi-
ma inungatur, perinde est talem vnctionem
omittere ac si vnctio integri organi omitta-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Videtur autem idem de oris vnctione<marginalia>Quid de|muto à na-|tiuitate.</marginalia>
dicendum in muto à natiuitate, qui tamen dispo-
ni ad Baptismum potuit, vngendum scilicet com-
muni forma: Vt cum Soto ait Naldus verb. Ex-
trema vnctio. num. 8. & cum alijs P. Bussembaum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0175.jpg/>
@@1@<SE175>160 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XIX.
<duolan 2><-P>in Medulla Theol. moral. Lib. 6. Tract. 5. Cap. 1. vers.
penultimo in quo tamen sua est specialis difficul-
tas. Carentes enim aliquo sensu, aut organo, ideò
inungi possunt, licet arma non fuerint iniquita-
tis, quia nihilominùs peccari ex concupiscentia
potest, si illa desiderentur ad peccandum. At mu-
tus formare conceptum locutionis nequit, cùm
sit etiam surdus à natiuitate, vnde nec peccare
inordinato desiderio circa illam, aut interna lo-
quela externæ respondenti, sicut de internis sen-
sibus dicunt quidam, qui externis respondent. In
tali ergo videtur quod ad locutionem attinet, o-
mittendum. Quod confirmari ex dictis potest
circa partem proximam vngendam: Siquidem
proxima inungenda est, non remota, in qua illius
videtur esse fundamentum, & ita si proxima de-
sit, omittenda vnctio. Ergo & vnctio ex ea par-
te, qua ad locutionem spectat, quia commodè
saluari forma nequit, & ita ad summum sub con-
ditione administrandum sacramentum hoc modo:
Per istam sanctam &c. quidquid per gustum, & lo-
cutionem, si hoc habere locum potest, deliquisti, aut,
si capax es. Sufficiet autem conditio mente con-
cepta, vt aliàs dictum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De excellentissimo Extremæ vnctionis
effectu in remißione lethalium pec-
catorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>278.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc à me Tomo 1. Proble-<marginalia>Communi|resolutioni|vt sequidam|opponant.</marginalia>
matum Theologicorum n. 1865. & seq.
vbi pro assertione præmissa, duos &
viginti Doctores adduxi. Iuuat autem eam in
præsenti luculentiùs comprobare (iuxta id, quod
est etiam superius indicatum, cùm & conducere
ad praxim valeat, vt in decursu constabit,) contra
Scriptores quosdam ex nouioribus, qui eam im-
pugnandam susceperunt. Ex quibus P. Bernal<marginalia>P. Bernal.</marginalia>
de Sacramentis Disput. 11. Sect. 2. præsertim. §. 3. &
P. Bonæ Spei eum secutus Tomo 6. Tract. 1. Disp.
2. n. 34. vbi sic statuit: Dico 2. Cetera Sacramenta
(omnia scilicet præter Baptismum & P&#x0153;niten-
tiam) per se conferunt secundam gratiam; primam<marginalia>P. Bonæ|Spei</marginalia>
verò, licet per accidens tantùm, numquàm. Ita P.
Vasquez Disput. 205. Hurtado, & Eminentiss. Lugo
contra alios communiter, quos hîc citat & sequitur
Leander, Herincx &c. Vbi quidem quod ad P.
Vasquez attinet ita esse fatemur; Cardinalem
autem, & P. Hurtadum nescio, si eos legit, quo-
modo potuerit pro suo placito allegare, cum ma-
nifestum sit contrarium amplexos locis nu. citato
Problem. indicatis. Priorem scilicet Disput. 9. de<marginalia>Car. Lugo,|& P. Hur-|tadus per-|peràm alle|gati.</marginalia>
Sacramentis Sect. 1. n. 7. & alterum Tomo 1. de eis-
dem Disputione de Extrema vnctione Difficult. 8. vbi
satis doctè præsentem versat, & pro parte affir-
matiua decernit contra P. Vasquez, & Cardinalis
quidem non solùm citato loco, sed etiam n. 105.
pro eodem stat sic locutus: Adde illud Sacramen-
tum ex sua institutione habere vim ad remittenda
aliquando peccata, vt colligitur ex verbis formæ: In-
dulgeat tibi Deus quidquid peccasti &c. vt dice-
mus infra Tractatu de P&#x0153;nitentia (scilicet Disp. 9.
n. 81.) Si ergo propter obicem non potest tunc ponere<-P>@@

<-P>hunc effectum, videtur quòd illum ponat posteà ablato
obice, sicut Baptismus, qui ponit posteà remißionem<marginalia>Cardinalis|Lugo no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
peccatorum: immò sicut de Baptismo diximus succes-
siuè remittere peccata venialia, etiam post mortalia,
si succeßiuè tollatur obex ad eorum remißionem, post
ablatum obicem ad remißionem mortalium, videtur
dicendum in Extrema vnctione &c. Differt tamen à
Baptismo, quòd hic affert remißionem peccatorum
plenam, etiam quoad totam p&#x0153;nam, quam non affert
Extrema vnctio, quia non est regeneratio. Sed iuxta
regulam à Deo statutam, & mensuram dispositionis.
Hæc ille satis notabilia, & magno illo ingenio
digna, cum quo & alijs citatis, & statim etiam
allegandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Dico absolutè per receptionem Extre-<marginalia>Affirmans|assertio, &|illius patro-|ni.</marginalia>
mæ vnctionis mortalia peccata posse remitti, &
primam gratiam acquiri. Sic præter citatos Car-
dinalis Hosius in Confeßione Catholica Cap. 49.
Alexander Pesancius in Additionibus ad 3. p. D.
Thomæ Quæst. 30. Arti. 1. Herincx Tomo 4. Tract. 2.
Disput. 4. n. 14. & Tract. 4. Disput. 9. n. 46. Leander
à SS. Sacram. Tomo 1. Tract. 4. Disput. 4. Quæst. 15.
Antonius Fernandes de Moures in Examine Theo-
logiæ mor. Parte 3. Cap. 10. Quæs. & nu. 11. Anto-
nius Naldus verb. Extrema vnctio num. 5. Dom.
Episcopus Quitensis Lib. 3. Tract. 7. in Prologo n.
16. Trullenk Tomo 3. Lib. 5. Cap. vnico Dub. 5.
Machadus Tomo 1. Lib. 3. Tract. 13. Documento 5.
D. Ezpeleta de casibus tempore mortis Tract. 9. Re-
solut. 2. Cap. 5. P. Præpositus Quæst. vnica de Sa-
cramento Extremæ vnctionis Dub. 11. P. Lessius in
Prælectionibus posthumis de eôdem Sacramento Cap.
2. Dub. 2. P. Tirinus, P. Menochius, in Epistolam
D. Iacobi ad Cap. 5. v. 15. P. Becanus Parte 2. Tract.
2. Cap. 27. Quæst. 6. P. Amicus Tomo 8. Disput. 19.
Sect. 6. P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 7. Singul. 5.
n. 4. P. Arriaga Tomo 8. Disput. 54. Sect. 4. vbi ait
primarium hunc esse effectum, licet partialem
quod & P. Amicus robustè comprobarat P. Rho-
des Tomo 2. Tract. 12. Sect. 3. §. 3. D. Esperza Tomo
2. Quæst. 100. arti. 3. P. Bussembaum in Medulla
Theol. mor. Lib. 6. Tract. 1. Cap. 3. Dub. 2. vers. Re-
spond. Et alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Probatur Primò ex sacramenti huius for-<marginalia>1. ratio ex|forma Sa-|cramenti.|Iacob. 5.|v. 15.</marginalia>
ma à Concilijs Florentino, & Tridentino propo-
sita iuxta D. Iacobi doctrinam citato Cap. 5. ibi:
& si in peccatis sit, remittentur ei. Quia enim ibi
indefinita est locutio, quæ vniuersali æquiualet,
in forma consequenter dicitur: Indulgeat tibi Deus
quidquid peccasti &c. Vnde & Tridentinum Ses-
sione 14. Cap. 2. sic locutum: Res porrò, & effectus<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
huius Sacramenti illis verbis explicatur: & oratio
fidei saluabit infirmum, & alleuiabit eum Dominus,
& si in peccatis sit, remittentur ei. Res etenim hæc
gratia est Spiritus sancti, cuius vnctio delicta, si quæ
sint adhuc expianda, ac peccati reliquias abstergit.
Sic illud satis apertè, ad quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Respondet P. Bonæ Spei num. 37. com-<marginalia>P. Bonæ|Spei re-|sponsio.</marginalia>
munem totius Ecclesiæ sensum esse quòd Ex-
tremæ vnctionis sacramentum per se sola venia-
lia, & p&#x0153;nas mortalibus debitas remittat. Idque
clarè colligi ex Tridentino suprà in Proæmio, vbi
multos illius effectus minutos recenset, nec vllibi
de mortalium per illud remissione mentionem
expressam facit, quod aliôqui certò certiùs fe-
cisset.</P><marginalia>Euidenter|confutat$unclear</marginalia>
<P>  In qua quidem responsione mirari iuuat in ho-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0176.jpg/>
@@1@<SE176>Per Extremam vnctionem mortalia remitti. 161
<duolan 2><-P>mine docto illud de totius Ecclesiæ sensu pro-
nuntiatum. Rogo enim quid Ecclesiæ nomine
intelligat? Nam si Congregationem Fidelium
vt doctos & indoctos comprehendit, quod ad
posteriores attinet, à ratione est prorsus alienum
eos circa sacramentorum effectus, rem scilicet
adeò arcanam & disputabilem, testes adhibere.
Si doctos, iactatum profectò illud cum iniuria
manifesta veritatis, quandoquidem Doctorum
nubes tanta, quantam vidimus nuper, & citato
loco Problematum, plusquàm quadraginta in-
quam, oppositum amplectantur. Deinde, D. Ia-
cobus, Concilia, & Ecclesia in forma prædicti
sacramenti vniuersaliter loquuntur: Ergo sensus
Ecclesiæ pro nobis stat. Quod autem Tridenti-
num in Proæmio non expressit, exprimendum
citato Cap. 2. reseruauit, vbi verborum sancti
Apostoli agit interpretem. Si verò ea vniuersali-
tate stante fas est limitationes voluntarias adhi-
bere, dici etiam poterit, cùm Christus Apostolis
dixit Ioan. 20. v. 23. Quorum remiseritis peccata,
remittentur eis, de venialibus, & mortalium p&#x0153;-
nis fuisse locutum, mortalia siquidem superius
tribunal exigebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Est autem satis leue, quod subditur, A-<marginalia>Leuis in-|stantia de-|pulsa.</marginalia>
liôqui reipsa iam vel hoc, vel p&#x0153;nitentiæ Sacra-
mentum, frustra esse, vt consideranti patebit, ac
proinde quòd malè definijsset Ecclesia septem
esse nouæ legis sacramenta. Quid ni frustra esset
Baptismus, si argumentum concluderet, quando-
quidem etiam non distinguatur inter originale &
actuale, quod est apertissimè hæreticum. Quæ
quidem neque impugnatione, neque responsione
videntur indigere. Nego tamen frustrà esse, quia
p&#x0153;nitentia per se requiritur omni tempore, etiam
mortis, si peccati mortalis conscientia pulset. Sed
quia in illo potest defectus accidere substantialis,
stante bona fide p&#x0153;nitentis, à pijßima est miseri-
cordia prouisum, vt in forma dicitur, de vlteriori
remedio, & institutum pro morituris sacramen-
tum, dictum iuxta modum: quod tamen nisi à
baptizatis nequit recipi, & ita Baptismus neces-
sariò præmittendus. Quòd si contingat Baptis-
mum cum fictione fuisse susceptum, ita vt remis-
sio originalis obtenta non fuerit, sicut neque alio-
rum peccatorum, & quis bona fide Extremam
vnctionem suscipiat, virtute illius iustificari po-
terit, si ponamus iuxta aliquos, de quibus citato
loco Problem. sufficere accessum cum bona fide,
& sine complacentia aliqua circa peccata mor-
talia. Si enim attritio sit, quæ pro Baptismo est
sufficiens, iam ille fictione recedente, suum ha-
bebit effectum, & non dicetur infirmus virtute
Extremæ vnctionis primam gratiam, sed secun-
dam assecutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Secundò probo ex nuper dictis. Nam<marginalia>2. ratio ex|summa con-|uenientia.</marginalia>
homini in statu prædicto extremè periclitanti re-
medium aliquod à Deo fuisse prouisum, eius est
pijssima misericordia dignissimum, quæ propterea
in forma repetitis vnctionibus commendatur. At-
qui ita esse & D. Iacobus, & Concilia, & Eccle-
sia in forma dicta, non obscurè significant, sunt-
que ita contestantes Doctores innumeri. Ergo,
si qua in nobis pietatis scintilla est, ita debemus
fuisse dispositum affirmare: multa enim alia, non
ita solidis fundamentis, pauci illi, qui aduersan-
tur, affirmant. Et quidem quòd contritio neces-<-P>@@

<-P>saria ad iustificationem non sit, in Baptismo est &
Confessione certissimum: Ergo si respectu Extre-
mæ vnctionis idem asseratur, nihil ponitur à ra-
tione sacramenti extraneum, præsertim conside-
rata summa moriturientis necessitate, aliàs in æ-
ternum damnandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Dices id esse contra rationem talis sacra-<marginalia>Euasio ex|ratione Sa-|cramentivi-|uorum ma-|nifesto im-|pugnatione|depulsa.</marginalia>
menti, quod essentialiter est viuorum, ad distin-
ctionem eorum, quæ mortuorum sunt, scilicet
Baptismus & P&#x0153;nitentia.</P>
<P>  Sed contra, Quia non implicat, vt sacramen-
tum, quod viuorum est, simul sit & mortuorum;
quod quidem à contrario ostendo: Nam mini-
mè implicat, vt sacramentum, quod mortuorum
est, sit etiam viuorum, & vsu quidem frequen-
tissimo, vt patet in sacramento P&#x0153;nitentiæ, ad
quod Fideles frequentissimè iustificati per con-
tritionem accedunt. Item in Confessionibus fre-
quentissimis eorum, qui sola venialia confitentur.
Sicut ergo non est repugnantia vlla in isto, ita ne-
que in illo, quod quidem non ita frequens est, vti
id quod de Confessionibus est penitus explora-
tum. De quo & inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Tertiò, Sacramentum Extremæ vnctio-<marginalia>3. ratio ex|fine institu-|tionis, remo-|tione obicis.</marginalia>
nis institutum est pro periclitantibus in graui in-
firmitate, vt scilicet in ordine ad felicem exitum
opportuno præsidio muniantur, quod quidem
eleganter, & digno verborum pondere dictum à
Concilo Tridentino citato in Proæmio Sess. 14.
Ergo in ordine ad tollendum fortiorem obicem,
sine cuius remotione reliqua alia nullius possent
esse momenti; Atqui obex huiusmodi est pecca-
tum mortale, quod tunc aliquoties esse potest;
ergo ad illud remouendum Extremæ vnctionis
est ordinatum à Christo sacramentum. Nec dicas<marginalia>Quæ dam|euasio præ-|clusa.</marginalia>
ad hunc tollendum obicem sacramentum P&#x0153;ni-
tentiæ directum, quod recipere infirmus potest,
quoties & Extremam vnctionem, cùm adsit sa-
cerdos. Contra hoc enim est posse frequenter ac-
cidere vt quis Confessionem sine substantiali va-
lore, & nihilominùs inculpatè præmiserit, quo
euentu de Confessione iteranda non curabit, li-
cet frequentes actus doloris, non tamen pro iu-
stificatione sufficientes, eliciat, aut sine compla-
centia erga mortalia, quæ iam confessus, nego-
tium æternę salutis peragat: potest etiam in amen-
tiam aut phrenesim incidere ante factam Confes-
sionem, & sic aliàs huius sacramenti receptione
diuelli; & ita pro casibus huiusmodi prouiden-
tissimè est sacramentum sacræ vnctionis destina-
tum. Si iterùm dicatur infirmum post acceptam<marginalia>Alia item.</marginalia>
Extremam vnctionem posse grauiter peccare, &
peccati obliuisci, & ita de confessione illius non
curare; in quo euentu nequit confugi ad sacra-
menti dicti remedium, & cum sola attritione sal-
uari, si illam habeat, vt infirmi solent, aut bonam
de suo statu fidem, & ita non esse pro omni statu
quærendum à pijssima misericordia subsidium. Id
quidem conceditur, sed positioni nostræ non ob-
stat, qua contendimus id, quod sine sacramento
ad æternam salutem obtinendam non sufficit,
posse cum sacramento sufficere. Pro casu autem
illo remedium in sacramento P&#x0153;nitentiæ habe-
tur, ad quam infirmus potest conscius peccati
confugere: quòd si oblitus, id certè incuriam ar-
guit in eo statu damnabilem, in quo & mortali-
ter peccatur prope momentum, à quo æternitas,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0177.jpg/>
@@1@<SE177>162 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XIX.
<duolan 2><-P>nec de confessione peccati curatur, vnde illius
obliuio iusto Dei iudicio subintrat, & eam secu-
tura damnatio.</P>
<Z><A+1>Obiectiones quædam propositæ, &
solutæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>286.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2> Bernal à n. 27. generaliter arguit con-<marginalia>1. obiectio, ex|eo quod gra-|tia nequeat|esse ex opere|operantis,|aut operato.</marginalia>
tra asserentes sacramenta viuorum pri-
mam gratiam posse conferre; sed in eius argu-
mentis vsque ad nu. 33. inclusiuè nihil occurrit,
quod vrgeat, & cui ex dictis non possit sufficien-
ter occurri. Sit tamen primum illud argumen-
tum ex eo formatum, quòd prima gratia nequeat
obtineri per Extremæ vnctionis sacramentum, ex
opere operantis, neque ex opere operato. Non
primum: Quia deest proportionata dispositio in
opere, quod si virtutem talem haberet, sine sa-
cramento esset pro iustificatione sufficiens. Ne-
que secundum; quia ille modus operandi in sa-
cramento est quasi naturalis; quod tamen in casu
præsenti stare nequit: nam Extrema vnctio est
sacramentum viuorum, & ita supponens gratiam
ex sua institutione, iuxta quam operari debet, &
ita si illam conferret, esset institutioni contra-
rium, & ita minimè ex opere operato. Ergo
&c.</P>
<P>  Ad quod dico ex opere operato conferri, &<marginalia>Ex opere|operato ad-|mittitur.</marginalia>
quasi connaturaliter ex vi institutionis, quia stare
vtrumque iuxta dicta potest; vt Deus quidem
præcipiat ne quis tale sacramentum nisi in statu
gratiæ humano modo ab accedente ad illud cog-
nito recipiat: & nihilominùs, Si in peccatis sit,
vt loquitur D. Iacobus, & bona procedat fide,
iuxta dicta, eidem remittantur. Neque video quo-
modo ex hoc inferri possit pro sacramentis mor-
tuorum posse dari aliam institutionem, vt minor
dispositio sufficiat, quam ea, quæ pro sacramentis
viuorum sufficiens ad primam gratiam iudi catur:
ac si nos, dum hoc illis tribuimus institutionem
variemus, quod est prorsus ineptum; non enim
variamus, sed à Christo traditam, & ab Ecclesia
propositam & declaratam amplexamur, & de-
fensamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Secundò arguit à n. 34. soluendo & im-<marginalia>2. ex disposi-|tione existe-|mata, quæ|nullius est|roboris.</marginalia>
pugnando rationes quasdam, quæ afferri possunt
ad probandum sacramenta viuorum posse primam
gratiam impartiri, in quibus non inuenio quid-
quam, circa quod oporteat immorari, dum ex ta-
libus rationibus non curamus firmamentum as-
sertioni propositæ conciliare. Sed argui ex ibi-
dem dictis aliqualiter in hunc modum potest. Qui
ad Extremam vnctionem recipiendam accedit,
ita debet accedere, vt eam se dispositionem ha-
bere existimet, quam Christus, & eius nomine
Ecclesia requirit, gratiam scilicet: Atqui ita exi-
stimans, si eam non habeat, non est dispositus,
quia dispositio existimata, si reuera talis non sit,
nulla est, & ita nullum præstat effectum: Ergo
illum non habebit sacramentum.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori negando Mino-<marginalia>Explicatione|commoda|diluitur.</marginalia>
rem, & ad probationem concedo dispositionem
existimatam non esse reuera dispositionem, si verè
talis non sit: & ita in præsenti euentu existimans
se habere dispositionem gratiæ, non ideò illam
habet, cùm tamen habeat aliàs sufficientem iuxta
Christi institutionem. Si instes non videri cur<-P>@@

<-P>non possit quis cum attritione cognita accedere,
quandoquidem sufficiens est dispositio; hac enim
ratione pro sacramentis Baptismi & Confessionis
iuxta receptissimam Theologiam est illa suffi-
ciens. Respondeo non sufficere, quia præceptum
diuinum extat confitendi peccata mortalia, quan-
do est copia Confessarij, & illa tunc datur quan-
do Extrema est vnctio administranda, quod à so-
lo potest sacerdote præstari. Confessione autem
sine culpabili lethaliter defectu facta, iam etiam
sine attritione recipi Extrema vnctio potest: vnde
non apparet casus, in quo cum attritione cognita
extra statum gratiæ accedere quis ad hoc valeat
sacramentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Tertiò argui ex §. 3. potest; vbi in primis<marginalia>3 quia non|admini-|stranda cum|periculo ir-|reuerentiæ.</marginalia>
agit contra eos, qui Extremæ vnctioni hoc con-
cedentes priuilegium, illud Eucharistiæ negant,
quod modò omittimus, cùm de illo sit à nobis
dictum Tomo 1. Problematum n. 1864. argumento
Auctoris contra Extremam vnctionem instructo
responsuri. Sit (inquit) qui non præmisso P&#x0153;ni-
tentiæ sacramento phrenesim incurrerit, & in
extremo periculo versetur, tum vitæ, tum sacram
vnctionem irreuerenter tractandi v. g. in illam
verba Contumeliosa iactandi, aut expuendi: iste
non est vngendus, vt constat ex Rituali Romano
Pauli V. in ritu illius sacramenti, propter huius-
modi vitandas irreuerentias, quæ tamen valde ma-
teriales essent, & nullo modo peccata: vnde si
tunc Extrema vnctio periculum æternæ damna-
tionis posset auertere, permittendæ profectò es-
sent, & vnctio tali ægroto ministranda.</P>
<P>  Respondeo phreneticis Extremam vnctionem<marginalia>Admittitur,|& praxis|traditur pro|phreneticis.|Barbosa.</marginalia>
ministrandam, vt cum multis tradit Barbosa de
Officio Parochi Parte 2. Cap. 22. num. 13. Si enim
resistant, ligandi sunt, exclusis tamen laicis ad
tollendum scandalum, & quod id necessarium sit,
quando aliud recipere non possunt sacramentum
affirmat Diana Parte 2. Tract. de Celebrat. Missa-<marginalia>Diana.|Zambran.</marginalia>
rum Resolut. 78. (quem & ille refert) ex Zam-
brano in Decisionibus casuum pro tempore mortis
Cap. 5. Dub. 2. pro tali praxi, quam optimam
Diana vocat, allegante Paludanum, D. Anto-
nium, Ledesman, & P. Henriquez. Et optimam
quidem vocat Diana praxim dictam, generaliter
loquendo, quia vtilis, etiam quando infirmus alia
potuit recipere sacramenta, sicut necessaria,
quando nullum. Id autem quod de excludendis
laicis dicitur non apparet necessarium, quia in-
strui illi circa conuenientiam talis administratio-
nis possunt, sicut enim sic affectis vt comedant,
aut medicamentum aliquod admittant, vis inferri
solet, ita & pro medicamento animæ fieri maxi-
mè accidit opportunum. Neque Rituale citatum
obstat, sed fauet potiùs, sic enim ibi: Sed si infir-<marginalia>Rituale Ro-|manum vt|faueat.</marginalia>
mus, dum phrenesi, aut amentia laborat, verisimiliter
posset quidquam facere contra reuerentiam Sacra-
menti, non inungatur, nisi periculum tollatur omni-
nò. Supponit ergo tollendum periculum: Atqui
praxi prædicta tollitur: ergo iuxta illud adhiben-
da est administratio. Quod autem de contume-
liosis verbis dicitur, nullius momenti est, cùm
nihil sint illa curanda. Vt autem sacrum Oleum
non conspuat, cautione potest facili præcaueri.
Quòd autem si vitari ista non possent, Ecclesia
administrationem sacramenti huius, & multò
potiùs Eucharistiæ posset prohibere, indubiè pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0178.jpg/>
@@1@<SE178>Per Extremam vnctionem mortalia remitti. 163
<duolan 2><-P>ferendum, quia rerum sacrarum reuerentiæ de-
bet apprimè consulere; cùm aliunde numquàm
constet in occurrentibus huiusmodi casibus sa-
lutem æternam à tali administratione pen-
dere.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Et quidem si argumentum præfatum<marginalia>Vis rationis|præfatæ ad|hominem|euidenter|eliditur.</marginalia>
quidquam probaret, quomodocumque circa hoc
sentiamus, non posset Ecclesia administrationem
prohibere, quia negari nequit sententiam, quam
defendimus, valde esse probabilem: vnde citatus
Pater num. 51. sic ait: Quam opinionem (quidquid
de speculatione sit) in praxi tenemur amplecti, & mo-<marginalia>P. Bernal.</marginalia>
ribundis quam diligentißimè procurare Extremam
vnctionem, quia probabile est, si in peccato sint, pri-
mam accepturos gratiam &c. Ergo Ecclesia, etiam
stante periculo irreuerentiæ dicto id non posset
prohibere. Sic enim in Rituali citato, vbi de ad-
ministratione Sacramenti P&#x0153;nitentiæ agitur §.
penultimo dicitur: Si confitendi desiderium, siue<marginalia>Rituale Ro-|manum cir-|ca moribun-|di absolutio-|nem.</marginalia>
per se, siue per alios ostenderit, absoluendus est. Vbi
quidem absolutionem non vt certæ omnino effi-
caciæ proponit, sed vt probabilis, quam prohi-
bere non valuit, cùm per eam periculum damna-
tionis possit auerti.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Ex quibus fit peculiare robur non adde-<marginalia>Obiectionis|additamen-|tum elisum.</marginalia>
re ea, quæ n. 48. idem Pater apponit, scilicet in
sacramentis per se inferentibus primam gratiam
irreuerentias materiales, quæ vitari non possunt,
admittendas v. g. Si Catechumenus, qui heri mor-
taliter peccauit, hodie phrenesim incurrat, &
moribundus iaceat, nec baptizari possit quin Bap-
tismum irreuerenter tractet, baptizandus est. Si-
militer, qui petito absolutionis sacramento, re-
pentè phrenesim & vitæ periculum incurrit; cer-
tissimeque est absolutionem, dum conferetur,
irrisurus, & conferentis labra exputurus, absolui
debet: quia fieri potest vt per huiusmodi sacra-
menta vterque iustificetur, & æternam mortem
euadat, & aliunde sunt illæ irreuerentiæ mate-
riales. Cùm igitur in huiusmodi euentibus nec
vnctio, nec Eucharistia ministrari licitè possint,
ne dum debeant, argumento est posse (corrige
errorem typographicum addito Non) primam
conferre gratiam. Hæc ille, quæ quidem robur
non addunt peculiare, quia respectu Extremæ
vnctionis caueri irreuerentiæ possunt iuxta dicta
n. 288. respectu autem Eucharistiæ non toleran-
dæ. Quis enim audeat dicere exponendam con-
culcationis periculo, aut similibus? In casibus
autem allatis caueri omnis irreuerentia potest,
quia aqua magna cum dissimulatione infundi po-
test, & forma Baptismi proferri. Verba etiam
absolutionis facillimè enuntiari possunt, quin
ad ea infirmus aduertat, & sine accessu ad ip-
sum cum sufficienti præsentia: Vnde non vi-
dentur talia exempla quidquam caussam istam
iuxta adducentis mentem promouere, & ita ritè
potuit illatio præfata absque negationis nota pro-
nuntiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Quartò arguit ex receptissima diuisione<marginalia>4. ex diui-|sione sacra-|mentorum,|viuorum, &|mortuorum.</marginalia>
sacramentorum apud Theologos, in sacramenta
viuorum & mortuorum, & inter priora annume-
rata Extrema vnctione. Neque dici potest viuum
appellari, quia ex se id habet, aliud autem per ac-
cidens, quandoqui ex vi formæ id haberi asseri-
tur, Indulgeat tibi Deus &c. Ex quo fit aut mor-
tuorum esse, aut simul viuorum & mortuorum<-P>@@

<-P>ex æquo, ac proinde tertium erit diuisionis mem-
brum hactenus inauditum.</P>
<P>  Respondeo diuisionem illam ita esse intelli-<marginalia>Explicatione|disiecta.</marginalia>
gendam, vt omnia sacramenta præter Baptismum
& P&#x0153;nitentiam dicantur viuorum, quia obliga-
tio est illa in statu gratiæ, quidquid sit de effectu
alio, qui aliquando potest virtute ipsorum haberi.
Sicut iuxta dicta nu. 284. per contrarium potest
in sacramentis mortuorum idem ostendi. An au-
tem Extrema vnctio ad effectum dictum ex pri-
maria, aut secundaria institutione, an per acci-
dens ordinetur, res est, quæ non magni videtur
esse momenti. Et communiter peraccidens id
haberi profertur: & sic P. Hurtadus, & P. Tan-
nerus, cum multis. Alij principalem hunc finem<marginalia>Primariò an|per accidens|id habeatur.</marginalia>
comparatione aliorum affirmant, vt P. Lessius.
Principalem quidem, sed partialem, de quo nu.
279. secundarium grauissimi scriptores asserunt,
ex quibus P. Suarez Disput. 41. Sect. 1. num. 16.
vt sit modus quodammodo medius inter prima-
rium, & per accidens, pro quo & P. Rhodes. Vi-<marginalia>Diuersi di-|cendi modi|ad concor-|diam reuo-|cati.</marginalia>
detur autem quicumque ex modis dictis verosi-
milis: nam principalis dici potest, quia obicis
principalis remotionem intendit: sed non ideò
excludens alium confortationis in periculoso
mortis articulo. Secundarius item, quia effectus
alij possunt sine isto stare, & ita primariò viden-
tur intenti, vt connaturales quodammodo sacra-
mento, & ab eo inseparabiles. Quia etiam D. Ia-
bus conditionaliter est locutus, & si in peccatis sit,
remittentur ei, & quæ conditionaliter intendun-
tur, cum alijs, quæ semper debent existere, & ab-
solutè requiruntur, quasi accidentalia censentur,
ideò per accidens dictus potest effectus intentus.
Ex quo res hæc manet sufficienter expedita, cùm
ex P. Bonæ Spei, aut alijs, nihil, quod faces-
sere aliquod negotium possit, insuper habea-
mus.</P>
<Z><A+1>ADDITIO.
Cum peculiari doctrina circa bonam
fidem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>293.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>ùm pro dispositione ad sacramentum<marginalia>In ijs, qui de|Extrema|vnctione ni-|hil cogita-|rune, bonam|fidem locum|non habere.</marginalia>
dictum attritionem, aut bonam reci-
pientis fidem, fuerit indicatum, operæ pretium
erit hoc ampliùs declarasse. Et quidem in eo, qui
in amentiam aut phrenesim incidit antequàm
de Extrema vnctione recipienda cogitaret, vide-
tur attritio necessaria, quia ibi bona fides habita
in receptione locum habere non potest. Vbi dif-
ficultas ex defectu voluntatis in ordine ad recep-
tionem ex eo superanda, quod Rituale Roma-<marginalia>Rituale|Roman.</marginalia>
num in ritu circa illius administrationem præ-
scribit sic dicens: Infirmis autem, qui, dum sana
mente, & integris sensibus essent, illud petierant, seu
verisimiliter petijssent, seu dederint signa contritio-
nis, etiam si deinde loquelam amiserint, vel amentes
effecti sunt, vel delirent, aut non sentiant, nihilomi-
nùs præbeatur. Sic ibi circa sufficientiam volun-
tatis, quam quidem nullus est Catholicus, qui non
habeat, cùm nullus sit, qui non velit saluari, &
consequenter opportuna pro mortis articulo ha-
bere præsidia. Et quidem qui de peccatis atteri-
tur, suæ salutis curam non videtur abiecisse, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0179.jpg/>
@@1@<SE179>164 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XIX.
<duolan 2><-P>sacramenti virtute suffultus meritò sperari debeat
illam adepturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Qui autem in sana illud recipiunt men-<marginalia>In recipien-|tibus inte-|gris sensibus|non videri|solambonam|fidem stare|posse.</marginalia>
te, non videtur moraliter loquendo, quomodo
solam bonæ fidei dispositionem habere queant:
nam iuxta ritum ab Ecclesia statutum multa con-
currunt, quæ aliquam peccatorum detestationem
possint excitare. In primis admonitio sacerdotis,
deinde Confessio generalis, in qua, cum Peccaui
nimis cogitatione, verbo & opere, mea culpa, mea cul-
pa, mea maxima culpa, dicat infirmus, dolere se
satis significat. Prætereà in ipsis vnctionibus, cùm
peccata per sensus memorantur, inde ampliùs
doloris motiua cumulantur. Si dicas etiam cùm
est peccata confessus, confessionem generalem
cùm prædictis verbis præcessisse, & admonitio-
nem sacerdotis pro excitando dolore; & nihilo-
minùs verum attritionis actum non extitisse, ac
proptereà nihil maius posse in Extremæ vnctionis
receptione sperari: id certè nonr$unclearvrget, quia maior
mortis propinquitas, iterata admonitio, iterata
generalis confessio, & administratio ipsa cum re-
petitionibus vnctionum, ac respondentium eis-
dem verborum, nec non specialis Dei gratia, plus
aliquid elicere valent, idq; potest de pijssima Dei
misericordia toties inculcata sperari.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Circa Confessionem autem speciale hîc<marginalia>Assertum P.|Hurtadi|circa excu-|sationem|Confessionis|excutitur,|necprobatur.</marginalia>
aliquid ex P. Gaspare Hurtado proponendum, &
excutiendum: ait ergo ille Difficult. 8. citata, posse
quem Extremam vnctionem sine Confessione
recipere, etiamsi conscius sit peccati mortalis à
se commissi, quando scilicet aliquo accidenti im-
potentiæ, quia loquelam amisit, aut ignorantiæ
suæ obligationis recipiendi sacramentum dictum
in statu gratiæ, aut inaduertentiæ, excusatus est
à Confessione, aut contritione mortalium. Quo
euentu ait ministrum posse Extremam vnctionem
conferre infirmo petenti, aut non recusanti il-
lam, quamuis credat esse in peccato mortali, dum
non credat illum carere attritione, nec peccare
mortaliter, quia non conteritur perfectè, quæ non
habet credere, quando ipsi non constat opposi-
tum. In quo quidem difficile apparet, quòd in-
firmus sit in peccato mortali, & nihilominus ex-
cusetur à Confessione. Vbi quod de amissa lo-
quela dicitur, cùm supponatur stare illam cum
mente sana, confiteri per signa & nutus potest.
Deinde sacerdos suo non debet Officio deesse
admonens infirmum de obligatione sua recipien-
di sacramentum in statu gratiæ, & quòd si diffi-
cilis ei sit, & ita aliquomodò impossibilis contri-
tio, tenetur ad Confessionem, iuxta dicta à no-
bis in Thesauro Tomo 1. Tit. 3. n. 4. vbi pro eo Au-
ctores dati in casibus similibus. Pro quo impo-
tentia alia obtendi nequit, quandoquidem infir-
mus attritus proponitur, & ita cum sufficienti
dispositione ad Confessionem. Prætereà obliga-
tio ex eo accrescit, quod exponatur periculo fru-
strandi sacramentum suo effectu, cùm non sit
penitus exploratum attritionem esse pro illo suffi-
cientem dispositionem. Quæ quidem videntur
euincere non esse administrandam Extremam
vnctionem, nisi iam res ad eum statum venerit, vt
in promptu omnia sint in domo infirmi, & sine
scandalo nequeat actio talis prætermitti. Et qui-
dem de reluctanti in eo casu, non est cur benè
sentiri debeat, cùm salutis suæ nimis incuriosus
comprobetur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Et vt de bona fide quod est reliquum<marginalia>Bona fides|vt sit com-|modè expli-|canda.</marginalia>
absoluamus n. 1866. Problemat. iam citato adduxi
eos ita bonam fidem sufficere, vt sine formali
actu attritionis stare possit sacramenti huius effe-
ctus. Omnes tamen aut affirmant, aut supponunt
complacentiam nullam circa mortalia commissa
in recipiente futuram, vt est ex se manifestum:
ex quo, & ex pia voluntate recipiendi illud cum
debita dispositione, quam Christus, & eius no-
mine Ecclesia requirit, virtualis quædam p&#x0153;ni-
tentia consurgit, etiam si dispositio aliàs requisita
deficiat. Qui enim complacentiam erga peccata
non habet, & remedium sibi adhiberi vult contra
illa, ita est affectus, vt si peccata memoriæ in spe-
ciali occurrerent, minimè illa esset admissurus,
vnde in illo non solùm non complacentia, sed di-
splicentia eorum existit, licet non ita apertè se
prodat, idque non tantùm ex humano motiuo.
Attritionem autem Virtualem sufficere ad effe-
ctum Extremæ vnctionis affirmat P. Lessius
Dub. 2. citato vers. Dicendum ergo. Qui contritio-
nem virtualem hoc modo explicat Quæst. 86. Ar-
ti. 2. Dub. 2. in eo, qui sibi non conscius peccati
mortiferi, quia illius oblitus, post moralem dili-
gentiam adhibitam, actum charitatis elicit, per
quem iustificari potest, quia reuera talis dilectio
se ad peccati odium extenderet, si eius meminis-
set; vnde dilectio virtualis p&#x0153;nitentia est. Sic er-
go & virtualis explicanda attritio in casu præsen-
ti, vt recta sit dispositio infirmi ex motione spiri-
tus sancti, omnem complacentiam circa pecca-
tum excludens, ita vt si memoriæ occurreret, ad
eius se odium extenderet. Quod cùm dici vero-
similiter possit, sic est bona fides, de qua Aucto-
res loquuntur, explicanda, vt probabiliter assertio
procedat, & iuxta principia in Theologia firma
de necessitate p&#x0153;nitentiæ ad remissionem pecca-
torum, etiam cùm per sacramenta habetur, de
qua Concilium Tridentinum Seßione 14. Cap. 1.
& 4.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Sacramentum Ordinis Indici scri-
ptoris Asserta quædam proponuntur
& excutiuntur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>298.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rimum extat verb. Ordo Disput. 2.<marginalia>Assertio 1.|circa tem-|pus instituti|Sacerdotij.</marginalia>
Sect. 1. num. 1. Ordinem à Christo Dom.
institutum in nocte C&#x0153;næ, & perfectum
post resurrectionem. Cui non est conforme, quod
posteà dicitur num. 14. formam sacerdotij esse:
Accipe potestatem offerendi sacrificium &c. Omissa
penitus forma circa traditionem potestatis remit-
tendi peccata, qua sacerdotium est perfectum,
fortè per obliuionem. Citatur tamen Concilium
Florentinum in Decreto Eugenij IV. vbi tantùm
prædictæ formæ intulit mentionem, ex quo vi-
detur Domini Soti sententia & aliorum approba-
ri, quos adduxi Tomo 2. Problematum Theolog. nu.
1346. totam sacerdotij substantiam sitam esse af-
firmantium in largitione potestatis ad sacrificium
immolandum. Sed cùm sententia dicta commu-
niter reprobetur, præsertim ab Auctoribus Socie-
tatis, vt dixi citato loco num. 1347. non credo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0180.jpg/>
@@1@<SE180>Asserta quædam Circa Ordinem Indici Scriptoris. 165
<duolan 2><-P>Auctorem probitatis eximiæ, eidem voluisse re-
fragari: quod & constat ex eo quod habet verb.
P&#x0153;nitentia n. 8. vbi inter alia à Concilio Triden-
tino definita de hoc Sacramento, Quartum esse
ait. Quòd fuit institutum à Christo Domino per illa
verba Ioan. 2. (Corrige 20.) Quorum remiseritis
peccata &c. Quod non stat cum ijs, quæ etiam
habet num. 11. circa materiam Presbytera-
tus.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Secundum nu. 10. vbi sic ait: Sunt qui<marginalia>2. circa Mi-|nores Ordi-|nes an Sa-|cramenta.</marginalia>
dicant sine onere (corrige, sine errore) posse defendi
Minores Ordines non esse Sacramenta: contraria ta-
men sententia expressa videtur in Tridentino, in illis
verbis: Si quis dixerit præter sacerdotium &c. Ses-
sione 7. Can. 1. Vbi significare videtur non posse
prædictam sententiam sine errore defendi: quod
nullatenus sustinendum: eam enim vt valde pro-
babilem defendunt grauissimi scriptores, de quo
dictum citato Tomo in Appendice Problem. 7. §. 2.
& P. Lessius in Prælectionibus posthumis, de Sacra-
mento Ordinis Cap. 4. Dub. 4. licet contrariam præ-
ferre videatur, pro ipsa sex non contemnendas
rationes adduxit.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Tertium Sect. 2. num. 9. vbi ita dicitur:
Cùm dispensat Episcopus in Interstitijs, potest eodem<marginalia>Circa simul-|taneam re-|ceptionem|Ordinum|Minorum|cum subdia-|conatu.</marginalia>
die Minores Ordines cum subdiaconatu simul dare.
De quo & Sect. 3. n. 1. sic: Qui eôdem die suscipit
duos Ordines Sacros à posteriore suspensus, & solùm
à Papa potest dispensari. Idem est de eo qui cum Mi-
noribus simul subdiaconatum suscepit; nisi sit con-
suetudo contraria. Quæ duo non videntur sibi co-
hærere: nam cùm Episcopus ita confert, eo ipso
videtur dispensare, & dispensare posse asseritur.
Stante autem prohibitione, sicut circa duos Or-
dines sacros, dispensatio talis ad Episcopum non
spectat, sicuti neque suspensionis ablatio. Iam
quod ad consuetudinem attinet pro his Regnis
negatur à Dom. Feliciano de Vega in Relectioni-
bus Canonicis pag. 179. n. 88. vbi & asserit se, cùm
Vicarius generalis, & Gubernator in hac Lima-
na Di&#x0153;cesi fuit, sic ordinatos, vti suspensos ab
Ordinum exercitio remouisse. Quod & sequitur
Dom. Quitensis Lib. 3. Tract. 8. Seßione 5. & qui-
dem si Episcopus dispensare potest secundùm
priorem assertionem, ineptè pro actione huius-
modi ad consuetudinem prouocatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Quartum ibidem nu. 5. vbi ita habetur:<marginalia>Materia Or-|dinum an|ministrari|possit ab Ar-|chidiacono.</marginalia>
In omnibus Ordinibus præter Presbyteratum, sufficit
quòd materia tradatur per Archidianum. Circa quod
videri possunt quæ à nobis dicta citato Tomo Pro-
blem. nu. 1320. Vbi quidem de Pontificali Cle-
mentis VIII. cuius tantùm erat copia, auctori-
tas allegata; sed visum postea Pontificale Vrbani
VIII. in quo tamen quoad materiam, de qua ibi,
diuersitas nulla. Ex Decreto autem eiusdem Cle-
mentis, per quod factum, vt ij, quibus instru-
menta Ordinis non fuerant ab Episcopo tradita,
saltem sub conditione iterùm ordinarentur, com-
pertum habetur non posse stare id, quod ab scri-
ptore præfato vti certum affirmatur. Citatur au-
tem D. Thomas in 4. sine vlteriori loci designa-
tione, ex quo apparet non visum, qui Dist. 25. q.
1. arti. 1. ad 2. ita scribit: Ad Secundum dicendum,<marginalia>D. Thom.</marginalia>
quòd quia Archidiaconus est quasi princeps ministe-
rij, ideò omnia, quæ ad ministerium pertinent, ipse
tradit, sicut cereum, quo Acolythus Diacono seruit
ante Euangelium, ipsum portando, & vrceum, quo<-P>@@

<-P>seruit subdiacono, & similiter dat subdiacono ea, qui-
bus superioribus Ordinibus seruit: sed tamen in illis
non consistit principalis actus subdiaconi, sed in hoc
quod cooperatur circa materiam Sacram, & ideò
Characterem accipit in eo, quòd datur ei calix ab Epi-
scopo: sed Acolythus accipit Characterem ex verbis
Episcopi in hoc quòd accipit prædicta ab Archidiaco-
no, & magis in acceptione vrceoli, quàm candelabri.
Vnde non sequitur quòd Archidiaconus Ordinem con-
ferat. Hæc S. Doctor, ex quibus apparet quàm
immeritò ipsi, quod est superiùs appositum, tri-
buatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Quintum num. 17. in quo sic: Famulus<marginalia>De famulo|familiaris|Episcopiquo-|ad Ordines.</marginalia>
familiaris Episcopi gaudet eisdem priuilegijs ac ipse
familiaris. Vbi quidem de Ordinibus est sermo:
sed oportuit addi id tunc contingere, quando ta-
lis famulus expensis Episcopi sustentatur, vt tra-
dit P. Thomas Sancius Tomo 2. Opuscul. Lib. 7.
Cap. 1. Dub. 20. n. 24. ex quo Diana Parte 4. Tract.
4. Resolut. 142. & ex hoc Dom. Barbosa de po-
testate Episcopi Allegat. 5. num. 7. Qui enim
non aluntur, incogniti esse solent, & ita circa
illos nequit conuenienter priuilegium exer-
ceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Sextum ex num. 21. vbi ita dicitur: Qui<marginalia>De ordinato|sine ætate ex|ignorantia|crassa.</marginalia>
ex ignorantia crassa, sed non affectata, ordinatur ante
legitimam ætatem, non incurrit suspensionem, & cùm
attingit legitimam ætatem sine dispensatione vti po-
test Ordine bona fide suscepto. In margine sic: Pla-
citum auctoris, quo videtur significari sententiam
esse Auctoris singularem, & proprium inuentum.
Sed certè singularis non est, cùm plures & graues
pro ea scriptores sint, qui generaliter id de censu-
ris statuunt, vt non incurrantur, si ignorantia præ-
cedat, etiam si vincibilis sit, dummodò non sit
crassa, qui videri possunt apud P. Palaum Parte 6.
Disput. 1. Puncto 8. n. 7. P. Præpositum de Censu-
ris Quæst. 1. Dub. 8. P. Thomam Sancium Lib. 9.
De Matrimonio Disput. 32. n. 12. 26. & 31. Bassæum
verb. Ignorantia num. 19. & 20. Dianam Parte 5.
Tract. 9. Resolut. 17. & quamplures alios. In eo
autem quod additur à præfato scriptore, singula-
ris profectò est, dum ait sic operantem posse vti
Ordine bona fide suscepto: cùm enim sic vtens
peccet mortaliter, bona quidem fides non est,
quæ cùm adest, peccatum excludit, & ideò bona
dici potest, sicut & mala, quæ periculo faciendi
contra Censuram exponit. Pro quo bene P. Hur-
tadus Tract. de Censuris in Communi Difficult. 22.
in fine. Illa ergo vltima verba videntur in aduer-
tenter adiecta.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Septimum ex n. 24. vbi illud: Qui post<marginalia>De celebran-|te post di-|spensationem|ante imple-|tionem æta-|tis.</marginalia>
absolutionem à suspensione, quam incurrit ob Sacri
Ordinis susceptionem ante legitimam ætatem, si ante
hanc adimpletam celebret, non incurrit nouam su-
spensionem, nec irregularitatem; peccat tamen mor-
taliter. In hac Assertione etiam adiectum, Placitum
auctoris. Sed quidem non est illa singularis: ablata
enim suspensione, quæ vera censura est, solùm
remanet prohibitio celebrationis ante adimple-
tam ætatem, quæ non habet rationem Censuræ, &
ita contra illam operans irregularitatem non in-
currit, sicut manifestum est nouam non incurre-
re suspensionem: quod quidem plures & graues
scriptores tradunt apud Dianam supra Tractatu
10. Resolut. 34. quod præ alijs doctissimè explicat
P. Suares Tom. 5. in 3. p. Disput. 31. Sect. 1. qui n. 23.<-P><marginalia>P. Suarez.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0181.jpg/>
@@1@<SE181>166 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio XXI.
<duolan 2><-P>ita concludit: Quo fit, vt si quis ante ætatem legiti-<marginalia>doctissima|explicatio.</marginalia>
mam ministret in Ordine suscepto, licet grauiter pec-
cet contra dictam prohibitionem, non tamen fit irre-
gularis ex vi illius, si non sit aliter suspensus, quia
non agit contra specialem Censuram. Sic ille, qui
omnes ita fateri asserit, etiam attenta iuris antiqui
dispositione. Inquirit autem num. seqq. an præter
prohibitionem censura aliqua ex vi iuris antiqui
sit, quæ propriè veniat nomine suspensionis, nam
impedimentum ratione prohibitionis potiùs est
dicenda irregularitas, & decernit non esse censu-
ram ipso iure latam, sed ferendam, si Ordinarijs
videbitur factum Pontificis imitari. Addit n. 25.
ex iure nouo suspensionem quidem incurri ob
Extrauagantem Pij Secundi, quam Pontifices alij
& confirmarunt & auxerunt suis Constitutioni-
bus; quas tamen ait n. 26. non procedere contra
eos, qui inculpabiliter ordinantur credentes se le-
gitimam ætatem adimplesse, pro quo Nauarrum
adducit in Summa Cap. 27. n. 155. & rem ait esse
claram attentis verbis Pontificis in Extrauag. di-
cta ab alijs Pontificibus confirmata: Nos eorum te-
meritatem tali castigatione reprimentes &c. quæ
quidem verificari nequeunt in ijs, qui inculpabi-
liter ordinantur. Remanet ergo in istis ex vi iu-
ris sola prohibitio, quæ cùm Censura non sit, ex
illius violatione nequit irregularitas resultare.
Qui ergo culpabiliter ordinatus, & à suspensione
absolutus, cum sola iuris prohibitione remaneat,
idem de illo est, ac de inculpabiliter ordinato di-
cendum. Quæ assertio, vt patet, singularis non
est, sed communis Doctorum, vti de inculpabili-
ter ordinato dixerat præfatus scriptor nu. 20. vir
quidem extaticus, vt non sit mirum aliqua inter-
dum iterata lima egentia protulisse: pro quibus
aliqui seueri fuêre censores, defensores tamen
non defuêre perdocti, qui notam omnem aut cen-
suram Theologicam amouerent.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An in regnis Indiarum Æthiopes pos-
sint ordinari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>305.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>N sint irregulares disquirunt scripto-<marginalia>Diuersa sen-|tentiæ circa|Nigrorum|irregulari-|tatem.</marginalia>
res aliqui, inter quos Diana Parte 4.
Tract. 2. Resolut. 84. vbi adducit Ma-
iolum de Irregularitate Cap. 1. id negantem, &
Vgolinum Tractatu de eadem Cap. 50. nu. 4. affir-
mantem, nisi inter suos, aut si paululum nigri
sint. Item Bartholomæum Gauantum absolutè
Maioli sententiam amplectentem in Enchiridio
Episcoporum. Verb. Irregularitas n. 18. & conclu-
dit illam satis sibi videri probabilem: quam & te-
net Dom. Quitensis Lib. 3. Tract. 8. Seßione 4. n. 6.
vbi ait in his partibus, vbi tot sunt, & eorum ali-
qui cum honorarijs militiæ Officijs, ducum scili-
cet &c. horrorem non generare, sed potiùs exti-
tisse Sacerdotes aliquot, qui in populo magnam
deuotionem excitarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Dico Primò. In Æthiopiæ prouincijs,<marginalia>Assertio 1.|affirmans in|Æthiopia.</marginalia>
vbi fundatæ Ecclesiæ sunt, & res Christiana ve-
rosimiliter creditur talibus ministris promouen-
da, si alia requisita concurrant, proculdubio pos-
sunt Æthiopes ordinari. Sic citati, & constat ex
certissimis de tali ordinatione notitijs.</P>@@

<P>  Dico Secundò. Si qualitates dictæ suffragen-<marginalia>2. cum pecu-|liaribus cir-|cumstantijs.</marginalia>
tur, & id accidat, quod Dom. Quitensis affirmat
de populi deuotione ac reuerentia, etiam inter
quoscumque Europæos vsque ad summum pos-
sunt gradum præfati promoueri. Id constat, quia
cùm ratione horroris repellendi veniant, eo ces-
sante, caussa repulsæ cessabit. Et hoc quidem
etiam si non paululum, sed eximiè nigri sint, quia
ratione coloris nullibi apud Sacros Canones vi-
dentur exclusi. Et colorem nigrum suam habere
præstantiam probat Cassanæus in Catalogo Gloriæ
mundi Parte 1. Conclus. 17. & 66. Pro quo & P.
Mendoza in Viridario Lib. 4. nu. 155.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Dico Tertio. In his regnis moraliter lo-<marginalia>3. regulari-|ter negans|in his parti-|bus.</marginalia>
quendo Æthiopes sunt irregulares in ordine ad
Sacros gradus. Id probo, quia vix esse poterit
aliquis, in quo requisita pro illis reperiantur: ipsis
enim non patent Scholæ Grammaticæ, & alia-
rum facultatum, ad quas si accedant, cum irrisio-
ne expelluntur, & proculdubiò sacer Ordo viles-
ceret, vnde & vt quispiam debitum honorem
Ordini sacro consequeretur, facere deberet mira-
cula. Insuper Episcopus erit nullus, qui de eo-
rum Ordinatione velit audire tractatum. Quòd si
eorum aliqui tales inuenti sunt, quales citatus te-
statur Antistes, illi non in his ordinati regnis, sed
aliunde venientes beneuolum hospitium repere-
runt. Neque ex militaribus Officijs argui licet:
quanta enim inter illa & Sacra, de quibus agi-
mus, sit disparitas, nemo est qui valeat igno-
rare.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Dico Quartò. Circa Tonsuram id posset<marginalia>4. Tonsuram|indulgans.</marginalia>
admitti, quod de Indis à nobis dictum in Thesauro
Tomo 2. Tit. 12. nu. 368. & quidem Æthiopes in
conseruanda fide Indis constantiores sunt, vt ex-
perientia docuit, & quamplures ætate prouecta
eximiæ probitatis exemplo commendati.</P>
<P>  Dico Quintò. Quoad Minores Ordines, licet<marginalia>5. negans|quatuor|Minores.</marginalia>
absolutè repugnantia non appareat, non videtur
vlla conuenientiæ ratio vt illos conferendos asse-
ramus. Necessitas enim nulla est, neque vero
etiam vtilitas, cùm aliàs inueniri in illis quoad
peritiam mentalem nequeant, regulariter loquen-
do, quæ Sacri Canones, & Tridentini præsertim
exigunt, dum arcentur ab Scholis: & pro hono-
randa alicuius probata virtute Tonsura sufficiat,
si contingat etiam esse cantorem, aut choro ido-
neum musicis instrunientis; multi enim tales, qui
& in Religionibus oblatorum nomine Deo ser-
uiunt. Et quidem Ceroferarij ministerium in Ec-
clesia obire non poterunt, quia cùm pro illo Hi-
spani adolescentes adsint, nullus eorum erit, qui
tali cum socio velit publicè ministrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Dico Sextò. Si contingat ex dictis ali-<marginalia>Priuilegijs|communibus|Sacerdotes|gauisuros.</marginalia>
quem ad Sacerdotium prouehi, non ideò priuile-
gijs communibus eorum congeneribus debent
priuati existimari, quia non est vrgens pro eo fun-
damentum. Si enim aliquod, illud certè, videri
in illis cessare rationem concessionis, quandoqui-
dem tales iudicantur, vt maximè Christianis in-
ter Europæos non solùm æquentur, sed etiam
præferantur, vt ex Sacerdotij culmine videtur
manifestum. Atqui hoc non obstat, vt constat
ex dictis Titulo 19. n. 68. vbi ostendimus, vt pri-
uilegium perseueret sufficere caussam motiuam
aliqualiter perseuerare, quod in casu præsenti vi-
dere licet; perstat enim recens conuersio nationis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0182.jpg/>
@@1@<SE182>Circa Matrimonium de expreßione consensus. 167
<duolan 2><-P>cum natiua illius ad commoda naturæ inclina-
tione, virtute robusta superanda, quod dum ab
aliquo præstatur, non ideò est benigna Ecclesiæ
indulgentia priuandus, cùm potiùs debeat ipsi ea
de caussa benigniùs indulgeri. Et cùm Indorum
priuilegijs gaudere Æthiopes à nobis in Thesauro
probatum sit citato Tit. 12. num. 129. eorum vsus
etiam eis erit licitus, neque Bulla Cruciata circa
ea, quæ ad ieiunia spectantia in illa conceduntur,
egebunt, aut in ordine ad absolutionem à reser-
uatis, de quibus & alijs in citato Titulo ex professo
disputatum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2>
<A+1>Circa Matrimonij Sacramen-
tum.</A+1></Z>
<P><INI3>D</INI3>E illo duos habet, & satis doctos Tracta-<marginalia>Quitensis|laudatus|Antistes.</marginalia>
tus Dom. Quitensis, scilicet 9. & 10. Lib.
3. in quibus, quod ad Indos spectat vix
est quidquam, quod à nobis non sit in Thesauro
Tit. 12. & 16. & in Additionibus etiam pertracta-
tum. Et aliqua quidem resolutionibus nostris non
ita conformia, licet pauca, circa quæ non hæ-
rendum, dum probabiliter, vt eidem videtur, à
docto scriptore decernitur. Iuuat autem circa
nonnulla, aut pro explicatione ampliori, aut
maiori addendo robore, seu casuum multiplica-
tione, (quod in materijs huiusmodi desiderari so-
let) aliquantulùm immorari.</P>
<Z><A+1>Circa expressionem consensus in matrimo-
nijs Indorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>310.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc in Additionibus nu. 306.<marginalia>Consensum|per alios ex-|pressum non|tolerandum</marginalia>
vbi non ex integro approbatus modus
dicendi P. Verricelli de Apostolicis Mißionibus
Quæst. 247. quoad consensum à Gubernatore
tantùm expressum, vbi & pro eo citat Veracruz,
Matienzum, & P. Sancium (errore Typographi
Pesancium) Quod autem à nobis traditum, à præ-
fato probatur Antistite, & ad Caciquios, Com-
mendatarios, ac Fiscales extendit, à nobis Guber-
natoris nomine comprehensos. Qui tamen nu. 3$unclear
ait iudicari à se probabile consensum modo præ-
dicto præstitum sufficere, quando ex communi
consensu omnium, Gubernator Caciquius, aut
Fiscalis designati sunt, vt nomine contrahentium
omnium respondeant, quia tunc officio Procura-
torum funguntur, cum mandato ad præstandum
consensum necessarium. Addit tamen his non<marginalia>Vt videatur|probabile.</marginalia>
obstantibus conueniens se arbitrari vt Parochi
contrahere volentium, vt apparet, voluntatem
explorent, quia res hæc periculo est exposita ob
subiectionem summam quam Indi erga præfatos
obseruant, vt neque vel passu vno audeant con-
tra eorum placitum pedum se dominos demon-
strare. Vbi quidem si reuera ita accidit, vt præ-
fati mandatum procuratorium habeant; non pro-
babile, sed certum est, talem consensum esse suf-
ficientem. Si verò tale non sit, & sola consuetu-
do, omnium consensu firmata, idem videtur di-
cendum, quia similiter in eos est transmissa pote-
stas. Quando ergo probabilitas dicta continget,
siquidem id, quod additur de summa subiectione,<-P>@@

<-P>& verosimili dubitandi fundamento in casibus
occurrentibus, transmissionem talem non esse vo-
luntariam, non obscurè videtur indicare? Tunc
equidem stare dici potest, quando reuera contra-
hentes spontaneum consensum habent, & licet
Gubernator, atque alij non habeant pro tali con-
sensu significando mandatum, aliquomodo id ex
circumstantijs, quod illi affirmant, videtur ap-
probari.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> Si autem reuera non consentiant, aut me-<marginalia>Quid desi-|ciente con-|sensu, aut|metuextorte.</marginalia>
tus consensum extorserit, tunc P. Verricelli iuxta
suum illud placitum, in foro externo pro matri-
monio standum esse ait, quia metus non præsu-
mitur, nisi probetur; immò post copulam, cùm
illa præsumatur affectu maritali habita (non enim
eam lex præsumit habitam affectu fornicario)
præsumitur liber consensus. Cap. His, qui fidem,
de Sponsalib. Sanchez Lib. 4. Disput. 18. De nul-
litate autem in foro interno dubitari nequit, nisi
affectus maritalis in vsu superuenerit, qui in Indis
ex fundamento adducto non est facilè præsumen-
dus. Nihilominùs si in matrimonio pergant, & in
bona fide sint, nihil mouendum ex Cap. Ad id de<marginalia>Cap. Ad id|de sponsal.</marginalia>
Sponsalibus, ibi: Cùm mora tanti temporis huius-
modi probationem excludat. Illud autem stet talem
contrahendi modum non esse tolerandum, sed
Parochos exactam adhibituros diligentiam ad ex-
plorandam contrahentium libertatem, pro quo
præfatus Antistes monita opportuna ministrat.
Vbi & addendum pro eo, quod addit P. Verri-
celli de metu cadente in constantem virum &
non constantem, circa matrimonij nullitatem, re-
spectu Indorum, vix eam differentiam admittere,
ob animi pusillitatem, præsertim feminarum: vn-
de sententia affirmans metum leuem, sed dantem
caussam matrimonio, inualidum illud reddere, er-
ga ipsos videri non vtcumque probabilem, vt aliàs,
sed maximè probandam. Quia verò rarissimè
continget illos nullitatem opponere, in bona sunt,
vt dixi fouendi fide.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Id autem quod de consensu per præfatos<marginalia>De consensu|per parentes|præstito.</marginalia>
expresso est dictum, non ita in parentibus locum
videtur habere. vt nequeat in illis tolerari. Nam
in Cap. vnico de desponsat. impuber. in 6. §. finali<marginalia>Bonif. VIII.</marginalia>
sic statuit Bonifacius VIII. Porrò, ex sponsalibus,
quæ parentes pro filijs puberibus, vel impuberibus
plerumque contrahunt, ipsi filij, si expressè consense-
rint, vel tacitè, vt si præsentes fuerint, nec contra-
dixerint, obligantur, & ex eis oritur iustitia publicæ
honestatis. Sic ibi; de quo & citatus Præsul Ses-
sione 3. vbi casum adducit inualidi matrimonij,
tacente filia, & si parentes consensum iterarint. Et
quidem Doctores de consensu hoc pacto præ-
stito agentes, circa explicationem sunt varij, vt
non penitus ex illo possit haberi securitas, argu-
mento est non esse penitus qualicumque tacitur-
nitati credendum, nisi ex circumstantijs contra-
hentium consensus colligatur, vt videri potest in
Glossa marginali citati Capitis, vbi ex Ioanne An-<marginalia>Glossa.|Vide P.|Tannerum|Tomo 4.|Disput. 8.|Quæst. 3.|num. 95.</marginalia>
drea sic habetur: Intellige tamen quòd aliud fa-
ctum concurrat cum illa taciturnitate. Quod qui-
dem in Indis speciali est diligentia dispiciendum,
qui non minori parentum metu, quàm Guberna-
torum solent ad talia procedere, vnde similiter in
casibus istis pronuntiandum, præsertim cùm de
feminis agitur, in quibus passio ista solet poten-
tiùs dominari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0183.jpg/>
@@1@<SE183>168 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXII.
<duolan 2><Z><A+1>De Parochi defectu in remotis partibus, an
matrimonio obstet.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>313.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc præfatus Antistes Seßione 6. vbi<marginalia>Duæ Con-|clusiones|Quitensis|Præsuliscirca|Parochorum|defectum.</marginalia>
iuxta probabiles, quas præmiserat suis
cum patronis, sententias, duas statuit Conclusio-
nes. Prima est, Christianos, qui per varios casus,
varia & discrimina rerum, in aliquibus Infidelium
terris inueniuntur, sine spe venturi Parochi per
longa temporum spatia, posse sine illo matrimo-
nium celebrare, eorum ad instar, qui inter Tur-
cas, aut Mauros degunt, de quibus id communi-
ter Doctores affirmant, licet non desint qui secus
sentiant quidam. Secunda non solùm in terris In-
fidelium, sed etiam in Christianorum Indorum
populis, id fieri posse. Parochorum præsentia de-
stitutis vltra annum & dimidium, ob eorum mor-
tem, & difficilem aliorum prouisionem, pro quo
recentia experimenta proponit. Et circa quod
etiam à nobis dictum Tomo 2. Thesauri in Additio-
nibus n. 326. cum P. Verricelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Videtur autem in prædictis Resolutio-<marginalia>Sacerdotem|non posse so-|lùm, sed &|teneri ad va-|lidandum|sacramen-|tum.</marginalia>
nibus id desiderari posse, de quo fuerat, vt ex Ti-
tulo constat, instituta, & de quo locutus num. 4.
An scilicet deficiente Parocho sine spe opportuni
aduentus, si Sacerdos simplex adsit, assistere ma-
trimonio possit, sitque illud inualidum sine eius
assistentia celebratum. Et ratio dubitandi desu-
mitur ex fundamento, quod vti fortius approbat
num. 3. scilicet assistentiam Parochi & testium ex<marginalia>Vis legis hu-|manæ quan-|ta.</marginalia>
lege humana haberi, quæ non potuit casus omnes
difficultatibus implicatos præuenire, & ita pru-
denter legislatoris mentem, vt in legibus huius-
modi accidit, explicandam. Atqui quòd Sacer-
dos, vt assistere possit, debeat esse Parochus, ex
lege humana habetur, quæ difficultatem hanc
non potuit præuenire: Ergo etiamsi Parochus
non sit, valet assistere, vt aliàs argumentatur ci-
tatus Præsul num. 4. Quòd si valet, ergo & de-
bet: quòd si debet, & vices Parochi sustinet; er-
go sine eo non poterit validè matrimonium cele-
brari. Quemadmodùm deficiente Parocho, si<marginalia>Exemplis|vrgetur.</marginalia>
alius Sacerdos adsit, non solùm potest moriturus,
sed & debet eidem grauatus lethali crimine confi-
teri. Item, Sacerdos talis omnia potest Parochia-
lia obire munera, audire inquam Confessiones,
ministrare Eucharistiam, & Extremam vnctio-
nem, si fortè Oleum sanctum suppetat prouide
deportatum. Ad hæc enim omnia, quæ lege ca-
ret necessitas, tribuit facultatem, Maiorum vo-
luntate suffragante: Ergo & ad assistentiam di-
ctam, cùm minùs id sit, quàm Sacramentorum
ministratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Quod & ampliùs roboratur. Nam is, qui<marginalia>& ex sup-|pleto defectu|iurisdictionis|ab Ecclesia.</marginalia>
reuera Parochus non est, si ex communi errore
habeatur talis cum titulo colorato, valide assistit
matrimonio, Ecclesia iurisdictionem tribuente,
ob magnam in eo conuenientiam. Ergo quemad-
modùm propter illam ita Ecclesia suam prouiden-
tiam extendit, sic & de eo intelligendum, de quo
agimus, vbi potior videtur esse ratio. Pro quo &
facit id, quod habet P. Tannerus Tomo 4. Disp. 8.<marginalia>Singulare|P. Tanneri|pronuntia-|tum.</marginalia>
Quæst. 3. num. 122. vers. Dici etiam, vbi ita scri-
bit: Dici etiam fortassè potest quadam quasi publica
fictione iuris ab Ecclesia tacitè roborata, in eiusmodi
locis, in ordine ad hunc effectum, Prædicantes pseu-<-P>@@

<-P>doparochos quasi pro Parochis haberi. Sic ille. Quan-
tò id potiùs in Catholico Sacerdote, de quo est
quæstio? Si autem Sacerdos Religiosus sit, id
certius ex concessione Pij V. in Bulla 34. in or-
dine Tomo 2. Bullarij, vt possint Parochorum
Officium exercere Ordinariorum locorum, vel alio-
rum quorumuis licentia minimè requisita, vbi scili-
cet est defectus Parochorum. Quod ita declara-
tum à Sacra Congregatione Cardinalium, quæ
declaratio auctoritate est Indocentij X. roborata,
de quo & dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 12. n. 273.
& alibi, ac præsertim in Additionibus num. 307.
vbi pro casu præsenti, alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Vbi circa Indos videtur animaduersione<marginalia>Quid de In-|du absente|Parocho|coniugatis.</marginalia>
dignissimum, si contingat illos in Parochorum
absentia coniugari, iterùm esse illo adueniente in
facie Ecclesiæ coniugandos. Nam cùm ipsi sciant
sine Parocho, & patrinis, quos vocant, matrimo-
nium solitum celebrari, dum in eius absentia spe-
cie coniugij iunguntur, pellicatus est potiùs,
quàm venerabile connubium & thorus immacula-
tus, vt Apostolus loquitur. Et quidem ius hoc
Ecclesiasticum illis est notorium: quid autem de
iure antiquo nationis fuerit, prorsus ignorant, si-
cut & ea, quæ naturali iure sunt pro legitimo
coniugio requisita: vnde apud illos ante Euan-
gelij lucem vera matrimonia non fuisse censent
multi, de quo dictum citato Tit. 12. num. 415. Ex
quo fit eos, dum in Parochorum absentia iun-
guntur, verum ac legitimum contractum non
inire, vel saltim illud esse valde dubium, vnde ite-
rùm Ecclesiæ ritu copulandos.</P>
<Z><A+1>De testium defectu, vbi & casus
peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>317.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm Parochi defectu Dom. Quitensis<marginalia>Deficiente|Parocho te-|stes adhi|bendos esse.</marginalia>
testium defectum amplexus, vt vidi-
mus, de quo & pariter pronuntiauit, ex funda-
mento apud scriptores obuio de publicationis ne-
cessitate vt Concilij Tridentini Decretum obli-
get, qualem non est in remotissimis Indiarum
partibus inuenire. Sed quidem vbi iam illius est
sufficiens notitia, & ob defectum Parochi matri-
monia eo non obstante celebrantur, specialis vi-
detur esse difficultas, an scilicet debeant adhiberi
testes, vt ea solemnitatis pars, quæ possibilis est,
non omittatur, & sic claudestinorum matrimo-
niorum inconuenientia quantùm est possibile,
euitentur. Et ita tenet Veracruz apud P. Tho-<marginalia>Veracruz.</marginalia>
mam Sancium de Matrim. Lib. 3. Disput. 17.
num. 3. qui licet id quod ad probabilitatem atti-
net absolutæ assertioni tribuat de valore matri-
monij in defectu Parochi per annum; quòd ta-
men supposito talis sententiæ vsu testes duo sint
adhibendi, cum certitudine maiori, & quasi cer-
ta sub præsuppositione proponit, & eodem modo
accipiendus Vega in Summa Casu 361. & vide-<marginalia>Vega.</marginalia>
tur quidem ita tenendum ob adductam rationem.
Quod & potest varijs exemplis comprobari. Nam
qui non tenetur confiteri peccatum aliquod le-
thale iuxta varias circa hoc sententias Theologo-
rum, non ideò à Confessione aliorum de obliga-
tus est. Et idem est de p&#x0153;nitentia imposita, quam
si nequeat adimplere totam, tenetur ad partem.
Et in contractibus, si pars aliqua solemnitatis ad-
hiberi nequeat, non ideò aliæ omittendæ, quando
cum illis contractus sustinetur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0184.jpg/>
@@1@<SE184>Circa Matrim. de Parocho & testibus linguæ imperitis &c. 169
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Proponit etiam citatus Præsul Seßione 7.<marginalia>Parochus|cum vno|teste an suf-|ficiens.</marginalia>
quæstionem aliam? An scilicet in partibus eis-
dem possit Parochus cum vno tantùm teste alte-
rius defectum supplens matrimonio valorem ex-
hibere? & negatiuè respondet supponens casum
esse possibilem, alias inepta videretur eius propo-
sitio. Et probans, quia cùm Concilium duos te-
stes, & Parochum exigat, qui est testis alterius
generis, nullus alius supplere pro illo potest, &
ita neque ipse pro alijs, iuxta receptam doctrinam
ex Felino in Cap. Ex litteris num. 10. de probat.
vers. Aduerte. Vbi quidem responsio est obuia,
id quidem ita contingere, quando non est casus
singularis difficultatibus implicatus, quem non
potuit legislator præuenire, in talibus enim, cùm
humana sit, non est eius rigor retinendus, iuxta
dicta nuper ab eodem circa Parochi defectum,
ex quo & argui prætereà potest; nam Parochus
est testis qualificatus, & rei sacræ minister ido-
neus, sacer videlicet, & tamen eius potest valori
matrimonij non obesse defectus: Ergo & vnius
testis. Melius videtur probari posse ex eo quòd
nulla talis potest esse necessitas, quæ ad præfatum
modum celebrationis possit adigere; quandoqui-
dem expectari aut inquiri alter testis potest, quem
post dies aliquot non est credibile defuturum.
Nisi fortè accidat Parochum ad Confessionem
alicuius vocatum, cui pellex assistat, & ad bonum
animæ eius comperiat futurum vtile, si statim per
matrimonium eidem adstringatur, de instante
morte solicitus. Sed cùm in casu huiusmodi, de
quo Seßione 6. num. 8. admittat Auctor sine Pa-
rocho & testibus posse matrimonium celebrari,
in eo, de quo agimus, minùs profectò scrupuli,
esse debet, quia maius est fundamentum, quando-
quidem & Parochus, & vnus testis assistunt, vt
videtur manifestum.</P>
<negEZ><A+1>De testibus ignorantibus linguam contra-
hentium, vbi & de Parocho, ac Inter-
prete.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>319.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E his Seßione 8. vbi doctus scriptor<marginalia>Resolutio|Dom. Qui-|tensis.</marginalia>
cum Veracruz, & PP. Henriquez, ac
Sanchez validum esse matrimonium affirmat,
etiamsi Parochus & testes linguam non calleant
contrahentium, dum tamen signa videant, qui-
bus illi consensum manifestant. Si autem signum
nullum tale extet, sed sola verba, tunc necessariò
interpretem adhibendum, sicut etiam quando
contrahentium idioma est diuersum. Vnde &
Hispani testes esse possunt in matrimonijs Indo-
rum, & è conuerso. Circa quod animaduerti
oportet in l. 1. §. finali. ff. de verbor. obligat. sic haberi:<marginalia>l final. ff de|verb. oblig.</marginalia>
Sed verum puto, vt omnis sermo contineat verborum
obligationem, ita vt alter alterius linguam intelligat,
siue per se, siue per verum interpretem. Sic ibi. Ve-<marginalia>Regula de|Interprete vt|fallat in In-|dijs.</marginalia>
rus itaque esse debet interpres, cui meritò possit
fidi, nec periclitari veritas timeatur. Tales autem
non esse generaliter Indos res est eos agnoscenti-
bus satis superque comperta: Ergo non est sem-
per fides eorum dictis adhibenda, præsertim cùm
de rebus agitur momenti tanti, vt ea est, quæ ad
matrimonij spectat Sacramentum. Hoc ipso, quo
hæc scribo, tempore, magna est Indorum fru-
strata conuersio, pro qua satis luculentus adhibi-
tus fuerat apparatus, dum infidus interpres eam<-P>@@

<-P>esse ipsorum voluntatem attestatus est, à qua illi
valde alienos se posteà conclamarunt. Vt ergo res
hæc certioribus possit fundamentis consistere, di-
cendum interpreti à Parocho vt contrahentes fa-
ciat alia præter verba signa consensus exhibere.
Vide Addit. Tom. 2. nu. 305.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Sed qualis hic Parochus, qui nec pau-<marginalia>De Parocho|linguæ Indi-|cæ ignaro.</marginalia>
cissima illa verba ad consensum significandum suf-
ficientia prorsus ignorat? Ab interprete quidem
ipso potuit duo verba addiscere, quæ respondeant
istis: Vultis coniugari? & etiam vnum quod Si
respondeat. Vt apud nos verbo Casar vsus Indici
facto; Casaracuita munanquichiechu? Responde-
tur: Ari. Vbi eo ipso quòd contrahentes eo ver-
bo respondeant, quod interpres affirmatiuum esse
asseruit, eius fidelitas comprobatur. Et citatus
quidem Dominus Lib. 1. Tract. 1. Sessione 10. n. 1.
collationem & institutionem Canonicam factam
ignoranti Paræcianorum linguam, esse nullam &
irritam, & nu. 6. & 7. addit ei non fauere Ius in
tituli reualidatione. Quomodo ergo id stare po-
test, quod de Parocho linguam Paræcianorum
affirmat? Videtur quidem intelligendum de Pa-
rocho, qui linguam eorum callet vt in plurimum,
pro quorum est cura institutus, cùm tamen aliqui
sint, qui maternam, vt vocant, linguam, singula-
rem, inquam, tantùm sciunt, de quibus dicta Ses-
sione 26. in cuius nu. 2. quoddam proponit hoc
in genere dignum æterna commemoratione por-
tentum, quod & hoc loco exscribendum censui,
sic enim ille: Sed quidem cùm in corde ardor sal-<marginalia>P Francis-|cus Rugi à|peritia lin-|guarum, &|singulari|zelo com-|mendatus.</marginalia>
uandi animas inardescit, omnia perrumpit, & com-
planat. Sicut fecit Venerabilis Pater Magister (sic
honorat, quia doctus fuit Professor superiorum
facultatum) Franciscus Rugi Societatis IESV, qui
Sexdecim linguas diuersas calluit, in quas Catechis-
mum & Orationes traduxit, non caussatus paucos
fuisse aliquando Indos, siquidem quamuis soli essent
viginti in aliqua tribu, eam addidicit, ne sine reme-
dio paucos illos pauperes dimitteret ob defectum in-
structionis, per quod multas c&#x0153;lo animas lucrifecit,
paucos illos conseruans Indos, ab omnibus amatus &
dilectus, quia eos magna animi constantia à Com-
mendatariorum oppressionibus & Hispanis alijs de-
fendebat, qui eos remigio, & fodinarum immiti la-
bore vexabant, ac si ænei essent. Horum præmium
habebit in c&#x0153;lo, quod ipsi in terra defuit ob quorum-
dam sceleratorum querelas, qui vt expeditam suam
insatiabilem cupidinem euincerent, à Prælatis vt à
portu remouerent ipsum, impetrarunt, generali cum
dolore Indorum, quia vnicus illis Magister & Prote-
ctor ablatus. Parcat huic digressioni lector, affectus
enim calamum alio impulit, ob bonam quam habui
notitiam eius zeli, virtutis, & charitatis. Sic
ingenuus & talium iustus adpretiator Anti-
stes.</P>
<Z><A+1>Circa gradus cognationis, quibuscum potest
Matrimonium validè celebrari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>321.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis agit citatus scriptor Sessione 4.<marginalia>Sententia|Dom Qui-|tensis circa|gradus diri-|mentes, &|aliàs non|prohibitos.</marginalia>
de Infidelium matrimonijs, vbi statuit
circa primum gradum consanguinitatis & affini-
tatis in linea recta, & primum consanguinitatis
in transuersali versari impedimentum dirimens
iure naturæ tale, secus in alijs; vnde concludit in
fine ijs tantùm postremis extantibus, quæ de iure<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0185.jpg/>
@@1@<SE185>170 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>Ecclesiastico veniunt, non separandos eos, qui
cum illis ante acceptum Baptismum contraxe-
runt. Præmiserat autem inter Gentiles posse im-
pedimenta iure humano introducta existere, qui-
bus matrimonium dirimatur. De quo & Sessione
9. quando ouiliter viuunt. Cùm ergo talia esse
possint ratione graduum aliquorum, qui de iure
naturæ non sint; non videtur ita absolutè pro-<marginalia>Quid in eius|asseratione|non sucti-|nendum</marginalia>
nuntiandum, sed quantum fieri valeat, res est ista
diligenter exploranda. Licet quod ad Indos spe-
ctat, minori sit opus indagine, ob dicta num. 316.
& ab eodem Auctore Sessione 1. n. 7. & 8. Quod
autem ad lineam transuerfalem spectat mirum est
vt certum supponi, cùm adeò sit probabile quod
à nobis est Parte 1. n. 324. & seqq. probatum: &
in Thesauro Tomo 1. Tit. 12. nu. 379. contra quod
cùm nihil afferatur, suo in robore sententia præ-
fata consistit.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Addit autem Tract. 10. Sessione 2. quando<marginalia>Vt faueat|recognita|probabilitate|quo ad pra|xim.</marginalia>
duo infideles coniuges conuertuntur, vt vitricus
& priuigna, aut priuignus & nouerca, qui in pri-
mo affinitatis gradu lineæ rectæ inueniuntur, &
post Baptismum difficultatem in separatione per-
sentiunt, posse suo in coniugio relinqui, quia pro-
babile est impedimentum hoc non esse iure na-
turæ tale, & ita etiam est probabile sic contra-
hentes ante Baptisinum legitimè copulari. Addu-
cit tamen Concilium Limense 2. Parte 2. Cap. 38.
à P. Coninck allegatum, in quo decernitur eum,<marginalia>Ex Concilio|probatio|circa affini-|tatem, non|vrgens.</marginalia>
qui in sua infidelitate nouercæ fuerat maricatus,
aut sorori, siue alteri in linea recta cognationis,
priùs esse separandum, quàm Baptismus ipsi con-
feratur; quandoquidem lege naturali matrimo-
nia huiusmodi reprobantur; secus de coniugatis
in gradibus, qui solùm legibus Ecclesiasticis pro-
hibentur. Ad quod quidem nihil respondet, sed
dici potest Concilium probabilem sententiam
amplexum, sed eius non esse vim tantam, vt cen-
seatur obligare, cùm non sit ab Apostolica Sede
approbatum, neque alia pro eo concurrant, quæ
in Indicis sunt ad obligationem inducendam ne-
cessaria. Vide tamen infrà Par. 7. nu. 311.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Sed quod ad affinitatem attinet, Concilio<marginalia>Limensi|tria alia|opponuntur.</marginalia>
possumus non tantùm Concilium, sed & Conci-
lia maioris auctoritatis opponere, Agathense sci-
licet & Epaunense. Primum Can. 61. Secundum
Can. 30. in quibus statuitur vt matrimonia in pri-
mo gradu affinitatis non contrahantur, cum pri-
uigna scilicet, nouerca, nuru &c. Et tamen præ-
cipitur ne contracta ante nouam prohibitionem
dissoluantur. Quod etiam colligitur ex Concilio
Aurelianensi 3. Can. 10. & tria hæc Concilia ad-<marginalia>Inter PP.|Bonæ Spei|& Herincx|discensio cir-|ca certitudi-|nem in gra-|du 1. trans-|uersali con-|sanguinitatis</marginalia>
ducit P. Bonæ Spei Tomo 6. Tract. vlt. Disput. 7.
num. 70. qui nu. 64. non esse illicita huiusmodi
matrimonia iure naturæ protulerat. Sicut & in-
ter consanguineos in linea recta, primo gradu
excepto contra P. Herincx Tomo 4. Tract. 5. Disp.
6. nu. 50. Qui docti scriptores alias in eo dissen-
tiunt, quòd P. Bonæ Spei cit. n. 64. & 67. ita con-
tendit matrimonium inter consanguineos trans-
uersales in primo gradu esse iure naturæ prohibi-
tum, vt id sit certum, pro quo tamen P. Herincx
n. 54. ita scribit: Sciendum tamen opinionem no-
stram non esse certam, cùm ei contradicat Caieta-
nus, Pontius, & alij. Qui consequenter admittere de-
bent, ex caussa, seu necessitate grauissima posse Pon-
tificem in hoc dispensare, quamuis id non sit solitum,<-P>@@

<-P>aut conueniens. Sic ille, addens ex Siluestro verb.
Papa quæs. 17. Martinum V. dispensasse cum eo,
qui cum sua germana contraxerat, & consum-
mauerat, sic referente Archidiacono. Iuuat au-
tem ipsum Siluestrum suis loquentem verbis ex-
cepisse, sic enim ibi: Reperitur tamen Martinus V.<marginalia>Silnestet|pro dispen-|satione|Martini V.</marginalia>
vt Archidiaconus refert; dispensasse cum eo, qui cum
sua germana contraxerat, & consummauerat, habito
consilio cum peritis Theologis & Canonistis, propter
mala & scandala alias inde ventura, licet aliqui di-
cerent eum hoc non posse. Et quia certum tenendum
est, incertum verò dimittendum. De P&#x0153;nit. Dist. 7.
Si quis. ante factum nulli est consulendum vt petat
istam dispensationem. Quia etiam instar Sacrilegij
est disputare de potentia Principis, præcipuè Papæ
17. q. 4. §. Committitur, & sequenti. (adde Cap.
Nemini) Si quis post contractum, & multò magis
consummatum matrimonium, obtinuit talem dispen-
sationem, dimittendum est negotium iudicio Dei. Sic
doctus ille Magister sacri Palatij.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Circa quam dispensationem P. Bonæ<marginalia>Quid adil-|lam P. Bo-|næ Spei.</marginalia>
Spei citato num. 67. ait non obstare, quia dispen-
satio solum fuit per modum declarationis, quòd in isto
matrimonio duo naturæ iura prout in mundi exordio
concurrerunt, quorum alterum superabat ius summæ
reuerentiæ naturalis inter fratrem & sororem: quæ
declaratio omnino est in summi Pontificis potestate,
vt omnes fateri debent. Sic ille, qui licet ius illud,
quod aliud summæ reuerentiæ superauit, non ex-
plicet, intelligitur tamen fuisse ius necessitatis,
iuxta dicta à Siluestro, Propter mala & scandala
&c. hac enim de caussa in exordio mundi talia
fuerunt matrimonia permissa, hoc enim necessi-
tas propagationis humani generis exigebat. Quo-
ties ergo tale quid acciderit, licita erunt talia ma-
trimonia, sic summo Pontifice declarante.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Sed quidem præfata responsio in primis<marginalia>Non fuisse|tantùm de-|clarationem|contra cum|dem osten-|ditur.</marginalia>
quod ad negotium morale attinet, parui videtur
esse momenti, cùm ex ea habeatur matrimonia
inter fratres & sorores posse non semel, sed etiam
sæpè constare, quoties scilicet necessitas ei similis
occurrerit, (aut magna vtilitas, quæ pro necessi-
tate reputatur) qua ductus Martinus V. id præ-
stitit, quod est nuper declaratum. Ex eo autem
videtur fieri etiam sine declaratione Pontificia
idem fieri posse, quia necessitas inferioribus etiam
Prælatis potest esse perspecta, & regulariter am-
pliùs quàm Pontificibus rem à longè prospectu-
ris. Deinde non videtur negari posse in facto tali
interuenisse dispensationem, sic enim scriptores
tradunt, quibus credendum circa hoc, sicut & ab-
solutè circa factum fides, vt eorum meretur au-
ctoritas, adhibetur. Præterquam quod à præfato
scriptore, vt vidimus, asseritur, declarationem
talem omnino esse in Pontificis potestate, vt om-
nes fateri debent. Atqui non omnes Theologi &
Canonistæ ita fassi sunt à Martino V. consulti, vt
ex adductis Siluestri verbis euincitur, Licet aliqui
dicerent eum hoc non posse. Scilicet nec per modum
dispensationis, neque alio: Si enim alius ita est
certus, doctos adeò magistros Pontificis Consi-
liarios non lateret. De dispensatione ergo tantùm
fuit quæstio, quomodocumque eam libuerit ap-
pellare. Tandem post declarationem quod in tali
casu non vrgeret obligatio iuris naturalis, fuit ne
dispensatio necessaria, an non? Si primum dica-
tur, habemus intentum. Si posterius ex eo fiet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0186.jpg/>
@@1@<SE186>Circa Matrimonium coniuge non conuerso. 171
<duolan 2><-P>quod nuper dicebamus, stante necessitatis eui-
dentia, sine Pontificis facultate huiusmodi posse
matrimonia celebrari, quod, vt æstimo, non ad-
mittet P. Bonæ Spei, pro impedimento isto acris<marginalia>Declaratio|vt adsit si-|mul eum di-|spensatione.</marginalia>
aliàs decertator. Pro gradibus, circa quos dispen-
sari ab Ecclesia potest, declaratio extat huiusmodi
veritatis, & nihilominus præter declarationem
dictam, opus est dispensatione in facti contin-
gentia. Non ergo in eo, de quo agimus, declara-
tionem inficiamur, sed eam prorsus admittimus,
sed quæ dispensationem præcedat, vt iuxta scrip-
tores præfatos in facto Martini V. accidit, consi-
lio sapientium adhibito, aut quæ dispensatione
ipsa declaretur.</P>
<Z><A+1>Circa conuersos ad fidem, coniugij consorti-
bus non conuersis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>326.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E his Auctor Seßione 5. & seqq. in qui-<marginalia>Auctor vt|consonet in|doctrina cir-|ca conuersos|Auctors.</marginalia>
bus nihil ferè speciale occurret, de quo
à nobis non sit in Thesauro, & copiosiùs quidem
disceptatum, cum consonantia doctrinæ apud ip-
sum occurrentis. Et Sessione quidem 5. num. 2.
Innocentius VIII. proponitur vt auctor. Cap.
Quantò, de diuortijs. Et credendum amanuen-
tium aut typographi errore sic factum, cùm con-
stet auctorem esse Innocentium III. Ibidem n. 4.<marginalia>Reualidan-|dum contra-|ctum con|uersorum in|facie Eccle-|sis.</marginalia>
circa priuilegium Pij V. de coniugio cum con-
iuge conuersa eius, qui plures in Gentilismo ha-
buit vxores, licet prima non fuerit, obseruat ne-
cessarium esse vt post Baptismum contractus re-
ualidetur, qui nullus cum secunda & reliquis ex-
titit, idque in facie Ecclesiæ coram Parocho &
testibus, quia cum Christiani sint, legibus debent
Ecclesiæ gubernari. Sed quod ex anterioritate
nequeat sufficiens argumentum pro coniugij va-
lore formari, ex ijs constat, quæ diximus citato
Tit. 12. Thesauri n. 415. Nihilominùs ratificatio
ob dubium adhibenda &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Sessione 6. obligationem agnoscit non<marginalia>Non dimit-|tendum con-|iugem insi-|delem quan-|do contin-|gat.|Cap Quan-|tò, de diuort.</marginalia>
dimittendi coniugem infidelem, si periculum non
adsit præuaricandi in baptizato, & spes affulgeat
conuersionis. Quod quidem intelligendum iuxta
dispositionem citati. Cap. Quantò, vt non solùm
absit periculum præuaricandi à fide, sed etiam
quod verbis illis declaratur: Vel vt eum pertrahat
ad peccatum mortale.</P>
<P>  Sed quid si præuaricationis à fide periculo non<marginalia>Peculiaris|circa illud|difficultas.</marginalia>
extante, sed circa peccata alia, hæc talia sint, vt
grauiorum se periculo exponat, si coniugem di-
mittat. Casus videtur metaphysicus; nam gra-
uiora peccata dimisso coniuge esse possunt adul-
teria, stupra, & alia in hoc genere turpiora: atqui
hæc vitari possunt ad aliàs nuptias transuolando.
Quæ autem alterius generis sunt in quocumque
statu coniugem talem implicabunt. Sed si reuera
ita contingat, dicendum profectò posse illum in
suo coniugio persistere, dum lapsus vitare pro-
ponat, licet labatur interdum: est enim electio
minoris mali, quando alterutrum est ineuitabile,
quam esse licitum communis Doctorum senten-
tia firmat. Ex ijs autem quæ ibidem perpendit
Auctor de fragilitate recenter conuersorum vi-
detur inferri in Indis communem illam regulam
locum non habere. Nihilominùs id tenendum,
quod diximus citato Thesauri loco n. 409. & eide&#x0303;
proximis, quodneq; absolutè videtur ab illo negari.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Sessione 8. de coniugio agit Æthiopum,<marginalia>Priuilegium|pro Æthio-|pibus Et|quòd videa-|tur commu-|ni alijs.</marginalia>
pro quo tenorem integrum exhibet Bullæ Gre-
gorij XIII. de qua & nos citato Tit. 12. num. 308.
vt contrahere possint, dummodò constet absentem
moneri legitimè non posse, aut monitum intra tempus
in eadem monitione præfixum suam voluntatem non
significasse. Quam concessionem vt communem
alijs Neophytis Indiarum incolis proponit Com-
pendium Indicum Societatis verb. Matrimonium
§. 1. ibi: Dispensare cum quibuscumque vtriusque
Sexus Christi fidelibus incolis dictarum regionum
&c. Iuxta quod locuti sumus citato Thesauri loco.
Et fundamentum desumi ex verbis illis potuit
Plenam auctoritate Apostolica concedimus fa-
cultatem tenore præsentium, dispensandi cum
quibuscumque vtriusque sexus Christi fidelibus
incolis dictarum regionum.</P>
<P>  Sed quidem illa ad Æthiopes videntur referen-
da, de quibus tantum sermo præcesserat. Licet
autem statim sequatur in hunc modum: & seruis
ad fidem conuersis, qui ante Baptisma susceptum ma-
trimonia contraxerant, vbi inter seruos Æthiopes,
& incolas statui videtur distinctio, id non vrget:
nam proptereà sic additum, quia de Æthiopibus,
qui in patria remanent, eorum in captiuitatem
abductis consortibus, quos & contingere potest
ad fidem conuerti, locutus fuerat Pontifex, ibi:
Adeò vt tam ipsi captiui, quàm qui in patria rema-
nentes, si posteà ad fidem conuertantur, cenoiuges in-
fideles tam longo locorum interuallo disiunctos &c.
Et ita profectò videtur dicendum concessionis
tenore perspecto: quæ tamen, vel propter iden-
titatem rationis, vel quia aliqua Pontificis extitit
declaratio, cum ea, quam vidimus, est extensione
in Compendio proposita. Erunt & fortè qui cen-
seant clausulam concessionis omnes amplecti,
quibuscum, licet parùm verosimiliter loquantur,
non est contontiosiùs depugnandum.</P>
<Z><A+1>Circa cognationem spiritualem, in Jndis,
& rudibus aliarum nationum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>330.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Sessione 3. Tract. 10. in qua post<marginalia>Dom. Qui-|tensis reso-|lutiones cir-|ca materiam|tituli.</marginalia>
illius explicationem, statuit illam non
contrahere Indos & rudes alios, nisi, cùm vt sint
Patrini accedunt, sufficientem habeant cognatio-
nis huiusmodi notitiam: Sicut Ordinati ante
vsum rationis neque ad castitatem ex voto ser-
uandam, neque ad diuini Officij recitationem re-
manent obligati. Et in proprijs terminis, qui si-
militer Patrini munus exequuntur, vt citatis mul-
tis, quos citat, tenet P. Thomas Sancius Lib. 7. de
Matrimonio Disput. 61. nu. 4. Neque qualiscum-
que vsus rationis in illis sufficit, sed qui sit ad pec-
candum mortaliter necessarius. Iudicat autem
Indos rudes (Bozales vocat), qui ad prædictum
officium accedunt animo faciendi quod faciunt
alij, illam contrahere, quia volens principale, con-
sequenter vult accessorium, vt etiam cum alijs
tradit P. Sancius supra Disput. 58. n. 4. Nisi adeò
rudes sint, vt à pueris non distent. Et quod ad
praxim attinet, qui Patrini est perfunctus officio,
semper esse præsumendum voluntatem contra-
hendi cognationem habuisse, nisi euidenter con-
trarium constet, aut de incapacitate in eo depre-
hensa, eo quod pro peccando mortaliter sufficien-
tem non habeat lucem rationis. Vbi & monita
pro Parochis opportuna proponit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0187.jpg/>
@@1@<SE187>172 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Et hæc quidem satis verosimilia, quæ ta-<marginalia>Non esse om-|nino certas,|vbi de igno|rantibus im-|pediment&#x0169;,|& alijs.</marginalia>
men non adeò certa sunt, vt pro talibus debeant
venditari. Cognationem namque huiusmodi con-
trahi sine voluntate illam contrahendi ex solo
actu susceptionis tenent Gallegus de cognatione
spirituali Cap. 12. n. 7. Ludouicus Lopez Parte 2.
Instructorij, vbi de Matrimonio Cap. 5. Colum. 6.
P. Gaspar Hurtadus de Matrimonio Disput. 18.
Difficult. 3. vers. Pręter actum P. Præpositus Quæst.
4. de Matrim. n. 37. & alij, idque præfatus Pater
videtur, vt certum & sine controuersia propone-
re, dicens impedimentum hoc oriri, quamuis ig-
noretur: nam lex irritans legitimè promulgata
vim suam obtinet etiamsi ignoretur. Vnde &
addit id verum esse, etiamsi ne cessitate cogente
aliquis Baptismum contulerit. Et ita si quis co-
gente necessitate proprium filium ex fornicatio-
ne susceptum baptizaret, non posset postmodùm
eius matrem in vxorem accipere. Pro quibus ca-
sibus stat P. Sancius, cum alijs, quos citat suprà
Disput. 62. n. 10. & 11. ex quibus ad ignorantes
validum deducitur argumentum: quia sicut in
illis non attenditur defectus voluntatis, ita neque
in ignorantibus. Pro quo & fuit ratio adducta à
citato Patre n. 10. vbi ait quòd quando impedi-
mentum aliquod non statuitur ab Ecclesia in de-
licti p&#x0153;nam (vt est hoc, de quo agimus) sed ob
alias rationes, incurritur propter actum præcepti.
Ergo & contra voluntatem, & sic etiam per ig-
norantiam, in quo vt non sequatur aliquando ef-
fectus lege prohibitus, solus potest obstare defe-
ctus voluntatis, eo quòd ignorantia faciat inuo-
luntarium. Immò in ignorante maior videtur esse
ratio, quia in eo non est animus positiuè contra-
rius, quem tamen habere potest qui in necessitate
aut baptizat, aut suscipit, nolens tamen cognatio-
nem contrahere, quo non obstante illam contra-
hit, iuxta receptissimam doctrinam, pro qua Do-
ctores apud citatos, & apud P. Palaum Tomo 4.
Tract. 19. Puncto 11. n. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Et in hac quidem sentiendi diuersitate<marginalia>Auctores|circa inten-|tionem pro|contrahendo|illo reuera|idem fateri,|licet videan-|tur aduersi.</marginalia>
non ita apparet, in quo sit talis constituta diuersi-
tas, nam reuera id quod Auctores, qui censentur
aduersarij, negant, videntur aliàs confiteri. P. San-
cius, Palaus, & alij ipsum secuti, necessariam iu-
dicant aliquam intentionem pro contrahenda
cognatione, & sufficere aiunt eam, quæ in volun-
tate exercendi Patrini officium continetur, quia
est quid illud consequens, non immediatè ex vo-
luntate Patrini, sed ex Ecclesiæ statuto. P. Hur-
tadus cum alijs, qui prædictis se aduersarios exhi-
bent, & vt tales referuntur, dicunt, vt apud illum
specialiter videri potest, non requiri intentionem
efficiendi actum illum vt cæremonialem, siue vt
cæremoniam ab Ecclesia statutam: quia ad cog-
nationem contrahendam nihil aliud exigitur in-
iure, per quod introducta est, quàm actus ille ex-
terior physicus liberè factus à Patrino vt Patri-
no. Et pro valore quidem Baptismi necessariam
esse affirmat intentionem faciendi illum vt cære-
moniam à Christo institutam: Patrinum autem
absque dicta intentione valide exercere Officium
Patrini vt Patrini, quia dicta intentio ad id non
requiritur. Fatetur ergo necessariam esse inten-
tionem faciendi actum Patrini vt Patrini. Atqui
Patrinus vt Patrinus est ceremonia sacra ab Ec-
clesia instituta: ergo vt talem eam intendit dum<-P>@@

<-P>ad tale munus obeundum accedit. Ait quidem
regulariter ita fieri saltem confusè. Tunc sic. Velle
efficere actum dictum vt Patrino proprium, ta-
lem confusam intentionem includit, vt videtur
compertum: ergo iam conceditur, quod aliàs
pernegatur, & in sententiam inciditur, contra
quam vti aduersam militatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Quod vrgeo. Nam actus physicus ille<marginalia>In P. Hur-|tado spe-|cialius osten-|ditur.</marginalia>
humano modo factus, non est sufficiens ad con-
trahendam cognationem, vt fatentur omnes: Er-
go præter rationem physicam aliquis debet esse
peculiaris respectus, quo eleuatur ad ordinem su-
periorem: Atqui hic est, quem Patrini Officium
importat, ergo cum illo talis actus exercetur. Pro
quo est doctrina citati scriptoris Difficult. 5. vbi
tenet suscipientem in Baptismo non solemni non
contrahere cognationem, & rationem reddit:
Quia tentio & susceptio baptizati in Baptismo
instituta est ab Ecclesia vt cæremonia in solemni
Baptismo, vt ad eius solemnitatem iuuet: Ergo
quando Baptismus non est solemnis, tentio ac su-
sceptio (quæ tunc non est necessaria) si sit, non
est cæremonialis, neque fit eo modo, quo cære-
monialis est, quia non fit vt est instituta ab Ec-
clesia in Baptismo. Sic ille: ex quo id videtur
euinci, quod nostra probatio contendit: Nam
ideò in casu dicto non contrahitur cognatio,
etiam si actus physicus tentionis & susceptionis
exerceatur, quia cæremonialis non est: ergo vt
contrahatur, debet vt cæremonialis adhiberi, &
vt talis exerceri; Ergo Officium Patrini vt talis
huiusmodi respectum includit, saltim confusè,
quod esse sufficiens affirmatur. Et ita non benè
negatur esse necessarium, sicut est in Baptismo,
in quo & confusa est sufficiens intentio, seu vir-
tualis.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Iam quod ad ignorantes spectat, eodem
modo videtur accipiendum: nam qui Patrini
Officium exercere intendit, non fertur sua inten-
tione in actum solummodò physicum: ignoran-
tia enim non versatur circa Patrinatum: sic enim
prorsus nesciret quid sit esse Patrinum, & ita su-
sciperet baptizatum, talis actio merè materialis
esset, & ita insufficiens ad contrahendam spiritua-
lem cognationem, iuxta ea, quæ Dom. Quitensis
habet suprà n. 6. Ignorantia ergo tantùm versa-
tur circa cognationem, de qua & P. Arriaga
Tomo 7. Disput. 26. n. 31. & hanc dicunt Aucto-
res citati contrahi, illa non obstante. Quod & P.
Sancius & alij non negabunt, iuxta assertionis eo-
rumdem fundamentum, quòd scilicet cognatio
talis ex iure Ecclesiæ officio est Patrini annexa,
quod quando quis obire intendit, consequenter
etiam, vti accessorium suo cum principali com-
plectitur. Et hoc quidem adnotasse libuit, cùm
aliquale operæ pretium sit in rebus Theologicis
discrepantes qui videntur Auctorum sensus ad
concordiam & planiorem intelligentiam reuo-
care. De huius impedimenti dispensatione dicen-
dum inferiùs.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0188.jpg/>
@@1@<SE188>Circa Matrimonium de dispensatione impedim. &c. 173
<duolan 2><negEZ><A+1>Circa potestatem dispensandi in Matri-
monij Jmpedimentis, Jndicorum Epis-
coporum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>335.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>llam cum bonis, quos citat, Auctoribus,<marginalia>Generalem|potestatem in|Episcopis qui|Auctores in|casibus ne-|cessitatis ag-|noscant.</marginalia>
circa impedimenta dirimentia, in Episco-
pis agnoscit Dom. Quitensis Seßione 4. genera-
liter loquendo de matrimonio, siue iam contra-
cto, siue ante illius contractionem. Pro quo as-
serto citat vti antesignanum P. Thomam San-
cium Lib. 2. de Matrimonio Disput. 40. n. 7. asserens,
quod & Pater ipse non negat, scilicet nullum
Doctorem ante ipsum sententiam huiusmodi tra-
didisse. Sed iam, (inquit) multi sunt, qui eam
sequantur, scilicet Vasquez 1. 2. Disput. 178. Cap.
2. n. 10. Salas de legibus Disput. 20. Sect. 1. n. 24.
Henriquez Lib. 12. Cap. 3. n. 2. fol. 707. Bonacina
de Matrimonio Quæst. 3. Puncto 15. citans Valen-
tiam Tomo 4. Disput. 10. Quæst. 5. Puncto 5. qui
tamen eam non tenet. Barbosa Allegat. 35. de po-
test. Episcopi nu. 5. Mauritius de Alcedo 2. Parte
Cap. 7. n. 12. D. Felicianus à Vega in Relectioni-
bus Tomo 1. (non habet secundum) pag. 196.
nu. 196. vbi ait à se, cum Limensis Metropolis
Vicarius esset generalis, & Gubernator, sine scru-
pulo dispensatum, neq; id semel Machadus Tomo
2. Lib. 4. Tit. 6. Tract. 10. n. 5. qui citat Villalobos,
Victorellum, Basilium Legion. Homobonum,
& Reginaldum, quos etiam citat & sequitur
Diana Parte 1. Tract. 16. Resolut. 17. Ratio autem
generalis est illa, quæ apud citatos occurrit, ne-
cessitatem inquam fidelium maximam non de-
bere Communibus regulis subiacere; neque præ-
sumi de paterna Apostolicæ Sedis benignitate
posse, eam patientes sine remedio relinquendos
volituram, cùm in alijs constet ratione distantiæ
(& hæc maximè Indicis fauet) paupertatis, in-
firmitatis &c. casus grauissimos sibi reseruatos
Episcoporum committere potestati.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> In quo quidem negari nequit sententiam<marginalia>Eorum sen|tentiam esse|probabilem|etiam de|matrimonio|nondum con-|tracto.</marginalia>
dictam satis esse probabilem, quam P. Thomas
Sancius sua auctoritate, & rationum pondere non
leui firmauit, vt eam plures fuerint secuti, sed non
cum ea amplitudine, quam nonnulli ex citatis
amplexi, sed in casu raro & vrgentissimo, in quo
à dicto Patre proponitur, quem cùm adducunt
alij, non ita plenè assentiuntur, sed cum modera-
tione ab ipso prudenter indicata; vnde qui exce-<marginalia>Quantacum|moderatione|eam ample-|ctentes lo-|quantur.</marginalia>
dunt, sine auctoritate loquuntur. Videndus Illu-
strissimus Barbosa cit. n. 5. Pro quo & Villalobos
Tomo 1. Tract. 14. Difficult. 25. num. 6. ita scribit:
El caso es muy raro, mas tan grande podria ser el
aprieto, que se vbiese de seguir esta opinion, aunque<marginalia>Villalobos.</marginalia>
no hallo otro Dotor, que dello hable. Casus est valde
rarus; sed adeò magnus posset esse conflictus, vt hæc
esset sequenda opinio, quamuis non inuenerim Docto-
rem alium, qui de eo loquatur. Prodijt huius Au-
ctoris opus anno 1629. & cùm tot anni ab edi-
to Opere P. Thomæ effluxissent, scilicet 37. tri-
ginta septem, nullus ausus fuerat eius amplecti
sententiam. Adeò enim res grauis est, & pericu-
lis exposita, vt cum magna consideratione sit in
ea procedendum. Diana etiam, qui per idem
tempus suas Resolutiones protulit, Approbatio-
nes enim Partis 1. annos 1628. & 1629. desig-<-P>@@

<-P>nant, non ausum se eam sequi testatus donec Do-
ctores cum P. Thoma sentientes deprehendit,
quibus citatis decernit sic: Fretus igitur auctori-<marginalia>Diana.</marginalia>
tate horum Doctorum dico, Quando nulla alia media
sufficerent ad magnam neceßitatem, quæ vrget, eua-
dendam, tunc posse Episcopum etiam ante matrimo-
nium contractum in impedimento matrimonij diri-
mente dispensare. Sic ille: videndus etiam Parte
11. Tract. 8. Resolut. 3. Quod temperamentum alij
adhibent.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Nequit autem dici iam esse plures Do-<marginalia>PP. Vasq.|& Henriq.|falsò ad-|scripta.</marginalia>
ctores, qui dictam P. Thomæ sententiam sequan-
tur, inter eos PP. Vasquez, & Henriquez recen-
sendo, qui neutiquam illam amplectuntur. Et
quidem P. Vasquez adducto loco nihil habet, &
coniecturis validissimis euincitur, cùm Tomum
illum scriberet, nondum P. Thomæ Opus pro-
dijsse. Agit ille citata Disputatione nu. 15. de dis-
pensatione circa matrimonium stante dirimente
impedimento, & parcè quidem illam admittit
post contractum illud bona fide, dum de titulo
agitur paupertatis. Nec video quomodo P. Salas<marginalia>P. Salas mi-|nùs exactè|locutum.</marginalia>
suprà n. 27. dicere potuerit distinctionem, quam
circa hoc adhibet Sotus Lib. 1. de Iustitia Quæst. 7.
Arti. 3. de matrimonio bona fide contracto, &
ante contractionem, à P. Vasquez nullius mo-
menti censeri, cuius, eâ relatâ, illa sunt tantùm
verba: Quam sententiam aliqui etiam sequuntur.
Est etiam deceptus idem Pater, dum sententiam
P. Thomæ eidem P. Vasquez adscribit, circa
quod iam dictum, eritque intuentium oculis ma-
nifestum: Pater etiam Henriquez pro matrimo-
nio tantùm contracto militat, pro quo & citatur
à P. Thoma, vnde nequit dici eum fuisse secu-
tum posteriùs scribentem; & verò si assertionem
illam in P. Henriquez reperisset, neutiquam po-
tuisset asserere se nullius auctoris patrocinio in
eam consensisse. Tenent tamen præter citatos
illam P. Præpositus Quæst. 8 de matrimonio Dub. 2.
in fine. dum eam ex mente P. Thomæ proponit,
nec reijcit. P. Palaus Parte 5. Disput. 4. Puncto
vltimo §. 1. nu. 9. P. Gaspar Hurtadus Tractatu de
Matrimonio Disput. 26. Difficult. 2. P. Herincx
Tomo 4. Tract. vlt. Disput. 6. n. 202. P. Bonæ
Spei Tomo 6. Tractatu de Matrimonio Disput. 8.
n. 11. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Et facultatem huiusmodi posse ab Epis-<marginalia>Facultas di-|cta Vicarijs|& alijs vt|possit com-|mitti.</marginalia>
copis suis Vicarijs concedi, & ad hoc specialem
requiri commissionem ex citatis plures obser-
uant, pro quo videri potest P. Henriquez citato
num. 2. P. Præpositus num. 15. §. Quibus verò.
P. Hurtadus adducens Patres Sancium; & Co-
ninckium, ac Basilium Legionensem. Et ita cre-
dendum est D. Felicianum processisse. Et lo-
quuntur illi etiam in casibus matrimonij contra-
cti, in quo minor est difficultas, vnde & senten-
tiam illam sunt qui certam arbitrentur. Licet au-
tem P. Henriquez dicat commissionem tribuen-
dam in casu particulari, potest tamen illa genera-
liùs indulgeri, & Missionarijs oportet ita fieri,
quia in Missionum locis solent multa occurrere,<marginalia>Quid Missi-|onarijs.</marginalia>
quibus expediat tali remedio subueniri. Et ita
vidi Archiepiscopum nostræ Societatis Missio-
narijs eam plenissimè concessisse: quamquàm rarò
accidere possit, vt illi non possint beneficio priui-
legiorum, quibus est donata Societas, succurrere,
de quo inferiùs post plurima, quæ in Thesauro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0189.jpg/>
@@1@<SE189>174 Auctar. Indic. Pars VI. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>sunt dicta, & Dom. Quitensis ingenuè & fauo-
rabiliter recognoscit.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Qui & Seßione 10. de dispensatione circa<marginalia>Dispensatio-|nem in mæ-|trimonioiam|contracto|maltos de-|fendere.</marginalia>
matrimonium iam contractum disserit, circa
quod, vt nuper diximus, minor est difficultas,
vnde & affirmatiuè decernit cum Barbosa supra
n. 3. plurimos Doctores congerente, inter quos
per errorem hîc & alibi Riccius vocatur Alon-
sus, cùm Aloysius dici debuisset: quod nomen
apud Italos nostro respondet Ludouico, non Al-
fonso. Quod animaduertisse libuit, ne lector no-
uum aliquem credat Auctorem, de eo inquiren-
do solicitus. Addit stare illud, etiamsi matrimo-<marginalia>Sine bona|contrahen-|tium fide|stare posse.</marginalia>
nium sit mala contractum fide ex parte coniugis
vtriusque, quod communiter scriptores negant,
nec placet Dianæ Parte 8. Tract. 3. Resolut. 79. &
Parte 5. Tract. 14. Resolut. 18. & Parte 11. Tract. 8.
Resolut. 3. vbi pro ea non contemnendos Aucto-
res adducit, vnde negari nequit esse probabilem,
& pro Indis est expressa concessio præcedentium
Pontificum, & recentior SS. Clementis IX. nunc
Ecclesiam moderantis.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Agit ibidem præfatus Antistes do pote-<marginalia>Circa peti|tione&#x0303; debiti.</marginalia>
state Episcoporum ad dispensandum in debiti pe-
titione, pro quo priuilegium etiam Societatis ag-
noscit: & opportunum censet vt Indorum Paro-
chis ab Episcopis facultas huiusmodi inserta in
eorum titulis committatur, quia pro illis esse so-
let non rarò necessaria, de quo à nobis ex professo
actum Tomo 2. Thesauri Tit. 12. nu. 466. & seqq.
vbi & præter priuilegia, duo alia pro Indis com-<marginalia>Tria pro In|dis præter|priuilegium|subsidia.</marginalia>
moda subsidia exhibita. Primum n. 474. vbi di-
ctum prohibitionem petendi debitum esse p&#x0153;-
nam secundùm plurium sententiam, & ita ab eam
ignorante non incurri. Videndus Diana Parte 9.
Tract. 7. Resol. 19. & Parte 11. Tractatu 5. Resol. 38.
& P. Dicastillus Tomo 3. Tract. 10. Disput. 9. n. 105.
& Dom. Quitensis Tract. 9. Seßione 9. Secundum
n. 476. ex incestu occulto non resultare impedi-
mentum iuxta aliquos. Addo & Tertium ex P.
Quintanad. Tomo 1. Tract. 9. Sing. 12. vbi ait im-
peditum petere debitum posse illud petere absque
dispensatione ob vitādum proximum periculum
labendi in peccata carnis. Quod licet cum Texe-
da improbet Diana Parte 9. Tract. 8. Resolut. 33.
probabilitate non caret; maximè cùm de Indis
agitur, quibus remedia, quæ ad superandas carnis
tentationes offeruntur, & Texeda prosequitur,
aut ab eorum sunt indole aliena, aut difficilè ad
praxim aduocanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Aliud præfatus Antistes Seßione 12. pro-<marginalia>Quartum|ex Parocho-|rum ad id|potestate.</marginalia>
ponit, in qua statuit posse Parochos in petitione
huiusmodi dispensare, si recursus ad Episcopos sit
difficilis, quod etiam ad Europæos, & quoscum-
que alios extendit, quibus recursus ratione di-
stantiæ, vel aliunde nimis est futurus arduus. Nec
solis Parochis id concedendum existimat, sed qui-
busuis Confessarijs. Probat generalibus illis prin-
cipijs de cessatione obligationis in lege humana,
etiam Ecclesiastica, quando ex eius litterali ob-
seruantia grauia incommoda sequerentur, de quo
dictum nu. 314. & etiam rationibus alijs, quibus
P. Quintanad. citato Singulari 12. vtitur ad pro-
bandum sine dispensatione posse illum debitum
petere, qui est obnoxius periculo grauiora crimi-
na committendi, vnde & eumdem Patrem vide-
tur vti suæ assertionis patronum adsciscere, cùm<-P>@@

<-P>tamen reuera nihil tale, immò oppositum fatea-
tur, vt videri potest nu. 6. sic enim ibi: Vnde in
oppidis, vbi nec Parochus, aut sæcularis Confessor
potestatem delegatam habent ad hanc dispensationem
&c. Et magis ex professo Singulari 11. Neque
Auctorem alium adducit id in speciali asseren-
tem; immò Sessione 9. citata Tract. 9. quasi pro
certo videtur supponere talem Parocho Indorum
non competere facultatem, vnde quid sit ei in
casus contingentia faciendum inquirit in Titulo,
& ad priuilegium Patribus Societatis concessum
admonet recurrendum, qui possunt absentes con-
suli, & dispensatio ab eisdem impetrari. Adde &
quod ex eodem dedimus nu. præced. de commis-
sione Titulis inserenda. Sit ergo assertio dicta
probabilis, licet singularis, cui docti adeò Præsu-
lis auctoritas suffragatur.</P>
<Z><A+1>Circa dispensationem cum mixtim proge-
nitis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>342.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc scriptor noster Sessione 5. &<marginalia>Cum Qua-|teronibus|posse dispen-|sari qui cen-|seant.</marginalia>
seqq. & in priori, supposito priuilegio
Pauli V. & Vrbani VIII. pro Meslizijs, & mix-
tim progenitis, affirmat ad Quarterones extendi,
quia tales communiter Meslizij compellantur.
Addit & robur ab auctoritate, quia ita viri docti
in omnibus Occidentalis Indiæ Prouincijs ex So-
cietate censuerunt, & Prælati aliqui iuxta eorum
sententiam dispensarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Sessione 6. idem concedit pro Quarte-<marginalia>Qui etiam|cum Pu-|chulis.</marginalia>
ronum filijs, vulgo dictis Puchuelæ, qui ex Eu-
ropæo scilicet patre, & Quarterona matre, aut è
contra, sunt progeniti. Et ratio est eadem, quia
& isti Mesliziorum sunt soliti nomine compella-
ri. Accedit & auctoritas, nam ita plures viri do-
cti, ex quibus nonnullos recenset, suo firmarunt
calculo, & P. Visitator Prouinciæ Noui regni
Granatensis vsu ipso priuilegij comprobauit. Ad-
ducitur etiam Dom. Episcopus Quitensis Mag.
Fr. Petrus de Ouiedo, qui cum quadam Quar-
terona dispensauit: vbi mirari iuuat hanc eam-
dem posteà Puchuelis adnumerari, repetita circa
eamdem dispensatione, cum de illis agitur. Ne-<marginalia>Negatur de|vlteriori|generatione.</marginalia>
gat tamen id de vlteriori gradu; nam tales non
censentur Meslizij, neque ita appellari soliti. Et
confirmat ex doctrina D. Caramuelis asserentis
in rebus moralibus quamlibet Octauam partem
esse materiam paruam, quia partes plusquàm octo
non sunt, sicut in calore & frigore, iuxta com-
munem Philosophorum sensum, octo sunt inten-
sionis gradus: vnde quod vlteriùs extat, erit pars
materiæ paruæ, & consequenter adeò parua, vt
visum præteruolet, ac pro nihilo reputetur: sicut
ea, quam ij, de quibus loquimur, habent,
quæ est decima Sexta Indi, & reliquum Hi-
spani.</P>
<P>  <absatz-nummer>344.</absatz-nummer> Sessione 7. de mixtim progenitis agit ex<marginalia>De mixtim|genitis ex|Nigris.</marginalia>
Hispano & Nigro, aut ex Nigro & Inda, vel Indo
& Nigra. In quo circa priores nulla est specialis
difficultas, quia pari pede cum Indis currunt Ni-
gri, & similiter est in eorum generationum pro-
cessu decernendum. Circa progenitos autem ex
Indo & Nigra, aut è conuerso, obseruat ita esse
de illis sentiendum, ac si vterque parens aut In-
dus esset aut Niger; quia mixtio est transmari-
nicum transmarina, & ita ratione mixtionis nihil<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0190.jpg/>
@@1@<SE190>Circa Matrimonium de mixtim progenitis. 175
<duolan 2><-P>præter rationem transmarini habetur, aut quid-
quam eius deperditum, aut amissum: vnde eo-
rum filij, nepotes, & sic de reliquis, dispensatio-
nis beneficio potientur.</P>
<P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Seßione 8. circa omnes prædictos, qui<marginalia>De impedi-|mentis cog-|nationis spi-|ritualis, &|publicæ ho-|nestatis.</marginalia>
dispensari in matrimonijs possunt, posse etiam in
cognationis spiritualis, & publicæ honestatis im-
pedimentis, de quo & Seßione 16. affirmatiuè re-
soluitur, quia ita ex Pontificum Bullis non ob-
scurè colligitur: In quocumque, vel quibuscumque
iure diuino non prohibitis consanguinitatis, vel affi-
nitatis gradibus, vel alias coniunctis, seu se attinen-
tibus. Ita Vrbanus VIII. in Bulla an. 1629. Vbi
& addit Auctor, quod & repetit Seßione 15. di-
spensationem stare posse etiam si plura impedi-
menta concurrant, quia scilicet cum cognatione
spirituali sit connexa carnalis, aut affinitas, vel
aliter, quia in concessione nulla est limitatio, licet
in eo regulariter loquendo maior sit difficultas,
ex l. penult. §. si verò ff. de adeption.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> Seßione 9. pro huiusmodi dispensationi-<marginalia>De priuilegio|Societatis|circa dictas|dispensatio-|nes, & quo-|tuplex.</marginalia>
bus adducit priuilegium Societati concessum, in
quo quantùm ad tempus aduertit pro foro inter-
no esse perpetuum, pro externo autem finiri an.
1654. vbi solùm concessionis Vrbani habita est
ratio, nulla de concessione Innocentij X. qui illi
successit, adhibita mentione. Videtur ergo anti-
quior scriptio, quàm ea indicant, quæ pro illius
elaboratione recenti præmittuntur, exacto ferè
iam tempore concessionis Innocentij, & propte-
reà Clementis IX. de qua dictum, alia tenoris
eiusdem impetrata. Et extat illa in Tomo 2. Sin-
gularium P. Quintanad. edito an. 1652. & non
visum suadet citationis defectus in quæstione
præsenti, quam Auctor hîc vt in publicum emit-
teret, prior discutiendam assumpsit, estque reso-
lutioni præfatæ conformis. Cùm alios vsus pri-
uilegij talis in externo foro concessionem dictam
à docto Præsule non ignoratam persuadere vi-
deatur. Quid ad hæc? Bonam ab eôdem in Opere
alio, quod sperare iuuat reddendam rationem, de
cuius diligentia in scribendo nihil sinistrum licet
suspicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Circa prædicta dictum à me Tomo 1.<marginalia>Opposita as-|sertio circa|mixtim pro-|genitos præ-|fertur, illius|que funda-|mentum.</marginalia>
Thesauri Tit. 5. n. 244. & seqq. non solùm quoad
matrimonia, sed etiam in ordine ad priuilegia alia,
& probatum efficaciter Pontificias concessiones
ad Quarterones, & consequenter ad vlteriores
mixtiones non extendi. Neque in ijs, quæ addu-
cta sunt à præfato scriptore, quidquam occurrit,
quod ad mutandum iudicium vlla ratione com-
pellat. Quòd enim Quarterones communi Me-
slizij compellatione dicantur, non est ita vt asse-
ritur: neque enim compellatio talis, nisi per in-
iuriam assumitur, quo pacto ij, qui apud Hispa-
nos Hebraici quidquam sanguinis habere existi-
mantur, etsi satis exiguum, Iudæi dici solent,
& idem est de Saracena origine: vnde cùm de
puritate originis agitur ad multa honoraria mu-
nera & gradus necessaria est, quidquid depre-
hendatur, obstat; & tamen certissimum est
non esse Iudæos, aut Saracenos. Ex quo fit
tantùm abesse vt fundamentum dictum posi-
tionem infirmet nostram, vt eam potiùs vi-
deatur roborare. Contra quam sola militat eo-
rum auctoritas, qui ampliatione dicta arbitrati
sunt obsequium se præstare Deo, & commodi<-P>@@

<-P>multùm infectis originibus importare. Hoc ipso,
quo hæc scribo die, scilicet 2. Decemb. 1670. in
Sacro Inquisitionis Tribunali duo damnati sunt,
& publica statim flagellatione crimen luerunt in
corpore geminati matrimonij viuentibus vxori-
bus, expresso in sententia eorum genere sua cum
distinctione Meslizij, & Quarteronis, quia re-
uera, si ita non fieret, sub Meslizij titulo tantùm
expressi, nullus audientium circa Quarteronem
conceptum legitimum efformaret. Non ergo
communis est, vt dicitur, dicta compellatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>348.</absatz-nummer> Ex quo efficiter priuilegium ad Quarte-<marginalia>D. Cara-|muelis do-|ctrina de octo|partibus|profligata.</marginalia>
ronum filios non posse nisi magna violentia Pon-
tificum facta verbis extendi. Quod autem ad
probandum vlteriorem generationem priuilegio
non gaudere ex D. Caramuele adducitur, mini-
mè facit ad rem, de octo scilicet gradibus inten-
sionis qualitatum, cum accommodatione ad ne-
gotium morale. A vera enim Philosophia om-
nino est alienum qualitates octo tantùm gradus
intensionis habere: Sed Philosophi ad significa-
tionem summæ in qualitatibus intensionis, quæ
pro disponenda materia ad introductionem formę
sit necessaria, aut eam consequatur, vbi illa emi-
net, tot gradus assignant, cùm possint esse quam-
plurimi, qui tamen penitus ignorantur. Quemad-<marginalia>Ex diuisione|assis confir-|matio.</marginalia>
modum Iurisperiti As in duodecim vncias, aut
partes diuidunt: neque proptereà dici potest vn-
ciam ita esse partem, vt quidquid minus sit, pro
nullo debeat reputari. Vnde quod vncia in here-
ditate est, poterit esse As, si heres moriens eam
relinquat similiter diuidendam. Et quidem si id
quod est minus parte, in casu nostro pro nihilo est
habendum, in Ordine ad heredes ex familia tale
deberet reputari, quod constat dici non posse,
cùm frequenter accidat aliquos longissimè di-
stantes ad hereditates admitti post diuturnam &
implicatam controuersiam inter competitores,
temporis diuturnitate propinquiorem cognatum
obscurante.</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> Poterat autem præfatus Auctor pro ea,<marginalia>Inconue-|nientia ex|aduersa po-|sitione.</marginalia>
quam negat, priuilegij extensione, eidem ad-
uersantes adducere, nam & tales sunt, qui cùm
mixtim progenitos legant, & mixtionem in vl-
terioribus generationibus reperiant, fauere illis
censent Pontificiam concessionem. Vnde ante
non multos dies circa dispensationem cum quo-
dam nobili, & in quo Indici sanguinis vestigium
apparebat nullum, consultatio est habita, & quem
illa habuerit effectum nescio. Ex quo pro fir-
manda resolutione nostra, & contraria conuel-
lenda, sumi enim argumentum potest, quia ad-
missa facultate dispensandi cum alijs ab ijs, qui à
Pontificibus, eorum expressis nominibus, desig-
nantur, nec fixo ibi iudicio non est terminum, in
quo sistendum sit, procedente generationum se-
rie, designare, quando aduersantium fundamen-
ta, aut hoc probant, aut nihil, & multoties
sine necessitate grauia inconuenientia deuoran-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>350.</absatz-nummer> Et quidem matrimonia, quæ cum pro-<marginalia>Quæ & ali-|quando ex|opinione|probabili.</marginalia>
babili opinione contrahuntur, periculis dissolu-
tionis frequenter obnoxia comperiuntur, recla-
mantibus quandôque coniugibus; qui si in iudi-
cio sententiam fauorabilem non obtineant, in
conscientiæ foro se ab obligatione liberos repu-
tantes, id agent, quod matrimonij statui incom-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0191.jpg/>
@@1@<SE191>176 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>modissimum esse potest, & mille quæstionum
occasio. Quid ergo in casu præsenti, in quo P.
Quintanad. non est ausus probabilitatem absolutè
admittere, neque graues & primarij Theologi suo
calculo comprobare. Cùm prætereà resolutio
dicta in sola pro matrimonio dispensatione non
sistat, sed ad omnia extendatur Indorum priuile-
gia, circa ieiunia, festa, casus reseruatos, & alia, de
quibus Tomo 1. Thesauri Tit. 12. Nec sine graui
scandalo stare poterit homines, qui in omnibus
vt Hispani se gerunt, & vt tales honorantur, pu-
blicaque munia frequenter obeunt, immò &
equestribus decorantur insignibus, talia præcepta
non obseruantes conspici, quibus si ab obligatione
liberos se esse ob huiusmodi titulum, iniuriosum
reputarent.</P>
<P>  <absatz-nummer>352.</absatz-nummer> Quod ad cognationem spiritualem spe-<marginalia>Cognatione&#x0303;|spiritualem|superuenien-|tem matri-|monio non|impedire de|biti petitio-|nem, vt stare|queat.</marginalia>
ctat, & publicam honestatem, admittendum sanè,
quod & à nobis dictum & probatum citato Tit.
12. nu. 384. & 385. vbi & de legali. Vbi & ob-
seruandum id, quod pro Indis poterit specialiùs
deseruire, & asseritur à P. Thoma Sancio Lib. 8.
de Matrimonio Disput. 12. n. 15. Scilicet valde du-
bium esse an cognatio spiritualis superueniens
matrimonio impediat debiti petitionem, ex quo
intulit P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 9. Singul. 8.
n. 4. probabile esse non impedire. Quæ quidem
consequentia non videtur legitima, nisi aliunde
firmitatem accipiat: Siquidem ex eo quòd ali-
quòd dubium sit, non sequitur statim esse proba-
bile, vnde cum dubio nequit licitè quisquam
operari, vt est communis Doctorum sensus. In-
telligendum ergo circa illud esse legem dubiam,
vel dubium an sit lex; quo in euentu post factam
diligentiam non obligare receptissima sententia
est, pro qua Doctores apud P. Palaum Parte 1.<marginalia>Legem du-|biam non|obligare.</marginalia>
Tract. 1. Disput. 3. Puncto 7. nu. 1. & 2. & vt gene-
rale principium proponitur à P. Suarez Lib. 5. de
legibus Cap. 6. nu. 3. & ita videri in casu præsenti.
Vnde Indi specialiùs poterunt hac opinione iu-
uari, in quibus ad lapsus huiusmodi procliuitas
maior, & non ita prompta dispensatio. Et facul-
tatem ad illam in hoc impedimento Societatis Re-
ligiosis competere à superioribus ad id designatis
probat Dom. Quitensis Seßione 13. vbi duplex
aliud generalius adducit Eugenij IV. de quibus
citato Tit. 12. n. 473. & seqq. vbi ostendimus non
esse in illis eam, quæ à nonnullis creditur, firmita-
tem. Alia autem habentur Cap. 21. ex quibus
potest robustiùs potestas dicta firmari.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Asserta quædam alterius Indici
Scriptoris ad Matrimonium spectan-
tia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>352.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>S est, de quo Seßione 20. qui & verb.<marginalia>Bulla Gre-|gorij 13. cir-|ca dispensa-|tionem: non|perpetua in|foro externo.</marginalia>
Indi Sect. 2. n. 3. adducto priuilegio Gre-
gorij XIII. circa dispensationem, & de
foro externo loquens, sic ait: Sed prædicta dispen-
satio in foro exteriori debet fieri cum licentia Ordi-
narij, & aßistentia vnius ex Societate IESV. Circa
quod in primis, quod supponitur non admitten-
dum, priuilegium scilicet Gregorij dictum in<-P>@@

<-P>Ordine ad forum externum esse perpetuum, cùm
ex illius tenore constet finitum an. 1597. vt in
Compendio Indico adnotatum verb. Dispensatio
§. 6. de quo & in Thesauro Tom. 1. Tit. 12. n. 382.
estque etiam iuxta ea, quæ apud ipsum subse-
quuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>353.</absatz-nummer> Id autem quod de licentia Ordinarij di-<marginalia>Religiosi So-|cietatis non|dispensant|cum licentia|Ordinarij,|& quid de|valore, &|conuenientia</marginalia>
citur, minùs congruè videtur pronuntiatum; in
foro enim externo non dispensat Religiosus So-
cietatis cum licentia Ordinarij, quandoquidem
eius est & adiutor & assessor, iuxta dicta citato
loco Thesauri num. 392. Potest autem dubitari an
Ordinarius valeat Religioso omnem suam com-
mittere facultatem vt dispenset post eius auditum
consilium. In quo quidem non apparet absoluta
repugnantia quantùm ad valorem dispensationis,
quia is, cui talis facultas confertur, tantæ æsti-
mationis habetur, vt in absentia Ordinarij, iuxta
priuilegij formam possit solus dispensationem
impartiri, & aliundè non videtur circa hoc poten-
tia limitata. Nihilominùs non apparet conueni-
ens, quia nulla occurrere ratio potest, ob quam
Ordinarius soli Religioso potestatem dictam at-
tribuat: eadem enim facilitate, qua dicit, Com-
mitto, dicere potest, Dispenso. Immò in commis-
sione ipsa dispensatio elucet, quia Religiosus non
suo tantùm nomine, sed Ordinarij dispensationem
est impensurus. Prætereà cùm à Pontifice modus
in dispensatione tenendus designetur, & hic ob-
seruatus non sit, poterunt dubia molesta succede-
re, quæ in negotio præsenti maximè oportet præ-
caueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>354.</absatz-nummer> Subdit num. 4. in hunc modum: Hæc<marginalia>In foro con-|scientiæ quo-|modo perpe-|tua, & quid|circa restri-|ctionem.</marginalia>
prædicta facultas in foro interiori est perpetua, & ab
Vrbano VIII. etiam in exteriori confirmata, excepto
primo gradu, & in absentia Ordinarij distantiam 66.
leucarum restrinxit ad 23. quæ sunt duæ di&#x0153;tæ, &
durauit vsque ad annum 1654. Vbi quòd perpe-
tua sit in foro conscientiæ ex illius est tenore ma-
nifestum, de quo citato Titulo num. 382. Certum
etiam est ab Vrbano VIII. confirmatam, cuius
confirmationis trasumptum videre licet apud P.
Quintanad. Tomo 2. Tract. 6. Singul. 2. quod &
prius fuerat præstitum à Paulo V. cuius duæ ex-
tant Bullæ in Compendio Indico; sed distantiam
66. leucarum ad 23. ab Vrbano restrictam, quæ
sunt duæ di&#x0153;tæ, non est vt profertur accipien-
dum: spatium enim duarum di&#x0153;tarum, vltra quod
non liceat vsus priuilegij in foro interiori, indicat
anteà inualuisse illud spatio illo ampliori, pro quo
sit adiecta restrictio: Atqui non ita res habet, sic
enim non restrictio sed ampliatio, aut nouus fa-
uor haberetur, cùm multò minor distantia ad il-
lius vsum reperiatur. Restrictio ergo aliter ex-
plicanda est, ex eo quòd, cùm à Gregorio pro
foro externo esset absoluta concessio, etiam cùm
Ordinarij de facili adiri possent, Vrbanus non ita
voluit, sed adeundos si intra spatium duarum as-
sisterent di&#x0153;tarum. Quod licet additum sit, &
ab Innocentio, ac Clemente pariter apponatur,
prioris illius concessionis vim nullatenus infringit,
quia eam minimè reuocarunt, & sic à nobis sta-
bilitum citato Tit. 12. n. 382. & 386. Quod addi-
tur restrictionem factam ad 23. trium leucarum<marginalia>Di&#x0153;ta quid|sit.</marginalia>
spatium, videtur mendum typographicum: Di&#x0153;ta
enim in terrestri itinere viginti milliaria continet
ex l. 3. ff. de verbor. signific, verb. Significat. l. 1. ff.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0192.jpg/>
@@1@<SE192>Circa Matrimonium, & quædam asserta nuperiscriptoris. 177
<duolan 2><-P>Si quis cautionibus, quæ vix septem conficiunt
leucas vt communiter tradunt scribentes. Et pru-
dentis id committendum arbitrio cum Hostiensi,
Abbate, & Menochio concludit P. Angelus Ver-
ricelli de Apostolicis Mißionibus Quæst. 160. n. 10.
iuxta quod & nos locuti citato Tit. 12. n. 386. &
394. Nullus autem duodecim ferè leucas di&#x0153;tam
includere somniauit. Quomodò autem quod de
prioris gradus exceptione dicitur, non obstet, vi-
dimus ibidem n. 309.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Sequitur n. 5. Hoc priuilegium in foro ex-<marginalia>De priuile-|gio quodam|Greg. XIV.</marginalia>
teriori ex conceßione Gregorij XIV. durauit vsque ad
an. 1514. & fuit confirmatum ab Vrbano VIII. per
alios 20. annos. In margine sic habetur: Scruatur
in archiuis Ecclesiæ Limensis. De priuilegio Gre-
gorij XIV. Societati concesso dictum à nobis ci-
tato Tit. 12. n. 38. nec videtur esse illud, quod in
archiuis Ecclesiæ dictæ seruatur, pro quo sit fides
penes eum, cui ita testanti illam pius scriptor ad-
hibuit. Equidem si illud esset, quod est Societati
concessum, in archiuis etiam Societatis fuisset as-
seruatum, & aliqua receptionis eius notitia saltim
extitisset; quod secus accidit, iuxta dicta citato
loco. Nec dici potest confirmatum illud ab Vrba-
no VIII. quia confirmatio respectu solius priui-
legij Societati concessi habita est, quod in citatis
Bullis Pauli V. præcesserat. Circa durationis au-
tem tempus error typographi enormis, dum pro
1614. positum 1514.</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Sectione 3. num. 3. Sic habetur: Si Indus<marginalia>De infideli|conuerso cum|vxoribus</marginalia>
infidelis ad fidem conuertatur cum pluribus vxoribus,
videndum est quæ ex his fuerit, cum qua primùm con-
traxit naturalem contractum secundùm regionis con-
suetudinem. Citatur P. Menochus in Manuss. &
benè quidem procedit assertio, si supponatur om-
nes vxores conuerti, non autem in casu omisso à
Pontifice Pio V. de quo dictum citato Tit. n. 418.
quando scilicet prima non conuertitur, cum qua
legitimus contractus extitit. Licet enim post con-
tractum huiusmodi matrimonium fuerit celebra-
tum secundùm regionis consuetudinem, nulla ex
conuersis ius habet ad illud prorogandum, quia
reuera nullum extitit, iuxta dicta ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Num. 6. ita dicitur: Indis regni Chilensis<marginalia>Plures vxo|res an per-|mitti Indis|baptizatis|possint.</marginalia>
possunt à Gubernatoribus ebrietates permitti ob vitan-
da maiora mala. Et quòd habeant plures vxores, si
hæc mala non possunt vitare, nisi maioribus secutis.
Sic ille. Quod quidem de baptizatis videtur acci-
piendum, pro quibus & Sect. 5. n. 16. ita scribitur:
In Chilensi regno Indis baptizatis, qui si compellan-
tur vnam tantùm habere vxorem, transibunt ad hostes
Gentiles, permitti potest plures habere, ne maiora
mala sequantur. Hoc de illis intelligendum, qui non
degunt apud Hispanos. Hæc ibi. Quod assertum
aliquibus non parùm displicuit, licet pro eo idem,
qui pro superiori patronus afferatur: quòd scilicet
inter Christianos possit polygamia permitti, de
quo dictum citato Tit. n. 381. & 418. vnde opor-
tuit explicationem commodam adhibere, vt non
sit sermo de vxoribus, quæ pro talibus quoad vin-
culum, sed quoad vsum habeantur, sintque reuera
concubinæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Et quidem ante Baptismum significari<marginalia>Quid circa|praxim ob-|seruandum.</marginalia>
eis seriò debuit monogamiæ apud Christianos
obligatio: & consequenter post Baptismum ma-
trimonium contractum ab ipsis cum vna fuit, aut
ratificatum cum priori, quia legitimum iuxta<-P>@@

<-P>gentis mores, sine admixitione aliqua contra na-
turæ iura, aut cum alia, iuxta dicta. Sic autem
rebus se habentibus, & vna tantùm legitima vxore
recognita à Christiano Neophyto, manifestum
est super inductas alias, non vt tales habendas, sed
vt concubinas. Quòd si vt verè vxores habeat &
verbo & opere, pro hæretico habendus, & pu-
niendus, si apud Hispanos degat, confugiendi ad
Gentiles occasione sublata, talibus enim permissio
dicitur non licere: alij namque sunt, qui separa-
tas habitationes habent, Hispanis amici, & in bel-
lis auxiliares, suo Marte viuentes, ex quibus ali-
qui ministrorum Euangelicorum sunt prædica-
tione conuersi. Circa quos permissio aut esse in
exteriori foro, aut in interiori potest. Prior ad
Gubernatores laicos, aut etiam Ecclesiasticos per-
tinere potest, posterior ad Confessarios. Laici fa-
cilè sibi persuadere poterunt vxores non esse, sed
pellices, cùm ad eos non ita spectet accurata ne-
gotij huius inquisitio, cùm præsertim vnam tan-
tùm in facie Ecclesiæ duxerint. Ecclesiastici cu-
rare debent vt illis Catholica doctrina circa hoc à
bonis ministris inculcetur cum polygamiæ dete-
statione, Hispanorum exemplo. Sed quia ad con-
dignum nequit veniri supplicium, quia durum à
stirpe genus, non amplius vrgendum, sed orandus
Deus, vt emittat lucem suam, & veritatem suam.
Confessarij autem neutiquam audituri eos, cùm<marginalia>Pro Confes-|sariis quid|speciale.</marginalia>
in manifesto statu damnationis sint, cùm nequeat
illis bona suffragari fides, vt sua possint in obsti-
natione cum sententiæ securitate relinqui ab alijs
criminibus absoluti. Et oportuisset quidem tales
non baptizasse, in quibus certitudine videtur mo-
rali constare in turpitudinum hæsuros salebra,
quàm Baptismo administrato id tantùm agere,
vt Sacramentum, quod vitæ æternæ est ianua, in
occasionem æternæ mortis conuertatur. Vnde
& probationem aliquam præmitti opus est, nec
solis promissionibus præstare fidem, sed absti-
nentiæ in hoc genere experimentum aliquale
captare, iuxta quod circa rem tantam ab Euan-
gelico ministro, qui margaritas ante porcos non
mittere iubetur, prudenter iudicandum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIV.</A+2>
<A+1>Circa primum Ecclesiæ præceptum.</A+1></Z>
<P><INI3>A</INI3>Ctum de illo à nobis in Thesauro Tom. 1.
Tit. 12. Cap. 15. de quo & Dom. Qui-
tensis Lib. 4. Tract. 2. ex cuius Assertis ali-
qua percurremus.</P>
<Z><A+1>De compellentibus Indos ad laborandum
in Festis, ad quæ illi non tenentur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>359.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 1. vbi ait non esse pec-<marginalia>Non esse|peccatum|mortale in-|compulsione|qui cen-|seant.</marginalia>
catum mortale in compulsione, si gra-
ues absint iniuriæ: quia Concilium Limense cir-
ca hoc Mexicano conforme, dum compelli pro-
hibet, graue præceptum non imponit. Et etiam
quia cùm Indi ordinariè loquendo Festa obser-
uare velint non tam ex deuotione, quàm vt otio-
sitati ac potationibus vacent, vti laboris inimici,
eos ad laborandum compellere, otiositati est ac<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0193.jpg/>
@@1@<SE193>178 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXIV.
<duolan 2><-P>ebrietati in ipsis potiùs obsistere, quàm deuotio-
nem impedire.</P>
<P>  Circa quod à nobis dictum citato in Capite. vbi<marginalia>Quid vero-|similius.</marginalia>
ostendimus grauitatem culpæ non esse ex Con-
cilij præcepto sumendam, sed ex vi priuilegij.
Ratio autem alia de otio & ebrietate tali compul-
sione vitandis, nimiùm equidem probat, vnde
nihil: certè non videtur vrgere. Probat namque
priuilegium dictum minimè fuisse conueniens,
cùm occasionem præbeat Indis otio & ebrietati-
bus indulgendi. Vbi quod ad otium spectat, cum<marginalia>Quod de otio|& ebrietati.</marginalia>
peccatum mortale non sit, non est grauiorum oc-
casione data vitandum; impatientiæ scilicet cum
maledictionibus & odio compellentium. Et ex
hoc etiam euincitur id, quod de ebrietate dicitur,
non esse solida ratione subnixum; tum quia Pon-
tifex in priuilegij concessione id frequenter futu-
rum agnoscens, voluit nihilominùs tenera ista
Ecclesiæ germina onere prædicto non grauare.
Et prætereà ex labore cum violentia suscepto
maiora timeri peccata possunt, quàm sit ebrietas,
quæ iuxta aliquos minimum est lethalium om-
nium peccatorum, pro quo videri potest P. Ar-<marginalia>Ebrietas mi-|nimum pec-|catum inter|mortalia.</marginalia>
riaga Tomo 5. Disput. 57 n. 50. quam etiam sine
mortali peccato posse contingere affirmat dictus
Antistes Tract. 4. Seßione 7. nu. 4. vbi & ait mag-
nam esse difficultatem in exploranda huius pec-
cati grauitate, vt iudicari possit Indum manifestè
mortale ebrietatis peccatum commisisse.</P>
<negEZ><A+1>Circa legitimas excusationes pro Missæ
auditione in festis, in quibus Indi ad
eam obligantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>360.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>ùm titulus Seßionis. 2. sic habeat, de<marginalia>Distantia|pro excusa-|tioneaudien-|di Missam,|quæsufficiat.</marginalia>
sola excusatione ratione distantiæ re-
solutio procedit, propositis communibus quibus-
dam doctrinis, quæ Indis possunt applicari. Nam
quod illis in pedestri itinere vna leuca non sit spa-
tium sufficiens pro excusatione huiusmodi, quia
illam soliti sunt sine difficultate percurrere, nisi
quando incommoda alia ex pluuia aut niuibus
superueniunt, quo euentu etiam minus spatium
poterit esse sufficiens, ituris, aut reuersuris, si pro-
babiliter timeantur: id quidem in multis Hispa-
norum euenit, qui ruris, aut aliorum generum
assueti laboribus agiliores solent equitantes exæ-
quare. Quòd dimidia leuca nimia distantia sit
pro sene, aut anu, Sexagenarijs, commune est
alijs. Vbi dubitari possit, quid si Sexagenarij in-
tegris viribus sint, & multis minoris ætatis forsi-
tan fortiores? Ad quod dicendum non obstare
illud naturæ priuilegium, vnde excusatione præ-
fata possunt se tueri, sicut in ieiunij quæstione,
iuxta probabilem sententiam, pro qua est Auctor
idem Tract. 5. Seßione 3. & nos Tomo 1. Thesauri
Tit. 5. nu. 264. quæ senes etiam vegetos & robu-
stos ab obligatione ieiunij (excepto carnium &
lacticiniorum vsu) eximit, Sexagesimum annum
ingressos. Sed quia Indi, & eis similes nequeunt
gradum obligationis nisi post exactam instructio-
nem agnoscere, illa est à Parochis adhibenda, quæ
si desit, ex erronea conscientia in peccata ruent,
quia ordinariè se obligatos existimant, etiamsi
longius per spatium distent, vnde & se vti vio-
lati præcepti reos, dum confitentur, accu-
sant.</P>@@

<negEZ><A+1>Laborantes in Festis an excusari Indi pos-
sint, & sic excusati alios suo more ad la-
borandum inuitare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>361.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 3. & 4. in quarum priore<marginalia>Indis vt li-|ceat in Festis|laborare, ad-|iutoribus in-|uitatis.|Mingas|dicunt.</marginalia>
affirmat Indos diebus non feriatis circa
labores in aliorum commodum occupatos, legali
aliqua coactione, posse in diebus Festis suo con-
sulturos commodo laborare. In posteriore autem
idem statuit affirmans licitum esse inuitare laboris
adiutores. Mos autem, de quo in titulo, is est, vt
se inuicem ad laborandum suis in agris inuitent,
amicabili retributione, cibo & potu lautiusculè
ministratis. Ratio prioris est necessitas, iuxta
communes regulas, sicut & posterioris, quia si
non se modo prædicto coadiuuent, grauia patien-
tur incommoda, & ita vnusquisque dum alium
adiuuat, suum etiam negotium agit. Quæ ratio
est pro Indis genuina. Adducitur autem generalis
alia ex necessitate etiam desumpta, propter quam
possunt ad rurales labores operarij conduci; im-
mò & necessitatem agnoscentes debent sponte
concurrere, & offerre se, etiam irrequisiti, iuxta
id quod tradit P. Thomas Sancius, cuius non ci-
tatur locus; est autem Tomo 2. Consiliorum Lib. 5.
Cap. 2. nu. 10. & cum D. Thoma id docere asse-
ritur 2. 2. q. 122. arti. 4. ad 5. pro quo reponen-
dum, ad 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Concludit animaduertens in casu dubij<marginalia>Quid cùm|dubia est|necessitas.</marginalia>
an necessitas sit vrgens, nec ne, Vicarium aut
Parochum adeundos, & à se iussum testatur, vt
Indi, quorum prædiola aliquantulùm à populis
distant, laborent in Festis, donec campanæ pulsus
ad Missam vocantis audiatur. Et expediens fore
ait vt Parochi Paræcianos suos circa hoc exactè
instruant, vt sine scrupulo possint suo in labore
procedere. Quod quidem prudenter & dictum
& dispositum: vbi & addendum licentiam libe-
raliter impertiendam, quouis stante dubio, ne qui
petunt, peccandi manifesto periculo, si negetur,
exponantur. Non enim parùm præstant, cùm
ad licentiæ petitionem animum applicant; quan-
do & commodum illud accedit otiositatis, ebrie-
tatisque vitandæ, de quo num. 360. Hîc enim<marginalia>Obuitandam|olium vt li-|citus laber.</marginalia>
cessat ratio, propter quam ibi non esse attenden-
dum damnum illud dicebamus, quòd scilicet mi-
nus esset malum aliorum comparatione, de qui-
bus ibidem; illa enim in occasionibus, de quibus
modò agimus, locum non habere constat, vnde
cum illis indulgenter agendum. Pro quo & suf-
fragatur aliquorum sententia apud P. Thomam
Sancium suprà n. 12. asserentium licitum esse in
Festis laborare ad vitandum otium. Et licet ipse
num. 13. verius esse doceat oppositum, eo ipso
censet probabile. Vbi & id absolutè probat,
quando labor medium conueniens iudicatur
ad repellendam grauem tentationem, quod & as-
serere doctos testatur Iuniores. Est autem Indo-
rum circa ebrietatem grauis, & quasi natiua
tentatio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0194.jpg/>
@@1@<SE194>Circa præceptum de obseruatione Festorum. 179
<duolan 2><Z><A+1>De exeusatione ob metum, & quid speciale
respectu Indorum,</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>363.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc habentur etiam communes<marginalia>Metus ex-|plicandus|$uncleartenta per-|sonæ quali-|tate, & quo-|modo id sit|Indis appli-|candum.</marginalia>
doctrinæ Seßione 5. & 7. & licet non
omnes prorsus certæ, satis tamen probabiles, &
grauium Doctorum auctoritate suffultæ, quæ
poterunt à quocumque mediocriter circa hæc
versato sine difficultate Indis adaptari: pro quibus
illud præsertim militat, de quo Seßione 5. quòd
scilicet Indi pusillanimes valde sunt, & ita quod
dicitur de metu cadente in constantem virum,
eorum esse conditioni accommodandum iuxta
explicationem, quam P. Thomas Sancius adhibet
Lib. 4. de Matrim. Disput. 3. nu. 4. vbi quidem cum
multis, quos allegat, affirmat metum cadentem
in constantem virum debere explicari attenta
qualitate personæ; vnde qui respectu alicuius
esset leuis, respectu alterius grauis debebit mul-
toties reputari. Metus autem damnum respicit,
quod timetur ab inferente vim, & respectu Indo-<marginalia>Quæ grauia|ipsis damna.</marginalia>
rum grauia sunt, quæ ab eodem recensentur, vt
inclusio in pannificijs, quæ sunt triremibus du-
riora, incarceratio, verberatio dira, decapillatio,
coactio ad laborandum sine iusta mercede, qua
licet aliquando se contentos existiment, ideò est,
ne si secus faciant, nouis molestijs excipiantur:
violenta gubernationis assumptio in magna coa-
cti detrimenta futuræ, & similia, pro quibus certè
non multa opus est Theologia: cuilibet enim ea
consideranti, & eorum ingenium percallenti, sine
difficultate patebunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Hinc infert Seßione 7. Indum, qui ex<marginalia>Bona fides|vt excuset|audientem|extra Eccle-|siam, & ge-|neraliter.</marginalia>
incarcerationis metu extra Ecclesiam Missæ assi-
stit, præcepto satisfacere, quia iuxta probabilem
sententiam id est satis ad præceptum adimplen-
dum. Vbi circa præsentiam, intentionem, & at-
tentionem, eas sententias amplectitur, quæ hac
ætate doctissimis arrident Scriptoribus, de quibus
nos multa Parte 1. num. 559. & seqq. & num. 617.
iunctis præcedentibus. Et quidem Indus modo
prædicto audiens Missam, ideò videtur sic assi-
stere, quia putat se præceptum ita assistentem ad-
implere. Vbi fauorabilis alia doctrina succurrit,
de qua Auctor num. 4. & ad tollendos scrupulos
opportuna ab eodem iudi catur; quòd scilicet
quando aliquis bona fide sibi persuadet in hoc vel
illo casu non obligare præceptum, & caussam,
quam habet esse sufficientem, quamuis reuera ta-
lis non sit, à peccato excusetur. Quod etiam de
præceptis alijs similiter intelligendum ex Toleto
Lib. 6. Cap. 9. num. 4. Syluestro verb. Missa. 1. n. 6.
Fagundez Lib. 1. Cap. 9. n. 1. Iuxta hæc ergo qui
bona fide iudicat talem modum audiendi Missam
esse sufficientem, potiori iure à peccato excusan-
dus; quæ est illatio irrefragabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> Circa citatos Auctores Cardinalis Tole-<marginalia>Auctores do-|ctrinæ præfa-|te vt fa|ueant.</marginalia>
tus loquitur de casibus à se propositis excusanti-
bus à Missæ auditione, & concludit esse sufficien-
tes ad euitandum peccatum, quamuis reuera ali-
quando tales non sint ob bonam fidem. Syluester
doctrinam talem citato loco non habet, nisi fortè
illud pro fundamento assumatur, quod habet. §.
Tertium, vbi ita scribit: Secundùm Petrum de Pa-<marginalia>Syluester.</marginalia>
lude, qui credit falso iam diem adesse, aut nonam
horam nondum esse; licet ex vna parte videatur ac-<-P>@@

<-P>cusari, quia discrimini se exponit, ex alia tamen ex-
cusatur, si deuotio exposcat, & aliter Missam habere
non potest, quia in talibus homo crebrò decipitur: &
quod parùm deest, quasi nihil deesse videtur. Sic ille,
cuius resolutio bonæ fidei non videtur inniti, sed
materiæ paruitati: deuotio enim & bona fides
distinctæ sunt. Meliùs adduci potest ex verb.
Missa 2. n. 2. §. Dicitur Sextò, ibi: Secundùm suam
existimationem & fidem, etiamsi aliquando decipia-
tur. P. Fagundez citato loco nihil habet, benè ta-<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
men Libro 2. Cap. 9. n. 1. & vltimo, vbi cum Car-
dinali Toleto & alijs loquitur, admittendam di-
cens regulariter excusationem bona fide proce-
dentium. Bene verum est in Indis non ita regu-
lariter hoc accidere, quia si præceptum instet, &
de illo cogitatio subeat, regulariter se peccare
putant, si non impleant, etiamsi pro excusatione
legitimum adsit fundamentum, vnde circa hoc
instructione indigent repetita, sicut aliàs di-
ctum.</P>
<negEZ><A+1>Circa damna, & nonnulla alia, quæ pos-
sunt excusationem erga Missæ auditio-
nem importare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>366.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E his Seßione 8. & Primò agens de<marginalia>Spiritualia|damna In-|dis specialia.</marginalia>
damnis spiritualibus, nonnulla recenset
Indis propria, ipsis communes regulas applican-
do: & sic excusari ait feminas, quæ, si ad Eccle-
siam se conferant, sciunt se ad peccandum à pro-
cis solicitandas. Qui scit se à cognatis ad pran-
dium cogendum, in quo ebrietatis apparatus; ad
masticandam Cocam, cum Gentilium cæremo-
nijs, ad exequias, in quibus Ethnico ritu plan-
gendum, vel ad superstitiosum quid piam, & sic
alia. Quod multi etiam extendunt ad damnum
spirituale respectu alterius; id tamen sunt qui ne-
gant. Deinde damna temporalia commemorat,
pro quibus obuij scriptores, & addit in fine sic:
& aliæ caussæ, quas homo prudens & Deum timens
sufficientes iudicabit. Quibus laborem circa hoc<marginalia>Circa quæ|nihil eorum|committen-|dum discur-|sui.</marginalia>
nostrum inutilem esse significat, quia cùm Indo-
rum non ea prudentia sit, cui possit hac in parte
confidi, nihil agimus, cùm de illis eo titulo ex-
cusandis disputamus. Res ergo ista ad Parochos
spectat; & cùm doctrinæ generales sint, in ea-
rum applicatione arduum nihil, cùm de damnis
agitur, sicut etiam cùm de ijs, quæ ad officia spe-
ctant pietatis, erga infirmos, & alios, quos dese-
rere inhumanum videretur, in quo & bonum
maius talibus accrescit, quam ex nuda impletione
præcepti.</P>
<P>  <absatz-nummer>367.</absatz-nummer> Ex quo infert Indum, qui in Quadrage-<marginalia>Confessio &|sermo an|præferenda.</marginalia>
sima confessurus aduenit (pauci enim sunt, qui id
intra annum faciant) si Confessionis tempore di-
catur Missa, nec supersit alia, ob maius Confes-
sionis bonum ab illa audienda excusari. Et licet
P. Azor dicat hoc debere tantùm admitti, quan-
do Confessio fit ex præcepto, & non quando est
voluntaria, nihilominùs P. Fagundez loco citato
scilicet Lib. 2. Cap. 9.) plures refert Auctores, quos
& sequitur, asserentes de qualibet Confessione
intelligendum, ob maius illius bonum. Quod de
sermone negat, quamuis sint qui asserant, quia
sermo res consilij est, non præcepti, cui est id,
quod præcipitur, præferendum, ex Bassæo, Filliu-
cio, & Azorio. Circa quod quando vnica tantùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0195.jpg/>
@@1@<SE195>180 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXIV.
<duolan 2><-P>est Missa, tunc quidem à Confessario quærendum
quid oporteat fieri, immò ab ipso etiam non quæ-
renti est dicendum p&#x0153;nitenti, ne ex erronea con-
scientia in ipsa Confessione delinquat, & fiat nul-
lum Sacramentum. Et quòd Confessio præfe-
renda sit, quando illius præceptum obligat, non
videtur posse dubitari, cum de præcepto agatur,
ad iustificationem conducente, & reconciliatio-
nem cum Deo, quod est summi momenti nego-
tium. Ex quo & potest colligi, etiam cùm vo-
luntaria est Confessio, quia non instat præcep-
tum, etiamsi de mortalibus facienda, in casu illo,
qui videtur ferè metaphysicus, idem dicendum.
Si autem de venialibus sit tantùm futura, audien-
da est potiùs Missa, vt videtur compertum, sicut
& de sermone vbi ratio, quæ adducitur ex eo
quòd sermo res consilij sit, non præcepti, videtur
infirma, iuxta id quod de voluntaria Confessione
dicitur, quæ etiam res Consilij est: & quod ad
iustificationem & reconciliationem cum Deo
spectat, per actum contritionis potest obtineri.
Standum est ergo rationi adductæ, & dicendum,
etiamsi Confessio voluntaria sit, præferendam in
casu dicto, quia res summi momenti est, & faci-
lior ad dictum effectum via, cum peculiaribus
gratiæ augmentis respondentibus Sacramento.
Quod autem de rara Indorum Confessione intra
annum dicitur, de ijs accipiendum, qui suis in
populis habitant: nam degentes inter Hispanos
eam multi illorum exemplo frequentant. Id quod
in Æthiopibus magis frequens, licet mancipijs,
de quibus ibidem Auctor, sicut de alijs, qui ob
subiectionem, Missæ prohibentur adstare, circa
quod nihil est, quod moram in dicendo exigat
longiorem.</P>
<Z><A+1>De excusatione ratione ætatis in pueris,
& senibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>368.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Eßione 6. ex D. Antonini sententia Parte<marginalia>D. Quitensis|circa præfa-|tos sententia,|relatâ alio-|rum.</marginalia>
2. Tit. 5. Cap. 18. §. 1. & Soti in 4. Dist. 12.
q. 1. arti. 11. præmittit Auctor pueros ante pu-
bertatem, quæ in viris quatuordecim annos, in
feminis duodecim regulariter loquendo requirit,
non obligari præcepto de audienda Missa, sicut
neque Ecclesiasticis alijs. Iuxta Auctores autem
alios, quos Lib. 1. Tract. 4. Seßione 1. retulerat, &
fuerat secutus, obligationem in habentibus vsum
rationis, & qui sunt doli capaces, agnoscit, & hac
de caussa non posse fixum designari tempus, sed
id Confessarij prudentiæ relinquendum. In Indis
autem ob eorum ruditatem, & doctrinæ defe-
ctum, eo quod montana incolant eorum plurimi,
à populis remoti, in quibus degentes quotidie
Christianam doctrinam edocentur, futuros censet
aliquos, qui duodennio maiores hoc præcepto
non obligentur, quia aut illud, aut eius obliga-
tionem ignorant. Senes, nisi decrepiti sint, obli-
gari affirmat (illi enim pueris exæquantur) dum-
modò in populis habitent: si enim per dimidiæ
leucæ spatium distent, & itineratio grauis sit la-
ssitudinis occasio futura, aut deteriorandæ salu-
tis, obligatio cessabit: quia humana præcepta
non obligant cum damno graui spirituali, aut
temporali, quod ad corpus, famam, aut substan-
tiam spectet.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>369.</absatz-nummer> Circa Primum quæstio est à nullo non<marginalia>Post rationes|vsum pueres|obligari, &|quomodo ex-|plicanda|obligatio re-|spectu pa-|rentum, &|Parochorum</marginalia>
morali Auctore tractata, & ea, quam doctus Præ-
sul amplectitur, grauissimi amplectuntur scripto-
res, & ex recentissimis P. Herincx Tomo 2. Tract.
3. Disput. 3. num. 129. & P. Bonæ Spei Tomo 4.
Tract. 3. Disput. 7. num. 32. Sed quidem cùm lex
ista (& idem est de similibus alijs) vt obligare in
actu secundo incipiat, debeat fidelibus intimari,
id etiam circa pueros est faciendum, & dum non
fit, non currit obligatio. Vbi quæstio circa pa-
rentes insurgit an teneantur illas filijs intimare.
Et illi quidem ante rationis vsum præcepta Ec-
clesiæ memoriter recitare in Scholis solent, sine
conceptu tamen sufficienti obligationis eorum,
etiamsi videant parentes & alios ad Ecclesias die-
bus festis concurrere; nam etiam ieiunantes vi-
dent, nec tamen se obligatos recognoscunt. Ad
quod videtur dicendum non teneri, donec pru-
denter iudicent esse illos præceptis seruandis ido-
neos: nam cùm apud Doctores res hæc explorata
non inueniatur, non est cur debeant, omnium ri-
gidissimam sententiam filijs intimare, & idem est
de alijs, ad quos eorum cura spectauerit; vnde nec
Parochis, qui diebus festis solent pueros Christia-
na rudimenta docere, quamuis conueniens sit vt
eos ad audiendam Missam hortentur, huius est
obligationis pondus imponendum. Parentes au-
tem ipsos secum ad Ecclesiam adducant, & Mis-
sam rem esse magnam frequenter inculcent, sic
enim suauiter eos & efficaciter ad subeundum
onus obligationis disponent, commodis tempori-
bus exponendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Circa Secundum ex eodem Auctore di-<marginalia>Quid circa|Sexagena-|rios.</marginalia>
ctum num. 360. Sexagenarios non teneri ad au-
diendam Missam, si per spatium dimidiæ leucæ
distant, & pedibus sit iter agendum, qui eo loco,
scilicet Seßione 2. de graui lassitudine, ac deterio-
randæ salutis periculo, nihil asseruit, sed de mo-
lestia inexcusabili in talibus, quod tamen hoc lo-
co adiectum. Sed priori illi standum resolutioni,
& id quod de molestia, id quod modò de graui
lassitudine, & salutis deteriori statu profertur, vi-
detur indicare: molestia enim, quam p&#x0153;næ voce
designat, ad lassitudinem referenda, quæ, cùm
magna est, non potest non senum incommoda
esse saluti, & morbi præambula, ex nimio spiri-
tuum vitalium & animalium defectu, qui in seni-
bus ob caloris natiui defectum nequeunt reparari,
vnde & natura ad resistendum contrarijs acci-
dentibus manet infirmior, & sic facilè potest no-
xialiter immutari.</P>
<negEZ><A+1>Indi Bullam Cruciatæ sumentes an Inter-
dicti tempore ad audiendam Missam
teneantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>371.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On teneri affirmat Dom. Quitensis<marginalia>Resolutio|negatiua D.|Quitensis|cum robusis|argumenti|solutione.</marginalia>
Sessione 9. eorum sententiam secutus,
qui id generaliter asserunt de habentibus priui-
legium, eo quòd nullus eo vti teneatur. Obijcit
tamen sibi argumentum, quod robustum existi-
mat, ex eo desumptum, quòd pro Indis Interdi-
ctum non currat, quia illi iuxta Concilium Li-
mense Censuris ligari nequeunt: Ergo Interdi-
ctum respectu illorum perinde se habet, ac si re-
uera non extaret, & ita eôdem modo currit eo-
rum obligatio. Ad quod respondet Interdicti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0196.jpg/>
@@1@<SE196>Circa præceptum de obseruatione Festorum. 181
<duolan 2><-P>Censuram, cùm localis est, personas non afficere,
sed locum, qui ratione Interdicti hoc habet, vt
nullus in illum ingredi queat, nisi priuilegium
habeat; vnde si ingrediantur Indi, iam ex vi pri-
uilegij id faciunt, quo tamen nullus tenetur vti.
Quæ resolutio docta est, & Indorum accommo-
data conditioni, propter quam rationem senten-<marginalia>Vnde illa non|videatur|probanda.</marginalia>
tia ista contrariæ præfertur. Sed certè si absolutè
loquendo contraria est probabilior, non videtur
respectu Indorum minùs probabilis iudicanda,
quia eam amplectentes, nulla facta personarum
distinctione loquuntur; cùm sit certum in Re-
publica Christiana quamplures esse & rudes &
fragiles Indis exæquandos. Satis ergo eorum fra-
gilitati consulitur, dum sententia probabilis pro
eisdem proponitur, sua maiori probabilitate op-
positæ reseruata.</P>
<P>  <absatz-nummer>372.</absatz-nummer> Et quidem P. Suarez Tomo 3. in 3. p.<marginalia>Opinio affir-|mans proba-|bilior. Et de|illa P Suarij|iudicium.</marginalia>
Disput. 88. Sect. 6. vers. Solet etiam, sententiam
negantem obligationem non esse practicè proba-
bilem affirmat, nec dubium esse posse circa illud;
licet P. Mendus Disput. 15. in Bullam Cruciatæ
num. 19. immeritò id dictum asserat. Sed P. Præ-
positus Tomo 3. in 3. p. Quæst. 4. de Censuris, quæ<marginalia>Vide etiam|P. Arriag.|Tomo 7.|Disput. 57.|num. 19.</marginalia>
est de Interdicto num. 32. præfatum Eximij Do-
ctoris iudicium approbat, dum illud proponit in
suæ sententiæ fauorem, quam & amplectitur Au-
ctor Tractatus de Bulla Cruciata Medullæ Theologiæ
moralis P. Bussembaum adiecti pag. 58. licet pro-
babilem & securam censeat oppositam. Cùm ergo
probabilissima sit, non videtur erga Indos pro-
babilitas huiusmodi variari, quia pro illis funda-
mentum idem vrget, scilicet sublatum esse peni-
tus adimplendi præcepti impedimentum, siue
Censuris grauari illi possint, siue non.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Quod vrgeri potest ex nuper dictis circa<marginalia>Etiam circa|Indos talia,|quibuscum|opinionibus|benignis|agendum.</marginalia>
pueros de huius præcepti obligatione, in quo præ-
fatus Scriptor circa Indos eamdem sententiam
amplectitur, & committendum id iudicio pru-
dentis Confessarij censet; licet opinio D. Anto-
nini & Soti, qui vsque ad pubertatem obligandos
non esse existimant, illorum fragilitati & incapa-
citati fauorabilior videatur. Et quidem si circa
Indos ita philosophandum est, nulla erit benigna,
quamtumuis parùm probabilis, opinio, quæ re-
spectu illorum probabilior non debeat reputari,
quod neutiquam apparet verosimile: quamuis
aliàs dici conuenienter possit, fauorabilibus
opinionibus erga ipsos vtendum, quæ practicè
dici possunt probabiliores, siue æquiualen-
ter.</P>
<Z><A+1>Circa inuitos & coactos in Missæ
auditione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>374.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 10. quod in Indis vt fre-<marginalia>Negatiuæ|sententiæ|præfert affir-|mantem D.|Quitensis.</marginalia>
quens proponitur, ex verberum metu
ad Ecclesiam venientibus, aut aliàs contra pro-
priam voluntatem. Circa quod D. Antonini sen-
tentia præmittitur 2. p. tom. 9. (corrige Titulo 9.
quia sic apud P. Thomam Sancium t. 9. lectum,
inde error) Cap. 10. §. 2. vbi asserit famulos, qui
quantùm est ex se ad non audiendam Missam
sunt dispositi, & solùm eam audiunt, quia heros
comitantur, non adimplere præceptum. Idem
affirmare ait P. Suarium Tomo 3. in 3. p. Disput. 88.
Sect. 3. de pueris, qui quasi coacti à Pædagogis<-P>@@

<-P>intersunt Sacro. Sed P. Thomæ Sancij (locum
non citat) sententiam præfert dicentis tales im-
plere præceptum, etiamsi voluntatem non au-
diendi habuerint, in qua & perseuerent, dummo-
dò cum debita attentione assistant, quia metus
non tollit absolutè voluntarium, & ita multa præ-
cepta adiectis p&#x0153;nis proponuntur, vt metus id
præstet, quod præstare voluntas obediendi sincera
detrectat. Vnde & Deus interminatione p&#x0153;næ
vsus, cùm esum fructus designati ligni prohi-
buit.</P>
<P>  <absatz-nummer>375.</absatz-nummer> Sed P. Suarez citata Sect. 3. vers. Circa<marginalia>P. Suario|sententia ad-|scripta non|integra fide.</marginalia>
posteriorem partem, non ita absolutè profert, quod
ipsi adscribitur. Affirmat quidem eos, qui inuiti
& quasi coacti audiunt, si non obstante volun-
tate non audiendi, quæ præcessit, dum sunt in
Ecclesia, audire velint, & attendant, præcepto
satisfacere. Quem quia contrarium censet P.
Thomas Sancius in Opere morali Lib. 1. Cap. 13.
num. 8. eo quòd videatur ad impletionem præ-
cepti voluntatem non contraueniendi ipsi requi-
rere, quod tamen dictus Pater minimè necessa-
rium arbitratur: quia etiam stante prædicta vo-
luntate, si attentè audiatur Missa, præceptum
adimpletur. Concludit autem fortè id, quod asse-
rit, illud ipsum esse, quod voluerunt dicere Au-
ctores ab eo citati, scilicet D. Antoninus, Ledes-
ma, & P. Suarez, & meritò id ita pronuntiauit,
si mentem P. Suarij, quæ & aliorum esse vide-
tur, eius verbis expressam attendamus. Non enim
ait ille impleri non posse præceptum, si huius-
modi actus habeatur: Non audirem sacrum, nisi he-
rum comitarer, aut à Pædagogo ducerer, licet mor-
taliter in illo peccetur; si aliàs ita animatus hîc
& nunc velit audire debita cum attentione, fa-
ciens de necessitate virtutem: Sed si hic: Nolo
audire: (quod & à Cardinali Lugo dictum Tomo
1. de Sacramentis Disput. 22. n. 23. vers. Hinc infero)<marginalia>Illius verbis|explorata.</marginalia>
qui stare cum materiali assistentia potest. Verba
illius sunt: Primùm itaque necessaria est voluntas
audiendi Missam: nam si quis coactus & contra vo-
luntatem suam ibi adesset, non impleret præceptum,
quia nullo modo ei obediret. Et iuxta hoc intelligen-
dum est, quod Antoninus ait famulos, seruos, alum-
nos, vel similes, qui Missæ adsunt, quasi coacti à
Dominis seu Pædagogis, aliàs non adfuturos, non im-
plere præceptum; hoc enim est verum quando ipsi ha-
bent illam actualem voluntatem, etiam dum actu au-
diunt Missam, & maximè si ratione illius non sunt
attenti, sed distracti. Hæc ille; iuxta quæ appa-
ret ipsum non esse à P. Sancio iuxta propriam
mentem impugnatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> Nec obstat id quod addit sic locutus: Si<marginalia>Non obstan-|tibus alijs.</marginalia>
autem ipsi talem voluntatem non habent, quamuis
fortassè conditionalis illa in intellectu diuino vera
sit, nihil refert ad implendum præceptum. Immò licet
priùs habuerint illam voluntatem præcepto repug-
nantem, & in ea grauiter peccauerint, si tamen po-
steà voluntariè adsint, & attendant sufficienter, im-
plebunt præceptum. Sic ille: vbi supponi videtur
nullam de præsenti voluntatem haberi præcepto
contrariam, aliàs non adderetur particula Fortassè,
cùm sit certum Deum conditionalem illam ag-
noscere, scilicet non futuram auditionem, quan-
doquidem actualis pro illa voluntas in audiente
reperitur. Non inquam obstat, quia etiamsi vo-
luntas illa non audiendi perseueret, non est certum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0197.jpg/>
@@1@<SE197>182 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXV.
<duolan 2><-P>non futuram auditionem, quia voluntas alia ha-
beri potuit, cùm facilè hominum mutentur vo-
luntates. Et hæc quidem iuxta verosimilem ho-
rum Doctorum sint dicta sententiam in casu,
cuius resolutio non multùm pro praxi conducet:
nam pueri, famuli, & Indi ad Missam coacti au-
diendam venientes, ita assistent, vt non sint satis-
facturi præcepto, sed eo modo, quem P. Suarez
exposuit, se gerentes, vt intrauerint, egredientur.
Vix enim cùm voluntarij videntur assistere, qui
sic affecti sunt, ita se gerunt, vt satisfacere debeant
reputari. Quid ergo quando coacti, & corde
penitus extra Ecclesiam derelicto. Illa certè vo-
luntatis mutatio eorum est, qui & capaciores, &
erga diuina meliùs animati, qui & occasionibus
vti sciunt, & redimere tempus, iuxta Apostolicam<marginalia>Ephes. 5.|v. 16.</marginalia>
admonitionem, hoc est, occasiones bene operan-
di, vt D. Ioannes Chrysostomus exposuit in eum
locum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Secundum Ecclesiæ præceptum de
annua Confessione. Vbi an Bulla
Cruciatæ Religiosis valeat quo ad
casus reseruatos.</A+1></negEZ>
<P><INI3>D</INI3>E Præcepto isto agit citatus Antistes Lib.
4. Tract. 3. vbi nihil occurrit speciale, circa
quod curæ nostræ quidquam desiderari
possit. Cùm ergo nihil à nobis addendum occur-
rat post multa in Thesauro de hoc Sacramento, &
Præcepto dicta, nec non Tomo præcedenti Aucta-
rij, & suprà Sect. 7. Circa Bullam tamen Crucia-
tæ, & quæstionem in Titulo propositam iuuat ali-
quid adiecisse, occasione nuperi Scriptoris, qui
affirmatiuam partem defendendam assumpsit,
scilicet P. M. Ioannes Antonius Bacus Augusti-
nianus in Summa præceptorum Hispano sermone vul-
gata Disput. 36. Cap. 11. vbi arguit.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> In primis ex verbis Bullæ, sic enim in<marginalia>Pro reserua-|tis validum|Bullæ vsum|quæ videan-|tur indicare.</marginalia>
illa: Iten, Los Cauildos de las Iglesias, y Monaste-
rios de Religiosos y Religiosas, aunque sean de los
Mendicantes, que por cada diez personas de los tales
Cauildos y Monasterios embiaren vn soldado, consigan
la misma Indulgentia. Et inferiùs. Iten, concede<marginalia>Tenor Bullæ.</marginalia>
su Santidad à todos los susodichos, que durante el
dicho año pueden gozar, y gozen de todas las gracias
y facultades concedidas en esta Bulla. Vbi notanda
illa verba: Concede su Santidad à todos los Sobre-
dichos: inter supradictos autem sunt Monasteria
Religiosorum ac Religiosarum. Ergo clarè &
expressè concedit Bulla illis, vt gratijs omnibus
& facultatibus concessis potiri valeant; inter
quas est facultas eligendi Confessarium: aliàs
fraudulenter cum ipsis ageretur, nec credendum
à Commissario id in Bulla scribi, quod à Pontifice
concessum non habetur. Deinde, Quia in Bulla
non excipiuntur Religiosi: quando autem Pon-
tifex exceptionem intendit, id exprimit, vt in ab-
solutione ab hæresi, commutatione votorum,
ouorum ac lacticiniorum vsu. Et qui vnam caus-
sam excipit, omnes alias videtur inclusisse. Cap.
Dominus 37. vbi Glossa. Ex quo aliàs arguit P.
Mendus in Bullam Cruciatam Disput. 15. Cap. 4.<-P>@@<marginalia>P. Mendus.</marginalia>

<-P>num. 12. Vbi enim non restringit concedens priuile-
gium, non est cur à nobis restringatur. Ad quæ fa-<marginalia>Fit satis ex|declaratione|Pontificum.</marginalia>
cilis est responsio ex declaratione Pontificum,
Clementis VIII. & Vrbani VIII. qui Religio-
sos ab hac facultate exclusos expresserunt, quod
quidem omnes piè & prudenter sentientes, & in
salutis via cupientes pergere, ab opposito sen-
tiendi modo penitus remouere debuisset.</P>
<P>  Sed pergit Auctor, & multipliciter conatur
declarationem dictam infirmare.</P>
<P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Primò ex eo quòd Decreta Pontificum<marginalia>Prima eua-|sio contra|illam ex de-|fectu notifi-|cationis.</marginalia>
non sunt Regularibus intimata, quoad faculta-
tem dictam priuilegio gaudentibus. Debere au-
tem intimari, de casu isto in terminis loquens
probat Basilius Legionensis de Matrimonio Cap.
19. §. 2. num. 14. nam posse Religiosos Confessa-
rium eligere, priuilegium est.</P>
<P>  Sed hoc est leue, supra falsam enim supposi-<marginalia>Apertè præ-|clusa.</marginalia>
tionem proceditur, scilicet in Bulla tale priuile-
gium fuisse concessum, cùm constet oppositum
ex Decretis Pontificum, ea de caussa Con-
fessiones sic factas inualidas extitisse declaran-
tium.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Secundò ex eodem Basilio num. 13. pri-<marginalia>Secunda,|quia contra-|ctus, cum|obligatione|restitutionis|non extantis.</marginalia>
uilegium Bullæ est per modum contractus re-
muneratiui, cùm dicatur in illa: Por quanto vos.
N. distes dos reales de plata, se os conceden las dichas
Indulgencias, gracias, y facultades &c. Stante au-
tem huius priuilegij reuocatione, duo debuerunt
restitui regales; quod tamen non factum. Ergo
&c.</P>
<P>  Sed neque hoc plus momenti continet: ad-<marginalia>Nullius mo-|menti osten-|ditur.</marginalia>
mittitur enim quod assumitur, sed negatur con-
tractum supra facultatem dictam cecidisse, quia si
illa semper contraria Pontificum voluntati fuit,
quomodo supra ipsam cadere contractus potuit,
qui potuit optimè supra alias cadere & Indulgen-
tias, & gratias, quæ sunt sanè plures & magnæ.
Quòd si dicatur Religiosos eo animo sumpsisse
Bullam, vt sibi pro casibus dictis prodesset, id
certè de illis præsumi nequit, nullus enim vellet
de se ita cogitari. Deinde si reuera ita censue-
runt, suæ id prauæ interpretationi deputent, qui
neutiquam de inæqualitate contractus possent
conqueri, etiamsi plus pecuniæ contulissent, cùm
adeò sit pretiosum quod acceperunt. Quòd si
adhuc de fraude querelam ingeminent, petant, &
Commissario litem intentent, quia volentes vti
Bulla in casibus reseruatis, se illius priuilegio frau-
datos repererunt. Prætereà, cùm tot in Bulla In-
dulgentiæ, gratiæ & facultates contineantur, ex
eo quòd de facultatibus vna illa desit ad Confes-
sionem spectans, non sequitur duos debere resti-
tui regales, sed minimùm aliquid ex illis. Non est
autem credibile Religiosos minimum illud exa-
cturos, & erga Regem suum ita indecorè anima-
tos futuros, vt reddi sibi instent, quod in bellis,
in quibus Religiosorum ipsorum negotium agi-
tur, & Ecclesiæ exaltatio, insumptum nequeunt
ignorare.</P>
<P>  <absatz-nummer>379.</absatz-nummer> Tertiò, Quia Motus proprius Vrbani<marginalia>Tertia ex|defectu ac-|ceptationis.</marginalia>
VIII. non est in Hispania receptus, vnde neque
in Regesto S. Cruciatæ scriptus: ergo non obli-
gat. Consequentia probatur ex communi doctri-
na de necessitate acceptationis ad legum obli-
gationem l. De quibus, ff. de legibus. Et tit. 2.
l. 32.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0198.jpg/>
@@1@<SE198>Religiosis non valere Bullam pro reseruatis. 183
<duolan 2><P>  Respondeo non fuisse scriptum, quia non est<marginalia>Manifestè|conuellitur.</marginalia>
iudicatus fauorabilis, nec à Religionibus, quæ il-
lum impetrarunt, præsentatus est, quia nullum
inde bonum effectum expectabant, neque ne-
cessarium iudicarunt, si reuera ita est, vt asseri-
tur. Iam quod de acceptationis defectu dici po-
test, hoc ipso confutatur: nam quæ illum impe-
trarunt Religiones, pariter acceptarunt, quod de
multis alijs etiam constat: neque vna aliqua in
speciali designari poterit, quæ acceptationem re-
cusarit: quod quidem, si innotuisset Pontifici,
non posset non, cum Religionis talis dedecore,
maximè displicere. Prætereà, Motus proprius
dictus non fuit lex nouum ius statuens, sed Pon-
tificiæ mentis declaratio doctrinalis, quæ non
potest non acceptari, vt est communis Theolo-
gorum sensus. Et quidem quòd Confessiones,
de quibus Pontifices affirmant fuisse nullas, tales
profectò fuisse iuxta prædictum fundamentum
nequit dubitari: ergo & de futuris idem est pari-
ter asserendum, ex eiusdem firmitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Quartò ex Cardinali Toleto Lib. 5. Cap.<marginalia>Quærta ex|doctrina|Cardinalis|Toleti.</marginalia>
15. n. 7. vbi ita scribit: Cùm quis habet Bullas aut
Diplomata Apostolica (potest confiteri Confessori
non proprio) quamuis enim hactenus abrogata sint
præterita quantùm ad hoc; tamen si qua in posterùm
dantur, tunc per ea homo habet facultatem confiten-
di cuilibet Sacerdoti apto ad Confeßiones audiendas,
etiam nulla habita licentia ipsius proprij. Sic ille.
Ergo licet Bulla per dictum Motum proprium
abrogata sit quoad effectum præfatum, poterunt
tamen Religiosi ea vti, quæ postea concessa est,
& talem non habet limitationem.</P>
<P>  Respondetur admissa doctrina Cardinalis per-<marginalia>Quæ admit-|titur, & non|obstare o-|stenditur.</marginalia>
docti, in qua nulla est difficultas, negando illa-
tionem, quia Pontifex declarauit etiam futuras
concessiones similiter esse accipiendas, dum Pon-
tifices eodem tenore verborum vtentur, sicut de
concessionibus præteritorum Pontificum decla-
rarunt, quas eumdem habuisse verborum tenorem
est manifestum, ex quo euidens formatur demon-
stratio. Bulla hæc, quæ precessit, non continuit
huiusmodi facultatem: hæc, quæ modò conce-
ditur, eumdem habet verborum tenorem: ergo
talem facultatem non continet: & hoc potuit
Pontifex ad futuram rei memoriam declarare.</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> Quintò ex eo quod Innocentius X. &<marginalia>Quinta nil|nouum eon-|tinet.</marginalia>
Alexander VII. nouas Bullas concesserint; ergo
non obstante Motu proprio Vrbani VIII. suum
illæ quoad facultatem dictam effectum habe-
bunt. Ad quod iam dictum, vt non oporteat
circa illud verba cumulare.</P>
<P>  Sed obijcit sibi, facultatem huiusmodi esse<marginalia>Ex destru-|ctione Reli-|giosæ obser-|uantiæ ar-|gumento in-|toler anda|responsio.</marginalia>
contra obseruantiam Religiosam, quia nullius
momenti esset reseruatio, & subditi Prælatis il-
luderent. Et respondet illis Diui Augustini ver-
bis in Regula: Quantò ampliùs rem communem,
quàm propriam curaueritis, tantò vos amplius profi-
cere noueritis. Bonum autem quod ex Cruciata
sequitur, vniuersæ est Ecclesiæ commune, quan-
doquidem ad defensionem fidei Catholicæ ordi-
natur, pro quo amplius est subsidium, dum plures
Bullam sumunt, & ideò à Pontifice tollitur re-
seruatio. Quod confirmat ex eo quòd respectu
Clericorum, & laicorum etiam oportet esse casus
reseruatos, qui tamen Beneficio Bullæ quo ad
illos potiuntur.</P>@@

<P>  Ad quod illud in primis dicendum, vel ex hoc<marginalia>Contra il-|lam euidens|discursus.</marginalia>
vno, quod conceditur, euidens apparere, quàm
sit hæc sententia dissona rationi. Quomodo enim
sit credibile velle Pontifices Religiosam obser-
uantiam profligari, Prælatis illudi à subditis, ob
cumulum illum pecuniæ non magnum, qui ad
effectum dictum potest corrogari? Religioso-
rum quidem numerus magnus est, sed ex illis
plurimi Religiosè viuentes, si Bullam sumant,
non eo quidem fine facient, quia non indige-
bunt. Alij, in quibus graues lapsus non omnes
securum modum conscientiæ consulendi in Bul-
la consistere prudenter arbitrantur: vnde non tot
sunt reliqui casibus implicati, & habere volentes
in Bulla perfugium, qui valeant Catholici Regis
augere cumulo pecuniarum exercitus, magis op-
taturi eorum orationes & Sacrificia, quàm num-
mos, de quorum est Religioso agendi modo soli-
citus, & qui eorum inopiam solet Regijs largi-
tionibus subleuare.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Deinde verum profectò est bonum com-<marginalia>Bonum etiā|commune in|illa constitu-|tum.</marginalia>
mune priuato esse præferendum; sed in casu no-
stro Religiosa obseruantia commune etiam est
bonum. Et licet quod ad Cruciatam spectat per
se loquendo vniuersalius sit, illud tamen à con-
tributione Religiosorum ob titulum illud reser-
uationis non ita pendet, vt grauius & vrgentius
quàm Religiosa obseruantia debeat æstimari, ex
qua etiam, & magna quidem ex parte, felix Ec-
clesiæ pendet status, cùm status Religiosus vtri-
usque sexus & numero & perfectione illustrior
Ecclesiæ portio sit, sua supremis Hierarchis dig-
nitatis excellentia reseruata. Ex eo autem quod
de illius perfectione est dictum, constat diuersam
in reseruatione habendam esse rationem inter ip-<marginalia>Discrimen|circa Con-|fessiones cur|à Concilio|Tridentino|inductum.</marginalia>
sos & sæculares Clericos, ac turbam laicorum.
Status enim perfectionis, pro qua Religiones mi-
litant, maiorem reseruationis exigit cautionem,
quod Pontifices suis in Constitutionibus egregiè
ponderarunt. Ex quo & factum vt Concilium
Tridentinum Seßione 23. Cap. 15. necessitatem
approbationis Episcopalis statuens ad audiendas
Confessiones sæcularium, etiam Sacerdotum, id
non extendendum duxerat ad Religiosor&#x0169; Con-
fessiones, vnde illi possunt non approbatis ab Epi-
scopis cum licentia superiorum confiteri. Cuius
discriminis rationem post alios reddidit P. Fa-
gundez Lib. 7. circa secundum Ecclesiæ præceptum
Cap. 2. n. 12. ex eo quòd sæculares conscientias
habent communiter grauioribus peccatis onera-
tas, & ideò ratio postulabat, vt illis darentur &
assignarentur Medici & Iudices, qui à suis Epis-
copis iudicentur idonei. Religiosi autem com-
muniter sunt cautiores in peccando, & conscien-
tias habent magis timoratas &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Concludit dictus Auctor affirmans Con-<marginalia>Approbatio-|nem Episcopi|in Confessa-|rio Religio-|forum Bulla|vtentium|malè ab ali-|quibus ne-|gari.</marginalia>
fessarium eligendum à Religiosis esse posse vel
approbatum à suo Episcopo, vel à Prælato Reli-
giosi ipsius, aut alterius Religionis, quamuis ap-
probatus ab Episcopo non sit: pro quo citat in
margine Machadum Tomo 1. Lib. 1. Parte 2. Tract.
5. Docum. 5. & in principio Capitis Gesualdum
Parte 2. Tract. 2. Cap. 2. à n. 39. qui de Iubileo lo-
quuntur, & quoties in Bullis absoluta facultas
conceditur cum approbatione requiri solita; non
in casu, de quo agimus, quamuis per consequen-
tiam legitimam videatur deduci, vt si absolui à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0199.jpg/>
@@1@<SE199>184 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXV.
<duolan 2><-P>reseruatis possunt, præfata doctrina eis possit ap-
plicari: Sed contrarium receptissima sententia te-
net, pro qua P. Fagundez suprà nu. 6. vbi citatis
pro ea Nauarro, & PP. Henriquez, ac Suario af-
firmat esse certam & indubitatam, in qua sup-
positione loquitur P. Mendus Disput. 22. nu. 24.
P. Præpositus in 3. p. q. 8. de Sacramento P&#x0153;niten-
tiæ nu. 7. vbi & addit ita respondisse Pontificem
audita Cardinalium Congregatione, & respon-
sio videtur esse illa, de qua P. Suarez Tomo 4. in
3. p. Disput. 28. Sect. 6. nu. 6. & est Gregorij XIII.<marginalia>Declaratio|Gregor. 13.</marginalia>
Sic se habens: Sanctißimus Dom. noster declarauit
tempore Iubilei posse omnes Regulares confiteri pec-
cata sua Sacerdotibus approbatis ab Ordinariò ad au-
diendas Confeßiones &c. Vel alia, de qua statim
P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 34. P. Gas-
par Hurtadus Tomo 1. de Sacramentis Disput. 10.
de P&#x0153;nitentia Difficult. 13. vbi concedens, licet
multi id negent, Religiosum habentem licen-
tiam absolutè confitendi Confessario à se electo,
posse non approbatum eligere; id tamen suppo-
nit ita esse, quando sine restrictione facultas con-
ceditur, qualem in casu nostro reperimus. Moure
in Examine Theologiæ moralis Parte 3. Cap. 6. §. 9.
Quæs. 17. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> Circa quod Bonacina Tomo 1. Disput. 5.<marginalia>Aliqui vt|id censeant|probabile.</marginalia>
de Sacramentis P&#x0153;nitentiæ Quæst. 7. Puncto 4. n. 25.
vers. Mihi verò oppositum proponit vt valde pro-
babiliter sustinendum, pro quo & coniecturas
adducit sibi visas verosimiles. Addit tamen sic:
Verùm contra hanc rationem obstat, quòd in Bulla
dicitur eligendum Confessarium approbatum ab Or-
dinarijs locorum: Superior autem Religiosorum non<marginalia>Bonacina.</marginalia>
censetur Ordinarius locorum; quia hoc est conforme
voluntati Clementis VIII. in quadam Constitutione
edita die 4. Nouemb. an. 1590. quam refert Qua-
ranta verb. Confessor, pag. mihi. 197. Ita sentit
Zerola de P&#x0153;nitentia Cap. 15. Quæst. 1. vers. Dico
Quintò, & Cap. 16. Quæst. 8. vers. Dico Tertiò,
Sorbus, & alij. Hæc ille, ex quibus videtur id,
quod superiùs de probabilitate dixerat, tantùm
speculatiuè loquendo protulisse, & sic à Machado
debuit aduerti, & à P. Palao Parte 4. Tract. 23.
Disput. vnico Puncto 17. num. 11. qui censet pro-
babilem, licet contrariam sententiam omninò se-
curam & consulendam asseueret.</P>
<P>  <absatz-nummer>385.</absatz-nummer> Et vt ad præcipuam quæstionem cala-<marginalia>Circa vsum|Bullæ in Re-|ligiosis circa|reseruata|deesse proba-|bilitatem.</marginalia>
mum reuocemus, & opportuna conclusione
claudamus, audiendus Auctor Tractatus in Bul-
lam Cruciatam post Medullam Theologiæ mo-
ralis P. Bussembaum, Dub. 14. Arti. 3. vbi propo-
sita quæstione sic loquitur: Resp. 1. Non posse quoad
casus reseruatos, neque Confessarium ordinarium Mo-
nasterij vel domus posse absoluere ab illis virtute Bul-
læ. Hæc sententia est communis: & quamuis ante
Decretum Vrbani Octaui Doctores aliqui graues con-
trarium senserint, post illud tamen Decretum nemo
audet eam defendere, quia parùm iam, aut nihil ha-
bet probabilitatis. Fundamentum robustum &c. Per-
gant iam Religiosi, & in nauigatione, qua pro
obtinendo salutis æternæ portu laborant, rem tan-
tam debili adeò lembo committant.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXVI.</A+2>
<A+1>De annua Communione, tertio Eccle-
siæ S. Præcepto.</A+1></Z>
<P><INI3>D</INI3>E ijs, quæ ad Sacro sanctum Eucharistiæ
mysterium spectant, dictum suprà Se-
ctione 11. & 13. & copiosiùs in Thesauro
Tomo 2. Tit. 12. Cap. 17. & aliàs, proquo Index
verb. Communio. Et in Additionibus verb. Eucha-
ristia. De illo Dom. Quitensis Lib. 4. Tract. 3.
multa exhibet, de quibus & Nos affatim, sed ni-
hilominus circa illa cursim, sed vtiliter disseren-
dum.</P>
<Z><A+1>De tempore obligationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>386.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Essione 1. affirmat citatus Præsul in reg-<marginalia>D. Quiten-|sis Asserta|circa terti&#x0169;|præceptum.</marginalia>
nis Hispaniæ ex priuilegio Clementis,
qui & VII. dicitur, & VIII. posse satisfieri Præ-
cepto quouis die Quadragesimæ, cuius meminit
Hieronymus Sorbus in Compendio priuilegiorum
Mendicantium, sed non esse in vsu. De quo & in
Prologo n. 6. Addit doctrinam prædictam esse pro
Indis percommodam, qui nequeunt commodè
in die Iouis sancti, aut Paschatis communicare
cùm vnus aut duo sint tantùm in eorum populis
Sacerdotes: estque id magis conueniens, vt me-
lius ipsi ad hoc Sacramentum recipiendum dis-
ponantur. Proponit etiam opinionem P. Lay-
man apud Dianam Parte 3. Tract. 4. Resolut. 82.
(corrige 81.) asserentis ex qualibet rationabili
caussa posse Communionem vsque ad Pente-
costen differri, non enim est notabilis dila-
tio.</P>
<P>  <absatz-nummer>387.</absatz-nummer> Vbi quidem priuilegij peculiaris Indo-<marginalia>Circa priui-|legium Hi-|spaniæ con-|cessum, &|illius exten-|sionem pro|Indijs, quid|videatur|obstare.</marginalia>
rum mentio nulla, quod & Æthiopum ac Mix-
torum, & à Nobis exhibitum citato Tit. 12. Cap.
16. Vt autem quod est pro Hispania concessum
Indis possit aptari, est specialis difficultas ex eo
quod asseritur, scilicet non esse in vsu: ergo iam
vim suam amisit, & ita Indis nequit esse profi-
cuum. Est quidem illud Clementis VII. vt videri
potest apud P. Azor Tomo 1. Lib. 7. Quæs. 4. & vt
amissum credi possit, non solùm sufficiens, sed
etiam superabundans temporis spatium effluxit,
centum scilicet & triginta annorum. Ad quod
dici potest priuilegia huiusmodi, quæ non con-
cernunt onus tertij, nec sunt in alicuius præiudi-
cium, per non vsum non amitti, quod vt proba-
bilius cum bonis, quos citat, Auctoribus, tenet
P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disput. 4. Puncto 18.<marginalia>Quæ priui-|legia non|amittantur|per non|vsum.</marginalia>
nu. 4. Sed perstare videtur difficultas, quia cùm
Hispaniæ regna noluerint hoc priuilegio vti, cen-
suit sanè illa vsum talem sibi non expedire. Et Pa-
schalem solemnitatem noluit ea reuerentia pri-
uare. Ergo cùm sic se res habeat in præcipuis &
originarijs Coronæ partibus, non est vsus ad mi-
nùs præcipuas & adiectitias extendendus, in qui-
bus eadem potest ratio militare, cùm iam non de
Indis tantùm sit quæstio, sed etiam de Hispanis,
qui sicut in Hispania poterunt in Indijs priuilegio
dicto potiri. Et etiam dubitari non sine magno
fundamento possit, an priuilegia pro Hispania<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0200.jpg/>
@@1@<SE200>Circa Præceptum annuæ Communionis. 185
<duolan 2><-P>concessa possint ad Indias extendi, de quo dictum
citato Titulo 12. nu. 147. & 148. vnde pro Indis
& alijs, de quibus nuper, necessarium fuit priui-
legium dictum impetrari: præcepti robore quoad
Hispanos penitus perdurante.</P>
<P>  <absatz-nummer>388.</absatz-nummer> Ad quem scrupulum submouendum dici<marginalia>Extare vs&#x0169;|in Hispania|qui Auctores|asserant.|Antonius|Moure.</marginalia>
posset id, quod de non vsu asseritur, non esse cer-
tum, cùm docti Scriptores oppositum protesten-
tur, ex quibus Antonius Fernandez de Moure in
Examine Theologiæ moralis Parte 2. Cap. 8. §. 4.
Quæs. 3. qui pro priuilegio Clementem Octa-
uum, sed cum manifesto errore, qui Typographi
forsan, allegat P. Fagundez Lib. 1. de 3. Ecclesiæ<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
Præcepto, Cap. 5. n. 3. vers. de Consuetudine, vbi ita
scribit: Nec solùm in Lusitania, sed etiam in tota
Hispania, legitima consuetudine receptum est, vt Præ-
cepto satisfaciat, qui in qualibet die Quadragesimæ
communicauerit, teste Azor (suprà, vbi errat etiam
citatio, dum pro Capite 30. habetur 41.) vbi asse-
rit testatum fuisse à Laurentio Episcopo Prænestino
Cardinali Sanctorum quatuor Coronatorum, declarasse
Clementem VII. quòd in quolibet die Quadragesimæ
possent fideles in tota Hispania huic præcepto satis-
facere: quæ planè declaratio continetur in Compen-
dio priuilegiorum Fratrum Minorum, & aliorum
Mendicantium, & non Mendicantium impresso Nea-
poli. Sic ille. Andreas Victorellus in Additionibus<marginalia>Victorell.</marginalia>
ad Instructionem Sacerdotum Cardinalis Toleti Lib.
6. Cap. 6. vers. A die palmarum, sic habet: In Hi-
spania conceßione Clementis VII. hoc præceptum im-
pleri potest qualibet die Quadragesimæ vsque ad Do-
minicam in Albis inclusiuè. Sic ille, occasione eo-
rum, quæ habet idem Cardinalis in eo Capite, sic
locutus: Iam consuetudo obtinet ferè vbique, vt in-<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
cipiat à die Palmarum; & in aliquibus locis per to-
tam Quadragesimam. Hæc ille, vbi ad patriæ suæ
consuetudinem priuilegio firmatam videtur re-
spexisse. Emmanuel Rodriquez in Explicatione<marginalia>Emmanuel|Roder.|Viualdus.</marginalia>
Bullæ Cruciatæ pag. 181. Viualdus in Candelabro
aureo §. de Eucharistia n. 10. in fine. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> Sed reuera hoc non videtur satisfacere,<marginalia>Qui illum|negent.</marginalia>
quia vsum talem generaliter non extare notissi-
mum est, yt experientia constat, licet id scripto-
res summa digni fide non testarentur, vt testan-
tur Emmanuel Rodriguez in Additionibus ad Ex-<marginalia>Fr. Emma.</marginalia>
plicationem Bullæ, de qua nuper, pag. 436. vbi
contra Ludouicum Lopez priuilegium quidem
Clementis VII. quod seruari asserit in Conuentu
de Luchente PP. Prædicatorum, de quo fidem
ipsi factam ait à doctissimo P. Vincentio Iusti-
niano, constanter defendit. P. Palaus Tomo 4.<marginalia>P. Palaus.|Leander.</marginalia>
Tract. 21. Disput. vnica, Puncto 15. n. 2. Leander à
SS. Sacramento Tomo 2. Tract. 7. Disput. 7. Quæst.
12. P. Escobar de Mendoza Tomo 5. Problema-<marginalia>P. Escobar.</marginalia>
tum Lib. 44. n. 49. Quod & videtur apertè censere
P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 70. Sect. 2. vers.<marginalia>P. Snarez.</marginalia>
Sed circa. Vbi ait sibi non satis neque de priuile-
gio, neque de vsu constare: At constaret ipsi
saltem de vsu Hispaniæ diuersis in prouincijs
demorato.</P>
<P>  <absatz-nummer>390.</absatz-nummer> Et citatus quidem Leander non videtur<marginalia>Leandri in|consequens|doctrina si-|nistrè aucto-|resallegantis.</marginalia>
consequenter locutus, cùm enim asserat neque
in Castella, neque in Nauarra, neque in Arago-
nia, talem vsum vigere, subdit tamen sic: Si in-
troducta sit prædicta consuetudo, quam introductam
credo, quia vltra prædictos Doctores (Viualdum, Em-
manuelem, & Ludouic&#x0169; à Cruce, cum PP. Azor<-P>@@

<-P>& Fagundez) id affirmant Nauarrus Cap. 21.
(Manualis) n. 45. & Rodriguez Tomo 2. qq. regul.
q. 56. arti. 3. & Trullench Lib. 5. Cap. 5. Dub. 2. n. 3.
(corrige Lib. 3. & nu. 6.) Sic ille. Et ij quidem,
quos pro consuetudine introducta producit, ni-
hil certè firmum statuunt. Nauarrus priuilegij
Clementis non meminit, sed consuetudinis, si le-
gitimè præscripta sit, vt Conimbricæ, & locis
alijs, quod, ipsum allegans, tradit etiam Emma-
nuel, vers. Ex his Secundò. Nec Trullench plus
habet, nisi Valentiæ consuetudinem.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Citat etiam in fine P. Dicastillum Tomo<marginalia>Quid P. Di-|castillus.</marginalia>
1. de Sacramentis Tract. 4. Disput. 10. præcipuè à
nu. 164. vbi quidem de priuilegio satis constare
asserit, & eius non vsum non obstare ob ignoran-
tiam. Maiorem autem difficultatem ex reuoca-
tione viuæ vocis Oraculorum ab Vrbano VIII.
facta recognoscit, cui soluendæ nihil nobis con-
fert, sed ea proposita ad alia pergit. Sed dici po-<marginalia>Non obstare|reuocatione&#x0303;|oraculorum.</marginalia>
test in reuocatione prædicta excipi priuilegia illa,
quæ iam habuerunt effectum: tale autem esse
hoc, de quo agimus, quia ratione illius inducta
est multis in locis consuetudo, quæ ipsius effectus
meritò dici potest. Ex quo videtur inferri ijs,
apud quos non viget consuetudo, non esse lici-
tum priuilegij vsum. Quod quidem potest con-
uenienter admitti. Nihilominùs dici etiam con-
uenienter potest illis valere adhuc priuilegium,
quia de illo scribentes post dictam reuocationem,
nullam ex ea parte circa ipsius permanentiam
difficultatem habuerunt. Vnde P. Escobar suprà
vsum futurum licitum probabiliter affirmat. Ra-
tio autem ex eo reddi potest, & satis quidem
congruè, quod in priuilegio huiusmodi non ex-
tet fundamentum illud prauæ interpretationis &
extensionis, quod Pontifices Gregorius & Vr-
banus ponderarunt, cùm ipsis constaret multis in
partibus vsum talem introductum, & suam in
illo conuenientiam reperiri: vnde in Hispania, in
qua tantoperè Catholicæ fidei splendet integritas,
nihil occurrit, quod ad reuocationem priuilegij
dicti potuerit prouocare. Vbi & addi potest in
reuocationis Bullis de priuilegijs, quæ integris
sint regnis concessa, non haberi mentionem, vti
est præsens. Ex quibus infertur pro Indijs idem
posse probabiliter iudicari, iuxta dicta citato Tit.
12. n. 147.</P>
<P>  <absatz-nummer>392.</absatz-nummer> Iam quod ad doctrinam illam P. Lay-<marginalia>Communio|vt possit lici-|tè differri.</marginalia>
man spectat, non quidem ille de qualibet ratio-
nabili caussa locutus, sed de necessaria: & hæc
cum respectu quorumcumque possit occurrere,
ad Indos potest dubio procul extendi. Aliud enim
est de rationabili, hæc enim talis debet à proprio
Pastore iudicari. Et licet P. Dicastillus suprà nu.
90. ad quemcumque Confessarium posse extendi
bonis fundamentis ostendat, non audet tamen<marginalia>Quis probrius|in casu præ-|senti Sacer-|dos.</marginalia>
pro praxi sine Auctore loquendo pronuntiare.
Sed videtur quidem absolutè probabile, quod &
ante illum lectum scripto confirmaram. Neque
id solùm probabile est, sed omninò certum ap-
paret, quandoquidem in Cap. Omnis vtriusque
Sexus, id ab Innocentio Tertio in Concilio Late-
ranensi concessum, ibi: Nisi proprij Sacerdotis con-<marginalia>Cap. omnis|vtriusque|Sexus.</marginalia>
silio ob aliquam rationabilem caussam ad tempus ab
huiusmodi perceptione duxerit abstinendum. Sic ille.
Sed Patri Layman, si placet, hoc demus, vt ne-
cessa riamcaussam etiam rationabilem reputârit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0201.jpg/>
@@1@<SE201>186 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>& quod futurum est fideli manifestè commodius,
non commodo temporali, sed ad maius animæ
bonum spectante, vt quia plus firmari in volun-
tate propositum occasionem noxialem dimitten-
di desiderat, aut quid simile eidem conceda-
mus.</P>
<Z><A+1>Mutis à natiuitate, an sit conferenda
Communio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>393.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vplicem proponit Auctor Seßione 3.<marginalia>Circa id,|quod inqui-|rat titulus,|diuersitas|sententiar&#x0169;,|& quid si-|milius vero.</marginalia>
sententiam; negantem inquam & affir-
mantem saltim pro mortis articulo, quæ est Ia-
cobi Marchantij in Resolutionibus Quæstionum
Pastoralium, de Eucharistia Tract. 4. Cap. 3. Quæst. 1.
Casu 4. & resoluit, si ita sint simplices & hebe-
tes, vt pueris assimilentur, non esse administran-
dam ex Tridentino, Seßion. 21. Cap. 4. Can 4.
secus si ingenio polleant, & commodè instrui va-
leant. Sic n. 5. qui tamen nu. 6. magnam circa
praxim sibi esse difficultatem affirmat: quidquid
enim tales faciunt adorantes Sacramentum, tun-
dentes pectus, & similia, non sunt fidei circa
Mysterium indicia, sed incitationes quædam ma-
teriales eorum, quæ fieri ab alijs conspicantur:
fides enim ex auditu. Rom. 10. Vnde ibidem, & in
fine concludit Indorum Parochos ad non admi-
nistrandum Sacramentum istud obligari. Et vi-
detur etiam de mortis articulo locutus, quia de
illis sicut de pueris agit, & ex eo argumentum
instruit. Quod vt firmius staret, & verosimilius
redderetur, Indorum potuit natiua incapacitas
ponderari: illi enim etsi loquendi capacitate sint
præditi, magna opus habent instructione ad Sa-
cramenti huius conuenientem receptionem.
Quid ergo sentire par sit de ijs, in quibus in-
capacitas nequit instructionis beneficio supe-
rari?</P>
<P>  <absatz-nummer>394.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo locum non habent ea,<marginalia>Quid extra|mortis arti-|culum.</marginalia>
quæ apud Dianam extant Parte 5. Tract. 6. Resol.
7. qui Resolut. præced. sententiam Marchantijsuis
verbis loquentis induxerat,  & de casu mortis id,
quod diximus, proferentis, quod ad Communio-
nem extra casum dictum extendit, sine Auctore
quidem, quem in proprijs terminis loquentem, &
fauentem inuenisset, sed bonis ex eorum doctrina
verosimili deductis argumentis. Primò ex Mar-
chantio, qui id in articulo mortis admittit: ex eo
enim efficax potest illatio pro ampliori facultate
formari. Vbi & addi potest meliùs posse tales in-
strui dum valent, & sensuum aliorum integritate
potiuntur, quàm cum instante morte omnia per-
turbantur. Secundò ex obligatione Confessionis,
de qua Resolut. 3. accedente eorum sententia, qui
censent non minùs difficilia debere ad Confessio-
nem ritè faciendam cognosci, quàm ad Eucha-
ristiam suscipiendam. Vbi & addere posset ali-
quos plus ad Confessionem, quam ad Eucharistiæ
susceptionem superni luminis necessarium arbi-
trari. Tertiò, ex recepta sententia, iuxta quam
debilem & imperfectum rationis vsum habentes
ad Communionem admittendi sunt, quibus mu-
torum plurimi possint exæquari: pro & Nos su-
prà Sect. 13. & hoc ipso, quo hæc scribo, tempo-
re, & loco mutus adest ita Confessionis & Com-
munionis Sacramenta frequentans, perito vsus
Confessario, vt nihil à reliquis ad Ecclesiam con-<-P>@@

<-P>fluentibus differre videatur. Videndus D. Petrus
de Ezpeleta de Casibus mortis Tract. 6. Resolut. 93.
Circa Baptismum & Extremam Vnctionem di-
ctum n. 277.</P>
<Z><A+1>De obligatione Parochorum pro admini-
stranda Indis Communione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>395.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tatuit illam, & sub mortali quidem pec-<marginalia>Obligatio-|nem Paro-|chorum esse|sub mortali.</marginalia>
cato citatus Præsul Seßione 3. grauiter
rem tantam executus, de qua & à Nobis dictum
suprà Sect. 13. & locis alijs ibidem adductis. Et
hanc obligationem debere ad instructionem ex-
tendi, vt nequeant generaliter loquendo frigidam
illam excusationem de incapacitate Indorum ob-
tendere, quæ instructione potest sedula & conti-
nuata submoueri. Seßione 4. ea proponit, quæ ad<marginalia>Quid stante|dubio circa|capacitatem.</marginalia>
instructionem spectant, & num. 8. circa capacita-
tem in dubio Posseuini sententiam adducit de Of-
ficio Curati Cap. 8. nu. 9. dicentis administrandam
Communionem. Sed standum esse ait Decreto
Concilij Limensis Tertij Act. 2. Cap. 20. vbi sic<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
habetur: In quibus autem certam sententiam tenere
non poterit, consulat Episcopum. Vbi autem Epis-
copus non adest, affirmat posse Parochum Posse-
uini sententiam amplecti: dummodò consuetudo
peccandi non obstet, sed emendatio recognosca-
tur in ijs, quæ Indis esse communia solent, qualia
sunt auguria, veneficia, superstitiones, ebrieta-
tes, non quidem omnimoda, sed cum ea medio-
critate, quæ in recenter conuersis debet sufficiens
iudicari. Vbi quod ad emendationem attinet, il-
lam habet difficultatem, de qua dictum à Nobis
in Thesauro Tomo 2. Titulo 12. num. 434. & 435.
scilicet hîc & nunc dispositis conferri debere Com-
munionem, quidquid de spe emendationis sit:
Dictum etiam n. 437. de consultatione Episcopi,
sicut de dubia capacitate supra num. 224. &
seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>396.</absatz-nummer> Sed quid si post factam diligentiam du-<marginalia>Si dubium|perstet post|diligentias|quæobligatio|in Parochis.</marginalia>
bium circa capacitatem perseueret? quod qui-
dem citatus Dominus non videtur admittere di-
cens nu. 9. Seßionis 4. Si Indus sit capax, peccatu-
rum mortaliter Parochum, qui Communionem
denegârit: quod præsertim verum est in casu
mortis. Si autem capax non sit, etiam in eo mor-
tale admisceri peccatum, quia incapacitas talis
potuit continuatione doctrinæ remoueri: qui de-
fectus obligationem restitutionis stipendij eidem
respondentis inducit. Sed certè casus possunt oc-
currere, in quibus post doctrinæ continuationem
dubium circa capacitatem obtingat, sub qua sup-
positione loquitur Cardinalis Lugo de Sacramen-
tis Disput. 13. n. 50. & supposito quòd non possit
etiam Episcopus consuli: qui, etiamsi adsit, non
est pro singulis occurrentibus casibus adeundus,
quod onus esset Confessarijs molestissimum. Er-
go si de articulo mortis agamus, de eo dictum
citato n. 224. ex quo fit de obligatione extra præ-
fatum articulum cum Cardinali Lugo probabili-
ter posse quempiam opinari: pro quo ex Limensi<marginalia>Non esse sub|mortali vn-|de probari|queat.</marginalia>
Concilio non leue extat fundamentum citata Act.
2. Cap. 19. vbi cùm administrandam Indis Com-
munionem statuat, addit Dummodò in ijs debitam
dispositionem agnoscant, nempe fidem in Christum,<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>
& p&#x0153;nitentiam in Deum, pro suo modo. Sic ibi:
Quod inferiùs iuxta SS. Patrum Decreta expli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0202.jpg/>
@@1@<SE202>Circa Præceptum annuæ Communionis. 187
<duolan 2><-P>cans, his vsum verbis: Habeant qualecumque fidei
& p&#x0153;nitentiæ testimonium. Hoc autem qualecum-
que testimonium iuxta priùs dicta exponendum,
in quibus exigitur vt Parochi debitam dispositio-
nem agnoscant; licet in eo non sit summum, im-
mò nec medium, sed infimum requirendum.
Cùm ergo ita de Communione in eo articulo
Concilium decernat, plus aliquid pro Commu-
nione extra illum necessarium esse conuincitur:
vnde si desit, non erit obligatio in Parochis ad
Communionis largitionem, stante dubio, quod
nec Concilium videtur admittere, iuxta, dum
minimum saltem dispositionis gradum agnoscen-
dum protestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> Sed nihilominùs dici etiam verosimili-<marginalia>Extra mor-|tis articulum|posse, etiam|stante dubio,|conferri.</marginalia>
ter potest extra prædictum articulum posse tali-
bus Communionem ministrari: quia si cum illis
eo sit agendum rigore, qui erga alios seruatur,
quamplurimi per totam vitam hoc æternæ vitæ
pignore priuabuntur, quod inconueniens vt ma-
gnum, & ita euitandum, proponit Cardinalis
Lugo Disput. 13. citata n. 50. Vix enim de illorum
capacitate plenus poterit formari conceptus in
ordine ad rem tantam. Et arguere hîc possumus,
sicut nuper nu. 394. cum Diana ad probandum
mutis & surdis à natiuitate posse Eucharistiam
extra mortis articulum conferri: magis enim ve-
rosimile est hos, de quibus agimus, id quod acci-
piunt, apprehendere, qui auditum habent, per
quem intrat fides, quam surdi à natiuitate, fidei
organo destituti. Et mutis quidem nisi sub dubio
de eorum capacitate dari Eucharistia non potest:
ergo & rudibus Indis, Æthiopibus, ac similibus.
Quod, vti de mutis diximus, Confessariorum est
iudicio remittendum. Neque Sacramentum in-
decentiæ alicui committitur: Si enim aliqua, illa
certè, quæ ex receptione in subiecto non capaci
resultat: Atqui illa etiam in recipiente morituro
reperitur, quæ propter maius eius bonum, ipso
annuente Domino, deuoratur: quod bonum in
recipiente ante dictum articulum sperari potest,
vel ob augmentum gratiæ, vel quia primam con-
ferre potest, iuxta satis probabilem opinionem,
de qua aliàs. Id quod etiam est dispositioni Con-
cilij dicti conforme: dum enim iubet consulen-
dum Episcopum, supponit stante dubio posse
Eucharistiam sumi, si Episcopi consilium acce-
dat. Pro quo stare videtur Verricelli Quæst. 142.
quem adduxi in Additionibus Tomi 2. Thesauri nu.
269. & Posseuinus suprà D. Petrus de Ezpeleta
de Casibus occurrentibus tempore mortis Tract. 6.
Resolut. 83. iunctis ijs, quæ habet Resolut. 79. in
fine, vbi alios Auctores accumulat. Videtur au-
tem cursim legisse Cardinalem Lugo citata Disp.
13. Sect. 5. vbi eum citat, ei attribuens quod pror-
sus inficiatur, videlicet in dubio Conferendam
necessariò esse Indis Communionem, cùm tamen
pro eo ita scribat n. 55. Etiam si aliôqui sint doli &<marginalia>Cardin.|Lugo.</marginalia>
peccati capaces, & quamdiu de eorum capacitate du-
bitatur, potest licitè non dari eis Eucharistia in mor-
tis articulo. Hæc constant ex ijs, quæ de pueris dicta
sunt. Scilicet n. 43. Attentiùs cum legit Hierony-
mus Garcia in Summa morali de Excellentijs Sa-
cerdotij, qui & excribit Tractatu 3. Difficult. 4.
Dub. 2. nu. 23. vbi de Indis, & duobus præcedenti-
bus, vbi de pueris.</P>@@

<Z><A+1>Circa Eucharistiam noctu deferendam ad
ægrotos præsertim equitando.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>398.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 5. vbi illa Pauli V. ex<marginalia>Ex Rituali|Romano|equitatio li-|cita in defe-|rente Eu-|charistiam.</marginalia>
Animaduersionibus circa huius Sacra-
menti administrationem verba proponit: Quòd si
longiùs aut difficilius iter obeundum sit, & fortassê
etiam equitandum &c. Circa quod Posseuinus
de Officio Curati Cap. 8. n. 41. obseruat peccaturum
mortaliter Parochum, si Sacramentum deferat
equo vectus indomito, aut præcipiti, vel qui so-
litus expauescere Sessorem excutiat, ex quo ma-
nifestæ irreuerentiæ possunt timeri, omninò sem-
per vitandæ in diuinum Sacramentum: aliôqui
nullum esse peccatum. Quod tamen non appro-
bat noster Auctor, ob varia, quæ semper timeri
pericula possunt, & ab eo enumerantur. Et quia
Rituale dictum contrarium videtur, dum in eo
sic dicitur: Noctu autem hoc Sacramentum deferri
non debet, nisi vrgeat neceßitas. Respondet intel-
ligendum intra ciuitatem, vbi pedibus iter confici
potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> In quibus id, quod de equo dicitur, in-<marginalia>Defenditur|etiam noctu|assumpta.</marginalia>
dubitatum est, & credendum Parochos suæ hac
in parte securitati, nullo etiam adhortatore stan-
te, consulturos; quod & de quolibet alio ani-
mante debet intelligi, à quo similia possunt peri-
cula pertimeri. Quòd autem generaliter non pro-
betur modus deferendi Eucharistiam ab equitante
Parocho, si noctu ita fieri opus sit, non videtur
generaliter admittendum, si iter ordinariè sine
dictis periculis sit solitum confici, præsertim lunæ
splendore solis supplente claritatem. Licet autem
aliquando contingere quidquam possit, ex quo
in Sacramentum irreuerentia aliqualis possit re-
dundare, id non curandum, quia de rarò contin-
gentibus erit, quæ regulam non faciunt. Sic enim<marginalia>Ratio con-|tingentia non|curanda.</marginalia>
aliquando accidit ab ægrotis Sacramentum euo-
mi, nec propterea est illis denegandum, si compe-
tentia experimenta præcesserint. Et in casu equi-
tationis idem accidere potest, si cum diei luce cla-
rissima fiat. Quod quidem Rituale præfatum
non obscurè significat, dum deferendum Sacra-
mentum supponit, etiamsi longius aut difficilius
iter sit obeundum, idque equitando: in longo si-
quidem & difficili, & multò magis in longiori
& difficiliori itinere, manifestum est posse aduer-
sum quidpiam accidere, quod quia non frequens,
negligendum sanè, & cum Bono Pastore ouis per
desertum quærenda, cui & ille agnus sit pariter,
sua illam & carne refecturus & sanguine, & su-
blatam in humeros ad c&#x0153;lestia pascua subuectu-
rus. Noctu ergo, si neceßitas vrgeat, in ciuitate, &
extra illam Sacramentum Sanctissimum ad infir-
mos deferendum. Et expositio à docto data Ma-
gistro, nescio an sit cuiquam ritè rem expendenti
placitura, quia & necessitas extra ciuitatem potest
vrgere: & si propter aliquam rationem, ad ciui-
tatem deberet dispositio talis adstringi, ea equi-
dem esset, quæ ex equitationis nocturnæ potest
desumi periculis: hanc autem non obstare iam vi-
dimus; cùm supponat Pontifex iter & longius &
difficilius esse aliquando futurum: & difficultatis
ratio inter alias esse potest illa, quæ accidit ex
nocturna equitatione. Et ita agunt Euangelici
Operarij, ex quibus nonnullos possem nostri Ie-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0203.jpg/>
@@1@<SE203>188 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>suitici Commilitij memorari, quibus nihil in fau-
stum accidit, Deo ipsorum zelum ad ipsius Glo-
riam attentum & intentum fortunante.</P>
<Z><A+1>Circa eamdem quando pro longè distanti-
bus postulatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>400.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>N scilicet, si distantia sit quatuor aut<marginalia>Duplex sen-|tentia circa|necessitatem|recipiendi|Eucharistiā.</marginalia>
quinque leucarum, teneatur Parochus
pro eo requisitus Eucharistiam eo deferens modo,
quem Rituale præscribit, petenti infirmo mini-
strare. Vbi non iam de obstaculo noctis agitur,
de quo nuper, sed etiam diei claritate suffragan-
te. Pro cuius resolutione duplex sententia pro-
ponitur. Prima est asserentium Eucharistiæ re-
ceptionem in re aut in voto esse necessariam ad
salutem æternam necessitate medij, ita vt sine illa
nequeat obtineri. Quam quidem, bonis pro ea
allegatis patronis, dicit esse probabilem. Secunda,
quam communiorem, & magis receptam inter
Doctores asserit, ex quibus plures refert, tenet
solùm esse necessariam necessitate præcepti. Et
concludit vtramque esse probabilem, ac propterea
posse quemlibet quam maluerit amplecti. Et ni-
hil prætereà pro quæstionis sub præfatis terminis
à se propositæ Seßione 6. doctus Auctor adden-
dum iudicauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>401.</absatz-nummer> Videtur ergo innuere eum, qui iudicat<marginalia>Ex illis non|satisfieri|quæstioni.</marginalia>
necessitatem solùm esse præcepti, quod & ipsi
magis videtur arridere, non teneri ad laborem
illum itineris subeundum, quia infirmus pro ad-
implendo præcepto est impeditus, vnde & pro
assecutione æternæ salutis ex ea parte nullum
potest ipsi obstaculum resultare. Sed doctrina ista
præsenti casui non videtur conuenienter appli-
cari: licet enim receptio Eucharistiæ solùm sit
necessitate præcepti necessaria, Parochus tamen
tenetur sub mortali ad illam in mortis articulo
ministrandam (quidquid de alijs sit temporibus)
id quod Auctor Seßione 3. & fatetur, & probat,
nec dubitari circa illud potuit, cùm sit veritas ir-
refragabilis. Deinde, eo ipso quòd admittatur
esse de necessitate præcepti, euidenter infertur
obligatio tali præcepto respondens; quia fideles
adimplere illud nequeunt nisi à proprio Pastore
administretur, aut ab alio eius vices supplente,
qui si obligatus non sit, enerue esset tale præcep-
tum. Prætereà distinctio præfata de necessitate
medij aut præcepti, non videtur ad caussam præ-
sentem opportuna: quia etiamsi dicamus esse ne-
cessitatem medij, ad consecutionem tamen gloriæ
sufficit Communio in voto, quod votum satis
exprimit infirmus, dum interpellat Parochum
pro reali receptione: Ergo si stante tantum ne-
cessitate præcepti non tenetur ad Sacramenti ad-
ministrationem, neque etiam stante modo alio
necessitatis. Hæc cum adeò manifesta sint, vide-
tur quidem (vt id quod est magis decorum &
condecens asseramus) aliquid præsenti Resolu-
tioni deesse ex incognito accidenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>402.</absatz-nummer> In qua consequenter ad ea quæ sunt à
Nobis in Thesauro dicta Tomo 2. Tit. 16. nu. 72. &
seqq. Statuendum Parochum sic vocatum teneri
Eucharistiam ministrare, non obstante labore iti-
neris, nisi fortè in populo pestis grassetur, & vt
succurratur vni, multorum sit necessitas postha-
benda, quod neque iustitia, neque charitas pa-<-P>@@

<-P>tiuntur. Et quidem quando sic vocatur Parochus
Eucharistiam delaturus, communiter censetur ad
audiendam etiam Confessionem vocari, ad quod
teneri se conferre sub grauissima obligatione ibi-
dem est manifestè demonstratum, etiam quando
labor non leuis futurus, immò quandôque cum
vitæ periculo. Et iuxta obligationem dictam pro-
cedit Ritualis Romani dispositio, supponentis
teneri Parochum Eucharistiam deferre ad longè
dissitos, & ita equo vsurum, quando iter longius
aut difficilius sit futurum. Et quæstio quidem
grauis illa est apud Doctores, an Parochus tenea-
tur ministrare Eucharistiam cum vitæ periculo?
In quo sunt qui negent, addentes tamen id intel-
ligi si de ægroti spirituali salute non valde dubi-
taretur. Plures autem & grauissimi affirmant,
quos adducit & sequitur D. Petrus de Ezpeleta
de casibus in morte occurrentibus Tract. 6. Resol. 56.
Nullus autem circa laborem aliquem in admini-
stratione subeundum dubitauit, neque in consi-
derationem venit an Eucharistiæ receptio sit ne-
cessitate medij, aut præcepti necessaria. Et cùm
de Indorum necessaria dispositione ad æternæ vi-
tæ introitum dubitari valde possit, nulla relin-
quitur in casu præsenti via ad eximendum Paro-
chum ab huiusmodi Sacramentorum administra-
tione, quæ stare sine lethali peccato possit.</P>
<negEZ><A+1>De ebrio, qui post transactam ebrietatem,
sensuum remansit destitutus Officio. Vbi
& de alijs Sacramentis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>403.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc disserit, qui & suprà Seßione 7.<marginalia>D. Quiten.|sis Asserta|circa quæ-|stionem pro-|positam, &|inter aliqua|compugnan-|tia.</marginalia>
& præsupposita inuiolabili veritate de
non administrandis Sacramentis ijs, qui in statu
mortalis peccati versantur, & in ipsius peccati
actu sensum amiserunt; obseruat non facilè cre-
dendum ebrietatem in casu occurrente fuisse
peccatum mortale, quia sine illo stare potest, ne-
que facilè probari valet oppositum, eo quòd te-
stes in eadem damnatione sint, scilicet compota-
tionis. Duo prætereà asserit, quæ inuicem vi-
dentur repugnare. Primum nu. 4. vbi ita scribit:
Si aliquod dubium sit, an fuerit aut non, quispiam in
peccato mortali, non sunt ei Sacramenta deneganda,
vt aiunt Paludanus, S. Antoninus, Nuñus, Sotus,
Antoninus Ragucius (corrige Antonius Ragucius)
Vasquez Tomo de Eucharistia Disput. 209. Cap. 2.
n. 13. (adde & 14.) Posseuinus Cap. 5. n. 16. & ad
probandum clarè Indum in ebrietate commisisse
peccatum mortale, magna est difficultas &c. Se-
cundum num. 8. vbi hæc habet: Sed si Indus, qui
dum biberet, lethaliter vulneratus est, morti sit proxi-
mus, quamuis sufficiens adsit dubium an sit rationis
vsu priuatus, absoluatur sub conditione, quia instat
periculum; sed non potest ei conferri Communio ob
irreuerentiæ periculum, eo ipso quòd dubium de ebrie-
tate sit. Hæc ille, qui & Extremam vnctionem
ministrandam num. 7. præmiserat, eo quòd facere
possit de attrito contritum, & ita morituro sum-
mi possit esse momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>404.</absatz-nummer> Ex quibus præferendum id, quod postre-<marginalia>Præfertur|negans dan-|dam Com-|munionem.</marginalia>
mò circa Eucharistiam protulit, ob fundamen-
tum ab eôdem propositum, periculum scilicet ir-
reuerentiæ, & est penitus Rituali Romano con-
forme in Animaduersionibus pro Eucharistiæ ad-<marginalia>Rituale Ro-|manum.</marginalia>
ministratione, ibi: Id tamen diligenter curandum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0204.jpg/>
@@1@<SE204>Circa Præceptum annuæ Communionis. 189
<duolan 2><-P>ne ijs tribuatur, à quibus ob phrenefim, seu ob aßi-
duam tußim, aliumue similem morbum, aliqua inde-
centia cum iniuria tanti Sacramenti timeri potest.
Sic ibi. Potest autem in casu præsenti timeri, quia
ebrij in vomitum sunt proni, vt experientia con-
stat &c. Pro quo & facit doctrina Cardinalis de
Lugo de Sacramentis Disput. 13. nu. 64. vbi ita
loquitur: Absolutionem faciliùs impendimus cum
qualibet dubitationis vmbra: parùm enim refert quòd
verba sub conditione proferantur, quæ conditione non<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
existente, Sacramentum non Conficient, & aliôquin
extrema neceßitas vrget ad adhibenda remedia, etiam
cum spe illa tenerißima. Christi vero matestas &
tanti mysterij cultus cogit ad non temerè illud in ster-
quilinium proijciendum. Non ergo repugnat aliquem
inueniri, cui, vrgente iam exitu, absolutio sub condi-
tione detur propter maximam neceßitatem, & quale-
cumque dubium p&#x0153;nitentiæ volitæ, cui tamen Eu-
charistia, propter indecentiam & irreuerentiam dari
non debeat. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>405.</absatz-nummer> Videtur autem citatus Præsul ab admi-<marginalia>D. Quiten-|sis non ad-|missa do-|ctrina.</marginalia>
nistratione huius Sacramenti non penitus abhor-
rere, dum post præfata verba sic subdit: In om-
nibus Confessarij prudentiæ remittitur, qui ex cir-
cumstantijs, verbis, & actionibus, an talis, qui occur-
rerit, adeò sublimis Sacramenti sit capax, deprehen-
det. Sic ille. Vbi videtur suppositum quæstionis
destrui: agitur enim de eo, circa cuius capacita-
tem dubitatur:  Si ergo capacitas deprehendi po-
test, quæstio cessabit. Si autem dubium perstat,
ratio pariter negandi Sacramenti perstabit, peri-
culum videlicet irreuerentiæ in ebrio. Præstat
sanè in dubijs huiusmodi, quidquid de alijs sit, ne
ante porcos mittatur c&#x0153;lestis margarita, vt di-
ctum aliàs, & conculcationis iniuriam patiatur.
Nec videtur sine scandalo stare posse, vt sic affe-
ctis Communio tribuatur, vnde apparet eius inæ-
stimabile pretium depretiari; nec accedere ad il-
lam etiam zeno turpitudinum deturpatissimi ve-
rebuntur.</P>
<Z><A+1>De nonnullis, quæ restant circa idem Præ-
ceptum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>406.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Eßione 8. & seqq. Communes quædam<marginalia>De cessatione|obligationis|transacto|Paschate mi-|nùs verosi-|milis assertio.</marginalia>
resolutiones sunt, licet in earum Titulis
mentio Indorum habeatur, probabilibus opinio-
nibus propositis. Ex quibus illa minùs videtur ve-
rosimilis, de qua Sessione 9. n. 5. vbi ait eum, qui
ex legitima caussa Paschali tempore præceptum
Communionis non adimpleuit, liberum vsque ad
Pascha sequens ab huiusmodi obligatione mane-
re: quia præceptum tale est affirmatiuum, & quę
talia sunt, tempus determinatum habent, quo
elapso cessat obligatio, vt in ieiunio, Horis Ca-
nonicis, obseruatione festorum, & similibus vi-
dere est. Et ita tenere ait Armillam, Fabienam,
Victoriam, Sotum, Syluestrum, & alios, quos
sequuntur Bassæus verb. Communio n. 7. & Bo-
nacina de Sacramentis Disput. 4. Quæst. 7. Punct. 2.
n. 3. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>407.</absatz-nummer> Circa quod in primis, Bassæus & Bona-<marginalia>Pro opposita|nubes scrip-|torum pro-|posita.</marginalia>
cina dictam sententiam non sequuntur. Ille enim
veram & tutam in praxi contrariam esse testa-
tur: hic autem cùm dicat illam probabiliter posse
sustineri, oppositam non solùm probabilem, sed
valde etiam probabilem, asserit, vnde manifestè<-P>@@

<-P>eam præferre conuincitur, quam & grauissimi
huius sæculi Scriptores amplectuntur, vt videri
apud citatos potest, & etiam apud Dianam Parte<marginalia>Fauere|Dianam.</marginalia>
3. Tract. 4. Resolut. 41. & Parte 5. Tract. 13. Resol. 3.
quem malè aliqui pro contraria allegant, cùm
ille solùm pro illius probabilitate militet. Et ci-
tata Resolut. 3. in fine doctrinam Cardinalis Lugo
valde commendet, qui Tomo de Sacramentis Disp.
16. Sect. 4. censet, & validè probat non extingui
obligationem elapso Paschali tempore, licet non
vrgeat pro determinato aliquo, dummodò ante
elapsum annum præceptum impleatur; quem
penitus sequitur P. Bernal Disput. 34. de Sacra-
mentis n. 76. & 77. P. Martinon Tomo 4. Disp. 36.
n. 16. & seqq. P. Bonæ Spei Tom. 6. Disputat. 7.
de Eucharistia n. 111. Sed obligationem pressio-
rem defendunt alij, teneri scilicet talem quam-
primùm possit ad Eucharistiæ receptionem, in
quibus P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disput. 70. Sect. 2.
P. Vasquez Tomo de P&#x0153;nitentia Quæst. 90. Arti. 3.
Dub. 2. nu. 13. P. Præpositus Tomo 3. Quæst. 80.
nu. 62. & 63. P. Tannerus Tomo 4. Disput. 5. nu.
118. & seqq. P. Gaspar Hurtadus Disput. 10. de
Eucharistia Difficult. 3. in fine. & Disput. 7. de P&#x0153;-
nitentia Difficult. 12. P. Layman Lib. 5. Tract. 4.
Cap. 5. n. 8. P. Arriaga Tomo 7. Disput. 47. Sect. 4.
subsect. 1. P. Lessius in Resolutionibus posthumis
Quæst. 80. n. 34. vers. Aduerte Quartò P. Fagun-
dez de 3. Ecclesiæ præcepto Lib. 1. Cap. 6. num. 2.
P. Palaus Parte 4. Tract. 21. Disput. vnica Puncto
15. n. 7. P. Azor Tomo 1. Lib. 7. Cap. 40. Quæs. 1.
P. Filliucius Tomo 1. Tract. 4. num. 58. Villalobos
Parte 1. Tract. 7. Difficult. 42. n. 8. Mag. Bacus
in Summa Præceptorum Decalogi Disput. 16. Cap. 4.
& quamplures alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>408.</absatz-nummer> Deinde non est animus priori illi senten-<marginalia>Exigua in|opposita pro-|babilitas.</marginalia>
tiæ probabilitatem omnimodam denegare, quam-
uis non defuerit qui Dianæ ab ipso assertam ex-
probrârit. Esse autem exiguam indicant Docto-
res aliqui, dum eam non esse improbabilem atte-
stantur, vt Bassæus, P. Lessius, & P. Præpositus,
qui indicat improbabilem quidem esse, sed dum
ait non esse omninò talem, aliquid ipsi probabili-
tatis adscribit. Pro quo & P. Suarez ita scribit:<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Hæc ergo sententia est sine dubio vera, & rationabi-
lis, magisque fauens bonis moribus fidelium: nec du-
bitari potest quin in sensu explicato potuerit hæc lex
dari: nec rationem probabilem video, ob quam exi-
stimemus non esse hanc Ecclesiæ intentionem. Sic ibi.
Qui inferius de eo, qui in Natali Domini com-
municauit, & non in Paschate sequenti, sic lo-
quitur: Respondetur, quòd de hoc fortasse posset mi-
nùs improbabiliter id defendi: nihilominùs mihi non
placet &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>409.</absatz-nummer> Et cùm hæc ita se habeant absolutè lo-<marginalia>Improbabilis|dicendi mo-|dus excusan-|tium culpa-|bilem, non|verò incul-|patum omit-|tentem.</marginalia>
quendo; si distinctiones illæ Auctorum quorum-
dam accedant, ex quibus nonnulli censent eum,
qui ex legitima caussa Communionem omisit,
teneri ad illam quamprimùm possit; alij nescio
qui è conuerso, minùs profectò apparet probabi-
litatis in illis: & ita P. Ægidius de Sacramentis
Quæst. 80. nu. 110. ita scribit. Tertia verò sententia
non videtur probabilis. Nec est vlla ratio cur Ecclesia<marginalia>P. Ægidius.</marginalia>
velit potiùs obligare ad communicandum proxima
data occasione eum, qui omisit sine peccato Commu-
nionem in Paschate, quàm eum, qui peccando hoc
omisit, cùm hic magis compulsione indigeat quàm ille.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0205.jpg/>
@@1@<SE205>190 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>Sic ille, quidquid secus sentiat P. Herincx Tom. 4.
Disput. 6. n. 46. cum Armilla, & nonnullis alijs,<marginalia>P. Herincx</marginalia>
qui tamen nu. 44. Sic ait: Estque indubiè hæc do-
ctrina valde probabilis, & in praxi omninò admonen-
di seu vrgendi sunt fideles vt Communionem negle-
ctam statim suppleant, cùm id sit securissimum &
saluberrimum; quidquid sit de rigoroso præcepto.
Hæc ille, iuxta quæ de intentione Ecclesiæ, &
vi præcepti conuenientiùs potuit iudicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>410.</absatz-nummer> Sententia autem, quæ è conuerso asserit<marginalia>Sicut & alius|è conuerso|procedens.</marginalia>
teneri eum, qui culpabiliter Communionem omi-
sit, non verò qui inculpatè, non minùs claudi-
cat, immò plus multò, quia auctoritate est peni-
tus destituta: illi enim Scriptores, qui pro ea ci-
tantur, & à Bassæo ac Bonacina adducuntur, non
hanc, sed priorem illam sententiam tradunt, obli-
gantes eum, qui ex iusta caussa Communionem
omisit, & excusantes transgressorem. Rationem
autem diuersitatis ex eo reddunt; quòd is qui est
præceptum transgressus, iam nequeat illud imple-
re, quia alligatum tempori, eorum adinstar, de
quibus dictum: Qui autem inculpatè omisit, id
fecit quod in præcepto ipso permittitur: vt scili-
cet differri Communio possit, non autem peni-
tus omitti: vnde respectu talis præceptum habet
tractum successiuum. Erit ergo sententia dicta
magis improbabilis iuxta præfatos Doctores, licet
minùs præiudicialis quàm opposita, eo quod
transgressores præcepti non patiatur ab obliga-
tione liberos affirmari, qui, vt nuper dicebat P.
Ægidius, magis compulsione indigent. Iuxta quæ
ferendum iudicium de assertione præfata, quod
ego doctis malim relinquendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>411.</absatz-nummer> Ibidem n. 4. affirmat eum, qui præuidet<marginalia>Falsò adscri-|pta sententia|P. Suario|circa antici-|pationem|Communio-|nis.</marginalia>
impedimentum futurum in Paschate, non teneri
anticipare Communionem, & concludit sic: &
adeò est certum non debere quempiam in casu propo-
sito anticipare Communionem, vt dicat Suarez non
inueniendum Auctorem, qui dicat teneri ad antici-
pandum præceptum. Sic ille. Vbi quidem mirari
iuuat id P. Suario adscribi, quod est penitus ab
eius mente peregrinum, dum oculo legitur pro-
perante. Tractat ille citata Sect. 2. vers. Tertium
dubium, quæstionem dictam, an scilicet sit obli-
gatio anticipandi Communionem, quod negat,
& probat, quia tempus adimplendi præceptum
nondum adest: vnde si quis communicauit ante
illud, tenetur posteà, si impedimentum cessauit,
præceptum adimplere. Obijcit tamen sibi præ-
ceptum iam fuisse adimpletum ex rationabili ad-
implendi voluntate: & sicut adimpletur diffe-
rendo Communionem iuxta Confessarij Consi-
lium, ita & anticipari posse, per quod meliùs, cùm
sit anticipata solutio, videtur adimpleri. Quam
rationem ait esse probabilem, sicut & sententiam
pro obligatione stantem: addit tamen se non au-
surum talem excusare; quia cùm lex ipsa hoc ex-
pressè præcipiat, Communicare scilicet in Pascha-
te, non videtur cur sit omittendum, cùm seruari
possit. Et sic addit: Vnde neque aliquis Doctorum<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
aliud docuit, neque aliud est in vsu Ecclesiæ. Sic ille,
de casu locutus speciali cessantis impedimenti, de
quo idem statuit P. Gaspar Hurtadus Disput. 7.
de P&#x0153;nitentia Difficult. 13. vers. Addimus. Neque
P. Suarez ita vt dicitur affirmare potuit, cùm
probè sciret scriptores aliquos ipso antiquiores,
qui videri possunt apud P. Martinon suprà ita<-P>@@

<-P>censuisse nu. 8. Deceptus est etiam ex deprope-
rata lectione Diana dum Resol. 42. citati Tract. 4.
negans in casu prædicto obligationem Commu-
nicandi, pro eo citat P. Suarez eo ipso in loco,
vbi eum vidimus oppositum adeò apertè tradi-
disse.</P>
<P>  Indicus alius scriptor, de quo supra verb.<marginalia>Concessio|Pontificia|circa Com-|munionem|falsò asserta,|& quæ illa|sit reuera.</marginalia>
Indi Peruani Sect. 6. nu. 16. ita scribit: Si fuerint
Communionis Capaces, debent intra duas hebdomadas
communicare: Si autem intra eas non potuerunt, li-
beri manent ab obligatione Communionis, ex priuile-
gio Pij IV. & ex Concilio Limensi Secundo Sessione
3. Can. 94. Sic ille: qui videtur immemor priui-
legij Vrbani VIII. de quo ipse Sect. 2. num. 14.
Quod autem additur ex priuilegio Pij IV. ex
æquiuocatione prolatum: priuilegi&#x0169; enim huius
Pontificis circa lucrandas versatur Indulgentias,
de quo à Nobis dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 12.
n. 223. & seqq. Neque aliud sibi Concilium vo-
luit, cùm talis concessio non sine graui inconue-
niente constaret.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVII.</A+2>
<A+1>Circa Præceptum Quartum de
Ieiunio.</A+1></Z>
<P><INI3>D</INI3>E illo Dom. Quitensis Lib. 4. Tract. 5.
in quo iuxta probabiles sententias (sicut
aliàs) quæ ad ieiunium generaliter spe-
ctant doctè prosequitur, nonnullis circa Indos
adiectis, de quibus & Nos in Thesauro Tomo 1.
Tit. 5. n. 226. & seqq. & n. 259. & seqq. & Tomo 2.
Tit. 12. Cap. 18. Parte 1. n. 60. & 601. & Parte 2.
n. 31. Aliqua percurramus.</P>
<Z><A+1>Circa Chocolaticam potionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>412.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Pprobat illam in Prologo Tractatus dicti<marginalia>sumptio cho-|colatæ à qui-|bus appro-|bata.</marginalia>
nu. 7. citans aliquos apud Machadum
Tomo 1. Lib. 2. Parte 4. Tract. 3. (adde, Docum. 1.
n. 8.) & Turrianum in Summa Parte 1. num. 156.
Dub. 14. Conclus. 4. (adde & corrige, In Summa
Theologiæ moralis Parte 1. Cap. 256. Dub. 24. Con-
clus. 4. & 7.) De quo & dictum à Nobis in Addi-
tionibus ad Tomum 2. Thesauri num. 318. & 319.
& quod ibi dictum iuuat etiam hoc loco repo-
suisse; non esse scilicet cur circa hoc diutius hæ-
reamus, cùm potio ista adeò sit generali plausu
probabiliter licita iam admissa, bonis adstipulan-<marginalia>Iam sine|fructu im-|probari.</marginalia>
tibus Auctoribus, vt omninò inutile fuerit, & for-
sitan etiam perniciosum, scrupulum bona fide
operantibus iniecisse. Cùm domesticæ casuum
resolutioni ante annos plures præsiderem, vt cer-
tissimum mihi resolui licitam non esse huiusmodi
potionem, quia reuera potus non est. Pro quo &
iuuat lepidam rationem adiecissem, quam dum
essem iuuenis in Conferentia casuum hebdoma-
daria audiui à viro magno redditam, P. Francisco
C&#x0153;llio, de quo dictum à me Tomo 1. Thesauri
Tit. 1. n. 111. Non est potus (dicebat ille) quia pro
sumendo potu non assumuntur mappula & cochlear,
vt pro sumendo Chocolato videmus adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>413.</absatz-nummer> Sed non conandum contra ictum fluuij<marginalia>Diana im-|pugnator|cedit.</marginalia>
Eccli. 4. v. 32. verbis diuini spiritus admonemur.
Diana semel & iterum contrarius vsui, scilicet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0206.jpg/>
@@1@<SE206>De Ieiunio Quarto Ecclesiæ Præcepto. 191
<duolan 2><-P>Parte 4. Tract. 4. Resolut. 194. & Parte 5. Tract. 5.
Resolut. 11. tandem Parte 8. Tract. 7. Resolut. 54.
ita pro sententiæ oppositæ probabilitate stat, vt
eam etiam amplecti videatur. Nam adductis Ca-
ramuele, Machado, & P. Escobar, sic prosequi-
tur: Sed dato, & non concesso, quòd Chocolate
quasi cibus frangat ieiunium &c. Non ergo vi-
detur velle concedere esse cibum. Et Parte 11.
Tract. 6. Resolut. 54. magis ex professo probabili-
tatem defendit & statuit contra Lezanam in Con-
sultis, consulto 48. n. 88. Quibus addendus P. Io-
sephus de Acosta Libro 3. de Procuranda Indorum<marginalia>P. Acosta|proeo stat.</marginalia>
salute, Cap. 22. vbi Chocolatum potionem esse
agnoscit, quod scilicet ex Cacao fit, & inter alias
enumerat, ieiunio constat non esse contrarias: Sic
autem loquitur: & reuera si aut vinum decenter &
sobriè vsurpatum, & valetudini, & robori, & lætitiæ
confert, quæ qui detrahit, iniuriam prouidentiæ Dei
facit insignem, emendare volens quæ ille sapienter
fecit: ita planè siceræ Indicæ potiones vtilitates ha-
bent non contemnendas, quas qui prorsus adimit, non
mediocriter miseros premit. Nam & robustam &
salubrem, & assuefactis iucundam esse siceram, (sic
enim iam dudum voco istam vulgarem Indorum po-
tionem, siue Maycio, siue Cacao, siue quouis alio ge-
nere constet) nullo modo negare possunt quicumque
ista experti sunt; genus verò hominum inops & tenue
nullas alias delitias agnoscens, hoc vno alimento pri-
uare velle, inhumanitatis est. Hæc & elegantissi-
mus & grauissimus scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>414.</absatz-nummer> Conatur autem Diana præfatas senten-<marginalia>Vt concor-|darisenten-|tiæ queant.</marginalia>
tias ad concordiam reuocare Resolut. 54. citata
Par. 11. ex eo quod qui affirmant frangere ie-
iunium, & oppositum esse improbabile, loquan-
tur quando ingredientia comestibilia sunt in ma-
iori quantitate, tunc enim improbabile est ieiu-
nium non violari: qui autem negant, id asserunt
quando prædicta sunt in minori. Sed est etiam
sententia affirmans potum dictum vt communi-
ter fit in Hispania, ieiunio esse contrarium, si su-<marginalia>D. Acacius|Moral quā|siquatur.</marginalia>
matur in magna quantitate: Sic enim valde nu-
tritiuum est, & corporis sustentationi peraptum.
Vnde videmus aliquos negotijs oppressos, ne pran-
dio tempus absumant cum illorum detrimento,
potum huiusmodi sumere in considerabili quan-
titate, & ita diem integrum sine debilitate transi-
gere. In itinerantibus quidem id ipsum est cer-
tissima experientia compertum. Admittit autem
sententia hæc non frangendum ieiunium, si in-
gredientia comestibilia pro vna, quam vocant
Xicara, duas non excedat vncias, aut parùm plus.
Ita Illustrissimus Acacius de Velasco Tomo 1. Re-
solut. moral. Resol. 32. cum Remigio circa Quartum
Ecclesiæ præceptum, Tract. 3. Cap. 4. nu. 2. Quod &
tradit Diana cum eodem Remigio, Thoma Hur-
tado, P. Escobar, Murcia, & Leandro altero.</P>
<P>  <absatz-nummer>415.</absatz-nummer> Et addunt Præfati sine scrupulo ita su-<marginalia>Peccatum|veniale vt|vitari in|vsu queat.</marginalia>
mi posse. Vbi quidem si de scrupulo mortalis
peccati loquantur, est id consequenter dictum,
non verò si de scrupulo venialis. Discurrunt enim
illi iuxta satis receptam doctrinam de duabus cibi
vncijs, quibus ieiunij præceptum lethaliter non
violatur: quod in casu præsenti etiam admittit
Mag. Bacò de Præceptis Decalogi Disp. 15. Cap. 4.<marginalia>P. Bacò.</marginalia>
cum Enriquez Augustiniano Sect. 16. Quæst. 17.
Violari autem venialiter Communis est Theolo-
gorum sensus, de quo nequit dubitari. Aliquid<-P>@@

<-P>ergo addendum, vt cesset scrupulus: multi enim
sunt delicatæ conscientiæ, qui veniale peccatum
deliberatè non audebunt ob re&#x0303; quamlibet mundi
perpetrare. Dicendum ego videtur quantitatem
illam paruam, etsi per se sumpta violationem
præcepti venialem induceret, dilutam tamen ei-
dem non esse contrariam: hac enim ratione po-
tus alij ebibi sine scrupulo veniali possunt. Præter-
quam quòd aliquid est vsui potus prædicti tri-
buendum, qui bonorum cùm sit, licitus etiam
comprobatur. Alium mixtionis modum ex P.
Verricelli dedimus citato Additionum loco: neque
videtur res ista ad pondera, & mensuras exactissi-
mas transigenda, cum nequeant coquinæ admi-
nistræ stateram ad manum habere. Bona ergo
fide procedendum, neque enim excessus non ma-
gnus grauem transgressionem inferet, vt ex Dom.
Acacio positum; & forsan nihil sibi vult amplius
P. Verricelli.</P>
<Z><A+1>Circa potiones alias, & specialiter de
Guarapo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>416.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E quibusdam agit Auctor Seßione 1.<marginalia>Notandum|in Guarapo|discrimen,|vt non omno|liceat ven-|dere.</marginalia>
circa quas nulla occurrit considerabi-
lis difficultas. Et inter eas est, quæ vocatur Gua-
rapo, & de qua à nobis dictum in Thesauro Tomo 1.
Tit. 9. Cap. 12. §. 9. Circa quod obseruandum est,
aliud esse illud ab eo, de quo P. Acosta Lib. 3. de
procur. Indorum salute, Cap. 20. vbi ita scribit: In-
sulani nonnulli serui Saccareum succum quibusdam
medicamentis ita inficiunt, vt vehementissima potio
euadat, quam illi Guarapum nominant. Sic ille.
Talis autem cùm sit potio dicta, satis rationi con-
sonum statim apparet, non posse illam Indis &
alijs non firmi capitis in quantitate magna vendi-
tari. Et circa huius generis potionem, licet non
medicamentis roborantibus infectam, vehemen-
tissimam tamen, vt vendi nequeat, graues extant
prohibitiones. Sed non tale Guarapum illud, de
quo à Nobis actum, cùm nihil in eo sit, quod il-
lam possit vehementiam inducere, ex qua sit
certa in potaturis ebrietas, licet repetiti haustus
illius esse caussa possint, quod in liquoribus alijs
communioris vsus etiam reperitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>417.</absatz-nummer> Circa illud Indicus scriptor de quo suprà<marginalia>Indis vt|vendi liceat.</marginalia>
verb. Indi Peruani, Sect. 7. nu. 20. sic habet: Indis
potionem inebriantem (vulgò dictum Guarapo) vt ad
populum suum ferant licitum est vendere: vni autem
ad bibendum tantam copiam dare, vt probabiliter ine-
briandus sit, illicitum est. Sic ille, ex bono vt asse-
rit, Magistro. Et quod vendi possit Guarapum
Indis in populum deportandum, conuenienter
dicitur, sicut & dicendum bibituro hîc & nunc
vsque ad certam ebrietatem non esse vendendum.
Si autem ille tantùm probabiliter inebriandus, vt
dicitur, credatur, non videtur damnandus vendi-
tor, quia etiam est probabile non esse inebrian-
dum, & eam sequi partem potest; sicut eam se-
quitur quando Guarapum vendit in populum de-
ferendum: verosimile enim valde est aliquos ine-
briandos. Est autem pro excusandis venditoribus
ratio alia ex eo desumpta quòd non facilè probari
possit ebrietatem in Indis (& idem est de alijs
similis conditionis) semper esse peccatum mor-
tale, iuxta superiùs dicta, pro quo Dom. Quiten-
sis luculentum testimonium exhibere vidimus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0207.jpg/>
@@1@<SE207>192 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXVII.
<duolan 2><-P>Tract. 4. Seßione 7. n. 4. vbi doctos pro eo patronos
adducit. Illud certum (de quo aliàs) si videat<marginalia>Notanda|doctrina pro|venditione|facta ebrijs.</marginalia>
venditor in Indo iam rationis lumen obscuratum,
petentem tamen pocula ampliora, illa minimè
posse tribuere, quia iam ille est incapax contra-
hendi: vnde si tribuat, nequit pretium accipere,
accipiensque ad restitutionem remanet obliga-
tus. Nec dici potest id, quod tribuit, fuisse acci-
pienti vtile, ad voluptatem inquam ab ipso dum
empturus accessit, expetitam: nam licet voluptas
interuenerit, illa tamen non vtilis, sed noxia fuit.
Et prætereà inuoluntaria; ex qua, etiamsi vtilis
esset, nequit pretium reportari. Quemadmodum
si Indo poculum dedisset illud de emptione non
agenti, non posset ratione vtilitatis pretium exi-
gere, quia contractus defuit. Cum hoc tamen
stat, vt si Indus accedat pretium offerens pro de-
terminata aliqua poculi quantitate, quam velit
ille quomodolibet haurire, siue sana, siue turbata
iam mente, & caupo tantumdem tribuat etiam
iam ebrio, sed ad petendum habili, ad restitutio-
nem non teneatur, quia iam contractus stare po-
test ex antecedenti illa voluntate, quamuis
malè faciat præiudiciali illa exhibitione liquo-
ris.</P>
<Z><A+1>Circa ætatem pro Ieiunij obligatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>418.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 2. de quo & à Nobis<marginalia>Indorum|atas vt ag-|noscenda.</marginalia>
satis superq&#x0301;; citato Tit. 5. Thesauri. Circa
Indos est quidem verissimum, quod & Æthio-
pibus etiam commune est, nonnullis exceptis in-
ter Europæos educatis, annos suæ ætatis ignora-
re. Pro eorum autem sciendo numero in ordine
ad obligationem, de qua agimus, & incipit vige-
simo primo anno expleto, indicium dicitur su-
mendum à tempore tributi, quod anno decimo
octauo solet exigi, & alia onera personalia pari-
ter inchoantur. Poterat etiam dici ad Baptismi
libros recurrendum, quando commodè fieri possit.
Et posset etiam indicium illud prius senibus ac-
commodari, quia post quinquagesimum annum
onera solent prædicta cessare, quamuis & in hoc
computo eorum potest memoriæ fragilitas vacil-
lare. Stante autem ignorantia non teneri, qui<marginalia>Ignorantia|vt excuset ab|obligatione|ieiunij.</marginalia>
vigesimum primum impleuit, teneri autem qui
circa Sexaginta est dubius, ex communi doctrina
resoluitur de possessione, quæ in priori casu stat
pro libertate, in posteriori pro lege, vnde melior
est conditio possidentis. Quam distinctionem li-
cet aliqui conentur conuellere dicentes solùm
habere locum in materia iustitiæ, solidissima ta-
men est, vt superiùs ostensum, & nullis est aduer-
santium quorumlibet impugnationibus euer-
tenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>419.</absatz-nummer> Addo tamen pro Indis possessionem stare,<marginalia>sexagenarios|etiam stante|ignorantia|excusandos.</marginalia>
etiamsi de Sexagennio incepto non constet, quia
licet materialiter non sit tale, est tamen, vt sic di-
cam, formaliter, virtualiter, seu æquiualenter,
ob labores, ob naturæ fragilitatem, ob Ecclesiæ
maternam Indulgentiam. Sicut enim illa in or-
dine ad dies eximium illis priuilegium indulsit,
nouem tantum per totum annum obligatorios
assignans, licet non in ordine ad carnium come-
stionem, in quo cum alijs currunt: ita & circa
ætatem aliquid est credendum verosimiliter in-
dulsisse. Vnde Parochi & Confessarij eorum con-<-P>@@

<-P>siderato statu poterunt sine scrupulo illis, si quis
fortè insit, dubium eximere. Cùm aliàs sint qui
censeant post annum quinquagesimumquintum
præceptum ieiunij non obligare, vt videri potest
apud Victorellum in Additionibus ad Cardina-
lem Toletum Lib. 6. Cap. 4. verb. Senes, quod
Mag. Bacò non videtur displicere in Summa de
Præceptis Decalogi & Ecclesiæ. Disput. 15. Cap. 8.
vers. Remigio, cùm proponat, nec reijciat. Immò<marginalia>Quid pro in-|choatione|obligationis|in adoles-|centibus.</marginalia>
existimare aliquis posset etiam circa exordium
obligationis aliquid huiusmodi posse concedi, eo
quod obligatio aliorum præceptorum in Indis,
& alijs Neophytorum nomine comprehensis, tar-
diùs veniat. Sicut & venit vsus rationis, vt dictum
supra: ergo & circa præceptum, de quo agimus,
vt seruetur proportio. Cùm sint etiam qui ab
huiusmodi obligatione exemptos affirment eos,
qui vigesimumquintum annum non expleuerunt,
vt videre licet apud P. Fagundez de Quarto Ec-
clesiæ Præcepto, Lib. 1. Cap. 8. n. 2. Quod quidem si
in aliquibus admittendum, in his maximè, de qui-
bus disceptatio ista procedit.</P>
<Z><A+1>Circa vnicam Indorum comestionem, vt
possit adimpletio Præcepti constare.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>420.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Eßione 6. num. 6. Sic Dom. Quitensis<marginalia>Qualia In-|dorum|prandia.</marginalia>
Indorum prandia describit: Sucomida or-
dinaria es en Quaresma Meiz tostado, ô cocido con
algunas yerbas: el que alcanza pan, se tiene por di-
choso, y quatro mates de Chicha, eonque se acauò la
fiesta: el trabajo es &c. Stante autem labore, de
quo ibidem, manifestum est non esse Ecclesiæ
præcepto constrictos. Quia tamen accidere po-<marginalia>Pro ieiunis|videntur|sufficientia.</marginalia>
test vt non ita laborent, dubitari potest an pran-
dium dictum sit illis sufficiens, ita vt eo non de-
ficiente, teneantur ieiunare. Et ratio dubitandi
est, nam iuxta eorum consuetudinem illud est
prandium sufficiens: neque enim eorum pran-
dia debent Europæorum prandijs exæquari. Sic
namque feminis minus est pro prandio necessa-
rium, vnde si aliquid desit, ex cuius defectu in
viris obligatio cessaret, non ideò in illis cessare
dicenda est: & similiter facta inter viros diuersi
status & conditionis comparatione. Vnde pran-
dio dicto & sani sunt, & vegeti, atque ad labores
idonei, plusquàm illi, quibus in diebus etiam ie-
iunij promptuaria sunt plena, eructantia ex hoc in
illud. Quibus addi potest Indos in vsu potus ex-
cedere nutrimento apti, quia ex re cibaria confi-
citur, sicut & vinum, propter eamdem ratio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>421.</absatz-nummer> Qui discursus videtur profectò verosi-<marginalia>& quomodo|intelligen-|dum.</marginalia>
milis, si ex leguminibus & alijs competens suma-
tur quantitas, & non ea tantùm, quæ pro seroti-
na sumi possit refectione, vnde &  censeretur
prandium aut c&#x0153;na, quæ in diebus ieiunij etiamsi
meridie sumatur, c&#x0153;na dicitur, vt constat ex be-
nedictione mensæ, quæ non prandij, sed c&#x0153;næ
est, vnde minùs pro illa sufficit. Nihilominùs P.
Thomas Sancius Tomo 2. Consiliorum Lib. 5. Cap. 1.<marginalia>Oppositum|iuxta quo-|rumdam|sententiam.|P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Dub. 15. num. 3. ita scribit: Nota Primò, quòd licet
inueniant panem, & pomorum fructus & olera, non
tenentur ieiunare, quia hæc regulariter non sunt suf-
ficiens prandium. Sic Angles ibi (scilicet in Flori-
bus mat. de Ieiunio. 1. p. fol. 404.) & prædicti Iu-
niores. Sic ille. Iuniores autem illi sunt, de quibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0208.jpg/>
@@1@<SE208>De Ieiunio Quarto Ecclesiæ Præcepto. 193
<duolan 2><-P>n. 2. docti quidem, sed innominati. Eum secutus
P. Leander à Murcia Cap. 2. super Cap. 3. Re-
gulæ D. Francisci §. 2. num. 38. quem adducit
nec improbat Diana Parte 9. Tractat. Reso-
lut. 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>422.</absatz-nummer> Circa quam sententiam id obseruan-<marginalia>Quæ Indis|non videtur|fauere.</marginalia>
dum, quod apud P. Thomam, extare iam vidi-
mus, dum sic locutus: Quia hæc regulariter non
sunt sufficiens prandium. Vnde si regulariter lo-
quendo apud aliquos ex fructibus, herbis, legu-
minibus, & oleribus, adiuncto pane prandium
sufficiens censeatur, videtur eo stante ieiunij præ-
ceptum obligare; quod apud Indos est ita se ha-
bere compertum, iuxta dicta: quibus pro pane est
Maizium, validum quidem alimentum, vnde in
multis Hispaniæ locis, ad quæ feciliter delatum,
cum in illis abundè proueniat, pro pane habetur,
& pretiosiore quidem quàm alij, qui ex notis
granis fieri solet. Vnde ex præfata sententia non
videtur Indorum caussa firmari, cùm aliàs adeò
pauci sint dies, pro quibus obligatio talis incum-
bit, nouem inquam. Et ita quidem videtur in ri-
gore dicendum. Nihilominùs in eorum fauorem<marginalia>Faborabilis|pro illis re-|solutio.</marginalia>
dici potest præfatam sententiam esse ipsis adapta-
bilem: prædictum siquidem prandium ideò iudi-
catur sufficiens, quia comestio potest iterari, cùm
interdiu sæpiùs comedant, & etiam c&#x0153;nent. Et
quia eorum parsimonia non debet in eorum gra-
uamen redundare, & quia minùs sunt soliti co-
medere, peioris sint futuri conditionis, quam illi,
quibus si non plura alimenta suppetant, ieiunij
præcepto minimè tenebuntur.</P>
<Z><A+1>De Coca, an eius vsus Præcepto Jeiunij
contrarius.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>423.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illa citatus Antistes Seßione 7.<marginalia>Sumptionem|Cocæ non esse|præcepto ie-|iunij contra-|riam osten-|ditur.</marginalia>
& quod ad praxim Indorum attinet,
res videtur nullius ferè difficultatis; illam enim
pro leuamine in labore sumunt, quia reuera vires
confert, quod mirum non debet, aut certe incre-
dibile videri, cùm in Chocolato, de quo nuper,
simile aliquid reperiamus: cùm autem labor, cui
sumptio talis adiungitur, eius generis sit, vt ieiunij
obligationem excludat, certum est sumptionem
dictam non esse ieiunij Præcepto contrariam.
Quod autem extra laborem sumpta, si quando
id contingat, idem sit dicendum, ex eo ostendi-
tur, quod per modum cibi non sumitur, sed po-
tius medicamenti præseruatiui pro lassitudine, &
debilitate, vt sit quoddam genus electuarij his
gentibus familiaris. Qua ratione existimare ali-
quis posset Chocolatum non frangere ieiunium,
quia scilicet rationem medicamenti habet pro
viribus reparandis. Et de Coca vt dixi, agit do-
ctus Auctor Seßione citata, & iuxta dicta decer-
nit, non esse inquam ieiunij Præcepto aduersam,
eo quòd in eius vsu paruitas materiæ interueniat,
neque traijciatur in Stomachum, nisi per modum
saliuæ, vnde iudicat pondus dimidiæ libræ non
esse Præcepto contrarium. Vbi stante efficacia
rationis præfatæ, quòd scilicet per modum saliuæ
traijciatur, non est circa quantitatem scrupulo-
siùs arbitrandum.<marginalia>Prohibitio|sub excom-|municatione|vt stare|queat.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>424.</absatz-nummer> Affert etiam prohibitionem Quitensi in
di&#x0153;cesi vigentem Episcopali edicto sub p&#x0153;na
excommunicationis latæ sententiæ reseruatæ:<-P>@@

<-P>quam in di&#x0153;cesibus omnibus Indiarum fore ex-
pedientissimam protestatur. Quæ quidem p&#x0153;na
ad Indos non extenditur, quibuscum censuris agi
nequit, vt probat ipse Lib. 4. Tract. 2. Seßione 9.
n. 4. De quo & Nos in Thesauro Tomo 2. Tit. 12.
n. 482. & seqq. Solos ergo Hispanos, & eo gau-
dentes apud Indias nomine comprehendit, apud
quos, & apud feminas maximè, abusus increbuit,
eo quod folium istud contra reumata vtile sit
experientia compertum, sicut & ad dentium fir-
mitatem. Et constante experientia dicta difficile
videtur quomodo possit contra eam ita vniuersa-
lis sententia proferri, aut eo non obstante talis
vsus excusari. Hic enim communes doctrinæ
satis receptæ concurrunt, de lege inquam in præ-
sumptione fundata (vti hic superstitiosus præsu-
mitur in multis repertus abusus) de ea, cuius finis
cessat, etiam in particulari, de naturali iure ad vi-
tanda propria incommoda contra humanas leges
præualente. Quod vt posset conuenienti tempe-<marginalia>Vt stare|commodè|illa possit.</marginalia>
ramento componi, ita prohibitio statui posset, vt
ad vsum talem licentia peteretur, sine qua prohi-
bitio & p&#x0153;na procederet, tunc locum habitura,
quando paruitas materiæ, sicut in præceptis alijs,
non excusaret. Et facultas talem licentiam con-
cedendi, Parochis & Confessarijs indulgeri. Sic
enim in Religionibus quibusdam alia huius gene-
ris prohibentur, quæ eo quòd reuera esse vtilia
saluti possunt licentiæ suffugium adhibetur. In
alijs quidem di&#x0153;cesibus prohibitio talis non ex-
tat, quia neque est visa conueniens, licet ad su-
perstitiones non rarus sit vsus huiusmodi folio-
rum. Sed & aqua benedicta, sacris imaginibus,
& rebus alijs minimè prohibilibus malitia humana
ad execrabiles molitiones abutitur, quod in Acti-
bus S. Tribunalis Inquisitionis frequenter audi-
mus.</P>
<Z><A+1>Circa laborem Parochorum Indicorum in
audiendis Confessionibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>425.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xcusat illos, vtpotè ab obligatione Præ-<marginalia>Exemptos|qui in titulo|iuxta recep-|tam doctri-|nam statuit|Quitensis|Præsul.</marginalia>
cepti exemptos, cùm defatigatio est
grauis, qui & suprà Seßione 11. & quæstio qui-
dem communis est, circa quam aliqui cum distin-
ctione respondent, vt ij, qui ex obligatione au-
diunt, non teneantur ieiunare, si defatigatio sit
notabilis, secus alij, qui se sponte labori tali vsque
ad defatigationem impendunt. Sed quia proba-
bilius vtrosque eximi, ita cum P. Thoma Sancio
decernit Tomo 2. Consilior. Lib. 5. Cap. 1. Dub. 13.
& ita quidem admittendum, si absolutè loqua-<marginalia>Quid circa|praxim dif-|ficultatis|occurrat.</marginalia>
mur. In ordine autem ad praxim videtur non ita
licentia prolaxanda. Cùm enim Parochis fami-
liaris sit potio Chocolatica, cuius ea est virtus,
quam paulò superiùs vidimus, sumptione huius-
modi poterit ante meridianus labor sustineri. Pro
vespertino succedit prandium, quod solet esse
sat lautum. Sed quia post illum defatigatio su-
peruenit, videtur illi opportuno c&#x0153;næ remedio
subueniendum. Verum enim verò rara erit defa-
tigatio, quæ post præfata subsidia nequeat Sero-
tina collatione leuari: si addamus posse ordinariæ
aliquid addi, vt videmus in Religionibus sanctè
& prudenter ordinatis ita cum magistris, Con-
fessarijs, & alijs laborantibus labore non ordina-
rio, aut communi omnibus. Si & addamus non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0209.jpg/>
@@1@<SE209>194 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXVIII.
<duolan 2><-P>esse in diebus ieiunij leuamina illa quærenda, quo-
rum beneficio fiat, vt nihil fatigationis & mole-
stiæ ieiunantes patiantur: quod benè à præfato
scriptore obseruatum Seßione 6. cum Ioanne San-<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
cio Disput. 51. n. 9. Leges enim positiuæ cum aliquali
obligant labore & detrimento. Id repetens quod
Lib. 1. Tract. 7. Seßione 3. n. 5. dixerat eodem Au-
ctore laudato, & eiusdem appositione verborum;
in qua & præcedenti de potestate Parochorum in
ordine ad dispensationem in ieiunio egerat. Et
quidem tot sunt iam opiniones circa Serotinam
refectionem, vt rarus futurus sit, qui cum aliqua
ex illis, si prætereà additamentum illud intuitu
laboris accedat, non possit defatigationi mentali
potiùs, quàm corporali, qualis ea est, quæ in
Confessarijs, sufficienter subuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>426.</absatz-nummer> Et hæc quidem, si ita transigantur, non<marginalia>Dispensatio|in dubio cui|Parocho tri-|buenda, & à|quo ipsi.</marginalia>
erit opus dispensationibus: pro illis tamen in casu
dubij affirmat doctus & grauis scriptor Parochum
posse à suo Coadiutore dispensari, ex quo mani-
festum apparet, posse Parochum Coadiutori dis-
pensationem impartiri, sicut & Confessarijs alijs,
quos pro Quadragesimæ labore conduxerit. Sed
quo iure, cùm nullus ex prædictis erga alium iu-
risdictionem habere videatur? Circa Indos qui-
dem id præstare potest, & etiam Europæos, qui
solent etiam in Paræcijs Indorum degere, iuxta
communem sententiam, de qua ipse loco nuper
citato, & etiam hîc Sessione 30. de quo & Nos
Tomo 2. Thesauri Tit. 12. nu. 444. Conuenientius
videtur si dicamus Parochum secum dispensare
posse, quandoquidem & potest cum alijs, iuxta
receptam doctrinam, quam & Nos amplexi citato
Titulo n. 189. Erga Coadiutores autem, quia sub-
diti quodammodò sunt, eius enim directioni in
Sacramentorum administratione subduntur, nec
debent esse peioris conditionis quàm alij, erga
quos dispensatio potest adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>427.</absatz-nummer> Sed quid si Indi videant illos opiparè c&#x0153;-<marginalia>Scandalum|Indorum vi|dentium|c&#x0153;nantes, vt|vitandum.</marginalia>
nantes ieiuniorum tempore, & ipsa etiam Maiori
hebdomada? & visuros est certum, cùm famu-
litio alio non vtantur? An non hîc scandalum
pusillorum penitus euitandum? & famuli qui-
dem rem non patientur ignotam, sed facti notitia
protinus ad populos permanabit. Hic certè hærere
necessum est, & conscientias reconuenire Pasto-
rum. Apostoli, qui & ipse inter Pastores eximius,
verba illa sunt 1. Cor. 8. v. 9. & seqq. Videte autem<marginalia>1. Cor 8.|v. 9. & seqq.</marginalia>
ne fortè hæc licentia vestra offendiculum fiat infir-
mis. Si enim quis viderit eum, qui habet scientiam,
in idolio recumbentem: nonne conscientia eius, cùm
sit infirma, ædificabitur ad manducandum idolothy-
ta? & peribit infirmus in tua scientia frater, propter
quem Christus mortuus est. Sic autem peccantes in
fratres, & percutientes conscientiam eorum infirmam,
in Christum peccatis. Quapropter si esse scandalizat
fratrem meum, non manducabo carnem in æternum,
ne fratrem meum scandalicem. Hæc ille: ad quæ
quidem scio quid sit quorumdam Theologia di-
ctura; sed nescio an apud Pastorum Principem
admittenda responsio, immò & vereri possum
reijciendam. Si ergo c&#x0153;nandum, fiat id sine scan-
dalo. Si ita fieri nequit, fidendum Deo, qui dat
lasso virtutem, & his, qui non sunt, fortitudinem &
robur multiplicat Isaiæ 4. v. 29. Cùm alias sua ad-
minicula corpori sat congrua concedamus.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXVIII.</A+2>
<A+1>De Quinto Ecclesiæ Præcepto circa De-
cimas & Primitias.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>428.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E illo agit Quitensis Præsul Lib. 4.
Tract. 6. de quo, & Nos Tit 12. The-
sauri Cap. 19. Tomo 2. Neque occur-
rit quòd dictis addere oporteat; cùm & doctrinæ
consonent, nec noui aliquid obuersetur apud
doctum scriptorem, quod vti aduersum, titulo
propriæ defensionis sit opus impugnare. Circa<marginalia>Pauperes non|teneri ad de-|cimas, quo-|modo intelli-|gendum.</marginalia>
pauperes quidem affirmat Sessione 3. n. 12. & seqq.
non teneri illas soluere, si extremam aut quasi
extremam necessitatem patiantur. Et cùm de
necessitate graui non statuat, videtur tamen illam
sufficientem iudicare, dum ex Cap. Licet de Cen-
sibus, probat quando necessitas est grauis, ita vt
quis non habeat quo se aut familiam sustentet,
posse decimas retinere. Et ex P. Suario Lib. 1.
Cap. 16. n. 16. & 18. addit non teneri talem ma-
nifestare decimas, si credat sibi non remittendas.
Neque enim Ecclesia, quæ pijssima est mater,
credenda est ita suos velle vexari filios, vt fame
sua ministrorum subseruiant satietati, qui eam sunt
ex aliorum congruis decimationibus habituri. Et
Nos quidem citato in Capite num. 450. adducto
etiam Doctore Eximio, & alijs, idem comproba-
uimus, vnde videtur dicendum grauem necessita-
tem sufficere vt pauperes ab huiusmodi præsta-
tione valeant excusari. Quæ autem sit grauis
necessitas à Doctoribus de Eleemosyna tractanti-
bus explicatur, ex quibus videri possunt idem P.
Suarez Disput. 7. de Charitate Sect. 1. num. 4. & P.
Arriaga Tomo 5. Disput. 43. n. 20. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>429.</absatz-nummer> Et Cap. Licet de decimis non agit, sed de
Collectis, à quibus excusandum c&#x0153;cum statuit
Pontifex, non quidem Innocentius Tertius, vt
dicitur, sed Gregorius, aut Magnus, aut VII. aut
IX. vt videri potest in Glossa marginali ibi, & in
Cap. Licet multùm, de restitut. spoliat. Æquiuo-
catio autem circa Innocentium Tertium ex eo
processit, quòd apud P. Suarium suprà num. 15.
citatur Innocentius in Cap. Licet. Sed modus
ipse citandi satis indicat de auctore Decretalis non
esse sermonem, sed de alio, Innocentio inquam,
Quarto in illam scribente, sic enim ibi: Hæc de-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
claratio & moderatio suit antiqui cuiusdam Doctoris
Canonistæ, vt Innocentius refert in Cap. Licet &c.
Sed quidquid de hoc sit, quamuis prędictum Ca-
put non de decimis, sed de Collectis statuat, eius
tamen ratio, quia generalis est, bene induci pro
caussa præsenti potest, sic enim Pontifex: Dixit<marginalia>Cap Licet|de Censibus.</marginalia>
quoque prædictus C&#x0153;cus, quòd ad Collectas inter alios
pariter compellatur, quòd fieri non permittas: quia
eum, quem c&#x0153;citas suagrauat, inhumanum est nimis
in Collectione affligere, cui debuerat ex Collectis, si
esset necessitas, misereri. Sic ibi. Et aliàs indubi-
tatum est c&#x0153;cos ad decimas teneri, quia potest
eos non grauare necessitas, sub qua suppositione
Pontificia decisio procedit, si esset necessitas.</P><marginalia>Casus extre-|mæ aut gra-|uis necessita-|tis vt queat|accidere.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>430.</absatz-nummer> Videri autem alicui posset casum istum
de extrema & graui necessitate, ex ijs esse, qui
moraliter occurrere nequeunt. Qui enim pecu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0210.jpg/>
@@1@<SE210>De Quinto Ecclesiæ Præcepto circa Decimas &c. 195
<duolan 2><-P>lium habet, ex quo decima separari possit, si il-
lam Ecclesiæ soluat, nouem alias retinet portio-
nes, ex quibus sustentari potest, neque videtur
ex illius defectu in graue aliquod nocumentum
incursurus, grauis scilicet, quamuis non lethalis
infirmitatis, quo pacto grauem necessitatem Do-
ctores explicant, vt videri potest apud P. Arria-
gam suprà n. 22. Quæ quidem obiectio non vi-
detur leuis: & quod ad extremam necessitatem
attinet, ita forsitan asserendum: Sed ea tamen
non obstante resolutioni est stabilitæ à Nobis in-
cumbendum: nam nouem illæ partes adeò tenues
esse possunt, vt licet pro aliquo temporis spatio
sufficiant, non tamen pro omni: & ita necessa-
rium erit Indos, quod non rarò vidimus, in annis
sterilibus, vel quia defecerunt pluuiæ, vel quia
gelicidio sata perierunt, ad herbas, & radices ari-
das atque insuaues confugere, ex quo infirmita-
tes non leues possunt pertimeri: Sic enim expe-
rientia docuit sterilitati pestes succedere, aut certè
morbos aliquos graues inter damna grauissima
computandos. Et vt demus damna infirmitatum
non esse formidanda, ipsa certè alimenti congrui
necessitas per plures dies, damnum profectò gra-
ue est, quod expedit pauperem præcauere, vbi &
pariter dicendum; cui debuerat ex Decimis mise-
reri, sicut dictum à Pontifice de Collectis.</P>
<P>  <absatz-nummer>431.</absatz-nummer> Et præfatæ difficultati alia apud eum-<marginalia>Obligatio|solutionis in|casibus ne-|cessitatis an|penitue ex-|tinguatur.</marginalia>
dem succedit, de qua n. 5. vbi rogat, an qui hoc
anno ob extremam aut grauem necessitatem de-
cimas non soluit, debeat sequentibus, in quibus
vberiores prouentus, defectum huiusmodi resar-
cire. In qua pro parte negante adducit P. Sua-
rium suprà, scilicet locis à se citatis, videlicet nu.
16. & 18. Sed non videtur exactè perlectus: id<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
enim quod negat in nullo ex præfatis Paragra-
phis est, sed 17. vbi de extremam patiente ne-
cessitatem agit. In fine autem nu. 18. negat de
graui. Pro affirmatiua autem citat D. Thomam
2. 2. q. 87. arti. 4. & Caietanum ibi; sed S. Doctor
eo loco ad 4. solùm ait pauperes teneri dare deci-
mas, & de extrema aut graui necessitate nec ver-
bum, sicut neque Caietanus. Sed cum Scoto,<marginalia>D. Thom.</marginalia>
in 4. dist. 15. q. 2. arti. 4. asserit, si is, cui decimæ
erant soluendæ, non erat in simili necessitate, non
esse obligatum, secus, si erat: nam debitore ac
creditore in necessitate pari existentibus, potiùs
est ius creditoris, quia dominium habet in eo,
quod à debitore debetur, & insumptum est ab
ipso, & ita semper vrgebat obligatio. Pro quo ci-
tat Paludanum in 4. q. 4 Constitut. 1. Vbi, quid-
quid de citationibus sit, in quibus sæpè, & nescio,
Auctori minimè tribuenda peccatur, resolutio
non videtur consentanea alteri, quam Seßione 2.
præmiserat, probans ante separationem decimæ<marginalia>D. Quiten.|cum distin-|ctione loqui-|tur, quæ non|est eius con-|sentanea|doctrinæ.</marginalia>
ex aceruo nullum in ea Ecclesiam dominium ha-
bere: vnde concludit satis vtili documento, post
adductum ex tributis exemplum sic locutus: Lue-
go de la misma manera, antes que los Indios diuidan
sus frutos, y paguen la Costa, que le toca à la Iglesia,
no podran los Diezmeros tomar del monton cosa al-
guna, porque no tienen dominio alguno en el, y por
esto ay tantas prouisiones despachadas en las Reales
Audiencias paraque estos tales no se entremetan por
su autoridad à coger de los ganados y sementeras los
Diezmos, antes aguarden que los Indios se los pa-
guen. Sic ille allegans Glossam, Rebuffum, &<-P>@@

<-P>Monetam. Et vtinam sicut ab ipso ita dictum
benè, sic etiam & benè factum generaliter vide-
remus, vt locus iteratis querelis minimè præbe-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>432.</absatz-nummer> Cùm ergo fundamentum decisionis de-<marginalia>Debitum|extingui au-|ctoritate|firmatur.</marginalia>
ficiat, videtur dicendum obligationem extingui,
quod & alij Auctores tenent, scilicet P. Lessius
Lib. 2. de Iust. & Iure Cap. 10. n. 20. vt probabile,
& forsan verius, quando debitor creditorem in
necessitatem parem non coniecit. P. Palaus
Disput. 1. de Iustitia Commutatiua Puncto 17. n. 6.
vbi id de habente dominium, quasi certum vide-
tur statuere. Et n. 7. cum P. Lessio sentit, vt cer-
tius addens idem stare, si priùs quàm creditor in
necessitatem deuenisset. P. Coninck 2. 2. Disput.
27. n. 171. P. Arriaga Tomo 5. Disput. 44. n. 19. &
20. P. Fagundez Tomo  2. in Decalogum Lib. 7.
Cap. 26. n. 3. & Cap. 27. n. 7. vbi de necessitate
extrema P. Vasquez Opusculo de Eleemosyna n. 72.
& alij apud ipsos. Vbi addendum non videri ca-
sum hunc moraliter possibilem: quòd scilicet is,
cui decimæ soluendæ sunt, sit in extrema aut gra-
ui necessitate, quæ sit paucitate fructuum ab In-
do aut simili subleuanda: quandoquidem deci-
mas potest ab alijs accipere, quæ pro sustentatio-
ne sufficiant. Neque de his plura, cùm circa de-
cimas multa sint etiam à Nobis dicta Tomo 1.
Thesauri, & præcedenti Tomo Auctarij, dum pro
Religionibus actum est eo ab onere liberandis,
vel saltem pro illo piè & amicabiliter temperan-
do: pro quo à Societate humiliter apud Regiam
Maiestatem in eius Regio Indiarum Consilio
supplicatum: seruire enim Ecclesijs desiderat non
spiritualibus tantùm laboribus, sed & subsidijs
temporalibus, etiamsi huiusmodi contributioni-
bus non leuia sit incommoda perpessura.</P>
<Z><A+1>CIRCA PRIVILEGIA</A+1>
PRO INDIIS.</Z>
<P><INI2>D</INI2>E illis tractat Dom. Quitensis Lib. 5. Tract.
1. de quibus & Nos fusiùs Tomo 2. Thesauri
Tit. 12. Quia verò circa nonnulla à Nobis dicta
diuersum aliquid occurrit, non est iteratus labor
recusandus, cum fructu impendendus, quia &
cum maiori dictorum firmitate, & luminis acces-
sione. Sit ergo</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIX.</A+2>
<A+1>Circa dispensationem in Bigamia quæ in
Indijs potestas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>433.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Essione 2. adducitur priuilegium Pij<marginalia>Priuilegium|Pij V. circa|dispensatio-|nem in Bi-|gamia vt|accipiant|aliqui.</marginalia>
V. die 4. Augusti an. 1571. in quo
conceditur Archiepiscopis & Episco-
pis Indiarum facultas ad dispensandum cum qui-
buscumque personis in Indijs degentibus in om-
nibus irregularitatibus quacumq; ex caussa con-
tractis, excepto homicidio voluntario, extra bel-
lum commisso, & Simonia. Et quia in Bulla dici-
tur priùs absoluendos à culpis, ob quas irregula-
ritatem contraxerunt, salutaribus ipsis p&#x0153;niten-
tijs iniunctis, ex eo sequitur facultatem dictam ad
dispensand&#x0169; in bigamia ex delicto non contracta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0211.jpg/>
@@1@<SE211>196 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXIX.
<duolan 2><-P>non extendi, sed ex indecentia, quam secum af-
fert, & ita tenet, quem citat, Dom. Felicianus in<marginalia>D. Felicia.</marginalia>
suis lucubrationibus pag. 185. n. 11. qui perpen-
dit p&#x0153;nitentiam iniunctam ita debere impleri, vt
si non impleatur, nulla sit futura dispensatio. Ad-
ducit insuper P. Acostam 7. Parte Disput. 8. Dub.
4. Conclus. 7. cuius verba sunt: Nec possunt dispen-
sare Episcopi Indiarum per priuilegium Pij V. rela-<marginalia>P. Auila.</marginalia>
tum in Concilio Limensi an. 83. nam hoc priuilegium
tantùm est ad irregularitates prouenientes ex delicto:
& hæc conceßio (corrige Conclusio) apud me est om-
nino certa. Sic ille. Et quia Episcopi ex conces-
sione Concilij Tridentini Seßione 24. Cap. 6. de
Reformat. possunt dispensare in omnibus irregu-
laritatibus ex occulto delicto prouenientibus, &
ita etiam in prædicta, & priuilegium aliquid de-
beat speciale concedere, illud quidem speciale
habetur, vt etiam in foro externo possit dispen-
sari. Et apponit exemplum in eo, qui viuente
vxore cum alia contraxit: quod admittit Dom.
Felicianus. Concludit, in Indijs, si vrgeat neces-
sitas, vt semper vrget ratione distantiæ, posse in
omni bigamia dispensari, sicut Doctores genera-
liter asserunt in legibus omnibus Pontificijs &
Conciliaribus, circumstantijs huiusmodi concur-
rentibus, necessitatis videlicet & difficilis recursus
cum periculo in mora.</P>
<P>  <absatz-nummer>434.</absatz-nummer> De quo dictum à Nobis in Thesauro Tomo<marginalia>Probabile|esse ad eam,|quæ non est|ex delicto,|extendi.</marginalia>
2. Tit. 19. n. 77. & 78. & in Additionibus ad eum-
dem locum n. 136. vbi probauimus probabile esse
dictam Concessionem ad irregularitatem biga-
miæ etiam ex delicto non contractam extendi,
pro quo & boni laudati patroni. In alligatione
autem inducta P. Acostæ manifestus est error,
dum pro P. Auila est ille propositus. Et quidem
incredibile apparet velle Pontificem dispensari
publicè cum eo, qui viuente vxore Sacrilegum
cum alia connubium celebrauit, qui aut à S. In-
quisitionis Tribunali iusta animaduersione per-
culsus, aut eidem necessarium est obnoxium re-
remanere, & ad Ordines sacros assumi; non ta-
men eum, qui duo honesta matrimonia cum vir-
ginibus contraxit. Et iuxta id, quod vltimò ad-
ditur, res videtur penitus explorata; dum dicitur
ratione necessitatis ministrorum posse in Indijs in
irregularitate dicta & similibus dispensari. Atqui
Pius V. in adducta concessione eodem est ductus
intuitu, necessitatis inquam: Ergo de primo ad
vltimum liquet concessionem ad omnia prædicta
pertinere. Nihil autem ex eo in solitum & abhor-
rendum haberi, ex facultatibus constat, quæ E-
piscopis Indiarum cum limitatione temporis con-
ceduntur, inter quas illa est, Vt in bigamia vera<marginalia>Facultas pro|eo specialis.</marginalia>
dispensare poßit, si neceßitas operariorum vrgeat: de
quo & dictum à Nobis citato loco. Rara autem
sunt talis dispensationis exempla; vnum tamen
ante annos plures in Cuicensi Di&#x0153;cesi vidi, in
bigamo, non Sacerdote tantùm, sed & Parocho,
dicto communiter Licentiado Capitan.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXX.</A+2>
<A+1>Circa facultatem ad dispensandum cùm
Illegitimis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>435.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro illa adducitur Seßione 1. Bulla<marginalia>Posse dispen-|sare vt asse-|rat D. Qui-|tensis.</marginalia>
Gregorij XIII. die 24. Ianuar. an. 1575.
& Sessione 3. tamquàm probabile
proponitur virtute priuilegij Pij V. de quo nuper,
& facultatis à Concilio Tridentino concessæ ci-
tato Cap. 6. Session. 24. posse Episcopos cum ille-
gitimis dispensare: virtute quidem Concilij in
foro secreto, si occultus sit defectus: virtute au-
tem priuilegij in vtrôque foro: quia licet de ir-
regularitatibus ex delicto sit sermo, id verificatur
ratione delicti parentum, vt tenet P. Auila de Cen-
suris Parte 7. Disput. 3. Dub. 7. cuius sententiam
probabilem reputari asserit à Coninck, Layman,
Diana & Barbosa, quos adducit Machadus Tomo
1. pag. 191. n. 4. in margine lit. H. Sed non soli illi
probabilitatem defendunt, sed plures alij, quos
recenset Diana Parte 2. Tract. 15. Resolut. 21. &
Parte 4. Tract. 2. Resolut. 64. & Parte 7. Tract. 2.
Resolut. 24. & Parte 10. Tractatu 11. Resolut. 24.
licet P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 50. Sect. 5.
n. 5. improbabilem pronuntiârit. Quamuis autem
Diana probabilitatem tueatur, contrariam tamen
penitus amplectitur præsertim postrema Resolu-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>436.</absatz-nummer> Et siquidem Doctores de Episcopis lo-<marginalia>Concilium|Tridentin,|& Pius V.|vt faueant.</marginalia>
quuntur iuxta facultatem ipsis à Concilio attri-
butam pro foro secreto. Videtur autem iuxta te-
norem Bullæ id obstare; quòd Concilium de im-
ponenda p&#x0153;nitentia non agit, vnde non videtur
delictum generaliter attendisse, secus autem Pon-
tifex, quandoquidem p&#x0153;nitentias iniungendas
esse præscribit, vt Sectione præcedenti vidimus. Ad
quod dici potest iniungendas quidem p&#x0153;niten-
tias quando commodè id stare potest, ob propri&#x0169;
scilicet delictum, non vero si illud non extet: di-
spositiones enim tales intelligendæ sunt iuxta ca-
pacitatem materiæ. Vnde si quis peccatum suum
iam confessus, & proportionatam p&#x0153;nitentiam à
Confessario impositam executus, dispensationem
petiturus accedat, non est necessarium nouam
p&#x0153;nitentiam imponi, quia non debet bis puniri
peccatum, quæ vox est Dei, & Iuris sacri ac Ci-
uilis. Lucraturis Iubileum aut Indulgentiam Con-
fessio solet indici: & tamen iuxta communem
sensum Doctorum illa necessaria non est, si con-
scientia lethali non sit onerata peccato. De quo
à Nobis dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 19. num. 67.
& seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>437.</absatz-nummer> Contra quod insurgit difficultas, quam<marginalia>Difficultas|ex rehabili-|tatione.</marginalia>
Dom. Quitensis proponit, ex verbis Pontificis
emergens, dum de dispensandis ait, Rehabiliten-
tur, & restituantur ipsam petentes ad Beneficia ob-
tinenda & obtenta. Iuxta quæ ij qui dispensantur,
per dispensationem reuocantur in eum statum,
quem ante dispensationem habuerant, duplici ha-
bilitatione significata nomine rehabilitationis, ad
Beneficia scilicet, & priùs ad Ordines. Ergo ne-
quit concessio Pontificia de Illegitimis intelligi.
Illatio constat, quia Illegitimi non possunt ad sta-
tum restitui in quo illegitimi non fuerint, & ita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0212.jpg/>
@@1@<SE212>Circa dispensationem cum Illegitimis. 197
<duolan 2><-P>non habiles in eo habendi stante caussa irregula-
ritatis: vnde concessio præfata de illis non proce-
dit, sed de alijs culpabilem defectum patienti-
bus.</P>
<P>  Sed ad hoc dici potest in primis verba Pontifi-<marginalia>Multiplici-|ter expedita|cum vtili|doctrina.</marginalia>
cis illa esse, quæ à Nobis data citato loco Thesauri
n. 72. vbi & Reponendi verbum additum, & intel-
ligenda iuxta nuper traditam explicationem, de
qua & nu. 74. rehabilitandos scilicet, restituen-
dos, & reponendos, distributione accommoda,
qui scilicet rehabilitari, restitui, & reponi pos-
sunt, non ita alij: quæ exponendi ratio videtur
satis expedita. Deinde dici potest rehabilitatio-
nem non dicere duplicatam habilitationem modo
explicato, quia non semper Re additum verbis
aut nominibus duplicationem insinuat. Sic enim
dicitur reualidari matrimonium, quod validum
non fuit, & ita validationis nomine potuit suffi-
cienter designari. Rescindi contractus dicitur,
qui priùs non scissus, sed validus. Et sic aliàs.
Iuxta quæ rehabilitatus dici potest, qui habilis
redditus. Sicut etiam quatenus per dispensatio-
nem habilis factus ad Ordines, etiam ad Benefi-
cia est habilis constitutus, rehabilitatus dici po-
test, id est, etiam habilitatus. Quod ad restitu-
tionem attinet, non plus vrget: dum enim dici-
tur rehabilitandos & restituendos ad Beneficia
obtinenda & obtenta, respectiuè est accipien-
dum, vt primum generaliter procedat, posteriùs
autem de ijs, qui Beneficia habuerant, licet sine
Canonico titulo, quibus restituenda dicuntur, pa-
riter cum habilitatione. Et ad hoc referendum
verbum Reponendi. Vnde præfatus Antistes nihil
circa præfata verba obijciendum habuit Lib. 1.
Tract. 1. Seßion. 19. probabilitatem in ordine etiam
ad Curata Beneficia pro Hispanis agnoscens.</P>
<P>  <absatz-nummer>438.</absatz-nummer> Sessione 5. agit ille de Bulla Gregorij<marginalia>Circa Bul-|lam Greg.|XIII. vbi|vigere illam,|etiam si finis|non penitus|extet.</marginalia>
XIII. & statuit suo in robore permanere, etiamsi
illud amisisse videri possit, eo quòd iam finis con-
cessionis cessauerit, penuria inquam Sacerdotum
Idioma Indicum percallentium, & nonnullæ
etiam extent schedulæ Regiæ, quibus Episcopi
ne tales ordinent, admonentur. Nam quod ad
primum attinet, reuera adhuc penuria est, licet
non tanta, & Regiæ schedulæ priuilegij nullam
faciunt mentionem. Hinc colligit eum, qui ad
titulum linguæ Indicæ ordinatus est, peccare
mortaliter, si obligationi suæ desit, neque Con-
fessiones audiens, neque doctrinæ Indorum insi-
stens. Pro quo inducit quamdam P. Thomæ San-
cij doctrinam lib. 8. de Matrim. Disput. 30. nu. 12.
& aliorum asserentium dispensationem, quæ à
principio valida fuit, quia motiuum pro ea alle-
gatum verè extitit, eo cessante vim suam amitte-
re. Sic qui ad non ieiunandum est dispensatus
propter morbidum quidquam, illo cessante, nequit
vlterius vti dispensatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>439.</absatz-nummer> Ad quæ quidem, quantum ad priuilegij<marginalia>De ordinato|ad titulum|linguæ Indi-|cæ, nec va-|lente mini-|strare.</marginalia>
permanentiam spectat, libenter annuimus, plura
enim & vrgentiora pro huiusmodi positione à
Nobis data citato nu. 64. & seqq. Circa id autem
quod de Ordinato ad prædictum titulum dicitur,
difficile apparet quomodò possit ei præfata do-
ctrina de cessatione dispensationis applicari. Ve-
rum quidem est talem non attendentem sibi &
doctrinæ, iuxta Apostoli monitum, peccare mor-
taliter, & ita non posse celebrare: at quòd irre-<-P>@@

<-P>gularis sit, nullatenus videtur admittendum. Quid
enim si postquàm obligationi suæ aliquandiu de-
fuit, ministerium suum iam studeat implere? an
noua indigebit dispensatione? Quis hoc dixerit?
Pro quo stat irrefragabilis doctrina P. Suarez su-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
pra nu. 14. vbi ita scribit: Denique non oportet fin-
gere dispensationem irregularitatis ad reincidentiam,<marginalia>Dispensatio-|nem irregu-|laritatis non|esse ad rein-|cidentiam.</marginalia>
quia in Iure nullum fundamentum habet, neque est
in vsu: neque ea, quæ de absolutione à Censura tra-
duntur, ad irregularitatem applicanda sunt, vt sæpe
dixi. Sic ille: cuius assertum amplectitur D. Bar-
bosa Lib. 1. de Iure Ecclesiast. Cap. 42. nu. 192. Ne-
que opus videtur reincidentia tali ad infidelem
illum agendi modum meritò puniendum, quan-
doquidem recusantem laborare contra fidem prę-
stitam potest Episcopus perpetuò suspendere, quę
suspensio quantùm ad effectum prædictum irre-
gulari penitus exæquatur. Et fortè Dei erit ob-
sequio conuenientius, vt talis à ministerijs cesset,
propter deprauatam hominum istorum indolem,
de qua dictum à Nobis citato loco n. 69. quam, vt
deessent alia, is, qui in re tanta fidei datæ deest,
satis manifestat.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXI.</A+2>
<A+1>Indis ad quid sit opus bulla Cruciata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>440.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc Dom. Quitensis Sessione 7.
grauem, & valde inter scriptores
agitatam asserens esse quæstionem,
An pro dispensatione impedimentorum matri-
monij in Indis, votorum commutatione, & abso-
lutione à reseruatis, sit Bulla necessaria. Et pro re-
solutione præmittit priuilegia Religiosis conces-
sa, dicens primum esse Vrbani VIII. conceden-<marginalia>Priuilegia|Religioso-|rum circa|caussam|præsentem.</marginalia>
tis in perpetuum Religiosis Societatis IESV, eo-
rum scilicet Prælatis, & alijs quibus ipsi vices suas
commiserint, facultatem ad dispensandum cum
Indis in foro conscientiæ in omnibus impedi-
mentis matrimonij non prohibitis iure naturæ, sed
Ecclesiastico, in quo Religiosi alij idem pote-
runt, si priuilegio gaudeant communicationis.
Secundum Adriani VI. Clementis VII. & Pauli
IV. virtute cuius possunt Mendicantes, & gra-
tiam communicationis habentes absoluere fide-
les quoscumque à quibuscumque excommunica-
tionibus, & peccatis etiam in Bulla C&#x0153;næ reser-
uatis Sedi Apostolicæ. Pro his ergo est difficul-
tas, an scilicet pro illorum vsu Bulla opus dispen-
saturo & dispensando. Et pro parte affirmatiua
facere ait clausulam, in qua solùm excipiuntur,
quæ concessa sunt Ordinum Mendicantium superiori-
bus, quoad eorum Fratres tantùm. Et adducta eo-
rum sententia, qui ita censent, contrariam pro-<marginalia>Licet non|fauere vi-|deantur,|contrarium|statuttur.</marginalia>
ponit vt probabilem, grauibus pro ea scriptoribus
compellatis, quia non est credendum Sedem Apo-
stolicam Mendicantibus Ordinibus adeò propi-
tiam, eorum priuilegia velle, nulla de ipsis expressa
facta mentione, reuocare.</P>
<P>  <absatz-nummer>441.</absatz-nummer> Circa quæ verum quidem est grauem<marginalia>Pro Indis|certa resolu-|tio ex priui-|legio Greg.|XIII.</marginalia>
illam, & valde inter Doctores agitatam esse quæ-
stionem, si generaliter loquamur, de qua & Nos
in Thesauro Tomo 1. Tit. 5. n. 309. & seqq. vbi pro-
bauimus, & adductis Doctoribus ac rationibus
stabiliuimus id, quod citatus scriptor vt probabile<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0213.jpg/>
@@1@<SE213>198 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXXI.
<duolan 2><-P>defendit. Et ibi citatis addendus Auctor Tracta-
tus de Bulla Cruciata additus Medullæ Theolo-
gicæ P. Bussembaum Dub. 17. arti. 3. nu. 13. Sed
verò de Indis loquendo res est penitus explorata
ob priuilegium Gregorij XIII. de quo citato The-
sauri loco n. 315. Id quod etiam probatum Tomo
2. Tit. 12. n. 485. & seqq. de Indulgentijs, ijs exce-
ptis, quæ in Bulla ipsa specialiter conceduntur:
vnde circa hoc non est, cur diutiùs immoremur.
Citat præfatus Præsul Fr. Ioannem Baptistam in
Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum fol. 100.
vbi post adductam sententiam negantem necessi-
tatem Bullæ generaliter loquendo, quam tenet
Fr. Emmanuel Tomo 1. qq. regular. q. 61. arti. 4.
vbi eam affirmatiuæ præfert, quam in Explica-
tione ipsius Bullæ tenuerat, ipsam confirmat fol.
dicto & seqq. vbi priuilegij non meminit, quia for-
tè quando id scribebat, ad eius notitiam non per-
uenerat, aut memoriæ non occurrit. Habet ta-
men illud fol. vltimo. vbi & illud videre præfatus
Dominus potuit. Sed non vidit. Quid inde? Vi-
dendis alijs sanctè forsitan occupatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>442.</absatz-nummer> Nescio autem an idem dici possit de pri-<marginalia>Falsum as-|sertum circa|Vrbani pri-|uilegium,|quia non|visum.</marginalia>
uilegio Vrbani VIII. circa dispensationem in
gradibus prohibitis, dum ait concessam ab eo fa-
cultatem pro omnibus gradibus Ecclesiastico iure
prohibitis. Siquidem Vrbanus primum consan-
guinitatis & affinitatis gradum excepit quocum-
que sit ille iure prohibitus, vt videri potest apud
P. Quintanadueñas Tomo 2. Tract. 6. Singul. 2. de
quo & dictum à Nobis Tit. 12. n. 390. Quomodò
autem ea non obstante limitatione dispensari in
primo gradu ab Ecclesia prohibito possit, ex con-
cessionibus alijs probatum eodem Titulo n. 382. &
seqq. Quod licet ita sit, laudandus tamen inge-
nuus tanti Præsulis spiritus, qui Religiosorum
priuilegia, cùm Religiosus ipse non sit, amplian-
da potiùs quàm restringenda contendit: in quo
quidem caussam ille agit suam, dum adiutorum
suorum ex Pontificia prouidentia, amplificat po-
testatem. Vtinam alij sic saperent & intellige-
rent. Sed sapient proculdubio & intelligent, de
quibus semper iuuat sperare nobis obsequentissi-
mis meliora.</P>
<P>  <absatz-nummer>443.</absatz-nummer> Quia verò liber P. Ioannis Baptistæ vix<marginalia>Priuilegium|Gregorij De-|cimttertij.</marginalia>
iam inuenitur, sicut & codex alius, ex quo ille
hausit quod exhibuit, operæ non erit inutilis pre-
tium eum num. 23. Sic loquentem excepisse:
Decima nona Conclusio. Archiepiscopi & Episcopi
harum Indiarum, & quibus ipsi commiserint, aucto-
ritatem habent absoluendi omnes & quoscumque In-
dos tam viros, quàm mulieres, ab hæresis crimine, &
ab alijs quibuscumque criminibus, exceßibus & casi-
bus reseruatis, tam in foro interiori, quàm in exte-
riori. Sic conceßit Gregorius XIII. ad instantiam Ca-
tholici Regis Philippi Secundi, pro vt refertur in Con-
feßionario Concilij Limensis auctoritate confecto anno
Dom. 1583. sub finem, his verbis: Por Bulla de<marginalia>P. Inannes|Baptista.</marginalia>
Gregorio Decimo tertio à instancia de la Mage-
stad Catholica se concede à todos los Arzobispos
y Obispos de las Indias, y à las personas à quien
ellos en esta parte cometieren sus vezes, que pue-
dan absoluer de crimen de heregia, y Idolatria, y
otros qualesquier casos reseruados, a si en el fuero
de la conciencia, como en el fuero exterior, à qua-
lesquieros Indios hombres y mugeres, y asi mismo
à los que fueren nacidos de Indios y Mauras, ô de<-P>@@

<-P>Mauros y Indias, imponiendoles alguna peniten-
cia saludable conforme à su culpa. Y declara su
Santidad que quanto à esto no estorua el auer de-
clarado, que por la Bulla de la Cruzada no se con-
cede absoluer de caso de heregia. Porque quanto
à los Indios, y personas dichas, no se deroga el di-
cho priuilegio y facultad de poderles absoluer de
heregia, y de los demas casos reseruados. Ex Litte-
ris authenticis Gregorij XIII. datis 1. Ianuar. an.
1583. Fue enuiado este Breue por el Comissario
General de la S. Cruzada Don Thomas de Sala-
zar, y añadiose à los priuilegios vistos por el
Santo Concilio Prouincial por mandado del Re-
uerendissimo Metropolitano. Hæc ibi. Sic dictus
Pater. Quibus statim addit diligens scriptor ex
P. M. Alfonso à Veracruce, ea quæ Pontifex præ-
fatis concedit, Religiosis esse communia, aliorum
Pontificum concessionibus, de quo & dictum
citato num. 315.</P>
<P>  <absatz-nummer>444.</absatz-nummer> Quamuis autem concessio præfata tan-<marginalia>Ad quæ illud|extendatur|præter abso-|lutionem à|reseruatis|Sedi Apo-|stolicæ.</marginalia>
tùm de absolutione procedat, & non sit in ea de
impedimentorum matrimonij dispensatione, &
commutatione votorum mentio expressa, ad om-
nia hæc debet extendi, quia cum id, quod est
maximum, concedatur, & fauore quidem religio-
nis, atque ad Monarchæ adeò sublimis instan-
tiam, circa minus non est rationabiliter dubitan-
dum. Præterquam quòd ita inuenitur à S. Cru-
ciatæ Tribunali dispositum, iuxta ea, quæ habet
citatus P. Ioannes Baptista fol. 102. vbi postquàm
narrasset ex relatione insignis Dei serui, & docti
Patris Fr. Ioannis à Leone tentatum à dicto Tri-
bunali, vt Indi pro dispensatione impedimento-
rum sua contributione concurrerent, assignata
pro dispensationis qualitate determinata pecuniæ
summa, ab huiusmodi est dispositione recessum,
pro quo sic subditur: Mas despues tratando yo con<marginalia>P. Ioannes|Baptista.</marginalia>
el dicho Señor Arzobispo, (Don Petro de Moya y
Contreras) de aquesta materia, me dixo que aquello
se ordenò pensando que fuera de algun prouecho; mas
viendo que de nada seruia, y que los Indios no teni
an talento para tantas cosas, dexaron las dichas di-
spensaciones à los Prelados de las Ordenes, paraque
ellos conforme à sus priuilegios hagan loque vieren
conuenir, y asi se quedo como estaba antes &c. Quæ-
ratio in votorum commutatione pariter militat,
vnde indubitatum relinquitur Indos ad nihil aliud
Bulla indigere, nisi vt lucrentur Indulgentias, quæ
in eadem continentur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An virtute Bullæ Pij V. poßint Epis-
copi dispensare cum Simoniaco vt
retineat Beneficium Simoniacè ac-
quisitùm, illud ipsi iterùm confe-
rendo.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>445.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic habet quæstionis titulus Seßione 9.<marginalia>Circa quæ-|stionem duæ|oppositæ sen-|tentiæ.</marginalia>
quæ quidem non videtur quomodo
possit procedere, supposita Bullæ ip-
sius dispositione. Cùm enim in illa excipiatur ir-
regularitas, quæ ex Simonia contrahitur (sic
enim eam vocat Pontifex, licet aliqui irregulari-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0214.jpg/>
@@1@<SE214>Circa dispensationem in Simoniaco Beneficiato. 199
<duolan 2><-P>tatem non esse dicendam velint, sed inhabilita-
tem) quo pacto stare queat, vt virtute Bullæ pos-<marginalia>P. Henriq.|Lib. 13. de|Excom-|municat.|Ca 56. n. 1.</marginalia>
sit illa dispensari? Vnde quæstio aliter videtur in-
stituenda, an scilicet non obstante exceptione di-
cta, possit aliàs dicta irregularitas seu inhabilitas
dispensari, virtute scilicet concessionis factæ E-
piscopis à Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 6.
de Reformat. ad quos terminos illam reducit cita-
tus Antistes: qui plures & graues scriptores ad-
ducit negantes ad id extendi concessam à Con-
cilio facultatem. Pro affirmatiua autem P. Hen-
riquez Cap. 56. de Excommunicat. n. 1. Libro non
citato, sed est ille n. 3. vt inferius habet, sed 13. qui
Cap. 37. eiusdem libri in fine, Lit. D. vrgentissimam
necessitatem ad dispensandum requirit, vt Auctor
subdit, quod tamen non admittere ait P. Thomam
Sancium Lib. 1. Consilior. Cap. 4. (corrige 3.) Dub.
120. (adde num. 16.) Adducit etiam Sayrum de
Censuris Lib. 2. Cap. 5. n. 21. & Trullench in Bullæ
Cruciatæ expositione Lib. 2. §. 2. (corrige 3.) Dub.
2. n. 15. Post quæ concludit, quòd si cum pau-
pertate Beneficiati, quæ maxima esse debet, ita vt
aliàs nequeat congruè sustentari, aliæ graues &
vrgentes concurrant caussæ, iudicio viri pruden-
tis, qualis esset euidens Ecclesiæ vtilitas; poterit
Episcopus dispensare reualidando titulum in foro
conscientiæ tantùm, sicut in omnibus alijs Pon-
tificijs legibus, & casibus reseruatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>446.</absatz-nummer> Vbi quidem quod ad Auctores attinet,<marginalia>Qui faueant|exactè dis-|cussum.</marginalia>
Pater Henriquez reuera ita sentit, excipiens ta-
men Simoniam confidentialem, quem allegans
Trullench assertum huiusmodi probabilissimum
arbitratur. Sayrus autem in terminis non loqui-
tur quæstionis, solùm enim agit de eo, qui excom-
municatus aut suspensus cùm sit, Beneficium ac-
quirit, cum quo dispensare posse Episcopum af-
firmat, ablata excommunicatione ab eo, qui po-
test, nulla Simoniæ facta mentione: cùm tamen
constet de illa singularem esse rationem. Vnde
illius dispensationem Pontifici esse reseruatam
fatetur idem Auctor Lib. 3. Cap. 30. n. 6. Videtur
ergo sententia ista ab auctoritate parum quidem,
oppositæ comparatione, firmari. Pro qua tamen
addi potest id, quod habet P. Suarez Tomo 1. de<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Religione Tract. 3. Lib. 4. Disput. vltima Cap. 61.
n. 11. vbi inquirens an in præsenti casu Concessio
Concilij Tridentini locum habeat, & proposita
ratione dubitandi, sic subdit: Sed verius est non ex-
tendi. Vbi verius idem est quòd verosimilius &
probabilius vt constat: & ita sententiæ oppositæ
videtur probabilitatem agnoscere, licet contrariæ
adhæreat, pro qua & Cardinalium Declarationes
adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>447.</absatz-nummer> Sed licet ita affirmari possit generaliter<marginalia>Difficultas|specialis ob|exceptam à|Pontifice Si-|moniam,|cum eiusdem|discussione.</marginalia>
loquendo, at in terminis quæstionis nostræ, vide-
tur esse peculiaris difficultas, quia Pontifex huius-
modi irregularitatem aut inhabilitatem excipit:
ergo non licet dispensatio circa illam; aliàs nul-
lius momenti talis exceptio fuisset. Circa quam
difficultatem nihil dicitur, cùm tamen non leuis
videatur esse momenti. Dici ergo potest conces-
ssionem Pontificiam esse pro foro externo abso-
lutè loquendo, & in eodem foro dictam excep-
tionem adhibitam, vt nequeat notorius Simonia-
cus dispensari. Quod autem ad secretum forum
spectat relictum esse iuris communis dispositioni.
Quod ex eo comprobari potest: nam concessio<-P>@@

<-P>Pontificia absolutè est fauorabilis: ergo non est
credendum ea voluisse negare Pontificem, quæ
aliàs poterant validè & licitè fieri, saltim proba-
biliter, sine iuris eiusdem contrauentione. Cui<marginalia>Obstantia|quædam.</marginalia>
discursui opponi potest tempore concessionis non
fuisse probabile posse irregularitatem dictam in
foro interno dispensari: ad id enim sufficiens de-
siderabatur auctoritas, quandoquidem ij, qui
pro valida dispensatione citantur, post concessio-
nem dictam sua opera typographiæ beneficio
promulgarunt, omnes inquam num. præced. citati.
Posse enim sententiam aliquando non probabi-
lem ad gradum probabilitatis temporis decursu,
& diligentia Scriptorum ascendere, dogma est
Theologis præsertim nouioribus, grauissimis ta-
men inconcussum. Pro quo & faciunt citatæ
nuper Declarationes Cardinalium, quæ iuxta
communem tunc sensum processerunt. Quod
quidem licet vrgere videatur, non ideo est peni-
tus probabilitas deneganda, quam doctus Præsul
agnoscit, licet nullus ex Scriptoribus inductis in
terminis quæstionis nostræ loquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>448.</absatz-nummer> Et ille quidem motiua pro dispensatione<marginalia>Quæ ad di-|spensandum|debeant|caussæ con-|currere.</marginalia>
adeò efficacia proponit, quibus stantibus negari
nequit quo minùs pars ista vt satis verosimilis de-
beat sustineri. Circa quod P. Henriquez ita phi-
losophatur, vt multò minùs requirere videatur.
Licet enim Cap. 14. Libri citati n. 3. dicat dispen-
sandum cum bene merito, & pro ratione status
indigente, & cui sine scandalo vix liceat deserere
Beneficium, & qui ob paupertatem non habet
commodum recursum ad Papam; non tamen
exigit euidentem necessitatem; immò nec om-
nia illa à se proposita, iuxta suæ sententiæ funda-
mentum. Non enim in ea tantùm potestate fun-
datur, quæ Episcopis competit in raris quibusdam
euentibus, iuxta quod à P. Thoma Sancio vide-
tur impugnatus, sed in facultate amplissima à
Concilio Tridentino attributa, vt videri potest
citato Cap. 56. in Glossa Lit. F. Nam ea, quæ sic
competunt, ad sui executionem non exigunt ma-
gnum illum circumstantiarum apparatum, sed
rationes, iuxta quas possit prudens iudicium ef-
formari. Et ita circa irregularitates alias habetur
satis vsu comprobatum, sicut & circa casus reser-
uatos. Non desinam tamen hîc adijcere, casum
præsentem cum circumstantijs dictis non videri
moraliter possibilem. Nam isti, cui Beneficium<marginalia>Casum non|videri mo-|raliter possi-|bilem.</marginalia>
dimittendi obligatio potest & debet indici, capax
est alterius, vt communis sententia Doctorum
firmat, si ab Episcopo ab excommunicatione re-
seruata absoluatur, vt potest absolui virtute dictæ
concessionis, pro quo P. Thomas Sancius suprà
nu. 40. laudat P. Henriquez sic cum alijs asseren-
tem. Cùm ergo Episcopus paupertati, meritis, &
Ecclesiæ necessitati possit Beneficij alterius lar-
gitione succurrere, omnes illæ pro conseruando
Simoniacè accepto cessant rationes. Neque enim
spatio illo intermedio tanta potest esse necessi-
tas, vt ad reualidationem tituli debeant coar-
ctare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0215.jpg/>
@@1@<SE215>200 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXXIII.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXXIII.</A+2>
<A+1>An Religiosi in Indijs frui possint con-
cessis Episcopis facultatibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>449.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc agit citatus Scriptor Seßione<marginalia>Priuilegium|Pij V. vt|Religiosi pos-|sint quæ|Episcopi.</marginalia>
10. in cuius nu. 5. agnoscit priuile-
gium Pij V. quod asseruari ait in ar-
chiuio Metropolitanæ Limensis Ecclesiæ, vt Re-
ligiosi in Indijs dispensare possint & absoluere in
omnibus ijs, in quibus iure aut consuetudine id
possunt Episcopi. Pro quo & refert Bullam Adria-
ni VII. ad instantiam inuictissimi Regis nostri
Caroli V. quam tamen specialem habere limita-
tionem affirmat, ab eo non expressam. Sed addit
priuilegium prædictum non extendi ad casum<marginalia>Limitatum|à Dom.|Quitensi.</marginalia>
hæresis, licet vt extendi queat, bonum asserat esse
argumentum, sed non conuincens, quia iuxta P.
Henriquez Lib. 3. de P&#x0153;nitentia Cap. 14. casus, qui
per specialem commissionem committuntur Epi-
scopis ad dispensandum, absoluendum &c. non
dicuntur Episcopales, vt debeant censeri commu-
nes, quia Episcoporum attenditur industria & au-
ctoritas. Pro quo in Glossa lit. P. citat Emma-
nuelem Rodericum in Expositione Bullæ §. 9. nu.
135. in fine. Citat etiam P. Quintanadueñas Tract.
9. Singul. Cap. n. 5. (corrige Singul. 1. n. 6.) Id quod
in omnibus etiam casibus procedere asserit, in
quibus Episcopus dispensat ratione necessitatis:
pro quo citat D. Philippum Diaz Decanum
Guatimalensem Consil. 44. n. 36. citantem Ludo-
uicum Lopez. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>450.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod ad hæresim attinet,<marginalia>Assertio 1.|negans in|absolutione|ab hæresi.</marginalia>
omnino tenendum est non posse Religiosos vir-
tute dicti priuilegij ab illa absoluere, nisi Indos, &
alios, qui Neophytorum nomine veniunt, de qui-
bus inferiùs, generaliter & pro omni loco ac tem-
pore loquendo. Probatur, quia circa hoc sunt
specialissimæ prohibitiones; de quibus in The-
sauro Tomo 2. Tit. 12. nu. 301. & seqq. An autem
absoluere possint ab irregularitate propter illam
contracta, dicemus Assertione 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>451.</absatz-nummer> Dico Secundò. Satis verosimiliter dici<marginalia>2. in alijs|concedens.</marginalia>
potest virtute dicti priuilegij posse Religiosos id,
quod illius tenor præsefert, tam in absolutioni-<marginalia>Vide Part. 3.|Sect. 12.</marginalia>
bus, quàm in dispensationibus. Id probari potest
Primò ex eo quòd dictus Præsul circa hæresim
protulit, vt vidimus nu. 449. cùm enim pro parte
affirmatiua arguat ex eo quòd hæresis sit iam ca-
sus Episcopalis, & tales in Bulla citata concedi,
ita subdit: Buen argumento, pero no conuence en esta<marginalia>D. Quiten.|vt faueat.</marginalia>
ocasion. Quamuis ergo non conuincat in hæresi,
respectu aliorum negari nequit quo minùs bo-
num argumentum sit, licet non conuincat: hoc
enim habent omnes rationes probabiles, quòd sci-
licet bona sint argumenta, sed non penitus con-
uincant, aliàs essent euidentes, quæ solæ omnem
valent conuincere intellectum. Deinde ita tenet
doctus Mag. Alfonsus à Veracruce, quem addu-
cit P. Ioannes Baptista in Animaduersiones pro Con-
fessarijs Indorum fol. vltimo pariter cum eo sentiens.<marginalia>Ratio pro eo|efficax.</marginalia>
Prætereà, si aliqua ratio esset cur tenor præfati
priuilegij non deberet vt sonat recipi, illa profe-
ctò quæ adducitur ex P. Henriquez, ex industria
& auctoritate requisitis desumpta: Atqui illa non<-P>@@

<-P>vrget: ergo nihil est quod obstet. Maior admit-
titur, & Minor ostenditur. Rogo enim an in prę-
dicto priuilegio aliquid speciale concedatur Re-
ligiosis, quod de iure Episcopis competat, sitque
illis commissum? Id quidem negare est sanè à
ratione alienum, sic enim priuilegium esset vm-
bratile, quòd cùm multa præseferat, nihil reuera
contineat eorum, quæ verba apertè designant.
Stet ergo concedi aliquid: ex quo fit iam Reli-
giosorum industriæ & auctoritati confidi sicut &
Episcopi. Ast nihil determinatum assignari po-
test, quod concessum sit, alijs denegatis, cùm con-
cessio generaliter procedat: ergo dicendum est
ad omnia extendi. Neque enim dici potest con-
cedi ea, quæ Episcopis de iure conueniunt, &
censentur casus Episcopales, de quibus P. Henri-
quez nu. 4. & 5. quia casus dicti sunt Religiosis
communes, vnde pro illis specialis illa limitatio
adhibetur ab Auctore præfato. Atqui pro Indijs
aliquid magis speciale concedere intendit Ponti-
fex, vt est compertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>452.</absatz-nummer> Item, sententia est plurium generaliter,<marginalia>Ex sententia|generaliter|id Religiosis|concedente|vrgetur.</marginalia>
& non de Indijs tantùm loquentium, Religiosos
virtute suorum priuilegiorum, ac eorum inter se
communicationem, id in foro interno posse quòd
Episcopis à Concilio conceditur, quos adducit
Diana Parte 11. Tract. 2. Resolut. 26. & Tract. 4.<marginalia>Bruno|Chassaing.</marginalia>
Resolut. 3. ex quibus Bruno Chassaing de priuile-
gijs Regularium Tract. 5. Cap. 4. Proposit. 3. aditione
3. omnium nouissimus id luculentiùs alijs pergit
ostendere, non obstantibus ijs, quæ apud Dianam
legerat citata Resolut. 3. in qua sic concludit: Sed<marginalia>Diana.</marginalia>
his minimè obstantibus, ego nolo esse Auctor huius
opinionis; immò contrariam expressè & absolutè
teneo. Asseueranter itaque Regularibus dico, ne om-
ninò tali priuilegio vtantur: nam opinionem affirma-
tiuam minimè admittendam esse puto. Sic ille; cuius
ego consilium libenter admitto; Sed cùm Con-
silium sit, erunt qui non admittendum censeant,
dum superioris non superuenit iudicium potesta-
tis. Ex eo autem quòd sic docti censeant dam-
nati à nemine, arguere in caussa præsenti possu-
mus, vbi priuilegium expressum habetur, nego-
tium religionis agitur, & nullum in illius vsu in-
conueniens apparet: ergo maius est pro illo fun-
damentum, cùm aliàs deficiant caussæ, propter
quas facultas illa generalis à multis denegatur,
non negaturis profectò in casu nostro, in quo
adeò verosimiles concurrunt rationes ad aliter
iudicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>453.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Regulares virtute dicti<marginalia>3. pro irregu-|laritate ex|hæresi con-|tracta.</marginalia>
priuilegij dispensare possunt in irregularitate ex
occulta hæresi contracta, præmissa absolutione
ab excommunicatione ab eo, qui illam conferre
potest. Sic colligitur ex grauibus Scriptoribus,
quos adducit & sequitur Diana Parte 1. Tract. 15.
Resol. 15. & Parte 11. Tract. 2. Resolut. 25. qui id
tribuunt Episcopis, etiamsi facultas absoluendi
ab hæresi ipsis denegetur: vnde consequens est
pro Religiosis resolutio, pro qua & Diana Resol.
3. citata vers. Sextò, possent. Ratio est quia dis-
pensatio talis non est expresso aliquo canone re-
seruata: neque sequitur reseruari illam, eo ipso
quòd sit hæresis reseruata, quia diuersa vincula
sunt, vnde ex vno ad aliud non fit illatio. Quem-
admodùm, vt vidimus Sect. præced. in inhabili-
tate pro Simonia contracta iuxta receptissimam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0216.jpg/>
@@1@<SE216>De Neophytis, pro quibus extant priuilegia. 201
<duolan 2><-P>sententiam dispensare nequit Episcopus, cùm ta-
men Simoniacus ab excommunicatione possit ab
illo absolui.</P>
<P>  <absatz-nummer>454.</absatz-nummer> Dico Quartò. Ea quæ Episcopis conce-<marginalia>4. de com-|petentibus|Episcopis ra-|tione neces-|sitatis.</marginalia>
duntur ratione necessitatis dici verosimiliter po-
test Religiosis præfati priuilegij virtute compe-
tere. Id probari potest ex eo quòd talia dici pos-
sunt Episcopis iure ordinario conuenire vt pro-
baui in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 463. Facultas
enim talis conuenit ratione Officij, nec pro illa est
specialis commissio, sed est perpetua, sine pecu-
liari ob industriam & auctoritatem facta electio-
ne personæ. Nam reuera ad Pastorale Officium
spectat non solùm in communiter accidentibus
succurrere, sed etiam in vrgentibus necessitati-
bus, immò in his maximè, vt videtur explora-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>455.</absatz-nummer> Dico Quintò. Pro Religiosis Societatis<marginalia>5. pro Reli-|giosis Socie-|tatis doctrina|peculiaris.</marginalia>
ad vsum prædictæ facultatis non videtur peculia-
ris communicatio R. P. Generalis necessaria, quæ
neque conuenienter valet concedi, proptereà
quòd non de re agatur omninò certa, sed sub opi-
nione constituta. Et quia aliqua esse talia possunt,
Prouincialibus Indiarum videntur communicata,
quatenus vsus talis poterit ad statum Christiani-
tatis in Indijs promouendum deseruire. Prouin-
ciales ergo subditis ita conferre præfatam faculta-
tem possunt, vt nouis Sacerdotibus iniungant, si
quid difficile circa absolutionem aut dispensatio-
nem occurrat, doctiores vt consulant, & eo in
negotio peritiores: doctis autem pleniorem attri-
buant potestatem, & quia noui Sacerdotes eua-
dere etiam docti possunt, cùm ad eum peruene-
rint statum, id poterunt quod talibus concedi so-
litum. Videantur dicta citato Tit. 12. nu. 185. &
seqq. vbi de priuilegijs non contentis in Compen-
dio, sed in Bullis recentioribus, pro quibus à RR.
PP. Generalibus instructiones nullæ, nec pecu-
liares concessiones aut limitationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>456.</absatz-nummer> Neque omittendum quod ex Bulla A-<marginalia>Ex Bulla|Adriani VI.|amplius pro|Assertioni-|bus funda-|mentum.</marginalia>
driani VI. ad caussam præsentem satis accidit
opportunum, cuius tenoris partem exhibet cita-
tus Scriptor n. 22. ex quo illud: & quòd præfata
auctoritas extendatur etiam quoad omnes actus Epis-
copales, qui non requirunt Ordinem Episcopalem, do-
nec per Sedem Apostolicam aliud fuerit ordinatum.
Cuius concessionis singularem magnitudinem
ingenuus Præsul agnoscit, addens nu. 23. ita in-
telligendam, vt non excedat concessiones, quæ
ordinariè Legatis fieri consueuerunt, sed metien-
dam cum ijs, quæ raro concedi solent, scilicet ab-
solutio à casibus in Bulla C&#x0153;næ contentis, dispen-
satio in votis castitatis, & impedimentis matri-
monij, atque administratio Sacramentorum. Vbi
quidem sensus est obscurus, an scilicet prædicta
concedenda sint, an neganda. Equidem si nihil
rarum conceditur, nihil magnum, cum ea singu-
laritate, quam talis expositor recognoscit. Quid-
quid de Legatis sit iuxta ordinarium stylum; le-
gatio, de qua agebat Pontifex, erat singularis, &
pro negotio adeò raro, conuersione inquam noui
mundi, vt nihil ita singulare ab Ecclesiæ fuerit
fundatione peruisum. Ergo rara aliqua oportuit
concedi legatis pro foro animæ: & talia illa, quæ
Pontificijs verbis exprimuntur.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXXIV.</A+2>
<A+1>Qui censeantur Neophytorum nomine
ad vsum Priuilegiorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>457.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Itata Seßione 10. n. 7. & seqq. censet<marginalia>Non licere|vsum priui-|legiorum in|infantia|baptizatis,|vnde proba-|ri queat.</marginalia>
qui & suprà non licere vsum priuile-
giorum Neophytis concessorum er-
ga eos, qui ex Christianis sunt orti parentibus, &
in infantia baptizati, vt iam sunt communiter In-
di: cùm aliàs iuxta communem Doctorum sen-
sum decem anni à Baptismi susceptione sufficiant,
vt quis desinat esse Neophytus. Vnde in Conci-
lio Mexicano dispositum inuenitur Indis etiam
naturalibus dicta Beneficia prouidenda (curata in-
quam & Patrimonialia) præmisso priùs examine &<marginalia>Concilium|Mexicanum|vt Indis fa-|ueat.</marginalia>
oppositionè iuxta formam & laudabilem consuetudi-
nem in Episcopatu Palentino hactenus obseruatam.
Id quod generaliter in Indis admittendum ex
Christianis ortis parentibus infallibili ait conclu-
sione deduci, circa Sacerdotium, Beneficia, &
dignitates Ecclesiasticas, ac munera publica quæ-
cumque alia: non enim vult Deus acceptionem
esse personarum. Nihilominus nu. 10. asserit se
magis ad ita sentiendum accommodare, vt ne-
cessaria sit Pontificia declaratio, sicut erga ma-
trimonia obtenta fuit à Gregorio XIV. ad sup-
plicationem PP. Societatis. Addit priuilegia quæ
habentur in ordine ad conuersionem infidelium,
circa prædictos locum non habere, sed ad sum-
mum in remotissimis partibus cum recenter con-
uersis: vbi de dispensatione circa gradus prohibi-
tos specialiter loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>458.</absatz-nummer> Dico Primò. Indi omnes, & transmari-<marginalia>Indos & si-|miles esse|Neophytos|ad dictum|effectum.</marginalia>
narum regionum indigenæ naturales, etiam ab
infantia baptizati, & ex Christianis progenerati
parentibus, ad effectum fruendi priuilegijs pro ip-
sis concessis sunt reputandi Neophyti. Constat
ex dictis à Nobis in Thesauro Tom. 2. Tit. 12. n. 441.
vbi Innocentij X. verba dedimus, ex Breui, cuius
adhuc aliquæ vigent concessiones vsque ad an.
1674. Est autem tenor verborum idem in Bre-
uibus Pauli V. Vrbani VIII. & Clementis IX.
nunc temporis ad gubernaculum Ecclesiæ Seden-<marginalia>Quid in Bre-|uibus Ponti-|ficijs videa-|tur obstare.</marginalia>
tis; vtinam & diu ad magnum Ecclesiæ ipsius
decus & ornamentum. Dico autem videntur in
illis obstare. Primum verba Pontificum ad con-
cessionem tantùm in Breuibus eisdem contentam
referri, ibi: Ad conceßionis huiusmodi effectum esse
& intelligi debere Neophytos. Secundum, conces-
sionem dictam ad matrimonium tantùm videri
directam: post verba enim prædicta, sic habetur:
Dictosque Presbyteros cum huiusmodi vt vel matri-
monio coniungi &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>459.</absatz-nummer> Sed hæc non vrgent. Ad Primum enim<marginalia>Fit illis|satis.</marginalia>
dicimus ex concessione huiusmodi colligi quid sit
circa indulta alia sentiendum. Cùm enim hæc
quasi vniuersalis priuilegiorum complexio sit, &
in ea Pontifices reputandos esse velint eos, circa
quos decernunt, satis ex eo habetur compertum,
quid sit de priuilegijs alijs asserendum. Item, stan-
do rigori litteræ, nihil in Compendio Indico oc-
currit, præter ea, quæ ad matrimonium spectant,
quod non contineatur in dictis Breuibus, vt videri
potest verb. Compositio, verb. Dispensatio §. 2. & 4.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0217.jpg/>
@@1@<SE217>202 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXXIV.
<duolan 2><-P>Ad Secundum intellectus prædictus est prorsus in-
congruus: post varias enim gratias à Pontifici-
bus impartitas ita sequitur: & insuper quia à non-
nullis dubitatum seu hæsitatum fuit an omnes indi-
genæ illarum regionum oriundi & naturales, &
Christianorum indigenarum & baptizatorum filij
&c. Quibus statim conclusio præfata superad-
ditur: Ad conceßionis huiusmodi effectum &c. Non
ergo supra matrimonia tantùm cadere potuit, vt
est compertum. Stet ergo firma & inconcussa
præfata positio.</P>
<P>  <absatz-nummer>460.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod ad Sacerdotium,<marginalia>Circa Sa-|cerdotium|Indorum.</marginalia>
& eidem adnexa attinet, indubitatum est quod
assumitur, iuxta ea, quæ de Æthiopibus dicta
Sect. 20. Si videlicet in Indis ea reperiri contin-
gat, quæ sunt pro Sacro illo statu necessaria: Si-
cut in Sinis & Iaponibus reperta scimus: Vnde
& eorum aliqui ad eum promoti, & Euangelici
facti ministri historia dignissimi. Ex quibus Pater
Didacus Yuki, de quo P. Ioannes Nadasi in An-<marginalia>P. Didacus|Yuki illu-|stris Martyr|Iapon.</marginalia>
no dierum memorabilium Societatis IESV die 8. Fe-
bruarij ita scribit: A puero in Iaponico Societatis Se-
minario educatus post Philosophiam, Theologia mo-
rali triennio eruditus, humaniores disciplinas tradi-
dit quinque annis. Daifusanæ furore proscriptis è
Iaponia Socijs, perstitit ipse dißimulata persona in
patria, magnis pro re Catholica itineribus, magnis
laboribus exantlatis. Viua nascentis Ecclesiæ, ac he-
roicorum illorum temporum imago in illo eluxit &c.
Februario mense (an. 1636.) Ozacæ totius tridui
suspendio pronus capite pependit in foueam, certauit-
que legitimè fortis ad mortem vsque seruata fide,
quam vt alij quoque Christiani seruarent, tam lon-
ginquis itineribus, laboribus, ærumnis effecerat. Sic
ille. At in nostris Peuuigenis & alijs ea non con-
currere manifestis est notum argumentis, de quo
dictum citato Tit. 12. Cap. 13. & quamuis Mexi-
canum Concilium ita illis, vt vidimus, faucat,
non tamen scimus aliquem hucusque vel prima
Tonsura decoratum, quod neque à Dom. Qui-
tensi præstitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>461.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Priuilegia concessa pro<marginalia>Concessio pro|conuersione|fauet omni|bus etiam|iam diu|Christianis.</marginalia>
Indorum conuersione absolutè fauent omnibus,
qui in Bullis Apostolicis Neophytorum veniunt
nomine. Probatur. Quia circa Indos semper ali-
quid agi potest, quo in fide retineantur, & à Gen-
tilicis superstitionibus penitus arceantur: vnde
dici verissimè potest de eorum agi conuersione:
quidquid de quibusdam sit inter Europæos degen-
tibus, in fide, & Christiano stylo satis radicatis
& fundatis, qui non debent proptereà deterioris
esse conditionis in priuilegior&#x0169; fruitione. Quando
autem ratio motiua priuilegij aliquomodo per-
stat, vim etiam suam illud retinet, vt cum mul-
tis ostendi in Thesauro Tomo 2. Tit. 19. num. 68.
Pro quo & ipse Dom. Præsul num. 35. Si quid
autem circa agentes in remotissimis partibus ali-
cubi inueniatur dispositum, verbis priuilegij stan-
dum, aut peculiari Instructioni, iuxta stylum
Societatis.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXXV.</A+2>
<A+1>An ad mixtim progenitos Neophytorum
priuilegia possint extendi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>462.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc Seßione eadem nu. 12. & seqq.<marginalia>Nonextendi|priuilegia|iuxta sensum|quæstionis|ostenditur.</marginalia>
vbi negatiua est resolutio, quidquid
nonnulli aliter censuerint, quia re-
uera tales Mixti Indi non sunt. Id quod & Nos
probauimus in Thesauro Titulo 5. n. 244. & seqq.
Ex quo infert Religiosos Indorum Parochos non
posse talibus in locis suarum Paræciarum degen-
tibus Sacramenta administrare, pro quo adducit
Doct. D. Philippum Ruiz (alibi Diaz) del Cor-
ral Decanum Guatimalensem, de praxi testantem
dum Episcopatus dicti esset Gubernator, vnde &
matrimonia declarata nulla, ob Parochi proprij
defectum, nisi Indus aut Inda ad Paræciam per-
tinerent, quod sufficiens iudicatum. Arguit ex
Pontificia declaratione, quæ iudicata est necessa-
ria, & exhibita à Gregorio XIV. Paulo V. &
Vrbano VIII. vbi & addit auditum à se Inno-
centium X. cuius scribebat tempore, eamdem ad
decem vlteriùs annos prorogasse: in quo notitiæ
manifestatur obscuritas, mirabilis profectò, cùm
materiam attingat dispensationis in exteriori foro
ad eumdem pertinentis, siquidem declaratio &
concessio Innocentij non ad decem tantùm, sed
ad viginti procurrit annos terminata anno proxi-
mè præcedenti 1670. quoad aliqua, & quoad alia
anno 1674. terminanda, vt ostendi in Thesauro
Tomo 2. Tit. 12. Cap. 4. Circa quod Seßione 27. n. 2.
& 28. nu. 5. affirmat cum Mestizia posse dispen-<marginalia>Mestiziam|cum Hispano|posse contra-|here vnde|probetur.</marginalia>
sari in Secundo gradu vt cum Hispano cognato
contrahat, quia licet hic nihil habeat Indici san-
guinis, habet tamen Mestizica, & eo ipso quòd
illa capax dispensationis sit, potest cum quocum-
que contrahere, quia cognatio est relatio & mu-
tuus respectus, & in vno per dispensationem abla-
ta, per necessariam consequentiam, aufertur in
alio. Quod firmari ait ex quinquagenaria praxi
Sanctorum ac sapientium Episcoporum, quæ &
iurisdictionem conferre valet.</P>
<P>  <absatz-nummer>463.</absatz-nummer> Dico Primò. Mixti nequeunt generali-<marginalia>Assertio 1.|extensionem|præfatam|negans cum|quadam li-|mitatione.</marginalia>
ter priuilegijs Indorum perfrui. Probatur ex di-
ctis citato Thesauri loco. Dixi, Generaliter loquen-
do, nam mixti generis plures vtriusque sexus ita
inter Indos degunt, vt nihil neque in vestitu, ne-
que in modo agendi diuersum in illis videatur,
vnde & ab Europæis Indorum more tractantur.
Tales enim, cùm aliàs quasi dimidiati Indi sint, &
quod deficere videtur sanguinis, alijs, de quibus
diximus, concurrentibus exæquetur, æquissi-
mum apparet vt Indorum priuilegijs potiantur.
Vbi applicari potest, quod de Nouitijs Commu-
niter Scriptores affirmant, de quo & Nos citato
Tit. 5. nu. 258. Scilicet eos Religionis priuilegijs
gaudere, licet Religiosi non sint, quia in omni-
bus vt Religiosos se gerunt, vnde cum onus sen-
tiant, æquissimum est pariter sentire fauorem.
Reg. 55. Iur. in 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>464.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod ad matrimonia<marginalia>2. Religiosos|Parochos|posse assistere|matrimonijs|Mixtorum.</marginalia>
attinet, illis possunt assistere Religiosi Indorum
Parochi, si intra Paræciam degant. Sic constat
ex Regia Schedula an. 1585. de qua nos in The-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0218.jpg/>
@@1@<SE218>De Bulla Omnimoda & caußis dispensationis. 203
<duolan 2><-P>sauro Tomo 2. Tit. 17. n. 13. vbi pro ipsis sunt verba
illa ad Indicos Episcopos directa: Administrando
los Sacramentos no solamente à los Indios, sino tam-<marginalia>Regia Sche-|dula.</marginalia>
bien à los Españoles, que se hallaren viuir entre ellos.
A los Indios, por los Indultos Apostolicos sobredichos,
y à los Espanoles por Comision vuestra, para lo qual
se la aueis de dar &c. Si ergo Hispanis, multò id
potius Mixtis, vnde & vsus ita habet. Id quod
concedit D. Antistes ratione necessitatis, quando
scilicet alius Parochus non est; sed non est cur sit
ad eum titulum recurrendum, quandoquidem
Prælati commissionem debent pro talibus tribue-
re, vtpotè Paræcianis. Vnde praxis illa Decani
Guatimalensis non videtur iuxta æquitatem de-
bitam processisse, ex defectu fortè notitiæ circa
præfatam Regiam dispositionem. Et laudanda
prorsus tolerantia Religiosorum illorum, de qui-
bus ibi, qui fortè armis opportunis, quibus caus-
sam suam defenderent, caruerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>465.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de matrimonio di-<marginalia>3 Negans|extensionem|ad Mesti-|xiam cum|Hispano.</marginalia>
citur Mestiziæ cum Hispano, non leuem patitur
difficultatem: neque rationes, quæ adducuntur,
multùm videntur vrgere. Quod enim ad con-
suetudinem quinquagenariam attinet, quæ iuris-
dictionem possit conferre, contra se habet illam
non esse adeò certam, & deinde in ijs, quæ sunt
Principi reseruata, vti est Pontifici impedimen-
torum dispensatio, requiri immemorialem con-
suetudinem, ex Cap. Super quibusdam §. Prætereà
de verbor. significat. pro quo Marcardus multos
adducit & sequitur de Probation. Conclus. 424. nu.
40. Licet etiam communis resolutio sit potesta-
tem dispensandi latè esse interpretandam, pro quo
P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrim. Disput. 2.
nu. 1. vbi quamplures congerit, de quo & Nos
suprà Tit. 12. nu. 462. ex Felino tamen id tempe-
randum esse ait vt extensio fiat ad consecutiua,
etiam separabilia, in quibus sit eadem vel maior
ratio. Quod quidem in casu nostro non accidit,
vbi nec consecutio, nec maioritas, immò neque
identitas rationis, vt est luce clarius. Quod au-
tem de relatione cognationis dicitur, est quidem
verissimum, quia nullus est cognatus sibi ipsi, sed
alterius: debent tamen esse termini habiles, &
quales à Pontificibus designantur, scilicet mixtim
progeniti, quod de Hispanis dici nequit. Sic di-
spensatum à doctis & sanctis Præsulibus non ne-
gamus, Præsule ita testante similium qualitatum,
qui non potuit non de Episcopatu suo sufficien-
tem notitiam habuisse, in quo huius generis co-
pia dicitur esse fecundior. De hoc in quo dego,
nihil habeo, quod testari possim, quia vix tale
quidpiam audiui, sicut neque de alijs. Mihi sem-
per amplificationes huiusmodi displicuerunt, ne-
que me annuente aut celebratum est vnquam
matrimonium, aut celebrabitur in hoc vitæ,
quod superest, spatio, quod nequit esse non bre-
ue, septimum agenti supra septuagesimum an-
num, sed desideranti vt quantum sit illud futu-
rum, ad Dei gloriam, & proximorum vtilitatem
expendatur.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXXVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Bullam Adriani VI. vulgo Om-
nimodam, & caussas dispensatio-
nis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>466.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Essionis citatæ n. 33. clausulam illam<marginalia>Notanda|clausula|Bullæ|Adriani VI.</marginalia>
satis notandam adducit: Concedimus
vt omnimodam auctoritatem nostram in
vtrôque foro habeant, tantam, quantam ipsi, & per
Nos deputati, de fratribus suis (vt dictum est) iudi-
cauerint opportunum & expedientem pro conuersione
dictorum Indorum, & manutentione ac profectu il-
lorum in fide Catholica &c. Circa quam sequenti
num. aliquorum existimationem profert, quibus
visum est concessionem dictam in regnis Peru &<marginalia>Priuilegia|etiam post|Indorum|conuersio-|nem vigere.</marginalia>
Nouæ-Hispaniæ, atque alijs iam ad fidem con-
uersis vim suam amisisse, deficiente illius fine,
conuersione inquam, iuxta receptum de priuile-
giorum finitione doctrinam. Sed n. 35. ex quo
citatus à Nobis num. 461. prudentissimè philoso-
phatur, id ipsum firmans, quod à Nobis est num.
præfato stabilitum, sic enim ille: Fortis quidem
ratio esset ista (Latinum facimus omnibus profu-
turum) Si conuersio Indorum totalis & adæquatus
fuisset finis; sed non ita est: Nam Pontifex illam
conceßit, vt illi fidem reciperent, & post ipsam susce-
ptam eos protegerent, & in recepta continerent:
vtrumque enim duæ relatæ Bullæ (Leonis inquam
X. cuius in alia mentio) Quantam ipsi iudicaue-
rint opportunam & expedientem pro conuersione In-
dorum, & manutentione ac profectu illorum. Itaque
& modò etiam in regnis ac Prouincijs, quæ fidem
susceperunt, poterunt vti suis priuilegijs, cùm conue-
niens visum fuerit, vt perseuerent & proficiant in
lege Christi. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>467.</absatz-nummer> Addit num. 36. vt dispensationes ritè<marginalia>Dispensatio-|num futuras|caussas ra-|tionabiles.</marginalia>
procedant debere caussas concurrere speciales,
quia sine caussa neque ipse licitè dispensat Ponti-
fex, & nonnullas assignat Indis adaptabiles; ex
quibus infertur negotium hoc viri prudentis ar-
bitrio esse remittendum. Casum adducit, qui ex-
tat apud P. Fr. Ioannem Baptistam in Animaduer-
sionibus citatis fol. 141. licet non ita fideliter, ama-
nuensis fortè incuria, referatur. Sic enim ille:
Præsenti anno 1599. dispensatum est cum quodam
Indo Clemente nomine Solucano, vt matrimonium<marginalia>Circa|quamdam|specialem.</marginalia>
duceret, & de facto duxit cum quadam muliere,
quam in Confirmatione tenuerat. Neque alia dispen-
sandi caussa interfuit, quàm quòd illa pauper, hic
verò aliquantulùm esset diues, qui poterat eam ho-
nestè sustentare. Sed aduerto quòd talis dispensatio
non fuit facta per Superiores nostri Ordinis, sed per<marginalia>Fr. Ioannes|Baptista.</marginalia>
alios. Hæc ille. Apud Auctorem nostrum sic:
En Mexico dispensò cierto Prelado Año de 1599. con
vn Indio llamado Clemente Sulicano, el qual se casò
con vna India Ahijada suya de Confirmacion, sinmas
causa que ser ella y el Indio algo ricos, que la podia
sustentar &c. Vbi quidem variatur casus: pau-
pertas enim ratio esse potuit, propter quam licita
& conueniens fuerit dispensatio, iuxta commu-
nem Doctorum sensum, pro quo P. Thomas
Sancius Lib. 8. de Matrim. Disput. 19. n. 18. & præ-
fatam dispensationem non improbat P. Ioannes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0219.jpg/>
@@1@<SE219>204 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXXVII.
<duolan 2><-P>Baptista, licet à Superioribus suæ Religionis non
emanasse testetur, si quis fortè illam velit impro-
bare, immò probare videtur, dum ita scribit:
Quod est maximè notandum propter multos Hispanos,
qui, cùm sint in gradibus ab Ecclesia prohibitis con-
iuncti, & vitam ducant inter huius terræ incolas,
qui pacificè amplexantur Euangelium, ad contra-
hendum dispensationem à Prælatis Ordinum extor-
quere conantur. Cum quibus nullo modo dispensan-
dum est, nisi in ordine ad bonum Indorum directè
vel indirectè. Cùm Indis verò non ita difficilè dispen-
satur, nam præsenti anno 1599. dispensatum est
cum quodam Indo Clemente &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>468.</absatz-nummer> Verum quidem est ad dispensationem<marginalia>Quid circa|cognationem|spiritualem.</marginalia>
in cognatione spirituali plus aliquid videri neces-
sarium, quia spiritualis est, & à nobiliori orta
principio, vnde & cum maiori difficultate solet
ab Apostolica Sede concedi, de quo dictum in
Thesauro Tomo 1. Tit. 12. n. 384. & 385. Sed nihi-
lominùs iuxta ibidem dicta tenendum dispensa-
tionem huiusmodi esse posse & validam & lici-
tam, pro qua & possunt conuenientes occurrere
rationes, & in Indis minùs multò est exigendum,
iudicio viri prudentis regulandum. Vbi dignum
obseruatione succurrit in dispensatione cogna-
tionis ortæ ex Confirmatione, minus quàm in
ea, quæ ex Baptismo oritur, requirendum: minus
enim nota est, nec ita nata parere offensionem,
vnde & facilius solet ab Ecclesia concedi. Et ita
in facultatibus Episcopis Indiarum concedi soli-
tis nona sic habet: Dispensandi in impedimento co-
gnationis spiritualis, præterquàm inter leuantem &
leuatum. Vbi circa Confirmationem nihil reser-
uatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa dispensationem in homicidio, &
alijs virtute quorumdam Indicorum
Priuilegiorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>469.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E his Seßione 11. & seqq. in quarum<marginalia>Priuilegium|speciale|Iulij Tertij.</marginalia>
prima ait doctus Antistes à Iulio
Tertio an. 1555. concessum fuisse
priuilegium Religiosis Nouæ-Hispaniæ vt pos-
sent dispensare in irregularitate contracta etiam
ex homicidio voluntario, & absoluere ab omni-
bus casibus, à quibus possunt Episcopi. Et quòd
Prouinciales cum Definitorio possent assignare
duos aut tres in quolibet Conuentu P&#x0153;nitentia-
rios, qui absoluere valeant ab omnibus casibus
reseruatis Di&#x0153;cesanis (sic corrige, vbi Diaconos)
Cuius priuilegij mentionem facit Fr. Ioannes
Baptista in Animaduersionibus citatis fol. 364. &
asseruari ait originale Mexici in Conuentu S.
Francisci. Et difficultatem mouet an sit commu-
ne Peruuianis, & alijs Indiarum incolis, quæ au-
getur ob declarationem Leonis X. ex qua habe-
tur non communicari priuilegia localia aut per-
sonalia, sed quæ vniuersæ alicui sunt Religioni
concessa, vt aduertunt Collector priuilegiorum,
Miranda, & Gregorius (corrige Hieronymus)
Rodriguez. Nihilominus adducit resolutionem
Mirandæ, qui Tomo 2. q. 47. arti. 7. præmissa De-
claratione dicta, ea non obstante affirmat quòd in<-P>@@

<-P>communicatione priuilegiorum veniunt intelli-
genda ea, quæ speciali alicui loco seu Conuentui
sunt concessa, & his positis nihil addit, vnde vi-
detur Mirandæ sententiam amplecti, aut aliquid
resolutioni deficere.</P>
<P>  <absatz-nummer>470.</absatz-nummer> De præfato priuilegio dictum à nobis in<marginalia>Quid circa|illud sen-|tiendum.</marginalia>
Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 295. & seqq. Vbi obie-
cimus fuisse viuæ vocis Oraculum, quod tamen
à nostro non est Auctore obseruatum, qui Seßione
10. n. 31. & 32. talia esse reuocata determinat,
etiamsi generali priuilegiorum confirmatione
videantur roborata, vt aliqui voluerunt, de quo
& Nos citato Tit. 12. nu. 219. Quomodo autem
reuocatio talis aliunde suppleri possit loco priùs
citato vidimus: licet quod ad homicidium volun-
tarium spectat, stare reuocatio videatur, nisi dica-
mus homicidium voluntarium posse intelligi,
quod voluntate quidem criminosa est commis-
sum, sed non cum illis circumstantijs, quæ si con-
currant, dispensatio circa illud Episcopis denega-
tur, nomine homicidij voluntarij, iusidiosi scilicet
aut meditati: Seßione 24. Cap. 6. de Reformat. Sic
enim Pius V. in priuilegio, de quo Sect. 32. con-
cedit facultatem dispensandi in irregularitate con-
tracta propter homicidium voluntarium extra
bellum factum, supponens posse illud esse tale
etiamsi per insidias non sit, aut præmeditatum,
sed criminosa quacumque patratum voluntate.
Agit etiam Seßione 13. de priuilegio PP. Prædi-<marginalia>Aliud PP.|Prædicato-|rum.</marginalia>
catoribus concesso à Pio V. die 1. Octobris an.
1571. in quo tamen Pontifex excipit illegitimè
natos, & voluntarios homicidas. Vbi homicidium
fauorabiliter potest intelligi de insidioso & me-
ditatè commisso, iuxta multorum expositionem,
vt aliud non ita perpetratum, non debeat excep-
tum reputari, de quo & citatus Præsul Seßione
14. communem circa illud sententiam amplexus.
& Nos Parte 1. n. 348. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>471.</absatz-nummer> Agit itidem Sessione 12. de bigamia, &<marginalia>Quo biga-|mia potest|dispensari.</marginalia>
quia excepta non inuenitur in dicto priuilegio
PP. Prædicatorum, cum alijs, quos refert, dispen-
sabilem arbitratur à PP. Prouincialibus in Festis
suorum sanctorum specialiter designatis. Simo-
niam autem negat posse dispensari, quia non est
irregularitas, sed inhabilitas. Vnde P. Suarez<marginalia>Sed non Si-|monia.</marginalia>
Tomo 1. de Religione Lib. 4. Cap. 61. nu. 11. in fine
Declarationes Cardinalium adducit, vt neque
Episcopi possint in illa dispensare in vim faculta-
tis à Concilio Tridentino eisdem attributæ: &
materiam eamdem prosecutus Sessione 13. in eo
perstat; licet cum P. Auila censeat posse dispen-
sari irregularitatem, quæ ex prauo vsu Ordinum
resultat in Simoniaco, quod & Episcopi & Cru-
ciatæ possunt Commissarij. Circa infamiam verò
notorij Simoniaci, ex qua sua etiam irregularitas
emergit, probabile censet posse dispensari, sed
probabilius non posse, quia semper infamia cri-<marginalia>Quid de ir-|regularitate|ex infamia,|propterillam.</marginalia>
minis turpissimi perseuerat, vnde & irregularitas.
Adducta autem sententia Nauarri in Manuali
Cap. 25. n. 73. & 77. & Dianæ Parte 4. Tract. 2.
Resolut. 103. asserentium infamiam emendatione
vitæ purgari, & ita cessare irregularitatem, rem
indecisam relinquit, immò & mutilam. Modus
enim ille dicendi Y aunque dixo Nauarro &c. Ali-
quid addendum indicat, quod tamen desideratur.
Nisi dicamus illud Y perperam additum, cùm de-
beret dici: Aunque dixo Nauarro. Et concludit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0220.jpg/>
@@1@<SE220>Circa varia priuilegia pro dispensationibus. 205
<duolan 2><-P>quantumuis irregularitas vitæ emendatione pur-
getur ex Simoniæ infamia contracta, non tamen
esse in sic emendato ius aliquod ad Beneficium,
quia remanet irregularitas ex Simonia contracta
à solo dispensanda Pontifice, & ita tenetur Be-
neficium dimittere, & pariter fructus perceptos.
Seßione 15. asserit irregularitatem ex defectu le-
nitatis non esse dispensabilem virtute priuilegij
Pij V. generalis pro Indijs, sicut neque ab Epis-
copis, quia non est ex delicto, & ita neque à
Commissario Cruciatæ, vt tenent Trullench,
alijque ab ipso allegati. Sed P. Auilam sentire
contrarium, quia non excipitur, & ita pro vtrô-
que foro est illius facultas. Quod fundamentum
non vrgere asserit, quia Commissario tantùm
conceduntur quæ ex delicto proueniunt cum no-
toria exceptione. Concedit tamen virtute priui-
legij PP. Prædicatorum posse dispensari, quia in
eo non est concessio ad contractas ex delicto co-
arctata, vnde & ad bigamiam extenditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>472.</absatz-nummer> Circa quæ in eo quòd Auctor inhabili-<marginalia>Auctoris de|quo supra|variatio|circa Simo-|niacam in-|habilitatem.</marginalia>
tatem ex Simonia prouenientem negat esse irre-
gularitatem, sibi videtur esse contrarius. Vt enim
ex ipso constat Sessione 2. n. 1. ex Simonia iuxta
mentem Pontificis irregularitas contrahitur, sic
enim ibi loquens de Bulla Pij V. ad dispensan-
dum in irregularitatibus: Fuera de homicidio vo-
luntario extra bellum commisso, y de la irregularidad
que viene por Simonia. Quod & tenet P. Thomas
Sancius Lib. 2. Consil. Cap. 3. Dub. 120. num. 4.
& alij. Et hoc quidem quoad nomen: quod ad
rem autem attinet dictum Sect. 32. circa priuile-
gium modò memoratum Pij V. & facultatem à
Concilio Tridentino concessam Episcopis, quate-
nus & potest Religiosis esse communis. Alia au-<marginalia>Beneficium|& fructus vt|restituenda.</marginalia>
tem adducta probabilia sunt: circa id autem quod
de dimittendo Beneficio cum fructibus profer-
tur, videnda quæ diximus Tomo præcedenti Parte
3. n. 215. & seqq. Et addendum, si talis Simonia-
cus obligationibus Beneficij satisfecit, posse reti-
nere iustam laboris compensationem. Sic P. Hen-
riquez Lib. 13. de Excommunicat. Cap. 3. num. 3. &
Cap. 14. n. 3. in fine. Et P. Thomas Sancius suprà
Dub. 15. n. 10. & alij, quos adducunt. Quòd si
fructus omnes erant competens ministeriorum
merces, omnes poterunt retineri. Item, si obti-
neat reualidationem tituli, poterit integrè fructus
retinere, quia poterat eos restituere legitimo pos-
sessori: ipse autem est primus & legitimus pos-
sessor post reualidationem. Sic citati. Prior locis
adductis. Et alter Dub. 19. n. 11. Quòd si pauper
sit, idem dicendum, retinere inquam posse, quod
sibi & suis necessarium esse iudicabit. Sic ijdem
Auctores: ille citato Libro Cap. 13. n. 4. hic dubio
eodem n. 14. cum allegatis ab ipsis.</P>
<P>  <absatz-nummer>473.</absatz-nummer> Vbi & addendum quod idem P. Thomas<marginalia>Valde no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
Sancius tradit Dub. 123. n. 2. quòd si habens Be-
neficium Curatum absoluatur ab excommuni-
catione, & irregularitate, quam contraxit cele-
brando, vel ministrando Sacramenta, potest, si res
sit occulta, & statim mittat pro dispensatione, re-
manere in eadem administratione Beneficij per
illud breue tempus, dum venit dispensatio, quia
cùm defectus tituli sit occultus, habet veram iu-
risdictionem, & verè administat Sacramenta.
Breue autem tempus videtur censendum, etiamsi
à Romana Sede sit expectanda dispensatio,<-P>@@

<-P>quandoquidem hi Doctores ab ea sola posse ob-
tineri illam arbitrentur. Iuxta quæ si distantia sit
magna, neque opportunitas statim mittendi sup-
petat, eôdem modo philosophandum videtur.
Neque graue apparet inconueniens in admini-
stratione, ex eo quòd substantialis aliquis defe-
ctus possit obrepere. Quod quidem valde notan-
dum, quia in casibus peculiaris vrgentiæ poterit
deseruire. Et P. Thomas aliquos pro huiusmodi
positione doctos Iuniores, sed innominatos ad-
ducit: reliqua sunt consequentia, quæ & pro In-
dijs esse poterunt opportuna, quando iuxta vero-
similes sententias poterit intra ipsas pro obtinen-
da absolutione ad alios præter Pontificem, com-
modus haberi recursus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVIII.</A+2>
<A+1>Circa duo Priuilegia alia, & de viuæ
vocis Oraculis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>474.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Essione 19. adducitur priuilegium<marginalia>Priuilegium|Limano Ar-|chiepiscopo|concessum.</marginalia>
concessum Limanis Archiepiscopis à
Gregorio XIII. die 15. Aprilis an.
1583. cuius meminit Dom. Felicianus à Vega
in Relection. Canon. pag. 194. n. 154. dicens iuxta
illud praxim aliquoties viguisse, absoluendi scili-
cet in vtrôque foro ab omnibus delictis, excessi-
bus & peccatis Sedi Apostolicæ reseruatis, etiam
in Bulla C&#x0153;næ contentis, ratione laborum, sump-
tuum, itinerum, & periculorum in longis adeò
nauigationibus. Item & insigne aliud concessum
à Paulo Tertio (corrige IV. an. 1558. die 28.
Nouemb. intimatam) Hospitali Diuæ Annæ eius-<marginalia>Aliud Ho-|spitali S.|Annæ.</marginalia>
dem Ciuitatis, simul cum Iubileo, virtute cuius
potest Confessarius commutare vota præter illa,
quæ excipi solent, & dispensare in omnibus irre-
gularitatibus sine restrictione aliqua, in foro ta-
men interno. Cui cùm obijciat reuocationem,<marginalia>Quomodo|illi non obstet|reuocatio O-|raculorum.</marginalia>
eo quod viuæ vocis Oraculum fuerit, eo non ob-
stante affirmat doctus Antistes tamquàm proba-
bile non esse reuocatum, quia reuocatio non est
parti iudicialiter intimata, quod est ad reuocatio-
nem priuilegij necessarium, vt tradit P. Thomas
Sancius Lib. 3. de Matrim. Disput. 30. num. 13. &
P. Azor Tomo 1. Lib. 3. Cap. 22. Quæs. 7. vbi ait
quòd si priuilegium factum fuerit Parochiæ, satis sit
vt promulgatio promulgetur in Parochia. Et dum
hoc non fit, probabile est vsum priuilegij li-
cere.</P>
<P>  <absatz-nummer>475.</absatz-nummer> Sic ille sentit, in quibus quod ad priuile-<marginalia>Quid circa|prius in casu|hæresis.</marginalia>
gium Limano Archiepiscopo id addendum quod
ad hæresim spectat. Licet enim absolutè lo-
quendo probabile sit, facultate pro casibus C&#x0153;næ
concessa, venire hæresim; stantibus tamen Pon-
tificijs declarationibus videtur excipienda. Et
quamuis probabile etiam sit posse Episcopos
quando est occulta, foro in eodem absoluere,
iuxta facultatem à Concilio Tridentino eisdem
attributam, id quidem proptereà accidit, quia
ipsis ratione Officij competit omnibus & singulis:
at facultas prædicta merum priuilegium est, quod
etiam alijs non Episcopis plerumque conceditur;
vnde more aliorum debet se gerere sic priuilegia-
tus. Et quidem cùm priuilegium dictum pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0221.jpg/>
@@1@<SE221>206 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XXXVIII.
<duolan 2><-P>vtrôque foro sit, fiet ex eo etiam in foro externo
posse hæreticum absolui, quod constat dici non
posse, vbi est S. Inquisitionis Tribunal. Pro in-
terno autem necessarium non est, iuxta dicta:
ergo non est opus circa hoc anxiè contendisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>476.</absatz-nummer> Illud discussione dignum, an si D. Ar-<marginalia>An com-|mitti alteri|absolutio|possit.</marginalia>
chiepiscopus sibi persuadeat ratione facultatis à
Concilio impartitæ se non posse ab hæresi absol-
uere, ob multiplicem prohibitionem, & nihilo-
minùs dictum priuilegium posse locum habere,
committere valeat alteri absolutionem, sicut pos-
set iuxta facultatem à Concilio concessam, si non
esset reuocata? & ratio difficultatis est non leuis,
quia potestas dicta est delegata, & ea quæ sic pro
absolutione committitur, non potest alteri dele-
gari, vnde Confessarius huiusmodi priuilegio
gaudens nequit committere alteri eam, quam ipse
habet potestatem, vt est receptissimus Doctorum
sensus. Nihilominùs verosimile apparet opposi-
tum, quia eadem ratio, quæ Concilium mouit vt
Episcopis facultatem absoluendi cum ampliatio-
ne dicta concederet, in casu præsenti præualet,
non posse scilicet illos semper ad hæc per se ipsos
attendere, & fidelium ad ipsos accessum futurum
difficilem: quod tamen nequit Confessarijs pri-
uilegiatis conuenienter applicari, vnde diuersa est
ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>477.</absatz-nummer> Facultatis alterius Ecclesiæ & Hospitali<marginalia>Circa priui-|legium Ho-|spitalis D.|Annæ am-|pla explicata|facultas.</marginalia>
D. Annæ concessæ mentio etiam à Nobis inducta
in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 224. in fine. vbi eius
singularis ex cellentia commendata, cùm an maius
aliquid in toto Orbe Christiano sit penitus nes-
ciamus. Neque id proptereà sic prolatum, quòd
circa casus reseruatos maius non occurrat aliud,
quandoquidem in eo casus Bullæ C&#x0153;næ inue-
niuntur excepti, sed in ordine ad irregularitates,
nulla siquidem excepta in eo, vnde circa biga-
miam & homicidium specialiùs exortæ quæstio-
nes. Et variæ circa illas virorum doctorum sen-
tentiæ: quidam enim negant, ex regula Iuris no-
tissima, quòd in generali concessione non veniunt
ea, quæ quis non esset in specie verosimiliter con-
cessurus, & tales sunt irregularitates prædictæ.
Concedunt alij ob dicta citato Tomo Thesauri Tit.
19. n. 77. & 78. gratis enim videtur dici non con-
cessurum Pontificem, quod scimus ab ipso fuisse
quandôque concessum. Et specialiter cùm de
Indijs agitur: sic enim & circa homicidium &
circa bigamiam concessa facultas in ijs, quæ In-
diarum Episcopis cum limitatione temporis con-
ceduntur. Et n. 469. vidimus priuilegium Iulij
Tertij circa eadem Religiosis Nouæ-Hispaniæ
concessum.</P>
<P>  <absatz-nummer>478.</absatz-nummer> Videtur quidem circa homicidium sem-<marginalia>Circa homi-|cidium quæ|tenenda mo-|deratio.</marginalia>
per moderatio illa tenenda quam Pontifices ad-
hibent in præfatis facultatibus, sic enim num. 2.
Si tamen quoad homicidium voluntarium ex huius-
modi. dispensatione scandalum non oriatur. Semper
autem scandalum orietur, quando homicidium
fuerit insidiosum, & cum circumstantijs illis, de
quibus dictum num. 470. vnde circa hoc non est
verosimile facultatem attributam. Quamquàm
id videatur cessare ex eo quòd potestas dicta sit
tantùm pro foro conscientiæ; sic enim scanda-
lum esse nequit, cùm supponatur delictum fuisse
occultum. Nihilominùs id stare potest, quia ho-
micidium esse potest & insidiosum & occultum,<-P>@@

<-P>eo quòd in iudicio non potuerit probari, licet
aliqui illud norint, & sit homicida diffamatus;
tunc enim ex dispensatione scandalum orietur,
quod in homicidio alterius generis non erit, quo
non solent homines infamari; immò aliquando
honorari potiùs, quia per illud cum ostentatione
animositatis honori consultum, non quidem di-
uinis, sed mundi legibus obsequendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>479.</absatz-nummer> Quod autem ad concessionis firmitatem<marginalia>Firmitas|concessionis,|non ex defe-|ctu notifca-|tionis, eo|quòd Ora-|culum.</marginalia>
spectat, id quod dicitur de notificationis defectu
non videtur admittendum: quia licet notificatio
necessaria sit in reuocatione eorum, quæ sunt in
particulari concessa, non verò in ea, quæ genera-
lis est, & quæ concessa sunt omnibus & singulis
comprehendit, in quibus eadem est ratio. Hoc
enim fieri posse à Pontifice, (sicut & ab alijs su-
periorem potestatem habentibus) indubitatum
est. Sic autem fieri quando generalem reuoca-
tionem statuunt, nequit etiam dubitari, cùm eo-
rum verba sic indicant, & negotium esset diffi-
cillimum, notificationes ita multiplicari, vt om-
nibus priuilegiatis iudicialiter innotesceret reuo-
catio. Et in casu præsenti res videtur compertissi-
ma ex tenore verborum. Sic enim Gregorius:
Nec in posterùm cuiquam suffragari posse, vel debere,
nec aliquem de ijs de ceterò vllo modo posse vti, etiam-
si expressa & specifica mentio, etiam de verbo ad ver-
bum de his facienda esset, decernimus & declaramus.
Vrbanus autem post similia & vrgentiora, ita
subdit: Volumus autem quòd eædem præsentes litte-
ræ, siue earum exemplar, ad valuas Basilicarum præ-
dictarum, & in area Campi Floræ huiusmodi simili-
ter affixæ omnes, quos concernunt, perinde arctent
ac afficiant, ac si vnicuique personaliter intimatæ
fuissent. Sic illi: quibus nihil dici potuit diluci-
dius.</P>
<P>  <absatz-nummer>480.</absatz-nummer> Commodior videtur expositio, si dica-<marginalia>Sed ratione|Iubilei, quia|Indulgentiæ|nō reuocatæ.</marginalia>
mus concessionem dictam non esse reuocatam,
quia per Iubileum, seu Indulgentiam plenariam
habetur: talia enim non reuocari, vt pium &
probabile proponit P. Quintanadueñas Tomo 2.
Tract. 5. Singul. 2. n. 9. cum Iuniparo Disput. 5.
Quæst. 3. Cap. 1. qui specialiter de Religionibus
loquuntur. Est autem eorum ratio alijs commu-
nis, quòd scilicet gratiæ nomine, de qua in præ-
fatis Bullis, non veniunt Indulgentiæ, quod qui-
dem ex Bullæ Cruciatæ potest tenore probari, in
qua Indulgentiæ, gratiæ, & facultates vt diuersæ
proponuntur, de quo à Nobis dictum in Thesauro
Tomo 1. Tit. n. 280. & 307. Licet autem dispen-
sationes dictæ non sint Indulgentiæ, veniunt ta-
men vt quid accessorium ipsis, & ita ad genus il-
lud concessionis spectant, circa quod reuocatio
non procedit. Habet insuper priuilegium dictum<marginalia>Item ex clau-|sulis pro fir-|mitate in|fauorem|fidei.</marginalia>
speciales pro perpetuitate clausulas, vt neq; Con-
stitutionibus ex certa scientia & motu proprio
emanatis debeat intelligi reuocatum. Et licet
Bullæ prædictæ reuocatoriæ omnes huiusmodi
derogatorias robore penitus declaret destitutas:
quia tamen hæc in fauorem fidei militat, & In-
dorum conuersionis, quam Pontifices enixè desi-
derant, non videtur generalibus illis clausulis
comprehensa, in quibus de hoc mentio nulla.</P><marginalia>Auctores in|contrarium|adductos non|aduersari.|P. Thomas|Sancius.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>481.</absatz-nummer> Non est autem omittendum id quod ad
firmandum doctrinam de reuocatione spectat,
Auctores scilicet adductos minimè contrarium
docuisse. Nam P. Thomas Sancius de Vicario<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0222.jpg/>
@@1@<SE222>Circa iura Parochialia, & Religiosorum circa id querelas. 207
<duolan 2><-P>Episcopi loquitur, qui non censetur reuocatus
donec ipsi intimetur reuocatio, quod tamen multi
negant. Vnde casus est diuersus, vbi de supremo
agitur Principe, qui non est Iuris regulis alligatus
pro inferioribus alijs stabilitis. P. Azor citato<marginalia>P. Azor.</marginalia>
Tomo, non Libro, sed 5. ita scribit: Respondeo, ex
communi sententia priuilegium personæ, si reuocetur<marginalia>Quæ inti-|matio reuo-|cationis ne-|cessaria.</marginalia>
à Principe, tunc finiri, cùm peruenit ad notitiam
priuilegiarij. Sotus lib. 1. de Iust. q. 1. arti. 4. Medina
1. 2. q. 90. arti. 4. pon. conclus. 5. Quare si priuilegia-
rius antequàm nouerit abrogatum esse priuilegium,
eo fuerit vsus, nec peccat, nec debet factum rescin-
dere, & adducto exemplo potentis eligere Confessa-
rium, sic prosequitur: Hoc tamen intelligitur, si
Princeps priuilegium velit esse abrogatum statim ab
eo tempore, quo ipse reuocat, vel à certo tempore elap-
so, vel ab eo die, quo reuocatio priuilegiorum fuerit
publicè promulgata. Sic ille. Et hic est casus præ-
sentis quæstionis, cui non obstat id, quod de Pa-
rochia addit sic dicens: Porrò si priuilegium sit con-
cessum vniuersitati, Collegio, vel cuilibet alteri Com-
munitati, satis est, si ipsa Communitas certior fiat de
reuocatione priuilegij, non est necessè vt singuli fiant
certiores. Si priuilegium datum fuerit Prouinciæ,
Ciuitati, Parochiæ, vel alteri loco, satis est si reuo-
catio promulgetur in Prouincia, Ciuitate, Parochia,
vel in loco. Hæc ille; quæ quidem verissima, sed
extra præsentem casum, vbi non de speciali reuo-
catione agitur, sed de generali, in qua prior huius
scriptoris resolutio proculdubio tenenda, cùm de
Pontificis constet voluntate. Neque Parochiæ
nomen Ecclesiam designat, sed Communitatem
Parocho alicui subiectam, aut etiam pluri-
bus.</P>
<P>  <absatz-nummer>482.</absatz-nummer> Et iuxta prædicta accipiendum est, quod<marginalia>Petrus|Marchant.|vt accipien-|dus circa in-|timationem.</marginalia>
habet Petrus Marchantius in Tribunali Sacramen-
tali Tract. 1. Titulo 8. in fine. vbi ita scribit: Dixi
(vtpotè quia eis obligatoriè intimata non est)
non enim quæuis notitia legis, vel promulgationis le-
gis, quemlibet obligat, sed debet obligatoriè intimari,
nimirùm per eos, ad quos regimen populi, Di&#x0153;cesis,
siue Congregationis spectat, & quibus credere & ac-
quiescere obligor. Quod dicendum fuit propter ali-
quos, qui cùm particulari notitia aliquid audiunt
Romæ promulgatum, statim obligationem procla-
mant, non expectantes vt ordinatè lex per Nuntios
Apostolicos, vel Episcopos intimetur. Et hæc omnia
apertißimè declarari possunt ex ijs, quæ Auctores tra-
dunt de ignorantia inuincibili & probabili à peccato
excusante, quam diximus etiam inueniri posse in
lege diuina positiua, immò & in nonullis ex lege na-
turali tantùm deductis. Et hoc modo iustè & ratio-
nabiliter concordari possunt variæ opiniones de le-
gum sufficienti promulgatione & obligatione. Aliud
enim est legem esse sufficienter promulgatam, &
vim obligandi habere; aliud est illam has vel illas
personas, immò & Communitates de facto obligare.
Sic ille: intelligendus sanè quando in ipsa lege
terminus obligationis non assignatur, tunc enim
alia non est opus intimatio, vt in præsenti
casu.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXXIX.</A+2>
<A+1>Circa iura funeralia, vbi de Parochis,
& Religiosis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>483.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E his doctus Præsul Seßione 29. vbi<marginalia>Decreta Pon-|tificum à|Religiosis|aduersus|Parochos|impetrata.</marginalia>
Pauli V. Decretum inducit ad in-
stantiam R. P. Commissarij D. Fran-
cisci, vt Parochi ampliora iura non exigant pro
ijs, qui in eorum Ecclesijs sepeliuntur, in quo &
alia continentur. Et aliud Clementis VIII. idem
in parte complectens. Et recentius Vrbani VIII.
iuxta quæ contendere Religiosos asserit consue-
tudinem abolere Quitensi in Episcopatu vigen-
tem, vt cùm aliquis in eorum Ecclesijs sepelitur,
idem in Parochia fiat Officium, quod fit in Con-
uentu, stipendio leuato iuxta Missæ & vigiliæ
qualitatem: cùm tamen ipsi eleemosynam decu-
plo maiorem accipiant, quàm sint stipendia Pa-
rochis contributa. Et absolutè statuit Breuium<marginalia>Quid de illis|D. Quiten.|sentiat, &|Parochorum|consilium.</marginalia>
dictorum posse ab Episcopo executionem suspen-
di ob subreptionem & obreptionem, eo quod
preces non fuerint veritate nixæ, iuxta notoriam
Iuris dispositionem, & receptissimam scribentium
doctrinam. Nihilominùs ait à Parochis non esse
contrauentum, sed admissum Breue Vrbani, quia
sibi magis expediens iudicarunt: sic enim iura
sibi assignata certiora reddita, medietate eorum,
quam remittere solebant vlteriùs sine remissione
suscepta, dimissisque septem Octoregalibus, qui
statutæ iurium taxæ fuerant adiecti, cùm funera
ad Religiosos pertinerent. Et ita quidem Syno-
dali fuerat constitutione decretum, quam defen-
dit, tum ob Auctorum eximiam probitatem &
sapientiam; tum etiam quia Parochis debita est
congrua sustentatio, & ex sepultura extra Paræ-
cialem Ecclesiam electa non leuia detrimenta
patiuntur, oblationum, anniuersariorum, & alio-
rum, quæ solent funus, in Ecclesia ad illud præ-
electa comitari. Cùm tamen Religiosi Con-
uentus habeant diuites & opulentos, vti magna &
pulchra ædificia ostendunt, quæ ex superfluo in-
gentium prædiorum, & pinguium ac multipli-
cium Capellaniarum, quotidie videntur extrue-
re; quæ licet ad diuinum dirigantur cultum, id
tamen accidit post valde honestam & sufficien-
tem Conuentualium alumnorum sustentatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>484.</absatz-nummer> In Concilio Limensi Tertio (quod per<marginalia>Quorumdam|illorum ab-|usus in In-|dorum se-|pultura.</marginalia>
errorem dictum secundum) Actione 2. Cap. 38.
& in Synodo Di&#x0153;cesana Quitensi an. 1594. de-
cretum habetur vt Parochi Indos sepeliant nul-
lis ab eisdem pro sepultura iuribus requisitis. Cir-
ca quod nonnulli litteram, pessimi quidem inter-
pretes, amplexi, ita id præstant, vt adducta de-
functorum corpora ab ijs, ad quos spectat, & ad
oram foueæ sepulchralis admota, eidem faciant
inferri, breui aliquo precum suffragio, nihil de
alijs curantes, quæ iuxta Ecclesiæ ritus, & vete-
rem consuetudinem, ac Romani Ritualis præ-
scripta, debent adhiberi. Quem inhumanum
abusum idem Præsul congrua verborum graui-
tate condemnat, adducens etiam Synodum di&#x0153;-
cesanam Limensem anno 1613. & etiam vr-
gens auctoritate Ritualis Romani, in cuius dis-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0223.jpg/>
@@1@<SE223>208 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XXXIX.
<duolan 2><-P>positionibus nequeunt Synodi aut Concilia Pro-
uincialia dispensare. Circa quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>485.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod ad suspensionem<marginalia>Assertio 1.|Breuium ex.|ecutionem|impedire Epi-|scopus potest|subreptitiè|impetrato-|rum.</marginalia>
Breuium attinet, si reuera ita sit, quòd minimè
preces veritate nitantur, verissimum est posse
Episcopum id, quod citatus affirmat Antistes:
neque circa hoc quidquam occurrit, quod dis-
cussionem exigere prolixam videatur. Concilium
Tridentinum ita statuit Seßione 13. Cap. 5. de Re-
format. vbi de gratijs per subreptionem impetra-
tis. Licet enim decisio talis circa illos procedat,
qui delictorum impunitatem falsa narratione
conquirunt, de alijs est ratio eadem, meræ inquam
fundamentum falsitatis, pro qua repellenda gra-
uissimè profatur Concilium, Sacris & Canonicis
textibus ad marginem allegatis. Pro quo & est
omnium expressissimum in Cap. Ex parte de Re-
scriptis, vbi Alexander Tertius Cantuariensi re-
scribit Archiepiscopo verbis illis; Si preces veri-
tate nitantur. Circa quæ Illustrissimus Barbosa
plurimos congessit Auctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>486.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si aliquid in precibus,<marginalia>Assertio 2.|Non posse|quandocirca|præcipuum|stat veritas.</marginalia>
quod momenti sit præcipui, veritate nitatur, non
potest Episcopus, etiamsi alia non ita sint veritati
conformia, executionem Breuium Pontificiorum
impedire. Sic multi, quos adducit & sequitur P.
Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disput. 21.
n. 42. Quid autem sit præcipuum, quid non, te-
nor ipse precum, & rerum ipsarum conditio, red-
det sincerè expendentibus manifestum. Et in casu
quidem, de quo agitur, negari quidem nequit.
Religiosorum intentum eo dirigi præcipuè, vt
Parochi ampliora iura non exigant, quàm sint
illis pro funeribus suis in Ecclesijs celebratis de-
signata. Et ampliora reuera exegisse nequit du-
bitari. Quidquid ergo circa circumstantias alias
minùs veritati consonum appareat, non est cu-
randum. Neque ego credam apertè & omnino
mentitos, sed vt generaliter receptum enarrasse,
quod alicubi, aut aliquoties experientia compro-
barunt. Prudenter ergo à præfato factum Anti-
stite, dum Breuis executionem non esse retar-
dandam iudicauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>487.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Decretum Synodi Qui-<marginalia>Assertio 3.|Decretum|Synodale de|augendis iu-|ribus Paro-|chorum im-|probatum,</marginalia>
tensis pro augendis Parochorum iuribus meritò
potuit improbari. Id constat Primò, quia à Pon-
tifice contrarium est, vt vidimus, impetratum.
Secundò, quia sine partium citatione processit, &
ab ijs, qui in sua caussa iudices fuerunt, cùm esset
certum Religiosis incommodum ex tali decreto
creari. Tertiò. Quia contra partes, contra quas
ob priuilegium exemptionis non poterat Synodus
iurisdictionem etiam indirectam exercere. Quar-
tò, Quia contra Religiosorum priuilegia, quibus
sine vllo grauamine à Sede Apostolica est illis
funeralis in suis Ecclesijs concessa celebritas, suis
iuribus tantùm Parochis reseruatis: ergo vltra
iura aliàs debita nihil illi valent exigere. Quintò,
Quia quod de congrua sustentatione dicitur, eui-
denter conuincitur non vrgere: nam sublato au-
gmento illo septem octoregalium, iudicarunt
Parochi plus sibi inde commodi resultare, quia sic
stipendium integrum, nulla facta remissione,
erant obtenturi. Tandem, si qua sequuntur in-
commoda, ea quidem satis perspecta habuere
Pontifices: & quia Religiosi adiutores opportuni
sunt Parochorum, non dubitarunt eos, etiam<-P>@@

<-P>cum aliquali temporario detrimento illorum mi-
nisteria promouere, spiritualibus subsidijs abundè
in animarum vtilitatem præstitis compensato.
Quemadmodum & in decimarum concessione
videre est, ex quarum perceptione Curati detri-
mentum aliquod patiuntur: quia sicut isti, ita &
illi operarij in vinea Domini sunt, & dignus est
operarius mercede sua.</P>
<P>  <absatz-nummer>488.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quòd Religiosi habeant<marginalia>Assertio 4.|circapingues|redditus, &|ædificia Re-|ligiosorum.</marginalia>
sufficientia pro sua sustentatione subsidia, & qui-
bus etiam possint ædificia pulchra construere, in
congruè in præsenti caussa videtur adduci, vbi de
iure partium agitur, siue habeant, siue non ha-
beant, quæ obijciuntur, conseruando. Sacerdos
habens vnde sustentari honestè & lautè possit,
stipendium pro dicenda Missa iustè accipit, quia
ius ad illud habet, & nemo, iuxta Apostolum suis
debet stipendijs militare. Ipsi etiam Episcopi præ-
ter pingues decimarum & Quartarum funera-
lium redditus, minutiora accipiunt iura pro Mo-
nitorijs, & subscriptionibus in caussis ordinariæ
expeditionis. Quod honestè & sufficienter alan-
tur, adeò est pro religiosa obseruantia necessa-
rium, vt sine illo adaptari ipsi Propheticum pos-
sit effatum: Dixi: Perij. Thren. 3. v. 54. Vnde
Concilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 2. de<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
Regularibus præcipit vt eorum supellex statui pau-
pertatis, quam professi sunt, conueniat: nihilque
superflui in ea sit; nihil etiam, quod necessarium, eis
denegetur. Sic illud.</P>
<P>  <absatz-nummer>489.</absatz-nummer> Quod autem ad ædificia attinet, non<marginalia>Profabricis|vnde neces-|saria suppe-|tant.</marginalia>
semper illa superfluas arguere valent facultates:
aliquoties enim strictiùs circa victum agitur, vt
in templi splendidam fabricam id quod detrahi-
tur, impendatur: pro quo aliqua experimenta
non desunt. Accedit multorum liberalitas Chri-
stiana, & ideò quandôque occulta, sed Deo sic
prouidente ad multorum ædificationem tandem
manifesta. Et quidem cura hæc æstimatione est
non vulgari dignissima, templorum enim & Sa-
crarum domorum fabricis, non solùm Dei au-
getur cultus, sed & illustrantur ciuitates, vt est
luce ipsa manifestius, vnde in eo exornando non
est cur ad vtiliora pergentes immorari debeamus.
Sua ergo sit Religiosis laus de Republica multi-
pliciter benemeritis. Et ego quidem in hac parte
Caussam Societatis non ago, quæ de iuribus cum
Parochis certauit numquàm, & cui obijci ne-
queunt redditus magni pinguium Capellania-
rum: Sed id comprobo, de quo & in Thesauro egi
Tomo 2. Tit. 16. n. 20. vbi pro Franciscanis Patri-
bus dixi aliquid, & modò addendum à quodam
Patre Guardiano ante annos non plures me acce-
pisse Conuentum præcipuum viginti millium
Octiregalium debito laborasse; quod summæ ipsi
erat curæ, cùm perdifficile esset æqualem sum-
mam solutioni suppetere Creditorum instantia
fatigato; fidelium siquidem largitiones hisce tem-
poribus nimis quantùm decreuerunt, quæ com-
munis est Religiosis querela.</P>
<P>  <absatz-nummer>490.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quod ad sepeliendos In-<marginalia>Assertio 5.|Circa Inde-|rum sepultu-|remdamna-|bilis abusus|condemnati.</marginalia>
dos spectat meritò à pio & zelante Præsule in
Parochis nec pijs, nec zelo bono præditis condem-
natum. Rituale Romanum §. 1. de Exequijs sic
habet: Pauperes verò, quibus mortuis nihil, aut ita
parum suppetit, vt proprijs impensis humari non pos-
sint, gratis omninò sepeliantur, ac debita lumina<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0224.jpg/>
@@1@<SE224>Circa iura Parochialia, & Religiosorum circa id querelas. 209
<duolan 2><-P>suis impensis, si opus fuerit, adhibeant Sacerdotes, ad
quos defuncti cura pertinet, vel aliqua pia Confra-<marginalia>Rituale Ro-|manum.</marginalia>
ternitas, si fuerit, iuxta loci consuetudinem. Sic
ibi. Et §. in quo de Exequiarum Ordine, nullo
inter pauperes & alios facto discrimine, ea ha-
bentur quæ Parochi nequeunt ignorare. Sed
quod ad Crucem altam, vt dicunt, attinet, ita ali-
cubi ex Maiorum dispositione agitur, vt non in
omnium exequijs præferatur. Sed eorum qui cum
ea voluerint sepeliri, pro quo specialis est taxa
designata, sed non æqualis illi, quæ est pro Hispa-
norum exequijs constituta. Quamquàm Parochi
defunctorum voluntatem in suum commodum
interpretantes, cùm ita Crux petitur, iura inte-
gra, quæ pro Hispanis sunt designata, reportant.
In quo quidem manifesta iniustitia committitur,
& cum onere restitutionis heredibus faciendæ.
Et dispositio præfata circa Crucem, dum eam non
patitur omnibus esse communem, cuiuscumque
fuerit, videtur penitus abroganda, cùm sit Pon-
tificiæ dispositioni contraria, in qua, vt doctus
Præsul affirmat, neque Synodus, neque Prouin-
ciale potest Concilium dispensare. In quo quidem
veritati conformiùs pronuntiatum ab ipso, quàm
alibi, vbi obligationem vtendi Romano Rituali
est inficiatus, de quo suprà Sect. 4.</P>
<Z><A+2>SECTIO XL.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Censuris Ecclesiasticis an possint Indi
percelli. Vbi & de Æthiopibus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>491.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc à Nobis in Thesauro<marginalia>Quid circa|quæstionem|censeat D.|Quitensis.</marginalia>
Tomo 2. Tit. 12. n. 482 & seqq. de quo
& Dom. Quitensis Lib. 5. Tract. 4.
Seßione 1. 3. & 4. & in Prima quidem num. 2.
verba quædam adducit P. Henriquez, per erro-
rem P. Filliucio adscripta. Ille enim Lib. 6. de<marginalia>P. Henriq.|vt Indis à|Censuris ex-|cuset.</marginalia>
Sacramentis, & 3. de P&#x0153;nitentia Cap. 14. num. 1.
ita loquitur: Christianus, qui incidit in casum C&#x0153;-
næ, sed præ ruditate, vt apud Indos, excusatur ab
inobedientia & excommunicationis ratione, non re-
seruatur Papæ. Sic ille, qui in Glossa Lit. G. pro eo
alios adducit. Ex quo infert citatus Scriptor In-
dos, qui ab inobedientia & contumacia ratione
ruditatis non excusantur, obnoxios esse Censu-
ris, nisi priuilegio aliquo pro immunitate ab ipsis
potiantur: quod tamen se non inuenisse post dili-
gentem inquisitionem Sessione 3. testatur; licet
Concilium Limense non esse erga illos Censuris
vtendum statuat, eo quòd eorum minimè per-
spicacia ingenia spiritualium p&#x0153;narum non va-
leant iustum conceptum efformare: vnde vide-
tur supponere non esse pro eo priuilegium ali-
quod, quod allegasset quidem, neque caussam in
defectum perspicaciæ reuocaret. Et ita conclu-
dit Seßione 4. erga Indos satis capaces, qui mul-
tis possint Hispanis exæquari, Censuris posse agi,
& sic factum à quodam Quitensi Præsule (cuius
nomen per incuriam amanuensis omissum) erga
Caziquium quemdam: pro quo & Decanum
Guatimalensem allegat Doct. D. Philippum
Ruiz. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>492.</absatz-nummer> Dico Primò. Indi, præsertim Peruuiani,<marginalia>Assertio 1.|Priuilegium|aliquale pro|eo extare.</marginalia>
dici possunt generaliter loquendo priuilegium
aliquale habere, vt Censuris minimè percellan-<-P>@@

<-P>tur. Id probari potest ex dictis citato loco The-
sauri n. 484. Nam Concilium Limense Tertium
Censuris erga ipsos agi optima reddita ratione
prohibuit. Quod decretum, sicut & alia, dili-
gentissima est à deputatis pro eo Cardinalibus
examinatione perpensum, & ita à Sixto V. con-
firmatum: Atqui hoc priuilegium dici potest,
cùm sit priuata lex in eorum fauorem: ergo dici
possunt aliquale priuilegium habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>493.</absatz-nummer> Dico Secundò. Priuilegium dictum ad<marginalia>Assertio 2.|Illud etiam|Censuris à|Iure latis|procedere.</marginalia>
Censuras à Iure latas extenditur. Probatur effi-
caciter, quia id videtur consequens ad præce-
dentem decisionem. Nam Pontifex Concilij iu-
dicium amplexus iudicat Indos non esse afficien-
dos Censuris ob rationem ab eôdem Concilio red-
ditam, quòd scilicet Indi sint faciles, & minimè
perspicaces circa spiritualem censuram: Atqui
Censuræ à Iure latæ eamdem habent rationem,
& minùs dignosci ab Indis possunt, vt est com-
pertum: ergo eisdem ligari nequeunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>494.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Etiamsi Indi sufficienti<marginalia>Assertio 4.|Indis etiam|capacibus id|competere.</marginalia>
sint capacitate præditi, & ita per se loquendo
Censuris obnoxij, vt dixi citato loco esse com-
plures, non tamen sunt contra illos decernendæ.
Probatur, Quia ratione maioris capacitatis non
variatur obligatio, stantibus priuilegijs pro ipsis,
vt constat in ieiunijs, Festis, matrimonijs, & alijs:
Ergo neque in ea immunitate, qua circa Cen-
suras gaudent: aliàs circa omnia prædicta etiam
erit discretio statuenda, neque debent capaciores
peioris esse conditionis, & naturæ beneficium in
eorum grauamen redundare. Item excommuni-
catio fulminanda non est, quando aliter potest id;
de quo agitur, obtineri, vt ex Concilio Triden-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
tino habemus Seßione 25. Cap. 3. de Reformat.
præcipiente, vt quandocumque executio realis vel
personalis propria auctoritate fieri potest, abstineant
se (iudices Ecclesiastici) tam in procedendo, quam
in definiendo à Censuris Ecclesiasticis, seu Interdicto.
Et statim modus executionis proponitur. Atqui
erga Indos ita procedi potest, qui facilè valent ad
imperata exequenda compelli: Ergo à Censuris
debent se Ecclesiastici iudices abstinere. Quæ ra-
tio non solùm conuenientiam ostendit, sed etiam
defectum videtur euincere potestatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>495.</absatz-nummer> Quia verò rationes dictæ pro Censuris<marginalia>& pro Cen-|suris etiam à|Iure latis.</marginalia>
à Iure latis non videntur vrgere, ex eo vrgendum
quòd maior capacitas non est sufficiens ratio vt
contra Indos censuræ ab homine decernantur,
etiam stante eorum capacitate, vt probauimus:
ergo neque vt latis à Iure percellantur. Conse-
quentia probatur: Quia discrimen hoc nullibi
extat, & sine fundamento confingitur. Prætereà
quòd etiam capaces sint à Censuris immunes ra-
tione priuilegij habetur, vt vidimus, quo stante
nequit inter Indos discrimen tale constitui, sicut
in priuilegijs alijs non inuenitur: Ergo similiter
est de illo sentiendum in ordine ad Censuras à
Iure constitutas. Neque argui potest ex Ponti-
ficijs concessionibns ad absoluendum à Censuris;
de illis enim iam diximus citato n. 484. esse con-
ditionales. Id quod etiam circa Bullam Cruciatæ
dicendum, ex quibus nec videtur congruum ar-
gumentum deduci: siquidem pro Indis speciales
non conficiuntur Bullæ, sed ex illis sumunt, quæ
pro Religiosis, pauperibus, & alijs minimam elee-
mosynæ taxam contribuentibus imprimuntur:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0225.jpg/>
@@1@<SE225>210 Auctarij Indici Pars VI. Sectio XL.
<duolan 2><-P>vnde non est necessarium omnia in illis contenta
verificari pro singulis, sed iuxta accipientium
conditionem. Sic Bulla cum viris loquitur mas-
culino vtens genere, vt videre est in forma abso-
lutionis, ibi: Y de las penas, que por ellos estas obli-<marginalia>Bulla Cru-|ciatæ.</marginalia>
gado à padecer. Et tamen certissimum est feminas
Bullæ gratijs vsquequâque gaudere.</P>
<P>  <absatz-nummer>496.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si quis Prælatus censeat<marginalia>Assertio 4.|conuenientia|etiam stante|iudicie circa|potestatem|denegata.</marginalia>
se ita posse agere, & ita Censuras contra Indos
decernat, animaduertat oportet id non esse cer-
tum, quod intentat, & ita se periculo exponere
nihil reipsa faciendi. Quod cùm ita sit, ex eo in-
ferri potest modum hunc agendi minùs esse con-
uenientem. Et idem dicendum est circa declara-
tionem incursæ Censuræ à Iure latæ, vel ab ho-
mine generaliter: pro quibus necessitas nulla,
cùm Indi ad satisfactionem sint proni, si grauius
aliquid sit ab Ecclesiasticis iudicibus punien-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>497.</absatz-nummer> Dico Quintò. Æthiopes eôdem iure<marginalia>Assertio 5.|circa Æ-|thiopes.</marginalia>
gaudent circa prædicta, iuxta ea, quæ à Nobis
stabilita citato Tit. 12. nu. 442. de communibus
ipsis cum Indis priuilegijs. Quia verò S. Inqui-
sitionis Tribunal de aliquorum caussis c&#x0153;pit ag-
noscere, & his diebus vid mus vnum satis capa-
cem, quia inter Europæos & natum & educa-
tum, & viuente vxore cum alia contraxerat, pari
cum alijs eiusdem criminis reis p&#x0153;na mulctatum,
& pariter absolutum; quod tamen erga Indos
factum hucusq; non scimus: ipsius iudicio stan-
dum, vnde & venefici, & pactum cum dæmone
habentes denuntiandi: Sic enim & factum no-
uimus, & denuntiationem admissam: licet de-
nuntiati non admodùm essent capaces, & super-
stitionibus laborabant, quas natiuo in solo cum
lacte combiberant, & herba nescio qua assumpta
extra septa volitabant, & ad loca habitationis fa-
cillimè reuertebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>498.</absatz-nummer> Scriptor Indicus, de quo aliàs, verb. Indi<marginalia>Indici Au-|ctoris con-|traria ex|parte assertio|depulsa.</marginalia>
Peruani Sect. 7. nu. 17. ita scribit: Indi, qui vulgo
Ladinos dicuntur, iuris communis excommunicatio-
nes incurrunt. v. g. Si Clericum percutiant, & sic de
alijs. Alij vero, qui an sit, & quid sit excommunica-
tio numquàm audierunt, nullam excommunicationem
incurrunt, qui vt Limense Concilium docet, non spi-
ritualibus, sed corporalibus, si delinquant, plectendi
sunt p&#x0153;nis. Sic ille, qui ex bono id, sicut alia, de-
promptum testatur Auctore, sed manuscripto,
quem potuerit qui voluerit sequi. Illud minùs
videtur exactè dictum, eos, qui an sit, vel quid
sit excommunicatio numquàm audierunt, nullam
excommunicationem incurrere; quo insinuari
videtur eos, qui & quòd sit, & quid sit, audie-
rint, eam incursuros: quod quidem nequit ad-
mitti: nam & audire id possunt, neque sufficien-
tem formare conceptum, vt Concilium satis in-
dicat, dum minimè perspicaces ad spiritualium
censurarum cognitionem affirmat. Vnde & mul-
tos passim videmus ex ladinis, quos dicimus, qui
circa spiritualia natiuam redolent ruditatem; im-
mò quandoque circa hæc imperitiores alijs, quia
cùm scioli reputentur, & magis sint occupatio-
nibus negotiosis immersi, de Christiana addis-
cenda doctrina minùs curant, obliti eorum, quæ,
dum essent paruuli, didicerunt. Vnde vt Censuræ
decernantur, non est exterior quæuisverbilo-
quentia sermonis Hispani pensanda, sed multa<-P>@@

<-P>alia non facilè reperienda; vnde expediet potiùs
Pastoralem pietatem à fulminibus istis tempera-
re, quæ, vt ait Concilium, parùm proficere pote-
runt, plurimùm tamen onerabunt. Cùm autem
casus occurrerit patrati criminis ab Indo capaci,
cui in Iure Censura respondeat, absoluendus qui-
dem ille sub conditione, saltim mente concepta,
aut verbis illis ordinariæ absolutionis, quæ in Ri-
tuali Romano proponitur: Dominus noster IESVS<marginalia>Forma ab-|solutionis|Romani|vsus.</marginalia>
Christus te absoluat: & ego auctoritate ipsius te ab-
soluo ab omni vinculo Excommunicationis, suspensio-
nis, & interdicti, in quantùm possum, & tu indiges.
Vbi & benè aduertitur, quòd si p&#x0153;nitens sit lai-
cus omittitur verbum suspensionis, vt in casu
nostro.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLI.</A+2>
<A+1>Pro Indulgentijs opportunæ addi-
tiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>499.</absatz-nummer> <INI3>T</INI3>Omo 2. Thesauri Tit. 12. n. 500. & 501.<marginalia>Indulgentiæ|pro assisten-|tibus Pro-|cessionibus.</marginalia>
Indulgentiam proposui in Bulla In-
nocentij X. Sic post alios conceden-
tis inuentam tenoris sequentis: Eos quoque qui in
singulis diebus veneris cuiusuis Quadragesimæ de-
uotè Proceßionibus publicis, in partibus & locis tran-
smarinis ad orandum pro conuersione Gentilium &
hæreticorum prædictorum, iuxta ritum Ecclesiæ Ro-
manæ institutis interfuerint, trium annorum: reli-
quis vero omnibus eisdem Processionibus præsentibus,
contritis & confeßis vnius anni Indulgentiam elar-
gimur. Circa quam ea dixi, quæ non penitus ad
eam spectant, sed ad aliam inferiùs propositam,
& circa Processiones etiam versatur, sic se ha-
bens: Ac eisdem Christi fidelibus vtriusque Indiæ
transmarinorum limitum, qui Processionibus & pre-
cibus iuxta ritum Sanctæ Romanæ Ecclesiæ à præ-
dictis Presbyteris de Ordinariorum licentia instruen-
dis & agendis, Indorum & Æthiopum, seu quorumuis
aliorum Neophytorum, ac aliorum Christianorum in-
terfuerint, & eas associauerint, Christianam doctri-
nam cum eisdem Presbyteris, vel ab eis deputatis re-
citauerint, vel priuatim docuerint, quoties id fecerint,
septem annos, & totidem quadragenas. Sic conces-
sio, ad quam id, quod de Christiana docenda do-
ctrina est à Nobis dictum constat pertinere, non
ad priorem, cui videtur non ita conuenienter ap-
plicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>500.</absatz-nummer> In qua tamen dubitari meritò potest,<marginalia>Discrimen|quoddam|inter illos|explicatum.</marginalia>
quomodo ijs, qui interfuerint, trium annorum
Indulgentia concedatur, nullo alio præter inter-
essentiam requisito; præsentibus autem contritis
& confessis, vnius tantùm anni? Quod quidem
congrua explicatione clarescet. Interesse siqui-
dem non vtcumque assistere est, sed associando,
vt in posteriori expressum concessione, Interfue-
rint, & associauerint. Sine associatione autem stare
præsentia potest, dum quis in Ecclesia aut exe-
untibus, aut redeuntibus assistit, pro Gentilium
conuersione pariter deprecatus. Quod autem de
contritis & confessis dicitur, ad omnes est ibidem
contentos referendum, iuxta id, quod num. 489.
cum P. Suarez, & P. Filliucio est dictum, contri-
tionem scilicet sufficere, cùm contritis & confes-
sis Indulgentiæ conceduntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0226.jpg/>
@@1@<SE226>Circa Indulgentias pro Indis &c. 211
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>501.</absatz-nummer> Est insuper concessio alia in eadem Bulla,<marginalia>Concessio|alia de Al-|tari Animæ.</marginalia>
cuius est tenor vt sequitur: Necnon vt quicumque
ex prædictis Presbyteris Societatis prædictæ tantùm,
Sacrosanctum Missæ Sacrisicium defunctorum pro
animabus Christi fidelium, qui ex hac vita in chari-
tate Christo coniuncti decesserunt, in singulis Eccle-
sijs Societatis IESV ad vnum illorum superiorum ar-
bitrio semel deputandum Altare celebrauerint, per
modum suffragij, ijsdem animabus prosint. Hæc citato
loco prætermissa, sed in hoc meritò addenda, cùm
sit & commemoratione & æstimatione dignissi-
ma. Vbi deputatio Altaris à superiore facienda
dicitur, nullo in speciali designato, vnde à loculi-
bus siue in Professis Domibus, siue in Collegijs,
ac Residentijs fieri poterit: immò & in Ecclesijs
Seminariorum, iuxta dicta alias. Vt autem du-
bium, quod esse circa illos potest, submoueatur,
Superiores, quibus illi subsunt, poterunt Altaria
deputare: & si vnum tantùm sit, in eo etiam fieri
deputatio, sicut & in locis alijs Societatis, in qui-
bus Ecclesiæ sunt. De Oratorijs autem videnda
quæ diximus Tomo 1. Thesauri Tit. 5. num. 302. &
seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>502.</absatz-nummer> Semel autem deputatio facienda dici-<marginalia>Semel fa-|ciendam de-|putationem.</marginalia>
tur, vnde non licebit variare, iam enim deputatio
non erit vna, sed multiplex, ex quo Indulgentia
locum habere non poterit. Quantùm autem pro-
desse sic sacrificantes possint, non exprimit Pon-
tifex. Et quod possit singulis Sacrificijs liberari<marginalia>Concessio ad|quid se ex-|tendat.</marginalia>
vna, & requiem ad æternam conduci, verosimile
satis est, quia sic Indulgentia concedi solet, quan-
do Altaria pro suffragio huiusmodi deputantur,
vt videri potest apud Dianam Parte 9. Tract. 2.
qui est de Altari priuilegiato, cuius Resolutiones
id videntur supponere. Item. Ex concessione in
eadem Bulla contenta, de qua nu. 502. vbi ex-
pressè liberatio animarum conceditur toties quo-
ties id, quod pro eo exigitur, fuerit adimpletum.
Est autem multò maioris pretij Missæ Sacrifi-
cium, quàm tertiæ partis Rosarij, aut vnius Co-
ronæ recitatio. Sed licet certa liberatio non sit,
maximi tamen erit momenti suffragium, vt citiùs
animæ è purgatorio ergastulo ad cælestia taber-
nacula sustollantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>503.</absatz-nummer> Circa modum autem offerendi Sacrifi-<marginalia>An Missa|debeat pro|animabus|offerri.</marginalia>
cium, stante confusa illa ratione incerti fructus,
seu indeterminati, idem videtur dicendum, quod
in casu certæ applicationis pro determinati de-
functi anima, aut etiam indeterminata, de quo
Diana cituto Tract. 2. Resolut. 5. vbi inquirit an in
Altari priuilegiato celebrans, vt animam eruat,
debeat pro illa Sacrificium offerre. Et adducit
P. Suarium Tomo 4. in 3. p. Disput. 53. Sect. 4. n. 3.
dicentem in rigore id non esse necessarium, nisi
quando in priuilegio inuenitur expressum. Quem
sequuntur P. Palaus Tomo 4. Tractatu 14. Disp.
vnica Puncto 10. num. 9. P. Quintanad. Tomo 1.
in Appendice Tractatus 1. Dub. 15. num. 5. & alij:
quod & Diana ipse videtur amplecti. Et idem est
quoties aliud opus pium ad eumdem postulatur
effectum. Iuxta hæc ergo in casu nostro videtur
dicendum debere Missam pro animabus offerri,
quia, vt vidimus, in concessione ita præscriptum
inuenitur: Sacrosanctum Missæ Sacrificium defun-<marginalia>Plures posse|animas vni-|ca Missa|liberari.</marginalia>
ctorum pro animabus celebrauerint.</P>
<P>  <absatz-nummer>504.</absatz-nummer> Sed est quod vtiliter addere valeamus,
dictum scilicet concessionis modum, dum dici-<-P>@@

<-P>tur, Iisdem animabus prosint, ita esse posse profi-
cuum, vt non vna tantùm anima, sed plures, vna
possint Missa liberari. Si videlicet illæ suæ sint
iam proximæ libertati; in quo non plus obtineri
videtur, quàm si vna aliqua anima prolixioris
supplicij rea, Missæ Sacrificio liberetur. Vnde
existimare aliquis posset, cùm liberatio vnius ani-
mæ Sacrificij Eucharistici oblatione conceditur,
si fortè illa, pro qua oblatio fit, proxima sit feli-
citati, posse oblatione eadem prodesse alteri. In
quo tamen offerentis est intentio necessaria, vt ad
omne se id extendat, quod potest concessio Pon-
tificia complecti. Sine applicatione enim Indul-
gentiæ stare nequit illius effectus: Vnde etiam
quando Sacrificium non offertur, iuxta nuper
dicta, intentio tamen applicandi Indulgentiam
deesse nequit, & ita aliquomodo pro anima illud
offertur, id est, ponitur vt necessarium pro li-
beratione animæ, pro quo P. Suarez suprà.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Religiosi Indorum Parochi an Censuris
possint circa ea, quæ sui sunt muneris,
ab Episcopis coe&#x0308;rceri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>505.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Væstionem præsentem proponit<marginalia>Posse affir-|mat D.|Quitensis,|cuius lau-|datur opus.</marginalia>
Dom. Quitensis Lib. 5. Sessione 9.
Tractatus 2. qui est de Visitatoribus
& satis quidem doctus, iuxta verosimiles ac re-
ceptas sententias resolutionibus adhibitis: vnde
circa illas non est cur actum, & feliciter quidem
actum, agentes, (quod displicuit semper) immo-
remur. Præsertim cùm Tractationem eamdem in
Thesauris simus non perfunctoriè prosecuti Tomo
2. Tit. 17. vbi & præsentem quæstionem nu. 50,
& seqq. de qua & Tomo præced. Parte 1. nu. 353.
& Parte 4. nu. 169. vbi & ostensum id non posse
Episcopos, de quo titulus inquirit, cùm tamen
citatus Præsul ita concludat: No se como se pueda<marginalia>Illius verba.</marginalia>
negar que pueden los Obispos descomulgar y suspen-
derà los Dotrineros Religiosos. Pro quo D. Solor-
zanum adducit, cuius & armis pugnat.</P>
<P>  <absatz-nummer>506.</absatz-nummer> Primò. Quia Concilium Tridentinum<marginalia>Probat. 1. ex|Tridentin.</marginalia>
Seßione 25. Cap. 11. de Regularibus Religiosos cu-
ram animarum habentes iurisdictioni, admini-
strationi (corrige visitationi) & correctioni Epi-
scopi absolutè subijcit: Atqui iurisdictio talis ad
Censuras etiam extenditur: Ergo &c.</P>
<P>  Secundò. Quia Consilium etiam cùm de Cen-<marginalia>2. ex decla-|ratione Car-|dinalium.</marginalia>
suris aut potestate delegata, decernit, iuxta Con-
gregationis Cardinalium Declarationes, illarum
vsum concedit, eo ipso quòd eisdem subijciantur,
vt circa Processiones, de quo plures Scriptores,
vnde pro alijs eadem est ratio, & maximè in casu
quæstionis.</P>
<P>  Tertiò. Quia Consilium de Religiosis ac sæ-<marginalia>3. ex eodem.</marginalia>
cularibus pariter loquitur: Personæ tam Regulares,
quàm sæculares huiusmodi curam exercentes subsint<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
immediatè iurisdictioni &c. Atqui sæculares ita
subsunt, vt Censuris agi erga eos possit: ergo &
Regulares: æquiparatorum enim eadem est ratio
l. 1. de legat. iuxta adnotata per Vgolinum &
Iosephum Aldrete. Nec potest allegari priuile-
gium, quia in quantùm Curati non sunt priuile-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0227.jpg/>
@@1@<SE227>212 Auctarij Indici. Pars VI. Sectio XLII.
<duolan 2><-P>giati, sed vt sæculares omnino se habent, iuxta
varias Declarationes.</P>
<P>  Quartò, Ex Cap. 1. de priuileg. in 6. vbi Reli-<marginalia>4. ex Cap. 1.|de priuileg.</marginalia>
giosorum priuilegijs immotis, circa Censuras
additur: Ratione tamen eorumdem Prioratuum dicti
Ordinarij sua iurisdictione in ipsos etiam quoad præ-
missa, quamdiu morantur in illis, licitè vti possunt.
Qui Textus à Nobis adductus & expensus citato
Thesauri loco.</P>
<P>  Quintò, Quia Sacra Congregatio Cardina-<marginalia>5. ex responso|S. Congreg.|Cardin.</marginalia>
lium sic respondit Archiepiscopo Limano, vt re-
fert Aldana in Compendio Resolut. Canonicar. lib. 2.
tit. 18. n. 20.</P>
<P>  Vnde concludit iuxta dicta, in omnibus, in<marginalia>Generalis as-|sertio eius-|dem.</marginalia>
quibus Concilium Tridentinum Religiosos Epis-
copis subijcit, posse Censuris vti, & etiam Paro-
chis præcipere ne iurium taxam excedant, pro
quo & Declarationem allegat à Barbosa addu-
ctam in Collectaneis ad citatum Concilij Caput,
eidem Archiepiscopo directam, pro qua & citat
Seller in Select. Canon. num. 11.</P>
<P>  Tandem ex Constitutione Gregorij XV. in<marginalia>Ex Constit.|Greg XIV.</marginalia>
qua id apertè statuit, eam vim Concilio Triden-
tino cuius refert tenorem, adijciens. Circa quæ
tamen</P>
<P>  <absatz-nummer>507.</absatz-nummer> Dico Primò. Ex ratione subiectionis in<marginalia>Assertio 1.|negans, vbi|de Curatis|non agitur.</marginalia>
ordine ad ea, quæ animarum curam non concer-
nunt, nequeunt Religiosi ab Episcopis coe&#x0308;rceri
Censuris, nisi vbi id eis specialiter concessum in-
uenitur. Hoc probatum efficaciter citatis locis, &
sufficiat modo Responsio Eminentissim. Cardi-
nalium Innocentij X. auctoritate suffulta, de qua
specialiter n. illo 169. Partis 4. in caussa tantopere
decantata cum Episcopo Angelopolitano. Inter-
rogatio enim sic se habebat: An Episcopus posset
cum Censuris procedere contra Regulares exemptos,<marginalia>Decretum|Innocen. X.</marginalia>
si inobedientes fuerint in Confeßionibus audiendis,
vel prædicatione verbi Dei? & hoc an vigore Conci-
lij Tridentini, vel per quem Canonem? Ad quam
sic: Respondit, posse procedere, non quidem in vim
Concilij Tridentini, sed in vim Constitutionis Grego-
rij XV. quæ incipit Inscrutabili D. p. Quo nihil
euidentius dici potuit. Ex quo & apparet omnia
quæ in contrarium sunt adducta, nullius esse mo-
menti. Declarationes inquam alias Cardinalium,
quæ sine vllius auctoritatis fundamento citantur:
Decretalem de priuilegijs, & plenitudinem iu-
risdictionis. Constat siquidem Decretalem, cùm
sit antiquior, priuilegia non infringere nouiora.
Et cùm Tridentinum iurisdictionem confert,
cum ea limitatione accipiendum, quæ possit cum
priuilegiorum fauore componi, de quibus vt re-
uocentur, mentio est necessariò facienda, aut tali
tenore vti, qui non patiatur aliter arbitrari: de
quo Parte 1. n. 107. & quod iurisdictio limitata
esse possit, vt non liceat vti Censuris dictum à
Nobis citato Tit. 12. n. 71. iuxta doctrinam à P.
Suarez Tomo 4. de Religione Lib. 2. Cap. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>508.</absatz-nummer> Dico Secundò. Religiosi etiam Curati<marginalia>Assertio 2.|negansetiam|de Curatis.</marginalia>
nequeunt in rigore Censuris vrgeri. Id probo,
Quia tale quid non habetur ex vi Concilij Tri-
dentini in citato Decreto; nam explicationem
eamdem admittit, quam Decreta alia, de quibus
dictum. Item quando Concilium voluit ea pote-
state gaudere, id expressit, vt constat ex locis ad-
ductis à P. Thoma Sancio Lib. 7. de Matrim. Disp.
33. nu. 23. Ergo cùm in præfato Decreto id non<-P>@@

<-P>fecerit, signum est eos non ita seuerè tractandos
voluisse. Prætereà, si aliquid specialiùs vrgeret,
maximè Constitutio Gregorij XV. citata: Atqui
illa non vrget: Ergo nihil. Maior admittitur,
cùm ex eo arguatur, & Minor ostenditur: Nam
Constitutio talis est reuocata ab Vrbano VIII.
pro regnis Hispaniæ, vt constat ex adductis Parte
1. num. 353. & seqq. & Parte 4. num. 158. & seqq.
Licet autem Bulla reuocationis huiusmodi non
fuerit Romæ inuenta, licet diu & diligenter quæ-
sita tempore litis cum Episcopo Angelopolitano,
& ita sententia non ipsi conformis prodierit:
cùm tamen posteà fuerit inuenta, neque vllo
modo reuocata, eidem standum, si res sincerè &
secundùm Deum, ac semotis sint affectibus transi-
gendæ. Sed quia hoc non est facile ita sperare,
cùm non defuturus sit pertinax aliquis contradi-
ctor, qualem citato num. 158. vidimus, id sanè
curandum, quod à Nobis dictum num. 53. Tit. 17.
ne scilicet ad extrema ista veniatur, cedendo, ne
cædamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>509.</absatz-nummer> Vbi & addendum id quod Dom. Qui-<marginalia>Operantes|iuxta opinio-|nem proba-|bilem non|posse punire,|vnde efficax|ad hominem|argumen-|tum.</marginalia>
tensis affirmat & probat citato Tractatu Seßione 8.
Scilicet non posse Visitatorem punire Parochum,
si probabiliter iudicet eum non habere congruum
stipendium pro sustentatione, & ita contracti-
bus vsum Parochis prohibitis. Cùm enim pro-
babiliter sit operatus, & consequenter non pec-
cauerit, nequit p&#x0153;na affici, quæ peccanti potest
tantùm infligi: Vbi quidem licet de probabili-
tate, quam Visitator habet, ad probabilitatem
Parochi ipsius fiat transitus; cùm tamen hic non
probabiliter, sed per certam experientiam sciat
quid sibi pro congrua sustentatione sufficiat; sit
illud tamen vt dicitur, nam pro præsenti caussa id
est satis, vt ex eo illationem vrgentissimam dedu-
camus. Nam Religiosi probabiliter saltim cen-
sent se non posse ab Episcopis Censurarum infli-
ctione compelli: ergo in earum contemptu, se-
cluso scandalo, non peccabunt: & ita neque E-
piscopi poterunt in earum declaratione proce-
dere, cùm illis, iuxta præfatam doctrinam, cer-
tum sit in tali non peccare contemptu. Potest
quidem declarari excommunicatus, non ob-
stante appellatione, vt decernitur in Cap. Pasto-<marginalia>Cap. Pasto-|ralis, de|appellat.</marginalia>
ralis de Appellat. Sed qui verè est excommuni-
catus, & consequenter grauis peccati reus: At in
nostro casu secus accidit, cùm constet Religiosos
vti opinione probabili; ergo nequit ad declara-
tionis actum, stante doctrina prædicta, de qua
Nos aliàs, nisi per manifestam iniuriam deueniri.
Vtantur ergo Episcopi p&#x0153;nis alijs, de quibus ci-
tatis locis dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>510.</absatz-nummer> Sed numquid pecuniarijs? Factum sic<marginalia>Mulctæ pe-|cuniariæ|an queant|imponi.</marginalia>
audio, sed communiter non probatum, quia ne-
que in vsu, & optima quidem ratione subnixo.
Sunt enim Religiosi statu pauperes: vnde & Cu-
rati Bullam. Cruciatæ assumentes maiorem non
debent quàm alij eleemosynæ contribuere quan-<marginalia>Vide P. Sua-|rez Tom. 4.|de Relig.|Lib. 2. Cap.|9. n. 3.|Approban-|tur, c&#x0169;m per|modum re-|stitutionis|imponuntur.</marginalia>
titatem. Sunt insuper Prælatorum suorum visi-
tationibus obnoxij, in quibus non leues fieri sum-
ptus consueuerunt: & huiusmodi p&#x0153;nalis com-
pulsio vereri potest ne in grauamen Paræciano-
rum miserabilium conuertatur. Potest autem
accidere vt Curatus talis perperàm administra-
uerit, & ex eo grauata ipsius conscientia ab Epi-
scopo comperiatur. Et tunc quidem mulcta po-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0228.jpg/>
@@1@<SE228>Religiosi Curati an poßint Censuris coe&#x0308;rceri. 213
<duolan 2><-P>test pecuniaria eidem imponi, sed quæ per mo-
dum restitutionis sit, Indis & Ecclesiæ facienda,
nec in opus aliud pium conuertenda, quia hoc est
vnum spoliare altare vt aliud vestiatur, quod vul-
garis paræmia condemnat. Nec videtur ex alio
titulo posse huiusmodi p&#x0153;nam infligi, quia quod
ad mores spectat, Episcopalis iudicij non est, nisi
vt proprium Prælatum admoneat, qui solus valet
remedium competens adhibere. Quod & fa-
ciendum etiamsi videat Curatum sua industria
pingue acquicisse peculium: Si illud sine detri-
mento Parochialis curæ stetit; quod rarò acci-
dit: Si quid enim in eo peccatum, à proprio est
Prælato castigandum: Si autem cum defectibus
in ea commissis, iam dictum à Nobis, quibus<marginalia>Ecclesijs &|pauiperibus|vt fieri va-|leant.</marginalia>
fieri debeat restitutio & quòd defectus doctrinæ
Ecclesijs Indorum debeat cedere à Concilio est<-P>@@

<-P>Limensi constitutum Act. 3. Cap. 14. de quo &
dictum à Nobis citato Titulo 15. num. 32. vbi &
de pauperibus. Sed cùm in eo non solùm pau-
peres, sed omnes defraudati sint, ad eos certè vi-
detur præcipuè obligatio dirigi, qui stipendium
præstiterunt. Eorum tamen voluntatem inter-
pretatum videtur Concilium, vt sint restitutione
modo dicto facta contenti, quæ & non facilè
fieri singulis poterit defraudatis, qui & ipsi ad
Ecclesiæ fabricam, & pauperum subuentionem
aliqualiter obligantur. Et quod ad pauperes at-
tinet, parùm quidem solent Indi de eorum esse
subuentione soliciti; vnde merito potuit Con-
cilium dispositione præfata talem supplere de-
fectum, in quo viri & pij & docti, qui
interfuere ipsi, scrupulum nullum habue-
runt.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-D-0229.jpg/>
@@1@<SE229>214
<Z><A+3>PARS SEPTIMA.</A+3>
<A+2>De nonnullis alijs ad res Indicas spectantibus, & dictorum aliàs
confirmationem & illustrationem.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+2>Circa S. Inquisitionis Offi-
cium.</A+2>
<A+1>SECTIO PRIMA.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Ministro S. Tribunalis turpe ali-
quid aut infame cuiquam impo-
nente.</A+1></negEZ>
<P><INI5>I</INI5>N Clementina 1. de hæreticis §.<marginalia>Num. 1.</marginalia>
Verùm quia, sic habetur: Episcopo,
& Inquisitori prædictis, ac alijs, ad<marginalia>Clement. 1.|de hæreticis|circa impe-|dientes in of-|ficio S. In-|quisitionis,|vt veniat|exponenda.</marginalia>
dicti executionem officij substituen-
dis ab eis, in virtute Sanctæ obe-
dientiæ, & sub interminatione maledictionis æternæ
præcipimus, vt sic discretè & promptè contra suspe-
ctos vel diffamatos de huiusmodi prauitate procedant,
quòd malitiosè, aut fraudulenter tantam labem, siu
quòd ipsos in Officio S. Inquisitionis impediat, falsò
alicui non imponat. Et inferius. Aut obtentu eodem
prauitatem ipsam aut impedimentum Officij sui ali-
cui imponendo, eum super hoc præsumpserint quoquo-
modo vexare &c. Quam quidem Pontificiam præ-
ceptionem adducens Tomo 2. Thesauri Tit. 20. nu.
19. Sic exposui vt id, quod de impeditione of-
ficij dicitur, intelligi debeat, quando alicui im-
ponuntur ea, quæ obstare possunt, quo minus
Officium tale possit ab eo comparari; vt si oppo-
natur esse de impuro sanguine, aut simile aliquid.
Sed certè genuina Pontificis mens alia est, vnde
& expositio debet alia eidem conformari, quòd
videlicet imponatur cuiquam eum Officiales S.
Tribunalis in eorum officio impedisse: pro quo
grauissimæ sunt p&#x0153;næ à Pontificibus constitutæ,
quas innouauit & auxit Pius V. celebri Consti-
tutione, quæ incipit, Si de protegendis, quam ex-
posui in Additionibus Tomo 2. Thesauri num. 196.
& seqq. Id autem tenor ipse verborum videtur
ritè perpendentibus indicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Sed inquiri vlteriùs potest, an qui id, quod<marginalia>Difficultas|specialis cir-|ca imponen-|tes infamiā|Officio con-|trariam.</marginalia>
diximus, alicui imposuerit, similem incurrat p&#x0153;-
nam. Et videri non inuerosimiliter potest ita esse;
quia maius quid est in communi æstimatione
impuri sanguinis infamiam pati, quam Ministrum
S. Tribunalis in officio violenter impedisse, quod
non rarò nobiles quidam aggressi, sed suo pericu-
lo: qui tamen pro vitanda infamia impuri san-
guinis, non solum cum facultatum dispendio, sed
cum vitæ ipsius discrimine, immò & sæpe ani-
mæ, decertabunt. Licet autem in p&#x0153;nalibus non
debeat fieri extensio de crimine ad crimen, sicut
neque de persona ad personam; id tamen posse
stare stante identitate, & multò potiùs, maiori-
tate rationis, graues scriptores affirmant, vt di-
ctum Titulo eodem n. 77. præsertim vbi fidei ne-<-P>@@

<-P>gotium agitur. Vnde Pontifex contra huiusmodi
excessus intentus, id se facere protestatur, Ad Dei<marginalia>Clement.|citata.</marginalia>
gloriam, & augmentum eiusde&#x0303; fidei §. Propter. Quod
vrgeri potest ex eo quod Pontifex in eos etiam
sententiam profert, à quibus sub pietatis specie gra-
uantur innoxij: ergo multò magis in eos, qui a-
perto maleuolentiæ telo innoxios feriunt, dum
illis impuritatem sanguinis, aut infame aliud im-
pedimentum imponunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Nihilominus dicendum videtur ad præfa-<marginalia>Negatiua|pars propo-|nitur cum|opposita pro-|babilitate.</marginalia>
tos, Pontificiam p&#x0153;nam non extendi, iuxta dicta
citato n. 77. & etiam 70. quia iuxta communio-
rem Doctorum sensum p&#x0153;nales dispositiones ad
eos præcisè, de quibus agunt, sunt coarctandæ,
nec odiosæ extensiones faciendæ, pro quo Do-
ctores locis citatis adducti. & Tomo etiam 1. Tit. 3.
num. 28. & Tit. 5. n. 10. & 162. & quidem si in
casu præsenti talis est admittenda extensio, in alijs
multis similiter est idem faciendum, quæ ad idem
Tribunal spectant, ex quo multa grauamina
communiter non recepta suborientur. Probabile
tamen est contrarium, & sic aliquando procede-
re valde poterit esse conueniens ad maleuolos ani-
mos ab huiusmodi diabolicis nocendi artibus de-
terrendos. Et talem quidem infamiæ imposito-
rem affirmare possumus esse aliquomodo impe-
dientium nomine comprehensum. Cum enim
possit S. Tribunal, & quandôq; velit quempiam
ad ministerium aliquod eligere, ab electione im-
peditur; & eius quidem, qui fortè esset alijs de
puritate sanguinis gloriantibus, & benè notis vti-
lior, quod & de alijs est qualitatibus similiter æ-
stimandum. Expositio ergo præfata non ideò<marginalia>Expositio|prior quali-|ter impro-|banda.</marginalia>
improbanda est, quòd repugnantem absolutè ve-
ritati doctrinam contineat, cùm sit illa verosimi-
lis, sed quia directè litteram non attingit, sitque
alia Pontificis mens in terminis ab ipso expressis,
de impedientibus scilicet generaliter S. Inquisi-
tionis Ministros suo in officio, vbi Ministri nomi-
ne etiam præcipuos ipsos iudices constat com-
prehendi, siue cum de imponentibus infamem
maculam agitur, siue cùm de impeditis.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Pro firmando autem eo, quod diximus, de<marginalia>Ex sententia|circa solici-|tantes mas-|culos instru-|cta probatio.</marginalia>
extensione aut potiùs inclusione in lege, quando
est eadem aut maior ratio, facit, quod de solici-
tantibus masculos, de quibus non locuti Pontifi-
ces, scilicet Paulus IV. Pius IV. Clemens VIII.
& Paulus V. sed tantùm de feminis, habet P. Se-
bastianus Salelles Tomo 1. de materijs Tribunalium<marginalia>P. Salelles.</marginalia>
S. Inquisitionis, Regula 129. Scilicet in eorum
Decretis comprehensos, quidquid nonnulli fue-
rint ante Constitutionem Gregorij XV. in qua id
expressum, probabiliter refragati. Et ita in Tri-
bunalibus S. Inquisitionis, obseruatum, quæ ad
Coronam Hispaniæ spectant, probabiliorem sen-
tentiam amplexis. Regula enim de non exten-
denda lege p&#x0153;nali ita accipienda, vt verum qui-
dem communiter habeat, sed limitanda sit quan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0230.jpg/>
@@1@<SE230>Circa S. Inquisitionis Ministros imponentes infamiam &c. 215
<duolan 2><-P>do pro limitatione tenor ipsius legis vrget, aut
aliunde illa potest deduci. Sic autem accidit in
Constitutione Pij IV. cuius verba sunt: Nos in<marginalia>Pius IV.</marginalia>
animum inducere nequeuntes, quòd qui de fide Ca-
tholica rectè senserint, Sacramentis in Ecclesia in-
stitutis abutantur, & illis iniuriam faciant &c.
Constat autem maiorem iniuriam fieri Sacra-
mento P&#x0153;nitentiæ, si in eo solicitentur masculi,
quàm si feminæ, cùm multò maius crimen à so-
licitantibus committatur. Non sit tamen id ver-
bis expressis propositum ex quadam honestate,
quia scandalum est audire, quòd Confessarij soli-
citent pueros ad nefandum crimen in Sacramento
P&#x0153;nitentiæ. Et ita quidem citatus scriptor ex
P. Sancterello, qui controuersiam dictam alijs
copiosius prosecutus: pro quo & videndus Diana
Parte 4. Tract. 5. Resolut. 33. & P. Palaus Tomo 1.
Tract. 4. Disp. 9. Puncto 2. vt inde id, quod de pro-
babilitate positionis præcedentis est dictum, possit
roborari.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2>
<A+1>Nonnulla pro Confessarijs solicitantibus,
pro casus contingentia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>5.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>. Inquisitionis Tribunal quemdam Sa-<marginalia>Reus solici-|tationis iustè|à S. Tribu-|nali dam-|natus osten-|ditur.</marginalia>
cerdotem iustissima sententia damnauit
ob quædam absurda erga feminas in
P&#x0153;nitentiæ administratione eommissa, ex qui-
bus aliqua apud scriptores non inueniuntur ex-
pressa, & quæ manifestè mortalia crimina non
apparebant, ex quibus praua voluntas colligi non
posset inhonesti operis, quam semper negauit
reus. Vnde non defuerunt, qui circa hoc rigorem
iudicum condemnarent. Sed quidem immeritò:
Licet enim non omnia, quæ potest malitia hu-
mana confingere apud scriptores extent, ab illis
tamen principia tradita, ex quibus ea, quæ de
nouo emergunt, possunt expediri. Quòd si aut
verba aut actiones ex se talia sint, vt lasciuum
affectum indicent, quamuis expressa solicitatio-
nis verba desint, est quidem Confessarius talis
reus solicitationis habendus, quia talia nata sunt
lasciuos motus in audientibus excitare, quod est
plusquàm oporteret manifestum: vnde licet illi
in se ipsis voliti non sint, id tamen habent in
caussa.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Est insuper sententia P. Palai Tomo 1. Tract.<marginalia>Solere ve-|nialibus non|dari locum|denuntia-|tioni, senten-|tia quorum-|dam.|P. Palaus.</marginalia>
4. Disput. 9. Puncto 3. n. 3. dicentis quòd si constet
Confessarium noluisse ad vlteriora procedere,
dum ad actus tantùm venialiter inhonestos soli-
citat, qui ex circumstantia Sacramenti, de quo
agitur, conditionem non mutant; non sit denun-
tiandus. Quam quidem licet vt non improbabi-
lem proponat; cùm tamen pro ea arguat, & con-
traria fundamenta dissoluat, absolutè videtur am-
plecti, vnde pro illa communiter, & præsertim à
Diana citatur, qui illam impugnat Parte 1. Tract.<marginalia>Contraria|multorum,|quia morta-|lia. Diana.</marginalia>
4. Resolut. 21. Parte 4. Tract. 5. Resolut. 5. Parte 5.
Tract. 5. Resolut. 9. Parte 10. Tract. 14. Resolut. 44.
& Parte 1. Tractatu 6. Resolut. 53. vbi multos re-
fert contra eumdem sentientes, quibus addendus
P. Salelles Tomo 1. Regula 132. & quidem dictus
Pater pro sententia dicta num. 2. verba Pij IV. in
sua Constitutione asserentis, quòd ita solicitantes<-P>@@

<-P>loco reconciliationis cum Deo, grauiori peccatorum
mole eos onerant, & in manibus diaboli tradunt.
Quæ verba (inquit ille) necessariò respiciunt actus<marginalia>Pius IV.</marginalia>
inhonestos, qui peccata mortalia sunt; nam per ve-
nialia nec traduntur in manibus diaboli, nec gra-
uiori mole onerantur. Sed verò prædicta verba
contra eum potiùs militant, quatenus supponitur
in solicitatione graue semper peccatum inueniri,
& ita grauiori peccatorum mole grauari mulie-
res, & in manibus tradi diaboli, nulla inter actus
inhonestos adhibita distinctione.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Et vt demus sententiam dictam esse tolera-<marginalia>Vrgetur ex|eo quòd non|constat de|veniali tan-|tùm Confes-|sarij volun-|tate.</marginalia>
bilem, quando scilicet constat voluntatem Con-
fessarijtalem esse, videlicet vlterius non progre-
diendi, nec p&#x0153;nitens habet periculum incidendi
in graue crimen; quod stare nequit nisi ex eo
quòd Confessarius ipse ita se dispositum proteste-
tur, & ita ex circumstantijs colligatur; quando
ergo non constat, denuntiandus est, iuxta eum-
dem Auctorem, quia præsumitur voluntas vlte-
riùs progrediendi, vnde & peccatum plusquàm
veniale. Tunc sic. Cùm denuntiatur aliquis, non
constat S. Tribunalis iudicibus de voluntate hu-
iusmodi, sed de inhonestis actibus & verbis; ne-
que ex circumstantijs quidquam in eius fauorem
conijci potest, quandoquidem denuntians ideò
ad actum denuntiationis progreditur, quia in
prædictis graue scandalum subijt; ergo meritò
ad pronuntiandam contra ipsum sententiam pos-
sunt deuenire, vt in casu accidit, de quo agi-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Deinde. Id quod dicitur de circumstantijs,<marginalia>Non creden-|dum illius|protestationi.</marginalia>
ex quibus constare queat Confessarium volunta-
tem habere vlteriùs non procedendi, non est ita
vt confidenter videtur affirmari, sed falsę innixum
persuasioni. Nam protestatione stante de sincero
agendi modo; cui videantur fauere circumstan-
tiæ, stare non rarò potest, vt Confessarij sit de-
prauata voluntas, eo vtentis artificio ad explo-
randam p&#x0153;nitentis voluntatem. Si enim se faci-
lem ostendat, intentum habetur: Si secus, in tuto
se iudicat collocatum, vt & bonæ suæ opinioni
consulat, & denuntiationis periculum amoliatur.
Neque enim solicitationes, nisi in perditissimis
nonnullis, ab aperta expostulatione consummatæ
turpitudinis solent incipere: & talis illa, cuius
sine lenociniorum præmissione dictum S. Iose-
pho audimus alloquium Genes. 39. Dormi meum.<marginalia>Genes. 39.|D. Ambr.</marginalia>
De qua D. Ambrosius Libro de eôdem Cap. 5. sic
locutus: Huius tamen iniuriæ auctor est mulier, sed
mulier Ægyptiorum, quæ procaces cum viris solita
miscere sermones. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Prætereà, licet animus progrediendi ad<marginalia>Solis impuris|sermonibus|casum In-|quisitionis|committi,|sine volun-|tate vlteriùs|procedendi.</marginalia>
consummatam impuritatem desit; si tamen in-
honesti sermones misceantur, casus est S. Tribu-
nalis, vt expressè habetur in Constitutione Gre-
gorij XV. ibi: Aut cum eis illicitos & inhonestos
sermones seu tractatus habuerint. Quod quidem
post declaratam solicitationem appositum. Pro
exemplo autem turpium sermonum iuuat rem
nusquàm aliàs forsitan auditam, sed auditam tan-
dem, & iudiciali perculsam sententia, protulisse.
Si Confessarius scilicet iniungat p&#x0153;nitenti, vt
cùm opus fuerit de partibus genitalibus agi, eas
non circumloquendo, vt honestè nominentur, sed
vocabilis incomplexis exprimant, quibus à vilis-
simis & inuerecundis solent explicari, sic enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0231.jpg/>
@@1@<SE231>216 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio II.
<duolan 2><-P>facilius percipitur quod ad Confessionem addu-
citur, auribus Confessariorum minimè delicatis.
Et quis obsecro, si Sacerdotem, aut Religiosum
ita cum femina in loco quantumuis prophano
audiret, non graue in eo scandalum pateretur, &
in suspicionem veniret insignis impuritatis dictos
animos occupantis? Quid ergo dicendum quando
in loco Sacro, & ad turpitudinum f&#x0153;ditates de-
tergendas destinato, talia contigerit vsurpari.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> D. Paulum ad Ephes. 5. v. 3. & 4. Sic lo-<marginalia>Ex Apostolo|probatio.</marginalia>
quentem audimus: Fornicatio autem, & omnis im-
munditia, aut auaritia, nec nominetur in vobis, sicut
decet Sanctos: aut turpitudo, aut stultiloquium, aut
scurrilitas &c. Post quæ ita prosequitur: Hoc enim
scitote intelligentes, quod omnis fornicator, aut im-
mundus &c. non habet hereditatem in regno Christi
& Dei. v. 5. De turpitudine & immunditia ver-
borum fuerat locutus, & statim ad opera pro-
gressum facit, & caussas esse æternæ damnationis
exponit, cùm de verbis nihil tale protulerit: vt
intelligamus & verborum & operum eamdem
esse rationem, quia de illis ad ista certus transitus
esse solet. Vnde D. Ioannes Chrysostomus homi-
lia 17. in citatam Epistolam sic breuiter huius-
modi consequentiæ caussam videtur reddidisse:
Sermones enim rerum sunt viæ. Nolo autem castis
auribus parcens alia subiungere, quæ non sine
adstantium rubore maximo audiri potuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Item. Quamuis non numquàm ex pro-<marginalia>Cumulus|verbalium|aut realium|leuitatum,|deprauatam|ostendere|voluntatem.</marginalia>
cessatis aliqua videri leuia possint, cumulus tamen
verbalium obsc&#x0153;nitatum, non potest non (vt
omittamus actiones) animum turpissimè affectum
declarare: vnde & quæ videri venialia aliàs pos-
sent, de lethalimalitia merito debent haberi su-
specta, quidquid Confessarius talis de venialitate
proclamet, immò & si se illis adnumeret, de qui-
bus Apocal. 14. v. 4. Hisunt, qui cum mulieribus
non sunt coinquinati. Quod erit vrbanum credere:
cum eo tamen stare potest circa inquinamenta
mentis vnam ex fatuis esse virginibus, patique
circa hæc lamentabiles deceptiones. Et Sanctum
Tribunal ex huiusmodi excessibus verosimilem
posse captare præsumptionem benè obseruatum
& traditum à docto & experto Inquisitore D.
Escobar del Corro à Diana adducto citato Resol.
44. Par. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Vbi tamen obijci illud potest; præfata<marginalia>Obiectio ex|solicitatione|quando non|fit, sed simu-|latur Con-|fessio, nec in|loco ad illam|deputato.</marginalia>
quidem locum habere, quando in Sacramenti
P&#x0153;nitentiæ administratione miscentur, secus
quando de illo non agitur, sed in Confessionali
aut loco alio, qui non habet specialem ad Sacra-
mentum tale respectum, in quo Confessio simu-
latur, absurda dicta perpetrantur. Tunc enim
quod ex se veniale est, non videtur ad grauioris
malitiæ gradum ascendere: id quod probari po-
test. Primò ratione à Pontificibus reddita, iniu-
riæ inquam, quæ fit Sacramento, vt vidimus n. 4.
Vbi ergo Sacramentum non est, locum habere
nequit iniuria. Secundò, Quia ea, quæ commit-
tuntur dictis modis aut locis, ex vi Constitutionis
Gregorij XV. ad sanctum sunt aduocata Tribu-
nal: illa autem in Hispania recepta non est pro
regnis Coronæ subiectis, vt testatur P. Salelles
citata Regula 129. adducta attestatione P. Palai
Tomo 1. Tract. 4. Puncto 1. cui circa hoc præcipuè
adhibendam fidem asserit, quia & qualificatoris
& Consultoris munere in Hispania functus: tum<-P>@@

<-P>quòd affirmet se id au diuisse à Doctore Isidoro
de San-Vicente Inquisitore Cæsaraugustano. Et
rationem non admissionis, ex eo reddit, quòd in
Constitutione præfata pares fiant Episcopi & In-
quisitores circa huius criminis cognitionem: cùm
tamen Inquisitores Hispaniæ ex aliorum Pontifi-
cum concessione sint illius iudices priuatiui. Et
licet dicta Constitutio nonnulla addat, ad quæ se
potest iurisdictio Inquisitorum extendere, ijs cer-
tè sibi non esse opus existimant, quia ante Bullæ
prædictæ promulgationem, ad ea probabiliter se
iurisdictio eorum extendebat iuxta dicta n. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Sed hæc nō obstant. Et ita dicendum etiam<marginalia>Fie illi satis|quoad prio-|rem partem,|de simulata|Confessione.</marginalia>
quando non est vera, sed simulata Confessio, & in
loco quocumque ea, quæ sunt à Nobis dicta &
probata perpetrentur. Et ad Primum respondeo,
etiam in simulata Confessione iniuriam fieri Sa-
cramento secundùm se sumpto: simulari enim
illud ad inhonesta tractanda contra debitam ipsi
est reuerentiam: sicut iniuriam regi inferret, qui
ad turpe aliquid patrandum se regem simularet.
Ex quo habetur quocumque id loco fiat, grauem
in eo esse malitiam. Habet autem Confessionale
prærogatiuam specialem, vt maior ei reuerentia
debeatur: vnde in eo solicitans, etiamsi Confes-
sionis simulatione non fiat, denuntiandus est iux-
ta Decretum Pauli V. de quo P. Salelles supra<marginalia>Decretum|Pauli V.</marginalia>
Regula 134. n. 155. licet sint nonnulli, qui id ne-
gent existimantes Decretum dictum à Gregorio
XV. in sua Constitutione restrictum, dum simu-
latam pro obligatione denuntiandi exigit Con-
fessionem, quod Diana improbat Tract. 5. citato,
Resolut. 38.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Ad Secundum nego quod assumitur, Con-<marginalia>Constitutio-|nem Greg.|XV. in Hi-|spania esse|receptam.</marginalia>
stitutionem scilicet Gregorij XV. non esse in
Hispania receptam: oppositum enim communi-
ter scriptores supponunt, & S. Tribunalis edicta
continent, vsusque indubitanter persuadet. Præ-
cipuè ab anno 1633. die 29. Aprilis in quo à su-
premo S. Inquisitionis Hispanæ Consilio, Maiore
tunc Inquifitore Reuerendissi. Dom. Fr. Antonio
de Sotomaior, mandatum prodijt, vt Constitutio
dicta admitteretur, legereturque cum alijs, quæ
ad S. Tribunal pertinent Feria. 6. annorum se-
quentium post Octauam Assumptionis Deiparæ:
quod inuiolabiliter obseruatur. Pro quo Thomas<marginalia>Thomas|Hurtadus.</marginalia>
Hurtadus Tomo 1. Resolut. moral. Tract. 4. num. 13.
& 13. Diana etiam Parte 1. Tract. 4. Resolut. 25.
de Sicilia testatur, & pariter ita habere DD. In-<marginalia>Trullench.</marginalia>
quisitorum edicta: Resol. 13. pro quibus & Trul-
lench Tomo 1. in Præcepta Decalogi Lib. 1. Cap. 3.
Dub. 18. num. 4. vbi tenorem Edicti Valentini
exhibet, & generale esse in Hispania significans.
Quibus addendus Illustrissimus Acacius de Ve-<marginalia>D. Acacius|de Velasco.|Leander|Tomo 1.|Tract. 5.|Disput. 13.|Quæst. 3.</marginalia>
lasco in Resolutionibus moralibus Tomo 1. Resolut.
198. in fine. vbi ita scribit: Pero misentir es, que
dado que en algun tiempo no estu viese admitida, oy
sinduda lo està: pues vemos, que todos se aproue-
chan de ella, y executan loque en ella se manda. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Ex quibus quid circa P. Palaum sit dicen-<marginalia>Quid circa|P. Palaum.</marginalia>
dum habemus: Scripsit enim ille ante præfatum
Consilij supremi mandatum. Et quidem etiamsi
mandatum tale non extaret, minimè sufficiens
fundamentum extabat, vt ex illius attestatione
non esse Constitutionem præfatam generaliter
in Hispania receptam crederemus. In primis enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0232.jpg/>
@@1@<SE232>Circa Confessarios solicitantes, & Bullam Greg. XV. 217
<duolan 2><-P>ille tantùm asserit sibi maximè probari receptam
non esse, id est placere sic ipsi attestantis assertio-
nem, quia in ea nescio quas conuenientias inue-
niebat, non tamen ita reuera esse contestatur.
Tantùm ergo fidem facit alieni testimonij, quod
esse sufficiens præsertim pro foro externo, est qui
affirmet nullus: immò nec testem vnum de con-
suetudine sufficere, communis sententia est, pro<marginalia>Vnus doctor|de consuetu-|dine testifi-|cans an fa-|ciat fidem.</marginalia>
qua Diana Parte 6. Tract. 5. Resolut. 28. Neque
P. Salelles multùm caussam promouet, adeò re-
motus ab Hispania scribens, Melitæ inquam, &
sola P. Palai testificatione contentus. Sicut nec
Dom. Quitensis in Itinerario Lib. 1. Tractat. 13.
Seßione 2. num. 3. Videndus etiam Ioannes San-
cius in Selectis Disputat. 11. num. 66. 67. & 68.<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
vbi & de edicto Castellæ: qui tamen pro denun-
tiando eo, qui in Confessionali non simulata Con-
fessione solicitauit, Decreti Pauli V. non memi-
nit, vnde contra illum ibidem pronuntiauit.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Casus peculiaris, denuntiare Confessa-
rium solicitantem, cui præstiterat
consensum, an debeat p&#x0153;nitens.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>16.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Vando res sic accidit non teneri ad<marginalia>P&#x0153;nitens|solicitationi|consentien-|tem non te-|neri denun-|tiare qui|sentiant.|P. Palaus.</marginalia>
denuntiandum affirmant aliqui. Et
hoc, vt vim addens assertioni suæ de
non recepta in Hispania Constitutione Gregorij
XV. P. Palaus assumit: quia non leuis est diffi-
cultas, vt ille ait, qua ratione Sacerdos simulans
audire Confessionem, & p&#x0153;nitentem solicitans
debeat ab isto denuntiari. Nam vel p&#x0153;nitens si-
mulationi illius cooperatur, vel non? Si socius est
simulationis, nullo modo obligari potest denun-
tiare Sacerdotem, quia obligaretur denuntiare
se ipsum. Quòd si ipse p&#x0153;nitens simulationi non
cooperatur, sed Sacerdos fingens se paratum Con-
fessiones audire p&#x0153;nitentem bona fide acceden-
tem solicitat, iam hîc Sacerdos in Confessione,
seu proximè ad illam censetur solicitare. De quo
casu Hispaniarum Inquisitores cognoscunt, &
p&#x0153;nitentes obligati sunt denuntiare Confessarium
sic solicitantem. Sic ille philosophatus. Pro quo
& facit id, quod habet Puncto 8. nu. 2. & tenent
etiam Portel in Additionibus ad dubia Regularium.
verb. Denuntiatio nu. 10. & verb. Solicitare femi-
nas nu. 15. Sousa de Confessar. Solicitant. Tract. 2.
Cap. 7. num. 4. & multò id potiùs quando solici-
tatio à p&#x0153;nitente simulato ortum habuit, pro quo
Acuña de Confessar. Solicitant. q. 11. nu. 1. Ioannes
Sancius Disputat. 11. num. 26. Peyrinus Tomo 2.
Constitut. 4. Greg. XV. §. 3. nu. 10. & alij apud Dia-
nam infra Resolut. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Teneri tamen censent Bonacina, & P.<marginalia>Oppositum|sentientes.</marginalia>
Sanctarellus absolutè loquendo, Acuña & Pey-
rinus, cum exceptione dicta, apud Dianam Parte
1. Tract. 4. Resolut. 9. qui tamen addunt non te-
neri lapsum fateri suum; quod tamen asserit Frey-
tas apud eumdem Parte 4. Tract. 5. Resolut. 31.
quem ille reijcit, cum prioribus sentiens, sicut &
P. Salelles Tomo 1. Regula 130. num. 77. & seqq.
Pro quo & facit Epistola Cardinalis Mellini mis-
sa Cardinali Federico Borromæo Archiepiscopo<-P>@@

<-P>Mediolanensi iussu Vrbani VIII. quam adducit
Diana citata Resol. 31. cuius est summa teneri p&#x0153;-<marginalia>Epistola|Cardinalis|Mellinicirca|modum de-|nuntiationis.</marginalia>
nitentem solicitatum denuntiare Confessarium,
etiamsi consenserit, sed tacito consensu: quem si
expresserit, non scribendum in actis, sed reijcien-
dum vti ad propositum minimè conducentem.
Quòd si p&#x0153;nitens renitatur, & in renitentia
perseueret, Episcopum, vel Inquisitorem suam
Confessario auctoritatem conferre expediens &
sibi placens sanctitatem suam declarare, vt ille in
scriptis iuratam denuntiationem excipiat, traden-
dam statim ei, à quo est auctoritas accepta. Et
si aliquid graue occurrerit, propter quod nequeat
p&#x0153;nitens ad denuntiandum induci, velle sancti-
tatem suam, vt scribatur, & responsum expecte-
tur, interim tamen supersedendum absolutioni
renuentis denuntiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Quid ergo de p&#x0153;nitente dicendum, cui<marginalia>De renitente|denuntiare,|& quæ pro|eo ratio.</marginalia>
intimata est à Confessario huiusmodi obligatio,
& nihilominùs denuntiationi renititur, etiam tem-
peramento illo proposito de facienda illa coràm
Confessario? Quia etiam illo modo non videtur
infamiæ incommodum euitari. Cùm enim pro-
positus sit casus ei, qui potest auctoritatem ad
excipiendam denuntiationem conferre, à Con-
fessario sine expressione nominis, dum denuntia-
tio dicto modo fit, necessariò exprimendum est,
quia aliter nequeunt testificationes recipi; vnde
non vitatur id, quod vitandum p&#x0153;nitens curat,
suæ famæ dispendium arbitrata. Immò videtur<marginalia>Vide Dianā|Parte 1.|Tract. 4.|Resolut. 7.</marginalia>
minus congruens talis denuntiationis modus: nam
si ipsa se Inquisitori sisteret, posset benè à Con-
fessario instructa, solicitationem detegere, nihil
de suo consensu proferens. Quando autem denun-
tiatio coràm Confessario fit, iam consensus no-
titia præcessit, ideo enim potestas dicta concedi-
tur, quia difficultas accedendi ad Iudicem in p&#x0153;-
nitente ratione consensus agnoscitur. Atqui p&#x0153;-
nitens non tenetur se prodere, vt communiter
tradunt Doctores, & dispositio ipsa Pontificia
supponit: ideò enim tot cautiones adhibendæ
præscribuntur, vt eius famæ consulatur, sitque
hoc pacto superabilis difficultas, quæ in hoc ne-
gotio interuenire solet, ne crimen adeò execra-
bile impunitum relinquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Prætereà, licet cautiones dictæ adhibean-<marginalia>Roboratur|ampliùs.</marginalia>
tur, metuere p&#x0153;nitens potest suę turpitudinis de-
tectionem à Confessario solicitante profecturam,
qui vt criminis sui excuset grauitatem, dicere po-
terit occasionem solicitationi sua facilitate p&#x0153;ni-
tentem tribuisse, cùm initio parùm quidem de-
center, sed non manifestæ improbitatis significa-
tione ipsi blandiretur. Tales enim excusationes
non semel audimus, & in casu præsentiverosimi-
liùs timeri potest ob indignationem solicitantis ex
denuntiatione conceptam. Ad quæ vnum illud di-
ci potest, solicitanti ad iudicium vocato, cùm pri-
mùm ante Tribunal sistitur, iniungendum ne-
quid de consensu p&#x0153;nitentium proferat, vt sit
illud statum præambulum ante Confessionem ta-
lium delinquentium excipiendam: quod quidem
ad vitanda incommoda prædicta ita videtur faci-
endum. Sed certè difficilè hoc sibi poterunt fe-
minæ persuadere, sicut & alterius sexus infirmior
ætas, in qua propter maiorem criminis f&#x0153;dita-
tem, maior etiam manifestationis potest esse for-
mido, & inde etiam difficultas, quam probè Pon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0233.jpg/>
@@1@<SE233>218 Auctarij Indici Pars VII. Sectio III.
<duolan 2><-P>tifex recognoscit. Postquàm enim de non inter-
rogando p&#x0153;nitente circa consensum statuit, & de
certiore reddendo ipso circa huiusmodi verita-
tem, ad casum progreditur magnæ in denuntian-
do difficultatis, non obstante promissa securitate,
& id quod vidimus, de facienda illa coram Con-
fessario disponit. Quid ad hæc?</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Dico Primò. Communiter loquendo, id<marginalia>Assertio 1.|reneri gene-|raliter lo-|quendo p&#x0153;-|nitentes ad|denuntiatio-|nem.</marginalia>
quod Pontifex in Epistola citata decernit, facien-
dum est, quando p&#x0153;nitens Confessarij solicitatio-
ni consentit. Id constat, quia satis conueniens
est; & licet non sit dispositio ad totam Ecclesiam
generali decreto directa; cùm tamen dubitari
de illa nequeat, nequit similiter de conuenientia
dubitari, quæ in eo vertitur, ne criminis huius
execrabilis patratores impunitate habita, in eo
cum grauissimo animarum fidelium damno pro-
grediantur. Et quidem pro generali obligatione
non leue fundamentum est ex identitate rationis,
& quia fauorabilis est fidei & Sacramento; dispo-
sitio enim quæ talis est secundùm eius finem
præcipuum, etiamsi aliquomodo in præiudium
alterius sit, extendenda est, vt tenent graues scri-
ptores, quos adducit & sequitur P. Palaus supra
Puncto 2. n. 3. Licet ergo dispositio dicta quate-
nus obligationem p&#x0153;nitenti complici iniungit
p&#x0153;nalis videatur, & præiudicium aliquod eatenus
continere; ex allatis tamen titulis generaliter ex-
tendenda est, quia nulla est ratio cur debeat ad
di&#x0153;cesim specialem coarctari, cùm vniuersum
mundum tali remedio constet indigere; nec vi-
deatur credibile à Sede illud Apostolica præter-
missum.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Dico Secundò. In summa aliqua diffi-<marginalia>Assertio 2.|limitans in|summa ali-|qua difficul-|tate.</marginalia>
cultate potest p&#x0153;nitenti condescendi, & ei abso-
lutio impertiri volenti se opinione Doctorum, de
quibus n. 16. tueri. Probatur. Quia opinio talis
non est hucusque vt improbabilis reprobata, pro
qua & faciunt, quæ à Nobis adducta sunt, qua-
tenus Pontifices volunt neminem cum suæ famæ
detrimento denuntiare. Vnde cùm in casu par-
ticulari quis nequit sibi persuadere denuntiatio-
nem sine infamiæ periculo futuram, perinde est
ac si reuera tale periculum extaret; quia sicut
non tenetur denuntiare quando certum pericu-
lum infamiæ imminet, eo quòd res valde esset
difficilis, ad quam Ecclesiæ pietas non vult fide-
les adstringere; ita & quando periculum quomo-
documque sibi imminere præsumit, quia summa
tunc difficultas superanda est. Et quidem quando
de crimine infando agitur, difficillima sanè res est,
ex quo ad alia crimina fieri potest illatio, siqui-
dem pro discrimine inter illa constituendo in or-
dine ad denuntiationem, nullum est solidum fun-
damentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quando solicitatio à p&#x0153;ni-<marginalia>Assertio 3.|limitatio-|nem esse cer-|tiore&#x0303;, quando|p&#x0153;nitens so-|licitationem|inchoauit.</marginalia>
tente ortum habuit, id, quod Assertione præce-
denti est dictum, verosimiliùs poterit ad praxim
applicari. Id constat, quia durius quid est, & ma-
ius proculdubio infamiæ incurrendæ periculum,
quantumuis p&#x0153;nitenti de non propalando eius
peccato securitas promittatur: quandoquidem
Confessarius ad sui consensus excusationem po-
test solicitationem prædictam declarare. Neque
verum apparet, quod cum Sousa affirmat Diana
Parte 4. Tract. 5. Resolut. 14. ex quo & P. Salelles
suprà num. 66. solicitationem scilicet feminæ per<-P>@@

<-P>accidens se habere, quia Confessarius non solici-
tat eo quod solicitatus sit, sed ex propriæ incon-
tinentiæ prauitate. Nam reuera potest aliter ac-
cidere, vt Confessarius nullo modo in solicitatio-
nem prorumperet, nisi solicitatione feminæ pro-
uocatus. Vbi nec videtur posse illi silentium in-
iungi circa pessimæ inductricis crimen, quia il-
lius expressio ad ipsius defensionem conducit,
quæ non potest secundum iura vniuersa dene-
gari.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Vbi obseruandum occurrit Auctores de<marginalia>Obseruatio|peculiaris|circa solici-|tationem ex|parte Con-|fessarij.</marginalia>
hoc agentes, & obligationem denuntiationis vr-
gentes, supponere ex parte Confessarij esse soli-
citationem, quia semper videtur actio aliqua ex
parte illius intercedere in ordine ad prauum ali-
quid obtinendum, aut in loco, in quo sedet, aut
alibi, commodiori & tempori & loco consum-
matione turpitudinis reseruata. Potest autem ca-<marginalia>Etiam merè|passiuè se|habentis.</marginalia>
sus fingi, in quo ille merè passiuè se habeat, ad-
mittens oscula aut impudicam contrectationem.
Sed neque in hoc solicitatio deest, quia bestialis
illa, vt alicubi Diuus Bernardus loquitur, patien-
tia, virtualis, aut moralis, solicitatio est; sicut
de facilitate p&#x0153;nitentis superiùs dicebamus. Et
negari profectò nequit esse illos illicitos & inho-
nestos tractatus, de quibus Gregoriana Consti-
tutio. Si autem sic solicitatus consensum celaret
suum, & pellicientem dimitteret, ac posteà de
exequendo prauo consensu tractaret, non est ca-
sus S. Tribunalis in Decretis Pontificijs conten-
tus, quia tunc ex parte eius nulla extitit prouo-
catio immediatè post Confessionem; quo etiam
euentu non est obligatio denuntiandi, iuxta com-
munem scribentium sensum, pro quo Diana Parte
1. Tract. 4. Resolut. 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Ad id autem, quod ex P. Palao num. 16.<marginalia>Constitutio-|nis Gregor.|XV conue-|nientia de-|clarata &|comprobata.</marginalia>
pro conuenientia non admissæ in Hispania Con-
stitutionis dicta dicebatur, respondetur conue-
nientissimum illam posse locum habere, quia
quando Confessarius & p&#x0153;nitens in crimine com-
plicantur, complex tenetur Confessarium denun-
tiare iuxta dicta Assert. 1. cum prædictis cautioni-
bus, & difficultatem illam, de qua diximus, om-
nibus non esse communem, pro qua etiam supe-
randa multùm valet Confessarij prudentis indu-
stria. Item, licet Tribunal sanctum vtens proba-
bilibus opinionibus multa præstaret, pro quibus
expressè Constitutio præfata disponit, non plenè
obtinebatur Apostolicæ Sedis intentum, nec re-
medium prorsus efficax cernebatur. Quia licet
S. Tribunal probabiliter procederet circa denun-
tiatos, etiam probabilibus vtentes opinionibus
plurimi non denuntiabant, cùm difficilis semper
appareat comparitio coram iudicibus S. Tribuna-
lis, vt etiam quando certa est obligatio, multùm
sit cum p&#x0153;nitentibus, vt obligationi satisfaciant,
laborandum.</P>
<Z><A+1>Additio vtilis cum peculiari do-
ctrina.</A+1></Z><marginalia>Feminam|solicitantem|denuntian-|dam, sicut &|solicitatos ad|alia crimina|extra Vene-|re&#x0303;, & in alijs|Sacramentis|qui sentiant.</marginalia>
<P><absatz-nummer>25.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ixi num. 23. casum ibi adductum non
esse S. Tribunalis secundùm decreta Pon-
tificum, vbi videtur innui posse dari casum, qui ad
S. Tribunal spectet, & tamen iuxta Pontificum
decreta sit, sed aliunde veniat denuntiandus,
quam uis in illis non inueniatur expressus, varijs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0234.jpg/>
@@1@<SE234>Circa obligationem denuntiandi in consentiente. 219
<duolan 2><-P>circa inclusionem Auctorum sententijs extanti-
bus. Quod quidem in casu, de quo superiùs di-
ctum, feminæ inquam solicitantis Confessarium
ostendi potest. Nullum enim extat Pontificum
decretum, iuxta quod debeat femina talis denun-
tiari; & nihilominùs affirmat P. Salelles citata
Regula 130. n. 75. vbi ait ex vi generalis faculta-
tis, quam Inquisitores habent ad procedendum
contra quemcumque de hæresi suspectum, sub
iurisdictione illorum esse, quatenus abutitur Sa-
cramento, sicut & Confessarius, dum simulatione
Confessionis flagitium tale committit. Quæ qui-
dem resolutio est ei conformis, quam Regula 127.
vt probabilem statuit de quomodolibet abutente
Sacramento, in quo ratio eadem sit, quæ in ge-
nere Venereo, vti est in solicitante ad grauia alia
quæcumque peccata, sicut & de solicitante in Sa-
cramentis alijs. Pro quo adducit Pegnam, Læ-
lium Zechium, Emmanuelem Moura, & P. Ca-
strum Palaum, quem ait Tomo 1. Tract. 5 Disp. 9.
Puncto 5. n. 4. optimè specificare quòd competat
hoc ex generali facultate, quam habent Inquisi-
tores à iure diuino & Communi. Et hoc quidem
specialius quoad priorem partem de criminibus
extra Venerem: circa posteriorem autem de illis
in vsu aliorum Sacramentorum, ac præsertim de
Venereis, eam probabilem iudicare viros doctissi-
mos inquit à se consultos, & præcipuè Illustrissi-
mum ac Reuerendissimum Dom. Fabium Chi-
sium Inquisitorem & Delegatum Apostolicum
Melitæ, & in locis adiacentibus, innitentes do-
ctrinæ Pegnæ, Castro Palai, & aliorum firmiter
stabilitæ. Ex quo infert S. Tribunal ante omnia
Pontificia decreta, de casibus in ijs contentis co-
gnoscere potuisse, quos tamen fuit satis conue-
niens, ob rationes ab ipso adductas, expressisse.
Circa quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Dico Primò. Probabile est denuntian-<marginalia>Assertio 1.|circa solici-|tantem Con-|fessarium|statuens id|probabile.</marginalia>
dam feminam (idem erit de quocumque alio, si
fortè accidat) quæ solicitauerit Confessarium. Sic
Bellochius & Paramus, quos adducit Diana Parte
1. Tract. 4. Resolut. 23. Ratio est iam adducta, ex
abusu scilicet Sacramenti, cum suspicione hære-
ticalis circa illud sensus. Licet autem femina non
accedat animo accipiendi Sacramentum, iniuria
tamen ipsi irrogatur, dum specie Confessionis, &
signis pro ea adhiberi solitis, acceditur, vt de Con-
fessario solicitante dictum n. 13. Quamuis autem
hoc verosimile appareat, communiter tamen Do-
ctores contrarium tenent, vt videri potest apud
eumdem Dianam citata Resolut. qui ita sentien-
dum asserit ex eo quòd Constitutiones Pontifi-
cum in Confessarios tantùm diriguntur ad illo-
rum audaciam & iniquitatem comprimendam:
cumq&#x0301;ue hoc scelus in feminis rarò contingere
constet, de illo non actum; quia leges humanæ
ea, quæ frequenter accidere solent, considerant.
Quam rationem refellit citatus P. Salelles, & re-
uera non admodùm firma videtur: quia licet
humanæ leges ita se habere soleant, non tamen
diuinæ: & hic de lege diuina agitur, correctio-
nis scilicet. Et licet Confessarius corrigere possit
& debeat, id non videtur sufficiens ad audaciam
mulierum retundendam, vnde ad iudices est in
caussis fidei recurrendum, qui efficacius possunt
adhibere remedium. Dici etiam potest Consti-
tutiones Pontificum ad Confessarios directas ob<-P>@@

<-P>rationem dictam; non tamen excludere id, quod
iuxta ius Commune dispositum inuenitur circa
suspectos de hæresi, quales videntur hæ filiæ dia-
boli, ab eo ad scelus adeò execrabile prouocatæ.
Aliud ergo videtur solidius fundamentum con-
quirendum. Pro quo</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Dico Secundò. Denuntiatio in casu dicto<marginalia>Assertio 2.|vsum non|esse conue-|nientem.</marginalia>
non videtur conueniens. Et ideò à summis Pon-
tificibus in suis decretis videtur prætermissa. Hoc
probo. Nam denuntiatio à Confessario facta in
negotio Confessionis, etiam simulatæ, valde pe-
riculosa est: occasionem siquidem præbere au-
dientibus potest existimandi sigillum esse viola-
tum, & quòd ea, quæ ad p&#x0153;nitentes spectant, ab
illis ad Tribunal S. Inquisitionis adducuntur: nec
facilè est omnibus satisfacere, ad quos rumor talis
potest deuenire. Neque enim sperari potest rem
ita secretè transigendam, vt inconueniens dictum
vitari queat: cùm secretum mulieres seruare nes-
ciant: vnde Propheticum illud: Ab ea, quæ dor-
mit in sinu tuo, custodi claustra oris tui. Mich. 7. v. 5.<marginalia>Mich. 7.|v. 5.</marginalia>
Impleat ergo Confessarius correctionis præcep-
tum reprehensione grauissima, & minacibus ver-
bis, ibique sistat. Vnde & videtur dicendum non
solùm in decretis Pontificum, & commune ius
circa Inquisitorum iurisdictionem, hoc haberi,
sed etiam ex diuino, quia noluit Christus Sacra-
menti huius institutor cum præfato inconue-
nienti correctionem solicitantis peragi, qui de
sigilli inuiolabili obligatione persuasionem vole-
bat haberi firmissimam.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Probabile etiam est, & valde<marginalia>Assertio 3.|valde esse|probabile de-|nuntiandum|Confessari&#x0169;-|ad crimina|extra Vene-|rem prouo-|cantem.</marginalia>
quidem probabile, Confessarium solicitantem ad
alia peccata extra Venerem esse denuntiandum:
Sic enim tenent Pegna in Directorio Inquisit.
Parte 2. Comment. 8. vers. Ille quoque. locutus ante
Constitutionem Gregorij XV. in qua maius pro
eo fundamentum. Lælius Zechius in Summa
Tomo 1. Tract. de fide Cap. 11. num. 5. §. Tertia suspi-
cio. Emmanuel Moura Opusc. 1. de Ensalmis, &
incantat. Sect. 3. Cap. 3. num. 17. Citat etiam P.
Salelles, vt vidimus P. Palaum, qui tamen adducto
loco nec verbum. Et quia error circa Punctum
esse poterat: in 5. siquidem difficultas alia tra-
ctatur, & sit intelligendum in 6. in quo difficul-
tas, de qua estsermo, disquiritur, de solicitante
scilicet ad alia peccata extra Venerem, neque in
eo id occurrit, quod ipsi dictus Pater adscribit:
Solum enim asserit Confessarium solicitantem ad
aliquod maleficium esse denuntiandum suo su-
periori, vt illum corrigat, & iniuriam Sacramenti
caueat; seruatis tamen conditionibus requisitis in
denuntiatione facienda, de quibus in materia cor-
rectionis fraternæ, & denuntiationis iudicialis, id<marginalia>P. Palaus vt|faueat, prauè|licet citatus.</marginalia>
quod de casu Assertionis sequentis etiam asserit.
Nomine autem superioris minimè Inquisitorem
intelligit, cùm absolutè teneat crimina extra Ve-
nerem ad eorum Tribunal minimè pertinere. Po-
test autem in fauorem Assertionis præsentis ad-
duci ex eo quòd num. 2. Sic statuat: Verùm & si
probabiliter dici poßit ob facultatem generalem In-
quisitoribus datam cognoscendi de hæresi suspectis,
cognoscere posse de his solicitantibus, si deferantur:
At credo nullo modo teneri &c. Diana Parte 1.
Tract. 4. Resolut. 20. ita probabilitatem videtur
agnoscere, vt cum speciali formidine oppositum
amplectatur: Sic enim ibi: At his non obstantibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0235.jpg/>
@@1@<SE235>220 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio III.
<duolan 2><-P>sub censura tamen, censeo dictum Confessarium non
esse vigore Bullæ Gregorij XV. denuntiandum. Pro
quo plures alios ibidem adducit, sicut & Parte 4.
Tract. 5. Resolut. 17. Accedit citatus cum alijs do-
ctissimis Illustrissimus & Reuerendissimus tunc
Inquisitor & Delegatus Apostolicus Dom. Fa-
bius Chisius, posteà æterna dignus memoria Pon-
tifex Alexander VII. Ostendi autem probabilitas
potest, tum ex auctoritate, de qua dictum, tum
ex ijs, quæ nu. 4. & 20. sunt à Nobis adducta de
identitate rationis, inducta ex Bulla Pij IV. gra-
uissima coniectura.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Dico Quartò. Similiter est probabile so-<marginalia>Assertio 4.|idem statu-|ens de solici-|tante in alijs|sacramentis.</marginalia>
licitantem in administratione aliorum Sacramen-
torum esse denuntiandum. Et quidem licet mi-
nùs auctoritatis habeat, eo quòd pauciores posi-
tioni huiusmodi absolutè assentiantur obligatio-
nem denuntiandi simpliciter enuntiantes, vt vi-
deri potest apud P. Palaum suprà num. 3. & Dia-
nam Parte 4. Tract. 5. Resolut. 16. vbi pro ea so-
lùm adducit Emmanuelem Mouram: nullus ta-
men probabilitatem negat, vnde & videntur con-
fiteri. Ratio autem eadem est, quæ & præce-
dentis. Fuit ante annos plures religiosus Sacerdos
in hoc regno, qui pellici suæ ex condicto sacram
Eucharistiam sua in Ecclesia ministrabat, vt sic
illius frueretur aspectu, & amplius aliquid lasci-
uus animus obtineret. An non hic denuntiatione
dignissimus? Denuntiatus equidem, & seuerissi-
mè castigatus. Quòd si malitia ad hunc potest
audaciæ verticem in Sacramentorum maximi ad-
ministratione conscendere, quid de alijs timeri
non possit; cum semper mundus monstra ista
parturiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Dico Quintò. In supremo S. Inquisitio-<marginalia>Assertio 5.|vt liceat|vsus opinio-|num dictus|in Tribuna-|libus S. In-|quisitionis.</marginalia>
nis Tribunali possunt omnia prædicta ad praxim
adscisci, non verò in alijs, in quibus vsus non ex-
titit talis. Id probo: Nam, vt vidimus nu. 4. 16.
& 24. S. Tribunal probabilibus opinionibus vti
consueuit: ergo & præfatis vti licebit. Quòd au-
tem inferioribus Tribunalibus id non liceat, si
apud supremum in vsu non sint, videtur comper-
tum, quia inferiora Tribunalia nequeunt exerce-
re iurisdictionem, nisi cum subordinatione ad il-
lud: Atqui illud non communicat iurisdictio-
nem, nisi eo exercendam modo, qui apud ipsum
est in vsu: ergo ab eius nequit consuetudine de-
uiari. Neque obstat si dicatur Inquisitoribus in-
feriorum Tribunalium non conferri iurisdictio-
nem à supremo, sed posita legitima electione à
Iure, vel à Pontifice illam haberi: nam licet ita
sit, neque Ius, neque Pontifex aliud volunt, nisi
quod diximus; vt scilicet iurisdictionem ha-
beant, sed cum subordinatione dicta, ad felicem
in negotio tanto processum omnino necessarium.
Quod etiam de ipsa diuini Iuris dispositione di-
cendum iuxta D. Pauli doctrinam Rom. 13. v. 1.<marginalia>Rom. 13.|v. 1.</marginalia>
Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit:
Non est enim potestas, nisi a Deo: quæ autem sunt,
à Deo ordinatæ sunt. Dixi autem, In quibus talis
vsus non extitit: quia si viget in aliquo, conti-
nuandus est: credibile enim est id non nisi sciente
& approbante supremo Consilio esse introdu-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Iuxta hæc nihil eorum, quæ P. Salelles<marginalia>Quid circa|prædicta|P. Salelles|præstiterit.</marginalia>
affert, nouum reuera est, sed tantùm opinionibus
apud suos Auctores extantibus, & iam notis, non<-P>@@

<-P>tamen ita receptis, vnde neque in vsu 8. Tribu-
nalis, suum assensum accommodat. Quanto au-
tem cum fructu id futurum, videbunt qui post
Nos viuent. Illud certum, quod ipse testatur nu.
17. in Tribunali Melitensi, in quo ipse per tri-
ginta annos Consultor astitit, inauditum prorsus
fuisse, quòd quis denuntiauerit talem abusum, ad
furtum, homicidium &c. cùm tamen permul-
tæ caussæ solicitationis ad Venerem fuerint in
eo tractatæ, multique Confessarij puniti.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Id autem quod de iurisdictione ex iure<marginalia>Iurisdictio|ex iure diui-|no vt expli-|canda.</marginalia>
diuino dicitur, proptereà asseritur, quia Aposto-
lis, & eorum in munere successoribus, Episcopis
videlicet, à Christo est impartita ad procedendum
contra hæreticos, ac alios de hæresi suspectos,
iuxta id, quod Auctor habet Prolegomeno 2. Licet
autem Inquisitoribus id non videatur competere
ex Christi institutione; id tamen habetur ex po-
testatis plenitudine Diuo collata Petro, vt possint
eius in Sede successores vicarios sibi in ea pote-
state designare, qui sint Episcopis pares, immò
etiam superiores; & ita ad illos deferenda crimi-
na, vtpotè ad competentes iudices, qui possint
opportunum remedium adhibere; vbi & Epis-
copi etiam suo funguntur munere, vt numquàm
iurisdictio diuino competens iure desiderari
possit.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An violatio sigilli Confessionis sit casus
S Inquisitionis, cum doctrina pecu-
liari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>33.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On multos ante dies ad me Religio-<marginalia>Casus spe-|cialis propo-|sitio.</marginalia>
sus quidam venit consulturus quid
illi esset faciendum, eo quòd à Con-
fessario suo id fuisset detectum, quod in magnum
eius præiudicium redundabat, dum id, quod de-
tectum est, ad alium etiam spectabat, qui indig-
nationem magnam contra ipsum ex tali notitia
conceperat, partum formidabilem habituram. Et
deliberabat quidem de vrgenda denuntiatione
coràm S. Tribunali; cui id dixi, quod tunc mihi
est visum opportunum, de rei exitu nihil vlterius
assecutus. In quo quidem difficultates occur-
runt aliquæ quas erit operæ pretium sequentibus
Assertionibus expedisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Dico Primò. Crimen violati sigilli respe-<marginalia>Assertio 1.|violationem|sigilli Con-|fessionis non|esse casum S.|Inquisitionis.</marginalia>
ctu eorum, qui Episcopali sunt iurisdictioni sub-
iecti ad Episcopale Tribunal spectat. Sic com-
muniter scriptores, ex quibus videri possunt Dia-
na Parte 4. Tract. 8. Resolut. 95. Cæsar Carena de
Officio S. Inquisitionis Parte 2. Tit. 17. §. 23. n. 91.
Molfesius in Summa Triplic. iur. Tomo 1. Tract. 7.
Cap. 23. num. 68. & P. Salelles Tomo 2. Regula
408. num. 865. Probatur, Quia ita videtur esse
in vsu S. Tribunalis, crimen hoc Episcopis remit-
tentis, dum in Edictis nulla illius habetur men-
tio. Cur autem ita fiat, nequit à Nobis ratio red-
di, in qua animus penitus conquiescat: nam cri-
men hoc maximè Sacramenti P&#x0153;nitentiæ ad-
ministrationi videtur aduersum: & plus multò
quàm solicitatio, nec dubitari potest quin minùs
peccatum sit, & aliquem consequenter secum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0236.jpg/>
@@1@<SE236>Violatio sigilli Confeßionis an spectet ad Inquisitionem. 221
<duolan 2><-P>afferat de hæresi suspicionem. Sed ita factum, &
ritè factum debemus æstimare.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Dico Secundò. Probabile est crimen di-<marginalia>Assertio 2.|Oppositum|esse proba-|bile.</marginalia>
ctum posse S. Tribunali pro illius cognitione le-
gitima denuntiari. Probatur Primò, Quia sic te-
net Alfonsus de Leone Tomo 1. de Officio Confessa-
rij Resolut. 22. num. 12. Casu 2. Deinde, Quia
ratio adducta est sanè non leuis; & Carenam
quidem asserentem ex eo non oriri hæresis suspi-
cionem impugnat P. Salelles, & nihil ad argu-
mentum, quod ex eo ab Alfonso de Leone in-
struitur, cuius vim agnoscit ille, respondet, immò
eidem videtur assentiri num. 867. Maius est cri-
men, quàm solicitatio, in quo & suspicio hære-
sis: ergo ad S. Tribunal spectat; discursus est sa-
tis vrgens. Cùm verò in vsu S. Tribunalis non sit,
eo modo philosophandum circa ipsum, qui est
à Nobis propositus in simili num. 30.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Prælati Religiosi in caussa<marginalia>Assertio 3 In|Religionibus|ad Prælatos|spectare.</marginalia>
criminis talis possunt procedere, & iuxta proba-
tionum merita delinquentem castigare, iuxta
p&#x0153;nam etiam à Iure talibus constitutam. Pro-
batur, Quia Religiosi exempti id circa correctio-
nem subditorum possunt, quod Episcopi circa
suos: pro quo videndus P. Suarez Tomo 4. de Re-
ligione Tract. 8. Lib. 2. Cap. 9. n. 3. & toto Capite 10.
Quia vero casus hic solùm per testes singulares
probari potest, id in eo videtur obseruandum, quod
circa solicitantes Doctores tradunt, circa quod
magna est varietas opinionum, de quibus Diana
Parte 4. Tract. 8. Resolut. 55. Benè verum est Do-
ctores de sufficientia testium agentes, in ordine ad
capturam, & incarcerationem loqui. Vt verò
inquiri possit, & interrogari reus, testis non con-
temnendæ auctoritatis sufficit, quod casui est no-
stro etiam applicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si Prælatus inferior cog-<marginalia>Assertio 4.|Quid si illi|negligant.</marginalia>
nitionem caussæ renuat, aut frigidè & oscitanter
tractet, ad Prælatum est ipsi superiorem recur-
rendum. Quod si & iste negligat, iuxta opinio-
nem, de qua Assert. 2. poterit quis delinquentem
S. Tribunali denuntiare: Domini autem vide-
bunt, quid circa illud fieri oporteat, & saltim hor-
tamentis grauibus dormitantiam Prælatorum
excitabunt. Et quidem de se non bene sentiendi
plusquam leue motiuum exhibent, qui in re tanti
momenti, & in qua est de hæresi suspicio, ita ne-
gligentes comperiuntur. Erit autem talis denun-
tiatio, in qua Prælati inuoluendi veniant, satis
rara, cùm eorum indignatio ex denuntiatione
futura meritò debeat formidari. Enim verò, si res
vrgeat, & graue incommodum timeatur, nihil
tentare nocebit, nec S. Tribunalis pietas defen-
sionem pauperis Religiosi recusabit. Vbi & ne-
cessitatis titulus suum etiam locum habere pote-
rit, quæ lege caret; cùm tamen hîc verosimile sit
illam suffragari.</P>
<Z><A+1>Circa Parochos Indorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>38.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis actum à Nobis Tomo 2. Thesauri
Tit. 16. & 17. modò autem addenda non-
nulla, quibus ibidem dicta ampliùs illustrentur,
occasione eorum, quæ à D. Quitensi in suo Itine-
rario pertractantur Lib. 1. Tract. 1. resolutionibus
doctis, exactis, & suo sanè auctore dignissimis.
Pro quo sit</P>@@

<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Parochos linguam Indorum igno-
rantes nonnulla vtiliter discutiun-
tur.</A+1></negEZ>
<P><INI3>S</INI3>Eßione 9. statuit id quod est absolutè lo-<marginalia>Asserta D.|Quitensis|circa igno-|rantes Indo-|rum linguā.</marginalia>
quendo verissimum, eos scilicet, qui lin-
guam ignorant, peccare mortaliter Paræ-
cialem curam assumentes, si alij eam callentes
sint; addens insuper collationem esse nullam.
Seßione 10. cum P. Fr. Ioanne Baptista affirmat
non teneri Beneficium dimittere si socium sibi
adsciscat cum sufficientia necessaria ad debitè ad-
ministrandum. Pro quo etiam adducit Naldum
verb. Beneficium num. 13. quantum ad dimissio-
nem, quòd scilicet non teneatur statim dimittere,
licet titulo legitimo careat: potest enim retinere,
sed vt non suum vsque ad honestam & commo-
dam dimissionis occasionem prudenti arbitrio di-
sponendam. Et quòdsi per alium administraue-
rit, fructus possit suos facere ex Bonacina, P. Hen-
riquez, & alijs apud Machadum Tomo 1. Parte 3.
Tract. 3. Lib. 1. Docum. 10. n. 8. Item ex P. Acosta
in Manuss. non teneri dimittere, qui seriò de ad-
discenda lingua agit, licet in eo biennij laborem
insumat, immò & quadriennij, si propter hebes
ingenium eius fuerit diligentia desiderato exitu
defraudata. Nec huiusmodi prolixis possessioni-
bus regulam Cancellariæ de triennali pacifica
possessione fauere, quia ab Ecclesia nequit tituli
suppleri defectus, cùm circa rem versetur ex na-
turali & diuino iure requisita, in quo nequit Pon-
tifex dispensare. Seßione 11. asserit posse talem
Parochum, etiamsi reuera talis non sit, assistere
matrimonio propter communem errorem talis
impedimenti, & titulum coloratum, quia Ec-
clesia potest hunc supplere defectum, sicut etiam
in coadiutore ab ipso assumpto, in quo prædicta
concurrunt. Seßione 12. vt probabile proponit,
in eo, in quo ob ignorantiam linguæ fuit colla-
tio nulla, reualidari titulum eo ipso quòd illam
addiscat, sine alia collatione; dummodò impedi-
mentum tale sit occultum, & addit cum eius sen-
tentiæ Auctoribus, id habere locum quando in
concursu ad Beneficium alij linguæ periti non
fuerunt; Si enim fuêre, semper cum iure ad illud
manent, quia sic ignoranti in eorum præiudicio
non potuit reualidari titulus. Circa hæc</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Dico Primò. Assertum P. Fr. Ioannis Bap-<marginalia>Assertio 1.|Ignorans vt|sustineri in|Beneficio|queat.</marginalia>
tistæ ita accipiendum, vt à Nobis est dictum citato
Tit. 16. num. 2. quando scilicet electio ignorantis
habuit omnia alia requisita, & idoneus alius non
est inuentus, etiamsi linguæ peritus, quia in eo
defectus non tolerabiles deprehensi: tunc enim
licitè & validè fit collatio, & institutio canonica,
si præsertim per alium sic institutus possit Indo-
rum necessitatibus prouidere. Id autem quod ex
Naldo additur parui, aut nullius ferè momenti<marginalia>Naldus.</marginalia>
est, quia omnes ita debent fateri, scilicet retinen-
dum Beneficium à non legitimo possessore tam-
quàm non suum cum voluntate dimittendi illud
quàm citò commodè & honestè potuerit: pro quo
citat Nauarrum Consilio 2. de homicidio, & refert<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0237.jpg/>
@@1@<SE237>226 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio V.
<duolan 2><-P>se ad dicenda verb. Clericus in fine, vbi de eo nihil.
Et de habente irregularitatis impedimentum lo-
quitur, non in casu, de quo agimus, in quo sup-
ponendum est posse per alium ministrare: Si
enim ille desit, nec aliunde, iuxta dicenda, obli-
gatio vrgeat, magis est acceleranda dimissio, quia
in alijs irregularitatibus impedimentum potest
esse morale, ratione scilicet prohibitionis, in præ-
senti autem est physicum; si reuera est talis, vt
volunt multi, de quo citato loco adhibita adnota-
tio.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod ad fructuum resti-<marginalia>Assertio 2.|Quoad fru-|ctus quid|verosimile;|adhibita di-|stinctione.</marginalia>
tutionem attinet dictum supra num. 472. & ad-
hibenda distinctio. Si socius, qui administraret,
non est assumptus, & Parochus ipse per se aliqua
est executus ministeria, ratione illorum poterit
aliquid retinere iudicio prudentis computandum.
Si socio assumpto ministrauit, similiter dicendum,
potiori socio exhibita portione. Quod nihil vi-
detur impossibile; nam saltim cura vt socius suo
non deesset muneri, & nonnulla alia, quæ viden-
tur inexcusabilia, nec non Indorum protectio,
aliquod etiam stipendium promeretur. Et vt scru-
puli cessent, amicabilis inter eos poterit esse con-
uentio.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod ad P. Acostam spe-<marginalia>Assertio 3.|Circa P. A-|costæ Pro-|nuntiata.</marginalia>
ctat, ipse Lib. 4. de Procuranda Indorum salute Cap.
6. & tribus seqq. grauiter, eruditè, eleganter &
robustè materiam est istam prosecutus & Cap. 7.
ita quidem scribit: Atque accipiat licet quiuis vt
volet, quod dicam; rigidum & morosum appellet, ni-
hil moror. Ego eum Sacerdotem, qui linguæ Indorum
ignarus, non nisi cum animæ suæ iactura Parochi
Officium suscipere posse iam pridem & opinor & as-
sero: quod etiam manifesta ratione demonstro. Duo
sunt de neceßitate salutis. Fides & P&#x0153;nitentia. Fi-
dem docere ac prædicare non potest, sermonis expers.
P&#x0153;nitentiæ Sacramentum administrare non potest,
qui neque quæ confitetur Indus, intelligit; neque quæ
præcipit ipse intelligitur. Et nonnullis interiectis<marginalia>Quando li-|ceat ignaro|Parochiam|admittere.</marginalia>
sic subdit: Cùm ergo alij peritiores, melioresque
non suppetunt, licet sanè, immò verò expedit, hos vo-
care, illisque iniungere, vt Sacrificio, Baptismo, Ma-
trimonio iuuent suos. P&#x0153;nitentia etiam animam iam
agentes, vt dixi, vitia publica amputent, exemplo ac
beneficentia efficere adnitantur, quod minùs sermone
possunt. Porrò interdum accidit vt eiusmodi Sacer-
dotes elingues quidem, sed manu alioqui prompti, plus
in Indorum conuersione effecerint, quàm alij vsque
ad loquacitatem diserti. Quòd si non ea paucitas sit
ministrorum; Episcopus tamen tuus te eam prouin-
ciam subire iubeat, debes imperitiam omninò tuam
opponere, teque ineptum excusare. Sin adhuc pergat
iussa vrgere, tutò Prælato obedis, tutò oues, qua potes,
facultate pascis. Debes tamen copiæ interim sermo-
nis parandæ non indiligentem operam dare. Viderit
verò Episcopus quam Pastori magno, qui eduxit oues
in sanguine Testamenti æterni (Hebr. 13.) rationem
redditurus sit, qui nisi maximè idoneos suis præficiat,
sanguinis sine dubio apud æternum iudicem reus erit.
At hi, qui iubente nemine, nemine vocante, ipsi se in-
trudunt, ipsi Indorum Parochias anhelant, lucro
prorsus intenti, nihil aliud, quàm quæstum existi-
mantes pietatem, cùm sint aliôqui ineptißimi, muti,
elingues, qua ratione & lege excusentur, quòd specu-
latores se constituerint, qui clamare non norunt
Ezechiel. 3.) alij iudicent. Ego certè tantam teme-<-P>@@

<-P>ritatem, tantum Dei animarumque contemptum ex-
cusare nec volo, nec possum. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Iuxta quæ docti est Patris conformanda<marginalia>Conformitas|doctrinæ in|illis cum di-|ctis aliàs.</marginalia>
doctrina, vt id stet quod de biennio aut quadrien-
nio dicitur asseruisse. Supponuntur enim non in-
trusi, sed Episcopis scientibus & volentibus, ac
Beneficium sic Conferentibus in Parochijs con-
stituti. Hos autem ille legitimos Pastores agnos-
cit, & ita videntur sine limitatione temporis to-
lerandi, & absoluendi, cum linguæ defectu cu-
ram vt possunt prosequentes. Nihilominùs ita est
exponenda sententia, vt electi quidem & cano-
nicè instituti ab Episcopis, pergant suo in mune-
re; sed quia ita instituti sunt, vt obligationem ad-
discendæ linguæ subierint, si id assequi non po-
tuerint, debeant Episcopos admonere, & Benefi-
cium dimittere; sin minus non absoluendi. Sed
quid si Episcopi renuant? Hoc equidem Auctor
non tetigit: sed iuxta ipsius mentem videtur pro-
culdubio dicendum posse in cura Paræciali pro-
cedere, adscito aliquo muneris adiutore. Hæc
autem tunc locum habere poterunt, cum in no-
uis conuersionibus penuria fuerit Sacerdotum,
aut in locis remotissimis: vt verò res modò se
habent, prædicta vix locum potest habere do-
ctrina: iuxta Regiam siquidem dispositionem,
Pontificijs indultis roboratam, examen debet cir-
ca linguæ notitiam exactum præmitti; quòd si
tale sit, non erit locus huiusmodi quæstionibus.
Pro quo & dictum Tomo præcedenti Parte 4. nu.
151. & 152. Sed quia contingere potest vt Exa-
minatores cum graui conscientiarum pondere suo
desint non semel Officio, pro eo docti Patris do-
ctrina non subleuat, qui aperiendam imperitiam
dicit Episcopo. Et videri alicui posset incredibile
ea cognita, & peritioribus erga illam suppetenti-
bus cum requisitis alijs, Episcopum Paræcialem
curam ea ex parte inepto largiturum, aut Patro-
num id scientem ad præsentationem processu-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Nihilominùs casus est possibilis, nec adeò<marginalia>Praxis non|tolerabilis|explicata.</marginalia>
rarus, vt non aliqua detestanda exempla expe-
rientia ministrârit. Familiarem suum cupit Epis-
copus Beneficio munerari, qui vix linguæ rudi-
menta pernouit. Id agnoscentes Examinatores
ita rem disponunt, vt ad examen accedens, quid
sit interrogandus prænoscat, & periti alicuius iu-
uamine breuiculam Euangelij alicuius explica-
tionem obtrudat. Obtenta ergo approbatione,
nominatione ad Patronum delata nihil de collu-
sione scientem, euadit Parochus ab Episcopo ca-
nonicè institutus: ab Episcopo inquam, qui ig-
norare defectum vix credi possit, sed exercitio
Paræcialis curæ, & Indorum conuictu, meliora
sibi promittit. Sed quàm infelici fiducia, id osten-
dit quod à Nobis dictum Tomo 1. Thesauri Tit. 13.
Cap. 6. num. 4. & in sic electis P. Acostæ do-
ctrinam locum habere non posse satis est mani-
festum.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Dico Quartò. Iuxta dicta Asserendum<marginalia>Assertio 4.|Non semper|in præfatis|esse irritam|collationem.</marginalia>
est non semper collationem impensam linguæ
imperito, aut Canonicam institutionem esse irri-
tam. Ex quo & habetur talem non esse irregu-
larem; vnde & aliquando, etiam suppetente pe-
ritorum copia, alicui est Paræciale munus exhi-
bitum, iniuncta obligatione linguæ intra semestre
addiscendæ, sin minus auferendum. Quod com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0238.jpg/>
@@1@<SE238>Circa Parochos linguam Indorum Ignorantes. 227
<duolan 2><-P>probari potest ex sententia, quam cum alijs tenet
P. Palaus Parte 5. Disput. 5. Puncto 4. num. 7.
collationem scilicet factam irregulari non esse
irritam, sed irritandam, pro quo inter alias illa ad-
ducitur ratio, quòd irregularis possit procurare
dispensationem, & interim Beneficio per alium
deseruire, eiusque muneri satisfacere. Quod qui-
dem quantùm ad dispensationem attinet hic pro-
priè locum non habet propriè loquendo: benè
tamen quantùm ad similitudinem in eo quòd po-
test tolli impedimentum, si videlicet Beneficia-
rius linguam addiscat. Quoad satisfactionem au-
tem per alium magis congruis alijs irregularitatis
generibus non potest per se ipsum ministrare,
quod tamen linguæ Indicæ ignarus, potest in
multis, vt vidimus, præstare. Et hoc quidem
etiamsi dicamus esse irregularem; ex quo & pro-
bari potest non esse talem, quia ministrare scili-
cet in multis potest, & impedimentum sine di-
spensatione remouere, si videlicet linguam ad-
discat, quod non ita accidit irregulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Dico Quintò. Sublato impedimento per<marginalia>Assertio 5.|sublato im-|pedimento|noua non|esse oput|collatione.</marginalia>
linguæ peritiam obtentam non est noua collatio
Beneficij necessaria. Hoc constat Primò si iuxta
Assertionem præcedentem stet collationem irre-
gulari impensam esse validam. Pro quo P. Suarez
Tomo 5. in 3. p. Disput. 40. Sect. 2. num. 36. vbi id
ita probabile asserit, vt non parùm in assensum
videatur inclinare, dum etiam num. 30. funda-
mentis contrariæ sententiæ luculenter satisfacit.
Deinde si valida non sit, idem stare posse dictum
à Nobis Tomo præced. Parte 3. num. 219. & pro
eius probabilitate stant P. Thomas Sancius Lib. 8.
de Matrim. Disp. 7. num. 12. apud quem plurimi
absoluti Assertores. P. Coninck apud Dom. Qui-
tensem Lib. 8. Disp. 7. n. 12. penitus erratica cita-
tione, cùm sit illa P. Sancio propria, sed eo non
citato, vt apud P. Lessium occurrit. Tenet ergo
P. Coninck Disput. 14. n. 73. quod ad probabili-
tatem spectat, sicut & P. Lessius Lib. 2. de Instit.
Cap. 34. num. 119. qui pro hac sententia citat P.
Henriquez Cap. 13. de Excommunicatione, scilicet
Lib. 13. vbi tamen nihil tale habet, sed Cap. 14.
num. 1. apertè oppositam dicens per dispensatio-
nem impedimenti non reualidari titulum, sed à
Collatore iterum conferendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Et habet pro se sententia ista commodum<marginalia>Commodum|exemplum|ex matrimo-|nio petitum.</marginalia>
exemplum ex matrimonio petitum cum impedi-
mento dirimente contracto, cuius dispensatione
pro foro occulto comparata, secundùm probabi-
lem sententiam, non est necessarium solemnita-
tem iam adhibitam iterare. Quod & in consensu
asseritur: si vnus enim ex contrahentibus sit tan-
tùm impedimenti conscius, est quidem probabi-
le, & graues pro se Patronos habet, vt videri po-
test apud P. Thomam Sancium Lib. 2. Disput. 36.
n. 9. Si autem vterque sit conscius, id est proba-
bilius, & pro eo stat communis sententia Docto-
rum apud eumdem n. 6. videndum etiam Disp. 37.
Cui non factum satis ab aliquo, quem viderim.
Si enim proptereà necessaria dicitur iterata col-
latio, quia Beneficij collatio fuit nulla, & ita de-
bet iterùm collatoris voluntas accedere, quæ non
extat, dum receptionis nullitas ignoratur, quia
ignorantia facit inuoluntarium: similiter videtur
in matrimonio dicendum; siquidem Ecclesia in
illius celebratione suum etiam præstat assensum,<-P>@@

<-P>dum auctoritatem illi præbet, quod non nisi sci-
endo & volendo stare potest. Ideo autem non esse
nouum necessarium asseritur, quia ex parte Ec-
clesiæ iam est id præstitum, quod est ex eius parte
necessarium, & in eadem perseuerare censetur
voluntate. Atqui hoc etiam dici in casu præsenti
potest, præsentans enim & conferens in eadem
voluntate persistunt, & ex parte sua totum illud
exhibuerunt, quod ad Beneficij legitimam recep-
tionem & continuationem erat reipsa sufficiens:
Ergo non est noua præsentatio aut collatio ne-
cessaria. Quæ consequentia legitima est, aut
quod de matrimonio dicitur, non est, contra tot
Doctorum receptissimam sententiam, admitten-
dum. Et vrgentior quidem illa si de contrahen-
tium consensu loquamur; ideò enim nouus non
iudicatur necessarius, quia iam initio præstitus
perseuerat, & copula confirmatur: nam reuera
copula consensus non est, vnde & stante abla-
tione impedimenti sine consensu esse potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Dico Sextò. Si linguæ Indicæ ignarus<marginalia>Assertio 6.|& locum|habere et-|iamsi in con-|cursusit Be-|neficium|obtentum.</marginalia>
Beneficium Paræciale recepit in concursu alio-
rum callentium ipsam, & eam addiscat vt possit
sufficienter ministrare, probabiliter dici potest ex
ea parte non esse nouam præsentationem, aut
collationem necessariam. Id probo: Quia Do-
ctores asserentes esse necessariam, proptereà id
statuunt, quia dispensatio impedimenti non con-
ceditur cum præiudicio tertij, & ita eam impe-
tranti prodesse nequit. In casu autem nostro de
dispensatione non agitur, quæ necessaria non est,
sed de impedimenti cessatione, qua posita, nihil
est quod obstet retentioni. Ad summum enim<marginalia>Quid de|obligatione|circa magis|dignum.</marginalia>
haberi potest alium fuisse digniorem: atqui col-
latio minùs digno facta valida est, & sine obliga-
tione restitutionis, iuxta satis probabilem opinio-
nem, pro qua P. Thomas Sancius Tomo 1. Consi-
liorum Lib. 2. Cap. 1. Dub. 6. n. 1. qui & nu. 6. & 8.
de Beneficijs agens, quæ sunt iuris patronatus,
statuit minùs dignum à Patrono præsentatum
debere confirmari, & eius præsentationem esse
validam. Licet autem discrimen constituat inter
Beneficia, quæ iuris patronatus sunt, & ea, quæ
sunt liberæ prouisionis Episcopi, & hæc dicat in-
ualidè minùs digno conferri; oppositum tamen
tenet Nicolaus Garcia de Beneficijs Parte 9. Cap.
2. à nu. 235. Vgolinus de Officio Episcopi Cap. 50.
§. 23. nu. 4. & alij plures. Tum etiam quia licet
demus collationem minùs digno impertitam non
esse validam, nullus tamen tenetur se talem cre-
dere, sed Episcopi stare iudicio securè potest, vt
notant graues scriptores, quos adducit & sequitur
P. Palaus Parte 2. Tract. 13. Disput. 2. Puncto 11.
§. 5. num. 1. Vnde in ordine ad praxim senten-
tia opposita parùm commodi videtur impor-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Præstat autem pro huiusmodi Pronun-<marginalia>Non esse ob-|ligationem|dimittendi|Benefici&#x0169; ab|irregulari.</marginalia>
tiato id adiecisse quod habet P. Suarez Tomo 5.
in 3. p. Disput. 40. Sect. 2. num. 11. vbi ita scribit:
Neque etiam ratio naturalis per se sumpta ampliùs
probat; immò multi existimant indignum non tene-
ri, etiam ex iure Canonico ad dimittendum statim<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Beneficium sua sponte, donec à Superiore cogatur:
dummodò poßit, & studeat se dignum reddere, & in-
terim aliorum iuuamine suo muneri satisfacere. Idem
ergo dici potest de irregulari: nam potest dispensatio-
nem procurare, atque hoc modo impedimentum tollere.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0239.jpg/>
@@1@<SE239>224 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio VI.
<duolan 2><-P>Sic ille, quod casui nostro venit verosimiliter
adaptandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Dico Septimò. Quod ad actus iurisdi-<marginalia>Assertio 7.|validos esse|actus iuris-|dictionis in|illo.</marginalia>
ctionis attinet, etiamsi dicamus collationem fa-
ctam linguæ Indicæ ignaro esse inualidam, si ex-
erceantur validi sunt. Si valida sit collatio, sine
difficultate resolutio procedit, vt benè ostendit
P. Suarez suprà num. 41. & 44. Pro casu autem
inualidæ collationis suffragatur recepta doctrina
de errore communi cum titulo colorato. Videtur
autem error talis locum habere non posse: quia
cùm Indi quotidianis experimentis compertum
habeant Parochum eorum linguam ignorare,
quomodò stare queat communis error? Vnde ad-
dendum posse nihilominus errorem interuenire,
eo quòd communiter vt verus Parochus habea-
tur, etiamsi linguam Indorum ignoret. In quo
quidem probabiliter proceditur, & proptereà
expediet potiùs Parochum ea se opinione tueri,
iuxta quam, vt vidimus, collatio irregulari facta
valida est, quod est magis accommodatum tali
eius statui, dum quidem in Officio sustineri
potest, & de melioris status adeptione pertra-
ctat.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Religiosos, an Simoniaci, qui
Prælatis munera pretiosa offerunt pro
nominatione ad Indorum Doctrinas,
quæ Patrono exhibetur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>50.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc præfatus Antistes Seßione 4.<marginalia>Affirmat|D. Quiten.|quod in titu-|lo quæritur.</marginalia>
num. 10. & seqq. Vbi & affirmando
concludit. Primò, quia nominatio
est actus iurisdictionis Ecclesiasticæ, cùm à Præ-
lato vt tali fiat, & non alio titulo, atque à subdito
vt Ecclesiastica persona etiam admittatur ex obe-
dientia debita ratione voti, sine quo collatio esset
nullius roboris, ad quam vti ad rem maximè spi-
ritualem ordinatur nominatio. Ergo cùm omnia
spiritualia sint, quidquid pretij interuenit, venali-
tatem continet, & ita Simoniacam prauitatem.
Contra quod tamen obiecerat nominationem
huiusmodi non videri actum iurisdictionis Eccle-
siasticæ, sed &#x0153;conomicæ potestatis: qualis esset
si quis pretium offerret Prælato vt illum eligeret
futurum Principi à regimine conscientiæ: aut
pro designatione ad assistendum exequijs personę
nobilis extra oppidum, ad quas certus Religioso-
rum numerus postulatus, sic opportunitatem vi-
sitandi cognatum, aut simile aliquid habiturus.
Ad quæ quidem respondet negando assumptum,<marginalia>Sicut & in|exemplis|nonnullis.</marginalia>
quòd scilicet non sit actus iurisdictionis Ecclesia-
sticæ, & etiam asserendo in adductis exemplis
committi Simoniam contra ius diuinum naturale,
quia iurisdictionis Ecclesiasticæ actus sunt, vtpotè
qui ad spirituale aliquid diriguntur. Quod con-
firmat ex P. Lessio Lib. 2. de Iust. Cap. 35. nu. 13.
& P. Villalobos Tomo 2. Tract. 37. Difficult. 8. n. 3.
asserentibus vendere prædicationem, & decisio-
nem casuum, pro leuamine conscientiarum, esse
Simoniam: quod & sentiunt Hostiensis, Palu-
danus, & Syluester. Et traditur à Salomone Pro-<marginalia>Prou. 3. v. 15.|& 23. v. 23.</marginalia>
uerb. 3. (pro quo erraticè Cap. 13.) sic dicente:<-P>@@

<-P>Pretiosior est cunctis opibus: & omnia, quæ deside-
rantur, huic non valent comparari. Sapientiæ in-
quam. Et Cap. 23. n. 23. Noli vendere sapientiam,
& doctrinam, & intelligentiam. Circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Dico Primò. Munus pro nominatione<marginalia>Assertio 1.|affirmans|etiam.</marginalia>
dicta offerre Simoniaca videtur turpitudo. Pro-
batur excommuni Doctorum sensu circa actus
iurisdictionis & potestatis Ecclesiasticæ, pro qui-
bus pretium offerri sine labe simoniaca nequit, vt
videri potest apud P. Suarez Tomo 1. de Religione
Lib. 4. de Simonia Cap. 20. P. Thomam Sancium
Tomo 1. Consilior. Lib. 2. Cap. 3. Dub. 17. P. Vincen-
tium Tancredi de Religione Tract. 2. Disput. 14.
& obuios alios. Atqui actus prædictus talis est,
vt apparet ex eo quod Prælatis vt talibus ea est
nominatio commissa, vtpotè ijs, qui circa mores
& requisita alia ad Paræciale munus, meliùs in-
quirere valent, quod quidem ipsis vt Prælatis
competit. Ergo simonia in munerum oblatione
committitur. Tum etiam quia nominatio ab E-
piscopo facta, ab eius spirituali potestate procul-
dubio ortum habet, vnde pretium offerre pro ip-
sa, manifesta esset simonia. Atqui id quod Epis-
copo respectu subditorum sæcularium competit,
Prælatis est Religiosorum erga suos commissum:
ergo similiter est philosophandum de illis. Item
pretium pro præsentatione offerre simonia est,
vt est certa & inuiolabilis, Iure sic indicante, sen-
tentia, pro qua P. Suarez suprà Cap. 28. num. 15.
& non alia ratione, nisi quia à iure patronatus ori-
tur præsentatio, quod spirituale quid est in pa-
trono, cui immediatè Canonica institutio respon-
det: Atqui nominatio, de qua agimus, est imme-
diata præsentationi, quatenus quid spirituale illa
est: ergo simoniaca est pro illa pretij cuiusuis
oblatio: & ita non habet locum discrimen illud
de iurisdictionali & &#x0153;conomica potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Sed quidem non videtur illa sine aliquo<marginalia>Pro contra-|ria positionæ|quid videa-|tur facere ex|discrimme|iurisdictio-|nalis & &#x0153;-|conomicæ|potestatis.</marginalia>
fundamento conficta: dici enim non inuerosi-
militer potest actum illum non esse iurisdictionis,
seu spiritualis potestatis, sed gubernationis poli-
ticæ, quatenus Prælatis Ecclesiasticis conuenire
potest, & eam supponit, sed non (vt ita loqua-
mur) formaliter influentem. Tales enim actus
esse benè ostendit P. Thomas Sancius Lib. 5. in
Decalogum Cap. 4. nu. 78. & 79. iunctis ijs, quæ
habet Lib. 3. de Matrimonio Disput. 21. per totam,
de admittente Professionem, cùm sit excommu-
nicatus, assistente matrimonio, & id committente
alteri: sicut & de celebrante contractus, qui actus
superioritatem supponunt, & Ecclesiasticam po-
testatem, & tamen ea non influente semper ne-
cessariò fieri valent, ac proptereà in Prælato ex-
communicato sunt validi, in quo tamen omne
est iurisdictionis exercitium impeditum: pro quo
& actus alij possent aggerari. Quòd autem no-
minatio præfata talis esse queat ex eo potest o-
stendi quòd Prælatis eatenus committatur, qua-
tenus ipsi quod ad mores & sufficientiam eligen-
dorum attinet, meliùs possint dignoscere quàm
alij: hæc autem notitia à superioribus haberi po-
test, sicut & illam habent patres familiàs, & Ab-
batissæ, quibus iuxta receptissimam sententiam
nihil de spirituali competit potestate. Quod ergo
à Pręlatis hoc in negotio præstatur nihil est aliud,
quàm iudicium idoneitatis, quod quilibet alius
nominatum agnoscens præstare posset, sed non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0240.jpg/>
@@1@<SE240>Circa Religiosos pro Simoniæ labe in nominatione &c. 225
<duolan 2><-P>cum ea auctoritate, qua Prælati, à quibus exigi-
tur; sed ita vt non debeat ei necessariò deferri;
vnde ab Episcopo examinandi sunt, & ex eo po-
test, quod est dictum, ampliùs roborari; quia no-
minatio dicta nullum ius certum confert, & ita
si in examine non deprehendantur idonei, alij e-
runt necessariò designandi. Ex quo intelligen-
dum venit iudicij huius discrimen à iudicio Exa-
minatorum: hi enim quando approbant ius sua
approbatione conferunt, cui non potest ab Epis-
copo contrairi. Videtur ergo hoc non penitus
inuerosimile, sicut non insolubiles in contrarium
adductæ rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Et hoc quidem non leuiter confirmant<marginalia>Exemplis|comproba-|tur.</marginalia>
exempla, de quibus suprà, in quibus immeritò
dicitur Ecclesiasticam iurisdictionem secundùm
formalem eius conceptum exerceri. Designans
siquidem futurum principi à sacris Consilijs id
agit, quod ab alio præstari posset, qui non esset
Prælatus: si videlicet Princeps alicui confiden-
tiario suo curam explorandi iniungeret, quinam
Religiosi in tali inuenirentur c&#x0153;tu, ex quibus
conscientiæ suæ posset moderatorem eligere.
Aliud autem de eunte ad exequias minùs est ve-
rosimile, quia licentiam talem dare etiam Abba-
tissæ possunt in Monasterijs, in quibus adhuc non
est admissa clausura. Ex eo autem quod in illis
spirituale aliquid admisceatur, argumentum ne-
quit firmum instrui, quia assistens matrimonio,
Sacramento assistit, sicut & Professionem admit-
tens contractui maximè spirituali. Quomodo au-
tem discerni queat quando actus, licet rem spiri-
tualem concernat, non tamen sit spiritualis pote-
statis, & ita pro temporali munere factus non sit
Simoniacus, res est non ita facilis explicatu, & ita
non calami properantis: circa quod seria est &
attenta lectio præcipuis auctoribus adhibenda, &
ei ante alios, qui inter caput extulit omnes, Quan-
tùm lenta solent inter viburna Cupreßi, P. Francis-
co Suarez, ex cuius fontibus, qui post eum pro-
dierunt, aquam limpidæ doctrinæ hauserunt qui-
dem, sed non exhauserunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Dico Secundò. Videtur non improbabile<marginalia>Assertio 2.|non esse im-|probabile.</marginalia>
in nominatione muneribus obtenta non com-
mitti Simoniam. Sic potest colligi ex P. Thoma
Sancio suprà Dub. 26. nu. 1. vbi sententiam quo-
rumdam adducit, quam doctus Neotericus satis
censuit esse probabilem, & à qua non abhorret
Dominicus Sotus Lib. 9. de iust. q. 7. arti. 3. in fine
Corporis. Et Gregorius Lopez in. l. 17. Parte 2.
vers. Tenudo. Iuxta quam non est Simonia pre-
tium mediatori tribuere; quia tunc reuera Epis-
copus gratis confert, sicut & de patrono asseren-
dum, quando circa præsentationem mediatoris
solicitudo versatur. Quam quidem cùm citatus
proponat Pater, nec tamen sequatur, nihil circa
ipsam addit, ex quo inferri possit illum de eius
probabilitate dubitare. Hoc autem præsenti ca-
sui potest adaptari, in quo neque patrono, neque
Episcopo quidquam datur; sed simplex interue-
nit nominatio, vt ex designatis possit eum, qui li-
buerit, præsentare, vnde accidere poterit, vt qui
pretio nominationem obtinuit, minimè præ-
sentationis, quam desiderat, sortem assequatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Licet Simonia in rigore sum-<marginalia>Assertio 3.|esse tamen in|eo graue|peccatum.</marginalia>
pta prædicto in casu non inueniatur, at regulari-
ter loquendo graue admiscetur peccatum. Pro-<-P>@@

<-P>batur ex eo quod de mediatore, ex quo argumen-
tum est circa probabilitatem instructum, habet
P. Thomas suprà ita scribens: Aliqui censent non<marginalia>P. Thomas|Sancins.</marginalia>
esse Simoniam, sed esse peccatum mortale, quia est
turpißima solicitudo ad parandum Beneficium: & sic
non incurrere sic facientem p&#x0153;nas Iuris, nec resti-
tuendi obligationem. Sic ille. Et hoc quidem ge-
neraliter loquendo; cùm tamen in Religiosis ali-
quid magis speciale occurrat, vitium scilicet ple-
rum que proprietatis, dum occultas pecunias ha-
bent (& idem est de auro atque argento infectis,
ac rebus alijs pretiosis), quas pretium Beneficij
faciant, licet non ita proximè, vt in rigore Simo-
niaci veniant reputandi. Si dicatur cum legitima
licentia habitas, & ita Prælatis manifestas: illæ
quidem ad Conuentum spectant, in quo habitant,
quia Religiosus Monasterio acquirit; ergo si
dentur Prælato, Monasterio per summam iniu-
riam auferuntur. Si addatur esse à Parochis ac-
quisitas, & labori aut peculiari industriæ respon-
dere, de hoc dictum in Thesauro Tomo 2. Tit. 17.
n. 55. & seqq. Et quidem si iam conuentui alicui
sunt applicatæ, eadem est, quæ de alijs, ratio. Si
nondum; necessariò tamen applicandæ, vnde ne-
queunt turpi negotiationi, vt ea est, de qua lo-
quimur, applicari. Et hæc quidem ex parte tri-
buentis: ex parte autem recipientis est in primis
graue scandalum, & tales inter suos Simoniaci re-
putantur, quod & aliquando publicitus in faciem
exprobratum. Deinde cùm conuentuum neces-
sitates graues deprehendantur, pecuniæ tales non
illis subleuandis seruiunt, sed aliò diuertuntur.
Quin etiam de correctione ambientium huius-
modi, dum in Doctrinis versantur, minimè agi-
tur, & aliquando charitas, de qua meritò dicere
possit Christus non sibi placere, iuxta veterem
historiam, operit multitudinem peccatorum. Ex
quo aliud sublucet absurdum, Doctrinas scilicet
dignioribus non conferri, sed plus dantibus, qui
non solùm minùs digni, sed & indigni, vel ex hoc
detestabili agendi genere comprobantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Dixi Regulariter loquendo, nam impossibile<marginalia>Quomodo|aliquando|veniat ex-|cusandum.</marginalia>
non apparet posse munus interuenire, nec tamen
graue in eo peccatum admitti: nam & vbi actio-
nes esse materia simoniæ possunt, eius potest
abesse malitia, si venalitatis respectus penitus re-
moueatur, vt benè adnotat P. Thomas Sancius
suprà Dub. 11. num. 9. quia multis titulis potest
temporale dari, inter quos vnus est ad ineundam
gratiam alicuius: tunc enim non datur tempo-
rale vt pretium pro spirituali. Vnde si ministrans
spiritualia accipiat temporalia, non detorquendo in-
tentionem, id est, non cum intentione emendi, vel
vendendi, sed dicendo, Accipio hoc, sicut solent Cle-
rici probi accipere, non est Simonia. Verba illius
sunt. Sic ergo, si Religiosus id, quod cum licen-
tia pro suo habet vsu, Prælato offerat, (ad quem
spectabit videre quomodo id debeat expendi) vt
eius ineat gratiam, & sperans, non tamen petens
aut significans pro obtinenda id nominatione
fieri, sed sincerè professus se eo modo dare tan-
tùm intendere, qui licitus sit, non videtur in eo
graue esse peccatum. Doctrinam autem honesto
desiderare potest intuitu, vt scilicet subueniat pa-
rentibus, aut sororibus grauiter indigentibus, vel
fine alio, coram Deo, & non consultis carne &
sanguine tantummodò, pessimis quidem consul-
toribus, approbando.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0241.jpg/>
@@1@<SE241>226 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio VII.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Doctrinæ Indicæ an dari queant sine re-
sidentia earum prouentus habituris,
vel cum onere pensionis. Vbi de Re-
ligiosis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>57.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Eßione 7. nonnulla habet citatus scri-<marginalia>Negat abso-|lutè & me-|rito D Qui-|tensis quod|primò quæ-|ritur.</marginalia>
ptor, pro quibus iuuabit aliquid con-
tulisse. Ait ergo Doctrinam non posse
quoad Beneficij proprietatem Patribus grauibus
conferri suis in præcipuis Conuentibus remansu-
ris, seruiendi cura alijs demandata, qui emolumen-
torum confiderabilem quantitatem sint Proprie-
tarijs largituri. Et id quidem meritò, quia contra
expressum est Concilij Tridentini decretum Ses-
sione 23. Cap. 1. de reformat. vbi Parochi residentia
strictè requiritur ad faciendos fructus suos. Pro
quo P. Angelus Verricelli de Apostolicis Mißioni-
bus Quæst. 98. nu. 237. vbi cum alijs, quos citat,
talem detestatur abusum, Regijs etiam rescriptis
reprobatum: & collationem esse nullam firmat,
de quo & dictum à Nobis Tomo 2. Thesauri in Ad-
ditionibus nu. 322. Quòd verò ad nullitatem col-
lationis attinet, non est ita certum ob dicta Sectio-
ne præced. etiamsi linguam Indorum ita prouisus
ignoret: facillimo autem Episcopi & patroni
decreto prouisio poterit irritari.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Deinde asserit, cùm Religiosi graues apud<marginalia>Secundum|item negat,|& eius fun-|damenta.</marginalia>
Prælatos intercedunt, vt aliquos nominent erga
ipsos benè affectos, (quos suæ deuotionis appel-
lant) cum obligatione tribuendi fructuum aut
emolumentorum benè visam eisdem portionem,
simoniam committere, quia in eo pro re spiritua-
li, nominatione inquam, temporalis offertur, pen-
sio inquam; intercessioni etiam, quæ est coope-
ratio ad illam, id tantùm temporalis retributionis
respondere potest, quod cum labore huiusmodi
habeat proportionem, & ita simoniacus videtur
excessus. Item Religiosi Prælati non habent po-
testatem imponendi pensionem: quia vel Benefi-
cium est, cùm secum afferat obligationem diuini
Officij recitandi: aut Beneficij pars: quod quidem
sine diuisione Beneficij non stat minimè Religio-
sis Prælatis possibilis, cùm sit superioris potesta-
tis. Prætereà superior sic Beneficium per nomi-
nationem inchoatè conferens, simoniacam con-
trahit prauitatem, siquidem id facit ob pensio-
nem, si non sibi, nominato tamen applicatam.
Concludit adducens circa præfatos abusus verba
Doctoris D. Didaci de leon Pineli Primarij Sa-
crorum Canonum Professoris in Limana Acade-
mia, & Indorum Protectoris, à me alibi, sed num-
quàm pro merito collaudati.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Dico Primò. In præfato intercessionis<marginalia>Assertio 1.|Oppositum|vt verosi-|mile propo-|nens.</marginalia>
modo non admisceri simoniam verosimiliter po-
test affirmari. Probatur, Quia intercessio neque
circa Episcopum, neque circa patronum versa-
tur, sed apud Prælatum, cuius nominatio actio-
nem omnem Episcopi & patroni præcedit, vt di-
ctum Sect. præced. Quando autem sic accidit, vt
erga mediatorem intercessio versetur, cui non
incumbit eligere, conferre, aut præsentare, non
est simonia pro ea temporale munus accipere, quia<-P>@@

<-P>datur pro re merè temporali, nec paratur via im-
mediatè & proximè ad Beneficium. Quod qui-
dem esse probabile affirmat P. Thomas Sancius
suprà Dub. 26. num. 8. qui nu. 7. pro eo adducit
P. Vasquez in casu disputato Matriti. Ex quo
infert non esse simoniam, nec peccatum, iuxta
prædictam sententiam, dare aliquid famulo Au-
ditoris, vt obsecret suum herum, vt dantem pro-
ponat Regi ad Beneficium; quod & poterit mul-
tis alijs applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Dices vt suprà, posse quidem aliquid ac-<marginalia>Obiectio ex|improportio-|nata retri-|butione di-|luitur.</marginalia>
cipi, sed proportionatum labori, quale non est
pensio. Benè quidem: at si sponte detur cessat
difficultas: sic enim si Notarius plus recipiat,
quàm ipsi debeatur, non est simoniacus, si sponte
offeratur, vt videri potest apud eumdem P. Tho-
mam Dub. 20. n. 5. vbi alios adducit: pro quo &
P. Lessius Lib. 2. de Iust. Cap. 35. num. 62. & qui-
dem cùm aliquid possit pro labore recipi, si com-
pensatio notabilem habeat excessum, erit quidem
iniustitia, sed non simonia, quia peccatur in ma-
teria, quæ iustitiam concernit. Sic Sacramenta,
& spiritualia alia administrans, recipere aliquid
potest titulo sustentationis, in quo si excedat, non
erit simoniacus, sed iniustus, vt obseruat P. Les-
sius l. c. n. 51.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Et ex hoc fit satis obiectioni propositæ, si<marginalia>Item ex de-|fectu pote-|statis circa|pensiones.</marginalia>
videlicet Pręlatus tale non imponat onus, sed gra-
tificationem benefactoris sui eius relinquat vo-
luntati. Si autem nominet cum onere pensionis,
ex eo iustificari potest, quod verà pensio non sit,
secundùm communem & Ecclesiasticam accep-
tionem, iuxta quam id habet, quod in obiectione
dicebatur, vt Beneficium integrè aut partialiter
sit, cum onere recitationis Officij Sacri: sed de-
terminatio quædam circa id, quod Parochus te-
netur facere, superflua videlicet largiri pauperi-
bus, inter quos vnum aliquem designat Prælatus,
Religiosum videlicet Benemeritum, & subsidijs
huiusmodi iudicio eiusdem indigentem. Accedit
id quod habet Illustrissimus Barbosa de potestate
Episcopi Allegat. 85. num. 11. vers. vlt. vbi postquàm
de Episcopis locutus fuisset potentibus pensiones
imponere vsque ad vitam onerati, ita scribit:
Amplia in quolibet Regularium Superiore in Benefi-<marginalia>Illustriss.|Barbosa.</marginalia>
cijs suæ Religionis, quæ ad proprietatem non tran-
seunt in Religiosum, vt fuit dictum in Troiana pen-
sionis 25. Iunij 1610 &c. Licet autem Doctrinæ
Indorum Beneficia sint, vt diximus citato Tit. 17.
Cap. 3. & ita respectu illarum videantur Religiosi
Parochi habere proprietatem; quia tamen pro-
prietas Regijs Schedulis denegatur, vt ibidem vi-
sum, neque id adeò certum sit, vt pariter osten-
sum, iuncta subiectione, quam Parochi huius-
modi respectu suorum seruant inuiolabiliter Præ-
latorum, vt nequeant pro libitu de fructibus emo-
lumentisque disponere, perinde se habent quoad
effectum dictum, ac si nullam haberent proprie-
tatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Quibus addendum id quod Auctor idem,<marginalia>Posse illas ab|Episcopis im-|poni, & qui-|bus de caus-|sis. Ex quo|pro Religiosis.</marginalia>
bonis productis patronis, habet citata Allegatione,
vt iam insinuauimus, Episcopos scilicet posse
pensiones imponere temporarias, ad vitam scili-
cet Beneficiariorum, aut breuius ad tempus ex
honestis caussis, quas summatim recenset vers.
Circa eamdem: inter quas recenset, dantibus ope-
ram litteris subuenire, & titulum remunerationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0242.jpg/>
@@1@<SE242>Circa Religiosos pro Simoniæ labe in nominatione &c. 227
<duolan 2><-P>ac paupertatis, circa quos eruditè profatur. Hoc
autem respectu Religiosorum Prælatorum iure
est asserendum potiori, quia Parochi sæculares
absolutè sunt fructuum ac emolumentorum Do-
mini, vel saltim habent plenam administratio-
nem; quod tamen respectu Religiosorum dici
nequit, iuxta dicta citato Tit. 17. num. 55. &
seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Iam quod ad simoniam spectat ex parte<marginalia>simoniam in|Prælatis no-|minantibus|non inuenir.</marginalia>
Prælati, non plus vrget, quia non procedit ad
nominationem respectu aliquo, qui venalitatem
sapiat; sed disponendo id, quod licitè potest: ap-
plicando scilicet partem emolumentorum pro su-
bleuandis benemeriti Religiosi necessitatibus,
quæ solent esse non paucæ, neque exiguæ, vt eos
audimus possim, præsertim in morbis grauibus
& prolixis conclamantes, & Societatis nostræ,
erga omnes singularem prouidentiam commen-
dantes, quam & illi non semel experiuntur. Sic
cessante pacto ex Officio mandare potest Episco-
pus, quòd recipiens Beneficium pinguius soluat
aliquam pensionem suo tempore duraturam ad
coæquandos fructus vtriusque Beneficij permu-
tati, vt cum multis tenet citatus Dom. Barbosa
ibidem. vers. Potest Episcopus. Cùm enim abso-
lutè possit ita præcipere, non officit, si ea sub con-
ditione Beneficium conferat, non paciscendo, sed
præcipiendo, omni venalitatis semoto respectu.
Licet autem non ita expressè semper Prælati sig-
nificent, eo tamen modo eorum est dispositio
accipienda, quia credendi sunt ita agere velle, vt
probi Prælati solent, sicut in simili dictum n. 56.
quod & de intercedentibus asserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si in contributione præ-<marginalia>Qualiter|peccari in eo|queat.</marginalia>
dicta sit notabilis excessus, licet non sit simonia,
peccari in eo grauiter potest, Primum ostenditur,
quia excessus dictus vel subtrahitur congruæ Pa-
rochi sustentationi, vel Ecclesiæ, vel pauperibus,
quorum necessitatibus succurrere inter primarias
eius est obligationes. Quòd si dicatur ex indu-
stria conquisitum contractibus applicita; id
etiam excessus arguit grauitatem, cùm legibus
Sacris sint Ecclesiasticis prohibiti contractus ne-
gotiosi, & maximè Religiosis. Ex quo etiam pul-
lulant Indorum grauamina, vt tot possint miseri
Parochi contributionibus satisfacere. Secundum
autem probatur ex dictis num. 60. & quia ge-
neraliter loquendo quando aliquid dare simonia
non est, quia in eo venalitatis respectus non ap-
paret, neque in excessu esse potest, quia magis &
minùs non variant speciem. Sicut è conuerso &
contrario; Dare magnum aliquid vt pretium, si-
monia est: Vnde etiam & minus eodem dare ti-
tulo simoniacam continet prauitatem: quia, vt
diximus citato num. 56. ex modis dandi debet
qui sit simoniæ proprius inferri. Et ita grauissimi
scriptores censent in peccato simoniæ non dari
paruitatem materiæ, ex quibus P. Suarez Tomo
1. de Relig. Lib. 4. de simonia Cap. 3. num. 5.
& seqq. & alij apud Dianam Parte 5. Tractat. 5.
Resolut. 2. Licet negent nonnulli apud eum-
dem.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An sola Prælatorum assignatione pos-
ßint Religiosi Paræcialem curam ex-
ercere.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>65.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Egat, & merito doctus Antistes<marginalia>Negatiuè|statuitur|quod inqui-|rit titulus.</marginalia>
Seßione 13. de quo & Nos in The-
sauro Tomo 2. Tit. 17. n. 22. & seqq.
vbi priuilegij Gregorij XIV. mentio nulla, quod
tamen ab ipso affertur, id omne continens &
confirmans, quod à Pio V. fuerat circa Sacra-
mentorum administrationem sine Episcoporum
licentia requisita concessum, an. 1591. propter
quod ab illis inducta praxis, de qua testantur Fr.
Ioannes Baptista in Animaduersionibus sæpiùs cita-
tis Parte 1. verb. Religiosos. & Parte 2. fol. 172. vers.
His suppositis. Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq.
regul. q. 35. arti. 1. & 2. parte Summæ Cap. 9. Con-
clus. 6. Remesal, Veracruz, Alfonsus Fernandez,
& Alfonsus de Noueña qui omnes & alij, ijs &
alijs priuilegijs attentis, de quibus citatus Fr. Io-
annes Baptista citato vers. & seqq. id esse licitum
censuerunt. Sed quidem neque Emmanuel, ne-
que Ioannes Baptista, neque Alfonsus Fernan-
dez, præfati priuilegij meminerunt. Et ex his po-
stremus in Historia, quam nostrorum temporum
inscripsit, Lib. 1. Cap. 52. solùm asserit Pium V.
ordinasse vt conuersio Indorum fieret per Reli-
giosos & Ecclesiasticos, & non per sæculares. Al-<marginalia>De Alfonso|à Veracr.</marginalia>
fonsus à Veracruce citatur in Compendio Indico
manuss. in quo nihil haberi tale ex eo euincitur,
quòd nullus ex citatis eum allegantibus quid-
quam de priuilegio tali ab eo assertum attestatur.
Et scripsit ille ante id tempus, quo dictum priui-
legium dicitur fuisse concessum: anno enim
1572. editum speculum coniugiorum, cùm tamen
priuilegium anno 1591. concessum fuisse dica-
tur. Neque ex P. Remesal plus aliquid potest,
quod ad intentum conferat, reportari Lib. 10.
Cap. 23. n. 3. de priuilegio tantùm Pij V. locuto,
vt apud Auctorem num. 6. ex Dom. Solorzano,
Tomo 2. de Iure Indiarum Lib. 3. Cap. 16. num. 20.
vbi citatus occurrit Lib. 10. de historia Guatema-
lensi Cap. 22. & 23. Tali ergo priuilegio, de quo
neque alibi quidquam authenticum habetur, non
est pertinaciùs insistendum, licet de illo etiam ci-
tatus Dom. Solorzanus Cap. 17. num. 16. faciat
mentionem, qui & priuilegium Pij V. reuocatum
ait à Gregorio XIII. sed de alio loquitur, de quo
inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Pergit Auctor, & maiorem difficultatem<marginalia>Pro foro in-|terno vt li-|ceat, quæ vi-|deantur in-|dicare.</marginalia>
in eo esse constitutam asserit, quod ad forum in-
ternum spectat, an scilicet in eo liceat iuxta pri-
uilegia dicta Religiosis operari. Circa quod ait
reuera ita videri, quia præcipua ex illis, & præ-
sertim citatum Pij V. à nostris sunt Regibus im-
petrata, qui in eo politicæ tantùm gubernationis
pacificum statum intenderunt. Deinde, quia ar-
gumentum, quod ex Concilio Tridentino desu-
mitur, non vrget, dum Seßione 24. Cap. 18. de
Reformat. statuit Paræcialem curam non confe-
rendam, nisi post examen, de quo & Seßione 25.
Cap. 9. de Reformat. vbi de Beneficijs iuris patro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0243.jpg/>
@@1@<SE243>228 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>natus, pro quibus eadem forma præscribitur, &
potestas Episcoporum declaratur ad repellendos
eos, qui in examine non fuerint idonei depre-
hensi. Non inquam vrget, quia licet ibi priuile-
gia reuocentur, post decretum tamen dictum
impetrata est Pij V. concessio, vt constat, quan-
doquidem Concilium Tridentinum à Pio IV. est
approbatum & confirmatum, in cuius Decretis
potuit & voluit Pius V. quoad contenta in illa
dispensare.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Nihilominùs oppositum statuit, quia di-<marginalia>Negat D.|Quiten. sed|non vrgere|ostenditur.</marginalia>
ctum priuilegium Pij V. à Gregorio XIV. est
reuocatum vbi error apparet, cùm à Gregorio
XIII. videatur dici debuisse, vt ex Dom. Solor-
zano vidimus. Sed non satisfacit; quia priuile-
gium illud ad Indias non spectabat; cùm tamen;
& aliàs quod de Gregorio XIV. dicitur, stare
nullo pacto queat; siquidem dicitur ab ipso pri-
uilegium Pij V. fuisse de verbo ad verbum inno-
uatum & confirmatum. Quidquid de hoc sit,
meliùs adducitur Constitutio Gregorij XV. de
qua & Nos citato Tit. 17. nu. 23. in qua priuile-
gia omnia reuocantur circa administrationem sa-
cramentorum sine præuia Episcopi licentia & ap-
probatione. Non tamen videtur intentum euinci,
quia dici potest Constitutionem præfatam forum
internum non tangere. Immò iuxta Emmanue-
lem Rodericum citata Quæst. 35. arti. 1. §. Tertio
nota Constitutiones huiusmodi non reuocant
Pontificias concessiones ad Indias spectantes, pro
quibus tot fauorabiles Bullæ passim expediuntur.
Vnde ea non obstante diximus citato Tit. nu. 25.
posse Religiosos probabiliter Sacramenta mini-
strare: in nullius siquidem administratione quid-
quam timeri potest, ex quo æterna recipientium
salus in discrimen possit reuocari, vt ibidem de-
monstratum. Approbationem tamen pro Sacra-
mento P&#x0153;nitentiæ administrando necessariam
asseruimus quidem, sed simplicem, vt solet ab
Episcopis conferri ijs, qui pro Paræciali cura non
approbantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Concludit affirmans, cùm collatio fuit<marginalia>Coadiutor à|Prælato mis-|sui ignoranti|linguam, vt|queat validè|matrimonio|assistere.</marginalia>
nulla, sicut & titulus, ob ignorantiam linguæ in
priùs nominato, coadiutorem à Prælato missum
non posse assistere matrimonijs, & ita futura illa
in vtroque foro nulla: quia Prouincialis dare ta-
lem licentiam nequit, eo quòd priuilegia omnia
circa hoc sint penitus reuocata, & ita ad solos
spectat Episcopos: neque item Proprietarius, quia
eius titulus est nullus, pro quo se refert ad Seßio-
nem 12. & ita debere Prælatos licentiam ab Epi-
scopis petere pro coadiutoribus in Doctrinas de-
stinandis. Sed quidem cùm collationem validam
esse satis probabile sit, vt dictum Sect. 5. benè po-
terit coadiutor à Proprietario id habere, quod ipsi
denegatur. Pro quo & facitid, quod nuper dice-
bamus, de licita iuxta priuilegia operatione. Non
videtur autem quomodo conuenienter stare pos-
sit quod de coadiutore petendo dicitur. Si enim
Proprietarius dare licentiam possit, non est Epis-
copalis necessaria. Si autem nequit, quomodò id
Episcopus patiatur? Nisi fortè dicatur ideo ita
Prælatos admoneri, quia contingere potest im-
pedimentum Proprietarij Episcopum ignorare,
& ideò licentiam meritò postulandam. Quod
quidem nec videtur consonum, si Episcopi visi-
tationem, vt tenentur, obire pergant, sic enim<-P>@@

<-P>ignorantias huiusmodi non possunt non habere
perspectas. Quibus addendum id, quod cum
alijs Auctor affirmat Seßione 11. & vidimus Sect.
5. Parochum inquam ignorantem Indorum lin-
guam posse matrimonio assistere, & etiam eius
coadiutorem, & matrimonium futurum validum
ex communi errore, & titulo colorato: ergo non
est absolutè verum, quod ab ipso affirmatur, in
casu, de quo est sermo, & ita coadiutor à Prælato
missus poterit matrimonio assistere, valido cum
tali assistentia futuro, quia communis error, & co-
loratus titulus præualebunt.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Religiosi Parochi an ex iustitia admini-
strare debeant, an solo titulo chari-
tatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>69.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N quæstione ista id Auctor noster affir-<marginalia>Titulo iusti-|tiæ admini-|strare teneri|Religiosos.</marginalia>
mat Seßione 14 quod & à Nobis dictum
& probatum Tomo 2. Thesauri Tit. 17.
Cap. 2. commoda adhibita distinctione, sub qua
videtur ille loqui, scilicet loquendo de illis, qui
ordinario prouisionis modo Doctrinis præficiun-
tur, præsentatione Patroni, & institutione Ca-
nonica, vt sæculares alij Parochi, de quibus id ne-
quit dubitari. In hoc autem rationem discriminis
circa obligationem constituit, quòd teneantur ex
culpa leui, ita vt mortaliter delinquant in eo, in
quo, si ex charitate tantùm administrarent, ve-
nialis eorum culpa censeretur; ita vt in materia
graui mortaliter peccent, & venialiter in leui, si-
cut & in leuissima. Quod & de coadiutoribus
asserit qui ab Ordinario sunt constituti, aut cum
Parocho circa curam conuenerunt. Explicatio-<marginalia>Culpæ tri-|plicis expli-|catio.</marginalia>
nem autem culpæ satis notam præmiserat, latæ
scilicet, leuis, & leuissimæ, obuio apud Auctores
exemplo eius, cui res custodienda est tradita, ad-
ducto P. Lessio fol. 77. Disput. 6. (pro Dubitatione)
vbi adde num. 22. De quo & dictum à Nobis in
Thesauro Tomo 1. Tit. 3. num. 65. & Tit. 5. num. 1. &<marginalia>Exempla|notanda.</marginalia>
5. Exempla ab eo adhibita num. 6. sunt: Non
benè intelligere linguam Indorum, visitationem
infirmorum omittere, ab illatis iniurijs eos non
defendere, non residere ita exactè in oppido suæ
curæ, in Parocho peccata erunt, & non in eo,
qui solùm ex charitate administrat, qui tantùm
peccat quando ita in administratione se gerit, vt
ea omnia non adhibeat, quæ ad eius substantiam
requiruntur. Sic ille habet: qui dum ait sic ad-
ministrantem non peccare, cùm tamen in eo ad-
ministrationis modo, stante Sacramentorum sub-
stantia, multi possint esse defectus, & consequen-
ter peccata, non videtur vt verba eius indicant,
accipiendus. Quis enim dubitet negligentiam in
administratione huiusmodi aliquomodo esse cul-
pabilem? Vnde intelligi de mortali culpa potest:
aut non esse peccatum contra iustitiam. Quod &
si verum sit; si tamen grauis in eo admiscetur
malitia, eadem lethalis grauitas reperitur; vnde
discrimen dictum non magni videtur esse mo-
menti. Ideò</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Dico Primò. In Ordine ad restitutionem,<marginalia>Assertio 1.</marginalia>
pro qua diuersitas dicta culparum solet attendi à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0244.jpg/>
@@1@<SE244>Religiosi Parochiex iustitia, an tantùm ex charitate &c. 229
<duolan 2><-P>Doctoribus, culpa, quæ peccatum mortale non<marginalia>negans obli-|gationem re|stitutionis|vbi non est|peccatum|mortale.</marginalia>
sit, in negotio præsenti illam non inducit, vt sci-
licet teneatur Parochus, etiam in materia graui
delinquens, stipendium, aut illius partem resti-
tuere. Est hoc iuxta dicta citato num. 65. vbi &
Auctores dati pro eo stantes, quibus addendi ij,
quos adducit P. Fagundez Lib. 1. de Iustitia Cap.
10. num. 10. qui num. 12. id esse probabile affir-
mat. P. Antonius Perez de Iust. & Iure, Tract. 2
Disput. 3. num. 142. dicens id procedere Secluso
speciali pacto, quo scilicet velit quis se ad omnem
euentum obligare. P. Esparza Tomo 1. Lib. 8.
Quæst. 32. Arti. 3. P. Herincx Tomo 3. Tract. 2.
Disput. 5. num. 28. & alij apud ipsum, pro quo sic
arguere possumus. Nam iste, de quo agimus,
coram Deo non est grauiter culpabilis: ergo ne-
que coràm ipso grauiter ad restituendum obliga-
tus. Antecedens constat, & consequentia pro-
batur; Quia si coram Deo esset talis obligatio,
illam profectò manifestam reddidisset: Atqui
nullibi talis manifestatio extat, sed potiùs lumine
& lege naturæ notum leui culpæ non esse gra-
uem p&#x0153;nam, imponendam. Si dicatur id haberi
per humanas leges: id non vrget, nec satisfacit,
quia illæ in præsumptione grauis negligentiæ
fundantur, & oportuit hoc pacto reddi homines
in administratione suorum Officiorum attentos,
diligentes, & solicitos, vnde non est hoc ad fo-
rum conscientiæ trahendum, in quo iuxta rei
veritatem iudicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiamsi Religiosi in Do-<marginalia>Assertio 2.|statuensgra-|ue peccatum|esse posse etiā|administrā-|do ex cha-|ritate.</marginalia>
ctrinis dicantur titulo administrare charitatis,
peccare grauiter possunt in adductis exemplis. Id
ostenditur, Quia Parochi ex iustitia administran-
tes grauiter in eo delinquunt: ergo & Religiosi.
Consequentiam probo: Quia si illi non præstent
erga Indos omnia prædicta, miselli isti subsidijs
talibus penitus destituti manebunt, quod erit eo-
rum malum sanè grauissimum, cuius Religiosi
sunt caussæ, dum se ad huiusmodi administratio-
nem non rogati offerunt, & alios impediunt, qui
ex iustitia in omnibus prædictis subuenirent, vt
ex P. Ludouico Miranda dictum citato Capite 2.
Tit. 17. num. 9. qui proptereà non solùm obliga-
tionem ex charitate, sed ex iustitia agnoscit, licet
non ad omnia, ad quæ Curati tenerentur; ad to-
tum tamen illud, quod fecissent ibi Clerici Cu-
rati: Ergo si id non admittitur, ex charitate ta-
men necessariò est admittendum; cùm constet
grauem esse posse obligationem charitatis; & in
defensione Indorum ab illatis iniurijs id est cer-
tissimum, iuxta receptissimam in hac materia do-
ctrinam de innocentium defensione, pro qua P.
Lessius Lib. 2. de Iust. Cap. 9. num. 88. & 89. vbi
quòd etiamsi ipsi non implorent auxilium, sed
pati velint etiam mortem. Dei illa vox est. Isa. 1.<marginalia>Isa. 1. v. 17.</marginalia>
v. 17. Quærite iudicium, subuenite oppresso. Ierem.
21. v. 12. Eruite vi oppressum. Sicut & ille Psal.<marginalia>Ierem. 21|v. 12.|Psal. 11. v. 6.</marginalia>
11. v. 6. Propter miseriam inopum, & gemitum pau-
perum, nunc exurgam, dicit Dominus. Indos autem
miserabiles esse personas ostensum in Thesauro in
Additionibus ad Tomum 1. num. 135. & seqq. Ne-
que ad solos Parochos ex iustitia administrantes
prædicta diriguntur. In hoc ergo dubitatio esse
nulla potest, nec verosimile pium & doctum An-
tistitem aliter censuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Religiosorum Parochorum<-P>@@

<-P>Socij sponte ab illis assumpti, annuentibus Præ-
latis, dici possunt titulo charitatis tantùm admi-<marginalia>De Parocho-|rum Reli-|giosorum|socijs.</marginalia>
nistrare. Id probatur, Quia in illis non apparet
vnde titulus iustitiæ possit vrgere: neque enim
canonicam institutionem post præsentationem
accipiunt, neque assignatum stipendium habent;
neque etiam dici potest impedire eos, qui ex iu-
stitia administrarent, quia cùm Parochi non sint,
neque Parochis sunt impedimento, aut Indorum
bono obstaculum exhibent: immò potiùs maius
illi subsidium habent, quo, stantibus ibi sæculari-
bus Parochis, priuarentur, socios habere non so-
litis, ad quos pro confessionibus, & spiritualibus,
& quandôque etiam temporalibus, necessitati-
bus, facilis possit esse recursus. Licet autem ex
charitate administrent, in eo genere grauiter pec-
care possunt circa dicta, si propter eorum negli-
gentiam graue aliquod damnum Indis obueniat;
vt si vocati ad audiendas periclitantium Confes-
siones, moras ita nectant, & ita illi interim in-
confessi moriantur. Proprietarij enim ita ipsis fi-
dunt, vt non minorem quàm illi credant in ijs,
quæ Commissa sunt, diligentiam præstituri. Et
id præsertim in eorum absentia, in qua velut Pa-
rochi reputantur; aut quando Parochus non est,
ob mortem, vel ab Officio legitimam remotio-
nem, necdum alter canonicè est ad munus Paræ-
ciale prouisus: tunc enim obligatio maior, quia
& stipendium solet sic administrantibus per tem-
pus taxatum lege persolui; vnde & erunt qui di-
cant tunc obligationem iustitiæ ipsos vrgere:
quod tamen ipsi recusant admittere, & ideò non
sunt eorum conscientiæ rigidè constringendæ.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2>
<A+1>Circa digniorum electionem ad Paræcias
Indorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>73.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ræmissis circa hoc sententijs Seßione<marginalia>Obligatio-|nem circa|digniorum|electionem|ve tradat|D. Quiten.</marginalia>
17. hortatur laudatus Auctor patro-
nos, vt ad securitatem conscientiæ, &
vt res tanta sub opinionum incerto non relinqua-
tur, digniores vt eligant: nam ad patronos tan-
dem prouisio tota deuoluitur. Et opinio quidem
satis recepta est, cùm laici illi sunt, ad digniorum
electionem non adstringi. Licet autem hortari,
& non prorsus adigere videatur, eius tamen ratio
strictæ obligationis onus ostendit, dum ex defectu
electionum talium asserit ruinam & destructio-
nem miserorum Indorum sequi, vt experientia in
aliquibus demonstrauit Ecclesijs, in quibus Paro-
chi assistunt falsò reputati idonei, ex eo solum
quòd grammaticalem alicuius Euangelij protu-
lerint constructionem. Et grande quidem hoc
malum censeri debet, cui tantus nequeat Præla-
tus, neque visitatione, neque patroni requisitio-
ne, remedium penitus adhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Circa quam grauissimam quæstionem di-
ctum à Nobis in Thesauro Tomo 1. Tit. 1. Cap. 7. &<marginalia>P. Herincx|vt faueat,|& specialis|modus eius|dicendi non|probatus.</marginalia>
10. & Tit. 2. num. 18. & seqq. & Tit. 3. num. 76.
& seqq. & ita quidem cumulatè, vt nihil hoc lo-
co desiderari videatur. De qua agens P. Herincx
Tomo 3. Tract. 3. Disput. 7. Quæst. 3. num. 29. affir-
mat quidem in concursu pro Parochialibus Bene-
ficijs, quod à Concilio Tridentino adhibendum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0245.jpg/>
@@1@<SE245>230 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio X.
<duolan 2><-P>præcipitur Seßione 24. Cap. 18. de Reformat. præ-
ferendum esse digniorem, & si secus fiat, obliga-
tionem restitutionis incumbere: concursus enim
indictione videtur contineri implicita sponsio seu
pactum dandi magis idoneo inter concurrentes.
Addit autem quòd posset concursus alia mente
institui, vt nimirùm collator non adstringatur ad
aliquem ex concurrentibus, atque adeò nec ad
dignissimum, sed vt deseruiat per modum inqui-
sitionis ad prudenter, & si liberè, in collatione pro-
cedendum: quando videlicet ex aliquo capite id
prudenter colligi potest. Quod quidem cùm ad-
dat post assertam obligationem dictam, & indu-
ctum Concilij Tridentini decretum, videtur in-
nuere posse id, quod posteà adijcit, in negotio
præsenti locum habere. Sed verò cùm dicat ita
illud accipiendum, cùm ex aliquo Capite pru-
denter collatoris mens colligi possit, & in casu, de
quo agimus, manifestam Concilij Tridentini
mentem agnoscat, non potuit consequenter lo-
quendo additionem illam eidem applicare. Et
quidem doctrina illa de Paræcialibus Beneficijs
loquendo difficilis, immò & inuerosimilis prorsus
apparet. Collator enim non potest aliam seruare
formam, nec habere mentem, quæ non sit Con-
cilij formæ & menti conformis: Atqui illa pro
electione dignioris stat, vt expressè indicant eius
verba, sic ab Auctore accepta: ergo debet se ad
dignioris electionem adstringere. Quòd si Be-
neficia simplicia sint, & concursum ex fundatio-
ne requirant, iuxta fundatoris est mentem proce-
dendum, & in ijs, quæ illum non postulant, simi-
liter faciendum. Videtur autem quòd & si non
postulent, possit concursus institui, quia id est
meliori modo fundatoris exequi voluntatem. Et
quemadmodum alijs vijs idoneitas potest explo-
rari, & prudens inquisitio fieri, ita & præfata as-
sumi conuenienter potest, quæ omnium optima
visa est Ecclesiæ, vnde & illam in Beneficijs Pa-
ræcialibus præcipit adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Tomo 5. Tract. 1. Disput. 20.<marginalia>P. Bonæ|Spei quid|circa eam-|dem tradas|quæstionem.</marginalia>
num. 21. eamdem obligationem eligendi dignio-
rem agnoscit, & quando collatio proponitur per
oppositionem tamquàm præmium, etiam ad re-
stitutionem, quia simul cum iustitia distributiua,
cuius violatio ad restitutionem non obligat, com-
mutatiua violatur, ob acquisitum ius dominio
æquiualens, vt in promissione acceptata, nondum
secuta rei acceptatione. Cùm autem de patronis
non loquatur, non videtur circa illos resolutio di-
cta procedere, pro qua nec videtur adducta ratio
militare: quia soli Episcopi Edicta proponunt,
vnde ipsos solùm vrget obligatio eligendi dig-
niores. Nullus enim ex oppositoribus ius habet
dominio æquiualens vt à patrono debeat præsen-
tari, secluso Episcopi Edicto: post Edictum au-
tem idem videtur dicendum in ijs, qui ab Epis-
copo nominantur: quandoquidem à patrono E-
dictum non est propositum, nec Beneficium vt
præmium meritorum: & ita cuiuslibet ex illis
præsentatione, suæ videtur obligationi satisface-
re, & ita nullum restitutionis onus inde resultare.
Sic ex præfati Auctoris doctrina licet inferre,
quod si negauerit, non tamen id esse, attenta eius
ratione, probabile.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2>
<A+1>De obligatione Indicorum Parochorum
circa residentiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>76.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc Quitensis Præsul Lib. 1. Tract.<marginalia>Asserta D.|Quitensis|circa Paro-|chorum In-|dicorum|absentiam.</marginalia>
2. vbi nonnulla habet Parochis com-
munia, statuens inprimis residen-
tiam in Parochis esse ex præcepto diuino, & in-
tra Parochiam futuram, per se ipsos, & non pe-
nitus per alios administrationi debere incumbere,
de quibus & Nos Tomo 2. Thesauri Tit. 14. Cap. 2.
Illud magis speciale, quod habet Sessione 1. ex<marginalia>Concilij|Limensis|Decretum|circa illam.</marginalia>
Concilio Limensi, Parochos sine licentia Paro-
chiam non posse deserere, quòd si deserant, pro
singulis absentiæ diebus quatuor argenti ponde-
ra, seu Octiregales soluturos esse. Si cum licen-
tia, stipendium non leuaturos, sed Ecclesiæ &
pauperibus applicandum. In quo etiam conscien-
tiæ Religiosorum onerantur. Item vt in Festis
solemnioribus ad ciuitatem se non conferant ea
celebraturi, sub p&#x0153;na viginti Octiregalium sol-
uendorum ab ipsis, & etiam à Vicarijs generali-
bus Episcoporum, qui eos aduocauerint. Iuxta<marginalia>Illationes|ex ipso.</marginalia>
quod decretum nequeunt indulgentia vti bime-
stris absentiæ, quam Concilium Tridentinum im-
pendit. Absentiam autem vnius dici non esse suf-
ficientem asserit, vt præfata mulcta subeatur, ex
Barbosa, & alijs. Ex quibus infert. Primò non
posse Episcopum à sua Parochia Parochum ex-
trahere, vt secretarium, Visitatorem, aut Fisca-
lem constituat. Secundò, non posse caussa studio-
rum abesse. Tertiò, neque ob furentem Princi-
pem aut populum contra ipsum, pestem, capita-
les hostes, si alius non adsit suppleturus. Quartò,
neque vt Theologiam doceant, quo euentu ne-
queunt facere fructus suos. Recenset deinde
caussas absentiæ legitimas, sed substituto relicto,
quamuis si per aliquot tantùm horas sit illa futu-
ra, neque Paræciani sint periculosè ægrotantes,
in eo non sit lethale peccatum: secus si per diei
spatium, præsertim in Paræcijs populos multos
amplexis, nisi fortè in vrbe Paræcia sit, in qua
alij suppetant sacerdotes. Hæc Seßione 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Circa quæ id quod ex Limensi Concilio<marginalia>Quid circa|illa.</marginalia>
adducitur, & vti obligatorium proponitur in lo-
cis Prouinciæ, in qua celebratum, nomine com-
prehensis, vnde & Prouinciale dictum, parui est
profectò momenti, illud enim non est à Sede A-
postolica confirmatum, nec Regio præsentatum
Consilio, & ita eius decreta vti leges Conciliares
non allegantur; licet ad rectum gubernationis
modum possint deseruire. Vnde & iudices Ec-
clesiastici possunt præfatas mulctas imponere,
cùm excessus huiusmodi contigerit inueniri.
Quod ad Officia dicta spectat, regulariter lo-
quendo, ita quidem est: Vnde & citato Capite 2.<marginalia>Ad quæ pos-|sint assumi|Officia.</marginalia>
à Nobis probatum non posse Parochum ab Epis-
copo Vicarium Generalem constitui; nisi eius
electio ob singularem hominis præstantiam, tanti
censeretur esse momenti, vt maius in ea bonum
di&#x0153;cesanæ Ecclesiæ, Paræciali præferendum E-
piscopus deprehenderet, vtpotè communius, pru-
denti id, non ex humano affectu prodeunte di-
ctamine, suggerente. Quod quidem & in visitato-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0246.jpg/>
@@1@<SE246>Circa absentiam Indicorum Parochorum. 231
<duolan 2><-P>ribus locum habere potest, vnde & vidimus do-
ctos, & zelo sancto plenos Antistites sic egisse.<marginalia>Quæ non li-|cita, adiun-|cta mode-|ratione.</marginalia>
Quòd si in Secretario & Fiscali idem accideret,
id pariter asserendum: sed incredibile apparet de-
futuros alios muneribus istis idoneos. Si Parochia
in ipsa Episcopali ciuitate sit, non video magnum
inconueniens, si Parochus Secretarij Officio fun-
gatur; non enim tantæ occupationis est illud, vt
assistentiam & curam præcipuam impediat, ad-
hibito pro absentiæ spatijs adiutore, vt aliquando
vidimus: Aliquid enim leuaminis indulgendum
Episcopo, à quo etiam communis Ecclesiæ vtili-
tas deriuatur. Curandum tamen vt Paræciani in-
telligant facilem sibi ad suum Parochum, vtique
& Pastorem, futurum accessum, quoties acciderit
indigere: quòd si non ita contingat, nulla, me iu-
dice, esse poterit Parochi conscientiæ securitas.
Noui quemdam & Indorum Parochum, & pa-
riter Secretarium, qui extremo in morbo, & illo
momenti maioris articulo, apertis oculis, attonito
similem, vix ad ea, quæ pro illo necessaria sunt,
attendere valuisse. Sic enim vsu venire solet, vt
cogitationes, dum viuitur, ad multa dissipatæ,
non sinant miserum cor ad vnum illud tantoperè
necessarium, & numquàm auferendum, atten-
dere, dum malè torquetur, vt dicere sicinter an-
gustias deprehensus cum B. Iob possit: Cogita-
tiones meæ dißipatæ sunt, torquentes cor meum.
Iob. 17. v. 11. Torquentes inquam, quia dissipa-<marginalia>Iob. 17.|v. 11.</marginalia>
tæ, quo ad vnum colligi & Officium, & salutis
æternæ studium debuissent.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Quod de Theologiæ Prælectore dicitur,<marginalia>Lectio Theo-|logiæ vt|liceat.</marginalia>
ita quidem admittendum vt non liceat, quando
occupatio illa adeò operosa futura est, vt suffi-
ciens pro Paræcialibus muneribus tempus non
relinquat. Si autem cum illis componi queat, non
est cur debeat id negari. Et quidem Illustrissimus
Barbosa de Officio Curati Cap. 8. nu. 28. vbi se re-
fert ad dicta Allegat. 53. de potest. Episcopi num. 76.
ex quo id deprompsit præfatus scriptor, sicut &
alia, quæ apud eumdem habentur nu. 23. & seqq.
Decisionem seu declarationem S. Congregatio-
nis adducit, iuxta Gonzalez fidem Glossa 6. n. 254.
idem tenentis, sicut & tenent Riccius, Armen-
dariz, & Sanctarellus. Id tamen non obstat, quia
de legente procedit Parochiam habente extra
Ciuitatem, aut certè ex caussa dicta se ab ordina-
ria cura subtrahente, ea solùm assistentia conten-
tus, quam solemnioribus, aut alijs quibus Festis
impendit. Sic videmus in hac Limensi Ciuitate
Parochum iam veterem Philosophiæ Professo-
rem, & alium Indicæ Grammaticæ, quæ Ca-
thedra per oppositionem confertur in Regia vni-
uersitate.</P>
<Z><A+1>Circa fructus; quando Parochus non admi-
nistrat per se ipsum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>79.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Essione 2. probat cum bonis Auctoribus<marginalia>Per se non|seruientem|non satisfa-|cere, & ita|nec facere|fructus suos.</marginalia>
non seruientes per se ipsos non posse, etsi
materialiter assistant, facere fructus suos. Seßione
3. inquirit an sufficiat Parochum quartam partem
laboris assumere. Vicario reliquis demandatis?
& negatiuè resoluit cum Ioanne Sancio Disp. 47.
num. 4. vers. Nec Parochis, asserente saltem æqui-
ualentem debere esse laborem. addens non teneri
ad Confessiones, quæ occurrunt in remotis opi-<-P>@@

<-P>liorum & bubulcorum casulis, cùm per pericu-
losas eundum vias, aut ardua itinera conficienda,
& nocte iam multa surgendum: ad hoc enim
Vicarijs stipendia soluuntur, vt ait Posseuinus de
Officio Curati Cap. 1. num. 10. Sed si nominatim
Parochus aduocetur, ire tenebitur, pro quo ius
habet Paræcianus.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Et ita quidem ille ex Dom. Barbosa citato<marginalia>Quid Dom.|Barbosa|circa quæ-|stionem.</marginalia>
Cap. 8. qui Posseuinum, Ioannem Sancium, at-
que alios adducit num. 41. vbi ita scribit: Nec
etiam Parochus Officio suo satisfacit quoad Deum, si
residet, sed totam curam relinquit Capellano, quem
tamen potest habere in coadiutorem ad maiorem quie-
tem: licet illi omnia ardua relinquat, veluti ire de
nocte ad multas Confeßiones, & similia: dummodo
tamen eo non vtatur vt homine, qui portet pondus
diei & æstus, sed vt socio laboris. Ita Caietanus 2. 2.
q. 185. arti. 5. Sotus de Iust. lib. 10. q. 3. arti. 5. Fr.
Emmanuel in summa Tomo 2. Cap. 35. n. 2. Posseui-
nus de Officio Curati Cap. 1. nu. 10. vbi addit se non
excusare saltem à graui veniali Parochum, si dum
nominatim vocatur & expectatur, nolit ire, cùm de-
beat populi sui amori cum comitate & beneuolentia
respondere. Hæc ille, iuxta quæ non obscurè vi-
detur inferendum non teneri Parochum ita in ad-
ministrationem incumbere, vt Vicarij sui labo-
rem exæquet, quandoquidem ardua possunt ei
cuncta relinqui: ea enim quæ ardua non sunt,
non possunt illa, quæ sunt ardua vllatenus exæ-
quare, vt in exemplis adductis videre licet. Non
ergo res hæc Arithmetica est obseruatione pen-
sanda, sed prudenti calculo disponenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Quando autem Parochus nominatim ad-<marginalia>Circa nomi-|natim vo-|catum pro|Confessione.</marginalia>
uocatur, si eo modo fiat, quem Ioannes Sancius
assignat, quòd scilicet nominatim & instanter ipse-
met Parochus desideraretur, non videtur à reatu
mortalis criminis excusandus. Si vocatur semel,
nec vadat, tolerari potest vt veniale tantùm, li-
cet graue, dicatur esse peccatum: Si verò instan-
ter, non video quomodo esse locus excusationi
possit: nam Paræcianus iure suo vtitur in re gra-
ui, & momenti maximi, à qua potest pendere
saluatio. Quemadmodùm si coniux debitum pe-
tat, & consors renuat reddere, si semel petente id
fiat, stare id sine graui peccato poterit: at si in-
stet, sine mortali esse excusatio nequit regulari-
ter loquendo: pro quo P. Thomas Sancius Lib. 9.
de Matrimonio Disput. 2. nu. 9. & seqq. & quidem
Nicolaus Garcia de Beneficijs Tomo 1. part. 2. cap.
2. nu. 53. & Ledesma de statu Religioso cap. 3. fol.
28. col. 2. censent eum, qui corporaliter residet,
facere fructus suos, quod non est improbabile, eo
quòd videatur p&#x0153;na eorum priuatio, & ideò vl-
tra verborum tenorem non extendenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Hoc ergo si etiam Parochus moderatè la-<marginalia>Vicarij as-|sumptio pro|Parochianis|etiam mili-|tat.</marginalia>
borans in suum patrocinium aduocet, poterit esse
in conscientia securus. Pro quo & addi potest,
quòd dum Parochus Vicarium assumit, non suo
tantùm deseruit commodo, sed Paræcianorum
etiam caussam promouet: Sic enim eorum po-
test necessitatibus opportunius succurrere, & ita
dum suæ saluti consulit, communem tuetur. Si
enim præ labore succumbat oneri, & morbum in-
currat, non poterit ministerium implere suum, &
Pastoris solatio manebunt Paræcianæ oues desti-
tutæ.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0247.jpg/>
@@1@<SE247>232 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XI.
<duolan 2><Z><A+1>Circa compositionem pro fructibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vb ea suppositione quòd Parochus per<marginalia>Non residen-|tes Parochos|fructus non|posse compo|nere.</marginalia>
alium seruiens, etiamsi assistat, non pos-
sit fructus recipere, quærit Seßione 4. an beneficio
compositionis vti possint, quod Bulla Cruciatæ
concedit? & negatiuè respondet, quia Concilium
Tridentinum Seßione 23. Cap. 1. de Reformatione
ita videtur statuere; Prohibita quacumque conuen-
tione, & compositione &c. Ex quo id inferunt Na-<marginalia>Quid pro|aliter recep-|tis.</marginalia>
uarrus, Henriquez, Emmanuel, & Villalobos.
Poterunt tamen illâ vti ob diuini Officij omissam
recitationem, medietate applicationis seruata,
quam Commissarius virtute Pontificiæ conces-
sionis iniungit. Sicut etiam pro fructibus accep-
tis ab excommunicato & suspenso. Quòd si is,
qui eos leuauit, pauper sit, omnis obligatio cessa-
bit iuxta Nauarrum Cap. 25. num. 122. citantem
Baldum & Ancharranum. Nullo autem modo
erit locus compositioni, si in eius confidentia fru-
ctus fuerint vsurpati.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> In quibus Resolutio circa primum est<marginalia>In Commis-|sario facul-|tas pro prio-|ribus.</marginalia>
communis, pro qua & P. Mendus in Bullam Cru-
ciatæ Disput. 34. n. 34. Trullenck in eamdem Lib.
3. Casu 2. n. 6. quod & in vsu est sancti huius Tri-
bunalis. Sed fundamentum, quod adducitur, non
videtur adeò firmum; ex Concilio, vt vidimus,
Tridentino: nam volente Commissario posset
Pontificia facultas ad dictos fructus extendi. Con-
cilium enim non excludit facultates à Sede Apo-
stolica concedendas, qualis est Cruciatæ. Et li-
cet in summario sola compositio circa fructus
malè acceptos ob recitationem diuini Officij præ-
termissam memoretur; illam tamen Doctores ad
aliter etiam receptos extendunt, vt constat ex
dictis: & Commissarius amplitudinem facultatis
agnoscens, Confessarijs multa relinquit, cùm ne-
queant omnia in speciali designari. En los casos y<marginalia>Concessionis|amplitudo.</marginalia>
cosas, que aqui particularmente nouan ex presados,
atento que la facultad y Concesion à Nos dada y con-
cedida por su Santidad es general, y comprehende
otras mas cosas, en que se pueda hacer la dicha com-
posicion, lo remitimos al aluedrio de los Confesores
&c. Si ergo generalis, ad id profectò se poterit
extendere, quod ad casum præsentem spectat, in
quo non maius apparet inconueniens, quàm in
nonnullis alijs, & sola, vt vidimus, Concilij Tri-
dentini auctoritas videbatur obstare, circa quam
dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Suspensos autem & excommuni catos posse<marginalia>Circa sus-|pensos & ex-|communi-|catos.</marginalia>
facere fructus suos, sententia est quamplurium &
grauissimorum scriptorum, si tamen ea præstent,
ad quæ ex Officij obligatione tenentur, vnde &
tuta conscientia eos posse retinere, ex quibus nu-
merosum agme&#x0303; exhibet P. Leander à SS. Sacram.
Parte 4. Tract. 2. Disput. 9. Quæst. 28. vbi de ex-
communicatione, & Tract. 4. Disput. 3. Quæst. 28.
vbi de suspensione: quam ille ait esse satis proba-
bilem. Et iuxta illam non est compositione opus:
nec futurum credo, qui ad deponendum scrupu-
lum eam sit praxi quidem laudabili complexu-
rus. Videtur autem hoc addi debuisse, cùm do-
ctrina proponitur omnibus profutura; cùm ta-
men non omnes circa prædicta sint sufficienter
instructi, & debeat illis quid probabiliter possint,
ne erronea ex conscientia grauiter impingant,<-P>@@

<-P>à tantæ auctoritatis Magistris liberaliter indi-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Quod & præstari oportuit circa confiden-<marginalia>Circa pec-|cantes ex|confidentia|Bullæ.</marginalia>
tiam, quæ compositioni dicta est obstare, cùm
tamen iuxta communem exponentium sensum
non omnis confidentia compositioni apponat ob-
staculum. Est enim confidentia negatiua & po-
sitiua. Illa datur, cùm quis peccat vsurpatione
alieni sciens remedium per compositionem se ha-
biturum, & eius fiducia concepta: Sed ita vt
etiamsi dictum remedium non extaret, ab vsur-
patione non sibi temperaret. Hæc autem quando
remedij notitia ad vsurpationem mouet; vnde
eo non extante ab alieni penitus contrectatione
desisteret. Et hanc, non illam explodit Pontifex,
quia valde iniuriosa est pijssimæ Concessioni,
dum ex theriaca venenum in magnum fidelium
animarum conficit nocumentum. Pro quo Trul-
lench supra Casu 19. & Lib. 1. §. 1. Dub. 9. num. 3.
vbi Fr. Emmanuelem, P. Henriquez, & Ludoui-
cum Lopez adducit. P. Mendus Disput. 35. n. 49.
& 59. Medulla Theologiæ, de Bulla Compositionis
Dub. 1. Arti. 2. Quæs. 3. & alij, apud quos diuersi-
tas dicta his terminis occurrit exposita, Peccare
cum fiducia, & Peccare in fiducia, aut ex fiducia.
In priori se habet concomitanter, in posteriori
antecedenter & caussatiuè: quo pacto exponi ab
Scriptoribus solent diuersi peccandi modi, cùm<marginalia>De peccan-|tibus cum|confidentia|diuinæ mise-|ricordiæ.</marginalia>
ante peccantium oculos diuina misericordia pro-
ponitur: quidam enim cum illiusspe peccant, sed
non quia Deus misericors est; secus alij nequis-
simi misericordiæ proditores, volentes esse mali,
quia Deus bonus est. Licet in eo discrimen no-
tandum occurrat, quòd is qui cùm spe veniæ pec-
cat, si illam in Deo non certò recognosceret, non
peccaret, regulariter loquendo; nihilominùs, non
dicitur ex confidentia in illa peccare, quia non
est motiuum influens cum alijs allicientibus ad
peccandum, vt in scelestissimis accidit, pro qui-
bus illud Eccli. 5. v. 6. & ne dicas: Miseratio Do-<marginalia>Eccli. 5. v 6.</marginalia>
mini magna est: multitudinis peccatorum meorum
miserebitur, vbi Palacius sic argutè & significan-
ter locutus: Qui hoc sentiunt, Dei misericordiam
faciunt lenam, & dæmonis lupanar.</P>
<negEZ><A+1>De Parochis semel tantùm in anno remo-
tiores populos adeuntibus, & de eorum
Commendatarijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>87.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus proponitur Sessione 5. specialibus<marginalia>Negat Dom.|Quitensis|deberi inte-|grum stipen-|dium semel|in anno Pa-|rochis visi-|tantibus.</marginalia>
compellatis populis, qui ad Parochum
aliquem cùm spectent, semel in anno tantùm ab
eôdem inuisuntur, qui recens natos baptizat, au-
dit confiteri volentes, matrimonio iungit, & si
aliquis fortè sepeliendus occurrat, tradit sepultu-
ræ: eorum omnium, qui per annum mortui sunt
& sepulti, rationem exigens, & Parochialia iura
recolligens, ac si exequijs adstitisset, sicut & obla-
tiones, quæ in solemnioribus Festis ad Missam
conferri solent: quibuscum benè nummatus ad
domum reuertitur, eorum curam vsque ad finem
sequentis anni penitus abiecturus. Quid de tali-<marginalia>Sicut &|Commenda-|tarijs circa|curam dor-|mitantibus.</marginalia>
bus? Quid etiam de Commendatarijs ipsorum,
quibus Commenda eo est titulo attributa, vt cir-
ca præfata aduigilent, cùm tamen solùm de reci-
piendis tributis agitent, siue Christiani sint Indi
professione & moribus, siue semipagani. Ad quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0248.jpg/>
@@1@<SE248>Circa absentiam Indicorum Parochorum. 233
<duolan 2><-P>quidem respondet Parochis non debere defectus
huiusmodi imputari, quando ab Episcopis ita po-
siti in loco sunt, vt sola obligatio dicta vnius per
annum visitationis fuerit ipsis iniuncta, quia ali-
ter consuli miseris illis non potest. Negat tamen
stipendium illis soluendum, quod frequenti assi-
stentiæ responderet. Et idem de Commendata-
rijs affirmat, quibus est per rescripta Regia cura
similis intimata: pro quo Dom. Solorzanum ad-
ducit Tomo 2. Lib. 2. Cap. 24. n. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Circa quæ difficile profectò apparet ab<marginalia>Quid circa|casum vi-|deatur diffi-|cile.</marginalia>
Episcopis ita posse curam Paræcialem impendi,
vt semel tantùm in anno debeant Parochi remo-
tos populos visitare: præsertim cùm accessus ad
ipsos tot pariat lucra, & ita vtilis comperiatur,
vti ab Auctore vidimus contestatum. Cùm enim
vice illa pergit Vicarium equidem in Parochia
relinquet idoneum, aliàs per decem dies vt dici-
tur, quibus assistet, præter eos, qui in itinere tran-
sigendi, abesse non poterit. Sicut ergo tunc ido-
neus suppetit, ita & aliquoties non deficient, vn-
de pariter & Indorum spirituali commodo, &
temporali proprio consulet, cum conscientiæ ex-
oneratione. Item, si ipse pergere nolit, aut ne-
queat, Vicarium mittat, quem lucri non poterit
mouere cupiditas. Videtur sanè casus ex non<marginalia>In eo tamen|D. Quiten.|annuitur.</marginalia>
moraliter possibilibus: in quo tamen resolutio
dicta satis est manifesta. Cui & id, quod circa
Compositionem virtute Bullæ Cruciatæ est di-
ctum, meritò venit applicandum, vt scilicet circa
emolumenta dicta quoad enormen excessum lo-
cum habere non possit, quandoquidem certæ
sunt personæ, quibus fieri debeat restitutio.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Quoad Commendatarios autem admisso<marginalia>Quid de|Commen-|datarijs.</marginalia>
casu vt proponitur, minus est difficultatis: illis
enim Commenda cum onere præfato confertur,
de qua dictum à Nobis in Thesauro Tomo 1. Tit. 7.
n. 6. 12. & seqq. Si enim cura Parochorum maior
erga Indos ipsis commendatos haberi non potest,
quàm vt semel in anno modo dicto videantur,
solicitudo vt maior sit frustranea prorsus repu-
tanda. Sed quidem cùm res ita disponi queant
vt diximus, non videntur obligationi suæ satisfa-
cere erga ipsam dormitantes, & proptereà ad re-
stitutionem sunt dubio procul obligati: Sed non
omnium tributorum, aliqualem tamen. In Com-
mendatarijs enim alij sunt expendendi respectus,
quoniam obligationes aliæ, de quibus Titulo ci-
tato. Et præterea Regis voluntas remunerandi
ipsos propter peculiaria merita: quæ remuneratio
non ita esse onerosa debet, vt in merum contra-
ctum euadat, Do vt facias, sic enim & cum non
benemeritis agi potest. Neque Commenda Of-
ficium est, sed beneficium Principis cum onere
aliquo, vt esse feudum solet, vnde aliter obliga-
tio dicta explicanda est, ac ea, quæ in Parochis &
Prætoribus reperitur, quibus stipendium pro la-
bore adhibito in Officij administratione confer-
tur. Est ergo restitutio, si qua aliquando per mi-
raculum contingat, viri prudentis facienda iudi-
cio, & ita vt ad Indos, qui tributa soluerunt, vti-
litas ista perueniat eo modo, quem diximus citato
Titulo Cap. 5.</P>@@

<negEZ><A+1>Episcopi quomodo obligare Parochos Indo-
rum queant ad residendum suis in Do-
ctrinis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>90.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Sessione 6. vbi tamquàm cer-<marginalia>Vt starecom-|pulsio vale-|at, de qua|in titulo.</marginalia>
tissimum statuit posse Episcopum In-
dorum Parochos ad residendum p&#x0153;narum infli-
ctione compellere. Et ex Illustriss. Barbosa in
Declarationibus ad Concilium Tridentinum Seßione
23. Cap. 1. pag. 214. (corrige 217.) Col. 1. n. 15.
specialiter proponit posse sub p&#x0153;na pecuniaria
arbitraria, quæ tamen dimidiam decimam non
excedat, ne vltra biduum absint: non tamen sub
p&#x0153;na excommunicationis: & residere nolentem
Beneficio priuandum, iuris ordine seruato. Dein-
de ex Concilio Limensi 2. & 3. p&#x0153;nas proponit
Parochis infligendas deserentibus suas Ecclesias,
sicut & Episcopis eos admittentibus, non reddita
ab illis omnium eorum ratione, quæ ad ipsorum
administrationem spectabant, & litris traditis suc-
cessori; sicut & Vicarijs Episcoporum, aut infe-
rioribus alijs. Concludens nullum Beneficio pri-
uandum, etiamsi eius delicta enormem habeant
excessum, sine caussæ cognitione, & formatione
processus, pro quo extat Regium rescriptum die
17. Maij 1619.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> In quibus quod à Dom. Barbosa dictum<marginalia>Explicatio|amplior.</marginalia>
confirmat ipse Parte 1. de Officio & potestate Pa-
rochi Cap. 8. n. 57. vbi ex Nicolao Garcia, & Ar-
mendariz affirmat Constitutionem Episcopi ne
Parochi per biduum absint esse validam; vbi
tamen de p&#x0153;na nihil; de quo tamen nequit du-
bitari, cùm adeò sit moderata, dimidia scilicet
decima, seu dimidium scutum, decem Iulios aut
Regales continens; sicut de ea, quæ à Concilio
Limensi imposita, de qua nu. 76. Ea autem quæ
ad priuationem spectant luculenter exhibet Au-
ctor idem eodem Cap. n. 71. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> In Concilij Limensis verbis erit fortè qui<marginalia>Circa diuer-|sum modum|loquendi|Concilij|Limensis.</marginalia>
hæreat, dum illud circa Censuras diuerso modo
loquendi vtitur. De recedente sine licentia sic
dicitur: Qui hanc fregerit Constitutionem, maneat
ipso iure suspensus à Beneficio per annum. Et de E-
piscopo statim: & Episcopus, qui aliter deserentem
suam Ecclesiam receperit, nec ad suum Di&#x0153;cesanum
remiserit, maneat interdictus per mensem ab ingressu
in Ecclesiam. Et tandem de Vicario aut inferiore
alio: Sit ipso facto suspensus ab Officio per quatuor
menses, & incurrat p&#x0153;nam centum Octoregalium.
De priori ergo dicitur, Maneat ipso iure suspensus.
De Episcopo, Maneat ipso iure interdictus. de Vi-
cario, Sic ipso facto suspensus. Sed quidem quoad
incursionis effectum nullum discrimen est, in
omnibus enim est latæ sententiæ p&#x0153;na: nam
verba Ipso iure, & ipso facto, latam & non tantùm
ferendam indicant, vt communiter scriptores ob-
seruant, pro quo videri potest Leander à SS. Sa-
cram. Tomo 4. Tract. 1. Disput. 1. Quæst. 13. Pecu-
niaria autem p&#x0153;na, cum neque Censura, nec
pars Censuræ sit, eatenus lata, & non tantum
ferenda dici potest, quatenus sola sententia de-
claratoria opus est, ad illius executionem, ante-
quam in conscientia non debetur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0249.jpg/>
@@1@<SE249>234 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XII.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De obligatione Indicorum Parochorum
circa Missarum celebrationem & ap-
plicationem.</A+1></negEZ>
<P><INI3>D</INI3>E hoc Illustrissimus Auctor Tractatu 3.
eiusdem Libri 1. exactè, prudenter, & ve-
rosimiliter vt aliàs, pro quo Seßione 1. in-
quirit.</P>
<negEZ><A+1>An Parochi Indici teneantur pro Paræcia-
nis Missas dicere, vbi circa dies & ap-
plicationem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>93.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rælatis circa hæc diuersis opinionibus<marginalia>Parochos ad|celebrand&#x0169;|in Festis, &|ad applica-|tionem pro|populoteneri</marginalia>
resoluit teneri Parochos eas Missas, ad
quas diebus festis obligantur, pro Paræcianis of-
ferre: quod præcipuè probat ex Concilio Li-
mensi 2. Parte 1. §. 69. vbi non solùm pro In-
dorum Parochis, sed etiam Hispanorum, ac Præ-
bendarijs ita disponitur: ex quibus infert Primò
Præbendarios quotidie Missam Conuentualem,
pro populo & benefactoribus offerre debere:
ceteros diebus Paschæ, & Festis Paræcianorum.
Secundò eos, qui diebus præfatis non ita celebra-
runt, teneri alijs cum oblatione seu applicatione
præfata. Tertiò, si Parochiale beneficium tenue<marginalia>Limitatio|circa pau-|peres.</marginalia>
sit, nec ad sustentationem sufficiens, ab Episcopo
postulari posse vt Missas ad minorem numerum
redigat, quod posse facere affirmat P. Suarez
Disputat. 87. Sect. 4. (scilicet Tomi 3. in 3. p.) &
sic posse stipendium accipere, & prætereà non
solùm potest in Decretis Concilij Prouincialis,
sed etiam in Pontificijs dispensare, iuxta P. Tho-
mam Sancium Lib. 8. de Matrimonio Disputat. 17.
num. 32.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> De quibus dictum à Nobis in Thesauro<marginalia>Qualiter id-|accipiend&#x0169;,|præsertim|circa paupe-|res.</marginalia>
Tit. 16. Cap. 1. §. 2. vers. 11. & 12. vbi omnia sunt
præfata comprehensa, præter maiorem circa pau-
peres expressionem, ideò omissam, quia cum ap-
plicatione à Concilio facta nequit doctrina præ-
dicta componi. Si enim Missæ iam applicatæ à
Concilio sunt, vbi illius viget auctoritas, vt vige-
re Auctor arbitratur, stipendium pro illis recipi
nequit; non secus ac si ab aliquo Parochus sti-
pendium accepisset. Nisi fortè paupertas talis
sit, vt furari liceret: quod in negotio præsenti
non videtur admittendum, cùm supponatur Pa-
rochum, vtpotè talem, pro tenui saltim susten-
tatione sufficiens subsidium habere: Vnde nec
locus esse dispensationi potest. Quod autem ad
minorandum numerum Missarum attinet, pro
quo Episcopi habent facultatem, sit quidem ita
in Capellanijs & Anniuersarijs: quòd autem Pa-
rochus pro Paræcianis celebrans possit simul pro
stipendium tribuente celebrare; admitti nullo
pacto potest: quia tribuenti stipendium manife-
sta inferretur iniuria. Quòd autem in Missis ex
obligatione dicendis possit dispensatio circa ap-
plicationem pro populo minorari, verosimile
quidem apparet, quandoquidem à populo id,
quod est pro sustentatione sufficiens, minimè mi-
nistratur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Et licet P. Suarez, non quidem Disp. 87.<marginalia>P Suarez.|vt faueat in|caussa pau-|perum.</marginalia>
in qua perperàm citatus, sed 86. Sect. 4. in fine, id
quod de minuendis Missis dicitur, admittat,
quando redditus sunt pariter imminuti, nec ca-
sum præsentem attingat; id tamen quod diximus,
ex eius potest doctrina deduci, ob paritatem ra-
tionis: quamuis enim Missarum numerus non
reddatur ex dicta dispositione minor, quia Paro-
chus debet diebus festis Missas celebrare; minui-
tur tamen formaliter quoad applicationem, quia
Paræciæ redditus congruę sustentationi sunt im-
pares. Et licet applicatio esse debeat iuxta inten-
tionem stipendium tribuentis, id non tollit quo
minùs pro populo offerre liceat, sine animo ta-
men tribuentem illud fructu debito vllatenus de-
fraudandi: amplissima siquidem est Sacrificij vir-
tus in ijs, quæ ad opus operantis spectant, iuxta
communem sensum SS. Patrum & Theologo-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Dixi autem in citato Thesauri loco Con-<marginalia>Applicatio|à Prælatis an|fieri possit, in-|certum, &|opiniones|circa illud.</marginalia>
cilium Limense in applicatione dicta sententiam
probabilem secutum, quia reuera certum non est
id, quod ab illo vt tale videtur admissum. Negant
enim Prælatis huiusmodi potestatem anticipatæ
applicationis, licet illam ad præcipiendam ipsam
concedant, triginta Auctores, quos adducit & se-
quitur P. Pasqualigus de Sacrificio nouæ legis
Quæst. 183. cùm num. 2. duodecim pro opposita
præmisisset. Quam & tenet P. Henao de Sacri-
ficio Missæ Parte 1. Disput. 13. Sect. 1. nu. 6. & seqq.
pro qua communius stant Societatis scriptores,
stante autem dubio isto, & admissa Limensis
Concilij auctoritate, inde etiam receptio stipen-
dij illicita comprobatur, quia pro certo stipendio
applicatio incerta redditur, vt contra Auctores
defendentes posse duplicatum stipendium recipi
ratione applicationis fructus specialissimi Tomo
præcedenti sumus argumentati Parte 2. num. 145.
& seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Et præfata procedunt supponendo citati<marginalia>Circa au-|ctoritatem|Concilij|Limensis 2.</marginalia>
Concilij auctoritatem, quæ non ea esse videtur,
vt inducere obligationem grauem in conscientia
queat: Concilium enim illud, vt aliàs dictum,
non fuit à Pontifice confirmatum, neque in Re-
gio Indiarum præsentatum Consilio: quod ta-
men fieri debere ante promulgationem legiti-
mam, & Decretorum executionem, Regijs re-
scriptis est cautum, ratione Regij patronatus, &
ne Religionum iura & priuilegia contingat vio-
lari, vt tradit Dom. Solorzanus Tomo 2. Lib. 3.
Cap. 7. num. 41. citans Emmanuelem Roderi cum
Tomo 1. qq. regular. q. 35. arti. 2. ante finem, vbi ta-
men nihil ad rem. Constat autem non ita factum
ex Concilio 3. Act. 1. Cap. 1. vbi ita dicitur: Quæ<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
verò deinde per Concilium Prouinciale in hac eadem
vrbe coactum an. 1567. constituta sunt, cùm ritè ac
legitimè conuocatum & celebratum, atque etiam pro-
mulgatum fuisse constet, ea cum omni veneratione,
dummodò Concilium ipsum Canonicum sit, & Cano-
nici statuta contineat; præterquàm si quid rerum
ac temporis ratione exigente, ab hac Synodo aliter di-
spositum, reuocatumue sit, saluo etiam in omnibus
Iure patronatus per Sedem Apostolicam Catholico at-
que Inuictißimo Regi nostro Philippo, ceterisque Hi-
spaniarum Regibus concesso, quod per omnia illæsum,
conseruatumque cupimus, diuturnam insuper ac fe-
licißimam vitam à Summo Deo nostro, pijßimæ illius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0250.jpg/>
@@1@<SE250>De obligatione Parochorum circa Missas. 235
<duolan 2><-P>Maiestati deprecantes. Hæc Concilium, quæ stare
minimè possent, si Concilium Secundum Apo-
stolicæ fuisset Sedi transmissum, & ab eadem
confirmatum, & in Regio Indiarum præsenta-
tum Consilio, atque eo annuente promulgatum:
Sic enim fuisse illud Canonicum, & Canonici
(aut Canonica, quæ verior apparet lectio) sta-
tuta continere. Vbi quidem verbum desideratur
clausulasum sensum aperiens, scilicet Veneramur,
recipimus, approbamus, aut custodienda sancimus.
Et Dominus quidem Solorzanus suprà Lib. 1.
Cap. 21. num. 26. non ita exactè vt oportebat vi-
detur locutus, dum ait Concilium Prouinciale
Mexicanum, & Concilium Limense 2. & 3. à
Sede Apostolica sua fuisse confirmatione mu-
nita, vt constat ex Bullis eisdem præfixis.</P>
<P>  Neque ea, quæ Cap. 2. statim habentur à præ-<marginalia>Idem, ex quo|obiectio, quæ|diluitur.</marginalia>
fato nos debent sensu dimouere, dum sic ibi:
Præcipit Sancta Synodus, vt intra duorum mensium
spatium à die factæ promulgationis in vnaquâque
Di&#x0153;cesi computandum, vel certè quod Ordinarius
cuique præscripserit, debeant omnes siue Hispanorum,
siue Indorum Parochi, atque alij quicumque Eccle-
siastici iudices, tam Decreta Concilij Superioris,
quàm omnia huius statuta describere, ac penes se
habere. Si quis id facere neglexerit, p&#x0153;na centum
aureorum, & maioris excommunicationis feriatur.
Sic Concilium, de quo & Actione 4. Cap. 24. sed,
vt dixi, à præfato non debent dimouere sensu:
Nam cùm plurima ex prædictis Decretis ab eo-
dem Concilio confirmentur, & innouentur,
oportuit illa apud prędictos extare. Et quia etiam
ad conuenientem gubernationis modum condu-
cere possunt, vt superiùs dicebamus. Et quidem
Decretum dictum inter alia complura non inue-
nitur innouatum: vt argumento esse possit illud
non penitus obligare, sic iudicante Concilio, vt-
potè quod supra incertum fuerit fundamentum
collocatum. Quia verò erunt fortè aliqui aucto-
ritati Concilij dicti plus deferentes, & censentes
probabile eius vigere Decreta, in suo sensu pote-
runt abundare, Nobis id, quod verosimilius ap-
paret dixisse contentis. Sicut & erunt, qui pro-<marginalia>Expeditior|aliorum a-|gendi ratio.</marginalia>
babilem existimantes sententiam, iuxta quam Pa-
rochus non tenetur Missam pro Paræcianis ap-
plicare, & ita stipendium posse recipere, ab illis
ambagibus adeundi Episcopum, & minuendo
Missarum numero penitus abstinentes, faciliorem
illam amplectantur viam: quæ & si minùs pro-
babilis, ratione necessitatis poterit honestari, dum
Concilij auctoritas non ita videtur vrgere, quod
obligationi diuini præcepti circa applicationem
non est credendum nouam aliam superaddere
voluisse. Et diuinum ratione necessitatis solet
multoties obligationem temperare, de quo obuia
apud Doctores exempla, si tamen diuinum ad-
mittendum est, quod plures negant.</P>
<Z><A+1>Quæ distantia excuset Parochum à recursu
ad Episcopum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>99.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Seßione 2. vbi Auctor ait suffi-<marginalia>Spatium vl-|tra duas|di&#x0153;tas à re-|cursu excu-|sare vt pro-|bet Dom.|Quitensis.</marginalia>
cere spatium, pro quo percurrendo tres
sint dies necessarij, ex Bulla Vrbani VIII. pro
Patribus Societatis, in qua conceditur illis facul-
tas ad dispensandum cum Indis in omnibus gra-
dibus consanguinitatis & affinitatis iure diuino<-P>@@

<-P>non prohibitis, & admittendas denuntiationes, &
vt fieri hoc possit in vtrôque foro pro conditione
apponit, vt sint in partibus remotis ab Episcopo,
quod amplius explicat verbis illis, Vel in valde re-
motis partibus, saltem vltra duas di&#x0153;tas. Item ex
Clemente VIII. priuilegium concedente circa
Chrisma non præsentis anni si Episcopi distent
per Sexaginta milliaria, quæ viginti conficiunt
leucas. Pro quo & adducit P. Thomam Sancium
in Opere morali Tomo 2. Lib. 6. Dub. 20. nu. 42. vbi
Episcopum dici agere in remotis, quando est ex-
tra Prouinciam vltra duas di&#x0153;tas & de distantia
locorum ad distantiam temporis gradum faciens
ex P. Petro Hurtado 2. 2. q. 84. Sect. 4. §. 190.<marginalia>Notanda|sententia|circa absolu-|tione&#x0303; à casis|reseruato.</marginalia>
asserit spatium vnius noctis esse longum, & ita
absente Prælato posse habentem casum reserua-
tum confiteri alteri peccata alia, & absolui directè
ab illis, & indirectè à reseruatis. Ad quod etiam
aduocari potest id, quod habet Seßione 9. vbi in-
quirit circa Sacerdotem, qui ob non habitam
Confessarij copiam mortale nō est confessus pec-
catum, cui à Concilio Tridentino Sessione 13.
Cap. 7. iniungitur vt quamprimùm confiteatur. Et
resoluit verificari illud si infra triduum fiat cum
P. Coninck de Sacramentis Disput. 23. Dub. 2.
num. 6. citante pro eo Gonzalez, Riccium, &
Sanchez. Et colligi ait ex Decreto Cap. de Erro-
ribus Aduocat. & l. final. C. de Iudicibus, dimissa sen-
tentia P. Vasquez, P. Suarez, & Ioannis Sancij,
qui Disput. 32. num. 1. cum illis affirmat. Quàm
primùm esse statim finita Missa, & P. Fagundez
Tract. 3. de Præcep. Eccle. Lib. 3. Cap. 8. qui cum
Molfesio & alijs asserit. Quàmprimum esse cùm
primùm iterùm celebrauerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Vbi quidem quod ad spatium trium die-<marginalia>Priuilegium|Vrbani O-|ctaui nō bene|adductum.</marginalia>
rum, seu di&#x0153;tarum attinet facilè concedi potest,
sed exemplum ex Vrbani Bulla adductum iuxta
tenorem eidem adscriptum minimè suffragatur.
Hic enim Pontifex numquam priuilegium tale
concessit, sed semper primum excepit gradum.
Deinde distantiam quamlibet vltra duas di&#x0153;tas
minimè sufficientem esse voluit ad dispensandum
in vtrôque foro, vt asseritur; cùm manifestè ad
hoc distantiam vltra duas di&#x0153;tas non minorem
ducentis millibus passuum requirat, qui decem
di&#x0153;tas conficiunt, de quo à Nobis dictum in The-
sauro Tit. 12. num. 386. & 394. Tomo 2. Verba
ergo illa, quæ pro textu adducuntur: Nec non in
eisdem locis, vbi non extant Episcopi, vel in valde
remotis partibus, saltem vltra duas di&#x0153;tas &c. Verè
talia non sunt in Bullis Vrbani. Benè verum est
ex Bulla Vrbani, quam adducit P. Quintanadue-
ñas Tomo 2. Tract. 6. Singul. 2. probari posse præ-<marginalia>Vrba. VIII.</marginalia>
fati Auctoris intentum, dum sic ibi: Seu quia
Episcopi in eisdem locis non sunt constituti, seu quòd
illi non nisi cum maxima difficultate adiri possunt,
quia vltra duas di&#x0153;tas itineris degunt &c. Si ergo
in ordine ad alia adeundi sint, spatium dictum erit
sufficiens, vt obligatio cesset, & alia via sit ne-
cessitatibus occurrendum. Circa quod citatio P.
Thomæ Sancij est prorsus erratica, circa quod
non est anxiè laborandum, cùm in doctrina adeò
verosimili simus.</P><marginalia>Vnius noctis|spatium vt|sufficiat ad|absolutionem|pro reser-|uatis.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Sicut neque sententiam, quæ esse dici-
tur P. Hurtadi, cùm reuera non sit: ille enim post
rationem dubitandi propositam, ob periculum
transigendæ noctis in mortalis peccati statu,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0251.jpg/>
@@1@<SE251>236 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XII.
<duolan 2><-P>cùm adeò sit incerta contritio, neque omnibus
facilis, ita subdit: At nihil audeo decernere, quia<marginalia>P. Petrus|Hurtadus.</marginalia>
quæstionem hanc vidi nullibi, nec volo alicui in alte-
ram partem præire. Sic ille. Eam impugnat Diana
Parte 5. Tract. 13. Resolut. 28. Citatur autem ab
Auctore 3. p. Tract. 2. Resolut. 28. & Naldus v.
Absolut. num. 15. & prius Peyrinus, Homobo-
nus, & Beja, quatenus asserunt peccatorem non
debere diu sine absolutione persistere, ac si præfati
Auctores modo dicendi præfato de vnius noctis
spatio videantur suffragari. Sed nihil tale apud
ipsos, qui solùm de Vicario loquuntur Prælato
absente, & dicunt habere illum facultatem ad ab-
soluendum à reseruatis: quod tamen ita intelli-
gendum ait Diana, vt superior non sit eodem die
reuersurus. Ex quo videtur posse colligi id affir-
mari ab ipso, quod est posteà negatum: nam
cùm tantùm excipiat casum dictum reuersionis
eodem die: poterit absolui si alio sequenti sit re-
uersurus; & ita spatium noctis sufficiens erit vt à
Vicario absoluatur: inter præsentem siquidem
diem & alterum sola mediat nox. Quidquid de
hoc sit, negat ille apertè, vt vidimus. Neq; Naldus<marginalia>Naldus.</marginalia>
citato loco quidquam habet, quod deseruiat inten-
to: solùm enim asserit posse absolui excommu-
nicatum habentem casus reseruatos ab inferiore,
in casu quo ita eius conueniat saluti, cuius ibi
circumstantias exponit, pro quo citat P. Suarium
Tomo 4. in 3. p. Disput. 31. Sect. 2. & P. Reginaldum
de prudentia Confessarij pag. 307.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Iam quod spectat ad obligationem quam-<marginalia>Circa obli-|gationem|quamprim&#x0169;|confitendi in|Sacerdote,|qui ea non|præmissa ce-|lebrauit.</marginalia>
primùm confitendi in Sacerdote, qui ob defectum
Confessarij non præmissa Confessione celebra-
uit, id quod de tridui spatio P. Coninckio adscri-
bitur, non ita apud ipsum extat citato loco cum
citatis ab eo Auctoribus, in quo circa materiam
aliam valde diuersam loquitur, & nullum ex ci-
tatis adducit Auctoribus, quos tamen, sicut &
ipsum, adducit Diana Parte 1. Tract. 14. Resol. 60.
vnde orta æquiuocatio. Leges autem adductæ
in Decreto non extant, sed in Codice, scilicet
l. fin. C. (non Capite) de errore Aduocat. & l. fin. C.
de iudicibus. In eo autem loco, vbi quæstionis
opportuna tractatio, videlicet Quæst. 80. num. 24.
affirmat prima data occasione debere confiteri.
Ex eo autem quod de triduo dicitur, videtur con-
tra Auctorem argui posse, vt scilicet id stare ne-
queat, supposita acceleratione, quam admittit,
ne quis per spatium vnius noctis grauatus reserua-
to casu maneat. Si enim spatium istud longum est
pro existente in statu peccati, multò erit longius
triduanum, ob incertitudinem contritionis, &
difficultatem respectu multorum. Nequit autem
vllo pacto dici quamprimùm fieri, quod post lon-
gum tempus, attenta negotij qualitate, de quo
agitur, executioni mandatur. Circa quod Aucto-
res tenentes statim post peractam Missam, data
opportuna occasione, debere Sacerdotes confi-
teri, refert & sequitur Leander à SS. Sacram.
Tomo 2. de Sacramentis Tract. 7. Disput. 7. Quæst. 53.
accuratè examinans, an quod quibusdam adscri-
bitur, reuera iuxta eorum mentem sit. Præter
quos id tenent P. Bernal de Sacram. Disput. 43.
num. 11. P. Henao Tomo 1. de Sacrificio Missæ
Disput. 29. num. 47. P. Bussembaum in Medulla
Theol. moral. Lib. 6. Tract. 3. Cap. 2. Dub. 2. Arti. 1.
in fine.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Non denegamus autem Auctori Asserti<marginalia>Auctores di-|lationem in-|tra triduum|defendentes.</marginalia>
sui probabilitatem, sic enim tenent citati à Diana
suprà Resolut. 60. qui & probabilitatem agnoscit
& profitetur. Cardinalis Lugo Disput. 15. de Sa-
cramentis num. 163. P. Martinon Tomo 5. Disp. 49.
num. 89. P. Arriaga Tomo 7. Disput. 46. num. 38.
qui tamen num. 39. seq. affirmat speculatiuè lo-
quendo probabilius esse obligare dictum præcep-
tum cùm primùm in toto rigore: quia verò verba
illa admittunt hoc vt absolutè iuxta communio-
rem loquendi modum sint vera, non requirunt
totum illum rigorem, non est (ait) cur in praxi ad
illum coarctemur. Sed cùm leges accipiendæ non
sint secundùm rigorem verborum, sed secundùm
communiorem loquendi modum, etiam specu-
latiuè loquendo videtur dicendum id esse proba-
bilius, quod tamen non esse negatur. P. Dicastil-
lus idem tenet Tomo 1. de Sacramentis Tract. 4.
Disput. 9. num. 167. & seqq. rem satis doctè &
subtiliter persecutus, P. Herinex Tomo 4. Tract. 2.
Disput. 6. n. 81. vers. Quòd verò, P. Bonæ Spei Tomo
6. Tract. 4. Disput. 7. num. 97.</P>
<negEZ><A+1>Circa horam, in qua Jndici Parochi possunt
celebrare. Vbi & notanda quædam pro
alijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>104.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>B tribuendam Communionem infir-<marginalia>D. Quiten.|quid circa|horam cele-|brandi cen-|seat.</marginalia>
mo periclitanti posse qualibet post me-
diam noctem hora celebrare cum bonis Auctori-
bus affirmat qui suprà Sessione 6. Circa horam
vero, ad quam vsque protrahi celebratio potest,
Sessione 4. asserit esse secundam pomeridia-
nam, quia commodè nequit aliter disponi, id-
que ratione consuetudinis. Quod ex Villalobos
probat affirmans illum Tomo 1. Tract. 8. Difficult.
12. nu. 1. & 5. asserere pro Missa solemni horam
certam non esse designatam; & in Festis solem-
nibus, in quibus fit Processio, posse post Concio-
nem Missam aliquam dici, graues scriptores do-
cent scilicet Nauarrus, Petrus de Ledesma, Em-
manuel Rodericus, & P. Suarez. Licet autem
Pius V. in quodam Motu proprio p&#x0153;nam suspen-
sionis protulerit, eamque perpetuam, in eos, qui
post horam tertiam pomeridianam celebrauerint,
id intelligendum censet quando non est caussa le-
gitima: est autem talis ne Indi sine auditione
Missæ relinquantur. Et quòd dici Missa sine pec-
cato hora præfata queat, & ita sine incursione di-
ctæ suspensionis, sentire ait Nauarrum, Ange-
lum, & Rosellam verb. Missa, num. 46. & hoc si
absit scandalum, vt in his partibus abest ob im-
memorialem consuetudinem.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Circa quæ dictum à Nobis Tomo 1. The-<marginalia>De hora pro|ministrando|Viatico.</marginalia>
sauri Tit. 12. num. 237. & seqq. vbi quod de hora
dicitur pro Viatico conferendo firmatum n. 238.
sicut & de hora tertia post meridiem ob eamdem
caussam num. 239. in fine & nu. 441. Quòd verò
ad suspensionem attinet à Pio V. impositam, quàm
sit ab instituto præsenti alienum ibidem ostensum.
Angelum verò & Rosellam circa dictam suspen-
sionem adduci, quàm sit incogruum, vnde & in-
curia amanuensis sic dispositum, statim apparet;
Angelus enim & Baptista Trouamala Rosellæ
auctor, multò sunt præfato Pontifice antiquio-
res, quippe qui circa annum 1480. floruerunt.
Villalobos prætereà minimè affirmat pro solemni<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0252.jpg/>
@@1@<SE252>De hora celebrandi Missam pro Indicis &c. 237
<duolan 2><-P>Missa non esse horam certam designatam: sic<marginalia>Pro Missa|solemni esse|tempus de-|signatum.</marginalia>
enim tantùm habet nu. 1. Mas el vso de la Iglesia
està en contrario, y en las Rubricas del Missal se dice
que las Missas particulares se han de decir des de la
aurora hasta el medio dio, y el Concilio Tridentino
manda (Sessione 22. in Decreto de obseruandis<marginalia>villalobos.</marginalia>
&c.) que los Sacerdotes no celebren sino en las ho-
ras, que estan estatuidas &c. Ex eo autem quòd
de Missis priuatis loquatur, non bene infertur
circa solemnes aliter censuisse, cùm pro illis, si-
cut pro priuatis Rubricæ Missalis extent, scilicet
§. 15. ob solemnitatem enim nihil, quod ad tem-
pus pertinet, specialius indulget, sed tantùm id,
quod ad eam conducere queat, iniungit, Tertiæ
videlicet decantationem, aut etiam Sextæ & No-
næ pro Missarum varietate. Vnde per se loquen-<marginalia>& magis|quàm pro|priuata</marginalia>
do hora dicendi Missam magis est pro solemni,
quàm pro priuata præscripta: dilatio autem ex
accidenti contingit, sicut & priuatæ potest con-
tingere: si videlicet Indorum Parochus prædi-
cto tempore sine solemnitate celebret, vt fre-
quenter accidit. Vt enim obseruat Gauantus cir-
ca dictas Rubricas vers. Hoc loco. Missa Parochia-
lis sine cautu est priuata, non conuentualis, licet
ad eam conueniat populus, seu loci Clerus. Pro
quo & videndus P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 80.
vers. Vltimò inquiri. Sect. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Quia verò citato nu. 238. diximus Mis-<marginalia>Tres Missas|Natiuitatis|dici posse post|mediam no-|ctem.</marginalia>
sas Natiuitatis posse nocte dici, iuuat hoc loco
addidisse præfatum P. Villalobos id negare, &
P. Suarium præsertim impugnare id probantem
Sectione 4. citata vers. Tertiò inquiri. ex Cap. Nocte
Sancta, de Consecrat. dist. 1. vbi sic dicitur: Nocte<marginalia>Cap. Nocte|Sancta.</marginalia>
sancta Natiuitatis Domini Saluatoris Missas celebrent
Presbyteri. Quod tamen non vrget: Missas enim
in plurali celebrandas dicitur, quia à pluribus sunt
Sacerdotibus celebrandæ. Subditque nonnullas
congruentias ab eôdem Patre adduci, quæ suffi-
cienter non probant: & ita vsum Ecclesiæ habere
apud Dei timore præditos. Pro quo & facere ait
id, quod in prima habetur Missa, scilicet: Com-
municantes & noctem sacratissimā celebrantes &c.
Verum enim verò P. Suarez non vtcumque ex<marginalia>P. Snarez|propugnatur</marginalia>
præfatis verbis arguit, vt eidem imponitur, con-
tendens plures dici Missas à quolibet Sacerdote
posse, quia in plurali Missas celebrent ibi dicitur:
sed quia nulla adhibetur limitatio. Vnde etiamsi
Textus haberet Missam celebret, vt D. Thomæ
tempore videtur habuisse, iuxta id, quod habet
3. p. q. 43. arti. 2. ad 4. eodem modo liceret argue-
re, quia etiam tunc limitatio deesset, & ita de pri-
ma non esset necessariò accipiendum. Rationes
autem, quas Doctor Eximius adducit, non leues
congruentiæ, sed satis vrgentes sunt, & oppositis
proculdubiò fortiores, si tamen illæ fortes dici
possunt; vnde concludit opinionem dictam esse
satis probabilem & securam, & minùs quidem
consideratè videtur dictum contrarium vsum in
Ecclesia vigere apud Sacerdotes Dei timore præ-
ditos: nam oppositum est absolutè dicendum:
vnde & Romæ ita fieri affirmat P. Granadus ci-
tato loco adductus, & in vniuerso orbe Christia-
no; licet vbique scrupulosi non desint, aut qui
ex deuotione peculiari velint litteram obser-
uare.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Quod autem de Rubrica prioris Missæ
dicitur, & noctem sacratissimam celebrantes, nul-<-P>@@

<-P>lius est roboris, quia eo non obstante fatetur Au-<marginalia>Ex Missalis|Rubrica in-|eptè argui,|quæ & re-|torquetur.</marginalia>
ctor præfatam Missam posse post solis ortum di-
ci, & nocte quamcumque aliam, dummodò tan-
tùm dicatur vna. Si ergo quælibet dici potest;
ergo quod de nocte sacratissima dicitur, incon-
gruè ingeritur, cùm nihil ex ipso probetur. Et si
quælibet ex tribus dici potest, vnde habetur
quòd vna tantùm dici queat? Certè si ad timo-
ratorum vsum habeatur recursus, illi non quam-
libet Missam nocte sancta dicere soliti, sed prio-
rem, vt omnino verè pronuntient, quod de nocte
sacratissima esse dicendum Ecclesiæ dispositione
præscribitur. Cùm ergo in hoc illorum à sic sen-
tientibus paruipendatur exemplum, nequit pro-
fectò ex eo firmum elici argumentum; vnde ne-
que quoad id, circa quod est concertatio; pro
qua hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2>
<A+1>Circa Indorum correctionem quid Pa-
rochis liceat, Vbi & notatu digna.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>108.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Oncilium Limense 3. Act. 4. Cap. 7.<marginalia>Concilium|Limense 3.|quid circa|Indorum pu-|nitionem|statuat.</marginalia>
& 8. de hoc agens, in primis statuit,
quod in priori fuerat stabilitum Ses-
sione 3. C. 115. 116. & 117. & in priori post alia
sic habet: Itaque Concilij superioris salutaria de hoc
decreta confirmans atque innouans, statuit hæc sancta
Synodus pro culpis ad Ecclesiasticum forum attinen-
tibus, etiam Ecclesiasticos iudices posse, ac debere In-
dos corripere. Qualia sunt atrociora illa idolatriæ aut
apostasiæ, aut superstitionis Gentilicæ crimina. Tum
Sacrilegia in Baptismum, in Matrimonium, in aliæ
etiam Sacramenta admissa. Deinde & illa minora
sunt necessariò corrigenda, Missæ, aut Catechismi
voluntaria omissio, ebriositatis quoque & concubina-
tus satis istis familiaria vitia: pro talibus certè iuxta
delicti mensuram potest adhiberi p&#x0153;narum modus:
sed tamen paterno magis affectu, quàm iudiciaria se-
ueritate, dum tenera est in fide Indorum ætas, corre-
ctio præstanda erit; nisi ad sedandum multorum scan-
dalum, & frenandum licentiam peccandi, durius ali-
quid oporteat designare. Hæc Concilium post alia,
quæ dedimus in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 483.
de quo & suprà Parte 6. Sect. 40. cùm de Censu-
rarum p&#x0153;nis ageremus.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Capite autem 8. ita loquitur: Sed quoniam<marginalia>alia pro|eodem.</marginalia>
natura Indorum timida est, & nonnulli Sacerdotum
præter decorum aßiduè sæuiunt, præcipit omninò
sancta Synodus, ne Parochus, aut quæuis alia persona
Ecclesiastica per se ipsum vnquam cædat aut puniat
quantumuis delinquentem, cùm sit à Sacerdotali di-
gnitate alienißimum: sed cùm id erit agendum, per
Fiscales, ministrosque ad hoc creatos agatur. Deinde
præter Vicarios & iudices Ecclesiasticos nullus Paro-
chorum iudicium sumat de Indis sibi subiectis, nisi à
Di&#x0153;cesano suo habeat præscriptam legem, quam in
eiusmodi correctionibus seruare debeat: quàm si ex-
cesserint, atque iræ suæ indulserint Parochi, Episco-
porum, & Visitatorum conscientias oneramus, vt in
huiusmodi excessum vindicent; neque percussores, &
pusilli Christi gregis perturbatores impunè abire per-
mittant, quemadmodum Apostolicis etiam Canoni-
bus constitutum legimus. Integer est Capitis præ-
fati tenor. Pro eo autem quod de Apostolicis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0253.jpg/>
@@1@<SE253>238 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>Canonibus dicitur, ad marginem sic habetur: Ca-
non. 28. d. 45. 1. Episcopum. Circa quæ id inquiren-
dum occurrit, de quo Titulus, quid scilicet circa
hoc Parochis liceat.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Et pro eo Dom. Quitensis Tract. 4. Ses-<marginalia>D Quiten.|asserta.</marginalia>
sione 11. adducto præcedenti Decreto affirmat
Parochos non posse Indos supplicio afficere, at-
tenta eorum potestate, quæ pro interiori foro tota
est, & ita à superiori potestate habendam, quæ
p&#x0153;narum substantiam, modumque præscribat.
Quemadmodùm in Limensi Di&#x0153;cesana Synodo,
& etiam in Quitensi præstitum, in qua speciali-
ter quot sint verberum ictus infligendi, designa-
tis criminibus constituitur, & numquàm quin-
quaginta excedunt. Quod quidem iuxta Con-
cilium Agathense dispositum asserit in Cap. Episc.
dist. 35. pro quo & adducit P. Reginaldum fol.
250. nu. 61. Addit in fine Parochum iuxta eam-
dem Synodum, absente Vicario, posse delicta
punire, & pro eo librum habendum ab ipso, iuxta
eiusdem Synodi sanctionem. Vbi quidem quod
ad citationem prædictam ex Synodo Agathensi
attinet, non vnus est error, quia Dist. 35. tale Ca-
put non extat, sed Dist. 45. neque illud ex Aga-
thensi Concilio desumptum, sed ex Canonibus
Apostolicis, iuxta iam datam marginalem citatio-
nem, & sic habet: Episcopum, aut Presbyterum,<marginalia>Cap. Epis-|copum|45. dist.</marginalia>
aut Diaconum percutientem fideles delinquentes aut
infideles iniquè agentes, & per huiusmodi volentem
timeri, deijci ab Officio suo præcipimus, quia nus-
quam nos docuit hoc Dominus. E contrario verò ipse
cùm percuteretur, non repercutiebat: cùm maledice-
retur, non maledicebat; cùm pateretur, non commi-<marginalia>2. Pet. 2.</marginalia>
nabatur. Sic ibi. In Concilio Limensi ita vt vi-
dimus ad marginem habetur 1. ante verbum Epis-
copum, quid indicare possit non video, quia in
prædicta Distinctione Caput aliud similis initij
non habetur. Et cùm inde sit desumpta citatio,
quod de Concilio Agathensi appositum, vnde
potuerit ortum habere nescimus. Quidquid de
hoc sit</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Dico Primò. Parochus per se ipsum<marginalia>Assertio 1.|Parochos|mortaliter|peccare per|se ipsos ver-|berantes.</marginalia>
verberans Indos videtur mortaliter peccare. Pro-
batur ex receptissima grauium Scriptorum do-
ctrina. Nam Concilium verbo præcipiendi vti-
tur, & materia est grauis: nec momenti esset
alicuius præceptum, si sub veniali esset tantum
obligatio; quæ enim talis est vix curatur, præser-
tim ab hominibus ingenij talis, quale Concilium
exponit, iuxta dicta à Nobis in Thesauro Tomo 1.
Tit. 2. num. 3. 96. & seqq. Et quidem si verberatio
immoderata sit, res est certissima, quia in eo iu-
stitiæ violatio grauis interuenit; ratione autem
Conciliaris præcepti distincta malitia superue-
nit: neque enim repugnantia est vlla in eo, quod
diuino præcepto Ecclesiasticum superueniat, vt
in præcepto circa Confessionis sigillum Doctores
agnoscunt, quod & naturale, & diuinum, ac Ec-
clesiasticum est, in Cap. Omnis vtriusque Sexus,
de p&#x0153;nit. & remiss. Ex quo fit etiamsi verbera-
tio sit ex se iusta, in illa à Parochis grauiter delin-
qui, si per se ipsos illam exequantur. Vbi tamen
esse videtur exceptioni locus circa famulos do-
mesticos, præsertim pueros, si verberatio mode-
rata sit, talis videlicet, qualis parentibus congruit:
licet si grandiores sint, omnino expediat per alios
fieri, aut famulos aut Fiscales, vt Concilium ad-
monet.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Dico Secundò. Parochi Indorum ad in-<marginalia>Assertio 2.|Licere per|alios, &|qualiter.</marginalia>
fligendam moderatam verberationem pro com-
munioribus delictis habent simpliciter loquendo
potestatem. Probatur, quia correctionis, quæ in
verbis non sistat, est absoluta necessitas, vt ele-
ganter à Concilio Limensi ostenditur citato Cap.
7. tum generaliter, tum etiam indole Indorum
attenta, & verberatio est magis accommodata pro
ipsis p&#x0153;na: vnde quasi ex natura rei sequitur vt
infligere illam possint Parochi in communioribus
delictis, etiamsi à superiori non sit determinata
potestate: Ergo est illis & licita & conueniens.
Et quidem p&#x0153;na verberum in personis etiam non
infimæ sortis ab Ecclesiæ vsu non abhorret, vt
constat ex Cap. Cùm beatus citata Dist. 45. in<marginalia>Cap. Cùm|beatus|Dist. 45.</marginalia>
quo ex Concilio Bracharensi 3. Can. 6. ita habe-
tur: & ideò qui gradus iam Ecclesiasticos merue-
runt, id est, Presbyteri, Abbates, & Leuitæ, qui ex-
ceptis grauioribus & mortalibus culpis, nullis debent
verberibus subiacere, non est dignum vt paßim vnus-
quisque Prælatus honorabiliora membra sua, prout
voluerit, & ei placuerit, verberibus subijciat & dolori
&c. Quòd autem p&#x0153;na dicta Indorum sit indoli
accommodata, manifestum est ijs, qui eos norunt,
vnde pro culpis ad forum ciuile spectantibus fre-
quenter eisdem exponuntur. Et denique in eo-
rum populis non est præter Parochum alius, qui
possit ipsos ad eam subeundam compellere. Ergo
ad illos talis modus correctionis spectat.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Neque obstat quod de potestate Parochi<marginalia>Ratione ne-|cessitatis po-|testas com-|petit.</marginalia>
dicebatur, quæ pro foro est penitus interno: nam
id quidem per se loquendo ita est, quatenus Sa-
cramentorum administratio ad animæ statum
pertinet, pro quibus illi iurisdictio competit, quæ
merè spiritualis est: nam id quidem per se lo-
quendo ita se habet, ex accidenti verò ad alia se
potest ratione necessitatis extendere. Pro quo fa-
cit id, quod apud P. Acostam occurrit Lib. 3. de<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
procur. Indor. salute Cap. 17. vbi ita scribit: Depre-
hensus (vt tritißimo vtar exemplo) in media via Hi-
spanus, cibi indiget sibi, pabuli iumento, aut etiam
Sarcinulis vectandis iumenti quoque. Orat Indum
vt sibi subueniat, explicat caussam, pretium offert;
nihil ille mouetur, neque prece, neque pretio, neque
verò flocci facit vtrum viam ille conficiat, necne, im-
mò ne si intereat quidem. Cùm eiusmodi angustiæ
incidunt, aut ijs similes, quod in his regionibus per-
crebrum est, quid Deum timenti viro agendum sit di-
cam vt sentio. Primùm si potest pactione transigi, id
multò prius ac melius. Vbi non potest, si commodè
conueniri potest magistratus aliquis, qui publica au-
ctoritate cogat, adeundus est. Hic quoque si desit, vt
deest persæpè, ac negotij grauitas vrget, nihil aliud
præcipi potest neque breuius, neque planius, quàm vt
leges neceßitatis obserues, quæ tibi necessaria sunt
quærens, cum quam minimo proximi detrimento. Ho-
nesta certè aliquauis atque compulsio afferri potest,
& terroris quædam significatio, tamquàm puero ali-
cui iusta & commoda contemnenti. Qua in re mul-
tùm plerumque iusti & æqui limites transiliuntur.
Hæc ille. Sicut ergo in casu dicto necessitas ge-
nus aliquod iurisdictionis attribuit, vt id priuata
auctoritate fiat, quod erat publica faciendum, ita
& in eo, de quo loquimur, in quo ratio est multò
potior ob pastoris Officium Parocho proprium,
aut etiam patris.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Prætereà Parochi vbi Vicarij non ad-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0254.jpg/>
@@1@<SE254>Indicis Parochis circa punitionem quid liceat. 239
<duolan 2><-P>sunt, id possunt quod illi in ordine ad p&#x0153;nas di-<marginalia>& maximè|vbi Parochi|sunt Vicarij,|quia illi non|adsunt.</marginalia>
ctas, vt vidimus ab Auctore assertum: Atqui in
præfatis Synodis id non inuenitur in speciali con-
cessum, vt videri in Limensi potest citatis Capiti-
bus, & omisso Titulo, scilicet 5. Ergo quia ex se
Officio tali congeneum. Et ita siue præscriptæ
speciales leges sint, siue non, id poterunt Parochi
quod in casibus occurrentibus prudentia zelo ar-
mata dictabit, aut zelus prudentia ac paterna be-
nignitate temperatus: pro quo multa ex Conci-
lijs & Patribus Distinctione citata.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Dico Tertiò. In graui oribus delictis ad<marginalia>Assertio 3.|Quid circa|grauiora|delicta.</marginalia>
forum Ecclesiæ spectantibus, si non sit commo-
dus ad Episcopos aut Vicarios recursus, etiam po-
terunt Parochi & verbera & p&#x0153;nas alias irroga-
re. Probatur adductis fundamentis, quæ hoc
etiam videntur demonstrare. Pro quo & faciunt
verba citati Capitis 7. iam adducta: Nisi ad se-
dandum multorum scandalum, & frænandam licen-
tiam peccandi, durius aliquid oporteat designare.
Durius autem illud ob adductos fines ab Episco-
pis designari potest, vt ex Cap. 8. constat. Ergo
cùm Parochus nequit ad eos habere recursum,
idem poterit, quandoquidem id ob prædictos fi-
nes adeò necessarium deprehenditur. Modus au-
tem ille correctionis de quo inferiùs, per vultus
seueritatem, & reticentias affectatas, nescio quo-
modo melior asseri possit pro grauissimis crimini-
bus. Et videtur apud Doctrinarios quosdam ex
antiquioribus locum habuisse ex mixto sangui-
ne: ij enim  grand&#x0153;ui facti, magni volunt videri
Philosophi, & ignorantiam suam student nouis
circa politicam gubernationem dogmatibus pal-
liare.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Et hinc venit expedienda difficultas, de<marginalia>Exverbera-|tione mode-|rata non in-|curri irregu-|larit atem,|etiamsi mors|subsequatur.</marginalia>
qua Auctor Seßione 3. vbi quærit vtrùm maneat
irregularis Indorum Parochus, qui viginti qua-
tuor verberum ictus Indo inflixit ob illius deli-
cta, ex quibus mortuus ille? & negatiuè respon-
det, etiamsi quinquaginta sint ob criminis graui-
tatem. Pro quo adducit Bonacinam Tomo 1. Disp.
7. de Irregularitate. Quæst. 4. Puncto 7. n. 15. vbi ait
iudicem, qui reum verberari iubet conformans
se legi circa verberum numerum, non manere
irregularem. Et iuxta P. Auilam de Censuris Parte
7. Disput. 6. Sectione 1. Dub. 5. vbi affirmat magi-
strum etiam ab irregularitate immunem, qui ver-
berare discipulum iussit, si in eo excessus non ex-
titit, etiamsi ille moriatur, pro quo & alios alle-
gat. Additque meliorem supplicij modum esse il-
lum, quo nonnulli benè experti Parochi vsi sunt,
vultum seuerum ostendentes delinquentibus, ni-
hil loquendo ipsis, etiam se excusantibus aut ac-
cusantibus, neque accipientes munuscula come-
stibilia ab illis donari solita: & hoc etiam in gra-
uissimis delictis Idololatriæ, aut Venereæ turpi-
tudinis.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Circa quod resolutio prædicta sic acci-<marginalia>Stante nu-|mero ictuum|à lege præ-|scriptovt sta-|re possit irre-|gularitas.</marginalia>
pienda, vt non solùm verberum ictus numerum
non excedant, sed neque, numero prædicto con-
stante, eorum sit rigor immoderatus: Ne f&#x0153;dè la-
ceratus ante oculos tuos abeat frater tuus. Vt habe-
tur Deuter. 25. v. 3. & ita in Cap. Presbyterum, de
homicidio, qui in castigando puero excesserat
Presbyter, declaratur irregularis, morte secuta:
quia etiamsi licita fuisset castigatio, debitum ta-
men modum excessit. Intuitu disciplinæ percußit<-P>@@

<-P>in capite. Et est communissimus Doctorum sen-<marginalia>Semper illa|vbi mortalis|culpa, secus|si venialis.</marginalia>
sus; si mortalis culpa in eo interuenit; si autem
solùm venialis (quod in casu nostro potest acci-
dere, dum zelo bono potiùs, quàm ira inflamma-
tus procedit Parochus) satis probabilis sententia
est non incurri irregularitatem: pro quo videri
potest Leander à SS. Sacram. Tract. 2. de Irregula-<marginalia>Leander.</marginalia>
ritate Disput. 16. Quæst. 5. & 6. Auctores addu-
cens. Qui & videndus Tract. 1. Disput. 1. Quæst. 7.
& Tract. 2. Disput. 17. Quæst. 46. vbi de magistro,
adductis Auctoribus, qui præfata confirmant, de
nimio scilicet, aut nullo, vel leui saltim excessu.
Quia verò satis est frequens vt Parochi ex im-
moderato iracundiæ impetu in castigatione&#x0303; cur-
rant, & mortaliter delinquant, si mors verberati
accidat, irregulares fieri iuxta regulam præfatam
euincitur, quam circa hoc proponit P. Gibalinus
de Irregularitate Cap. 4. Quæst. 2. num. 7. cui nemo
contradicere potest, vt idem Leander ait citata
Quæst. 6. scilicet eum, qui mortaliter peccat ob
non adhibitam diligentiam sufficientem pro vi-
tando homicidio irregularem fieri illo subsecuto.
Cùm enim nimius sit veberationis excessus, satis
ex eo apparet sufficientem diligentiam defuisse
ne mors verberandi sequeretur. Et frequentiùs<marginalia>Stat illa in|dubio facti|circa homi-|cidium.</marginalia>
quidem accidit dubium circa hoc non leue re-
manere: quod cùm circa factum sit, & non tan-
tùm circa ius ex eo irregularitatem resultare in
Iure habetur expressum. Cap. Ad audientiam de
homicidio, in quo casus est notabilis, quia per-
cussio, de qua ibi, leuis videtur fuisse. Et ita Do-
ctores communiter censent apud Barbosam in
Collectaneis ad citatum Caput. Et Leandrum Tract.
2. Disput. 10. Quæst. 75. & P. Gasparem Hurta-
dum Disput. 1. de Irregularitate Difficult. 4. qui
Difficult. 3. etiam id asserit de dubio iuris cum
P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 65. Cap. 3. quod
tamen minus est receptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Vbi statim occurrit dubium circa dispen-<marginalia>A quo possit|dispensari.</marginalia>
sationem: & satis probabile est esse Pontifici re-
seruatam, quia verum est homicidium, licet indi-
rectè volitum, & non casuale: quandoquidem
mandans verberare grauiter, consequenter vult
verberationis effectum, de quo saltim debuit co-
gitare, ex quo irregularitas subsequitur. Id quod
videtur manifestè colligi ex Cap. Is, qui, finali, de<marginalia>Cap. Is, qui|de homic.|in 6.</marginalia>
homicidio in 6. in quo sic Bonifacius VIII. Is, qui
mandat aliquem verberari, licet expressè inhibeat ne
occidatur vllatenus, vel membro aliquo mutiletur, ir-
regularis efficitur, si mandatarius fines mandati ex-
cedens, mutilet, vel occidat: cùm mandando in culpa
fuerit, & hoc euenire posse, potuerit cogitare. Sic ibi.
Et ita tenet Couarrubias in Clement. Si furiosus.
Parte 1. §. 1. nu. 2. quem sequitur Sayrus Tomo 2.
Thesauri, Lib. 7. Cap. 2. n. 7. Sed sunt qui oppositum
teneant, eo quòd non esse homicidium volunta-
rium existiment, de quo Iura loquuntur, & est
tantùm illud, quod animo deliberato committi-
tur, ex proposito, & per industriam atque insi-
dias: pro quo Leander aliquos adducit citata Disp.
10. Quæst. 19. quos & sequitur. Quidquid de
hoc sit, in casu dubij videtur reo fauendum, & di-
cendum posse ab Episcopo dispensari. Quod qui-
dem ego ita in praxi admittendum existimo, vt
Parochus talis furiosus non sit: Si enim talis, vt
ab ira passim corripiatur, vnde & timeri successus
alij funesti queant, opportunius erit eum Beneficio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0255.jpg/>
@@1@<SE255>240 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>priuare, & cum sic priuato poterit benignius agi,
occasione sublata enormia huiusmodi commit-
tendi: præsertim cùm casus isti in publicam no-
titiam incurrant, & sine scandalo tolerantiam esse
non posse manifestum videatur. Vnde in faculta-
tibus Episcopis Indiarum concedi solitis id cau-
tum inuenitur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2>
<A+1>Quæ sit Indicorum Parochorum circa
eleemosynas obligatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>119.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E hoc doctus Antistes Tract. 5. Ses-<marginalia>Quartâ red|dituum parte|satisfieri ob-|ligationi|eleemosynæ|D Quiten.|sententia.</marginalia>
sione 1. vbi & quod ad Episcopos
attinet, attingit, & Dom. Solorza-
num fusè circa id loquentem inducit, de quo &
Nos in Thesauro Tomo 2. Tract. 13. num. 72. & seqq.
Sicut & de Præbendarijs Tit. 18. Cap. 4. & addu-
ctis Doctorum quorumdam sententijs resoluit
Parochum Indicum, seu Doctrinarium, vt vulgò
dicitur, obligationi suæ in hac parte satisfacere,
si quartam reddituum partem pauperibus eroget
communibus in necessitatibus, in grauibus autem
omne debere largiri superfluum congruæ & mo-
deratæ sustentationi. Reddituum autem nomine
non totum id venire ait, quod ad emolumenta
spectat, sed quod ex stipendio & primitijs habet:
cuicumque enim Doctrinario suum est stipen-
dium assignatum, quod Synodus communiter di-
citur. Et hoc videtur stipendij nomine designa-
tum ab Auctore, quia illi videntur propriè reddi-
tus Ecclesiastici, ex bonis inquam Ecclesiæ ad
effectum huiusmodi sequestrati.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Dico Primò. Parochi Hispanorum in<marginalia>Assertio 1.|de Parochis|Hispanorum|id negans.</marginalia>
Indijs non tenentur partem determinatam reddi-
tuum pauperibus erogare, licet aliàs speciali titulo
ad eleemosynas pauperibus Paræcianis largien-
das teneantur. Id videtur compertum supposita
decimarum partitione, quæ in his partibus au-
ctoritate est Pontificia & Regia, stabilita: ex
quarta enim decimarum parte nouem aliæ fiunt,
& ex ijs Hispanorum Parochis quatuor deputan-
tur. Et sunt illæ, etiam adiectis primitijs, insuffi-
ciens prorsus pro ipsorum sustentatione subsi-
dium: vnde quod est insuper necessarium, obuen-
tionum accretione suppletur. Propter quam ra-
tionem citato Tomo 2. Thesauri Tit. 16. num. 15. &
seqq. Dixi & probaui Parochos huiusmodi omit-<marginalia>Circa omis-|sione&#x0303; diuini|officij notan-|da doctrina.</marginalia>
tentes diuinum Officium non teneri ad restitu-
tionem, iuxta grauium scriptorum doctrinam:
quia scilicet redditus non Officio tantùm, sed
alijs etiam respondent ministerijs; cùmque tales
sint, vt minimè sustentationi sufficiant, ex illius
omissione restitutionis obligatio non resultat.
Ergo idem etiam de eleemosynæ obligatione di-
cendum, & potiori quidem ratione. Quòd autem<marginalia>Specialis|altunde obli-|gatio in Pa-|rochis.</marginalia>
aliàs ratione Officij, si superfluum suppetat, maior
quàm in alijs fidelibus obligatio sit, ex Concilio
Tridentino colligitur Seßione 23. Cap. 1. de Refer-
matione, ibi: Pauperum, ac miserabilium persona-
rum curam paternam gerere: opitulando scilicet,
vt poterunt, quemadmodùm exposcit S. Carolus
Borromæus à Dom. Barbosa adductus de Officio
Parochi Parte 1. Cap. 7. nu. 25.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod de Parochis Hi-<marginalia>Assertio 2.|circa Paro-|chos Indor&#x0169;.</marginalia>
spanorum dictum, similiter est, & potiori quidem
ratione, de Parochis Indorum dicendum, si deci-
marum partem: vnde & Titulo 16. citato num. 49.
Ostendi ad restitutionem ob omissum diuinum
Officium non teneri. Si dicas, etiamsi non reci-
piant decimalem portionem, recipere tamen sti-
pendium, seu Synodum, ex tributis Indorum col-
lectum, quorum hic est primus effectus, vnde &
dici possunt decimæ personales: id profectò non
videtur sufficere iuxta dicta Tit. 17. nu. 16. & 18.
numquam enim pars ista tributi vt decimalis est
habita, sicut neque id, quod tribuunt Indi, qui in
aliqua Parochia habitant, ad populos alios spe-
ctantes, eo quòd ad curam Parochorum spectent,
& ab eis Sacramenta recipiant, ad quorum debent
sustentationem concurrere: de quo Synodus
di&#x0153;cesana Limensis Tit. 5. Cap. 16. vbi & de con-
tributione pro Hospitali, & Fabrica. Quòd au-
tem specialior, quàm sit communis Fidelium, eo-
rum sit obligatio, ex nuper dictis habetur mani-
festum. Si autem stipendium ex decimis sit, circa
quod supremi Indiarum Consilij post longum li-
tigium executorialis habetur sententia, cui tamen
à Vener. Metropolitanæ huius Ecclesiæ validè
repugnatum, nec scimus quem sit caussa hæc fi-
nem habitura: tunc stipendij quantitas attenden-
da, quæ, vt videtur certum, numquàm ad Parochi
sustentationem sufficiet: vbi & dici potest aliun-
de esse ab obligatione prædicta immunem, eo
quòd stipendium sit, & ad instar distributionum,
ex quibus nihil tale debetur, quando in eis tota
Præbenda non consistit, iuxta dicta Tit. 18.
num. 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Parochi Indici Religiosi<marginalia>Assertio 3.|De Religiosis|Indorum|Parochis.</marginalia>
ad omne id tenentur, quod sæculares, si in eisdem
Doctrinis assisterent, circa communium & gra-
uium necessitatum subuentionem. Probatur, Quia
ex eo quòd Religiosi in prædictis Doctrinis assi-
stant, non debent pauperes peioris esse conditio-
nis. Item cùm loco sæcularium Clericorum assi-
stant, ad omne id tenentur, quod ratione Officij
competit, vnde & ad subueniendum pauperibus,
licet Domini reddituum aut obuenientium emo-
lumentorum non sint: Sunt enim pauperes Pa-
ræciani eorum oues, pro quibus, si opus sit, vitam
tenentur exponere, vnde & aliqualia prębere sub-
sidia, iuxta boni Pastoris munus, de quo Christus
Ioan. 10. & id nequeunt Prælati prohibere. De<marginalia>Independen-|tiam à Præ-|latis in ex-|pensione qui|tribuant.</marginalia>
quo agens Dom. Quitensis Seßione 2. cum P. Les-
sio Lib. 2. de Iust. Cap. 41. Dub. 11. num. 93. & 94.
Nauarrum secuto Consilio 70. de Regularibus. &
Comment. 2. de eisdem num. 10. & 11. & Tract. de
redditibus Ecclesiast. Quæst. 3. Monito 25. affirmat
Religiosum Parochum habere liberam admini-
strationem omnium Beneficij fructuum, & posse
sine dependentia à Prælato in pia opera expen-
dere quidquid congruæ sustentationi supersit, &
ita eleemosynas erogare Ecclesijs, dotare orpha-
nas, vestire pauperes, & cognatis egentibus de
remedio prouidere.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Sed addidisse oportuit id, quod apud<marginalia>P. Lessij ni-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
eumdem Auctorem, cum quo est locutus, habe-
tur, sic enim ille num. 94. Hæc sententia est certa,
si loquamur de Regularibus, qui præsunt, & non sub-
sunt Prælato Regulari, à quo in alijs regantur. Ve-
rùm non est ita certade alijs, qui ad nutum Prælati<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0256.jpg/>
@@1@<SE256>Parochis Indicis quæ circa eleemosynas obligatio. 241
<duolan 2><-P>possunt amoueri. Etsi enim Prælatus non poßit im-
ponere Beneficio pensionem; tamen postquàm ex Be-
neficio inferior fructus aliquos percepit, quos in com-
modum suæ Ecclesiæ non erat expensurus, non vide-
tur à ratione alienum vt Prælatus de illis possit sta-
tuere, vel præscribere modum expendendi. Vnde Fran-
ciscus Sarmiento Defensionis suæ Parte 1. Monito 11.
contrarium tenet. Sed Nauarri sententia videtur ve-
rior, nisi priuilegio vel consuetudine memoriam ho-
minum superante contrarium alicubi sit receptum
&c. Quæ cùm ita dictus & doctus Pater affir-
met, iuxta illius mentem in præsenti est negotio
aliter ac præfatus contendit Auctor, iudicandum.
Parochi enim Religiosi Indici, licet Canonicam
institutionem, inuiti licet, accipiant, ad nutum
quidem Prælatorum, rationabilem profectò, &
religiosa temperantia moderatum, possunt, annu-
entibus patronis, amoueri; cùm & certum sit in
alijs, Prælatis esse subiectos. Vnde ex hoc capite
saltim est valde probabile eos non posse sine de-
pendentia ab ipsis de fructibus Beneficij dispo-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Accedente autem priuilegio & consue-<marginalia>Priuilegium|& consuetu-|do vt faueāt|in præsenti.</marginalia>
tudine omninò certum debet iuxta Auctorem
eumdem reputari; vtrumque enim in casu præ-
senti concurrit: priuilegium quidem, quia quòd
Religiosi Parochi esse possint, per priuilegium
habetur à Pio V. concessum, qui Religiosus cùm
fuisset, in nullo voluit religiosam obseruantiam
violari. De vsu etiam priuilegij, seu consuetudine
circa ipsum, constat, quia ita semper in praxi
habitum, vt Parochi à suis Prælatis circa fru-
ctuum distributionem dependentiam obserua-
rent: licet Prælati multi circa hoc amplam fue-
rint facultatem dilargiti. Quamuis autem con-<marginalia>Quando im-|memorialis|censeatur.</marginalia>
suetudo talis non videatur immemorialis, quan-
doquidem post Pium V. fuit, de cuius assumptione
ad Pontificatum, & felici eiusdem fine, certa ha-
betur notitia; id non tollit quominùs talis sit:
quia immemorialis & antiquata dicitur quando
non extat memoria in contrarium, vt videri po-
test apud Cardinalem Tuschum Tomo 2. Lit. C.<marginalia>Cardin.|Tuschus.</marginalia>
Conclus. 803. quod est in casu præsenti cernere,
quia nulla in contrarium memoria extat. Vbi &
addendum opinionem aliquam probabilem posse
consuetudine ita firmari, vt pro certa, immò &
pro lege possit haberi: pro quo Auctor idem
Conclusione 912. & pro quo etiam consulenda
quæ diximus Tit. 17. n. 55. & seqq.</P>
<Z><A+1>De Eleemosyna spirituali.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>125.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa doctus, & zelo sancto plenus<marginalia>Obligatio|pro Eleemo-|syna spiri-|tuali expli-|tata, & quos|vrgeat.</marginalia>
Antistes Sessione 4. vbi grauiter ex-
pendit obligationem Parochorum ad subuenien-
dum Indis suæ curæ commissis, qui si remedio
destituantur, in manifesto sunt damnationis æ-
ternæ periculo, ob Baptismi scilicet, aut Sacra-
mentalis p&#x0153;nitentiæ defectum. De quo à Nobis
dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 16. n. 59. & seqq. 72.
& seqq. & 81. ac 82. vbi & de Extrema vnctione,
à qua potest aliquando salus æterna pendere:
sicut & ab Eucharistiæ receptione, de quo Tit.
12. nu. 440. Fatetur autem præfatus scriptor ad
huius generis eleemosynam post Reges nostros,
Prælatos & Regios ministros præ alijs obligari,
vnde num. 13. ita scribit: El descargar su Mage-<-P>@@

<-P>stad la conciencia Reali es echando esta carga y auy-
dado sobre los ombros de los Prelados, y Ministros<marginalia>D. Quiten.</marginalia>
Reales, que en via, escogiendo los mas eminentes en
letras, virtud, y gobierno &c. Vbi quidem, non id
quod semper accidit, sed quod fieri oporteret;
modestè pronuntiat. De quo cum aliàs à Nobis
dictum sit, iuuat hoc loco à dicendis alijs tempe-
rare. Sed rogandus Deus vt mittat operarios in
messem suam. Sic ille admonet Matth. 9. vbi sic<marginalia>Matth. 9.|v. 36. &|seqq.</marginalia>
Euangelista: Videns autem turbas, misertus est eis:
quia erant vexati, & iacentes sicut oves non haben-
tes pastorem. Tunc dicit discipulis suis: Messis qui-
dem multa, operarij autem pauci: Rogate ergo do-
minum messis, vt mittat operarios in messem suam.
v. 36. 37. & 38.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Circa quæ obseruatione dignum in pri-<marginalia>Circa præfa-|tum locum|peculiares|obseruatio-|nes.</marginalia>
mis occurrit, Dominum videntem turbas adeò
miserè affectas, erga ipsas non vtcumque miseri-
corditer inclinatum, sed  ex intimis visceribus: eam
siquidem vim habet vox Græci textus, vt à doctis
interpretibus adnotatum. Deinde miserationem
huiusmodi ipsarum expostulare periculum: oues
enim sine pastore, luporum sunt rapacitati pror-
sus obnoxiæ. Item, sine pastore esse, quæ eum
non habent, qui suo sit intentus officio. Pro quo
audiendus D. Ioannes Chrysostomus hom. 33. in<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
eum locum, vbi ita loquitur: Illud autem perspice,
quemadmodùm à misericordia quadam & retribu-
tione exorsus est, viscera enim expandit misericor-
diæ, quoniam vexatos & deiectos, quasi oues, quæ
pastorem non habeant, turbas videbat. Quod quidem
dictum Principum atque Pontificum accusationem
habet, qui, cùm essent pastores, luporum Officio fun-
gebantur &c. Quæ quidem ad Indorum caussam
meritò potest aduocari, qui & vexati, & iacen-
tes, seu miserè deiecti, quasi oues sine pastore
multis versantur in locis. Vbi circa ampliorem
applicationem non oportet ampliùs expatiari.
Rogandus ergo Dominus gregis, vt mittat pa-
stores in gregem suum: hoc enim etiam intelli-
gendum à Domino pariter admoneri. Sed qua-<marginalia>Quales fu-|turi pro In-|dica missione|ministri.</marginalia>
les illi? Eminentiores quidem litteris, virtute, &
gubernandi peritia, sicut à præfato dictum Anti-
stite: neque enim qualiscumque litteratura aut
virtus satis, immò nec præcellens in gubernatio-
nis hierarchicæ penitus inexperto. Pro quo etiam
Diuus Pater ita scribit: Tu verò diligenter perpen-<marginalia>Idem.</marginalia>
de, quàm opportuno congruôque tempore ipsos mise-
rit, & quòd non confestim incipiens, sed posteaquàm
non omninò paruo temporis spatio ipsum secuti, defun-
ctum viderunt ab inferis redijsse, mare sibi paruisse
dæmones extrusos, paralytici membra consolidata,
peccatorum nexus solutos: cùm sufficienter omnipo-
tentiam ipsius & verbis & operibus percepissent, tunc
eos mittit &c. Ad hunc ergo modum pro opere
adeò sublimi ij sunt mittendi, qui non tyrones
tantùm, sed probè instructi Apostolica insignia
præseferant.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Quod de operarijs pro messe dicitur, ad<marginalia>Operarij pro|messe tali|qualiter|eligendi.</marginalia>
aliam spectat similitudinem, sed non alij operarij
intelligendi veniunt, sed ij, qui tales futuri, vt à
Domino missi meritò debeant reputari. Mittan-
tur illi, quos mitteret Dominus, si ad eum electio
in foro Ecclesiæ spectaret, & non mittantur ab
eo reprobandi, qui scit reprobare malum, & eligere
bonum iam ab ipsis materni lactis sucti tempori-
bus Isa. 7. cùm talis electio in eius fieri debeat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0257.jpg/>
@@1@<SE257>242 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XV.
<duolan 2><-P>omnino conspectu: Et statuerunt duos. Act. 1.<marginalia>Act 1. v. 23.|& 24.</marginalia>
v. 23. Apostoli scilicet, Iosephum & Mathiam,
circa quos agebatur electio. Statuerunt quidem
speciali quodam ritu in Dei conspectu, vnde &
sequitur: & orantes dixerunt: Tu Domine &c.
v. 24. Orantes inquam eum, in cuius præsentia
stabant & ipsi, & ij, ex quibus erat electio facien-
da. In messem suam. Non ergo qui mittuntur,
suam etiam faciant, portantes manipulos suos, &
non Domini, quærentes quæ sua sunt, non quæ
IESV Christi, vt horrea eorum sint eructantia
ex hoc in illud. O quàm id ab operarijs à messis
Domino missis alienum In messem suam: in
messem inquam, de qua ille: Triticum autem con-
gregate in horreum meum. Matth. 13. v. 30. quod<marginalia>Matth. 13.|v. 30.</marginalia>
exponens sic ait: Bonum verò semen, bi sunt filij
regni. v. 38. Circa hoc ergo debet operariorum
labor & industria indesinenter incumbere, vt sci-
licet filij regni, qui & Dei, regnaturi cum ipso,
felicitatem huiusmodi consequantur, de qua &
inferiùs v. 43. Tunc iusti fulgebunt sicut sol in re-<marginalia>v. 43.</marginalia>
gno Patris eorum. Ad hanc ergo adeò pretiosam
messem quomodò non sint operarij competen-
tes eligendi? Quomodò negotium tantum seriò
non sit & ardenter pertractandum? & erit eorum<marginalia>Eorum mer-|ces magna|nimis.</marginalia>
merces magna nimis. Si enim triticum in horrea
Domini congregatum, iusti scilicet, vt sol fulge-
bunt in regno Patris eorum: quid de ijs existi-
memus oportet, qui huius messores tritici, qui
horum filiorum sunt ad felicitatem adeò inæsti-
mabilem conductores? Fulgebunt quidem ipsi
vt sol? Parum profectò illud, vnde & addendum,
quod Isai. 30. v. 26. habetur: & erit lux lunæ sicut<marginalia>Isa 30.|v.  26.</marginalia>
lux solis, & lux solis erit septempliciter, sicut lux
septem dierum. Fulgebunt ergo sicut sol septem-
plicis lucis incrementis decoratus, id est multipli-
ci, & supra modum mirabili, vt docti commen-
tantur interpretes. Nec de his plura: vtinam di-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
cta dociles nanciscantur aures, sicut & ea, quæ
apud præfatum Præsulem sapiens zelus, & zelans
sapientia, graui & ardenti clocutione dictarunt,
qui & videndus Seßione 5.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Oblationes, vt  queant Indicorum
Parochorum Conscientiæ prægra-
uari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>128.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E  hoc scriptor idem Lib. 1. Tract. 6.<marginalia>In oblatio-|nibus coactis|& graue|peccatum, &|restitutionis|onus inue-|niri.</marginalia>
vbi statuit Parochos grauiter pec-
care, & cum onere restitutionis, qui
Indos compellunt ad Oblationes, nec posse con-
suetudine se tueri, quia omnia in illa desunt, quæ
pro rationabili & obligatoria requiruntur: quod
etiam de nonnullis alijs grauaminibus pariter
procedere luculenter ostendit: de quo & Nos in
Thesauro Tomo 2. Tit. 12. n. 458. & seqq. Debent
ergo esse oblationes, & impositiones aliæ omni-
no voluntariæ: & quando tales sint iudicandæ
facilè deprehendent Parochi, si Deo & conscien-
tia consultis velint iustè iudicare. Vnde pro hoc
non video regulas alias, de quibus Doctores, cùm
de donationibus agunt, esse necessarias; quia In-
dorum genium qui norunt, vt noscere supponen-<-P>@@

<-P>dum est Parochos, non possunt non verosimiliter
dignoscere quantùm ipsis timoris imperia Paro-
chorum incutiant, sicut & aliorum qui erga illos
aliquam superioritatem exercent, in quibus &
Caciquij, & Curacæ, numerandi, quorum opera
Parochi vti solent, & sic circa violentiam lauare<marginalia>Caciquio-|rum iru-|culentus a-|gendi modus.</marginalia>
eum Pilato manus suas. De illis ita P. Acosta
Lib. 3. de procur. Indor. salute Cap. 16 Horum
quippe fraude & violentia miseri plerumque suo su-
dore frustrantur; sæpè multò plura conferre cogun-
tur, quàm lex ratioúe præcipiat: cùm sit subditorum<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
tanta imbecillitas, tanta plebis inualidæ trepidatio,
vt ne mutire quidem audeant contra suos illos satra-
pas, sed viui ac videntes pereant potiùs, quàm illo-
rum imperijs minimùm obloquantur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Seßione 4. circa obligationem restitu-<marginalia>Peculiaris|regula circa|restitutio-|nem ex D.|Quiten.</marginalia>
tionis inquirit an quidquid ex oblationibus est
collectum debeat integrè restitui: & negatiuè
respondet, pro eo peculiarem regulam exhibens:
vt scilicet Parochus iuxta id, quod Limense Con-
cilium iubet Actione 2. Cap. 38. Paræcianis expo-
nat oblationes esse ipsis voluntarias, meritorias
tamen, neque ob earum omissionem molestiæ
quidquam subituros. Quam admonitionem qua-
ter aut quinquies in actu ipso offerendi successiuè
adhibeat, vt Indi experimento cognoscant asser-
tionis præmissæ veritatem. Et tunc id, quod of-
ferebant, quando rigide agebatur, est restituen-
dum. E. g. Si quinquaginta erant octoregales, &
posteà triginta, restitutio est viginti octoregalium
facienda. Vbi quidem difficultas occurrit circa<marginalia>Non videtur|expedita, &|pro integra|restitutione|arguitur.</marginalia>
oblationes illas successiuè factas: nam potest in
illis esse varietas, vnde sexta non potest vt certum
argumentum spontaneitatis assumi ad excessum
restituendum. Præterquam quòd ex eo, quòd
modò voluntariè offerunt, nequit certa conie-
ctura firmari circa oblationes, quas timor extor-
sit: nam inuoluntariæ penitus esse potuerunt, li-
cet quæ posteà sunt exhibitæ, voluntariæ fuerint,
quia pacatis animis post violentiam expunctam,
& Parochi benigna, ac verè Christiana voluntate
perspecta, possunt Deo inspirante moueri, & be-
neuoli bono esse pastori, aliquid offerentes. Cùm
ergo de præcedenti violentia constet, & de vo-
luntate circa minorem quantitatem satis sit incer-
ta coniectura, hæc quidem à restitutionis onere
non debet releuare. Quod potest ex receptissima
confirmari sententia, pro qua Diana complures
Auctores adducit Parte 8. Tract. 3. Resolut. 44.
dicens se non audere ab ea recedere. Dicunt illi<marginalia>Donationem|omnium bo-|norum præ-|sentium &|futurorum,|etiam quoad|præsentia non|esse vali-|dam, ex quo|instatur.</marginalia>
donationem omnium bonorum præsentium, &
futurorum non esse validam etiam quoad præ-
sentia, quia vt simul sumpta cum futuris reproba-
tur à Iure, etiamsi stare posset vt circa præsentia
secundùm se voluntas versaretur, dum non con-
stat circa illa fuisse versatam; nec quid donans
esset voliturus, sed quid reipsa voluit, & volitio-
nis modus debeat attendi. Item quid si in septi-
ma oblatione quantitas augeatur? quid si minua-
tur, nec tamen sit facta restitutio? Stare quidem
regula prædicta non poterit: vnde verosimilius
est quidquid est per violentiam acceptum penitus
restituendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Et ita statuit Synodus Limensis citato<marginalia>Item ex|Synodo|Limensi.</marginalia>
Cap. 6. ibi: Y condenado à restituir todo loque vbiere
llebado y cobrado. Licet enim dici possit condem-
nationem ad totum extendi in p&#x0153;nam excessus:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0258.jpg/>
@@1@<SE258>Circa Oblationes vt delinquant Indici Pastores. 243
<duolan 2><-P>quia tamen verbo restitutionis vtitur, non obscurè
indicat ad illam esse etiam sublata p&#x0153;na obliga-
tionem; quod enim in vim p&#x0153;næ datur, non di-
citur restitui, sed solui. Neque ex eo quòd con-
demnandus dicatur, obligatio in conscientiæ foro
videtur excludi, vt constat ex verbis in fine Ca-
pitis additis: Demas de ser condenados à la dicha
restitucion de loque recibieren, y del daño, que vbieren
hecho con el doblo, y de quedar obligados à ello en con-
ciencia. Vbi quod de duplo dicitur, tunc vrget,
cùm quando Indi vt offerant vi illata compellunt,
prohibito ab Ecclesia egressu, aut extra illam per
ministros coacti, detractis pignoris loco palliolis:
propter quod etiam latæ excommunicationis
censura profertur. Sicut ergo in hoc euentu re-
stitutio in foro conscientiæ vrgere dicitur, ita &
quoties oblationes inuoluntariæ sunt, de quo
priùs egerat Synodus, & ad quod se refert cùm
ait: A la dicha restitucion: quod est animaduer-
sione dignum: nam citatus Auctor Seßione 1.
vbi præfatam Synodi decisionem adducit, verbum
Dicha omisit, quod fortè scribentis factum incu-
ria, sicut & omissio Tituli.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Rogat insuper Sessione 5. an Parochus<marginalia>Restitutio an|fieri Ecclesiæ|possit pro eius|ornamentis.|Et negatiua|assertio D.|Quiten.</marginalia>
obligationi conscientiæ faciat satis, si id quod te-
netur restituere, in Ecclesiæ ornamentis expen-
dat, ijs, qui obtulerunt inuitis: si enim spontaneæ
voluntatis significatione consentiant, nulla est
quæstio, de quo Sessione 6. & negatiuè respondet
ex communibus principijs circa restitutionem,
iuxta quæ, quando certa est persona creditoris, &
ei satisfieri potest, non licet ad pia opera debitum
applicare. Adducit autem verba Ioannis Mati ensi<marginalia>Ioannes|Matienzus.</marginalia>
in Tractatu de moderatione regni Peru Cap. 28. vbi
ait quòd quando difficile est damna Indis illata,
eisdem, qui illa receperunt in multis casibus satis-
facere, monendi sunt Confessarij vt Commenda-
tarijs iniungant, vt Indorum hospitalibus, Eccle-
sijs, Communitatibus, vel alijs pijs operibus, quæ
eis in communi vtilia esse possint, damnorum æ-
stimationem relinquant. Quæ quidem apud D.
Solorzanum occurrunt Tomo 2. Lib. 2. Cap. 24.
n. 117. cùm apud Auctorem deprauata legantur.
Pro Commendatarijs enim habetur Commentarijs,
& pro Indorum, Iterùm. Et quod ad priorem er-
rorem spectat, mirari iuuat Testamentarios Com-
mentariorum nomine designatos affirmari. Quid-
quid de hoc sit, sub dit Auctor intelligendum id,
quod à Matienzo asseritur, quando facta suffi-
cienti diligentia non comparet persona offensa,
neque illius heredes necessarij aut voluntarij,
iuxta Sotum de Iust. & Iure Lib. 4. q. 7. arti. 1. ad 3.
argum. Atqui in casu, de quo agimus, idem con-<marginalia>Affirmatiua|vt stare|queat.</marginalia>
tingere potest, vt scilicet deprehendi nequeant
offerentes inuiti: quia licet de violentia constet,
non tamen quinam illi sint, qui in speciali inuiti
penitus obtulerunt, & quantùm quisque obtule-
rit, præsertim iuxta computationem dictam: ergo
modus restitutionis tunc adhiberi potest, quem
docti illi scriptores assignant, de quo & Nos Tomo
1. Thesauri Tit. 6. n. 18. & est ijs consonus, quod
Concilium Limense præcipit Act. 3. Cap. 14. sic<marginalia>Concilium|Limense,|circa resti-|tutionem ob|doctrinæ de-|fectum quid|statuat.</marginalia>
dicens: Ea, quæ propter absentiam Indorum Paro-
chis de legitimis stipendijs subtrahuntur, quos vulgò
defectus doctrinæ appellant, debent omninò in vtili-
tatem Ecclesiæ Indorum conuerti: itaque vel fabri-
cæ, vel ipsius oppidi pauperibus, pro Episcopi iudicio<-P>@@

<-P>omninò distribuantur, neque ad alios vsus vlla ratio-
ne applicentur, sicut Regi nostro Catholico placet &c.
Vbi quidem restitutionis obligatione suo in ri-
gore pensata, ijs videbatur fieri debere, qui do-
ctrinæ sunt passi defectum, & pro illa stipendium
Parochis præstiterunt: nec tamen ita faciendum
à Concilio est dispositum, quia ægrè satisfactio
talis posset exerceri; cùm non constet omnino
eos, qui pro stipendio contulerunt in oppidis
fuisse absentibus Parochis, & inquisitio circa hoc
valde esset molesta, & fortè Indis ipsis onerosa;
cùm & stare possit eorum aliquos tributum, vnde
stipendium deducitur, defraudasse, aut integrè
decimas non soluisse. Et quidem quod fabricæ
Ecclesiæ tribuitur, in communem vtilitatem re-
dundat, quod non ita videtur de pauperibus: ni-
hilominùs idem dicendum, quia oppidanis sub-
uentio eorum incumbit, qui distributione præ-
fata, eo communi onere aliquatenus subleuantur,
neque ita petentium molestis importunitatibus
opprimuntur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2>
<A+1>Parochi Indici vt dispensare in Ecclesiæ
præceptis valeant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>132.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Alent quidem in omnibus, in qui-<marginalia>Generalis|assertio circa|illos.</marginalia>
bus generaliter Parochi, iuxta pro-
babiles opiniones, nec solùm cum
Indis, sed etiam cum Hispanis, qui in eorum Pa-
ræcijs degunt, & ab ipsis recipiunt Sacramenta.
Et ita in ieiunio & obseruatione Festorum, de quo
Auctor Lib. 1. Tract. 7. in cuius Sessione 4. difficile<marginalia>Circa casus|peculiaris|citati Au-|ctoris asser-|tio. Vbi de|labore in|diebus festis.</marginalia>
aliquid occurrit: ait enim posse Indos in diebus
festis post auditam Missam laborare, in domo Pa-
rochi ædificium promouendo, aut in agro circa
sata alicuius Confraternitatis ea sarrientes. Pro
quo tres adhibet rationes. 1. quòd huiusmodi ope-
ra ordinarijs operarijs conficienda relinqui, est ea-
dem cum incommodo nimis prorogari. 2. quia
operarijs dictis molestia infertur, si eisdem tan-
tùm cura constructionis incumbat: suorum enim
agrorum culturæ, & vtilitatibus alijs non permit-
tuntur attendere. 3. nam parùm laborant singuli,
labore inter plurimos dispertito: quod non esse
peccatum asserere ait cum Sancio Dianam 3. p.
tr. 5. resol. 8. cum Patre inquam Thoma Sancio
in Opere morali Lib. 1. Cap. 4. n. 12. Nullus autem
eorum affirmat id non esse peccatum, sed non esse
mortale, cùm tamen veniale esse absolutè fatean-
tur: idque intelligendum quando laborem ne-
cessitas aut pietas non excusat, vt habetur in Cap.<marginalia>Cap. Con-|questus, de|Ferijs.</marginalia>
Conquestus, de Ferijs, ibi: Nisi necessitas vrgeat,
vel pietas suadeat: quæ sunt verba Gregorij IX.
ex quo capite præfatos labores immunes à pec-
cato affirmat doctus Præsul, quia scilicet concer-
nunt pietatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Nihilominùs, secluso casu de paruitate<marginalia>Illius resolu-|tio non ad-|mittitur. Vbi|de operibus|ex pietate|factis.</marginalia>
laboris, in quo, vt diximus, lethale peccatum
non est, & accedente dispensatione, veniale vitari
poterit à Parocho conferenda, quando facilè adiri
nequit Episcopus, aut Prælatus alius, ad quem id
de iure spectet: absolutè loquendo, non est reso-
lutio præfata ita inconcussa, vt non possit impro-
bari. Communis enim & receptissima sententia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0259.jpg/>
@@1@<SE259>244 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>est non excusari eos, qui in diebus festis agros
Ecclesiæ arant, metunt, fodiuntúe, Ecclesias ædi-
ficant, vel ad ædificandas lapides & ligna ferunt;
pro quo Auctores complures congerit Leander à
SS. Sacram. Parte 3. Tract. 1. Disput. 6. Quæst. 64.<marginalia>Leander à|ss. Sacram</marginalia>
vnde & videmus à prædictis operibus diebus fe-
stis omnino cessari. Id quod in Paræciali domo
plus vrget, præsertim vbi non iam de illius abso-
luta constructione agitur, sed de aliqua ipsius
parte ad commodum potiùs, quàm ad necessita-
tem pertinente, vnde Quartò dicitur. Licet non
desint apud eumdem citata Quæst. qui excusan-
dos censeant dictis in operibus laborantes, & alij,
de quibus Quæst. 54. generalius affirmantes de
operibus seruilibus factis intuitu pietatis: quod
tamen plures & grauiores negant, nisi congrua
adhibeatur distinctio: sunt enim quæ secundùm
se pietatem concernunt, quia opera miseri cordiæ
sunt, vel ad Dei cultum proximè pertinent; alia
autem quæ secundùm se seruilia sunt, & ad finem
aliquem pium & religiosum ex deuotione ope-
rantis referuntur, de quibus multa apud Societa-
tis Auctores à citato Leandro vtiliter collecta &
digesta, vnde & vtiliter consulendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Et vt demus scriptori nostro id quod at-<marginalia>Indos non|posse ad illa|compelli.</marginalia>
tinet ad excusandum peccatum, præsertim acce-
dente dispensatione, de qua citatus Leander
Quæst. 69. illud apparet difficile, quod asserit circa
Indorum compulsionem ad dicta opera, posse sci-
licet Parochos ad laborandum in ipsis eos com-
pellere, quod nullo vel apparenti fundamento
probatur; cùm serui non sint, neque aliunde ad
talia teneantur: & vt teneri contingat, quidquid
in die festo fieri potest, alijs valet etiam præstari
diebus, si Parochi solicitudo non desit à coactio-
nibus aliena. Et quidem si semel aut iterùm id
accidat, poterit sine graui stare peccato, secus si
frequenter, quia onus graue satis imponitur, &
quod occasio esse poterit vt Indi ad Ecclesiam
non accedant, & sic multa spiritualia detrimenta
patiantur. Neque ex eo quòd post auditam Mis-
sam laborandum dicitur, grauamen conscientiæ
remouetur, quia præcepta circa Missam, & ces-
sationem à seruilibus, diuersa sunt. Quòd si li-
citus est labor, etiam ante auditam Missam lice-
bit: immò & Missam omittere in casu, de quo
loquimur, videtur asserendum. In oppidis siqui-
dem Indorum Missa non primo manè, sed circa
meridiem dicitur, & frequentissimè post illum.
Cùm ergo labori antemeridianæ horæ impen-
dendæ sint, difficile erit sic laborantes ad Missæ
auditionem compellere, defatigatos equidem, &
ad prandium inhiantes: cùm aliàs sint plurima in
operibus, quæ commodè interrumpi nequeunt.
Et in agrorum cultura specialis est difficultas, in
eo scilicet quod sic laborantes opportuno tem-
pore ad Missæ auditionem conueniant. Circa hoc
ergo cautiùs, & eatenus securiùs oportet proce-
damus. Eo non obstante, quod Parte 6. n. 361. &
362. est dictum, quia ibi de coactione nihil, &
solus titulus necessitatis inspectus, de quo Auctor.
Neque dispositio circa campanæ pulsum, de quo
ibidem, ad remotiores potest extendi, qui tamen
sint obligati ad Missam, nec tamen possunt eius-
modi pulsum audire.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Parochi Indorum confiteri Sacerdoti
non approbato possint, si alius non
adsit. Et quid de Paræcianis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>135.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc à Nobis Parte 1. Au-<marginalia>Generalis|prohibitio|circa non|approbatos.</marginalia>
ctarij n. 364. & seqq. & Parte 2. num.
196. & seqq. Et circa necessitatis
casum n. 209. de quo Auctor citato Tract. 7. Ses-
sione 1. in qua, eorum sententia adducta, qui po-
testatem huiusmodi Parochis inesse censuerunt,
etiam extra necessitatis articulum, affirmat eam
iam non posse sustineri propter Cardinalium de-
clarationem. Quia verò circa declarationes eius-
modi obuia apud plures euasio extat ex eo quòd
non habeantur authenticæ, & ita non habere vim
legis, non videtur sententia dicta ex ea parte pe-
nitus infirmata, vnde ad Decretum Alexandri
VII. recurrendum, cuius Auctor non meminit,
nec meminisse forsan potuit illius notitiam non
assecutus, de quo Nos citatis locis.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Circa casum autem necessitatis, qui in<marginalia>Circa casum|necessitatis|quid à Syno-|do Quiten.|prouisum.|Et de exten-|sione ad Pa-|ræcianos.</marginalia>
oppidis Indorum remotioribus occurrere potest,
id vt probabile proponit, iuxta dicta à Nobis ci-
tato nu. 209. addens in Quitensi Synodo conces-
sum Parochis Indorum in Montanis degentibus
vt confiteri possint Sacerdotibus non approbatis,
quibus eò contingat appellere. Quod extenden-
dum censet ad Paræcianos vt possint similiter
confiteri, ex rationabili præsumpta Pontificis vo-
luntate, pia inquam, & tenellis Ecclesiæ filijs pe-
rutili, quando in hebdomada sancta defatigati
nimio labore Parochi adiutorio indigent, nec nisi
rarò consequuntur. Quæ quidem ratio probat
etiam vbi Parochus non adest: idem pariter dicen-
dum, si tempus obligationis instet, vnde & simi-
liter ab eodem affirmatur. Quod tamen negant
Trullench in Bullam Cruciatæ Lib. 1. §. 7. Cap. 2.
n. 2.  P. Mendus in eamdem Disputat. 22. n. 111. &
Leander à SS. Sacram. Parte 1. de Sacramentis
Tract. 5. Disput. 9. Quæst. 57. qui tamen probabile
censet oppositum. Et quidem si citati scriptores
genium Indorum agnoscerent, de illis fortè aliter
censuissent.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Vbi & inquiri meritò potest, an in casu<marginalia>Quo titulo|illa stare|possit, &|qualis vi-|deatur ad-|mittenda.</marginalia>
priori, quando scilicet Parochus adest, sit neces-
sarius recursus ad præsumptam Pontificis volun-
tatem? Vel dici possit in Quitensi di&#x0153;cesi, & in
alijs, vbi idem dispositum inueniatur, approba-
tionem Synodi ad id extendi eo ipso, quòd ap-
probatum statuat Sacerdotem ad Confessionem
Parochi excipiendam. Et generaliter quidem non
videtur admittendum, quia potest eo tempore
Sacerdos non approbatus accedere, quo obligatio
adimplendi præceptum non instet, cùm tamen
Parocho sit necessaria Confessio ob grauis crimi-
nis conscientiam. Si autem adimplendi præcepti
obligatio vrgeat, videtur equidem extensio con-
sequenter admittenda: quia magis necessaria est
facultas dicta pro Indis, quàm pro Parochis: hi
enim elicere actum contritionis possunt, vel qui
talis ab eisdem reputetur, & sic celebrare; quod
tamen Indis est perdifficile. Vnde credendum est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0260.jpg/>
@@1@<SE260>Sacerdoti non approbato vt poßit Indorum Parochus confiteri. 245
<duolan 2><-P>Synodum maiori necessitati succurrere voluisse.
Immò etiamsi tempus adimplendi præcepti non
instet, videtur idem dicendum, quia Indi suis Pa-
rochis valdè confitentur inuiti, vnde frequentia
timeri sacrilegia possunt: cui grauissimo incom-
modo non apparet credibile superiorum proui-
dentiam subtracto remedio defuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Et cùm etiam graue incommodum ap-<marginalia>Dispositio|Synodi Qui-|tensis an|omnino ne-|cessaria.</marginalia>
pareat in eo quòd Parochus Confessionis sit sub-
sidio destitutus, propter quam rationem à præfata
Synodo id dispositum est, quod vidimus; videtur
equidem sine dispositione prædicta posse illum
non approbato confiteri iuxta formam à Conci-
lio Tridentino traditam. Licet enim contritionis
actum elicere possit, id non est ita facile; & ca-
rere gratia Sacramenti adeò necessaria inter pec-
candi occasiones sanè grauissimas constitutum,
damnum est proculdubio ingens, propter quod
prædicta Synodus de remedio iam explicato pro-
uidit. Quod quidem dici potest non ideò adhi-
bitum, quod omnino necessarium videretur, sed
ad certitudinem adstruendam approbatione Sa-
cerdotis, qui à Parocho sufficiens iudicabitur; id
siquidem oportebit ab eôdem explorari: adeò
enim ineptus esse poterit, vt nequeat ipsi nego-
tium conscientiæ debita cum securitate com-
mitti. Quamuis, si Parochus doctus sit, ea possit
superari difficultas instructione præuia, vt est gra-
uium scriptorum recepta doctrina, pro qua videri
potest P. Dicastillus Tomo 2. de Sacramentis, Tract.
8. Disput. 10. n. 340. & 344. & Leander de eisdem
Parte 1. Tract. 5. Disput. 11. n. 105.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Quia verò respectu Paræcianorum ea<marginalia>Notanda|doctrina|circa casus|necessitatis.</marginalia>
instructionis adhiberi diligentia nequit, non vi-
detur talis ad eorum Confessiones audiendas ex-
poni. Circa quod tamen non omittendum, quod
apud eumdem P. Dicastillum occurrit num. 352.<marginalia>P. Dicastill.</marginalia>
vbi ita scribit: Immò non desunt aliqui Recentiores,
qui putent id licere in casu grauis neceßitatis, etiam
non extremæ, vt si defectu aliorum Confessariorum
aliquis populus longo tempore destitutus maneret:
tunc enim satiùs putant confiteri sic ignoranti, quàm
tamdiu manêre sine Confeßione; cum obligatione ta-
men posteà confitendi coràm idoneo: quod non vide-
tur improbabile; non tamen necessarium esset sic con-
fiteri extra extremam necessitatem, aut morale peri-
culum incidendi in illam tempore, quo non sit neque
alia, neque illa copia Confessoris. Sic ille: quod ad
Indorum Parochos videtur posse pariter applica-
ri. Cùm enim illi sciant Indos suis Parochis inui-
tos confiteri, & periculum sacrilegiorum, quod
diximus, esse certissimum; nec sit medium aliud
secundùm præsentem statum, quo illi possit ob-
uiari, nisi copia facta Sacerdoti tali excipiendi
eorum Confessiones, non videtur improbabile sic
posse facere, iuxta prædictorum Auctorum sen-
sum. Si addamus Indos sic Confessos non esse o-
bligandos ad iterandas Confessiones, sed sua bona
in fide relinquendos; ne damna, quæ præfato
agendi modo vitare curatum est, obligatione ite-
rationis exposita, cum eorum maiori detrimento
recurrant. Cùm aliàs plurium ac grauissimorum
scriptorum sententia sit non esse iterandam Con-
fessionem factam cum Confessario valdè ignaro,
vt videri potest apud citatum Leandrum suprà
Disput. 5. Quæst. 84. qui agmen eorum adducit.
Sed videat Parochus an in huiusmodi vagis sacer-<-P>@@

<-P>dotibus cum ignorantia alia morum inquinamen-<marginalia>Admonitio|momenti|magni.</marginalia>
ta concurrant, propter quæ solet illis approbatio
denegari. Quod cùm accidit, arcendi vtpotè lu-
pi ab ouili Christi, & maiora damna ex admini-
stratione Sacramentorum futura penitus præca-
uenda. Quidquid de Parochi ipsius confessione
sit, in qua nullum potest timeri periculum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De obligatione Jndicorum Parochorum
circa Officij Canonici recitationem,
& restitutionis obligationem ex illius
defectu.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>140.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>git de hoc citatus Præsul Lib. 1
Tract. 8. & vix quidquam habet spe-
ciale, quod pro Indicis Parochis pos-
sit vt talibus deseruire, cùm sint traditæ ab eo
doctrinæ omnibus communes. Nos Tomo 1. The-
sauri Tit. 16. n. 15. & seqq. & n. 49. magis specia-
lia discussimus, vnde non videtur vlteriori opus
discussione. Illud quisquam fortè contrarietatis
arguit, quod Seßione 1. n. 2. & Sessione 4. num. 6.<marginalia>Contrarie-|tas in Assertis|D. Quiten.|circa quan-|titatem re-|stitutionis.</marginalia>
habetur: in priori siquidem asseritur Parochum,
si quintam partem reddituum beneficialium re-
stituat, satisfacere obligationi ob Officij omissio-
nem incursæ: in posteriori autem tertiam partem
esse sufficientem affirmat. Sed cùm se referat ad
locum priorem, videtur error ex scribentis incu-
ria, benignam interpretationem, & viro tanto
dignam adhibendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Item Sessione 4. nu. 7. statuit ad satisfa-<marginalia>Alia circa|obligatione&#x0303;|attentionis.</marginalia>
ciendum obligationi, & submouendum restitu-
tionis onus, Beneficiarium debere Officium Sa-
crum studiosè & deuotè recitare: Si enim volun-
tariè distrahatur, neque satisfacit, neque onus
restitutionis euitat: id quod repetit num. 8. Sed
Sessione 6. in fine adducta prædicta sententia, sic
concludit. Sed licet hæc opinio sit magis communis
& recepta, plures Auctores secus iudicant, arbitrati
ad huiusmodi præceptum adimplendum non esse ne-
cessariam attentionem quampiam, & voluntariè di-
stractum illi satisfacere. Fundamentum est, quia non
potest prohiberi aut præcipi illud, quod nequit puniri,
quia neque cognosci aut iudicari: Ecclesia autem ex-
tra actum Confessionis nequit cognoscere, aut iudi-
cium ferre de actibus internis, & ita neque eos præ-
cipere aut prohibere. Cumque attentio & deuotio sint
actus interni & occulti, de quibus iudicare Ecclesia
nequit, hinc est non posse ad actus dictos suis præceptis
obligare. Sic Layman. Iuxta quæ id, quod Auctor
absolutè statuerat, videtur reijcere, & contrarium
placitum amplexari.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Et Patris quidem Layman locum, indi-<marginalia>P. Layman|quæ sit legi-|tima senten-|tia, cui ad-|scripta, alia|circa prædi-|ctam obli-|gationem.</marginalia>
cio non visi, & ita operæ pretium erit eum lo-
quentem excepisse, & peculiarem exhibuisse do-
ctrinam ex Lib. 4. Tract. 1. Cap. 5. nu. 10. vbi post-
quàm vti probabilius proposuit necessariam esse
attentionem, & contrariæ sententiæ graues esse
patronos asseruit, quos & recensuit, ita subdit:
Hæc sententia non caret omni probabilitate: non
quòd existimem, Ecclesiam internam attentionem in
oratione concomitanter præcipere non posse: nam si-
cut Christus fidelibus lapsis præcipit Confessionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0261.jpg/>
@@1@<SE261>246 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XVIII.
<duolan 2><-P>Sacramentalem, ita Deus omnibus, præsertim Cleri-
cis, per legem naturæ præcipit orationem veram: Ec-
clesia autem vtriusque tempora designare potest. Ve-
rumtamen non satis nobis constat vtrùm Ecclesia tan-
ta cum obligatione præcipere voluerit, cùm ipsi suffi-
cere videatur, si præcepto suo à Ministris obtineat vt
in choro, vel extra chorum publicas orationes decen-
ter psallant vel pronuntient; de interna autem deuo-
tione iudicium Deo committat. Sicut S. Antoninus
ait. Saltem hæc sententia ad id Confessario inseruiet,
vt Beneficiatis Horas Canonicas sine vlla interna at-
tentione persoluentibus fructuum restitutionem non
imperet, sicut annotauit etiam Corduba Lib. 4. Quæ-
stionarij q. 13. in fine. Toletus Lib. 2. Cap. 11. Castro
de lege p&#x0153;nali, Lib. 2. Cap. 5. Henriquez Lib. 9. Cap.
25. n. 5. Quia negari non potest hoc etiam cantu, vel
prolatione externa precum ab Ecclesia institutarum,<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
& populum ædificari, & quatenus nomine & impe-
rio Ecclesiæ funduntur, aliquid à Deo impetrari posse,
non minùs quàm si Sacræ cantiones organis musicis
personent, vt Corduba annotauit citato loco. Hæc il-
le: ex quibus habetur non posse ipsi sententiam,
pro qua citatur, & eius fundamentum ab eo im-
probatum adscribi. De quo dictum à Nobis Parte
1. n. 559. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Et de eodem disserens D. Michael Ferro<marginalia>d. Michael|Ferro Man-|rique.</marginalia>
Manrique Parte 2. qq. moralium & vicarialium
quæst. 115. sic loquitur: Placet etiam mihi quòd
Confessarij in Parochis & Episcopis moderentur ar-
bitrio suo quænam pars sit restituenda proportionata
cum oneribus, sicut Leßio & Toleto placuit, aduer-<marginalia>Regulæ circa|restitutione&#x0303;|in materia|præsenti.</marginalia>
tendo quòd multò maior debet esse Canonicis, & Di-
gnitatibus Ecclesiarum; nam illi non habent onera,
quæ Episcopi & Parochi habent, & sic debent plus
restituere quàm isti. Præsertim debent etiam plus-
quàm Canonici restituere Dignitates, & adhuc om-
nes fructus, quia ipsi nulla onera habent, nec residere
curant. Itaque moderandum est arbitrium proportio-
nabiliter cum oneribus.</P>
<P>  In Dignitatibus & Beneficijs simplicibus nulla
onera habentibus, ad omnes fructus.</P>
<P>  In Episcopis & Parochis vel quintam, si leuia one-
ra; vel quartam, si grauia: possunt namque ex mag-
nitudine locorum vel subditorum, aut ex paruitate,
leuia seu grauia reputari.</P>
<P>  In Canonicis, si Ecclesiæ fuerint multitudine ne-
gotiorum & Capitulorum plenæ, ita vt onera sint
etiam grauia, quartam restituant, si verò leuia fue-
rint, tertiam.</P>
<P>  Et hanc etiam tertiam restituant Beneficiarij sim-
plices onera habentibus: (corrige habentes:) quia
aut nulla habent, & tunc omnes fructus debent resti-
tuere, vt suprà n. 7. aut sunt parui momenti illa one-
ra, & ita pro illis illam tertiam pauperibus aut fa-
bricæ persoluant: quòd si adeò exigua sint onera Be-
neficiorum simplicium, ego non solùm illam tertiam
imponerem, sed solùm vnam partem Beneficiario sim-
plici relinquerem: Sed in re incerta regula fixa dari
nequit, vnde prudentis Confessarij arbitrio cum eru-
ditis assumpto relinquendum est. Sic ille: in cuius<marginalia>Quid circa|illas obser-|uatione|dignum.</marginalia>
assertis id, quod de Dignitatibus dicitur, ad In-
dicos non est trahendum, eadem siquidem one-
ra, quæ Canonici habent, vel si prærogatiuam
quampiam, ea tantæ considerationis non est, vt
pro statuenda differentia in ordine ad restitutio-
nem debeat reputari. Deinde vers. In Episcopis
error est manifestus, dum grauia opera pro leui-<-P>@@

<-P>bus, & leuia pro grauibus apponuntur. Postrema
autem resolutio satis est rationi consona, si posset
facilè deprehendi onerum quantitas; quod tamen
non ita euenit, vnde communes regulæ sine scru-
pulo poterunt obseruari.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIX.</A+2>
<A+1>De Coadiutoribus Indicorum Paro-
chorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>144.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Væ circa hoc habet citatus scriptor<marginalia>Coadiutores|cum futura|successione|vt stet datot|aliquando.</marginalia>
Lib. 1. Tract. 9. communia Parochis
omnibus sunt; inter quæ tamen illud
occurrit speciale, quod habet Seßione 1. num. 5.
coadiutorias scilicet cum futura successione, licet
prohibitæ à Concilio Tridentino sint Sessione 21.
Cap. 6. de Reformat. (vbi reponendum Sessione 25.
Cap. 7. de Reformat.) & ita obseruatum fuerit vs-
que ad Pontificatum Sixti V. post illum tamen
in vsu fuisse, non solùm apud Pontifices, sed etiam
apud Episcopos ita solitos Parochos constituere,
quibus plenæ sunt Ecclesiæ: pro quo adducit
Barbosam de Iure Ecclesiastico Lib. 3. Cap. 10. n. 32.
& Machadum Tomo 2. Lib. 4. Parte 2. Tractatu 3.
& 4. (corrige, & adde Tract. 4. Documento 1. n. 2.)
addens in Quitensi Episcopatu ita factum à do-
ctis Prælatis à viginti retrò annis: se tamen id non<marginalia>Non licere|statuitur.</marginalia>
facturum protestatur. Et iure quidem optimo,
cùm manifestum sit Beneficia huiusmodi esse
Regij patronatus, vnde sine Regia præsentatione
nequeunt prouideri. Immò nec sufficiet eum, qui
Regio nomine patronatum exercet, prouisione
tali esse contentum, quandoquidem in ea debet
forma præscripta seruari, præcedente scilicet con-
cursu, & trium nominatione, ex quibus vnus eli-
gatur ad institutionem canonicam præsentan-
dus.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Sed dubium esse potest an disponi pro-<marginalia>Vtrùm ser-|uata ordi-|nariæ pro-|uisionis for-|ma, & quid|pro eo fa-|ueat.</marginalia>
uisio queat forma prædicta seruata, ad eum mo-
dum, qui cum emeritis, aut iubilatis Professori-
bus in Academijs solet obseruari, vt illis dentur
temporarij successores, cum competenti salarij
assignatione, præcedente oppositorum concursu,
eôdem sanè ritu, qui solet, cùm de proprietate
agitur, obseruari. Et videtur in eo non esse aper-
tam repugnantiam, stante praxi, de qua scripto-
res citati, vt scilicet viuentibus Parochis, sed im-
peditis, coadiutores cum successionis iure tribu-
antur. Vt enim in Indijs id fieri possit solùm vi-
detur ius patronatus obstare: atqui patronus suas
partes obit in prouisione huiusmodi, & à Regi-
bus nostris Apostolica erga id cōcessione suffultis
præstituta forma seruatur: ergo non est cur de-
beat talis prouisio damnari. Immò videtur me-
liori modo necessitati Ecclesiæ consuli, quàm si
coadiutor alia ratione conferatur, quandoquidem
de illius sufficientia magis constat, iudicio Exa-
minatorum adhibito, & quod ad mores attinet,
Episcopi & patroni adhiberi solita diligentia, pe-
nitius explorato.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Sed quidem licet prouisionis talis modus<marginalia>Negatur ab-|solutè, &|Auctorum|esse præsidio|destitutum.</marginalia>
non videatur penitus improbabilis, non est tamen
vllatenus admittendus, neque ad praxim aduo-
candus, quæ hucusque non extitit. Et quidem
Barbosa, ex quo nonnullos allegante, & iuxta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0262.jpg/>
@@1@<SE262>De Coadiutoribus Indicorum Parochorum. 247
<duolan 2><-P>corum mentem locuto, Machadus id protulit,
quod vidimus, de coadiutoria cum iure succes-
sionis, de Parochis non locutus citato loco de Iure
Ecclesiastico, neque in alijs, vbi de Coadiutori-
bus tractationem adornauit, scilicet de Potestate<marginalia>Illustriss.|Barbosa.</marginalia>
Episcopi Allegat. 53. n. 7. & seqq. De Officio Parochi
Parte 2. Cap. 23. & circa Caput. 6. Sessionis 21.
Concilij Tridentini in Declarationibus, vbi sic ha-
bet: Arguuntur hoc decreto Episcopi, qui ex caussa
infirmitatis constituunt in Parochialibus Vicarios
perpetuos, data etiam Rectori facultate de non resi-
dendo. Sic ille. Decretum autem Concilij sic se<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
habet: Episcopi etiam tamquam Apostolicæ Sedis de-
legati eisdem illitteratis & imperitis, si aliàs honestæ
vitæ sunt, Coadiutores aut Vicarios pro tempore de-
putare, partem&#xE8BF;&#x0301; fructuum eisdem pro sufficienti
victu aßignare, vel aliter prouidere poßint, quacum-
que appellatione & exemptione remota. Sic illud:
cuius pro imperitis dispositio, ad alios similiter
impeditos communiter aduocatur, vt videre etiam
est apud P. Palaum Tomo 2. Tract. 13. Disput. 1.
Puncto 9. nu. 5. & 6. iuxta quod locutus citatus
scriptor, qui citata Allegatione 63. n. 11. sic etiam<marginalia>Auctor|idem.</marginalia>
scribit: Nota tamen vnum casum, quo Coadiutor da-
tus per Episcopum vel Legatum, erit perpetuus: vide-
licet quando dabitur infirmo consentienti, cui infirmo
decernuntur per Episcopum alimenta in bonis Benefi-
cij. Abbas in Cap. Tua nos, in fine de Clerico ægrot.
Gambara d. tit. (Libro scilicet 4. de Officio Le-
gati à latere) de Coadiutoribus num. 16. Hæc ille:
qui dum vnum casum excipit, alios excludit.
Sed neque de perpetuitate locutus cum iure suc-
cessionis, sed per contrapositionem ad paulò ante
dicta in hunc modum: Potest etiam ab Episcopo
dari Coadiutoria temporalis & reuocabilis, cùm Ec-
clesiæ, seu Beneficij Rector, qui senio, vel morbo non
perpetuo nec incurabili, factus est inutilis & impedi-
tus ministrare &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Habet ergo præfatus dicendi modus sa-<marginalia>Ex defectu|necessitatis|arguitur.</marginalia>
tis exiguum ab auctoritate præsidium, pro quo
& necessitas nulla, quandoquidem id, quod per
Coadiutores eiusmodi obtineri potest, valet etiam
per temporalem, cuius minùs conuenientem a-
gendi rationem potest proprietarius congrua ani-
maduersione corrigere; quod tamen erit satis
difficile cum eo, qui ius est ad successionem ade-
ptus, à quo & timere sibi potest, ne scilicet vitæ
aliquatenus insidietur: quod periculum à Iure
prouisum, & ideò varijs in locis prouisio Benefi-
cij nondum per mortem vacantis ab eo penitus
reprobata. Neque obstat quod habet P. Palaus<marginalia>Vt illam ex-|plicat P.|Palaus.</marginalia>
suprà num. 10. vbi ita scribit: Quòd si vrgeas fu-
turam successionem concedere non esse Ecclesiæ ne-
cessarium neque vtile; tametsi vtile & necessarium
sit signare Coadiutorem; negandum est; sæpè enim
hoc est necessarium, vel saltem vtile, vt sic Coadiutor
maiori cum auctoritate munus exerceat, diligentiùs
procedat, & subditis charior sit. Azor 2. p. instit. mo-
ral. c. 2. q. 2. in fine. Sic ille. Non inquam obstat,
quia de prouisione loquitur à Pontifice facta iux-
ta dispositionem Concilij Tridentini citato Cap.
7. qui non obstantibus, quæ communiter cen-
sentur obstare, potest in Canonico iure dispensa-
tionem adhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Et Pater quidem Azor id asserit, quod<marginalia>Sicut &|P. Azor.</marginalia>
citatus Auctor eidem adscribit, sic enim præfato
loco: Nec desunt iustæ caussæ, quibus Romanus<-P>@@

<-P>Pontifex id faciat. Nimirùm huiusmodi adiutor da-
tur vt maiorem habeat auctoritatem in Ecclesiæ gu-
bernatione, cùm sit in ea successurus. Deinde vt so-
licitiùs, diligentiùs, & feruentiùs suo Officio fun-
gatur. Accedit quòd cùm habeat adiutor ius succe-
dendi, magis amatur, suspicitur, colitur, & pluris
habetur à populo sibi commisso, ac proinde ei citiùs,
faciliùs, & promptiùs obediunt ac parent ij, quibus
præest, & ipse maiorem curam & solicitudinem ha-
bet erga eos, quos regit, & eos magis agnoscit tam-
quam oues. Hæc ille: qui iustas cùm caussas inter-<marginalia>Qui minus|exactè vi-|dentur lo-|cuti.</marginalia>
uenire posse asserat vt Romanus Pontifex id fa-
ciat, quod posse illum facere profitetur, nullam
profectò adducit, sicut & P. Palaus, quæ non
probet id esse generaliter conueniens, vt scilicet
adiutor maiori cum auctoritate & diligentiùs se
gerat, & subditis charior sit, sicut & subditi ei-
dem chariores. Sed quia conuenientiæ prædictæ
grauissimo incommodo optandæ, & vero etiam
captandæ mortis eliduntur: dici debet Pontifi-
cem non propter illas dispensare; sic enim nullum
ipsis in Iure fuisset obiectum obstaculum, sed ijs
attentis contrarium disposuisset: Verùm ob ra-
tiones peculiares iudicari potest vtilis dispensatio,
non obstante inconuenienti præfato, quod sibi
persuadere valet Pontifex in casu, de quo agitur,
non extare, attenta scilicet adiutoris conditione,
sicut etiam adiuti; cùm inter eos possit vinculum
speciale mutuæ beneuolentiæ recognosci, & ad-
iutor ad petitionem adiuti veniat subrogandus, vt
in casu de quo in Cap. Petisti, 7. q. 1.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2>
<A+1>Negotiatio vt sit Indicis Parochis pro-
hibita, vbi & generalior doctrina.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>149.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc à Nobis in Thesauro<marginalia>Extra Pa-|rochiæ ter-|minos nequit|Parochos In-|dos agri la-|boribus|occupare.</marginalia>
Tomo 1. Tit. 9. Cap. 12. §. 3. 4. 5. & 7.
de quo & Quitensis Præsul Lib. 1.
Tract. 13. Sessione 3. & seqq. vbi inter alia affirmat
Parochum, qui vt p&#x0153;nas Concilij 3. Limensis
euadat, de quibus Act. 3. Cap. 5. agrum emit, vt
sementem in eo faciat, aut gregem pascat, extra
Parochiæ terminos, sed Indorum suorum admi-
niculo, reuera in legem committere, & p&#x0153;nis
obnoxium remanere. Quod probat, Quia licet
id in speciali prohibitum non appareat, & lex
quia p&#x0153;nalis odium præseferat, & ita restringen-
da videatur; re tamen vera odiosa non est, sed
fauorabilis potiùs, cùm ad Indorum commodum
ordinetur, quibus vti iniuriam patientibus potiori<marginalia>Lex p&#x0153;nalis|vt obliget ob|identitatem|rationis.</marginalia>
est rationi fauendum. Præterquam quòd lex p&#x0153;-
nalis ob identitatem rationis extenditur ad casum
non expressum, & multò magis ad eum, in quo
legis ipsius ratio magis deprehenditur militare:
pro quo ex Antonio Gomez circa l. 80. Tauri nu.
28. exempla nonnulla producit. Ita Sessione 5.
n. 2. Sed verò doctrinæ præfatæ non sunt ita cer-
tæ, vt negari probabiliter non possint; vt negat
Auctor adductis etiam exemplis quod ad legem
p&#x0153;nalem spectat, & de Synodalibus statutis lo-
quens Lib. 5. Tractatu 4. Seßione 8. n. 3. neque illis
est opus in præsenti, vbi generalis decisio casum
prædictum manifestè comprehendit verbis illis:
Aut agros colere. Siue ergo illi intra Parochiæ li-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0263.jpg/>
@@1@<SE263>248 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XX.
<duolan 2><-P>mites sint, siue extra illos, prohibitio vrget, cùm<marginalia>Genuinum|fundament&#x0169;|Assert. onis.</marginalia>
generalis sit, & magis extra limites dictos, quam
intra illos vrgeat, ob maiorem laborem, & eui-
dentiora incommoda à proprijs laribus remotio-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> In eadem Sessione nu. 4. asserit non esse<marginalia>Circa emp-|tionem ani-|malium vt|meliorata|vendantur.</marginalia>
negotiationem Clericis prohibitam, si vitulos &
mulas emant in pascuis nutriendos, & maiori
vendendos pretio, cum Barbosa, P. Molina, P.
Palao, & Carolo de Grassis, de quo & Nos suprà
n. 152. Id autem Parochis non licere; sic enim
citatum Concilium: Neque pecora quæcumque alere
præter necessaria ad victum. Videnda autem, quæ
citato loco à Nobis dicta, vbi aliquæ pro equis &
mulis moderationes adhibitæ. Præter citatos au-
tem Auctores, quamplures alios adducit D. Mi-<marginalia>Vt eam im-|pugnet mo-|dernus Au-|ctor.</marginalia>
chael Ferro Manrique Parte 1. qq. moral. q. 94.
qui tamen oppositam sententiam vti probabilio-
rem defendit. Et nu. 7. testatur quemdam Paro-
chum ob negotiationem dictam condemnatum,
ex eo quòd animalia præfata in locis communi-
bus populi sicut ceteri laici nutriebat, fuisseque
illi præceptum, vt in posterùm se abstineret. Ad-
dit autem n. 8. quòd si pascua essent propria, non
ita repugnaret, quamuis scrupulo non careat ob
occupationem Clericorum in lucris talibus, cùm
animalia aliquo anni tempore transeant ad alia
loca, ex quo eueniat illos à suo retrahi ministe-
rio. Fundamentum ex dispositione Iuris assumit,
in quo permissio tantùm illius lucratiuæ contra-
ctationis habetur, quæ ex artificio consistit, quan-
do scilicet res emptæ mutata forma venduntur,
vt videre est in Cap. Numquàm de Consecrat. dist.
5. vbi ponuntur exempla: cùm tamen in præ-
dicta negotiatione artificij nihil appareat: vnde
quia casus iste in lege omissus, dispositioni Iuris
communis relinquitur ex Textu in l. Commodissi-
me, de liber. & posthum. & ita standum dispositis
toto Titulo Ne Clerici vel Monachi. & Cap. finali de
vita & honest. Clericorum. Sic n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Sed hæc non vrgent; nam in Iure ipso<marginalia>Ab eo ad-|ducta non|vrgere.</marginalia>
pro licita huiusmodi contractatione fundamen-
tum habetur, scilicet Cap. Eijciens, 88. dist. vbi ita
dicitur: Sed omnes homines videntur esse mercato-<marginalia>Cap. Eijci-|ens 88. dist.</marginalia>
res. Ostendam ergo quis non sit negotiator, vt qui
talis non fuerit, eum intelligat esse negotiatorem.
Quicumque rem comparat, non vt ipsam rem inte-
gram & immutatam vendat, sed vt materia sibi sit,<marginalia>Quis dica-|tnr nego-|tiator.</marginalia>
inde aliquid operandi, ille non est negotiator. Qui au-
tem comparat rem, vt illam ipsam integram & im-
mutatam dando lucretur, ille est mercator, qui de
templo Dei eijcitur. Sic ibi. Atqui in casu nostro
res immutata non venditur, vt constat: Ergo. Si
dicas in eo non emi materiam, ex qua aliquid
emptor operetur. Contra est, quia benè stare
potest talis loquendi modus, quandoquidem em-
ptor industria sua ex equino pullo facit equum, &
sic in alijs; vnde est materia, circa quam per se,
aut per alium, operatur. Neque proprium requi-
ritur artificium cùm sufficiat cura circa mutatio-
nem, quæ quidem maior esse possit, quàm in ca-
nistro, de quo citato Cap. Numquàm ex D. Hie-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
ronymo sic dicitur in Epistola ad Rusticum: Vel
canistrum lentis plecte viminibus. Vimina siquidem
in canistro sub propria apparent forma, cum ali-
quali tantùm inflexione; cùm tamen equus per-
fectus à se pullo valde diuersus habeatur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Quod autem ex citato Cap. Numquàm<marginalia>Cap. Num-|quam con-|grua exposi-|tio, vt Asser-|tioni non|obstet.</marginalia>
profertur, satis est leue: licet enim ibi casus præ-
sens non videatur inclusus, non ideò tamen ex-
cludendus; aliôqui præter fiscellas iunco textas,
canistra viminibus plexa, lina piscibus capiendis
aptata, conscriptos exempta charta libros, nullius
alterius artificij opera licebit diuendere; quod
constat quàm sit absurdum. Non ergo hîc locum
habet, quod de casu omisso dicitur, qui relinqui-
tur dispositioni Iuris communis. Id enim tunc
accidit, cùm casus omittitur, in quo non est ea-
dem ratio, quæ in alijs ratione exempli proposi-
tis, ex quibus potiùs ad similia desumendum ar-
gumentum, vt ex multis probat Tiraquellus l. Si
vnquàm. vers. libertis, n. 37. C. de reuocand. donat.
Pro quo & Marius Antonius Lib. 2. variar. resolut.
in 56. n. 26. citans Glossam in Cap. Quod Dei ti-
morem, de statu Monachorum, vbi nec verbum,
quod, vt admonui aliàs, apud Iurisperitos est fre-
quens textibus sine delectu congestis. Vt omit-
tam quod Glossa citati Capitis obseruat ex ipsa
D. Hieronymi attestatione deductum, scilicet ibi
de Monachis esse sermonem, & quod de illis di-
citur, ad Monachos non pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Ex quibus videtur colligi eum, qui emit<marginalia>Circa emen-|tes metalla,|vuas, triti-|cum &c,|quid tenen-|dum, cum|mutata ven-|duntur.</marginalia>
glebas metallicas, ex quibus eliciat argentum,
vuas ad vinum conficiendum, triticum pro pani-
bus, & lanam pro pannis non esse negotiatorem,
quia res emuntur, vt mutatæ, nec parùm profectò
vendantur. Negat id tamen Dom. Quitensis cit.
Sessione n. 5. ex eo quòd ad confectionem dictam
conducuntur operarij, quorum labor emitur. &
ita lucrum est fructus emptionis à Iure prohibi-
tæ. Si tamen emptor habeat familiares domi, quo-
rum opera id præstare possit, aut ipse circa aliqua
sit industrius proprijs manibus disponenda, non
esse negotiationem affirmat cum P. Palao Tom. 2.
Tract. (corrige 12.) Disput. vnica. Puncto 11. n. 16.
qui P. Molinam adducit, quem & Nos citato §. 7.
n. 177. Sed id Parochis Indorum non esse con-
cedendum subdit ob Concilij Limensis prohibi-
tionem. Et attenta quidem præfata doctrina, de
qua nu. 151. illatio videtur penitus admittenda,
siue conductis, siue non conductis administris
prædicta fiant, dummodò scandalum absit, quod
non debeat paruipendi. Et quidem cùm admit-
tatur Clericum per se, aut per familiares posse
præfata conficere, ratio discriminis satis videtur
infirma; nam vt familiares laborare possint emen-
da sunt instrumenta, & talis emptionis fructus est
lucrum ex venditione reportatum: & hoc non
obstat: ergo nec illud. Et quod ad panes attinet
videndus citatus Ferro Manrique Parte 2. Quæst.
vltima.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Seßione 6. probat Parochum tenue sti-<marginalia>Parochus|tenuè stipen-|dium habent|vt possit ne-|gotiari.</marginalia>
pendium habentem posse ex dispensatione Epis-
copi negotiari; & etiam sine illa, si commodè
nequit adiri, attenta necessitate, quæ latè patet,
cùm Parocho non solùm necessaria sint quæ ad
victum spectant, sed etiam quæ ad decentiam
status, solutionem Quartæ funeralis, & contribu-
tionem pro Seminario. Addit tamen id sine scan-
dalo faciendum, & necessitatem futuram ineui-
tabilem, claram, & patentem. De quo à Nobis
dictum citato §. 5. & speciale illud hoc adijcien-
dum lo o iuxta docti Præsulis assertionem, scili-
cet debere Parochum Episcopum adire, & eius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0264.jpg/>
@@1@<SE264>Circa negotiationem Clericis prohibitam. 249
<duolan 2><-P>dispositioni stare. Tunc sic. Episcopus necessi-
tatem claram & patentem esse deprehendit: ergo
& iudicare debet non teneri Parochum ad ea, ad
quæ stipendium se nequit extendere. Tunc vl-
tra. Ergo & non teneri ad funeralis Quartæ so-
lutionem; & ita immeritò inter necessarias obli-
gationes illa computatur. Dispensare autem vt
Parochus habeat, vnde soluere illam possit, nullo
modo videtur admittendum. Immò etiamsi Pa-
rochus talis per negotiationem id obtineat, quod
& ad victum, & ad decentiam status est ipsi ne-
cessarium, ad Quartæ solutionem non videtur
obligandus, quia pro solutione huiusmodi solius
stipendij est quantitas attendenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Clericos & Parochos posse per alios ne-<marginalia>Circa nego-|tiationem|per alios.</marginalia>
gotiari dictum à Nobis citato Cap. 12. num. 147.
148. & 155. cum grauissimis scriptoribus. Circa
quod citatus Ferro Manrique Part. 2. Quæst. 102.
contrarium tenens Theologos sibi aduersantes
sine debita moderatione sugillat, ita scribens:
Sed cùm hæc quæstio purè Canonica sit, & ex regulis<marginalia>Ferro Man-|rique negat|Theologis|huiusmodi|tractatione&#x0303;,|& eas quæ|ad forum|conscientiæ|spectant.</marginalia>
Canonicis inferenda sit obligatio quo ad peccatum in
foro conscientiæ, cur Theologus in illam manum mit-
tat? Si Iurisperitus aliquam quæstionem de Trinita-
te, seu Incarnatione &c. disputaret, nonne repulsam
mereretur accipere? Ergo similiter ipsum Theologum
mereri dicendum est, nam ipse quidquid de his mate-
rijs Canonicis scribit, à nostris regulis & DD. deli-
bat. Idem ergo delibare poterat Iurisperitus de regu-
lis & DD. Theologicis. Cùm ergo hoc non agat, sed
suis Magistris relinquat, hoc ipsum agere & relin-
quere debuerunt Theologi DD. cùm scriptum sit, Tra-
ctent fabrilia fabri, vt diximus supra q. 91. Sic ille,
qui citata à se Quæstione acriter inuehitur in Mag.
Petrum de Ledesma, & eum secutos Thomistas
in sententia, de qua ibi, & de qua etiam Nos ci-
tato Tit. 6. n. 16. ad vsuras pertinente, sic num. 7.
concludens: Licet enim D. Thomas aliquas quæ-
stiones, & plura scribat de materijs Iuris 2. 2. à q.
47. vsque ad 171. vt ait Lessius in initio Tractatus
de iust. & iure; quidquid ipse D. Thomas docuit &
scripsit, diuinitus infusum fuit, vt in ipsius Festo legit
Ecclesia: vnde quid mirum quòd ne dum Theologus,
verùm Iurisperitus exisset ex consortio sermonis Dei,
vt Moyses. Ergo talis scriptor in alienam messem
manum non mittit, sicut alij Theologi ipsum consor-
tium non degustantes mittunt & inijciunt. Hæc Au-
ctor, cuius & illa: Quare nec eius opinio procedere
potest, nec interest à Discipulis D. Thomæ sequutam,
ipsi enim à prædicto Ledesma non relati, debent sicut
& eorum Magister Iuris regulis se in casibus con-
scientiæ rerum moralium conformare, quorum Iuris
prudentia & mater & parens est: ideò ad eos iuridicè
respondendos Iurisperitus aptior consulendus est. Vi-
deo namque Theologos materias Canonicas & legales
disputare quasi Iurisperiti, ideò quia manum in mes-
sem alienam mittunt, multa docent cmendanda: sed
non video Iurisperitos materias Theologicas disputare,
nec imprimere; ideò ab illo defectu liberantur. Hæc
ille, Canonibus Grammaticæ non consultis, quæ
regularum congruè loquendi & mater & parens
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Et satis prætereà leuia & futilia; nec dee-<marginalia>Eius leuia|& futilia|asserta con-|futata.</marginalia>
runt qui etiam ridicula non vereantur affirmare;
immò seueriori etiam censura digna, cum dogma
sit in Dei Ecclesia certissimum decisionem ca-
suum conscientiæ ad Theologos pertinere. Et ita<-P>@@

<-P>à Sede Apostolica obseruatum, quoties occur-
runt huiusmodi quæstiones; Theologi enim pro
eisdem decidendis consuluntur. Pro quo (vt de
alijs taceam) extat Alexandri VII. Decretum,<marginalia>Decretum|Alexa. VII.</marginalia>
quo Propositiones ad conscientiam spectantes
proscribuntur, in cuius Proæmio post alia sic ha-
betur: Earumdem Propositionum examen pluribus
in Sacra Theologia Magistris, & deinde Eminentis-
simis & Reuerendißimis DD. Cardinalibus commisit.
In Tribunali etiam S. Inquisitionis pro opinio-
num censuris, quæ ad conscientiam spectant, non
Iurisperiti, sed Theologi Qualificatores adscis-
cuntur. Et in quæstionibus huiusmodi cùm de
peccato agatur, & de conducentibus ad æternam
salutem, manifestum est rem agi Theologicam,
& ita ad Theologiæ professores pertinere, ipsis
etiam Iurisperitis ingenuè attestantibus. Vnde
Alexander Consilio 1. num. 10. lin. 2. standum esse<marginalia>Alexander.</marginalia>
potiùs ait Canonistis, quàm Theologis in ijs, quæ
sunt iuxta ius diuinum secundùm moralem phi-
losophiam; secus si secundùm salutem. Et An-
gelus de Perusio Consilio 59. sic ait: Cognitio eo-<marginalia>Angelus de|Perufio.</marginalia>
rum, quæ respiciunt forum conscientiæ, spectat ad
Theologos, quia eorum messis est. Sic ille. Videatur<marginalia>Cardin.|Tuschus.</marginalia>
Cardinalis Tuschus Tomo 4. Lit. F. Conclus. 447. &
Tomo 8. Lit. T. Conclus. 299. Couarrubias in Proæ-
mio ad relectionem in Regulam Peccatum ita<marginalia>Couarrub.</marginalia>
scribit: Qua in re, etsi à Theologis, qui Tractatum
istum (de Restitutione) radicitus conatisunt expli-
care, multa sint à nobis mutuanda: Iuris tamen v-
triusque decisiones passim in medium adducemus:
quippe qui opinemur ex eis potißimò restitutionis obli-
gationem vel probari vel induci. Hæc ille: qui & in
Clement. Si furiosus. Parte 3. §. vnico num. 6.
ita loquitur: Sed & Caietanus in 2. 2. q. 64. arti. 2.
multis rationibus contendit ostendere adhuc in animæ
iudicio, & ex diuino instituto licitum esse hominem
priuato occidere pro rebus defendendis: idcirco qui
contrarium ex nostris tenuerunt, habent non admo-
dùm sibi propitium Theologum magni profectò nomi-
nis. Sic magnum illud Iurisprudentiæ lumen, sa-
tis ostendens quanti fieri debeant Theologi rerum
moralium Tractatores.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Iam quod ad D. Thomam attinet, vt ei<marginalia>Ex D. Tho-|ma qualis|probatio.</marginalia>
demus, repugnantibus plurimis, qui contrarias
S. Doctori in Quæstionibus citatis sententias am-
plectuntur, quia probabiliter tantùm fuisse opi-
natum arbitrantur: quid de alijs dicemus Theo-
logis antiquitate & sapientia venerandis, qui si-
miles sunt versati materias, & in celebrioribus A-
cademijs nemine perstrepente pertractarunt? Nec
vllo pacto videri potest absurdum Theologos cir-
ca Sacros Canones sedulam operam adhibere:
sunt enim illi Sacræ leges: & legum materia
Theologica proculdubio est, cùm actiones hu-
manas dirigant, quibus est finis vltimus obtinen-<marginalia>Canonuen|notitia ad|Theologos|spectat, &|qualiter.</marginalia>
dus. Quæ autem inter Theologos & Iuris Ca-
nonici Interpretes sit diuersitas doctè & elegan-
ter ostendit P. Suarez in Proæmio Tractatus de le-
gibus, vbi illud: Iuris ergo Canonici Interpretes per
se, & ex proprio instituto superiori fine & ratione<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Sacros Canones considerant: Theologia verò sub al-
tiori ordine hæc omnia complectitur &c. Vbi in ver-
bis illis Superiori fine typographiæ est error, cùm
Sub priori fine apponi debuisset: fine inquam po-
liticæ in Ecclesiastica Republica gubernationis
ad forum externum spectantis. Quòd si in scrip-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0265.jpg/>
@@1@<SE265>250 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XX.
<duolan 2><-P>toribus nonnullis aliqui non semel inueniantur
excessus emendatione digni, id equidem non mi-
randum, quia in omnibus facultatibus non pauci
deprehenduntur audaces, quod & in Iurisperitis
non infrequens, dum circa Cap. Firmiter de sum-
ma Trinitate, & fide Catholica, aliàsque Theo-
logizare nituntur. Quòd autem illi libros non
edunt ad materias Theologicas spectantes, in
promptu est ratio, quia videlicet illas non callent,
pro quibus accurata Dialecticæ, Philosophiæ, &
Metaphisicæ est notitia necessaria. Si autem con-<marginalia>Insignes Iu-|risperiti, qui|& Theologi.</marginalia>
tingat aliquem peritum Iuris, in Theologicis et-
iam fuisse versatum, edat lectu digna, vti Alfon-
sus Tostatus edidit, publicus etiam Iurisprudentiæ
Sacræ Professor; Martinus Bonacina Iure in
vtrôque Doctor, & insignis Theologus, qualem
erudita volumina protestantur. Quibus non im-
meritò accensendus Doctor Dom. Didacus de la<marginalia>D Doctor|D. Didacus|dela Rocha|laudatus.</marginalia>
Rocha ex primarijs in Limana Academia Iuris
Professoribus, & in eiusdem Regiæ ciuitatis Can-
cellaria Togatus Consul, post alia decursa subsel-
lia eximia probitatis & sapientiæ laude, quam
edita in Apocalypsim, & de purissima Deiparæ
Conceptione genuina eius ingenij meditamina
manifestant. Et ante illos & alios S. Raymundus
de Peñafort, de quo videndus P. Mag. Ferdinan-
dus del Castillo Lib. 2. historiæ Cap. 17. & hæc
circa scriptoris inconsiderantiam satis, pij & docti
aliàs, vt ad quæstionem, cuius occasione sunt di-
cta, calamum reuocemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Vult ergo ille Clericum non posse per<marginalia>Clericum|non posse ne-|gotiari per|alium vt|probet cita-|tus Ferro.</marginalia>
alium negotiari, de quo & Parte 1. Quæst. 66. nisi
adsit propria ipsius, aut suorum necessitas, qua
censeatur honesta negotiatio. Probatque, Quia
licet casus iste in Iure non habeatur expressus,
constat tamen ex medulla & anima prohibitio-
nis, vt ille loquitur: est enim illa ne Clerici di-
strahantur à diuinis: quod quidem negotiatione
per alios neutiquàm euitatur; immò augetur di-
stractio ex timore ne vsurpent & defraudent,
quod non ita accideret, si per se negotiationi va-
carent. Vbi autem est eadem ratio, eadem est &
Iuris dispositio, ex ijs, quæ ad saturitatem conge-
rit Tiraquellus Tractatu Cessante caussa, num. 100.
& alij, quos adducit, id etiam extendentes ad p&#x0153;-
nalia. Addit num. 9. se ita in praxi iudicasse, cum
veritatem (verba illius sunt) eius obuiare non po-
tuerim: quod iungendum alijs, de quibus n. 155.
Esse etiam negotiationem huiusmodi mortale
peccatum affirmat. num. 10. citatis pro sententia
eadem Riccio & Genuensi. Et tandem num. 11.
in Religiosos inuehitur dicto modo negotiantes,
nec tantùm vt singulos, sed totos Conuentus, se
in omnibus negotiationibus implicantes, cum id
scientium scandalo, sumendo occasionem quòd
ad suam sustentationem id faciunt: & posteà re-
liquiæ negotiationum sunt adeò pingues, vt ex
eis ad plures contractus, emptiones, & venditio-
nes cum lucro deueniant: quod est illicitum: nec
Visitator Regularis est, sicut habent Clerici, qui
moderationem inducat; vnde iudicium ei relin-
quendum, qui dixit: Est qui quærat, & iudicet.<marginalia>Ioan. 8.|v. 50.</marginalia>
Nam licet emptiones necessariæ sint, benè ta-
men possunt moderari, vt nimius excessus ex
proposito quæsitus ad reuenditionem excusetur
in Monasterijs, quæ illis non egent.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Ad quæ quidem iuxta dicta à Nobis ci-<-P>@@

<-P>tatis locis est obuia responsio: & negandum in<marginalia>Eius dilui-|tur funda-|mentum.</marginalia>
negotiatione per alios plus distractionis admisce-
ri, cùm occupationis habeat parùm, licet timor
quandôque solicitet, qui actus interior cùm sit, à
ministerijs Clericatui proprijs non remouet; vnde
non est eadem ratio, vt eadem etiam Iuris debeat
esse dispositio. Quòd ab Auctore ita sit iudicatum
vt asserit, erunt qui damnent, cùm abfuerit culpa
in eo, qui est probabiliter operatus. Et ego cum
illis, si p&#x0153;na ordinariè infligi solita, est prorsus in-
flicta, vt videtur Auctor indicare. Quod ad Re-<marginalia>Religiosorum|agendi ratio|defensata.</marginalia>
ligiosos attinet, iniurium sanè, vbi non iam de
negotiationibus per alios agitur, sed per se ipsos,
& ab ipsis pariter affectatis, reuenditionibus, vt
lucra ingentia, non vrgentibus necessitatibus, ha-
beantur. Circa quod non nisi temerè iudicari po-
tuit, nec vno ex capite: ex eo scilicet, quòd eo
animo res emantur, & deinde vendantur, quòd si
aliquis excessus sit, ad illum necessitas non com-
pellat: cùm manifestum sit Religiosas Commu-
nitates his temporibus multa circa sustentatio-
nem incommoda sustinere. Et Scandalizari ali-
quos, quando quidquam eiusmodi sciunt, non mi-
ror, cùm & certum habeam etiam in reuenditio-
nibus talibus magna sit moderatio, sitque prorsus
licita iuxta Auctoris mentem, non defuturos, qui<marginalia>In qua nec|timendum|scandalum.</marginalia>
scandalum patiantur. Proni enim sunt sæculares
ad Religiosorum actiones in peiorem parte&#x0303; auo-
candas: quorum tamen post habendum iudicium
Religiosi status conseruationi, neutiquàm obti-
nendæ, si ea quæ pro sustentatione opus sunt, non
prouideantur. De ijs ergo dicendum cum Do-
mino: Sinite illos: c&#x0153;ci sunt. Matth. 15. v. 14. de<marginalia>Matth. 15.|v. 12. & 14.</marginalia>
quibus accedentes Discipuli eius, dixerunt ei: Scis
quia Pharisæi audito verbo hoc scandalizati sunt?
v. 12. Pro quo videnda quæ diximus in Additio-
nibus Tomi 1. Thesauri num. 139. & 140. vbi huic
caussę ex doctissimis scriptoribus habetur accom-
modata doctrina.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Citata etiam Quæst. 66. inquirit Auctor<marginalia>Circa con-|ductionem|decimarum,|vt eam illi-|citam sta-|tuat idem|Auctor.</marginalia>
an Clericus possit redditus decimales conducere.
Et pro parte affirmante adducit Abbatem in Cap.
2. Tituli, Ne Clerici vel Monachi num. 2. & etiam
pro negante fundamenta proponit, concludens
opinionem Abbatis procedere in redditibus ad
Clericos pertinentibus singulariter: vnusquisque
enim in sui potest conductionem facere, quia tunc
cessat lucrum, cùm non alienum, vt in Cap. Per-
uenit 86. dist. Sed proprium intendat, veluti
cùm Monachus negotia Monasterij procurat.
Negantem verò in redditibus alienis, ex eodem
textu, non ad Parochum, seu Clericum pertinen-
tibus, in quibus conductiones circa lucrum ten-
dunt, & ad cetera damna, quæ in prohibitione
includuntur, ex Riccio, Genuensi, & Redoano;
& ita ait in praxi iudicari, sic concludens: & ego<marginalia>De illius in|praxi iudi-|cio.</marginalia>
iam caussam criminalem memor sum iudicasse contra
quemdam Parochum ob varias eorumdem reddituum
conductiones, quibus cupiditatem, & negotiationis
animum insinuauit, simulque scandalum ceteris con-
ductoribus sæcularibus exhibuit; itemque parùm de
lucro suarum ouium spirituali cogitare demonstrauit.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Circa quod dictum à Nobis citato §. 3.<marginalia>Licita vnde|probari|queat.</marginalia>
num. 145. & 146. vbi frequentem in hoc vsum
adduximus, & ex eo dispensationem ab Episcopis
concessam diximus posse verosimiliter coniectari.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0266.jpg/>
@@1@<SE266>Circa negotiationem Clericis prohibitam. 251
<duolan 2><-P>Pro quo ex citato Cap. Peruenit desumi aliquod
potest fundamentum: in quo cùm absolutè con-
ductiones prohibeantur Clericis alienarum pos-
sessionum, excipiuntur illi, quibus ciuitatis Epis-
copus Ecclesiasticar&#x0169;m rerum commisit gubernacula.<marginalia>Cap. Perue-|nit 86. dist.</marginalia>
Quando autem ab Episcopo, (& idem est de Ca-
pitulo Sede vacante) Clerico decimæ locantur,
quidam modus interuenit gubernacula commit-
tendi. Et apud Concilium 3. Limense prohibitio<marginalia>Prohibitio|Concilij|Limensis 3.</marginalia>
extat Act. 3. Cap. 21. verbis illis: Sacræ leges prohi-
bentes Clericos conductores fieri ad vnguem obseruen-
tur. Quòd autem de conductione decimarum
sermo sit, ex titulo Capitis liquet, sic enim ille:
Ne Clerici decimarum conductores sint. Sacræ au-<marginalia>Citati ab eo|Canones ex-|plicati.</marginalia>
tem leges, de quibus sermo, citantur in margine,
scilicet Cap. 1. Ne Clerici. Et Cap. Placuit 21. q. 3.
in quorum primo decimarum mentio nulla, sed
absolutè dicitur ne Clerici sint conductores. In al-
tero autem, nulla item decimarum inducta men-
tione, solùm dicitur ne sint conductores sæcularium
rerum. Et Concilium quidem interpretari illud
potuit, vt ad decimas etiam extendatur; eo quòd
licet sæculares res non censeantur, sæculari ta-
men à conductoribus modo tractantur, minimè
ad Ecclesiæ vtilitatem attentis, sed ad propriam,
vnde quo minori possunt pretio ineunt condu-
ctionem. Quidquid de hoc sit, ad vitandos scru-<marginalia>Dispensatio|conuenienter|adhibetur.</marginalia>
pulos dispensatio conuenienter adhibetur, quia
Ecclesia in conductione huiusmodi commodum
iuxta occurrentes circumstantias agnoscit, quod
quidem in multorum vtilitatem redundat; inde
enim subsidia pauperum, & alia pietatis opera, &
præsertim quæ ad diuinum cultum spectant. Et
quidem citato Cap. Peruenit, in miserabilium per-
sonarum fauorem, ea, de quibus ibi extat prohi-
bitio, conceduntur; vt non debeat absurdum cen-
seri, si propter fines, quos diximus, cum Cle-
ricis conductoribus ab Episcopis dispensetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Distinctio autem illa de conductione<marginalia>Inepta citati|Auctoris|distinctio|reiecta.</marginalia>
propriarum aut alienarum decimarum, videtur
inepta. Quomodo enim stare possit vt quis pro-
prias conducat decimas, & quod suum est emat?
Locare quidem poterit, quod à Riccio traditum,
& nihil ampliùs citato loco, in quo dubium esse
nequit, vnde non est opinio alteri, quæ Abbati
attribuitur, contraposita, vnde & apparet lapsus
ab æquiuocatione descendens. Neque in Abbate
vllum est ad distinctionem dictam fundamen-
tum, qui citato loco ab Auctore nihil de condu-
ctione habet. Capite autem 1. n. 8. affirmat con-<marginalia>Abbatis|mens.</marginalia>
ductionem (nulla decimarum inducta mentione)
sæcularium rerum propter lucrum esse illicitam;
licere tamen ob necessitatem, aut aliam honestam
caussam, adducto vti maximè consono Capite
Peruenit, de quo nuper. Id autem quod scriptor<marginalia>De p&#x0153;nali|iudicio Pa-|rochi condu-|ctoris.</marginalia>
in fine addit circa conductoris Parochi punitio-
nem, ostendit quidem rigorem illum non prop-
ter conductionem, sed propter alia ibidem ex-
pressa à recto iudice processisse. Ex quo videtur
opinionem Abbati adscriptam non penitus im-
probasse; aliàs non erat opus ea, quæ vidimus,
addidisse: quibus stantibus, etiamsi honestissima
esset conductio, supplicium Parochus meruis-
sct. Et quod ad scandalum attinet, obseruat in
simili Marcus Antonius Genuensis in Tractatu de<marginalia>M. Anton.|Genuensis.</marginalia>
Ecclesia Quæst. 673. sic locutus in fine: Nullo mo-
do debet tolerari Clericus locans operas suas ad<-P>@@

<-P>agros colendos, si in loco oriretur scandalum: ni-<marginalia>Scandalum|vt vitandu.</marginalia>
hil enim cum scandalo fieri debet. Cap. Nihil de
Præscript. Sic ille, intelligendus iuxta dicta.
num. 159.</P>
<Z><A+1>Ex Synodo di&#x0153;cesana Limensi notandum
aliquid & vtile circa dicta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>163.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic in illa Lib. 1. Cap. 20. Ningun Cura de<marginalia>Constitutio|Synodalis|circa Indo-|rum occupa-|tionem in|negotiationi-|bus Paro-|chorum.</marginalia>
Españoles, ni de Indios ha de poder tener se-
menteras de Maiz ô Trigo, ni crianza de ganados en
el distrito de sus Curatos y Dotrinas, ni otro trato ni
grangeria, guardando lo dispuesto por los Concilios
Prouinciales de este Arzobispado. Y reuocamos qua-
lesquiera licencias, que se les ayan dado en otros tiem-
pos, paraque no vsan de ellas en manera alguna, por
los inconuenientes que se nos ha informado, que se han
seguido: y los Visitadores procederan contra los que
hicieren lo contrario conforme à derecho, y declaran
por perdidas todas las cosas en que se hicieren las di-
chas grangerias, aplicandolas por tercias partes à la
Iglesia, y à los pobres, y al denuntiador. Hæc Sy-
nodus.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Circa quam dispositionem occurrit Pri-<marginalia>Ad illas in|alio etiam|districtis|extendi.</marginalia>
mò difficultas ex eo quòd prohibitio dicatur esse
iuxta Prouincialia Concilia, quæ citantur in mar-
gine, scilicet secundum Sessione 2. Cap. 93. & Ses-
sione 3. Cap. 17. & Tertium Act. 3. Cap. 4. & 5. vbi
prohibitio eam non habet limitationem, En el di-
strito de sus Curatos y Dotrinas, vt vidimus n. 149.
Quid ergo? Dicemusne à Synodo sic intelle-
ctam Conciliarem prohibitionem vt non debeat
extendi ad prædicta in alio peracta districtu? Mi-
nimè quidem: licet non sit forsitan defuturus, qui
interpretationem huiusmodi adeò absurdam per-
gat amplecti. Videtur ergo dicendum proprium
districtum expressum, quia solet longiùs proten-
di, & excusationem aliquam obtendere Parochi
possent, si prædicta in locis, quæ sunt ab oppidis
remotiora, ab eisdem agerentur. De existentibus
autem extra districtum non censuit dubitandum,
iuxta dicta à Nobis num. cit.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Secundò erga illud: Y reuocamos quales-<marginalia>Dispensatio|& licentia|vt differant.|& locum|habeant in|præsenti.</marginalia>
quieralicencias, que se les ayan dado en otros tiempos
&c. Ex quo licet inferre circa disposita à Con-
cilijs licentiam posse concedi, & eatenus non esse
necessariam dispensationem, vt diximus, quia li-
centia non est dispensatio: sic enim cùm Episco-
pus Parocho licentiam concedit vt abesse per
tempus aliquod possit, non dicitur dispensare; si-
cut neque Prælatus religiosus cùm subditis ali-
quid dandi aut accipiendi, ad externos scribendi,
domo exeundi, & ita de alijs, copiam facit. Quo-
modo autem dispensatio & licentia differant doctè
& dilucidè more suo ostendit P. Suarez Lib. 6. de
legibus Cap. 10. n. 11. vt scilicet dispensatio sit re-
laxatio legis, qua posita cesset obligare, quia ab-
solutè lata est; quod secus accidit in ijs, circa quæ
licentia conceditur, pro quibus non est lex abso-
lutè prohibens, sed ne sine tali modo fiat, supe-
riore scilicet non annuente: quo euentu ex ac-
cedente licentia nulla fit legis relaxatio, sicut
quando interuenit dispensatio, qua posita tollitur
lex respectu dispensati; cùm enim non obliget,
censetur non extare. Sicut enim dispensatio circa
votum quia illius obligationem extinguit, illud
consequenter tollit è medio, ita & de lege, circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0267.jpg/>
@@1@<SE267>252 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XX.
<duolan 2><-P>quam dispensatio versatur, pariter dicendum. Vt
relaxatus in lege ieiunij, perinde manet, ac si pro
eo non esset imposita lex: qui autem domo exit
cum Prælati licentia, obligatus absolutè manet
ad non exeundum nisi annuente illo. Leges au-
tem Conciliares absolutè statuunt circa negotia-
tiones, & alia prædicta: vnde cùm à superioribus
remouetur obligatio, dispensatio interuenit, &
non tantùm licentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Nihilominùs dici potest Synodum no-<marginalia>Licentia pro|dispensatione|sumi solita.</marginalia>
mine licentiæ dispensationem designasse, quia li-
centia aliquomodò dici potest, vt constat ex eo-
dem P. Suarez suprà nu. 3. vbi ita scribit post ad-
ducta verba ex Cap. De multa, de Præbendis, in
quo de dispensatione circa pluralitatem Benefi-
ciorum: Vnde etiam apertè hoc confirmat vsus: nam
certè cùm Papa dat licentiam alicui habendi plura<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Beneficia, idemque in lege ieiunij &c. Et erit fortè
qui censeat in rigore loquendo dispensationem in
legibus esse quemdam specialem licentię modum,
& quod ad morale negotium attinet, parùm in-
teresse siue hoc, siue illo modo loquamur. Habe-<marginalia>Episcopi vt|valeant in|prædictis di-|spensare.</marginalia>
mus ergo ex his Episcopos posse in prædictis le-
gibus dispensare, si inconuenientia non adsint.
Sed cùm Synodus testetur extitisse illa; nec me-
liora possimus nobis futuris temporibus pollice-
ri; videtur sanè dispensationem nec licitam, nec
validam futuram, cùm sine rationabili caussa sit
in lege superioris, iuxta receptissimam doctri-
nam. Videant hoc qui non errare in re tanti
momenti desiderant gregis Dominici, & pa-
storum eiusdem prouidi & soliciti directores.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Tertiò circa onus, quod Visitatoribus<marginalia>Quæ obliga-|tio in visita-|tore, & iudi-|cibus alijs|p&#x0153;nam non|infligenti-|bus.</marginalia>
imponitur infligendi p&#x0153;nam transgressoribus, an
si id quisquam non præstet, teneatur ad satisfa-
ciendum ijs, quibus id erat applicandum, in quo
quæstuosum erat negotium constitutum. Quæ
difficultas iuxta illa videtur expedienda, quæ
diximus in Thesauro Tom. 1. Tit. 4. num. 67. & seqq.
vbi cum ijs locuti sumus, qui nobis visi sunt pro-
babilius censuisse dicentes iudicem teneri ad re-
stitutionem, dum dissimulat cum illis, qui merces
prohibitas introducunt, alijs iuxta dispositionem
legis applicandas: subiuncta tamen plurium &
grauissimorum scriptorum sententia oppositum
arbitrantium: quorum ea est ratio, iudicem ta-
lium non constitui primariò & principaliter ad
locupletandum Fiscum, sed ad legum obseruan-
tiam procurandam ob ipsarum vtilitatem: quæ
quidem præsenti casui potest adaptari: leges si-
quidem, de quibus agimus, non sunt ad Ecclesia-
rum & pauperum subsidia, sicut neque in denun-
tiatorum commodum primariò & principaliter
constitutæ, sed pro exacta Paræcialis muneris,
apud Indos præsertim, administratione, vt ex
earum tenore habetur manifestum. Cui tamen
discursui quid obstare possit, visum citato loco,
sed est ille tantorum non indignus Auctorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Et pro sententia dicta præter citatos ibi-<marginalia>Fauorabilis|pro illis sen-|tentia.</marginalia>
dem stant P. Lessius Lib. 2. de Iust. & Iur. Cap. 13.
num. 73. Trullench Lib. 7. in Decalogum Cap. 13.
Dub. 3. n. 8. Bassæus Tomo 2. verb. Restitutio, n. 26.
vers. & secundùm. Quæ cùm in dies ob eam se-
quentium auctoritatem maius pondus probabili-
tatis acquirat, desperandum videtur futurum ali-
quem in re adeò difficili, qui eam non sit, cùm
casus inciderit, amplexurus. Potest autem acci-<-P>@@

<-P>dere, & fortè non rarò, vt Visitator (& idem est<marginalia>Notanda li-|mitatio pro|remittenti-|bus p&#x0153;nam|post latam|sententiam.</marginalia>
de alijs iudicibus) post latam condemnatoriam
sententiam, remittat p&#x0153;nam ex aliquo humano
respectu: quo euentu ad restitutionem tenebi-
tur, quia per sententiam erat iam partibus ius ac-
quisitum, quod post Faustum in speculo Confessa-
riorum Disput. 4. Quæst. 120. n. 3. Salon. 2. 2. Quæst.
62. Arti. 7. Sayrum in Claui regia Lib. 10. Tract. 2.
Cap. 14. n. 13. Trullench suprà n. 9. tradit Bassæus
citato nu. 26. vers. 1. & videtur irrefragabile. Sed<marginalia>& peculiaria|circa id dif-|ficultatis|enodatio.</marginalia>
quid, si fortè p&#x0153;niteat, & Parochum suæ obliga-
tionis admoneat? Videtur id non releuare, quia
iam ipse obligationem in se suscepit, & eam, quæ
potuit, fecit donationem, à qua Parochus libe-
ratus. Nihilominùs quia nullus ita in huiusmodi
casibus se gerit, vt obligationem adeò onerosam
subire velit; apparet verosimile apud Parochum
onus præfatum residere. Vnde cùm obligatio
iudicis vt certa statuitur, tunc procedit quando
condemnatus suæ est obligationis ignarus. Sed re-
uera euasio dicta non est solida, quia pro Paro-
cho, & quouis alio est quod validissimè vrgeat,
scilicet p&#x0153;nam dictam ab eo iuridicè non repo-
sci; nullus autem tenetur suæ esse p&#x0153;næ execu-
tor. Ex eo autem quòd Visitator, aut iudex alius,
remittere p&#x0153;nam voluerit, sed se indemnem ser-
uando, non fit satis, quia remissio ipsa dictum
onus secum trahit, quidquid remittens dicat, quia
secum pariter trahit damnum læsis partibus infe-
rendum. In eo autem casu posset stare euasio
dicta, si de sententia constiterit, & à Parocho,
aut alio sic condemnato p&#x0153;na reposcatur; tunc
enim non tenebitur Parocho satisfacere ob onus
restitutionis in sereceptum, quia videtur sub ea
conditione sic actum, scilicet nisi p&#x0153;na à delin-
quente auctoritate iudicis exigatur, implicitè sal-
tim concepta, iuxta modum superiùs explica-
tum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Parocho in prædictis & alijs pro-
babiliter operanti p&#x0153;na poßit infligi,
& qualis illa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>169.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum circa hoc aliquid num. 159. &
162. vbi vidimus à D. Michaele
Ferro p&#x0153;nam Parochis impositam
probabiliter operatis, & Parte 1. Auctarij nu. 362.<marginalia>Non posse|puniri Paro-|chum, de quo|in titulo, quæ|probent.</marginalia>
& seqq. pro quo & D. Quitensis Lib. 5. Tract. 2.
Seßione 8. vbi absolutè negat cum Ioanne Sancio
Disput. 44. ex vulgatis Iuris vtriusque textibus l.
Si putatur (corrige Putator) ff. ad l. Aquiliam.
Cap. Satis peruersum. 56. dist. Cap. Inuentum. 16.
q. 7. & Cap. 2. de Constitut. & plures alios adducit
Glossa ad Regulam. 23. Sine culpa. in 6. Loqui-
tur autem D. Quitensis de Parocho negotiante
ob iudicium probabile, quod habet de insufficien-
tia stipendij ad congruam sustentatione&#x0303;, sic enim
in titulo Sessionis, cui non videtur decisio, quæ
in fine habetur, respondere; ita enim ibi: De lo<marginalia>D. Quiten.|non congrua|resolutio.</marginalia>
dicho saco la resolucion de mi dada, y es que no puede
el Iuez castigar al que halla que puesto en graue ne-
cesidad tuuo algunos tratos y contratos para reme-
diarse, pues es probable que lo puede hacer. Et qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0268.jpg/>
@@1@<SE268>De p&#x0153;na operantis iuxta opinionem probabilem. 253
<duolan 2><-P>dem quæstio vt in titulo proponitur, non videtur
locum habere posse: nam Parocho circa suffici-
entiam aut insufficientiam stipendij sui certitudo
inest experientiâ comparata, vnde habere non
potest opinionem. Resolutio etiam non apparet
congrua, quia certum est Parochum in graui ne-
cessitate constitutum posse competenter vt eidem
subueniat negotiari; ex Cap. 1. Ne Clerici vel
Monachi, ibi: Non tamen iustum negotium est con-
tradicendum, propter neceßitates diuersas. Quod &
in Parochis Indorum admittendum, si res ad ter-
minos fuerit adeò strictos reuocata. Sed vt opi-
nioni locus sit</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Dico Primò. Satis probabile est Visita-<marginalia>Assertio 1.|affirmans.</marginalia>
torem habentem pro se sententiam probabilem,
& communiter receptam, posse iuxta illam pro-
cedere, & Parochum contrariam secutum in re
præiudiciali, lege videlicet vetita ob commune
nocumentum, condemnare. Est iuxta dicta citato
loco Partis 1. pro quo & induci potest præfata
Regula iuris in. 6. quæ sic habet: Sine culpa, nisi<marginalia>Regula, Sine|culpa. in 6.</marginalia>
subsit caussa, non est aliquis puniendus. Ergo non
stante culpa, si subsit caussa, potest puniri aliquis.
Vbi non satisfacit quod apud Glossam occurrit,
sicut & apud D. Quitensem n. 3. quia in casibus
ab eisdem adductis irregularitas non est p&#x0153;na, sed
impedimentum Canonicum: textus autem de
propria p&#x0153;na videtur loqui; quod nusquàm aliàs
videtur accidere, nisi in casibus, de quibus agi-
mus, in quibus licet culpa reuera non sit, quia
tamen opinio probabilis, quam iudex amplecti-
tur, peccari sic operando absolutè statuit, p&#x0153;næ
locus esse potest: cùm alias de materiali trans-
gressione constet, & non ita de operantis inten-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Dico Secundò. In casibus præfatis re-<marginalia>Assertio 2.|generalior.</marginalia>
gulariter loquendo Visitatores possunt punire
Parochos contractantes. Id ex eo ostenditur, nam
regulariter excedunt, & defectus notabiles in
muneris sui administratione committunt, vt ille,
de quo citatus Ferro Manrique. Item ex addu-
ctis è Synodo Di&#x0153;cesana Limensi n. 163. ijs iun-
ctis, quæ diximus num. 166. Constat enim ex
illis locum sine grauibus inconuenientibus datis
licentijs non fuisse, nec posse, nos in posterùm
sperare meliora, sicuti neque sibi Synodum con-
stat promisisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Dico Tertiò. In casibus huiusmodi p&#x0153;-<marginalia>Assertio 3.|p&#x0153;narum|temperan-|tiam adhi-|bendam.</marginalia>
na temperanda est iuxta dicta citato num. 159. id
enim rationi maximè consentaneum est, vt scili-
cet aliquid detrahatur de p&#x0153;na, vbi de culpa mi-
nùs constat extitisse, tum ratione necessitatis,
tum ratione opinionis probabilis. Pro mensura pec-
cati erit & plagarum modus. Deuter. 25. v. 2.<marginalia>Deut. 25.|v. 2.</marginalia>
Quem Sacrum textum ad hoc intentum profe-
runt Iuris professores, videndus Farinacius de
Varijs delictis Quæst. 4. num. 10. & Quæst. 17.
num. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Contra dicta videtur communis doctrina<marginalia>Obiectio ex|lege p&#x0153;nali.</marginalia>
militare de lege p&#x0153;nali, quæ ad culpam non o-
bligat, neque illam supponit, & tamen p&#x0153;nam
interminat: ergo stare illa potest etiam vbi culpa
non est, & ita neque moderatio erit in illis ne-
cessaria. Circa quod P. Petrus Marchantius in<marginalia>Marchant.|vt p&#x0153;nam|sine culpa|admittat.</marginalia>
Tribunali Sacramentali Tract. 1. Tit. 8. Quæst. 1.
hanc statuit Conclusionem: Multæ leges Ecclesia-
sticæ feruntur, quæ purè p&#x0153;nales sunt, & ad solam<-P>@@

<-P>p&#x0153;nam obligant, neutiquàm ad culpam. Probat ex
Decreto Pij I. p&#x0153;nam statuentis in Sacerdotem,
cuius negligentia de sanguine Domini aliquid
stillauerit. Illud enim peccatum negligentiæ sup-
ponit, quod aliàs, & non ex violatione Decreti
præfati contingit. Item ex legibus circa irregu-
laritatem Ministrorum Iustitiæ criminalis, Ciui-
lis, Bigami, quæ quidem p&#x0153;nales sunt, & pro de-
fectibus sine culpa contractis imponuntur. Inter-
dictum etiam multi seruare tenentur, qui nullam
ipsi caussam dederunt. Immò P&#x0153;nitentiæ ali-
quæ per Sacros Canones antiquos designantur ali-
quibus actionibus, quæ per se verè peccata non
sunt, sed potiùs dantur ad præuenienda peccata,
quàm punienda. His addi potest extare leges,
quibus filij ob parentum crimina puniuntur, &
vlteriores etiam generationes, vt sunt læsæ diui-
næ & humanæ Maiestatis, sicut & Religionum
Regulæ sub peccati reatu non obligantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Ad quæ dicendum, id quod de legibus<marginalia>Non admis-|sa eius do-|ctrina.</marginalia>
sub peccato non obligantibus, sed illud suppo-
nentibus asseritur, esse quidem certissimum, sed
non ad rem, vbi de p&#x0153;nis agitur respectu eius,
qui supponitur peccatum minimè commisisse.
Sic pro furantibus statuta nequit eo in genere non
peccantibus vllatenus infligi, & sic de alijs; nisi
iuxta dicta Assert. 1. probabile sit furtum commi-
sisse, qui etiam vt aliquid posset auferre probabili
est vsus opinione. Id autem quod de irregulari-
tatibus dicitur, iam est à Nobis explosum, non<marginalia>Quid de In-|terdicto.</marginalia>
enim p&#x0153;næ sunt. Neque Interdictum etiam re-
spectu eorum, qui eidem caussam non dederunt,
sed ab ingressu arcentur Ecclesiæ, quia illa sic do-
lorem suum ob iniuriam sibi illatam manifestat,
quod stare conuenienter nequit, nisi copia ingres-
sus vetita, & clausura ianuarum imperata. Quem-
admodum quando quis excommunicatus decla-
ratur, fideles ab eius communicatione vi p&#x0153;næ
talis arcentur, quod quidem p&#x0153;na respectu ipso-
rum non est, licet molestiam importet, sed conse-
quens quid ad p&#x0153;nam, quæ aliter non posset vim
habere. Et est id quidem frequentissimum, vt
vnius p&#x0153;na multos afficiat, qui ad eum speciali-
ter spectant, & grauiter inde pulsantur: quod ta-<marginalia>Vulgariter|quid p&#x0153;na.</marginalia>
men respectu eorum p&#x0153;næ rationem non habet,
nisi iuxta vulgarem loquendi morem, quo ij, qui
molestum aliquid patiuntur, p&#x0153;nam dicuntur
sustinere; Estoy con pena, esto me da pena, iuxta
quod & illud, Si penas y soles matan &c. Rei læsæ
Maiestatis puniuntur in filijs, non filij ipsi: eo
enim quòd aliquid eorum sint, p&#x0153;nale aliquid
potest ad eos redundare, sicut & eorum domus
sale solent Seminari, quæ sunt p&#x0153;næ penitus in-
capaces. In Religionum Regulis etsi ex trans-
gressione culpa Theologica non oriatur, est ta-
men legalis, & moralis imperfectio, quæ puniri
potest ex consensu & pacto eas profitentium.</P>
<Z><A+2>EXCVRSIO.</A+2>
<A+1>Circa vsum opinionis probabilis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>175.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Vlta circa hoc dicta Parte 1. 4. & 5.
præsentis Auctarij. Sed cum noui, ad
manus Auctores veniant, vel certè seriùs iam pri-
dem editi, in quibus aliquid occurrat discussione
dignum pro stabiliendis ampliùs, quæ à Nobis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0269.jpg/>
@@1@<SE269>254 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XXI. & Excursio.
<duolan 2><-P>euulgata sunt, non est leuis operæ reputandum
pretium, si laboris accessione litterarium censum,
in hac præsenti materia adeò hisce temporibus
ventilata, adaugere nostro pro modulo studea-
mus. Prodijt satis eruditum, elegans, & perutile<marginalia>P. Sarasæ|opus laude|dignissim&#x0169;,|pro licita se-|quela opi-|nionis pro-|babilis mi-|litantis.</marginalia>
opus P. Alfonsi Antonij de Sarasa de Arte semper
gaudendi, in cuius Parte 2. Tract. 4. & 5. de con-
scientia agit probabili neruosè confirmans licitum
esse agere iuxta illam, & sequi minùs probabi-
lem, & quæ communiter dicitur minùs tuta,
quamuis censeat omnes opiniones verè probabi-
les esse æqualiter tutas, quod & alij ante ipsum
tradiderunt. Posse item iuxta alienam opinionem
operari; explicatione autem circa vtrumque ad-
hibita, de qua inferiùs. Circa quod & laborem
commendatione dignum exhibuit, quo eorum
illaudabilem peruicaciam subruit, qui probabili-
tatum vsum, antiquæ cuiusdam ab ipsis somniatæ
austeritatis intuitu, vsum in Ecclesia iam pridem
receptum, conati sunt, & conantur abolere, ag-
men Auctorum adducens in fine Tract. 4. qui do-<marginalia>Agmen Au-|ctorum pro|eo stantium</marginalia>
gma sunt inconcussum amplexi, centum octo-
ginta nouem continens, inter quos primaria lu-
mina Theologicæ, & Iuris prudentiæ Primo-
res.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> In eo tamen aliquid per errorem irrep-<marginalia>Quid per er-|rorem eius|Catalogo.</marginalia>
sit, scilicet Angelum summæ Angelicæ Auctorem
fuisse Ordinis S. Dominici, cùm constet fuisse
ex Ordine Minorum. Gabrielem (Biel) Ordinis
S. Francisci Minorum; cùm tamen fuerit ex Or-
dine Clericorum communiter viuentium, vt ex
Tritemio habet P. Posseuinus Tomo 1. Apparatus.
Lit. G. In Doctoribus Gallo & Mancio non vide-
tur agnosci professio, cùm fuerint Ord. Prædica-
torum, à P. Henriquez frequenter allegati, ex
quo alij. Sicut & Marcus Serra, & Conradus. In
Pallauicino Cardinali Sfortia omissum fuisse So-
cietatis IESV. In Perez, Antonio inquam, præ-
termissum, quia fortè non innotuit, Episcopum
fuisse Abulensem, & Tarraconensem Archiepis-
copum, sicut & in Machado Popaianensem Epis-
copum electum, licet ante consecrationem fuerit
è vita sublatus viam ingressus securiorem, vnde &
Episcoporum Catalogo inserendus. Omissus etiam
in Summario Supremorum Capitum vnus Pa-
triarcha Ierosolymitanus Petrus Paludanus, licet
inter Archiepiscopos numeratus videatur. Potest
aute&#x0303; scriptorum numerus suprà adductus ab eru-
dito Patre luculenter augeri, vt videri potest in
recensitis à Nobis Parte 1. n. 65. & 703. quibus &
addi alij possunt, qui quotidie prodeunt, & operæ
iam superuacuæ pretium non est in eisdem con-
gerendis laborare.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Moderni Scriptoris circa licitam probabi-
lis opinionis sequelam minùs apta ex-
plicatio profligata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>177.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Ract. 5. §. 1. & Propositione etiam. 1. sta-<marginalia>P. Sarasæ|explicatio|eius verbis|proposita.</marginalia>
tuit non solùm posse quempiam ex
duabus probabilibus quam maluerit eligere, sed
post electam vnam, mutatis quasi castris ad alte-
ram transilire, si bona fide agatur, & non dolo, ad
elidendum legis vim. Sed opponit sic: Atqui cùm<-P>@@

<-P>illicitum ante iudicabas, contraria opinio falsita-
tis à te condemnata est, & respondet: Hoc enim
verò prorsus nego: neutrum enim iudicasti. Nam
opinio non esset opinio, sed aut scientia rei certa,
aut error. Opinio autem probabilis scientia non
est, quia veritatem rei nec certò attingit, nec sic
vt eam sciat se attingere. Non etiam error est, aut
esse potest: tantùm enim iudicat rationes esse
cur possit prudenter credere rem esse veram aut
licitam. Neque contrariam opinionem falsitatis
arguit, aut condemnat, sed potiùs approbat: fate-
tur enim etiam rationes esse cur prudenter possit
credi rem falsam esse aut illicitam. Sic ergo qui
deserta vna opinione probabili, quam habuit,
contrariam amplectitur, nullo modo mutat quod
de rei veritate, aut legis vi habuit iudicium: nul-
lum enim certum habuit. Neque aliquid agit
contra propriam sententiam, nullam enim tulit:
Sed opiniones, quæ prudenter de eâdem re habe-
bantur diuersæ, veræ cùm essent ambæ, amplexus
est ambas, & pro rerum opportunitate actioni-
bus suis dirigendis ambas applicuit, nunc hanc,
nunc verò aliam. Hoc autem facit iure suo: vsus
nimirùm licentia, quam dat opinio omnis, quæ
est probabilis. Sic philosophatur ille, iuxta ea,
quæ dixerat Tract. 4. n. 7. ad quæ, se refert.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> In quo quidem quod ad rem ipsam atti-<marginalia>Reijcitur illa|manifestis|argumentis.</marginalia>
net, & operandi licentiam, modò iuxta opinio-
nem vnam, modò iuxta aliam, sine dolo malo eli-
dendi præceptum, non est quod debeamus im-
probare. Sed philosophandi modus prorsus appa-
ret incongruus: Stare siquidem potest vt quis,
propositis duabus sententijs contrarijs, nemini
præstet assensum, quo iudicet rem ita se habere,
vt ab alterutra affirmatur aut negatur, & ita vt li-
buerit, attenta earum probabilitate poterit ope-
rari. Assensus autem qui circa probabilitatem ver-
satur, non est probabilis, sed certus, quia certum
est id, quod proponitur, esse probabile. Quod
euidenter euincitur ex doctrina eiusdem scripto-
ris, qui citato Tract. 4. nu. 6. cum communi Do-<marginalia>Opinionis|definitio.</marginalia>
ctorum sententia assensum opinatiuum explicat,
ita dicens: Opinio itaque probabilis est iudicium pru-
dens, quo statuitur rem ita esse: latum tamen cum
aliqua formidine de opposito, seu, fortassis ita non esse
vt videtur. Et num. 8. ita scribit: Secundò, istud
est etiam consectarium, neminem de re vlla opinio-
nem habere probabilem, quòd vera sit aut licita; quin
etiam reipsa, aut virtute, vti aiunt, etiam habeat opi-
nionem probabilem, rem fortè falsam esse, aut illi-
citam &c. Tunc sic. Iudicans opinionem ali-
quam esse probabilem, non habet iudicium, quo
statuat, aut re ipsa, aut virtute, opinionem oppo-
sitam non esse probabilem: Ergo assensus non est
opinatiuus. Assumptum est euidens, quia de pro-
babilitate alterius nullam habet formidinem, sed
absolutè iudicat esse probabilem, non secus ac al-
teram, de qua simile iudicium efformat, sine for-
midine scilicet partis aduersæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Prætereà Auctor communem scripto-<marginalia>Instantiæ ir-|refragabiles.</marginalia>
rum sensum circa quæstionem præsentem se pro-
fitetur amplecti, pro quo agmen, quod vidimus,
repræsentat: Atqui illi iudicium statuunt non so-
lùm circa probabilitatem, sed circa rem ipsam, vt
ex eorum licebit cuilibet eos adeunti lectione.
Et quidem difficultas circa illam ex eo consurgit,
quod in oppositis opinionibus vna earum asserit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0270.jpg/>
@@1@<SE270>Circa licitam sequelam opinionis probabilis. 255
<duolan 2><-P>aliquod esse peccatum taliter operari, cuise ope-
rans videtur exponere. Quod quidem iuxta præ-
fatum dicendi modum non habet locum; quia
iudicans esse licitum non se exponit periculo iu-
dicandi esse illicitum, quandoquidem nullum est
in tali iudicio periculum, cùm sit, vt asseritur,
prudens. Præterquam quod stantibus fundamen-
tis ad probabilitatem requisitis, non solùm potest
quis iudicare aliquid esse probabile, sed reuera ita
esse, vt fatetur Auctor, & constat ex eo quòd
prudenter se gerat, vt ex ipso positum. num. 177.
Ergo iudicium opinatiuum non sistit in sola pro-
babilitate, sed actionem ipsam attingit. Deinde,
Operans iuxta opinionem probabilem dicto phi-
losophandi modo peccaret, dum operatur iuxta
opinionem proponentem vt licitam operationem,
iudicat enim oppositam esse probabilem: ergo ta-
le iudicium aut scientia est, aut error (sic enim
arguit Auctor) Atqui scientia non est, iuxta ip-
sum: ergo potest esse error: ex quo sequitur,
dum sic operatur, periculo se errandi committere
in negotio morali, & ita peccare. Neque dici
potest tantùm formido, quia vt asseritur, quando
datur absolutum iudicium, nequit oppositi esse
formido, licet aliàs iudicium probabile cum for-
midine admittatur, & ita contradictio in asser-
tionibus neutiquàm euitatur.</P>
<Z><A+1>§. II.
De Operante secundum alienam opi-
nionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>180.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Tract. 5. §. & Proposit. 2. vbi affir-<marginalia>Vt stet con-|tra propriam|sententiam|licitè operari,|eiusdem|Auctoris|sententia.</marginalia>
matiuè decernit specialiter contra P.
Scildere, circa quem & Nos Parte 1. num. 462. &
seqq. Ad cuius præcipuum fundamentum se fa-
cilè respondere existimat applicatione præfatæ
doctrinæ: arguit enim ille ex eo quòd operans
hîc & nunc iudicat illi citam esse operationem:
& si sciret non esse sententiam oppositam, iuxta
quam est licita, peccaret proculdubio taliter ope-
rando. Atqui ex eo quòd sciat talem esse opinio-
nem, non redditur licita operatio: auctoritas enim
aliorum in tantùm conferre potest ad variandum
iudicium, in quantùm innixa censetur veritati,
quod in casu præsenti non euenit, cùm falli eos,
qui ita censent, absolutè iudicetur. Ergo procul-
dubio peccat. Ad quod ille negat eum, qui opi-
nionem aliquam amplectitur, falsam esse opposi-
tam iudicare, sed probabilem, & bonis nixam
fundamentis: vnde si iudicium adsit, quo falsa
putetur, illud opinatiuum non est, sed adhærentis
parti illi vti certæ: & ita si taliter iudicanti super-
ueniat contrariè sentientium auctoritas cum fun-
damentis probabilitatis, tunc iudicium, quod an-
teà habebat certum, infringi ait, & in probabi-
lem opinionem crescere, si verè errabat; decres-
cere autem, si veritatem casu attingebat. Suam
autem de probabilitate doctrinam ita censet cer-
tam, & communi Theologorum consensu rece-
ptam, vt ea de caussa Patrem Scildere non verea-
tur singularitatis arguere, qui ob debile funda-
mentum contra torrentem Doctorum niti non
dubitarit. In quo quidem doctus Pater suo se sti-
mulo pungit singulare&#x0303; dicendi modum amplexus<-P>@@

<-P>contra Doctorum torrentem, vt ex dictis habe-
tur manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Fundamentum Patris Scildere citato loco<marginalia>Fundamen-|tum opposit&#x0169;|infirmatum.</marginalia>
non esse firmum ostendimus, & modò dixisse sit
satis, verum quidem esse eum, qui opinionem
aliquam positiuo iudicio circa illam amplectitur,
oppositam falsam aliquo modo iudicare, sed cum
formidine, quæ positiuo iudicio non obstat: ex
quo & sequitur vt iudicet se posse illam pruden-
ter amplecti, quandoquidem ad sic sentiendum
sufficientia occurrunt fundamenta, propter quæ
alij eam prudenter amplectuntur. Nihil autem
vrget quod de aliena auctoritate dicitur, eatenus
scilicet conferre ad prudens iudicium forman-
dum, quatenus præsumitur niti veræ rationi, cui
locus non est, cùm esse falsam iudicatur. Nam
aliud est opinionem iudicari falsam, aliud funda-
menta omnia esse falsa, & nihil verum in ipsis
apparere: in casu autem præsenti verissimum est
fundamenta esse talia vt possit opposita opinio
probabilis iudicari, & prudenter contrectabilis,
quod est consequens ad probabilitatem: item &
auctoritatem sufficientem pro ea stare, quodynum
est ex fundamentis, de quo dubitari nequit: & ita
præsumptio habetur pro veritate, licet non talis,
vt conuincat aliter sentientem ad iudicium va-
riandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Pro cuius maiori explicatione vrgeri à<marginalia>Ampliori|explicatione|elucidata|difficultas.</marginalia>
Nobis potest. Nam hîc & nunc iudico non esse
licitum taliter operari, quia opinionem sic pro-
ponentem amplector: est enim assertio hæc par-
ticularis sub vniuersali contenta, qua affirmo id,
circa quod talis versatur opinio. Ergo hîc & nunc
pecco: quæ videtur euidens consequentia. Tunc
vltra: Opinio contraria, quam probabilem iu-
dico, non variat practicum de operatione iudi-
cium: ergo non est sufficiens ad honestandam
operationem. Ad quod respondeo concedendo
prius enthymema absolutè loquendo, quia nihil
inuoluitur, per quod possit consequentia negari.
Ad vlteriorem instantiam distinguo Antecedens:
Non variat practicum de operatione iudicium, si
operans nolit ea vti, concedo: Si velit, nego: &
potest velle, quia probabilis est: tunc enim iudi-
cium illud prius non est regula proxima dirigens
operationem, sed aliud, quod supponit vniuersale
illud: Potest quis licitè operari iuxta opinionem pro-
babilem: ex quo particulare illud: Hîc & nunc
possum licitè operari. Vniuersale autem aliud de
non licita operatione sic accipiendum vt excep-
tionem aliquam non excludat casus specialis, in
quo ratio pro licita operatione possit occurrere.
Quemadmodùm in præceptis diuinis & humanis
accidit absolutè vetantibus aliquid: iuxta quæ
absolutè etiam dicimus aliquid non posse fieri, &
ita neque hîc & nunc, dum circumstantia nulla
specialis apparet: Si autem occurrat, licebit aliter
operari. Vt si accedat dispensatio, aut quiduis
aliud ex ijs, quæ à Doctoribus admittuntur. Sic
ergo in casu nostro, probabiliter iudico hoc non
esse licitum, & consequenter neque hîc & nunc,
dum sub his præcisis terminis res agitur. Sed iu-
dicium hoc suam patitur exceptionem, quia oc-
currere potest aliquid, quod vim habeat dispen-
sationis, dictamen scilicet proponenslicere operari
iuxta oppositam opinionem, quia probabilis est,
& possum eam prudenter amplecti.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0271.jpg/>
@@1@<SE271>256 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXI. & Excursio.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Proponit deinde argumentum ex eo-<marginalia>Argumen-|tum ex hære-|ticorum er-|roribus de-|sumptum,|qui videntur|probabiles,|vt soluat.|P. Sarasa.</marginalia>
dem P. Scildere, quod non paucos torsisse ait, de
quo & Nos citato loco, ex eo procedens, quòd se-
queretur posse hæreticum probabiliter suis in er-
roribus persistere, cùm eos videat à suis doceri
Doctoribus, rationes & auctoritates pro eisdem
conferentibus, licet censeant probabiliter etiam
apud Catholicos stare veritatem. Ad quod re-
spondet admittendo assumptum, de probabilibus
videlicet rationibus, & negando illationem, quia
hæreticus potest de veritate Catholicæ religionis
facilè certiorari; cùm certum sit eam in aliquo
c&#x0153;tu reperiri, nec Christum viam salutis incogni-
tam & incertam reliquisse. Si autem inquirat, in-
ueniet in sola Catholica & Romana Ecclesia il-
lam posse deprehendi: quod secus accidit in opi-
nionibus alijs, quarum certitudinem impossibile
est penitus explorare. Si enim posset, obligatio
incumberet ad diligentiam pro eo adhibendam,
& aliter operando non euitaretur peccatum. Sic
qui ex campanorum dissidio probabile existimat
non esse horam duodecimam; Si aliqua alia ra-
tione, horologio v. g. nocturno, quod ad Vrsæ-
maioris stellas adhiberetur, aut alio instrumento
Mathematico, quod ad manum sit, & cuius vsus
ei notus, inuestigare certò posset an Meridianum
sol attigerit: certè ob probabilitatem, quam cam-
panæ pulsus attigit, carnibus vesci non potest, do-
nec ei de veritate rei, quam in manu eius est sci-
re, aut prout ex instrumento illa potest colligi,
sincerè constiterit.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Sic philosophatur ille, in quo, vt hæreti-<marginalia>Eius non ad-|mittitur do-|ctrina circa|eorum pro-|babilitatem.</marginalia>
corum excusatio nequeat admitti discursus est
legitimus: quòd autem illi probabiles contra veri-
tatem Catholicam sequantur opiniones, neuti-
quàm admittendum, vt alibi dixi, quia neque ad-
mitti potest eos prudenter se gerere in eorum,
quos sequuntur, pertinaci sequela, proprio iudi-
cio, aut pestilentium magistrorum doctrinæ pe-
nitus insistentes, vt citato loco ostendi. Quod qui-
dem cùm fateatur Auctor, non video quomodo
id stare possit, quod habet n. 16. ita scribens: Fa-
teor vtique hæreticum, qui eo vsque ex errorum tene-
bris, quibus offundebatur, emersit, vt probabilem iam
esse iudicet Catholicorum, immò & hæreticorum con-
traria suæ sectæ sentientium opinionem; vtcumque,
siue per errorem, siue per meram pertinaciam iudicet
probabilem quoque esse, quam ab hæresis suæ sectato-
ribus videt teneri sententiam &c. Vbi enim error
cum pertinacia est, & quis est rebellis lumini, pru-
dentia penitus abest, vnde & probabilitas opinio-
nis sinceræ, cùm sit illud notissimum etiam ex
Schola sæculi, hominum errare esse, sed non nisi
insipientis perseuerare in errore. Vnde saniùs sa-<marginalia>Sunt impro-|babile, ex|eodem.</marginalia>
piens præfatus Scriptor n. 38. eiusdem Tractatus 5.
ita loquitur: Improbabilis dicenda est omnis opinio,
cuius opposita veritas manifestè iam tenetur: non
potest enim prudenter verum putari id, quod falsum
est, quantumcumque rationes afferri videantur veri-
similes. Sic improbabile est, quod lumini naturæ ma-
nifestè repugnat, quod fidei mysterijs, quod Ecclesiæ,
quod Pontificum definitionibus est contrarium. Hinc
hæreticorum rationes, quibus v. g. Eucharistiæ Sacra-
mentum, aut Trinitatis mysterium, impetunt, quan-
tumcum&#xE8BF; ratiocinationi humanæ adulentur, & fu-
cum faciant, improbabiles tamen sunt, quòd veritati
nobis reuelatæ eas aduersari iam constet. Hæc ille.</P>@@

<Z><A+1>§. III.
De probabiliori opinione; quæ obligatio ad
illius sequelam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>185.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vllam profectò esse neque sub veniali<marginalia>Syllogismus|damnati|auctoris cum|P Sarasæ|solutione.</marginalia>
probat, & optimè quidem §. & Propo-
sit. 3. pro quo & Nos plura citatis locis: in fine
autem ex Vendrochio Auctore damnato Senatus
consulto Regij in Gallia Consilij status Ludouici
XIV. nunc regnantis auctoritate firmato, cum
duobus alijs eiusdem farinæ aretalogis, post iudi-
cium Episcoporum ac Theologorum, de quo
Auctor Tract. 4. §. 3. Syllogismum tenoris sequen-
tis proponit: Ille contra conscientiam agit, qui id
facit, quod conscientia iudicat non esse faciendum.
At cùm aliquis probabilius esse censet aliquid esse illi-
citum quàm licitum, vtique etiam probabilius esse
censet fugiendum id esse, quàm non fugiendum; non
faciendum id esse, quàm faciendum: Qui ergo sic affe-
ctus est, & cum eo conscientiæ iudicio illud ipsum ni-
hilominùs amplectitur & facit, id facit vtique, quod
potiùs non faciendum iudicat: ergo agit contra lu-
men ac iudicium conscientiæ suæ. Sic Vendrochius,
cuius malè instructam argumentationem explo-
dendam à Logicis affirmat Auctor sic conclu-
dens: Sy llogismum hunc Vendrochij afferre libuit, tum
vt scrupulum, qui menti posset inhærere, clariùs rem
exponendo, eximerem; tum vt ex hac Syllogismi for-
ma planè illegitima pateat quàm insignis sit Logicus,
qui omnes paßim Theologos præ se contemnit. Sic ille,
cuius breuis responsio sic habet: Post Maiorem
subdit: Ita est Vendrochi; sed vide vt legitima sit
subsumptio: qua posita sic ait: Hoc tu asseris Ven-
drochi; ego verò nego. Non enim probabilius esse cen-
set non faciendam esse actionem, sed contra statuit
certò à se posse exhiberi, dum probabili ratione iudi-
cat legem non obstringere. Quid iam concludes, obse-
cro? Post consequentiam ita claudit: Iam osten-
sum est eum contra conscientiæ iudicium nihil agere,
cùm nihil agat, nisi ex conscientiæ dictamine certo
& indubitato. Conscientiam autem hoc iudicium
ferre potuisse iam satis superque est probatum. Sic
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Vbi quidem negari nequit illegitimum<marginalia>Expeditior|alia.</marginalia>
esse discursum, neque est cur illius vitium tacea-
tur: est autem in eo, quòd in Maiori dicitur con-
tra conscientiam agere, qui id facit, quod iudicat
non esse faciendum, vbi de dictamine agitur,
quod est proxima regula operationis. In Minori
ergo debebat dici posito dictamine circa maio-
rem probabilitatem, illud ipsum esse proximam
regulam, proponente id conscientia vt necessariò
amplectendum, si futura sit honesta operatio;
quod tamen aliter euenit, cùm solùm dicatur dari
iudicium circa operationem, quæ proponitur
potiùs amplectenda, quàm non amplectenda, id
est vt conuenientior, si quis velit quod est melius
& perfectius operari, quod sine peccato potest
non fieri: vnde inepta est consequentia, vtpotè
ex præmissis incongruis & disparatis deducta,
quæ sic debuissent ordinari, vt Maiori posita, Mi-
nor esset: Atqui posito iudicio circa opinionem pro-
babilem, qui secus agit, id agit, quod conscientia iu-
dicat non esse faciendum: quæ quidem neganda,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0272.jpg/>
@@1@<SE272>Circa licitam sequelam opinionis probabilis. 257
<duolan 2><-P>vel distinguenda: Iudicat non esse faciendum ex
præcepto, nego: ex consilio concedo. Per quod simul
& responsum est argumento, & vitium eiusdem
ostensum; quod nequit non esse iuxta Auctoris
mentem.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa tutioris sententiæ obligationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>187.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egat etiam sub veniali, & eleganter<marginalia>Nullam esse|circa tutio-|ris partis ob-|ligationem|expræcedenti|resolutione|firmatur.</marginalia>
ostendit, de quo & Nos vbi supra, &
modò illud ex ipso libenter assumo, quod habet,
n. 36. vbi sic ait: Nolo in re à grauissimis Theo-
logis (Addo, & à me eorum minimo,) copiosißimè
exposita, diutiùs immorari, ne rem actam rursus agam.
Sic ille. Et quidem stante licito vsu circa opinio-
nem minùs probabilem, de quo nuper, ex eo iam
superatum est quidquid circa tutioris posthabi-
tionem potest militare. Difficultas enim tunc vi-
detur vrgere, quando maior probabilitas pro tu-
tiori stat; tunc enim imprudenter videtur agi,
cùm posthabito maiori lumine veritatis, se quis
peri culo peccandi non reformidat exponere. Ad
quod cùm respondeatur vt nuper vidimus, id tan-
tùm negotium esse consilij, & validè conuinca-
tur, iam ex eo habetur responsio ad obiectiones
similes, quibus periculum contra legem faciendi
aut præceptum inculcatur. Et est quidem graue
immò & grauissimum iugum super filios Adam,
quod recentes quidam Theologi imponere, sed
casso labore; nituntur: scilicet neque vllum posse
probabiliorem opinionem libertati fauentem am-
plecti, relicta ea, quæ pro lege aut præcepto stat.
Volunt equidem homines in hac parte minùs esse
rationales, quorum essentia in rationalitate con-
sistit, non inquam sequi rationem, quæ pro li-
bertate stat; maiorem enim probabilitatem maior
rationum lux illustrat & roborat. Et hoc quia ipsi
dicunt, noui sæculi nostri Pythagoræ, cùm tamen
contrarium asserentium agmen sit adeò, vt vi-
dimus, numerosum incomparabilium Magistro-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Probat autem scriptor idem cum non-<marginalia>Nullam ex|probabilibus|esse alia tu-|tiorem.</marginalia>
nullis ex ipsis agminis præfati ductoribus, inter
opiniones probabiles nullam esse aliam tutiorem,
si de peccato formaliter sumpto, & non materia-
liter considerato loquamur; quia in vsu cuiusli-
bet vitatur illud, in qua euitatione non est magis
& minus, cum in qualibet absolutè vitetur. Quod
potest explicari gratiæ Sanctificantis exemplo:
qui enim vnum habet illius gradum, æquè à mor-
tali peccato distat ratione illius expulso, ac ille
qui plures, quia sicut cum pluribus compati ne-
quit, ita neque cum vnico, in quo ratio tota con-
trarietatis inuenitur. Potest autem (id quod aliàs<marginalia>Neque ma|teri iliter in|elus vsu|peccari.</marginalia>
etiam admonui) conuenienter dici operantem
iuxta opinionem probabilem neque materialiter
peccare, quia non facit contra legem aut præcep-
tum, sicut de ignorantibus, aut cum defectu con-
siderationis dici solet, ad operandum iuxta legem
aut præceptum obligatis. Nam quando quis ex
dispensatione legitima operatur, neque materia-
liter peccat, quia penitus cessat lex. Quod & ac-
cidere quando quis probabilem opinionem am-
plectitur, & iuxta illam operatur, diximus n. 182.
Vbi cùm quæstio sit de nomine, conueniens pro-<-P>@@

<-P>fectò apparet nomen peccati submoueri, vt do-
ctina de licita operatione sine vllo vel apparenti
offendiculo in dies feliciùs & plausibiliùs pro-
grediatur.</P>
<Z><A+1>§. V.
De opinione improbabili, vel parùm admo-
dum probabili.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>189.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E his Auctor §. & Proposit. 5. vbi resol-<marginalia>Improbabi-|lem vt ex-|plicet recens|Auctor.</marginalia>
uit conscientiam in actionibus dirigen-
dis non rectè sequi opinionem improbabilem:
parùm tamen admodùm probabilem non nisi in
extrema necessitate. Pro explicatione vtriusque
certa quædam documenta proponit; ita tamen
improbabiles explicat, vt cum hæreticis coinci-
dere videantur: vt scilicet sint contra veritatem,
quæ iam manifestè tenetur, iuxta ea, quæ ex ipso
dedimus num. 184. addente postmodùm talem
debere reputari, quæ contra ea, quæ à Pontifici-
bus sunt præscripta, pertinaciter defenditur, à
quibus constat esse condemnatam: cùm tamen
compertum sit improbabilitatem à Doctoribus
aliter explicari, vti & ab eodem. §. 5. in principio,
explicari c&#x0153;pta est, dicente esse illam, quæ nulla
ratione suffulta est, & tantùm eam asserentium,
sibique credi volentium Pythagoræ more, perti-<marginalia>Non omni|ratione ca-|rere contra|ipsum osten-|ditur.</marginalia>
nacia fouetur. Sed certè, vt ex modo loquendi
ipsius videtur non obscurè colligi, opinio impro-
babilis non omni prorsus ratione videtur destitu-
ta; nam vt citato nu. 184. vidimus, rationes hæ-
reticorum, licet improbandas, inducit, quod &
ibidem, & num. 39. atque alibi inculcat. Nec est
credibile hominem nisi prorsus insanum sine fun-
damento aliquo in assertionem quampiam prosi-
lire. Non ergo improbabile est (de improbabili-
tate specialiter Scholarum ritu loquendo) quod
omni ratione caret, etiam apparenti & leuissima,
sed quod licet tales habeat, ita à Doctoribus repu-
tantur, vt nullo modo liceat iuxta opinionem ta-
lem operari. Sicut enim temerè iudicare dicitur,
qui ex leui quapiam suspicione proximo crimen
imponit: Sic etiam qui similiter opinatur, im-
prudenter quidem, sed non ita absurdè sentit, vt
eius opinio censuram Theologicam mereatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Vnde non videtur improbabilis à parùm<marginalia>Discrimen|inter illam|& valde pa-|rum proba-|bilem contra|eumdem ex-|plicatum.</marginalia>
admodùm probabili in eo differre, quod Auctor
habet, num. 44. dicens, quòd si praxim spectes,
quasi improbabilis reputanda est opinio illa, cui
modica quædam ratio affulget, & tanta non sit,
vt prudentibus viris planè approbetur: nec tamen
tam exilis, quin ea vtcumque moueantur, sic vt
sententiam illam falsi saltem penitus non coar-
guant. Cuius generis opiniones dirigendæ con-
scientiæ nemo rectè admouerit; cùm nemo, nisi
admodùm imprudenter, eas humanis actionibus,
negotijs inquam, rebusque adiaphoris (indiffe-
rentibus) soleat adhibere. Vnde solùm in casibus
necessitatis extremæ locum potest habere. Sic
pro Baptismi materia in casu huiusmodi tenui ssi-<marginalia>Peculiaris|casus pro|Baptismo.</marginalia>
ma cereuisia adhiberi potest, licet parùm id pro-
babile reputetur, de quo nu. 45. Non inquam vi-
detur differre, quia improbabilem omni penitus
ratione dispoliat; cùm tamen habere aliquam
possit, talem tamen vt sufficere nequeat, quo mi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0273.jpg/>
@@1@<SE273>258 Auctarij Indici. Pars VII. Sectio XXI. & Excursio.
<duolan 2><-P>nùs à viris prudentibus nullius ferè momenti re-
putetur, vnde ab vsu censent penitus repellen-
dam.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Potest autem accidere vt circa improba-<marginalia>Quid cùm|circa impro-|babilitatem|est varietas|opinionum.</marginalia>
bilitatem diuersæ sententiæ sint: quo euentu di-
cendum posse quempiam eorum sententiam am-
plecti, qui non esse improbabilem arbitrentur:
quod est equidem iuxta generalem assertionem
de licito vsu opinionis probabilis. Immò & asse-
rendum licere illud, etiamsi minùs probabile sit
esse probabilem, ob eadem fundamenta, & ipse
qui de operando deliberat, in eadem sit sententia.
Quamuis si incommodum nullum sit ille subitu-
rus, hîc possit meliùs locum habere, quod asserit
P. Scildere à Nobis aliàs, & ab Auctore nu. 34.
refutatus; peccare scilicet venialiter eum, qui
tuta parte relicta, minùs tutam amplexatur. Id
quod verum habet, quando opinio, de qua agitur,
vti probabilis est communiter recepta: cùm ta-
men in casu nostro secus habeat: & multò id po-
tiùs quando contra proprium sensum saltim spe-
culatiuum circa probabilitatem constat iudicare.
Probabile quidem est; sed cùm & oppositum tale
etiam sit, consequenter videtur dicendum sine
veniali stare etiam posse operationem.</P>
<Z><A+1>§. VI.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa specialem quamdam de extrinseca
probabilitate doctrinam citati Scripto-
ris.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>192.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Sarasa Tract. 5. num. 4. cogitationem<marginalia>Modus di-|cendi P.|Sarasæ.</marginalia>
quamdam proponit suam, quam Theo-
logis, si ita videatur, examinandam relinquit. Ait
ergo non magnam, si praxim spectemus, esse dif-
ferentiam inter opiniones, quas dicimus nobis
probabiles intrinsecè, seu ob rationes nobis ipsis
occurrentes; & inter eas, quas vocamus extrin-
secè probabiles; id est ob ita sentientis viri aucto-
ritatem. Nam forma, quæ opinioni dat esse pro-
babilem in id recidit, quòd opinio sit nixa ratio-
nibus, quæ à viro graui & prudenti non temerè
probentur. Quid autem refert an mihi occurre-
rint rationes tales, nisi etiam sciam saltim probabi-
liter eas à viris prudentibus approbandas? Tota
ergo, aut maxima ex parte probabilitatis natura à
iudicio est prudentium desumenda. Et certior
mihi videor esse quòd rationes illæ sint probabi-
les, quas licet ignorem, video tamen ab eiusmodi
viro approbari, præ ijs, quæ mihi videntur pro-
babiles: quandoquidem rationes à me inuentæ
aut perceptæ, probabiles non sint, nisi à viris pru-
dentibus probari possint. Quid autem illi de meis
rationibus arbitraturi sint, non adeò mihi certum
est, quàm id, quod video reipsa illos de suis arbi-
trari. Atque hinc conijcio magis mihi debere esse
probabile quod alij prudentes sentiunt, quàm
quod, ceteribus paribus, mihi de meo sensu rem
ponderanti videtur esse probabile. Saltem hoc
certum est, aliena auctoritate fultum probabilita-
tis gradum posse assequi: posse quidem ingenio
ac motu proprio. Parum autem interesse videtur
ad locum aliquem an deuenerim pedibus & la-
bore meo, an verò pedibus & auxilio vectus alie-
no. Neque magis aut minùs hoc in loco sum,<-P>@@

<-P>vtcumque huc peruenero. Sic non magis est tibi
probabile, quod tuo iudicio scis, quàm quod au-
ctoritate scis aliena. In hunc modum philosopha-
tus ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Vbi quidem, vt ipse ait si praxim specte-<marginalia>Discrimen|inter proba-|bile ab in-|trinseco &|ab extrinse-|co, quid im-|portet iuxta|aliquos.</marginalia>
mus, non magna est differentia, quamuis non
desint, qui circa morales operationes attenden-
dam velint. Sic enim potest vir doctus sententiam
singularem suam amplecti, & iuxta illam opera-
ri; cùm tamen nequeat sequi opinionem singu-
larem alterius contra communem, vt existimat
P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 62. n. 12. & 13.
iuncto 17. quem secutus est P. Thomas Sancius
Tomo 1. Oper. moral. Lib. 1. Cap. 9. nu. 9. in fine. An-
gelus Bossius Tomo 1. n. 169. & seqq. Et alij apud
Pasqualigum Decisione. 23. qui oppositum cen-
set, sicut & P. Arriaga Tomo 3. Disput. 24. nu. 10.
cum alijs, qui probabiliter cùm loquantur, ex eo
fit neque à Doctoribus oppositum sentientibus<marginalia>Iuxta alie-|nam opinio-|nem vnius|viri docti|posse operari.</marginalia>
posse conuenienter negari, dum censent posse
quempiam alienam opinionem amplecti, & iuxta
illam operari. Tunc sic. Probabile est posse eum
qui communem sententiam tenet operari iuxta
illam, quam aduersus communem doctus magi-
ster tenet: ergo licet quis eam non censeat pro-
babilem, operari iuxta illam potest. Patet Con-
sequentia, quia probabile est illam esse probabi-
lem, & iuxta eam posse consequenter operari.
Vbi ritè cadit quod P. Vasquez habet citato n. 17.
Vers. Tertiò tunc sic locutus: Tunc enim iure ar-
bitrari debemus operari nos posse rectè & prudenter
sequentes aliorum sententiam contra propriam opi-
nionem: neque existimare debemus nostras rationes
esse demonstrationes euidentes, quæ oppositæ opinioni
probabilitatem auferant. Sic ille: quod potest ca-
sui, de quo loquimur, adaptari: quandoquidem
contra opinionem viri docti quidquid opponi po-
test vim demonstratiuam non continet, & pro-
babilibus sit tantùm armis depugnandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Stet ergo iuxta hæc, si praxim specte-<marginalia>Admittun-|tur aliqua|ex Auctore|citato.</marginalia>
mus, in eo, de quo est quæstio, differentiam esse
non magnam; quandoquidem sicut sequi opi-
nionem possumus, propriorum principiorum pe-
netratione firmatam, caussarum & effectuum, aut
absurdorum atque impossibilium, ad quæ dedu-
cuntur oppositum sentientes, vt docet P. Vasquez
suprà nu. 10. & alij: ita & eam, quæ extrinseca
auctoritate firmatur. Et prætereà stet eum, qui
huiusmodi auctoritate mouetur, ad rationes etiam
talis opinionis attendere; cùm non sit credibile
viros doctos & prudentes irrationabiliter pro-
nuntiare, quod & à Nobis dictum aliàs. Stet in-
super auctoritatem ad opinionis formam perti-
nere: quandoquidem iuxta illam crescit proba-
bilitas: quando scilicet Auctores non gregatim
eunt in sententiam, sed qui rem vtrimque dili-
genter excusserint; vt benè cum obuijs alijs cita-
tus Scriptor suprà nu. 5. Quidquid mouere pru-
dentem assensum potest, ad opinionis formam
spectat: quod de obiectiua accipiendum est, vt
constat, eo modo quo opinio obiectiua esse po-<marginalia>Sine aucto-|ritate ex-|tr inseca stare|probabilita-|tem posse,|viri docti &|prudentis|opinione.</marginalia>
test, de quo dictum Parte 1. n. 36. Sed non ita est
forma, vt sine illa stare probabilitas nequeat: vn-
de nec firmum illud, quod asseritur, rationes ab
aliquo inuentas non esse probabiles, nisi quate-
nus possunt à prudentibus approbari. Pro quo id
facit, quod habet Auctor citato n. 5. sic locutus:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0274.jpg/>
@@1@<SE274>Circa licitam sequelam opinionis probabilis. 259
<duolan 2><-P>Liquet sanè vnius viri quas ad opinionem suam ratic-
nes affert, eas esse posse, vt præcedentium auctorum
argumenta elidant, veritatemque probabiliùs inue-
stigent & attingant, etiamsi contra torrentem eant,
& communi sententiæ aduersentur. Sic ille, addens
statim, quod non videtur cum præmissis posse
ritè componi, dum sic ait: Tum autem illa parti-
cularis viri opinio erit probabilis, si illi paßim ab Au-
ctoribus non contradicatur: Sed contra potiùs ratio-
nibus ab eo allatis vt plurimùm acquiescant. Non in-
quam videtur: Si enim particularis opinio contra
torrentem eat, vt ire posse asseritur, quomodò
stet ab Auctorum torrente illi non contradici, aut
eius rationibus passim acquiescere? Prætereà,
opinionem particularem congruis cum funda-
mentis à se modo dicto firmatis potest quis apud
se tenêre, nec publicam facere, & iuxta eam ope-
rari: quo euentu nulla extrinseca succurrit au-
ctoritas: ergo illa de essentia probabilis opinionis
non est. Quòd autem talis debeat esse, vt possit
iuxta eam prudenter operari vsu ad alios deriua-
to, non est auctoritatem ab extrinseco habere;
quia vtentes tali opinione, si viri docti non sint,
auctoritatem illi non conciliant; prudens autem
vsus esse in non doctis potest, quod est frequen-
tius. Vnde quod additur de incertitudine futuræ
approbationis à viris doctis & prudentibus, non
videtur admittendum vti momenti quidquam
continens; nam etiamsi non approbent, sua pro-
babilitate gaudebit, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Neque similiter arridet quod de præfe-<marginalia>Aliorum|auctoritate&#x0303;|non semper|propriæ præ-|ferendam.</marginalia>
renda aliorum auctoritate dicitur: ea enim ra-
tione non posset stare quod asseritur de nouæ
opinionis Auctore; eo enim ipso debebit ab eo
reijci, quòd proprium inuentum sit, etiamsi præ
alijs rem discusserit, & rationes atque argumenta
congesserit, quibus oppositæ sententiæ rationes
elidantur. Et ita experimento compertum ha-
betur opiniones aliquas magni habitas, & quasi
inconcussæ veritatis, à doctis Theologis ad rigi-
dum examen adductas, minùs probabiles depre-
hendi, & contra eas probabiliter decerni; immò
& deseri ab ijs, qui eas fuerant vt certas aut pro-
babiliores amplexi. Vbi addendum (quod & dixi<marginalia>Nulla vni-|cum tantum|sententia|habet patro-|num.</marginalia>
Parte 1. n. 129.) non videri moraliter possibile vt
opinio alicuius Auctoris egregiè in Theologia
versati, prudentis, & non auidi nouitatum, ab
aliquibus doctis & prudentibus non admittatur.
Quod & docuit experientia, præsertim si de pro-
babilitatis tantùm approbatione loquamur, & ra-
tione potest demonstrari: nam quod me mouet,
alium similiter dispositum mouere potest: posse
autem dari ingenia aliqua similiter disposita ne-
gari nequit: vnde non semel in Auctoribus inue-
nimus opiniones aliquas peculiares, quas asserant
excogitatas quidem à se, gauisos tamen, cùm
apud Auctorem alium, quem referunt, eam con-
tigit reperisse. Et hæc circa Auctorem, qui erga
P. Mercori lucubrationem id egit breuiter, quod
ex professo à Nobis Parte 4. vbi & contra Præ-
fationis Auctorem competenter inuehitur, quod
& à Nobis actum. Videatur §. 6. vt iam nos ad
Auctorem alium non quidem ita vt citati, rigi-
dum, sed seueriorem quàm oporteat transeamus.</P>@@

<Z><A+1>EXCVRSIONIS</A+1>
PARS ALTERA.</Z>
<negEZ><A+1>De Obligatione Confessarij se probabili cum
opinione P&#x0153;nitentis conformandi. Vbi
Seuerus Iurista specialiter impugna-
tus.</A+1></negEZ>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<P><INI2>E</INI2>St ille D. Michael Ferro Manrique, de quo<marginalia>Circa diffi-|cultatem|propositam|citati Au-|ctoris Con-|clusiones.</marginalia>
& suprà Sect. 20. qui Parte 2. Resolutionum.
Quæst. 114. num. 19. sequentes habet conclusio-
nes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Confessarium eruditum certum ex sua suf-
ficientia quòd opinio P&#x0153;nitentis falsa est, absol-
uere non debere.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Si cum illa certitudine absoluat, mortaliter
peccare.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Idem esse de Confessario imperito, ex alio-
rum tamen sufficientia de illa falsitate admo-
nito.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Confessarium per se vel per alios non cer-
tum de falsitate opinionis P&#x0153;nitentis, quia veri-
tas ambigua est, posse se conformare cum P&#x0153;ni-
tentis opinione.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Si nullo motiuo absolutionem deneget, &
remittat ad alios Confessarios, venialiter peccare,
non verò mortaliter.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Si ex rationabili caussa deneget & remittat,
nec venialiter peccare.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Confessarium ignarum & non doctum te-
neri absoluere P&#x0153;nitentem doctum, peritorum
iudicio, vel rationibus probabilibus; non tamen
sub mortali, sed sub veniali, si nullam caus-
sam habuerit; & adhuc sine veniali, si habue-
rit.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Confessarium non certum de falsitate opi-
nionis P&#x0153;nitentis, licet existimet falsam, posse
deponere conscientiam propriam, & absoluere
ex illa rationabili caussa: secus verò si totaliter
certus sit, quia non potest veraciter deponere, nec
absoluere.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Hæc omnia vera sunt in Confessario pro-
prio, & non proprio.</P>
<P>  Post hæc sic subdit: Multò igitur expeditior ma-
net hæc quæstio, quàm anteà a Summistis Theologis
expedita erat. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> De quo dictum à Nobis Parte 1. nu. 89.
& seqq. & Parte 4. n. 57. & 58. & vt modò dica-
mus aliquid, quod in hac fauorabili P&#x0153;nitenti-
bus, & Sacramento etiam materia, semper est
vtile, in illorum fauorem instituto.</P>
<P>  Dico Primò. Tres priores Conclusiones ad-<marginalia>Assertio 1.|circa tres|priores Con-|clusiones.</marginalia>
mittendæ sunt, sed cum conuenienti explicatio-
ne. Certus enim esse potest Confessarius de opi-
nione aliqua, certitudine se tenente ex parte sub-
iecti, quia scilicet sine formidine eidem adhæret;
cùm tamen reuera sint aliqui oppositum probabi-
liter amplectentes. Quo euentu secus est dicen-
dum, vt ex dicendis inferiùs patebit. Et de im-
perito quidem à docto sufficienter instructo simi-
liter dicendum: rogare enim doctum instructo-
rem debet, an id quod asserit ita sit certum, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0275.jpg/>
@@1@<SE275>260 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXI. & Excursio.
<duolan 2><-P>non sint aliqui secus probabiliter sentientes. Quod
si dicat esse quidem, sed id ab eo non curandum;
iterùm est rogaturus, an sit opinio probabilis, quæ
absolutionem necessariò esse conferendam sta-
tuat. Quod quidem si non præstetur, neque In-
structor, neque Confessarius suo muneri satisfa-
ciunt, & lethaliter peccant. Et ita etiam accipi-
endum, quod in 8. dicitur Conclusione, ibi: Se-
cus verò si totaliter certus sit &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quarta Conclusio etiam<marginalia>Assertio 2.|circa 4. & 9.</marginalia>
admittenda, sicut & Nona: circa quas non est
opus distineri, quod & ampliùs ex dicendis erit
manifestum.</P>
<P>  Dico Tertiò. Conclusio Quinta nullatenus est<marginalia>Assertio 3.|circa 5. Con-|fessarium sub|mortali tene-|ri absoluere.</marginalia>
admittenda, iuxta dicta à Nobis citatis locis, &
Auctores, qui iam communiter obligationem sub
mortali recognoscunt, & videri possunt apud
Angelum Bossium Parte 1. n. 225. & 226. Ratio
est satis comperta: quia ex quo Confessarius gra-
uia P&#x0153;nitentis audiuit peccata, tenetur absoluere,
si nullum ex parte illius occurrat obstaculum: At-
qui in casu præsenti non occurrit: si enim ali-
quod, diuersus esset sentiendi modus circa opi-
nionem P&#x0153;nitentis; quod tamen tale non est,
quia eo non obstante potest absoluere, vt admit-
titur: ergo & debet. Et quidem obligatio esse
tantùm sub veniali nequit; quia ex negatione ab-
solutionis graue P&#x0153;nitenti onus imponitur, ite-
rum scilicet grauia peccata Confessario alteri
confitendi. Esse autem graue, & satis quidem tale,
ex eo ostenditur, quod semel confiteri graue onus
est, vnde scimus multos illud ita detrectare, vt per
annos plures Confessionem protrahant, vel Sacri-
legè confiteantur, in mortis etiam quandoque
periculo, deuorata æterna damnatione. Constat
etiam ex Decreto Concilij Lateranensis sub In-
nocentio Tertio, quod habetur in Cap. Omnis
vtriusque sexus de P&#x0153;nit. & remission. vbi statui-
tur annuæ Confessionis præceptum, eo quòd, dum
talis in Dei populo obligatio defuit, satis rarò
fideles ad P&#x0153;nitentiæ Sacramentum venie-
bant</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Ad quod citatus Auctor conatur respon-<marginalia>Vt respon|deat Auctor|aduersans.</marginalia>
dere n. 13. 14. & 15. negans graue onus imponi:
nam plerumq; P&#x0153;nitentes, qui insistunt in con-
sequenda absolutione cum sua probabili opinio-
ne, non totaliter sani & incorrupti incedunt, &
ideò illam euasionem quæsitam ostendunt: quod
præuidens prudens & eruditus Confessarius, &
illam internam maculam cognoscens, absolutio-
nem non largitur. Item, multas esse opiniones,
quæ vocantur probabiles, & tales non sunt: qui-
bus si absolutio denegetur, tantùm ab est vt pec-
catum committatur, quòd potiùs meritorium sit
cognita veritate cum illa procedere, non verò
cum prætextu. Deinde non esse graue onus ite-
rùm confiteri: nam omnes Confessarij sub sigillo
manent inclusi, & omnes Deum, & Christum
Dominum repræsentant, qui peccata & crimina
iam cognoscit, siue iterùm confessa, siue non.
Est autem iusta caussa ex opinionis probabilis
macula siue nota, quæ necessitatem talem qua-
lem importat denegando absolutionem.</P>
<P>  Sed responsiones præfatæ nullius profectò mo-<marginalia>Eius nullius|reboris esse|responsiones|ostenditur.</marginalia>
menti sunt. Nam prima & secunda ad rem non
faciunt, cùm de P&#x0153;nitente agamus, qui requisita
omnia ad Sacramentum adducit, & opinionem<-P>@@

<-P>probabilem amplectitur: in quo cùm nullum
peccatum sit, neque etiam est macula talis qualis,
quæ absolutioni possit obstare, & ad summum
imperfectio aliqua esse potest, quæ & nequit ob-
stare, vt est fidei dogma ex Conciliorum defini-
tionibus solam obligationem ad grauium pecca-
torum; & non ad imperfectionum Confessionem,
sicut neq; ad venialium, in quibus plus est quàm
imperfectio: vnde etiamsi in opinionis sequela
peccatum esset veniale, non posset absolutio de-
negari. Quod de sigillo dicitur, & Sacerdote
Christum scientem omnia repræsentante, graui-
tatem oneris minuit pro vnica eorumdem pecca-
torum confessione, sed non tollit, vt ex dictis
constat: quod quidem in iterata est grauius, &
sine paterna pietate à Confessario impositum, qui
curare debet vt illud fidelibus valde reddatur tra-
ctabile, huius frequentia Sacramenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Dico Quartò. Conclusio Sexta iuxta<marginalia>Assertio 6.|circa 6. vbi|confictæ ma-|culæ refuta-|tio.</marginalia>
id, quod Auctor de iusta caussa pronuntiauerat,
& nuper vidimus, non est admittenda: Siquidem
iustam caussam esse ait solam opinionem proba-
bilem ob maculam illam talem qualem. Ex quo
& argui contra ipsum potest, vti præcedentium
immemorem Conclusionum. Nam in Quarta
asseruerat posse Confessarium se opinioni P&#x0153;ni-
tentis conformare: ergo in ea non est macula,
quæ absolutioni obstet ab eôdem conferendæ:
quòd si est macula, illam non erit licitum imper-
tire. Deinde in Conclusione Quinta dicitur: Si
nullo motiuo &c. quod perinde est, ac sine vlla
caussa: Atqui ea deesse non potest, quæ est ipsa
opinio: Ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Dico Quintò. Verosimiliter dici potest<marginalia>Assertio 5.|vt stare ali-|quando possit|l cita abso-|lutionis de|negatio.</marginalia>
Confessarium sine vllius reatu peccati P&#x0153;niten-
tem vti volentem opinione probabili posse non
absoluere. Est iuxta dicta Parte 1. num. 131. cum
grauissimis scriptoribus ita sentientibus quando
opinio versatur circa valorem Sacramenti, de quo
solus est iudex Confessarius. Non tamen est hoc
ita certum, vt desint qui oppositum censeant ob
fundamentum adductum de graui onere P&#x0153;ni-
tentis, vt videri potest apud Angelum Bossium
suprà n. 131. qui in ea videtur esse sententia. Non
vrgere autem quod de graui onere diximus, ci-
tato loco ostensum, & modò addendum, præter
fundamentum dictum de iudicio ad Confessarium
spectante quando de valore Sacramenti agitur,
eam subesse rationem, quòd negotium P&#x0153;niten-
tis vtiliter geritur eo quòd absolutione tali dubi&#x0169;
maneat Sacramentum, cùm circa ipsius valorem
versetur opinio: quod secus accidit quando opi-
nio versatur circa alia non concernentia Sacra-
mentum; tunc enim ex parte P&#x0153;nitentis est de-
bita dispositio, & ex parte Confessarij expedita
facultas, vnde nullum est obstaculum confectioni
Sacramenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Dico Sextò. Conclusio Septima neuti-<marginalia>Assertio 6.|circa 7. Con-|clusionem.</marginalia>
quàm est admittenda, quia tunc sub mortali vrget
obligatio, quod adducta circa Assertionem ter-
tiam manifestè conuincunt, & hîc potiùs vrgent,
quia præter negatam absolutionem rectè disposi-
to est iniuria alia viro docto illata ab Idiota Con-
fessario, paruipendente in re graui eum, cuius
poterat & debebat magisterium reuereri. Equi-
dem si ignarus iste extra Confessionis actum vi-
rum huiusmodi doctum consuleret, diceretque is<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0276.jpg/>
@@1@<SE276>Vt debeat Confessarius opinionem P&#x0153;nitentis amplecti. 261
<duolan 2><-P>teneri illum sic accedentem absoluere, non posset
absolutionem accedenti denegare: ergo nec con-
sulenti erga Confessionem quid debeat præstare.
Discursu euidenti claudendum. Rectè disposito
absolutionem sine caussa negare est peccatum
lethale: hic, de quo agimus, est rectè dispositus:
ergo negare illi absolutionem est lethale pecca-
tum. Maior est indubitata, & Minor certa, quia
ideò dicitur peccari venialiter: Si enim dispositus
non esset, nullum esset in negatione peccatum;
vnde euidens est consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Dico Septimò. Circa Octauam Con-<marginalia>Assertio 7.|circa 8. Con-|clusionem;|non esse ne-|cessario de-|ponendam|Confessario|propriam|opinionem.</marginalia>
clusionem, admittendam illam, non tamen quod
videtur supponi. Scilicet ad absoluendum neces-
sariò deponendam propriam Confessario opinio-
nem: quod quidem à vero abest, cùm absoluere
possit propria retenta opinione, quia non appro-
bat, sed permittit suam P&#x0153;nitenti opinionem.
Videtur autem Auctor, vt ex n. 16. apparet, vo-
lens nolens id, quod negauerat, confiteri, sic enim
ibi: Docet suprà n. 3. Diana (ex Tractatu de Opin.
probabili Parte 2. Resolut. 11.) quòd etiamsi Confes-
sarius falsam esse P&#x0153;nitentis opinionem existimarit,
tenetur cum illa probabili absolutionem impertiri:
quod verum est si deponat suam conscientiam Confes-
sarius, & ex rationabili caussa, putà quia adhuc de
falsitate non est totaliter certus, P&#x0153;nitentis adhæreat
opinioni; secus verò si totaliter certus sit &c. Atqui
Diana manifestè sub mortali obligationem ag-
noscit: Ergo non est tantùm veniale, vt ille con-
tendit. Est autem in sequentibus aperta compug-
nantia doctrinæ, sicut & n. 18. Cùm enim asse-
ratur stante certitudine absoluta de falsitate opi-
nionis, ad Confessarium alium, P&#x0153;nitentem esse
remittendum verbis illis: Si itaque Confessarius
malè & certò sentit de P&#x0153;nitentis opinione, iustè fa-
cit, si cum illa non transeat, sed dimittat ad alium
Confessarium, qui reticeat & probet P&#x0153;nitentis opi-
nionem &c. Ex eo clarè licet inferre non esse il-
lam certò falsam, quandoquidem à Confessario
alio reticeri & probari potest; & ita tenetur se illi
conformare. Quòd si certò talis est: ergo nequit
ad alium remitti Confessarium, sed de certa falsi-
tate doceri. Nullus profectò Theologus adeò in
consequenter loqueretur. Sed eius iam argumen-
ta contra præcipuum Assertum videamus.</P>
<Z><A+1>§. II.
Argumenta quædam proposita, &
soluta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>204.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Rguit ergo Primò, Quia sine lege ad<marginalia>1. Obiectio ex|defectu legis|obligantis.</marginalia>
grauem culpam obligante non est im-
ponenda grauis culpa: nam peccatum non cog-
noui, nisi per legem Rom. 7. Debet enim lex aut
Canon illam culpam in foro conscientiæ expressè
aut verbis æquipollentibus postulare, vt imposita
censeatur, pro quo se citat in 1. Tomo. Quæstione
& Numero non indicatis: sed est Quæst. 34. n. 5.
& 104. n. 9. vbi quòd peccatum non præsumitur
in foro poli. l. Meritò. ff. pro socio. Atqui in no-
stro casu lex talis non est: ergo nec admittenda
obligatio.</P>
<P>  Respondeo concessa Maiori negando Mino-<marginalia>Resp. stare|illam ex ipsa</marginalia>
rem, quia ex institutione Sacramenti P&#x0153;niten-<-P>@@

<-P>tiæ, habetur in Ecclesia expressum  & inconcus-<marginalia>institutione|Sacramenti|P&#x0153;nitentiæ.</marginalia>
sum dogma de impertienda absolutione rectè dis-
posito, & non relinquendo imperfecto Sacramen-
to cum graui P&#x0153;nitentis iniuria. Ex quo per le-
gitimam consequentiam deducitur accedentem
cum opinione probabili esse absoluendum, quia
ritè & rectè dispositus accedit. Pro quo facit id,
quod habet Auctor Tomo 1. Quæst. 24. vbi inqui-<marginalia>Exemplo|Portionatus|obligantis ad|Sacrum offi-|cium robo-|ratur.</marginalia>
rit an Portionarius Ecclesiæ Cathedralis aut Col-
legialis ad cantus seu organum electus seu creatus
teneatur Horas canonicas recitare. Et respondet
affirmatiuè, quia Portionatus est Beneficium, &
huic Canonicum est annexum Officium: Quare
hæc pars habet regulam pro se, & contrarium tenens
debet docere de limitatione seu declaratione Sedis A-
postolicæ, à qua obligatio regulæ ortum habuit: quæ
sunt illius verba n. 3. Ita ergo in præsenti; neque
enim pro Portionatu specialis regula est; sed quia
rationem Beneficij habet, censetur inclusus; licet
aliquid pro eo possit allegari. Vnde & concludit
num. 7. Igitur hæc pars sequenda videtur tamquàm
magis probabilis & tutior: nec auderem in re graui,
cuius omißio conscientiam polluit & maculat, contra-
riam partem eligere, licet sciam eam esse ab aliquibus
amplexam & probatam. Sic ille, solita elegantia,
casui, in quo sumus, adaptandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Secundò. Semper Officium Confessarij<marginalia>2. ex Officio|iudicis in|Confessario.</marginalia>
liberum esse debet, sicut Officium iudicis exter-
ni, vterque enim liberè iudicare debet ex varijs
animum mouentibus. Atqui libertas amittere-
tur, si Confessarius teneretur sequi P&#x0153;nitentis
opinionem, cùm ipse supra Confessarium esset,
& maneret subiectus P&#x0153;nitenti, & deficeret or-
do iudiciarius, & intraret ordinis iudiciarij peruer-
sio, quod est absurdum.</P>
<P>  Respondeo negando quod assumitur; Officium<marginalia>Vt stet illud|conuenienter|explicatum.</marginalia>
enim iudicis non est liberum, sed alligatum legi-
bus, vnde debet iuxta allegata & probata ferre
sententiam; quod in Sacramentali foro similiter
accidit, debet enim Confessarius iuxta allegata à
P&#x0153;nitente iudicare. Et cùm in casu, de quo agi-
mus, apertis in Confessione peccatis, alleget se de
illis dolere, & emendationem proponere, ac prop-
terea sententiam absolutionis expostulet, non ob-
stante vsu opinionis probabilis, in quo peccatum
nullum, ideò nequit ei talis sententia denegari. In
quo neque subiectio est Confessarij, neque iudi-
cij peruersio; cùm illa respectu P&#x0153;nitentis non
sit, sed legis. Et est euidens contra sic arguentem
redargutio: nam fatetur Confessarium peccare
venialiter sine caussa absolutionem denegando:
ergo non est liber in executione Officij, & P&#x0153;-
nitenti subditur, & sic est peruersio iudicij. Et
quid ad hæc ille? Quidquid profectò dixerit, suo
poterit argumento similiter applicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Tertiò. Si opinio probabilis Auctorum<marginalia>3. ex confictis|Doctorum|opinionibus.</marginalia>
ad peccatum Confessarium obligaret, sequeretur
aliud absurdum, quòd in potestate duorum Do-
ctorum esset ex sua opinione peccati legem con-
dere & introducere: & contingeret multoties
talem opinionem non benè esse fundatam, vt plu-
ries constat in hoc libro: & resultaret quòd opi-
nio fallax & infirma peccati obligationem forma-
ret, quod esset aliud absurdum.</P>
<P>  Respondeo negando sequelam, cuius probatio<marginalia>Nullius mo-|menti osten-|ditut.</marginalia>
est friuola; in quo etiam inconsequentia futilis
continetur. Qui enim Doctores constituere opi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0277.jpg/>
@@1@<SE277>262 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXI. & Excursio.
<duolan 2><-P>nionem probabilem possunt, non condunt peccati
legem, quod solùm ad superiores spectat pote-
states, sed materiam exhibent, circa quam lex
versari possit. Quòd si contingat opinionem non
benè esse fundatam, vt dicitur, ibi inconsequen-
tia apparet; quæstio enim de opinione verè pro-
babili, & sic de benè fundata procedit, & fit de-
sultorius transitus ad casum, in quo nulla est dif-
ficultas. Quod autem de pluribus huius generis
opinionibus suo in libro repertis affirmat, in quo
contra Dianam certamen inofficiosum assumpsit,
eatenus est verum, quatenus plures opiniones
valdè probabiles, & à doctissimis scriptoribus pro-
pugnatas, improbabilitatis nota traducit: quæ
censuræ sunt improbabiles, de quibus in decursu
fusiùs, Deo dante, disseremus. Prætereà, Non
absoluere est peccatum veniale iuxta ipsum, vt
vidimus; contra quod eius etiam militat argu-
mentum. Respondeat ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Quartò. Quando adsunt opiniones du-<marginalia>4. Ex præ-|sumptione|in dubio pro|iudice.</marginalia>
bium est; sed in dubio magis præsumendum est
pro Confessario, quàm pro P&#x0153;nitente; nam in
Iure pro iudice præsumitur. l. 2. C. de Offic. Ciuil.
iud. Menochius de Præsumption. Lib. 2. Præsumpt.
67. num. 1.</P>
<P>  Respondeo negando Maiorem de dubio vt est<marginalia>Infirma &|futilis com-|probatur.</marginalia>
oppositum opinioni, & à Theologis ac moralibus
Philosophis in his materijs solet vsurpari; licet
generalius ad opiniones etiam trahi soleat, in qui-
bus regulariter loquendo pro iudice est præsu-
mendum, scilicet eum Iuri se in ferenda sententia
conformasse, dum veritas non elidit præsumptio-
nem; quod & in Confessario asserendum. Sed
quid hoc ad obligationem eius, de quo agitur, &
non factum, sed ius concernit? Frigidum sanè, &
extra propositum casus, de quo est quæstio, &
Iuristæ in re Theologica proprium argumentum,
ad ostentationem vulgarium textuum, & erudi-
tionis ex Auctore satis obuio comparatæ. Vbi &
quod de obligatione sub veniali est dictum pariter
obiectandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Quintò, Quia hanc partem tenuerunt<marginalia>5. ex Doctor&#x0169;|auctoritate|Ioannes|Medina.</marginalia>
Medina in Codice, de Confeßione dimidiata iteranda
§. sequitur, (19. scilicet) vbi ait quod Confessor
eruditus & eminens potest absolutionem negare,
& ei tenetur parêre confitens: secus verò si Con-
fessor non sit eruditus, & P&#x0153;nitens habeat alios
meliores pro sua opinione: & similiter Confessor
doctus, vel per alios instuctus de falsitate opinio-
nis, potest denegare absolutionem, & ei tenetur
parêre confitens. Item comprehenditur ex Arch.
& Siluestro in Summa. Confessor 3. num. 11. vbi<marginalia>Siluester.</marginalia>
quòd si Confessor eruditus certus de falsitate opi-
nionis contra suam conscientiam dictantem pec-
catum esse in absoluendo, absoluat, mortaliter
peccat. Toletus etiam in Summa, Lib. 3. Cap. 10.<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
n. 7. licet primò doceat debere Confessarium ab-
soluere P&#x0153;nitentem cum sua opinione probabili;
posteà ait quòd potest Confessarius sequi illius
opinionem: verbum autem Potest libertatem im-
portat, & non necessitatem præcisam, quando est
affirmatiuè prolatum sine negatione, ex multis
congestis à Cenedo in Collectaneis ad Sextum. Col-
lectan. 18. n. 4.</P>
<P>  Respondeo Ioannem Medinam verbis adductis<marginalia>Ostenditur|illos non pe-|nitus aduer-|sari.</marginalia>
non absolutè negare quod Auctor, cùm asserat
Confessorem non eruditum debere absoluere ha-<-P>@@

<-P>bentem pro sua opinione digniores. Deinde id
quod de neganda asserit, erudito & eminenti tan-
tùm Confessori concedit; quæ est notabilis limi-
tatio, & à mente Auctoris aliena. Ibidem etiam
asserit, quòd licet opinio sit in damnum tertij,
proprius & ordinarius Sacerdos debet absoluere,
secus delegatus: in quo valdè est sententiæ Au-
ctoris aduersus, qui distinctionem illam reijcit.
n. 17. Quod autem ex Archidiacono à Siluestro
adducto profertur, indubitatum est, & de quo
non est quæstio. Cardinalis Toletus (in cuius ci-
tatione est error, cùm dici debuerit Cap. 20. vers.
vltimo sublato n. 7. non extante ibi) satis mentem
suam aperuit affirmans Confessarium debere ab-
soluere; vnde cùm posteà addit posse, iuxta du-
dùm dicta ab ipso est accipiendum, ne sibi statim
contradicere vir tantus videatur. Et quidem vt
de Iure aliquid etiam adijciamus. Clausula reuo-
catoria eatenus vim habet, quatenus cum præce-
denti dispositione nequit stare: id quod in legibus
& statutis verissimum comprobatur. l. 1. §. His
tantummodò. C. de lat. lib. toll. Romanus Consil.
57. n. 1. & ibi Mandos, & Marius Antoninus Lib.
1. Resolut. 46. num. 9. Cùm ergo id quod dictus
Cardinalis protulerat priùs dicens: Potest P&#x0153;ni-<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
tens obligare Confessarium vt ipsum absoluat in sua
opinione: nullam habeat repugnantiam cum eo
quod subdit, dum ait: Quarum vtramque in con-
scientia potest sequi Confessarius; quia in huiusmodi
difficultatibus, vt subsistere obligatio possit, de-
bet etiam moralis facultas stabiliri, bellè sibi con-
sonat Doctoris tanti doctrina, pro qua & viden-
dus ibi Victorellus.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Sextò, vrgere nititur, & pariter respon-<marginalia>6. ex propris|Officio Con-|fessarij.</marginalia>
dere rationi, quam sibi obijcit vt fundamentum
ipsi aduersæ positionis, quòd scilicet Confessarius
potest, vnde & debet. Nam quod possit Confes-
sarius doctus licitè absolutione&#x0303; impendere, huius
rei iudicium ad Officium Confessarij tantùm spe-
ctat, non verò P&#x0153;nitentis, ad quem non pertinet
iudicare de Officio Confessarij, sed de suo, & de
suis culpis: nullus enim reus potest se intromit-
tere in iudicis Officium, nisi ad allegandas suas
exceptiones.</P>
<P>  Respondeo negando quod assumitur de iudi-<marginalia>Quomodo|cum illo stet|iudicium|P&#x0153;nitentis|explicatur.</marginalia>
cio soli Confessario reseruato: nam cùm pro ab-
solutione extet obligatio omnibus nota, etiam
circa illam potest P&#x0153;nitens iudicare, sicut quiuis
alius iuxta principia Theologica; quemadmodùm
in externo foro potest qui de sua est certus iusti-
tia, Officium iudicis implorare; quod non est in
eius se Officium intromittere, quia nullam lega-
lem actionem ex ijs, quæ ad iudicis Officium spe-
ctant, exequitur, sed id, quod ad exceptionum
allegationem reuocatur. Vbi quod de obligatione
sub veniali est dictum, habet congruam & vrgen-
tem adaptationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Nec plus vrget quod tradit n. 12. dicens<marginalia>Ex Officio|Medici malà|argui, cum|retorsione.</marginalia>
Confessarium habere portam apertam probabilis
opinionis, per quam licitè ingredi potest; non
tamen tenetur ingredi, si ingressus sibi displicue-
rit; potest enim esse aut nimis angustus, aut la-
tus, & ex vna vel altera parte displicere Confes-
sario: qui Medicus etiam cùm sit, gustare & ap-
probare debet medicinam; non tamen tenetur
ipsam arbitrio infirmi & ægrotantis relinquere,
nisi Confessor ignarus sit (iuxta tradita ex Ioanne<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0278.jpg/>
@@1@<SE278>Vt debeat Confessarius Opinionem P&#x0153;nitentis &c. 263
<duolan 2><-P>Medina) & P&#x0153;nitens alios digniores pro se ha-
beat, vel probabiles rationes. Non inquam vr-
get. Et in primis non videtur quomodò porta
probabilis opinionis, quæ P&#x0153;nitenti faueat, an-
gustum habere possit ingressum; qui neque nimis
latus videri potest, cùm rationum sufficienti pon-
dere, & auctoritate sit minimè contemnenda
fundatus. Quod autem ad medicinam spectat,
verum quidem est non debere illam arbitrio æ-
groti relinqui regulariter loquendo: Si tamen
certum sit aliquam esse, quæ præ alijs sit illi fu-
tura vtilis, meritò agere cum Medico potest vt
illam applicet, ad quod & ille est grauiter obli-
gatus. Cùm ergo medicina omnium optima sit
absolutio rectè dispositis impertita: iure agere
P&#x0153;nitens cum Confessario potest pro illa obti-
nenda, cùm ex voluntate agendi contra opinio-
nem probabilem nullum in eo impedimentum
inueniatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Videat ergo iam lector, quàm verus sui<marginalia>Circa Iuri-|stæ iacta-|bundum|effatum.</marginalia>
commendator fuerit, qui id dixit, quod ex ipso
datum nu. 196. multò scilicet expeditiorem ma-
nere hanc quæstionem, quàm anteà à Summistis
Theologis expedita erat: qua fiducia solent Iuristæ
nonnulli lucubratiunculas suas in rebus Theolo-
gicis venditare. Et vt hanc qualem cumque no-<marginalia>Pro praxi|vtilis admo-|nitio.</marginalia>
stram terminemus, & P&#x0153;nitentem ab angustijs
præfatis eruamus, instruendus ille, vt si cum opi-
nione probabili aliquid operatus est, in quo bona
fide processit, id non confiteatur. Quòd si fortè
id, dum confiteretur, aperuit, & Confessarius
aliter faciendum iniungat, opinionem propriam
præferendo, annuat reuerenter, nutu quidem qui
reuerentiam, non propositum importet: & po-
steà vt sibi visum fuerit operetur. Quòd si & pro-
posuit, mutare propositum sine peccato potest,
& sua in operando vti libertate. Pro quo hæc
satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2>
<A+1>Circa obligationem Parochi residendi
intra limites Paræciæ sibi propriæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>212.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Ommunis resolutio scribentium est<marginalia>Communis|resolutio|circa habi-|tationem.</marginalia>
Parochum debere intra Paræciæ suę
limites habitare, vel in propria Pa-
rochiali domo, vt multis in locis accidit, vel in
alia conducta. Pro quo Dom. Barbosa citatis alijs
Allegat. 53. de potest. Episcopi num. 71. & de Officio
Parochi Parte 1. Cap. 8. n. 34. & seqq. Et num. 37.
ait posse in domo paterna aut cognatorum habi-<marginalia>Quid de pa-|terna domo.</marginalia>
tare propter honesta seruitia, & maius commo-
dum, si intra limites Paræciæ sit, quam adsit do-
mus Parochialis. Et pro omnibus præfatis addu-
cit Auctores, & pro conducenda domo vbi alia
non est, Cardinalium declarationem. In quo qui-
dem docto scriptore aliqua dictorum compug-
nantia non leuis apparet. Nam citato num. 34. sic<marginalia>D. Barbosæ|Asserta.</marginalia>
habet: Sciendum est Parochum debere residere in
domo ipsius Parochialis: (corrige Parochiæ) Si verò
illa non habeat domum, tunc in alia domo, quæ sit
intra limites Parochiæ, aut saltem ita vicina Paro-
chiali Ecclesiæ, vt inde commodè poßit per se ipsum
ei inseruire, habitare tenetur. Sic ibi. Qui tamen
num. 26. ita scribit: Fuit tamen aliquando dispen-<-P>@@

<-P>satum, vt Parochus non habens commodam habita-
tionem in Parochiali, posset degere in loco vicino, dum-
modò propè Ecclesiam substitutus eius habitet: &
nonnumquàm hæc facultas eâdem de caussa concessa
fuit sine vlla conditione quòd habitaturus prope Ec-
clesiam habitet, teste Nicolao Garcia dicto nu. 179.
Declarat. 25. (scilicet de Beneficijs Parte 3. Cap. 2.)
Nunc verò nequaquam id esse concedendum existimo,
prout ex aliquarum repulsis mihi constitit. Et in vna
Sarzanensi 13. Nouembris 1627. censuit S. Congre-
gatio Concilij Parochum non excusari, qui intra Pa-
rochiam residere debeat, quamuis non adsit commoda
domus Parochialis, & sit magna ae&#x0308;ris intemperies,
& retineat Capellanum in Parochia, & ipse accedat
singulis diebus festis. Hæc ille, qui in Declaratio-
nibus ad Concilium Tridentinum circa Cap. 1.
Session. 23. de Reformat. eas, de quibus locutus
est, Declarationes exhibet tenoris sequentis: Pa-<marginalia>Declaratio-|nes Cardi-|nalium.</marginalia>
rochus non habens commodam habitationem in Pa-
rochia fuit dispensatus vt degere poßit in loco vicino;
dummodò propè Ecclesiam substitutus eius habitet.
Aliquando hæc facultas, eâdem de caussa concessa
fuit sine conditione illa, Dummodò propè Ecclesiam
substitutus eius habitet.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Compugnantia inquam apparet, dum<marginalia>compugnan-|tia in præfa-|tis Assertis|ostenditur.</marginalia>
asserit debere Parochum habitare in domo, quæ
sit intra limites Parochiæ; cùm addat statim: Aut
saltim ita vicina Parochiali Ecclesiæ &c. Si enim
extra limites Parochiæ est, quomodo esse vicina
potest Ecclesiæ Parochiali? Deinde si hoc ita
stare potest; ergo pro eo non est necessaria dis-
pensatio, quam tamen fuisse adhibitam ex eodem
habetur. Item, cùm Declaratio Cardinalium
extet, quam vidimus, cui & ipse tantoperè exi-
stimat deferendum, quomodò stare potest prior
illa resolutio sine vlla limitatione procedens? Ne-
que enim statui absolutè potuit, quod erat statim
destruendum, cùm de absolutè prohibente De-
claratione constaret. Qua non obstante P. Palaus
Tomo 2. Tract. 13. Disput. 5. Puncto 2. num. 1. quod<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
de vicinia dicitur cum Nicolao Garcia amplecti-
tur, citata etiam 21. Declaratione; licet eam,
cui Dom. Barbosa insistit, sit satis verosimile non
vidisse, cùm opus de Officio Parochi posteà pro-
dierit, vt ex licentijs & approbationibus eas inter
se conferenti constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Dico Primò. Si Parochus habeat domum<marginalia>Assertio 1.|habitatione&#x0303;|in Parochiali|domo obli-|gatoriam|ostendens.</marginalia>
Parochialem, non vacat scrupulo in alia habitare
intra Parochiæ limites existente ob peculiarem
commoditatem, licet tolerari id possit, si parùm
ab ea distet. Circa quod Posseuinus Tractatu de
Officio Curati Cap. 1. n. 7. quem secutus est Dom.
Barbosa suprà asserit non esse cur Parochus scru-
pulis angatur. Ratio autem Assertionis nostræ ex
eo desumitur quòd Parochialis domus iuxta Ec-
clesiam esse solet, & in loco Paræcianis magis
congruo. Si autem id solùm obseruetur, vt intra
limites Parochiæ sit, manifestum est talem habi-
tationem reddi posse Paræcianis incommodam.
Vnde non videtur satisfacere, quod Dom. Bar-
bosa inquit, quòd scilicet quamuis ex vicinitate
Ecclesiæ posset facilius Parochus Sacramenta mi-
nistrare, necessitati tamen populi sufficienter ex
propria sua habitatione prouidere poterit. Non in-
quam satisfacit, quia non quælibet sufficientia
attenditur, sed ea quæ commodam reddat Sacra-
mentorum administrationem, non solùm Pa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0279.jpg/>
@@1@<SE279>264 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>rocho, sed ijs, qui sunt illa recepturi: vnde com-
moditas talis ad sufficientiam reducitur, & dum
illa deest, dicendum non est posse sufficienter suo
muneri satisfacere.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Pro quo Synodus Di&#x0153;cesana Limensis<marginalia>Synodus Li-|mensis Di&#x0153;-|cesana vt|faueat.</marginalia>
Lib. 3. Tit. 2. Cap. 3. ita statuit: Porque no solo es
inconueniente ausentarse los Curas de sus Iglesias;
pero aun el viuir tan lejos de ellas, que no puedan
acudir à las necesidades de sus Feligreses con la pun-
tualidad, que deben. Mandamos que ninguno viua
fuera de los limites de sus Parroquias; y que losque
al presente viuieren fuera de ella, se muden dentro lo
mas cerca que pudieren de las dichas Iglesias, y que
todo esto se cumpla dentro de quince dias de la publi-
cacion de esta Synodo. Sic ibi: ex quo habetur valdè
esse conueniens vt Parochi domus sit Ecclesiæ
Parochiali propinqua, vt possit necessitatibus oc-
currentibus subuenire, ex cuius defectu incom-
moda possunt ingentia timeri, & animarum pe-
ricula, vt est experientia compertum. Pro quo
etiam vrget Declaratio Cardinalium apud Nico-<marginalia>& Declara-|tio Cardina-|lium.</marginalia>
laum Garciam suprà Declarat. 22. vbi dicitur Pa-
rochum si Parochialem domum non habeat, de-
bere in alia habitare Ecclesiæ propinquiori.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Addit autem præfatus D. Barbosa notan-<marginalia>Additum à|D. Barbosa|de Episcopi|consensu dis-|cutitur.</marginalia>
dum aliquid, ex quo videtur resolutioni dictæ
non prorsus adhærere, illud inquam Sciente & ta-
cente Episcopo. Si ergo Episcopus nesciat, non po-
terit Parochialis domus deseri. Deinde, aut do-
mus talis ita est Ecclesiæ vicina, vt ex illa sicut
ex Parochiali, possit Parochus ad ea, quæ sui sunt
muneris competenter exire, aut non. Si primum,
non est opus vt id sciat & probet tacens aut lo-
quens Episcopus. Si Secundum, in id nequit Epi-
scopus consentire: est enim defectus notabilis
in genere residentiæ, ad quam iure diuino teneri
Parochum communis est Doctorum sensus, de
quo dictum à Nobis Tom. 2. Thesauri Tit. 13. n. 20.
& Tit. 14. nu. 4. & 6. vnde illa, quæ ad hoc spe-
ctant à Sacra Cardinalium Congregatione pera-
guntur, titulo potiùs Declarationum, quàm di-
spensationum, ex quo capite ad eam talis pote-
stas reuocatur. Potest autem Episcopus, etiamsi
domus, quæ Parochiali præfertur à Parocho, non
distet, vt diximus, illum compellere vt in Paro-
chiali habitet, quia id ex se conuenientiam spe-
cialem videtur habere, & ad Parochi auctorita-
tem conducere, & ne inhabitata detrimentum
aliquod patiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod aliquando con-<marginalia>Assertio 2.|Probabile|statue&#x0303;s, quod|à S. Congre-|gatione ne-|gatum vi-|debatur.</marginalia>
cessum à S. Congregatione, vt vidimus, de loco
Parochiæ vicino, dummodò propè Ecclesiam ha-
bitet substitutus, potest hodie verosimiliter susti-
neri. Id probo. Nam ex se illud non est absolutè
contra diuinum de residentia præceptum, aliàs
non potuisset à Sacra Congregatione permitti,
vnde graues scriptores id tenent, vt diximus. Et
quidem ex non contemnendo fundamento; quòd
scilicet prædicto modo nullum Paræcianis crea-
tur incommodum. Si autem quidquam obstaret,
maximè adducta S. Congregationis Declaratio:
at illa non videtur vrgere: nam vt omittam quod
communiter ijs opponi solet obstaculum, scilicet
minimè in authentica forma proponi; de loco
quidem vicino non loquitur; & prætereà eum
modum prouidentiæ Parochialis expungit, quæ
ad festos dies tantùm, in quibus ad Ecclesiam ac-<-P>@@

<-P>cedat Parochus, reuocatur. Si ergo & in vicino
habitet loco, & frequens in Ecclesia sit, non vi-
detur Declaratio talis ipsi penitus aduersari.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de dispensatione<marginalia>Assertio 3.|rectam expo-|sitionem al-|terius Decre-|ti circa sub-|stitutum|proponent.</marginalia>
alia S. Congregationis dicitur, in qua de substi-
tuto nihil adiectum, nullo modo est admitten-
dum. Probatur, quia non est credibile ideò à S.
Congregatione omissum, quòd minimè necessa-
rium iudicarit, cum adeò esse necessarium com-
probetur; sed quia ex se satis erat compertum de-
bere distantiæ incommoda præcaueri, quod fieri
aliter non potest, nisi adhibito substituto. Id enim
quod est de iure, non præsumitur remissum. l.
Mater. ff. de in offic. testam. Surdus Cons. 49.
num. 32. præsertim si de iure diuino sit. Quem-
admodùm cùm conceditur habitatio in loco vici-
no, si adsit Capellanus, non de quolibet Capel-
lano intelligitur, sed de illo, qui eam habeat suffi-
cientiam, qua possit pro Curato supplere, quia
id diuino est & naturali iure necessarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si Parochus sit Vicarius<marginalia>Assertio 4.|de Parocho|Vicario ge-|nerali. Vbi|quòd simili-|ter obligatus.</marginalia>
generalis, intra limites Parochiæ debet habitare.
An esse possit diximus citato Tit. 14. Cap. 2. Quòd
autem ad habitationem dictam teneatur constat
ex nuper pro eâdem stabilitis: quia residentia de
iure diuino ac naturali est, iunctis etiam Canoni-
cis Sanctionibus. Et quidem vt ita non fiat nulla
momenti alicuius apparet ratio: quia ad tribunal,
in quo debebit assistere, venire ex domo vicina
Ecclesiæ poterit: & cùm noctu iudicaturus non
sit, tunc expedit vt in domo suæ Parochiæ consi-
stat, cùm frequentissimè accidat Parochum ad
Confessiones audiendas, & Sacramenta alia ad-
ministranda vocari. Quamuis enim substitutum
habeat, Paræciani tamen suo iure vti possunt, &
proprium adire Pastorem: cùm aliàs euenire sæ-
piùs possit, vt ingruens periculum circa eius do-
mum ad ipsum vti propinquiorem vocandum
impellat.</P>
<Z><A+2>DVBIVM OCCVRRENS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Jnquisitorum domus. An scilicet in
illis, quæ pro ipsorum sunt habitatione
dispositæ, habitare teneantur, circa dicta
n. 212. & 214.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>220.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Otest siquidem contingere in paterna<marginalia>Teneri In-|quisitorem|ad id quod|in Titulo.</marginalia>
domo commodiorem habitationem ha-
beat, propter honesta seruitia, & sui maius commo-
dum, vt dictum ab Auctore ibidem adducto. Et
videtur sanè non licere eam, quæ propria est Of-
ficij, deserere: non enim sine ratione momenti
magni domus talis ædificata est, quæ non solùm
ad auctoritatem Officij tanti conducit, sed ad alia,
quæ ad ipsum spectant. Sæpè enim adiri illos
opus est ab ijs, qui caussas habent ad Tribunal sa-
crum spectantes, & secretum eatenus exigentes;
à quo retrahi possunt, si habitata domus sit plena
tumultu, ob famulorum & famularum cateruam,
& intrantium ac exeuntium diu noctûque fre-
quentiam. Possunt etiam noctu aliqua carcera-
torum occasione contingere, quæ promptum re-
medium exigant, ab eo, qui abest, non facilè pro-
uidendum. Quod vrgeri potest ex eo quòd si
vnus tantùm sit Inquisitor, non videtur dubita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0280.jpg/>
@@1@<SE280>Circa domos Inquisitorias quæ obligatio habitationis. 265
<duolan 2><-P>bile teneri eum in domo Tribunalis habitare,
cùm tot in ea sint, pro quibus summa est neces-
saria custodia à sacris hisce speculatoribus adhi-
benda, pro quo habitatio deseruit. Pro quo etiam
facit id, quod dudum de carceratorum motibus
dicebamus. Tunc sic. Ergo si duo sint, obliga-
tio vtrumque constringit: ideò enim duo electi,
vt simul vtrôque suam conferente operam, ad
quam pariter obligantur, res hæc summi in Re-
publica Christiana momenti melius transiga-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Nec valet si dicatur aliquoties Inquisi-<marginalia>Leuis euasio|depulsa.</marginalia>
torum numerum excrescere, vt pro omnibus ha-
bitatio sacro illo in Prætorio non suppetat. Tunc
enim manifestum est obligationem cessare, & eos
ad præfatam curam sufficere, quos domus Præ-
toriales capiunt: nec per ipsos stat habitationis
actus, cuius est impotentia. Domo autem ab ali-
quo habitantium, siue per mortem, siue ob pro-
motionem relicta, insurgit obligatio dicta; cùm
omnes iam pro illa adductæ militent rationes. Et
certè non sine nota aliqua accidit videri Inquisi-
toriam domum habitatore viduatam, & ita sine
auctoritate ac veneratione illa, quam habere sa-
cro ab inquilino potest, eam repudiante, vt in
paterna habitet cognationis lenocinijs implicatus.
Diuus Petrus Martyr Tribunalis sacrosancti pa-
tronus, dum patris, patruique noxia hortamenta
& blandimenta repellit, & carnis ac sanguinis cu-
ram, posthabendam illam ab ijs, qui ad eius cli-
entelam spectant, & fidei negotium illius ad in-
star agere gestiunt, luculenter declarauit. Pro
quo videnda quæ dixi in Epithalamio nu. 680. &
seqq. Et ego quidem si circa ista consulerer, ita
ingenuè responderem; alij fortè aliter, & docti
& sanctè timorati, quorum non obstinatè con-
tendam iudicium improbare, alterius difficultatis
breui discussione contentus ad præfata condu-
centis.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Domus sacro Prætorio contermina à<marginalia>Circa Ca-|pellaniam|pro Fiscali S.|Inquisitionis.</marginalia>
quodam pio relicta ciue, vt annuis ex illa reddi-
tibus aleretur Capellanus ad certum dicendarum
Missarum numerum obligatus; huncque voluit
habitaturum in ipsa S. Tribunalis Fiscalem fore,
celebratione Missarum habitationem satis com-
modam habiturum. Sic factum, dum meri fuere
Fiscales: sed sæpiùs accidit vt modernior Inqui-
sitor Fiscalis fungatur Officio, & aliquando di-
ctam incoluerit domum: vnde datus dubio locus
vtrùm Capellaniæ frui beneficio posset, quæ non
Inquisitori, sed Fiscali videtur destinata. Et vt
non possit, ex eo probari valet quod iuxta vsita-
tum loquendi morem Inquisitor, etiamsi munus
Fiscalis obire contingat, nomine tamen Fiscalis
absolutè non solet compellari; quemadmodùm
neque Auditor regius, qui deficiente Fiscali, pro
eo supplet, Fiscalis dicitur, sed Auditor. In com-
munibus dispositionibus verba iuxta receptam
eorum significationem debent vsurpari: vsitata<marginalia>Verbavt sint|accipienda.</marginalia>
siquidem significatio, eadem & propria censetur,
quia ab vsu pendet, iuxta Horatianum illud in
Arte: Si volet vsus, Quem penes arbitrium est, & ius<marginalia>Horatius.</marginalia>
& norma loquendi. Et iuxta propriam omnis habet
effectum dispositio: vt videri potest apud Cardi-
nalem Tuschum Tomo 8. Lit. V. Conclus. 91. vbi
plures Auctores congerit, & varias iuxta dictam
regulam eorum decisiones. Et quòd communis<-P>@@

<-P>& vulgaris sensus debeat attendi in prolatione
verborum luculenter ostendit Couarrubias Tomo
2. Cap. 4. in 4. Decretalium, 2. Parte §. 1. num. 1. 2.
& 3. Item quando institutio dictæ Capellaniæ
ortum habuit, non videtur fuisse in vsu vt recen-
tior Inquisitor Fiscalis exerceret officium: ex
quo videtur fieri vt iuxta mentem fundatoris
Capellaniæ non fuerit Inquisitorem ipsâ potiri.
Nemo enim dixisse præsumitur, quod priùs non
habuit in animo. l. Labeo. ff. de supellect. legat. Pe-
regrinus de fidei commis. arti. 11. sub. n. 34. Meno-
chius de Præsumption. Lib. 4. Præsump. 34. num. 22.
& latiùs Lib. 6. Præsump. 15. Petrus de Luna Con-
sil. 43. nu. 39.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Pro parte autem contraria facit Primò<marginalia>Fauorabilis|resolutio|firmatur.</marginalia>
Inquisitorem verè esse Fiscalem, & ita hoc no-
men ipsi sine improprietate aliqua conuenire: cui
autem verba conueniunt, etiam conuenit dispo-
sitio. l. Hos accusare, §. Omnibus, ff. de accusat. Cap.
Indemnitatibus, §. penult. de elect. in 6. cum alijs
per Socinum Iuniorem, Consil. 183. num. 3. lib. 2.
Rota Romana in vna Pientina. 10. Iulij. 1602.
Iuris patronatus. Secundo dispositionem esse fauo-
rabilem, & ita etiam verba fauorabilem inter-
pretationem habitura, & casum præsentem com-
prehendere. Sic si testator filios heredes instituat,
& tantùm extent nepotes, nomine filiorum ve-
niunt. Ita Alexander Consil. 37. nu. 3. vers. Septimò
confirmatur. Lib. 6. quamuis nepotes filij propriè
non sint: vnde si filij & nepotes extent, filij tan-
tùm censentur iuxta eumdem instituti. Tertiò
quia animus disponentis interpretationem accipit
concurrente verisimilitudine, ex Calderino. Con-
sil. 327. per totum, aliàs 8. de Donation. Hæc au-
tem in casu nostro concurrit: quia satis verisimile
est fundatorem noluisse Fiscalem Inquisitorem
excludere, ex cuius seruitio nullus eius fundatio
pateretur incommodum; quandoquidem persona
summæ confidentiæ est, & ita pro dicendis Missis
curam inuiolabilem habitura: ex quo & maior
in ipsum redundat honor, ex eo scilicet, quòd In-
quisitorem habeat Capellanum.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Tandem pro hac parte militat casus, de<marginalia>Casus pro eo|concordantiæ|singularis.</marginalia>
quo Morius Antoninus Lib. 1. Resol. 112. Casu 57.
vbi resoluit Commendatarium perpetuum in Ab-
batiali Ecclesia potuisse vti Mitra & Baculo, qui
vsus fuerat concessus Abbatibus: ex eo probans
quòd Commendatarius esset verus Prælatus, &
ijs qualitatibus potiretur, quibus Abbas potieba-
tur, & mutationem nominis non inducere sub-
stantiæ mutationem. Atqui in casu nostro Capel-
lanus ijs potitur qualitatibus, quibus ante promo-
tionem potiebatur, licet adiectis alijs nullo modo
aduersantibus, sed ad decus maius, vt vidimus,
conferentibus, neque ex integro mutatum no-
men, manente substantia. Ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Quæ autem ex aduerso videntur stare,<marginalia>Obiecta|soluuntur.</marginalia>
non ita vrgent, vt commodam non habeant solu-
tionem. Quòd enim prædictus Dominus, non
Fiscalis, sed Inquisitor communiter nominetur,
non ideò est, quòd verè & propriè Fiscalis non
sit, sed quia honoratiori titulo oportet compella-
ri, sicut & in Regio Auditore accidit: Sic enim
politica requirit vrbanitas. Vnde licet Rex noster
& Dux, & Marchio, & Comes sit, nullo ex his
titulis communiter appellari solitus, sed subli-
miori, Regio scilicet: quod & in Pontifice videre<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0281.jpg/>
@@1@<SE281>266 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>est, qui licet Episcopus Romanus sit; non eo ti-
tulo nominari in vsu communi habetur, sed Pon-
tificio, sicut & Episcopi Cardinales. Quando
ergo sic accidit, vulgaris non obstat compellatio,
quia vt nuper cum docto dicebamus Auctore,
substantiam non mutat. Quod autem additum,
in mentem scilicet fundatoris talem vsum posteà
introductum non venisse, admitti potest, sed non
ideò negandum eius dispositionem locum habere
non posse; quia satis est id verosimiliter volitu-
rum, & virtualiter eatenus voluisse, quandoqui-
dem id ipsius verba comprehendunt: vt in exem-
plis adductis, pater filios instituens, de nepotibus
tantùm futuris non cogitauit; neque priuilegium
Mitræ & Baculi concedens Abbatibus, de Com-
mendatarijs cogitasse indicium aliquod dereli-
quit. Iuxta hæc ergo poterunt DD. Inquisito-<marginalia>Vtilis circa|praxim ad-|monitio.</marginalia>
res, vt benè sibi visum fuerit arbitrari. Quamuis,
vt verum fatear, res sit non penitus offendiculis
destituta, & operæ pretium erit institutionis te-
norem attendisse; qui si fauere comperiatur, etsi
non sit prorsus apertus, praxis poterit esse inof-
fensa, quæ ex ijs, quæ à Nobis adducta sunt, sa-
tis superque verosimilis & probabilis comproba-
tur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quomodò contingat Indicos peccare Pa-
rochos in contumelijs Indorum, cum
generali doctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>226.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Eneralis esse quæstio potest, & ita<marginalia>Latrones aut|ebrios dici|Indos non esse|mortale ex|D. Quiten.|cum limi-|tatione.</marginalia>
eam proponit Dom. Quitensis Lib.
2. Tract. 1. Seßione 4. vbi titulus tria
tantùm nomina contumeliosa proponit, latro,
ebrius, & primo loco illud, quod nefandum cri-
men voce in complexa significat, de quo nihil
apud ipsum, sed de duobus alijs, affirmans ob vi-
litatem personarum non peccari grauiter, dum
Indi latrones & ebrij compellantur, iuxta com-
munem scriptorum sensum. Quod secus accidet,
si Indus quispiam maiori sit dignus honore, quia
vitia peccata detestatur, & bonam eatenus opi-
nionem affectat, quia cultioris ingenij, grauis,
Caziquius, Gubernator. Prius ergo illud præter-
misit, quia de illo maximè venit accipiendum:
Nec nominetur in vobis, quod ab Apostolo dictum,
& de quo circa tertiam Assertionem. Propter quam
rationem omitti etiam in titulo debuisset. Sed
quia in Parocho quodam illud satis frequens de-
prehendi, sic suum Sacristanum honorante, ideò
de Parochis placuit specialiter disputare. Circa
quod</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Dico Primò. Ebrios vocare Indos, qui<marginalia>Assertio 1.|idem fla-|tuens, cum|verè tales|sint.</marginalia>
verè tales sunt, & idem est de Æthiopibus, graue
peccatum non est, & nullum si id correctionis
caussa fiat. Sic communiter scribentes; pro quo
est commoda doctrina apud P. Antonium Perez
Tractatu 1. qui est de Iustitia & Iure, Disputat. 4.
num. 176. vbi ait in contumelia duo attendi: pri-
mum est ipsa excellentia boni, cuius defectus
obijcitur: Secundum est vis contristatiua & per-
turbatiua proximi, quam habet contumelia; po-
test accidere vt defectus sit paruus, & tamen vis<-P>@@

<-P>contristatiua contumeliæ sit magna, & propter
hanc vim potest paruum obijciens defectum in
contumelia grauissimè peccare, cùm pro nihilo
dicatur illius tristitia & perturbatio. Vnde infert
obijcientem feminæ defectum pulchritudinis
grauiter peccare. Ex quibus à contrario arguendo
videtur inferri obijcientem alicui grauia delicta
non peccare mortaliter, seclusis alijs circumstan-
tijs, vt scandali &c. Si neque tristitiam, neque
perturbationem, quæ alicuius momenti sint, in
audiente, attenta eius dispositione, sint nata con-
citare.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiamsi crimina obiecta<marginalia>Assertio 2.|Etiamsi non|tales.</marginalia>
reuera non extent in ijs contra quos iactantur,
stare potest vt mortaliter contumeliator non de-
linquat, quod accidere frequenter in vulgo Indo-
rum potest. Id probat doctrina nuper adducta:
Nam possunt talia verba, grauiter aliàs iniuriosa,
in eos iactari, quos attenta eorum dispositione,
non sint nata grauiter eos contristare aut pertur-
bare. Et ad hoc videtur iuxta mentem Dom.
Quitensis fædum illud verbum, de quo nihil in
speciali duxit pronuntiandum, licet nullum ita
turpe & obscænum habeatur. Et quidem iuxta<marginalia>Cum no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
aliquorum sententiam furtum maius est pecca-
tum nefando crimine, cùm sit contra virtutem
nobiliorem, iustitiam scilicet. Vnde videri alicui
posset, eum qui furem aliquem vocat, grauius
peccare, quàm si nefandum crimen obijciat. Sed
quia in communi ęstimatione maior ex hoc quàm
ex illo infamia resultat, ex eo non videtur peccati
grauitas in contumelia reperta minorari: inde
enim est vt maius præposteræ turpitudi, quàm
furto sit supplicium ciuilibus & sacris legibus de-
signatum. Si ergo contumelia talis à mortifera
sit excusanda malitia, aliundè id erit comproban-
dum, ex adducto scilicet fundamento, si constet
rem ita se habere, vt scilicet audientes nihili fa-
ciant huiusmodi contumeliam, quod monstrabit
experientia.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Dico Tertiò. F&#x0153;dis vocabulis vti Paro-<marginalia>Assertio 3.|Mortalem|statuens vs&#x0169;|f&#x0153;darum|vocum in|Parochis.</marginalia>
chos erga Indos, quibuscum agunt, lethale vide-
tur peccatum. Probatur, Quia maximam inde-
centiam præ se ferunt, nec sine scandalo stare
potest, præsertim quando in Ecclesia aut sacri-
stia, & de Missa dicenda agitur, proferuntur.
Damnatur ab Apostolo inter vitia alia ad luxu-
riam spectantia Turpitudo Ephes. 5. v. 4. ea scili-<marginalia>Ephes. 5.|v. 4. & 5.</marginalia>
cet quæ verborum est, vt ex Syro Interprete de-
ducit P. Cornelius: nam quæ ad opera pertinent
vers. præcedenti proscripserat: & ijs infectos spur-
citijs à Dei regno excludendos vers. 5. protestatur:
Non habet hereditatem in regno Christi & Dei. Po-
test ergo aliqua verborum turpitudo esse letha-
lis: inter quæ quidem hoc, de quo agimus, vide-
tur eminere. Et nulla valet circumstantiarum
prærogatiua in ijs, de quibus agimus excusari,
immò ex prædictis augescit. Inter quas illa sta-
tim in considerationem incurrit, huiusmodi f&#x0153;do
agendi modo Indos ab integritate Confessionis
auerti apud tales Parochos faciendæ. Vix enim
adduci illi possunt vt Parochis honestioris indolis
confiteantur; quid ergo de ijs sperandum, qui Pa-
rochos sortiti sunt f&#x0153;ditatum talium obiectores?
Item quod ex prauo ciusmodi exemplo Indi
eumdem loquendi modum addiscunt, vt non
pudeat ita tractare alios, sicut ipsi à suis Parochis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0282.jpg/>
@@1@<SE282>Circa contumeliam quando venialis culpa. 267
<duolan 2><-P>nullo Dei timore tractantur. Ratione autem
scandali verba turpia mortalem posse habere ma-
litiam obseruant communiter scriptores, quos
adducit Bassæus Tomo 2. verb. Impudicitia n. 18.</P>
<Z><A+1>Circa contumeliam generalis quidem, sed
vtilis obseruatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>230.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Ommuniter receptam doctrinam<marginalia>Detractio ex|conditione|personæ vt|esse venialis|possit.</marginalia>
proponens Dom. Quitensis Sessione
citata affirmat de Religioso aut viro
alio propter probitatis opinionem in honore ha-
bito, dicere habere pellicem mortale peccatum
esse; quod tamen si de milite dicatur, aut ordi-
nario iuuene, mortale non est; pro quo citat P.
Lessium, sed loco non indicato: & idem de ebrie-
tate asserit respectu eorum, qui illam sibi indeco-
ram non reputant, sicut alij pellicatum: quod
Indis accommodans, id, quod vidimus, pronun-
tiat, peccati remouens grauitatem. Et Pater qui-
dem Lessius Lib. 1. de Iust. & Iur. Cap. 11. num. 17.
ita scribit: Quando ratione conditionis personæ pec-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
cata, etiam manifesta, non censentur notabiliter l&#x0153;-
dere famam, non est peccatum mortale horum reuela-
tio: vt si quis dicat militem commisisse duellum, ha-
bere concubinam, decepisse puellam: vel adolescen-
tem esse prodigum, deditum amoribus. Sic ille: vbi
non de contumelia, sed de detractione loquitur;
neque vtriusque eamdem esse rationem ex eodem
ostendi potest, qui num. 14. ait non esse mortale
peccatum defectus natalium detegere alijs, cum
limitatione, de qua ibidem: & tamen mortale esse
affirmat, si id, & similia in faciem, præsertim ho-
norabili viro dicantur. Additque statim: Secus si
vilis sit conditio; nisi fortè grauem m&#x0153;rorem inde
putetur concepturus. Non ergo generaliter ex eo
quod accidit in detractione argui ad contume-
liam potest; cùm contingere queat, vt qui sine
mortali peccato infamatur eius aperto defectu,
illum sibi in faciem iactari molestissimè ferat, &
ita m&#x0153;rore graui consternetur, quod & in Indis
accidere potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Sed circa id, quod de milite dicitur non<marginalia>P. Anton.|Perez qua-|liter aduer-|setur.</marginalia>
citato Auctore insurgit P. Antonius Perez suprà
num. 157. & duobus seqq. Aliquatenus refragatus;
ait enim quòd status militis non excuset illum à
cura viuendi in suo statu decenter & honestè, vn-
de infamatur grauiter, si dicatur de illo viuere in-
dignè, in quo est ad honestè viuendum obligatus.
Neque ex eo quòd aliqua vitia sint ordinaria mi-
litibus, probabile redditur, ita vt iudicari possit in
hoc aut illo determinatè reperiri, & etiam pro-
palari: nam magnæ laudis est & virtutis in mili-
te, si velit in suo statu modestè se gerere, & præ-
bere optimum exemplum vitæ militaris: & ita
iniquum est de illo tunc temerè iudicare. Si enim
liceret, cessaret vtilitas in milite dandi bonum
exemplum vitæ militaris: eo enim exhibito, ni-
hilominùs iudicari poterit temerè illum malè vi-
uere, & tale exemplum esse quamdam hypocri-
sim. Quòd si constet militem (& idem est de
alijs, in quorum statu maior licentia esse solet)
non ægrè ferre infamationem, signum probabile
est illum esse obnoxium vitijs militaribus: abiecto
enim pudore, facilè labuntur homines in vitia, à
quibus si valdè abhorrerent, etiam abhorrerent
ab eorum infamia. Secus autem accidit quando<-P>@@

<-P>probabilis non est malitia; pro quo requiritur, vt
& vehementia inclinationis sit, & abiectio pudo-
ris. Sic ille philosophatur, circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Dico Primò. Ex sola status conditione<marginalia>Assertio 1. ex|solo statu non|posse iudicari|aliquem in|mortali esse|peccato.</marginalia>
iudicare aliquem in statu mortalis esse peccati,
mortale peccatum est. Probatur, Quia statu tali
non obstante potest quis honestè viuere, & magni
facere se probum haberi, nec perditis moribus;
quia honestissimum curam habere de bono no-
mine, iuxta diuinam præceptionem. Habet &
Christus milites suos, qui etiam legiones habet. Verba
sunt D. Ambrosij Lib. 2. de Virginibus, & de sæ-<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
culi militibus locutus, ex quibus vnum satis me-
morabilem introducit. Talis & Cornelius, de quo
Act. 10. & miles, de quo ibidem v. 7. & militem<marginalia>Act. 10. v. 7.</marginalia>
metuentem Dominum. Ergo qui aliter iudicat, ma-
nifestam illi facit iniuriam, dum temerè iudicat
contrarium: iudicium enim temerarium in re
graui mortale peccatum est, iuxta receptissimum
in Theologia dogma. Quod euidenter vrgetur:
Nam si ex solo status fundamento ita licet iudi-
care: ergo illicitum prorsus est talem statum am-
plecti. Constat illatio: Quia status, in quo viui
sine mortali peccato nequit, sine graui etiam pec-
cato nequit assumi: talis est hic, de quo agimus:
Ergo. Maior est certissima, & Minor clara: Nam
ex solo statu iudicari sine temeritate potest eum,
qui ipsum profitetur, esse in peccato mortali: ergo
in eo viui sine illo nequit. Atqui de statu ita sen-
tire intolerabilis error est, & grauissima censura
dignus, vt est compertum. Id autem quod de
profitentibus statum alique&#x0303; dicitur, de illis etiam
dicendum, qui ratione ætatis, & procliuis in vi-
tia concupiscentiæ, militibus adnectuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si quis occultum eorum<marginalia>Assertio 2.|Nec illud|detegi sine|lethaliculpa.</marginalia>
peccatum, de quibus præcedens Assertio, detegat,
mortaliter peccat. Probatur ex communi scripto-
rum doctrina circa occultorum detectionem. Nec
valet si dicatur homines huiusmodi in peccatis,
quæ in eorum sunt statu, aut ætate frequentia,
non curare diffamationem. Contra hoc enim est,
peccata dicta esse occulta, & eos, qui illa commi-
serunt, eo ipso quòd secretum accurarunt, euul-
gari ipsi penitus noluerunt; licet in alijs id non
curent, immò famam quandôque ex eorum pa-
tratione conquirant, & exultent in rebus peßimis.
Prouerb. 2. v. 14. vt ex duellis, aut rixis, in qui-
bus ostensione fortitudinis suo consultum honori
iuxta diaboli leges arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Etiamsi quis de suo te-<marginalia>Assertio 3.|circa non cu-|rantem adeò|occultatio-|nem, falsum|testimonium|idem habere.</marginalia>
gendo peccato non multùm curet, si tamen ali-
quod in particulari detegatur, quod ab eo non
scitur esse commissum, sitque illud mortale, mor-
tale etiam videtur peccatum. Ratio est, quia est
testimonium falsum in re graui, quod iuxta om-
nes mortale peccatum est. Ad quod dici potest
testimonium circa veniale tantùm esse veniale,
quia est leuis infamatio: eum autem qui de pec-
catis grauibus tegendis non curat, infamiam ex
ipsis prouenientem non videtur curare: vnde ma-
ior non est, quàm sit illa, quæ ex venialium aper-
tione resultat. Sed hoc non satisfacit: Nam licet
quis de eorum peccatorum euulgatione non cu-
ret, quæ verè commisit; ea tamen quæ non com-
misit euulgari, contra eius esse potest volunta-
tem, & valdè molestum accidere. Vnde socij D.
Bonifacij Martyris, qui eum turpibus amoribus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0283.jpg/>
@@1@<SE283>268 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>deditum nouerant, grauiter peccarunt, existi-
mantes, & sic etiam coràm alijs proferentes, eum
apud Tarsenses mulierculas certius esse distineri.
Cuius peccati veniam comperto postulauere mar-
tyrio, & ab eodem mirabiliter reportarunt, pro
quo eius historia consulenda die 14. Maij.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus contrarium vi-<marginalia>Oppositum|vt valeat|suaderi.</marginalia>
detur posse verosimiliter persuaderi discursu se-
quenti. Si quis de aliquo conditionis præfatæ
dicat decies, aut vigesies graue aliquod pecca-
tum commisisse, vnum addendo peccatum supra
certum numerum, non peccat mortaliter, quia
ex additione dicta non variatur conceptus circa
illius prauitatem: Ergo neque dicens in speciali
peccasse in tali vel tali occasione. Consequentia
patet, quia similiter in eo casu conceptus circa
morum corruptelam minimè variatur, vel certè
valdè parùm. Si dicatur contra illius esse volun-
tatem, iuxta adductam probationem, instari po-
test: Nam etiam contra illius est voluntatem ad-
ditio dicta supra certum numerum, & nihilomi-
nùs detractionem non extrahit à malitia veniali.
Et ratio est, quia eo ipso quòd proiectè peccat,
pudore abiecto, ius amittit ad exigendum obliga-
tione sub mortali, ne in numero peccatorum, dum
deteguntur, aliquatenus excedatur, quia solùm
obligatio sub mortali est, ne conceptus de illius
prauitate notabiliter varietur occasione notabili-
ter aberrantis narrationis. Itaque ius habet vt
damnum illi non inferatur, iuxta damni qualita-
tem: damnum est leue: ergo tantùm leuiter ius
læditur, & ita etiam tantùm leuiter peccatur.
Videtur verosimilis consequentia, quam poterit,
me non prorsus aduersante, qui voluerit, am-
plecti.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Dico Quartò. Inter iudicium temera-<marginalia>Assertio 4.|de proportio-|ne inter iu-|dicium teme-|rarium &|detractio-|nem.</marginalia>
rium & detractionem non videtur ea esse pro-
portio, vt similiter sit de eisdem in ordine ad qua-
litatem malitiæ sentiendum. P. Lessius suprà
Cap. 29. num. 14. ita scribit: Dixi, de graui malo
(iudicium scilicet temerarium esse mortale) quia
si quis temerè iudicet de altero in re leuis momenti,
vel quam ille parui æstimet, non erit peccatum mor-
tiferum, sicut suprà Cap. 11. Dub. 3. de detractione
dictum est. Sic ille, qui citato Dub. 3. id habet
quod vidimus nu. 230. Ex quo apparet doctum
Patrem eamdem esse vtriusque rationem affir-
mare. Atqui stare potest vt in iudicio leue pecca-
tum sit, & graue in reuelatione, quia in hac po-
test esse scandalum aut damnum aliquod in eum
recidere, cuius peccatum propalatur, quod plus-
quàm leue sit, vt amissio honesti matrimonij, aut
opportunæ hereditatis. Quod ergo à præfato Au-
ctore dictum, seclusis est circumstantijs accipien-
dum, ex quibus reuelationis malitia potest ag-
grauari.</P>
<Z><A+2>DVBIVM INCIDENS.</A+2>
<A+1>Circa circumstantiam virginitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>237.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Ccasione abiecti pudoris in eo, cuius<marginalia>circumstan-|tiam virgi-|nitatis mu-|tare speciem,|vt probet P.|Antonius|Perez.</marginalia>
ea de caussa sine lethali peccato reue-
lari delicta possunt, vt vidimus num. 231. circa
circumstantiam Virginitatis, quam in exemplum
adducit, digressus aliquantulùm P. Antonius Pe-
rez, ita scribit num. 159. Atque ob hanc potißimùm<-P>@@

<-P>rationem dixi in materia de P&#x0153;nitentia, licet vir non
teneatur confiteri in fornicatione circumstantiam vir-
ginitatis ex parte sui; tamen feminam teneri, quia
femina dum est virgo conseruare potest virginalem
verecundiam, quæ potißimum est feminis frænum à
natura illis impositum, quo abiecto præcipites, & sine
vlla difficultate fornicationem repetunt. Quare non
solùm ipsa, sed etiam vir tenetur explicare in Con-
fessione circumstantiam virginitatis feminæ &c. In
Tractatu autem de P&#x0153;nitentia, qui est tertius, in
quo citata ab Auctore materia habetur Disput. 5.
num. 26. ita loquitur: Virginitatis circumstantia
ex parte viri non est confitenda; ex parte feminæ pro-
babiliter quidam negant esse confitendum, alij proba-
biliter affirmant; & ratio est, quia abijcere pudorem
virgineum, & iacturam facere virginitatis, est ma-
lum feminæ magnum: nam in illo sexu fragili ipsa
virginitas est propugnaculum fortißimum castitatis,
& ferè necessarium. Atque ita videmus feminas post
iacturam virginitatis facilè relabi, & castitatem con-
temnere. Hæc ille, oppositæ sententiæ probabili-
tatem agnoscens, neque ita resolutoriè in alterius
propositione procedens, vt in priori loco vidimus
indicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Et quidem sententia opposita non solùm<marginalia>Opposita sen-|tentia præ-|fertur.</marginalia>
est probabilis, sed communior hodie, vt affirmat
P. Fagundez Tomo 2. in Decalogum Lib. 6. Cap. 4.
num. 7. quidquid dixerat Libro. 4. de. 2. Ecclesiæ
Præcepto. Cap. 3. num. 16. quam contrarietatem
obseruauit Leander à SS. Sacram. Tomo 1. de Sa-
cramentis, Tract. 5. Disput. 8. §. 2. Quæst. 16. Sed sa-
pientis est mutare consilium: vnde sic ille n. 13.
Omnes hæ tres opiniones sunt probabiles. Prima &<marginalia>D. Fagund.</marginalia>
Secunda sunt communissimæ: tertia tamen verior in
rigore videtur, & ideò illi adhærendum: in omnibus
enim rebus semper veritas inquirenda est, & illi ad-
hærendum. Sic ille, qui ne contrarietas defectui
memoriæ adscriberetur, oportuisset sanè prioris
asserti sui cum honesta palinodia facere mentio-
nem. Auctores pro illa & plures & grauissimos
vterque congerit. Et licet ratio à P. Antonio Pe-
rez adducta videatur singularis, illam tamen P.
Fagundez paucis expressit num. 5. vbi priorem
sententiam proponit sic dicens: & quia eis datur
occasio manifesta se prostituendi, & reincidendi in
peccatum. Circa quod ita scribit num. 12 vers.
Deinde: Non negamus tamen peccare illas grauiter
contra charitatem in se ipsas, & in temperantiam,
eo quòd deinceps exponantur ad faciliùs peccandum:
Sed sibi imputent, si id volunt; nam omnia peccata,
quæ facimus, sunt contra charitatem in nos ipsos, &
sic considerata omnia dici possunt eiusdem speciei.
Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Sed certè cuiuscumque illa ratio sit,<marginalia>Fundamen-|tum aduer-|sariæ con-|uellitur.</marginalia>
parùm videtur habere momenti, vt ostendi po-
test.</P>
<P>  Primò. Nam stat virginitatem amitti, & non
esse feminam deinceps ad similem turpitudinem,
vt asseritur, præcipitem, vt in nobili patet, & in
ea, quæ sub fide ineundi matrimonij, corporis sui
copiam fecit, quod est satis frequens.</P>
<P>  Secundò. Ea, quæ talis asseritur, in libidinem
scilicet præceps, id non habet ob amissam virgi-
nitatem. Patet, Quia ad peccatum, quo amissa
est, sine difficultate prorupit, ac si virgo non es-
set: ex quo & argui potest.</P>
<P>  Tertiò. Nam eatenus virginitas est custo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0284.jpg/>
@@1@<SE284>De circumstantia virginitatis. 269
<duolan 2><-P>dienda in femina, quatenus est frænum à natura
impositum: ergo illa, cui frænum non est, ex ea
parte specialiter non peccabit. Consequentia vi-
detur clara: Tunc sic. Multæ sunt feminæ, qui-
bus virginitas frænum non est, quia sine vlla dif-
ficultate se prostituunt; immò & aliquando ro-
gant. Ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Quartò. Peculiaris malitia ex eo argui-
tur in defloratione, quòd peccatum tale ad alia
trahit: Atqui hoc est multis commune alijs, &
nihilominùs illam non important: ergo neque
istud. Maior est aduersæ partis fundamentum, &
Minor ostenditur: Nam in rebus delectabilibus,
eorum experientia ad frequentiam trahit, & in
hoc, de quo agimus, genere, vbi natura tanto
impetu ducitur, est id certissimum. Accepit in me
sceptrum, & totas manus ei dedi, væsania libidinis.
Verba sunt D. Augustini Lib. 2. Confeßion. Cap. 2.<marginalia>D. August.</marginalia>
de se loquentis, cùm annum ageret decimum
Sextum. Prouerb. 7. inducitur femina adoles-<marginalia>Periculosus|ad vitia|carnis in-|gressus.|Prouerb. 7.|v. 22.|P. Cornel.</marginalia>
centem pelliciens ad vnius noctis turpes delitias,
de quo sequitur: Statim eam sequitur quasi bos du-
ctus ad victimam, & quasi agnus lasciuiens, & ig-
norans, quòd ad vincula stultus trahatur. v. 22. Ex
vnius ergo noctis delitijs vincula sunt arctè strin-
gentia relicta, longa concatenatio peccatorum.
Pro quo doctus Interpres illud Theocriti prouer-
bium adducit: Periculosum est canem intestina
gustasse. Circa quod ille: Q. d. Qui semel cum scorto
peccauit, difficulter ab eo abstinet: illecebram eius
velut authoramentum libidinis degustauit. Sic ille,
pro quo & multa alia adduci possent.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Quintò. Verecundia feminis data est vt<marginalia>Pudor in fe-|minis fræ-|num incon-|tinentiæ.</marginalia>
frænum libidinis, vt est communis scribentium
sensus; nec tamen cùm fornicatur aliqua, ex eo
specialem malitiam eius habet turpitudo, quòd
contra verecundiam & pudorem sit: frænum au-
tem virginitatis ad verecundiam & pudorem spe-
ctat, vnde & femina lasciua dicitur impudica.
Præclarè D. Ambrosius Lib. 1. Officior. Cap. 18.<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
de hoc locutus sic dicens: Est verecundia pudicitiæ
comes, cuius Societate castitas ipsa tutior est. Bonus
enim regendæ castitatis pudor est comes: qui si præ-
tendat ad ea, quæ prima pericula sunt, pudicitiam
temerari non sinat. Pro quo & D. Gregorius Na-<marginalia>D. Gregor.|Nazian.</marginalia>
zianzenus in Parænet. ad Olympiadem:</P>
<tspb>                    Protinus extincto subeunt mala
                        cuncta pudore.</tspb>
<P>Hinc & illud Statij<marginalia>Statius.</marginalia>
<tspb>                    Primæque modestia culpæ;</tspb>
<P>id est pudor & verecundia; vbi de Virgine recens<marginalia>Pudor pro|virginitate</marginalia>
nupta loquebatur. Vnde & pudor pro virginitate
sumi solitus. In hymno D. Ioannis Baptistæ ob-
uium illud:</P>
<tspb>                    Nesciens labem niuei pudoris.</tspb>
<P>& D. Ambrosius Lib. 2. de Virginibus vtrumque<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
complectens, Vbique, inquit, in virgine comes sin-
gularum virtutum est pudor. Hic indiuiduus debet
esse virginitati, sine quo non potest esse virginitas.
Et inferiùs. Sancta virgo integritatem pudoris pro-
fessa. Sed vbi viderunt constantiam professionis, me-
tum pudoris. Induere chlamydem, quæ occultet mem-
bra virginis, seruet pudorem. Et sic sæpè alias ille,
& alij, ex quibus aperta procedit illatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Tandem, sequeretur viduam, quæ ho-
nestè cum viro se gessit, & ad cuius torum virgo
peruênit, si fornicetur, specialem pariter peccato<-P>@@

<-P>conferre. Sequelam ostendo: Nam talis num-
quàm cum viro aliquo inhonestè egit, & experta
coniugalis concubitus delectationem, si semel ad
eam redeat, manifesto se exponit periculo in plura
eiusdem generis peccata labendi. Habet quidem
illa vidualis pudoris frænum, & numquàm vio-
latæ pudicitiæ; quod dum primò fornicatur,
abrumpit, & maiori se quàm virgo, coniugalia
delectamenta non experta, committit periculo:
Vnde à D. Zenone in sermone de Pudicitia dici-
tur illa in Virginibus selix, in viduis fortior. Ergo
peccat sicut illa; vel si non peccat, neque illa.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Quæ quidem cùm ita sint, & res ex hac<marginalia>P. Fagundi|responsio|minùs apta|depulsa.</marginalia>
parte videatur irrefragabilis; non tamen video
quomodò responsio illa P. Fagundez possit sub-
sistere. Vbi non iam de malitia peccati ex eo
quòd sit contra charitatem erga se ipsum, hæren-
dum, quod nihil ad intentum videtur conducere,
cùm sit omnibus peccatis commune: sed de eo,
quod dicitur circa peccata, ad quæ faciliùs pa-
tranda femina se per deflorationem exponit, sed
sibi imputent, si id (velint) volunt. Si enim virgo
tenetur, vt teneri fatetur Auctor, se periculo non
exponere, & sic exponi potest eidem imputari:
ergo & imputari peccatum, quia soli illi, qui pec-
cat, potest peccatum imputari. Hoc equidem &
Auctores oppositæ sententiæ libenter affirma-
bunt, imputandum scilicet sic peccanti, quia sci-
licet vult se ad faciliùs peccandum exponere. Ad-
mittendum ergo exponere se ad facilius peccan-
dum, & ex hac parte malitiæ aliquid peccato
accrescere, sed non talis, vt speciem mutet, quia
id commune est omnibus ferè peccatis, vt osten-
dimus, & periculum est valdè remotum; & maius
forsan in mollitie, pro qua secum quisque occa-
sionem proximam circumfert; quod tamen in
virgine citatus P. Antonius non admittit. Videa-
tur Cardinalis Lugo, qui omnium optimè cir-
cumstantiam dictam excussit, & à Leandro cita-
tur Disput. 16. de P&#x0153;nitentia à num. 210. pag. 344.
cùm scribendum fuisset à num. 213. pag. 318. vi-
dendus etiam P. Dicastillus Tomo 2. de Sacramen-
tis, Disput. 9. à num. 426. An sit circumstantia no-
tabiliter aggrauans benè explicat P. Suarez, ta-<marginalia>P. Suarez.|ait esse cir-|cumstan-|tiam aggra-|uantem.</marginalia>
lem esse testatus: qui licet alias censeat obligatio-
nem esse sub mortali ad earum Confessionem;
circa hanc tamen liberalissimam facit copiam se
opinioni contrariæ conformandi. Et reuera peri-
culosum negotium est feminas in hoc peccato-
rum genere ad rigidiores sententias in praxi am-
plectendas coarctare.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Sed neque esse circumstantiam notabili-<marginalia>Quod & ne-|gant alij.|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
ter aggrauantem tenet P. Franciscus Bonæ-Spei
Tomo 4. Tractatu 2. Disput. 5. nu. 17. vbi ait neque
virum, neque feminam debere circumstantiam
virginitatis in Confessione aperire, quia primum
& Secundum peccatum feminæ solo accidente
differunt, ex ijs, quæ adducit ex P. Thoma San-
cio Lib. 7. de Matrim. Disput. 14. num. 14. nec dicit
specialem oppositionem cum temperantiæ aut
castitatis virtute. Ex quibus satis eius constat sen-
sus, qui clarior redditur ex eo, quod latè & doctè
probat Disput. 4. Dub. 5. Resolut. 2. scilicet obliga-
tionem extare sub mortali aperiendi in Confes-
sione circumstantias notabiliter aggrauantes. Et
quidem si benè perpendantur ea, quæ à Nobis
dicta sunt, ita videtur euinci: vt ex hoc etiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0285.jpg/>
@@1@<SE285>270 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>capite leuius hoc onus sexui fragili, ne eius occa-
sione æternum subeat detrimentum, relinquatur.
Si & addamus quod P. Herincx habet Tomo 2.<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
Tract. 2. Disput. 3. num. 69. vbi de negante senten-
tia loquens sic ait: Vt docent plurimi estque securum
in praxi: quod ex modo ipso proponendi magis
illi videtur placere. Pro quo & stat P. Petrus Mar-<marginalia>P. Petrus|Marchan.</marginalia>
chantius in Tribunali Sacramentali Tract. 7. Tit. 1.
§. 3. Dub. 1. Resolut. 1. & P. Arriaga Tomo 8. Disp.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
32. nu. 28. vers. Dubitatur, iuxta dicta à se Tomo 5.
Disput. 58. num. 35. citans Cardinalem Lugo loco
superiùs adducto, vbi licet in terminis proprijs id
non dicat, ex eo tamen colligitur, quòd circum-
stantiam hanc confitendam neget, & ex discursu
probationum. P. Martinon Tomo 5. Disput. 50.<marginalia>P. Martin.</marginalia>
num. 68. vers. Sunt etiam, iunctis ijs, quæ habet
nu. 54. vbi statuit tamquàm probabilius circum-
stantias notabiliter aggrauantes in Confessione
aperiendas. P. Bussembaum in Medulla Theologiæ<marginalia>P. Bussem|baum.</marginalia>
moralis, Lib. 3. Tractatu 4. Cap. 2. Dub. 2. num. 2.
P. Gaspar Hurtadus Disput. 9. de P&#x0153;nitentia Diffi-<marginalia>P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
cult. 4. circa circumstantiam Quid, vers. solus verò,
addens ita esse, etiamsi virgo sit sub custodia pa-
rentum; pro quo citat P. Coninckium Disput. 7.<marginalia>P. Coninck</marginalia>
de P&#x0153;nitentia num. 19. vbi licet id non exprimat,
satis tamen videtur indicare dum ait hanc circum-
stantiam non esse in Confessione exprimendam,
nisi parentibus vis aliqua inferatur; qui tamen
num. 13. circumstantias notabiliter aggrauantes
non esse necessariò confitendas affirmat, & pro-
bat. Pro quo & stat P. Ludouicus à Conceptione
in Examine veritatis Theologiæ moralis Tomo
2. pag. 575.</P>
<Z><A+2>BREVIS EXCVRSIO.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Circa Aureolam virginitatis, & alias pro
casu in Indijs occurrente, & occasio-
ne præmissæ resolutionis.</A+2></negEZ>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Resolutio circa dicta, non obstante amissio-
ne Aureolæ. Casus propositus, & non-
nulla, quæ Aureolas generaliter vide-
antur improbare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>244.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Liqui contendentes deflorationemvir-<marginalia>Ex aureolæ|amissione|circumstan-|tiam pecu-|liaris obli-|gationis ine-|ptè deduci.</marginalia>
ginis circumstantiam mutantem spe-
ciem importare, ex eo arguunt quòd per eam
aureola virginitatis amittatur. Ita Mag. Nuñez
Cabezudo in Additionibus ad 3. p. q. 59. arti. 2. dub.
3. Conclus. 5. & alij nonnulli ex Thomistis. Quod
tamen Cardinalis Lugo validè conuellit citata
Disput. 16. nu. 216. & 217. nam aureolæ iactura
non est tanti ponderis vt peccatum transferat ad<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
aliam speciem, vel debeat explicari in Confessio-
ne; nam sine peccato potest inito matrimonio
deperdi: & maius bonum est magnum aliquod
augmentum gloriæ essentialis, quàm aureola;
& tamen peccatum mortale non est illius ia-
cturam incurrere, quod per aliqua bona opera
posset facilè comparari. Deinde arguit, supponens
per primum peccatum contra castitatem amitti
aureolam: ex quo sequitur, quòd si primum tale
peccatum fuit copula illicita, debebit femina in<-P>@@

<-P>Confessione dicere se commisisse stuprum, &
etiam amisisse aureolam, quod nullus admittet.
Id autem quod supponit est doctrinæ D. Thomæ
conforme in 4. Dist. 49. q. 5. arti. 5. de quo &
Abulensis in 13. Cap. Matthæi, Quæst. 19. vers. Sed
dicendum: In Summa, vt demus aureolam rem
magni esse momenti, cùm tamen sub præcepto
non sit, in eius amissione, ex eo præcisè capite
mortale nequit esse peccatum. Sicut Doctoris
aureola magnæ etiam æstimationis est; nec ta-
men tenetur quis nauare operam litteris, & sic
ad magisterium aspirare, aut si magister sit per
sufficientiæ publicam fidem, doctrinæ ministe-
rium exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Et cùm hoc satis circa prædictam ratio-<marginalia>Negatæ ge-|neraliter à|quodam.</marginalia>
nem sit, aliam posset quis rationem adhibere di-
cens reuera talem aureolam nihil nisi meram esse
vocem, & ita quo ad substantiam nihil; ex quo
fit, cum illa amitti dicitur, nihil prorsus amitti,
& ita argumentum ex eo desumptum nullius esse
momenti. Et sic quidem ante annos aliquot id
non est veritus Religiosus quidam affirmare: qui
ad S. Inquisitionis Tribunal delatus, eo quòd
cùm alijs agens, & mentione ab ipsis de aureolis
facta, Ridete, dixisset, has nugas, quia aureolæ nullæ
sunt, & quid à delatione retulerit, ignotum mi-
hi: credo tamen non sine iusta animaduersione
eius audaciam erupisse, vt ex dicendis constabit;
non inutili circa hoc subiuncta discussione.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Et quidem si scripturæ loca, ex quibus<marginalia>Ex scriptura|non videri|solidam de-|ductionem.</marginalia>
Theologi tres esse aureolas colligunt, id est pecu-
liaria præmia tribus specialiter ordinibus desti-
nata, Martyribus scilicet, virginibus, & Docto-
ribus, omni cum rigore velimus expendere, non
videtur facile, etiam non prauè dispositum adi-
gere ad eas vti certas admittendas: ex illis enim
aut nihil præter speciale præmium deducitur, aut
si quid specialius, alijs etiam Beatorum Ordini-
bus tribuendum. Pro Martyribus quidem locus<marginalia>Pro Mar-|tyribus.</marginalia>
adducitur ex Apocalypsis 7. v. 9. vbi de turba visa
à D. Ioanne, quam dinumerare nemo poterat sic
dicitur: Amicti stolis albis, & palmæ in manibus<marginalia>Apocal. 7.|v 9. & 14.</marginalia>
eorum, de quibus inferiùs: Hi sunt qui venerunt
de tribulatione magna, & lauerunt stolas suas, &
dealbauerunt eas in sanguine Agni. v. 14. Specialia
enim proponuntur insignia, eaque ijs propria,
qui de tribulatione magna venisse dicuntur, per
quod Martyres specialiter designati, qui omnium
maximam tribulationem exanthlarunt. Verum
P. Suarez Tract. 1. in 1. 2. Disput. 11. Sect. 3. num. 2.
citans P. Riueram, probabile esse ait de omnibus
Beatis ibi esse sermonem. Vnde & Ecclesia in
omnium Sanctorum Festo præconium dictum
assumit. Et videtur quidem satis verosimile D.
Ioanni non solos ostensos Martyres, cùm illorum
numerus in gloria maior non sit; & in illa multi
alij adeò gloriosi sint, vt iucundissimum ipsi spe-
ctaculum potuerint exhibere. Vnde Angelus, de
quo ibi sic locutus: Quoad vsque signemus seruos
Dei nostri in frontibus eorum. v. 3. Omnes ergo, de
quibus eo loco, signati in frontibus, & omnes
dicuntur serui: ex quo fit & illos etiam, de qui-
bus posteà, albis vestitos stolis, & cum palmis in
manibus, seruorum Dei nomine comprehen-
sos.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Item, aureolæ inter se distinctæ sunt, vt
quæ vni conueniunt Ordini, alteri non aptentur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0286.jpg/>
@@1@<SE286>Excursio de Aureolis: 271
<duolan 2><-P>sicut in ciuili & Ecclesiastica politica accidit.<marginalia>Aureolæ vt|videantur|communes|Martyribus|& Virgini-|bus.</marginalia>
Tunc sic. Palmæ dicuntur propriæ Martyrum:
Atqui illæ etiam tribuuntur Virginibus: ergo
signum aureolam nihil diuersum designare: Ma-
ior constat ex adducto loco, & Minor ex hymno
sacro pro Virginibus:</P>
<tspb>                        Hæc enim palmæ duplicis
                            beata
                    Sorte, dum gestit &c.</tspb>
<P>Et quod de albis dicitur vestibus, Virginibus po-
tiùs videtur conuenire, iuxta Venerabilis Bedæ
sententiam sermone 18. de sanctis, quem Eccle-
sia recitandum in omnium sanctorum Festiuitate
proponit, ibi: Amplißimam accipiant dignitatem,<marginalia>Venerabilis|Beda.</marginalia>
coronas, vel de virginitate candidas, vel de passione
purpureas. Et inferiùs. Agmina Martyrum, pur-
pureis coronis lucentia, Virginum quoque choros can-
dentia serta gestantes inspicere. Pro quo plura P.
Cornelius in Daniel. 12. v. 3. & P. Salas Tomo 1.
in 1. 2. Tract. 2. Disput. 8. n. 74. Adducitur etiam
illud Matth. 10. v. 31. Omnis ergo qui confitebitur<marginalia>Matth. 10.|v. 31.</marginalia>
me coràm hominibus, confitebor & ego eum coràm
Patre meo, qui in cælis est: vbi de Martyribus
præcipuè est sermo, vt ex sacris constat Officijs.
Sed cùm Confessio latiùs pateat, eamque videre
liceat in Christianis omnibus, qui coràm quibusli-
bet non verentur se Christianos confiteri, & ita
pariter Christum; non adeò videtur efficax ex
hoc loco posse argumentum efformari. Vnde D.
Ioannes Chrysostomus homilia 35. in Matthęum,<marginalia>D Ioan.|Chrysost.</marginalia>
Omnibus, ait, id præcipit.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Pro virginibus ex Apocalypsi etiam pro-
batio instruitur, iuxta id, quod habetur Cap. 14.<marginalia>Pro virgi-|nibus.</marginalia>
vbi de centum quadraginta quatuor millibus su-
pra montem Sion stantibus sic dicitur: & canta-<marginalia>Apocal. 14.|v. 3. & 4.</marginalia>
bant quasi canticum nouum ante Sedem, & ante qua-
tuor animalia; & nemo poterat dicere canticum, nisi
illa centum quadraginta quatuor millia, qui empti
sunt de terra. v. 3. Habebant ergo isti speciale ali-
quid ad gloriam non spectans essentialem, cùm id
dicatur alijs minimè conuenire: quod & satis de-
clarat loquendi modus, cùm canticum dicatur
nouum: gloria enim essentialis canticum non est.
Additur autem statim ratio: Hi sunt, qui cum mu-
lieribus non sunt coinquinati, virgines enim sunt.
v. 4. Vbi quod P. Arriaga obijcit Tomo 3. Disp. 55.
num. 7. scilicet plures locum istum de SS. Inno-
centibus exponere, quibus nequit aureola propriè
dicta competere, parùm vrget: nam reuera locus
dictus ad Innocentes non spectat, sed Ecclesia per
accommodationem quandam illum in ipsorum
Festo decantat, eo quòd ibi de numero illo ingenti
dicitur (quem incredibile est Innocentes attigis-
se) quod ipsis potest adaptari: nam & primitiæ,
& virgines, ac sine mendacio. Sicut etiam Eccle-
sia in SS. Martyrum Festis, ac etiam Confesso-
rum, eas vsurpat laudes, quas Scriptura Sacra Te-
stamenti veteris sanctis dedicauit. Meliùs obijci
potest D. Ambrosium, vel quisquis est illorum
Commentariorum Auctor, antiquissimus sanè, &
plures alios, de omnibus eum locum Beatis acci-
pere, ex quo fit non posse firmum aliquid ex illo
circa aureolas stabiliri.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Iam quod ad Doctores attinet ex Da-<marginalia>Pro Docto-|ribus.|Dan. 12.|v. 3.</marginalia>
nielis 12. v. 3. comprobatur, sic enim ibi: Qui
autem docti fuerint, fulgebunt quasi splendor firma-
menti: & qui ad iustitiam erudiunt multos, quasi<-P>@@

<-P>stellæ in perpetuas æternitates. Vbi singulare ali-
quid elucet sanctè erudientibus conferendum.
Sed certè plus aliquid constat iustis omnibus esse
promissum Matth. 13. v. 42. Tunc iusti fulgebunt<marginalia>Matth. 13.|v. 42.</marginalia>
sicut sol in regno Patris eorum. Quem locum, sicut
& alium ex 1. Cor. 15. v. 41. Alia Claritas solis, alia
claritas lunæ &c. adducit P. Maldonatus in Da-<marginalia>1. Cor. 15.|v 41.</marginalia>
nielis Commentarijs; & cum posse præfata verba
de omnibus iustis exponi præmittat, & deinde<marginalia>P. Maldon.</marginalia>
communiorem intelligentiam subiungat, ita sub-
dit: Hæc interpretatio bona est, sed prior mihi vide-
tur Danielis phrasi magis consentanea. Sic ille circa
aureolam non hærens, & satis indicans ex hoc lo-
co non eam posse firmitatem accipere, vt certum
id debeat reputari. Alij adducunt locum Matth.<marginalia>Matth. 5.|v 19.</marginalia>
5. v. 19. Qui autem fecerit, & docuerit, hic magnus
vocabitur in regno c&#x0153;lorum. Quod videtur ea de
caussa ab Ecclesia pro SS. Doctorum Officio de-
signatum. Sed cùm de maiori agatur præmio,
essentiale videtur accipiendum, quia & de maiori
merito. Et vocari quidem iuxta scripturæ phra-
sim pro verbo solet substantiuo vsurpari. Isaiæ 7.<marginalia>Isaiæ 7.|v 14.</marginalia>
v. 14. & vocabitur nomen eius Emmanuel: quod
de nomine Christo imposito non esse accipien-
dum constat, vnde idem est ac erit Emmanuel, id
est, Nobiscum Deus, vt patet ex Matth. 1. v. 23. Ita-<marginalia>Matth. 1.|v 23.</marginalia>
que Magnus vocabitur, idem est, ac Maior erit in
regno c&#x0153;lorum: quod & habebit quicumque ille
fuerit, qui ampliorem quàm Doctor fuerit gra-
tiam & gloriam assecutus, vt habebit sanè sanctus
Paulus simplex supra Doctores innumeros lau-
reatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Quòd si ad congruentias attendamus,<marginalia>Congruen-|tias videri|non vrgen-|tes.</marginalia>
propter quas aureolæ à Doctoribus asseruntur,
illæ parùm videntur vrgere: arguunt enim ex eo
quòd conueniens sit actibus heroicis, quibus præ
claræ aliquæ sunt comparatæ victoriæ, præter
essentiale præmium, quod in Dei visione consi-
stit, speciale aliud respondere, & sic pugnantes
taliter honorari, vt inter Beatos alios aliquatenus
emineant, & suis notis dignoscantur, sicut in benè
ordinata Republica honoraria, vt diximus, desig-
nantur insignia pro vincentibus secundùm victo-
riarum qualitatem. Et inter Romanos quidem
diuersæ erant coronæ, de quibus eruditionis Au-
ctores; neque illæ ad substantiale præmium vide-
bantur pertinere. Martyres autem, Virgines, &
Doctores singulares & excellentes victorias asse-
quuntur; Martyres ex mundo, ex mundi scilicet
potestatibus, virgines ex carne, Doctores ex dia-
bolo, dum sua efficiunt doctrina, vt homines ex
eius eruantur tyrannica potestate. Sed quidem
hæc, vt dixi, parùm videntur vrgere: nam præter
actiones dictas sunt aliæ etiam heroicæ, quibus
de præfatis hostibus triumphatur. P&#x0153;nitentia
enim carnem domat, propter quam in Christi
Ecclesia aliqui summis laudibus celebrantur, ma-
iorem proculdubio in c&#x0153;lis celebritatem habi-
turi. Renuntiare omnibus iuxta Christi moni-
tum, opus eximiæ virtutis est, quo mundus vin-
citur: Quoniam omne quod est in mundo, concupis-
centia carnis est, & concupiscentia oculorum, & su-
perbia vitæ. 1. Ioan. 2. v. 16. vnde Religiosa profes-<marginalia>1 Ioan. 2.|v. 16.</marginalia>
sio tam est heroica vt martyrio comparetur. Dia-
bolum etiam multis alijs feruidis seruorum Dei
exercitationibus superari egregiè docuit D. An-<marginalia>D. Anton.|Magnus.</marginalia>
tonius Magnus, in cuius sacro Officio obuium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0287.jpg/>
@@1@<SE287>272 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>illud: Mihi credite, dicebat, fratres, pertimescit
Satanas piorum vigilias &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Quod etiam aliunde ostendi potest. Nam,<marginalia>Idem osten-|ditur ex eo|quod com-|munestribus|laureatorum|Ordinibus|videantur.</marginalia>
vt superiùs dicebamus, aureolæ ita sunt tribus
præfatis ordinibus propriæ, vt ratione actionis,
cui respondent, vnicuique sua competat, & non
omnes singulis. Tunc sic. Ex prædicto discursu
sequitur omnes tres aureolas vnicuique vincenti
deberi: Nam Martyris victoria de carne mani-
festa est, cùm eam tormentis non reformidet ex-
ponere, quod plus est quàm castam conseruare,
in quo licet pugna sit, non tamen ita terribilis,
cùm terribilium omnium, iuxta Aristotelem,
terribilissimum sit mors. Diabolum etiam duro
in certamine superat, pro quo D. Cyprianus<marginalia>d. Cyprian.</marginalia>
Epist. 7. ita scribit: Quantùm dolemus ex illis, quos
tempestas inimica prostrauit, tantùm lætamur ex vc-
bis, quos diabolus superare non potuit. Hortamur ta-
men per communem fidem, per pectoris nostri veram
& simplicem charitatem, vt qui aduersarium Prima
hac congressione vicistis, gloriam vestram forti & per-
seueranti virtute teneatis. Sic ille. Vincit etiam
Virgo tres dictos inimicos. De carne id comper-
tum; & de mundo pariter, vnde in earum conse-
cratione sic consecrans ait dum velamen imponit:
Accipe velamen sacrum, quo cognoscaris mundum<marginalia>Veli virginei|mysterium|ad victoriam|spectans.</marginalia>
contempsisse, & te Christo IESV veraciter, humiliter-
que, toto cordis annisu sponsam perpetualiter subdi-
disse: Qui te ab omni malo &c. Pro victoria de
diabolo ibidem: Præparato animo ad continentiam
virtus tanta præstetur, quæ superet diaboli vniuersa
figmenta &c. Superant etiam carnem mundum-<marginalia>Vt Doctores|vincant car-|nem & dia-|bolum.</marginalia>
que Doctores, quia prædicatione sua proptereà
diabolum superant, quia homines ab eius imperio
eximunt, & ad Christi castra conuertunt; quod
aliter non fit, nisi quia carnalia & mundana vitia
vitare compellunt, quibus vinculis à diabolo suo
sub imperio detinentur. Præterquam quòd studijs
vacare ad competentem doctrinæ armaturam
conquirendam, sine carnis & mundi stare victo-
ria nequit. Celebre illud D. Hieronymi horta-<marginalia>D. Hieron.|Vide P. Cor|nelium in|Sapient. 3.|v. 1. 3. vers.|Quo circa.</marginalia>
mentum Epist. 4. Ama scientiam scripturarum, &
carnis vitia non amabis. Addo, Neque mundi, quem
scripturæ sacræ fugiendum edicunt, & eum, qui
contra mundum dicturus est tamquàm potestatem
habens, de mundo nihil habiturum. Ipsi de mundo
sunt, ideò de mundo loquuntur, & mundus eos audit.
Nos ex Deo sumus, qui nouit Deum audit nos. 1. Ioan.
4. v. 5. & 6. Res est notissima, viros fuisse mor-<marginalia>1. Ioan. 4.|v. 5. & 6.</marginalia>
tificationis eximiæ, & ita carnis & mundi iuratos
hostes, quotquot in Dei Ecclesia Euangelicæ
prædicationis gloria floruerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Quæ cùm ita sint non mirum debet ac-<marginalia>Auctores|circa hoc|nō admodùm|fauorabiles.</marginalia>
cidere, si qui docti scriptores rem hanc non ita
solidè fundatam existimare videantur, vt pro cer-
to omnino dogmate in Theologia debeat recog-
nosci. Vnde P. Arriaga suprà Dicto 3. quæstio-
nem esse de solo nomine affirmat, & suo iudicio
valè exigui momenti. Et nu. 12. parùm solidam
totam de aureolis doctrinam. Et num. 13. conce-
dit alijs, licet innominatas. Et quæstionem qui-
dem esse de nomine etiam P. Suarez asserit suprà
n. 4. dicens in vno sensu esse plures aureolas, sci-
licet quatenus aureola significare potest quam-
cumque accidentalem perfectionem additam co-
ronæ aureæ: tamen specialiter accommodatum
esse illud nomen ad significanda propria præmia,<-P>@@

<-P>quæ respondent tribus illis insignioribus victo-
rijs. Quod & tenet P. Salas suprà, P. Tannerus
Tomo 2. Disput. 1. Quæst. 4. Dub. 2. n. 19. P. Rhodes
Tomo 1. Tract. 3. Disput. 1. Quæst. 3. Sect. 3. §. 2.
Abulensis etiam Quæst. 15. in Matth. 13. vers.
De Secundo patet, fatetur alijs operibus respondere
præmium accidentale, sed innominatum. His ac-
cedit quosdam, quorum meminit P. Suarez n. 3.
& ante illum D. Thomas suprà. Arti. 1. in Corpore,
nihil in aureolis præter essentiale pręmium signi-
ficatum admittere, hoc vel illo titulo ex tribus
præfatis à Deo retributum. Quod cum ita se ha-
beat, sit pro decisione.</P>
<Z><A+1>§. II.
Assertiones aliquot pro Aureolis confir-
mandis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>253.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Aureolæ non possunt ge-<marginalia>Assertio 1.|aureolas non|posse genera-|liter negari.</marginalia>
neraliter loquendo negari. Probatur,
Quia omnes Scholastici scriptores iam pridem
ante D. Thomæ tempora eas agnouerunt: vnde
veritas hæc apud illos est sine tergiuersatione re-
cepta. Et D. Thomam non est mirum à Domi-
nico Soto fuisse transcriptum, vt obseruauit P. Sua-
rez, cùm id etiam fecerit Abulensis in citatum
Cap. Matthæi Quæst. 15. & seqq. nonnullis inter-
dum additis magno illo ingenio & sapientia dig-
nis. Et quidem non sine fundamento ex scriptura
& ratione, vt vidimus; licet autem adducta à
Nobis dogma non esse omninò certum videantur
euincere, non tamen verosimilitudinem penitus
demoliuntur, quæ accedente communi auctori-
tate maior comprobatur. Sic sunt alia in Theolo-
gia, sicut Notiones, visio creaturarum in Verbo,
licet modis diuersis explicetur, gratia habitualis
in Christo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Dico Secundò. Tres speciales aureolæ,<marginalia>Assertio 2.|idem statue&#x0303;s|de tribus.</marginalia>
de quibus dictum, debent consequenter admitti.
Id constat ex nuper dictis, & prætereà probatur,
Quia excellentes illæ actiones dignæ sunt pecu-
liari aliquo honore, quod sic specialiter ostendo:
Nam martyrium excellentissimum opus est, vnde
ratione illius excellentiæ Martyres ab Ecclesia
sanctis alijs præferuntur, Pontificibus scilicet, &
ceteris ordinum inferiorum, & palmæ ipsis in
Officijs sacris tribuuntur: Cum palma ad regna
peruenerunt sancti: quod est signum singularis in
c&#x0153;lis honoris, nec tantùm in corpore, sed etiam
in anima, percipiendi. Vnde licet locus Apoca-
lypsis adductus n. 247. ad alios videatur extendi,
Ecclesia tamen eum ad Martyres potuit specia-
liùs aduocare, vt licet omnes cum palmis trium-
phant, Martyrum tamen palmæ singulare aliquid
præ alijs habeant, eo modo, quo palmæ in c&#x0153;lo
esse possunt, vnde ab eo possint peculiari encomio
prædicari. Hinc & illud D. Agathæ: Nisi dili-<marginalia>D. Agathæ|palma.</marginalia>
genter perfeceris corpus meum à carnificibus attre-
ctari, non potest anima mea in Paradisum cum palma
intrare martyrij.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Virginitas verò singulare est ornamen-<marginalia>Virginitatis|præmium|singulare.</marginalia>
tum Ecclesiæ à Christo fundatæ, rarissima olim,
& ideò præmio etiam excellenti dignissima à SS.
Patribus prædicatur, de quo dixi in Epithalamio
Christi, & præsertim in Titulo nu. 311. vbi illud
D. Augustini: Sunt alijs alia, sed nullis talia. A<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0288.jpg/>
@@1@<SE288>Excursio de Aureolis. 273
<duolan 2><-P>Romanis quidem sic honoratas Vestales virgi-
nes vt in Amphitheatro meliori in loco sedentes
spectarent, dixi in Amphitheatro misericordiæ num.
323. & id potius in Amphitheatro c&#x0153;lesti locum
habere quomodo possit, ostendi num. 324. Quod
quidem P. Suario non videtur displicuisse, qui<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
citato num. 4. sic ait: & virginibus significatur ci-
tato loco Apocalypsis dari specialis coniunctio cum
Christo, seu quòd specialiter deputatæ sunt ad laudes
eius canendas. Sic ille; negetur licet à P. Arriaga
num. 16. & ab Ecclesia præmium illud palmæ
nomine designatum citato nu. 247. & exponen-
dum iuxta dicta num. præced. Vel dicendum pal-
mas illas per specialia ornamenta distingui, quod
& de vestibus albis pariformiter asserendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Iam quod ad Doctores spectat iuxta ri-<marginalia>Quale Do-|ctorum.</marginalia>
tum Catholicarum Academiarum est, vt etiam
nuper dicebamus. Et sacra sapientia, cùm excel-
lentissimum sit humani generis ornamentum,
quando in proximorum salutem pura intentione
dirigitur, digna profectò est vt à Deo speciali co-
ronamento decoretur: siue è cathedra, siue è sug-
gesto, siue ex Confessionali Sede, siue aliundè
Doctor Christianus Salutarem doctrinam instil-
let. Diuo Parenti IGNATIO Magistralem lau-
ream in vniuersitate Parisiensi decretam ob ex-
cellentiam magisterij mystici, quo homines ad
Christum abiectis mundi vanitatibus attrahebat,
boni scriptores affirmant. Quid ergo Deus in
vniuersitate illa, quæ multò quàm Romana me-
liùs, appellari potest Sapientia? Vbi Deus scien-
tiarum Dominus est, & ipsi præparantur cogitationes
1. reg. 2. v. 3. Vbi bonorum laborum gloriosus est fru-
ctus, & quæ non concidat radix sapientiæ. Sap. 3. v.
15. Ante quæ verba virginitatis corona præces-
serat verbis illis: Felix est sterilis & incoinquina-<marginalia>Sapient 3.|v. 13. & 14.|& 15.</marginalia>
ta, quæ nesciuit thorum in delicto; habebit fructum
in respectione animarum sanctarum: & spado, qui
non operatus est per manus suas iniquitatem, nec co-
gitauit aduersus Deum nequitiam: dabitur enim illi
fidei donum electum, & sors in domo Dei acceptißi-
ma. v. 13. & 14.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quæstio præsens non est<marginalia>Assertio 3.|quæstionem|non esse de|nomine.</marginalia>
de solo nomine. Id constat. Nam in ea discuti-
tur, Primò an præter coronam, quæ in præmio
visionis consistit, addatur aliquid, quod victoriæ
speciali respondeat, & aureola dicatur, quia co-
ronæ superadditur, similitudine desumpta ex
mensa propositionis, de qua Exodi. 25. v. 25. &<marginalia>Exodi 25.|v. 25.</marginalia>
super illam, alteram coronam aureolam. Secundò an
istud sit in aliquibus speciale, & quare potiùs in
illis. Tertiò, sitne ad corpus tantùm pertinens, an
ad animam, vel ad vtrumque. Quartò, Quid sit
illud? Quintò, Quas debeant conditiones habere
opera, quibus aureolæ debeantur; qualis scilicet
virginitas, passio pro Christo, & doctrina. Sextò,
An Christo, Virgini, & Angelis dicendæ sint con-
uenire. Septimò, An aureolæ in omnibus sint æ-
quales. Octauò, Quæ sit inter illas facienda com-
paratio, vt tribus diuersis competere ordinibus
possint. Nonò, Vtrùm vt obtineatur aureola ne-
cessarium sit opera, quibus respondet, fieri in cha-
ritate, aut etiam per respectum ad Christum. Et
de his quidem agunt D. Thomas Quæstione ci-
tata, quæ & est 96. in Supplemento 3. p. & Abulen-
sis, Doctoresq; alij, circa quæ dicendum aliquid,
vt mentem nostram vtiliter aperiamus.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Ad Primum, ita quidem est vt asseritur,<marginalia>Ratio pro|aureolis|genuina.</marginalia>
pro quo Theologicam, & satis subtilem rationem
proponit S. Thomas Arti. 1. ex duplici respectu
operis, quatenus scilicet tendit in Deum, propter
quem debetur illi corona glorię essentialis, & in
proprium finem aut habitum cum circumstantijs,
ex quo aureola, quia est quid creatum. Quam
erunt qui non admittant, quia est sanè difficilis;
ex ea enim videtur inferri actus virtutum, licet à
charitate imperentur, non esse meritorios præmij
essentialis, quia secundùm se Deum non attin-
gunt, sed quid creatum. Quam quidem senten-
tiam admittunt Thomistæ aliqui: sed eam mini-
mè probandam aut tolerandam affirmat P. Suarez
Lib. 12. de Gratia. Cap. 8. nu. 9. dicens minimè esse
consentaneam scripturis, & communi sensui Ec-
clesiæ & Patrum, nimiumque coarctare merita
sanctorum, præter Dei magnificentiam & largi-
tatem, ac conuenientem prouidentiam. Aliter
ergo probandum, ex eo scilicet quòd tale præ-
mium in se nullam repugnantiam importet, &
sit diuinæ prouidentiæ conueniens, ad quam spe-
ctat, vt etiam præmium essentiale vltra condig-
num largiatur; vnde quod ad secundarium atti-
net non videtur posse dubitari; cùm prætereà il-
lud habeamus in scriptura non leuiter indicatum,
sintque aliæ congruentiæ, de quibus dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Ad Secundum, in Martyribus, Virgini-<marginalia>Et quid de|triplici.</marginalia>
bus, & Doctoribus specialis ratio extat, quam
sumus superiùs prosecuti, licet quod ad victoriam
ex tribus inimicis spectat, minùs videatur funda-
menti habere, vt vidimus, vnde in eo non est per-
tinaciter insistendum. Et quia heroicis alijs acti-
bus nobiles possunt reportari victoriæ, vt ex di-
ctis apparet, etiam illis possunt aureolæ respon-
dere, quæ tales erunt quoad substantiam præmij,
licet Doctoribus Scholasticis placuerit prædictum
nomen tribus præfatis Beatorum ordinibus adap-
tare; quia quamdam videntur excellentiam ha-
bere. Sicut Christi vulnera dicuntur quinque,
quia præcipua; cùm tamen constet plura fuisse,
vt in Sacra Syndone, qua eius inuolutum est cor-
pus, licet conspicari. Numerantur sancti, qui di-
cuntur Auxiliatores; non quod sancti omnes tales
non sint; sed quia aliquibus specialis facta pro-
missio, vt ex eorum historijs compertum habetur.
Doctores etiam Ecclesiæ decem numerantur,
cùm tamen complures reipsa sint, sicut & Hispa-
niarum Doctor vnus Diuus Isidorus, cùm sit per-
spectum habere complures.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Ad Tertium, spectare ad animam & cor-<marginalia>Ad corpus|spectant, &|animam.</marginalia>
pus luculenter exposuit D. Thomas Arti. 10. &
Abulensis Quæst. 24. & quod ad animam pertinet
ex dictis num. 254. habetur perspicuum, dicente
B. Agatha: Non potest anima mea &c. Et ex hym-
no sacro; Hæc enim palmæ duplicis beata sorte dum
gestit &c. Et concludente ratione, quia in ani-
ma est propriè meritum, vnde & esse debet præ-
mium. Ex quo pro corpore succurrit etiam pro-
batio, quia gloria animæ ob vnionem resultat in
corpus, id quod est verissimum in essentiali, vnde
ad aliam efficax instruitur argumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Ad Quartum, Esse gaudium speciale, ex<marginalia>Non esse sol&#x0169;|gaudium, sed|specialius|aliquid.</marginalia>
quo decor resultet in corpus, affirmant dudum
citati, & etiam P. Valentia Tomo 4. Disputat. 11.
Quæst. 5. Puncto 2. & P. Tannerus suprà nu. 12.
sed videtur plus aliquid addendum: nam gaudium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0289.jpg/>
@@1@<SE289>274 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><-P>de operibus, quibus debetur aureola, est quid ne-
cessariò consequens Beatorum statum: cùm
enim cognoscant se opera talia perpetrasse, non
possunt de illis singulariter complacere. Ideò alij
aliter explicant, & videtur quidem satis ad dicta
conforme, vt insigne aliquod sit impressum ani-
mæ, vt tradit P. Salas suprà, quem sine vlla pro-
babilitate locut&#x0169; improbabiliter asseruit P. Rho-
des suprà etiam adductus: sed eum sequitur Ægi-
dius Lusitanus Arti. 1. citato num. 6. & posse qui-
dem ita esse non videtur posse dubitari; de con-
uenientia autem, stante probabilitate, non est etiā
dubitandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Sed quod ad corpus attinet obseruat D.<marginalia>Specialia|quædam|circa corpus.</marginalia>
Thomas suprà in fine, quod decor cicatricum, quæ
in Martyrum corporibus apparebunt, non potest
dici aureola; quia aliqui Martyres aureolam ha-
bebunt, in quibus huiusmodi cicatrices nō erunt,
vt in illis qui sunt submersi, aut famis inedia, vel
squalore carceris interempti. Sic etiam Abulen-
sis. P. Tannerus num. 38. & P. Arriaga nu. 15.
sed dici quidem non inconuenienter potest Mar-
tyres omnes specialem in eis partibus decorem
habituros, in quibus specialiter tormentum per-
senserunt, & ita si non remanserint cicatrices, ha-
bebunt suffocati, in gutture, fame interempti in
stomacho, squalore consumpti toto in corpore,
aut in capite, quod de omnibus affirmat Ægidius
cum Soto suprà n. 9. quia enim in capite omnes
regnant sensus, squaloris incommoda magis in eo
sentiuntur. Vt autem sic coniectare liceat, facit
quod in Epithalamio dixi. nu. 601. de coronato
spinis Christo agens, & de gloria pro eo reddita,
ex illustri apparitione, quæ habetur in Disputa-
tione S. Gregentij Archiepiscopi Tephrensis cum
Herbano Iudæo Tomo 5. Bibliothecæ Patrum, Parte<marginalia>Gloria capi-|tis Christi ob|spineam co-|ronam.</marginalia>
1. sic enim ibi: Purpureâ nube circumiectus pul-
cherrima, ex qua diuinitatis radij emicabant, in ca-
pite eius splendor fulguris, & diadema pulchritudinis
inæstimabilis, & radijs velut spinea corona &c. Si-
cut ergo Christus in capite gloria & honore co-
ronatus, in quo maius & ignominiosius subijt ille
tormentum; ita etiam par est credere strenuos
eius milites similiter honorandos, & præsertim
in capite, quod Ecclesia in Sacris Officijs sæpiùs
exprimit. Posuisti in capite eius coronam de la-
pide pretioso. Corona aurea super caput eius.
Gloria & honore coronasti eum. Et Diuus qui-
dem Thomas negans in cicatricibus aureolam
esse futuram, quia non in omnibus illæ, cùm ta-
men eam in omnibus fateatur futuram esse Mar-
tyribus, illi vt à Nobis expositæ non videtur esse
contrarius: & peculiare ornamentum capitis fu-
turum, mitram scilicet aut diadema placet P.
Tannero num. 38. citato. aut quasi palmam. Circa
quod P. Arriaga num. 16. se incredulum præstat,
negans omnia prædicta, si materialia asserantur;
cùm tamen P. Tannerus id non asserat, quod sa-
tis indicat additum illud diminuens, Quasi pal-
mam. Ex puris ergo splendoribus ea efformari po-
terunt, vt & palma etiam in capitibus emineat, &
in modum coronæ conformata, laureæ adiuncta:
quod equidem pulchrè poterit omnium artifex sa-
pientia concinnare. Sap. 7. v. 21.<marginalia>Sap. 7. v. 21.</marginalia>
@@

<Z><A+1>§. III.
Circa qualitates operum pro Aureolarum
merito requisitas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>263.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca Quintum multæ occurrunt diffi-
cultates, de quibus D. Thomas Arti. 5.
6. & 7. Abulensis Quæst. 19. 20. & 21. P. Tanne-
rus Dub. 3. P. Arriaga Sect. 2. subsect. 3. qui solùm
cum P. Tannero inire certamen operæ est pre-
tium arbitratus, cùm tamen ille vix quidquam
à D. Thoma diuersum habeat in ijs, quæ statuit:
citati etiam P. Salas, & Ægidius, & alij. In vir-<marginalia>Virginitatis|quale propo-|situm neces-|sarium.</marginalia>
gine ergo propositum perpetuæ requiritur puri-
tatis, iuxta illos, de quo & diximus n. 244. Quòd
si voluntas virginitatis amittendæ præcesserit, &
posteà propositum conseruationis superueniat,
obtinendæ aureolæ prior illa voluntas non obsta-
bit. Sic sancta Domitilla vt virgo ab Ecclesia ce-
lebratur, quæ tamen SS. Nerei & Achillei ex-
hortationibus, cùm de nuptijs ageret, integrita-
tem suam Christo consecrauit. Velamen sacrum
ijs etiam confertur, quas constat de ineundo ma-
trimonio habuisse voluntatem, quam tamen in
melius commutarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Circa Martyres dubitatum an qui vulnus<marginalia>Vulnus non|lethale pro|aureola vt|sit satis.</marginalia>
non lethale, si casu, vel ex negligentia veniali cu-
rationis moriatur, sit aureolam obtenturus. Et
affirmatiuè respondet P. Tannerus num. 29. con-
tradicente P. Arriaga nu. 19. quia absolutè mors
est peccaminosa. Sed habet contra se etiam D.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
Thomam Arti. 6. ad 7. vbi ita scribit: Sed etiamsi
vulnus non mortale accipiat, & tamen exinde mor-
tem incurrat, creditur aureolam mereri (quamuis qui-
dam dicant quòd aureolam non meretur, si ex incu-
ria, vel negligentia propria mortem incurrat) non
enim ista negligentia eum ad mortem induxisset, nisi
præsupposito vulnere, quod pro fide acceptum est: &
ita vulnus, quod pro fide acceperat, est prima occasio
mortis, vnde propter hoc aureolam non videtur amit-
tere &c. Idem, & eisdem verbis affirmat Abu-
lensis Quæst. 20. vers. Sed dicendum. Et quidem
si ratio dicti Auctoris vrgeret, ex ea fieret eum,
qui pro Christo mortiferum vulnus accepit, si ne-
gligentia in eo curando extitit, data pro eo oppor-
tunitate, non meriturum aureolam, quia etiam
mors dici peccaminosa posset: quod cùm non
admittatur, ex eo euincitur rationem præfatam
non ita vrgere, vt suo videtur Auctori.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Circa milites communis resolutio est non<marginalia>Circa mili-|tes, vt esse|Martyres|queant.</marginalia>
esse Martyres, quia licet morti se exponant cum
hostibus fidei certantes, magis occidere quàm
occidi desiderant, & quia communiter alios in-
tendunt fines, quam ij esse debeant, qui ad mar-
tyrium requiruntur. Addit tamen P. Tannerus<marginalia>P. Tanner.</marginalia>
num. 31. probabile videri eos, qui bellum propter
fidem Christi tuendam suscipiunt, & in bello ex
rationis præscripto sponte eo loco actu non repu-
gnantes versantur, occupati. v. g. in vallo, vel mu-
nitione aliqua pro defensione vrbis erigenda, vbi
probabiliter existimare possunt se ab hostibus fi-
dei obtruncandos, parati ad mortem etiam ipsam
pro fide Christi sustinendam (supposita debita di-
spositione) Martyres effici. Circa quod P. Arriaga<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
num. 20. ita scribit: Ego sanè, licet eos iudicem
maiori expositos periculo, non video cur inter Marty-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0290.jpg/>
@@1@<SE290>Excursio de Aureolis. 275
<duolan 2><-P>res annumerandi sint. Sic ille, qui vt præfato scri-
ptori se aduersantem exhibeat, & rationem eius
ostenderet, id omisit, quod apud illum specialem
efficaciam videtur continere, quòd scilicet parati
sint ad mortem ipsam pro Christo sustinendam,
cum debita aliàs dispositione. Id enim in quo-
cumque etiam non milite videtur prorsus admit-
tendum, iuxta communem de martyrio doctri-
nam. Fauet apertè Abulensis Quæst. 20. ad 11.<marginalia>Abulensis.</marginalia>
vbi licet dicat eum, qui ob defensionem patriæ
moritur intendens commune bonum, etiamsi in
charitate sit, non esse Martyrem, quia bonum
creatum respicit, sic tamen concludit: Sed si mo-
riatur pro republica, in quantùm in hoc tollit (fortè
Velit, aut Colit) Christum principaliter, cuius cultus
est conseruatio boni publici, Martyr erit, & aureo-
lam habebit: vt si defenderet patriam ab impugnatio-
ne hostium, qui Christi fidem nituntur corrumpere,
Martyr erit. Sic ille, quod expressè habet etiam
D. Thomas Arti. 6. ad 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Circa Prælatos notanda D. Thomæ ver-<marginalia>Prælatis vt|debeatur|aureolæ.</marginalia>
ba Arti. 7. in Corp. vbi ita loquitur: Nec est di-
cendum, vt quidam dicunt, quòd debetur tantùm Præ-
latis, quibus competit ex Officio prædicare & docere,
sed quibuscumque, qui licitè hunc actum exercent.
Prælatis autem non debetur, quamuis habeant Offi-
cium prædicandi, nisi actu prædicent, quia corona non
debetur habitui, sed pugnæ actuali secundùm illud. 2.
Timot. 2. Non coronabitur, nisi qui legitimè certaue-
rit. Sic Doctor sanctus. Ex quo interim obser-
uare iuuat quanto se priuent bono Prælati non
Theologi, qui Iuris tantùm peritia instructi, ne-
que prædicare audent, neque alio modo com-
missis sibi à Christo ouibus pastum doctrinæ c&#x0153;-
lestis impartiunt. In quo plus videntur illi dam-
nabiles, qui Theologi cùm sint, à prædictis ces-
sant, nescio quibus humanis respectibus, de qui-
bus rationem sunt Pastorum Principi reddituri.
Sed ad consolationem Regularium Prælatorum
id facit quod S. Doctor edocuit, scilicet non in
sola prædicatione, sed in doctrina meritum etiam<marginalia>Pro Regula-|ribus notan-|da doctrina.</marginalia>
aureolæ constitutum, & ad omnes spectare, qui
licitè possunt hunc actum exercere. Cùm verò
posteà ait, Nisi actu prædicent, prædicationis no-
mine doctrinam etiam familiarem & domesti-
cam comprehendit: in quo Religiosi Prælati exi-
miam habent merendi aureolam opportunitatem,
licet non omnes possint ex alto detonare. Circa
quod P. Arriaga num. 22. accuratè discurrit, si-
cut & circa Confessarios, de quibus & Nos n. 256.
de omnibus enim illis dici conuenientissimè po-
test quod ad iustitiam erudiunt multos iuxta cele-
brem ex Daniele locum, magnum aureolæ hu-
iusmodi, iuxta communem Doctorum sensum,
vt iam vidimus, fundamentum. Daniel. 12.
v. 3.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Christo Domino an sit Aureola conce-
denda.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>267.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D Sextum hoc spectat, vbi quæstio vi-<marginalia>Quæstio non|desolo nomi-|ne vt curre-|re queat.</marginalia>
detur esse de nomine. Sed quidem de
re etiam esse potest, si quis velit id, quod signifi-
catur nomine aureolæ in alijs, præmium scilicet
accidentale in Christo locum non habere, quia<-P>@@

<-P>insignia illa dantur ad designandas peculiares ex-<marginalia>Christo au-|reolam non|competere|sententia ali-|quorum, &|eorum fun-|damentum.</marginalia>
cellentias, quæ illis conuenire possunt, qui per il-
las dignitatem obtinent peculiarem, per quam ab
alijs secernuntur. In eo autem qui excellentissi-
mam, immò infinitè maiorem dignitatem, minùs
illæ videntur conuenientes: sicut reges talibus
non ornantur insignibus, sed specialibus alijs, quæ
ipsis sunt propria, vt sceptrum & corona. Cùm
ergo Christus sic se habeat, vt vidimus, non vide-
tur cur debeant ipsi aureolarum ornamenta con-
cedi, sed aurea perfectissima, ex qua in corpus
gloria illa resultat, de qua nu. 262. quæ aureola
non dicatur, eo quòd ex animæ aureola non ve-
niat, sed animæ tantummodò debeatur. Et ita vi-
detur sentire D. Thomas Arti. 8. & Abulensis
Quæst. 22. dum dicunt in Christo non esse au-
reolam, quia aureola ex hoc ipso quòd diminu-
tiuè dicitur, importat aliquid, quod participatiuè,
& numquàm secundùm sui plenitudinem possi-
detur: quod quidem Christo non competit, sed
aliquid aliud vnde omnes aureolæ originantur:
plena inquam victoriæ ratio, ex qua aliæ per par-
ticipationem tales. Item vt arguit Abulensis, au-
reola est gaudium de conformitate ad Christum
propter excellentem victoriam: nullus autem sibi
ipsi conformatur, nec similatur, vt dicit Hila-
rius.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> P. Tannerus num. 36. cum D. Thoma
prorsus sentire se asserit, ait tamen quæstionem
esse de modo loquendi, cùm tamen esse de re ipsa
possit, & ita ab illo, vt vidimus iudicetur. Circa<marginalia>Concedit|P. Arriaga|cum non-|nullis.</marginalia>
quod P. Arriaga num. 23. oppositum tenet, P.
Tanneri, contra quem arguit, sola facta mentio-
ne, eo quòd Christus & Virgo & Martyr, & Do-
ctor Doctorum sit, & aureola solùm dicatur di-
minutiuè respectu beatitudinis essentialis, quod
& in Christo verum habet: quantumuis enim
magnum habeat accidentale gaudium, (supponit
sententiam eiusdem Patris circa rationem aureo-
læ) illud tamen respectu visionis beatæ minus est,
& ita aureola, & diminutiuum. Additque sic
loqui sibi placere cum alijs, quos suppresso no-
mine refert P. Tannerus; vbi ad eos videtur atten-
disse, de quibus S. Doctor sic locutus: Respondeo<marginalia>Eor&#x0169; opinio|reiecta à|D. Thoma.</marginalia>
dicendum, quòd circa hoc est duplex opinio. Quidam
enim dicunt quòd in Christo est aureola secundùm
propriam aureolæ rationem, cùm in eo pugna inue-
niatur, & victoria, & per consequens corona secun-
dùm propriam rationem. Sed diligenter considerando,
quamuis Christo competat ratio aureæ vel coronæ, non
tamen ei competit ratio aureolæ. Hæc ille: ex qui-
bus in primis habetur, pro asserenda in Christo
aureola opinionem extitisse, cui tamen post dili-
gentem considerationem ei esse oppositam præ-
ferendam arbitratus. Deinde quæstionem non
esse tantùm de modo loquendi, vt nuper diceba-
mus. Et quidem cùm post diligentem considera-
tionem S. Doctor modum loquendi cum nega-
tione censeat præferendum, cum eo sic loqui non
potest non vt prudentissimum approbari, licet ille
opinionem sequi oppositam ingenua illius propo-
sitione concedat, quod & ego facio venerandis
eius vestigijs insistens, quod & laudabile semper
& tutum, plura non addens, vt ex Filio ad Ma-
trem iucundissimum transitum faciamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0291.jpg/>
@@1@<SE291>276 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Beatissimæ Virginis Aureolis, vbi spe-
cialia quædam ad eius gloriam condu-
centia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>269.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itati omnes in Virgine aureolam reco-<marginalia>Aureola|Virginitatis|vt stare in|Virgine queat|sine pugna|& Victoria|de carne.</marginalia>
gnoscunt purissimæ virginitatis. Sed
cùm illa victoriæ respondeat, & hæc sine pugna
non accidat, videtur in Virgine illa fuisse, & huius
generis tentationibus fuisse pulsatam. Circa quod
D. Thomas Arti. 5. ad 2. duplicem sententiam
proponit. Primam eorum, qui aureolam nega-
bant, excellentius aliquid concedentes, eo quòd
in Virgine carnis pugna non debeat admitti. Se-
cundam asserentium habere aureolam, quia &
pugnam carnis experta: sed ex vehementia vir-
tutis carnem adeò habuisse subditam, quòd huius-
modi pugna ei insensibilis erat: post quæ ita sub-
dit: Sed istud videtur inconuenienter dici, quia cum<marginalia>Tentatio in|illa vt queat|admitti.</marginalia>
Virgo beata credatur omnino immunis fuisse à fomitis
inclinatione propter eius sanctificationem perfectam,
non est pium ponere aliquam pugnam à carne fuisse
in ea, cùm talis pugna non sit nisi à fomitis inclina-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
tione, nec tentatio, quæ à carne, sine peccato esse pos-
sit, vt patet per Glossam 2. Cor. 12. super illud: Da-
tus est mihi stimulus carnis meæ &c. Vnde dicendum
est quòd aureolam propriè habet, vt in hoc membris
alijs Ecclesiæ conformetur, in quibus virginitas in-
uenitur: & quamuis non habuerit pugnam per tenta-
tionem, quæ est à carne, habuit tamen pugnam per
tentationem, quæ est ab hoste, qui nec etiam ipsum
Christum reueritus est, vt patet Matth. 4. Sic ille,
quem secutus Abulensis Quæst. 19. vbi post ad-<marginalia>Abulensis.</marginalia>
ducta omnia, quæ D. Thomas habet citato Arti.
Et pugnam à carne ortam per eius stimulum re-
probans, sic concludit: Licet non poterat esse in ea
aliquis stimulus, diabolus poterat ei suggerere immit-
tendo grauißimas tentationes de venereis: illis autem
perfectè resistere, pugna erat de conseruanda virgini-
tate: nec est inconueniens, aut contra honorem Vir-
ginis, eam à dæmone de Venereis fuisse tentatam, cùm
Christus à Satan de Idololatria, quæ est peßimum vi-
tiorum, tentatus fuerit suprà. Cap. 4. Tantùm
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Sanctum etiam Thomam adductis eius<marginalia>Eam alij|concedentes|Auctores.|P. Tanner.</marginalia>
verbis secutus est P. Tannerus num. 26. addens
pro aureola concedenda etiam facere quòd vir-
ginitas fuit Virgini absolutè libera, adeôque me-
ritoria, & ipsa rebellioni carnis subiecta fuit, sal-
tem quantùm est ex naturæ conditione, etsi per
priuilegium ab ea fuerit libera, quod secus est de
statu innocentiæ ex D. Thoma ad 3. Pro eodem
videtur esse Petrus Cluniacensis Sermone 4. Con-<marginalia>Petrus Clu-|niacensis.</marginalia>
ceptionis ante medium, vbi sic ait: Non obstante
quòd MARIA fomitem non habuerit, habuit tamen
maximas tentationes ab extrinseco &c. Gerson etiā<marginalia>Gerson.</marginalia>
Tract. 4. super Magnificat ita scribit: Si Satan au-
sus est tentare Filium Dei, quomodo non tentasset Ma-
trem? Quod ei cessit ad palmam victoriæ multiplicis,
& læureolæ, vt coronaretur, quæ legitimè certasset,
quia non vt Heua succubuit tentatori. Nicolaus de
Lyra ad illud Genes. 3. v. 15. & tu insidiaberis cal-<marginalia>Gen 3. v. 15.|Lyra.</marginalia>
caneo eius, sic loquitur: Quia diabolus tentauit Chri-
stum exterius tantummodò suggerendo, quæ quidem<-P>@@

<-P>tentatio non fuit vitium in tentato, sed virtutis exer-
citium, eodem modo credendum est de Virgine. Vide-
tur etiam Albertus Magnus pro eodem stare in<marginalia>Albertus|Magnus.</marginalia>
Mariali Cap. 93. vbi castitatem Virginis præfe-
rens Angelicæ, sic ait: Item gloriosior: hæc enim
cum victoria, illa sine victoria. Et Cap. 202. vbi be-
nedictionem Patriarchæ Ioseph Virgini conue-
nire luculenter ostendit, inter alia illud constituit,
quod ad imitationem spectat, & est tentationis
superatio, quam constat fuisse in illo circa mate-
riam castitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Sed diabolum minimè potuisse suis ten-<marginalia>Qui negent|à diabolo|vnquam|tentatam.</marginalia>
tationibus Virginem infestare, sunt qui pium
magis, immò & quasi certum affirment. Richar-
dus Victorinus Lib. 2. de Emmanuele. Cap. 29. illud
Psalmi 45. v. 9. & 10. Auferens bella vsque ad fi-<marginalia>Psal. 45.|v. 9. & 10.</marginalia>
nem terræ. Arcum conteret, & confringet arma &c.
in patrocinium huius veritatis adducens, ita scri-
bit: De hac igitur terra omnis pugna tollitur. In hac<marginalia>Richardus|victorinus</marginalia>
terra pax plena reperitur. Id quod confirmat Cap.
30. Ex quo id luculentiùs ostendit Richardus al-<marginalia>Richardus|à S. Lauren.</marginalia>
ter à S. Laurentio Lib. 4. de laudibus Deiparæ.
vers. Item, in sanctificatione Col. 304. loco eodem
adducto verbis illis: De terra enim carnis tollebatur
omnis pugna, & ibi facta est pax plena. In arcu &
sagitta percußio artificiosa; in gladio & hasta, vir-
tuosa. Arcus ergo tentatio fraudulenta; arma tenta-
tio violenta. Neutra verò istarum post sanctificatio-
nem in ipsa locum habuit, nec accessum iam habere
potuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Et Lib. 7. Col. 441. ex Psalmo 90. addu-<marginalia>Idem.|Psal. 90.|v 10.</marginalia>
cto illo: Non accedet ad te malum, & flagellum non
appropinquabit tabernaculo tuo. v. 10. ita scribit:
Id est, Beatæ Virgini: Nullus enim motus sensuali-
tatis repugnans rationi turbauit ei pacem suam: &
ideò in pace factus est locus eius. Psal. 75. Ipsa enim<marginalia>Psal. 75. v. 2.</marginalia>
verè fuit Arca Noe&#x0308;, quæ interpretatur Requies, quia
in tabernaculo eius nouem mensibus requieuit, sicut<marginalia>Eccli. 24.|v. 12.</marginalia>
ipsa dicit Eccli. 24. & qui creauit me, requieuit in
tabernaculo meo, tam corporis, quàm animæ meæ.
Hæc ille post alia idem comprobantia. Et Lib. 10.
Col. 628. vers. Sequitur, & dixit, ita explicat illud,
quod de porta templi habetur Ezechiel. 44. Porta<marginalia>Ezech. 44.|v. 2.</marginalia>
hæc clausa erit, ita dicens: In hoc quod sequitur, Erit
clausa principi, ostenditur quòd mens eius nulli patuit
tentationi diaboli, qui dicitur Princeps mundi. Ioan.<marginalia>Ioan. 14.|v. 30.</marginalia>
14. Sic ille, qui & sæpè alibi idem attestatus.
Quod eisdem ferè verbis tradit D. Antonius de
Padua Sermone Dominicæ 3. post Trinitatem, sic in-
quam locutus: Nota, Principi enim huius mundi,
id est, diabolo, clausa est, quia nulli tentationi ipsius
mens eius patuit. Philippus Abbas Lib. 2. Cap. 7.
sic ait: Quietis eius sinum prædo impudens non pul-
sauit, videns & inuidens mira eam gratia desuper
præmuniri. Hæc illi.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Nec poterat Virgini suus deesse Bernar-<marginalia>B. Bernard.</marginalia>
dus, qui hom. 2. Super Missus est, ita loquitur: Ipsa
proculdubiò caput serpentis contriuit (Gen. 3. v. 15.)<marginalia>Gen. 3 v. 15.</marginalia>
quæ omnimodam maligni suggestionem, tam de car-
nis illecebra, quam de mundi superbia, deduxit ad ni-
hilum. Sic ille; cuius mens satis perspicua est; ad
nihilum enim deduci tentationes, est fecisse vt
nullæ essent illæ, quibus diabolus alios impetere
consueuit. B. Laurentius Iustinianus Sermone in<marginalia>B. Laurent.|Iustinian.</marginalia>
Annuntiatione sic ait: Degebat quidem in carne,
conuersabatur supra carnem, carnisque molestias nes-
ciebat. Talis profecto erat, vt nulli vsui seruiret, nisi
diuino.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0292.jpg/>
@@1@<SE292>Excursio de Aureolis. 277
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Albertus Magnus in Opusculo dicto Bi-<marginalia>Albertus|Magnus.</marginalia>
blia B. Virginis MARIÆ, circa Cap. 24. Ecclesia-
stici sic loquitur: Gloriatur enim diabolus de sua
fortitudine dicens illud Isaiæ 10. v. 14. Vniuersam<marginalia>Isa. 10. v 14.</marginalia>
terram ego congregaui. De aliorum sanctorum ortu
vel natiuitate parùm curauit diabolus: Sed de ortu
Virginis Matris totaliter debuit terreri. Iob. 24. v. 17.<marginalia>Iob. 24.|v. 17.</marginalia>
Si subitò apparuerit aurora, id est, MARIA, arbitran-
tur vmbram mortis. Gen. 3. v. 15. Ipsa conteret caput<marginalia>Gen. 3. v. 15.</marginalia>
tuum. Vnde non solùm præsentia eius, sed etiam no-
men eius nominatum formidat. Et inferiùs circa il-
lud: Ego quasi vitis fructificaui &c. v. 23. sic in-<marginalia>Eccli 24.|v 23.</marginalia>
quit: Comparatur enim viti bonæ Beatißima Domi-
na propter multa. Primò, quia flores vitis fugant ser-
pentes & necant: Sic MARIA dæmones.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Honorius Augustudunensis in Cantica,<marginalia>Honorius|Augustud.|Cap. 3. v. 7.</marginalia>
circa Cap. 3. v. 7. sic scribit: En lectulum Salomonis
Sexaginta fortes ambiunt. Beatæ Virginis corpus
veri Pacifici, scilicet Christi lectulus. Quem sexa-
ginta fortes, id est, multa millia ex fortißimis Israel,
id est, summis Angelorum Deum verè videntium am-
biunt, & ad æthera perducunt. Omnes tenentes gla-
dios, id est contra dæmonis custodias, & ad bella do-
ctißimi. Scilicet contra ae&#x0308;reas potestates potentißimi.
Vniuscuiusque ensis, id est, tutela super femur suum,
id est, circa corpus, cuius femur genuit Christum. Pro-
pter timores nocturnos, id est, ne timores incutiant ei
dæmones. Sic ille, qui dum de corpore agit, pari-
ter ostendit, quali custodia illius fuerit anima prę-
munita, cùm vox Ecclesiæ sit Deum gloriosæ
Virginis corpus & animam, vt dignum Filij eius
habitaculum effici mereretur, spiritu sancto coo-
perante præparasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Accedunt doctissimi ex Neotericis. No-<marginalia>Nouarin.</marginalia>
uarinus in Vmbra Virginia num. 215. & 216. pro
caussa præsenti adducit locum ex Cant. 8. v. 7.<marginalia>Cant. 8.|v. 7.</marginalia>
Pone me vt signaculum super cor tuum. Et D. Hie-
ronymum pro signaculo legentem vmbraculum,
& sic ait: Felix anima, cuius cor tali vmbraculo cu-
stoditur: ridebit occursantium hostium vires, insidias-
que: dabit sponso delitias, & accipiet: sub hoc vm-
braculo carnis æstus quiescunt, motus comprimuntur,
voluptatibus cor innatat, summa perfruitur pace. Ste-
tit si quis alius, MARIA sub hoc vmbraculo: & dum
obumbratam legimus à virtute Altissimi, cor eius
maximè tali vmbra custoditum fuisse par est cre-
dere. Fallor, si non id etiam voluit B. Alcuinus<marginalia>B. Alcuin</marginalia>
in Poe&#x0308;matis nouissimè editis n. 3. vbi Angeli ver-
ba sic exprimit:</P>
<shi>Virtus ecce tuo confert vmbracula cordi.</shi>
<P>Sic ille; qui & num. 218. adducta illa sponsi præ-
ceptione ex Cant. 3. v. 5. Adiuro vos, filiæ Ierusa-<marginalia>Cant. 3. v. 5.</marginalia>
lem per capreas ceruosque camporum, ne suscitetis,
neque euigilare faciatis dilectam, donec ipsa velit;
ita scribit: Omnium maximè his delitijs cumulata<marginalia>Nouarinus.</marginalia>
Virgo fuit, cuius cor sub spiritus sancti vmbraculo de-
litiarum paradisus factum est, non solùm sui, sed etiam
Dei. Excubauit ad Virgineum cor diuinus spiritus vt
illud custodiret, hostesque omnes arceret: non com-
missa huius paradisi custodia Cherubim, vt olim in
terrestri factum: ipsemet qui hunc paradisum con-
didit, etiam illius custos esse voluit. Hæc eruditissi-
mus & pijssimus scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> P. Benedictus Fernandius Tomo 1. in Ge-<marginalia>P. Benedict.|Fernand.</marginalia>
nes. Cap. 3. Sect. 4. num. 8. in fine ita loquitur: Ne-
que verò Virgo Dei Mater, primos illos, de quibus dis-
seruimus, tentatoris assultus vnquam pertulit. Idcircò<-P>@@

<-P>ad illam diuinus spiritus: Pone me vt signaculum su-
per cor tuum. Cant. 8. v. 7. Sigillo quasi obsignatum<marginalia>Can. 8. v 7.</marginalia>
erat Virginis cor, vt in illud penetrare non posset vlla
hostis iniuria; quin immò cum Deus ipse pro sigillo
esset cordi Virgineo, nulla vel vitij vmbra, circa Vir-
ginis Deo communitam animam apparere vnquàm
potuit. Et Tomo 2. circa Cap. 15. Sect. 6. in fine
sic fatur: Hanc humanæ infirmitatis miseriam sola
post Christum filium suum Beatissima Dei Mater non
sentit, tota corpore & animo & cogitatu munda &
formosa & immaculata Virgo extitit, pede conterens<marginalia>Gen. 3. v. 15.</marginalia>
caput serpentis: ne vel tantula cogitatio de vitioso
obiecto, mala&#xE8BF; suggestio ex illo pullularet. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>278.</absatz-nummer> Idem ex professo probandum assumpsit<marginalia>Illustriss.|Guerra.</marginalia>
Illustrissimus Guerra Episcopus Gaditanus Tomo
2. de Maiestate gratiarum Deiparæ. Tract. 4. Discursu
3. Fragmento 1. 2. & 3. qui tamen Fragmento 4.
& seqq. ostendere nititur quòd si Virgo alicuius
suggestionis tentamentum persensit, in omnigenę
virtutis eius exercitium cessit & palmam. Quod
quidem indubitatum erat, & ab eo loco videba-
tur alienum, ne scilicet tentationum vtilitatibus
declaratis & exornatis, lector in sententiam mi-
nùs decoram Virgini propenderet. Et Fragmento
quidem 4. Abulensem adducit Quæst. 16. in Cap.
3. Genesis, vbi postquàm asseruit Christum ab ex-<marginalia>Abulensis|quæ mens in|caussa præ-|senti.</marginalia>
trinseco tentatum à dæmone, subdit sic: Si fortè
tenendum est, quòd Beatam Virginem tentauerit, ni-
hil præualens. Ad quæ doctus scriptor sic ait: Si
mea me non fallit opinio puto eatenus in hac re
dubium mansisse Abulensem, quia illa pertra-
ctabat verba: & tu insidiaberis calcaneo eius
Gen. 3. v. 15. ac si diceret: Insidiaberis tantùm, non
ex vicino accedes: parabis tentationi insidias, non
præsumes tentare. Sic ille, cuius est optima qui-
dem expositio, essetque etiam in fauorem Abu-
lensis rationabilis coniectura, si non ipse citato à
Nobis loco, & ab Auctore, vt apparet, non viso,
suam adeò apertè mentem detexisset.</P>
<Z><A+1>De Christi tentationibus pro caussa
præsenti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>279.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ed pergo, & ratione satis robusta thesim<marginalia>Christus non|est carnis|tentatione|pulsatus.</marginalia>
præsentem penitus amplectendam osten-
do. Christus Dominus non est hoc tentationis
genere, de quo est controuersia, tentatus: Ergo
nec Virgo. Assumptum probo: Quia ante ten-
tationes, de quibus Euangelistæ, & præsertim D.
Matthæus Cap. 4. tentatus non est: pro quo D.<marginalia>D. Hilar.</marginalia>
Hilarius Can. 3. in Matthæum, non longè à princi-
pio ita scribit: Tentare Christum diabolus non fuis-
set ausus, nisi in eo per esuritionis infirmitatem, quæ
sunt hominis recognosceret. Sic ille; quod & ab
Euangelista non obscurè indicatum, dum ait:
Ductus est in desertum à spiritu, vt tentaretur à dia-
bolo: Matth. 4. v. 1. circa quod sic D. Ambrosius<marginalia>Matth 4.|v. 1.|D. Ambr.</marginalia>
Lib. 4. in Lucam: Agebatur in desertum consilio, vt
diabolum prouocaret &c. Nullo ergo modo ille nisi
prouocatus accederet. D. Basilius hom. 1. de Ie-<marginalia>D. Basilius.</marginalia>
iunio, & Vide, ait, quam mirabiliter ille tentatori
per esuritionem præbuit ansam; alióquin propter
diuinæ naturæ sublimitatem non patebat ad illum a-
ditus diabolo. Sic ille. Et hanc esse mentem om-
nium Patrum affirmat P. Suarez Tomo 2. in 3. p.
Disp. 29. Sect. 3. pro quo & D. Thomas 3. p. q. 41.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
arti. 2. in Corp. & ad 2. & arti. 3. in Corp. & ad 2.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0293.jpg/>
@@1@<SE293>278 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Deinde in præfata occasione non est in<marginalia>Christus in|deserto an|P$unclearsquàm|ter tentatus.</marginalia>
materia dicta tentatus; vt constat, quia tres tan-
tùm tentationes ab Euangelistis recensentur,
quarum nulla materiam prædictam attingit. Vbi
dici potest aliquorum esse Patrum, grauiumque
scriptorum sententiam asserentium Christum in
deserto variè tentatum ante tres illas tentationes,
sumpto ab Euangelistis fundamento. Nam Marci<marginalia>Marci. 1.|v. 13.</marginalia>
1. v. 13. sic habetur: & erat in deserto quadraginta
diebus, & quadraginta noctibus, & tentabatur à
Satana. Tentatio ergo per id tempus extitit, &
ita ante illorum dierum implementum, licet po-
steà celebriores tres illæ fuerint tentationes. Lucæ
4. v. 1. & 2. Agebatur à Spiritu in desertum diebus<marginalia>Lucæ 4.|v. 1. & 2.</marginalia>
quadraginta, & tentabatur à diabolo. Et hanc opi-
nionem esse satis probabilem affirmat P. Suarez
citata Sect. 3. vers. Sed ad has, post eius patronos
allegatos. Sed hoc nullius est momenti: nam vt<marginalia>In materia|sensualitatis|non fuisse de-|monstratur.</marginalia>
demus ita esse; cùm tamen Euangelistæ genus
tentationis in materia dicta tacuerint, vnde elici
potest illam extitisse? Deinde qui de illis loquun-
tur, nihil huiusmodi indicant. Origenes ait ten-
tamenta maiora fuisse, quàm vt litteris crederen-
tur. Certè si materiæ dictæ, nimis est illa fre-
quens, & ita non maior, vt credi litteris repugna-
ret. Euthymius tentatum è longinquo dicit, per<marginalia>Euthym.</marginalia>
somnium, per tristitiam, per ignauiam, & similia.
Item tres illæ tentationes vt magis notabiles re-
feruntur: Atqui si alia generis prædicti fuisset,
magis esset profectò notabilis. Cur ergo tacetur?
Nullus quidem Euangelistarum tunc interfuit,
vnde ex sola diuina reuelatione id, quod est ab ip-
fis enarratum, didicerunt, nullo proculdubio præ-
termisso, aliôqui frustra facta fuisset reuelatio.
Cùm ergo illi nihil præter narrata rescierint, sine
fundamento alia confinguntur. Sicut & sine fun-
damento diceretur reuelatum quidem, sed taci-
tum, vt decentiæ consulerent; quæ est egregia
hallucinatio, & prorsus incredibile erubuisse illos
referre tentationem Christi, qui non erubuerunt
ignominiosissimum Passionis eius processum e-
uulgare.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Neque post tempus illud tentatio esse<marginalia>Sicut neque|post tempus|illud.</marginalia>
potuit, de qua est quæstio, quia nullum est fun-
damentum ad credendum Christum vt in deserto
dæmonem ad tentandum prouocasse, aut non
prouocatum ausum fuisse quod ausus non fuerat
ante ieiunium, stante eadem ratione à D. Hilario
reddita & Patribus alijs, & insuper ampliori Chri-
sti gloria ex doctrina & miraculis comparata.
Neque obstat quod habetur Lucæ 4. v. 15. & con-<marginalia>Lucæ 4.|v. 15.</marginalia>
summata omni tentatione diabolus recessit ab illo vs-
que ad tempus: quia id ita exponit D. Ambrosius
suprà, quem & D. Thomas adducit Arti. 3. ad 3.<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
vt sensus sit, quod recessit vsque ad tempus, quia
posteà non tentaturus, sed apertè pugnaturus aduenit,<marginalia>D. Thom.</marginalia>
tempore scilicet Paßionis. Et tamen (addit S. Do-
ctor) per illam impugnationem videbatur Christum
tentare de tristitia & odio proximorum, vt in deserto
de delectatione gulæ, & contemptu Dei per Idolola-
triam.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Habemus ergo minimè tentatum Chri-<marginalia>Ex eo pro|Virgine ar-|gumentum.|Filio similli-|ma.</marginalia>
stum tentatione illa, quæ sordes cùm importet,
purissimi Christi cordis indignas, non debuit ab
illo totius puritatis fonte permitti: non enim alia
adduci caussa potest præter indecentiam peculia-
rem, quæ in alijs quidem non ita apparet, licet ad<-P>@@

<-P>malitiam tendant grauiorem. Ex quo pro Virgi-
ne validum argumentum habemus, quæ hoc in
genere fuit Filio simillima. Pro quo sic Hierony-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
mus, vel quisquis est Auctor Epistolæ ad Mauri-
tij filiam inter eius opera Tomo 9. In se viris
(Christus) & in Matre feminis tribuit virginitatis
exemplum; quo demonstraretur in vtrôque sexu bea-
tam Originem diuinitatis haberi, & plenitudinem
meruisse, dum totum in Matre fuit, quidquid habe-
retur in Filio. Sic ille. Hac quidem ex caussa id,
quod de Christo dicitur quantum ad mot&#x0169; con-
cupiscentiæ, quamuis à peccato alienum, & non
repressum penitus fomitem, Virgini adscribitur,
communi Patrum & Theologorum seusu, vt af-
firmat P. Suarez suprà Disput. 4. Sect. 5. vers. Pri-
mum est, dum nihil in Virgine fuisse contestan-
tur. Videndus etiam Disp. 3. Sect. 5. vers. Tertiò
principaliter, & sequenti, vbi Patres adducit asse-
rentes Virginem supremos Angelos puritatis ex-
cellentia superare. Quibus addendus Albertus<marginalia>Albertus|Magnus.</marginalia>
Magnus in Mariali Cap. 93. vbi probat castita-
tem Virginis Angelorum castitatem quinque gra-<marginalia>Castitas Vir-|ginis maior|Angelica.|D. Bernard.</marginalia>
dibus excellere sic concludens: Patet ergo quòd
Beatißima Virgo omnem creaturam excellit castitate.
Pro quo & illud D. Bernardi serm. 4. de Assump-
tione: Quæ enim vel Angelica puritas virginitati
illi audeat comparari, quæ digna fuit spiritus sancti
Sacrarium fieri, & habitaculum Filij Dei? Sicut
ergo propter rationem indecentiæ tentatio in ma-
teria, de qua agimus, locum in Christo non ha-
buit, ita neque in Virgine: quantumuis enim
excellens eius fuerit puritas, omnem illam Filij
puritas requirebat.</P>
<Z><A+1>Alia pro tentationibus opportuna, & Vir-
ginis Aureola comprobata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>283.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via tentatio non semper dęmonis sug-<marginalia>Virgo an ali-|unde quàm|à diabolo|tentata.</marginalia>
gestione contingit; licet ab interno
hoste, carne scilicet non habeat ortum, potest ta-
men ab exterioribus obiectis prouenire, vt ex Di-
uis Basilio, Chrysostomo, & Augustino probat
Cardinalis Toletus in Ioan. 13. v. 2. adducto etiam
Origene: suspicari aliquis posset Virginem à dia-
bolo non tentatam, aliter tentari potuisse, per ob-
iecta videlicet illa, quæ non poterant non in sen-
sus incurrere, & ad turpia prouocare: sic enim
ille, cuius notum carmen:</P>
<tspb>                    Vt vidi, vt perij, vt me malus
                        abstulit error.</tspb>
<P>Pro quo apud scriptores multa, & à Nobis dicta
nonnulla in Amphitheatro num. 631. vbi illud Iob.<marginalia>Iob. 7. v. 1.</marginalia>
7. v. 1. expensum: Militia est vita hominis super
terram, siue, vt satis nota versio habet: Tentatio
est &c. Verùm neque hoc admittendum, cùm pro<marginalia>Negatiua|positio sta-|tuitur in ma-|teria turpi.</marginalia>
eo eadem ratio militet: diabolus enim & caro
animæ implacabiles inimici prohibiti penitus, ne
quid in Virginem suis assultibus intentarent: ergo
& mundus, pro quo eadem est ratio, vt esset per-
fecta victoria, quemadmodùm & in Christo fuit,
quem neque à carne, neque à mundo tentatum<marginalia>Sylueira.</marginalia>
affirmat doctus & eruditus Sylueira Tomo 1. in E-
uangelia Lib. 3. Cap. 3. n. 62.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Vt autem id stare commodè posset, satis<marginalia>Singularis|Dei proui-|dentia circa|illam.|Petr. Gala.</marginalia>
verosimile occurrit id, quod habet Petrus Galati-
nus Lib. 1. Cap. 5. de arcanis Catholicæ veritatis, vbi
adducit illud Isaiæ. 61. v. 10. vti in persona Vir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0294.jpg/>
@@1@<SE294>Excursio de Aureolis. 279
<duolan 2><-P>ginis dictum: Gaudens gaudebo in Domino, & ex-
ultabit anima mea in Deo meo: quia induit me vesti-<marginalia>Isai 61.|v 10.</marginalia>
mentis salutis, & indumento lætitiæ circumdedit me
&c. Et ita exponit: Chlamyde iustitiæ, scilicet ori-
ginalis, circumdedit me. Dicit autem. Circumde-
dit, quia omnia ipsius Virginis membra, à vertice ca-
pitis ad vngues vsque pedum, omnesque sensus & co-
gitationes, animæ imperio absque vlla repugnantia
obtemperabant. Vsque adeò quidem, vt eius oculi nihil
inhonestum, nihil illiciti vnquàm aspexerint. Immò
vt numquàm vel oculos eleuauerit, vt homines facere
solent, sed semper humi defixos tenuerit, nisi dum
Deum oraret. A quo inter ceteras perfectiones, eo spi-
ritu prophetiæ donata est, vtsi fortè aliquod inconces-
sum, seu illicitum, vel auditura, vel visura esset, illico
eius aures, & oculi clauderentur, ita vt non nisi vo-
luntati diuinæ deseruire viderentur. Sic ille: quod
quidem ex prophetiæ spiritu, quo plenissimè do-
nata est à Deo, accurata est & verosimili conie-
ctura deductum, sicut à Propheta pariter indica-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Nec proptereà affirmandum adeò erga<marginalia>Non omnia|superstitiosè|vitasse eius|statui non|conformia.</marginalia>
omnia, quæ non essent ipsius statui conformia
delicatè & scrupulosè versatam, vt ea penitus de-
uitarit. Grauidam Elisabetham inuisit, & parienti
adstitit, aut certè in parientis domo, vt volunt
multi, & Euangelista significat Lucæ 1. v. 54.
Nuptijs interfuit in Cana Galilææ. Ioan. 2. Ma-
riam Magdalenam publicam peccatricem post
p&#x0153;nitentiæ lacrymas familiarem habuit: vnde
earum rerum species non poterant non in eius
sensus incurrere, quæ cum ipsius virgineo pudore
minimè congruebant. Sed nulla ex eisdem tenta-
tio, sicut neque Christo ex præsentia adulteræ
accusatæ apud ipsum, aut ex Magdalenæ osculis
eius libatis pedibus. Quod quidem & in multis<marginalia>Sine vllo|detrimento|puritatis.|Cassianus.</marginalia>
Dei seruis accidere per Dei gratiam gradum exi-
miæ castitatis adeptis eleganter ostendit Cassia-
nus Collat. 12. Cap. 7. sic locutus: Quintus (gra-
dus) ne cùm memoriam generationis humanæ vel
tractatus, ratio, vel necessitas lectionis ingesserit,
subtilissimus mentem voluptariæ actionis perstringat
assensus; sed velut opus quoddam simplex ac ministe-
rium humano generi necessariò contributum, tran-
quillo ac puro cordis contempletur intuitu: nihilque
ampliùs de eius recordatione concipiat, quàm si ope-
rationem laterum, vel cuiuslibet alterius officinæ men-
te pertractet. Hæc ille, qui ante enumerationem
graduum, de quibus ibi, sublimiorem aliam esse
castitatem asserit ex sententia Abbatis Chęremo-
nis sic locuti: Secundùm mediocritatem experientiæ
nostræ vtrumque proferre tentabimus, reseruantes
perfectiora perfectis, nec præiudicantes his, qui fer-
uentiori studio puriorem castimoniam possidentes,
quantò maioris industriæ sunt, tantò etiam perspica-
ciæ vigore præcellunt. Hæc magnus ille magister,
vt ex ijs de præcellenti castimonia Virginis con-
iecturam aliquam faciamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Licet autem victoriam ex tentationibus<marginalia>Aureola|Virginitatis|vt queat|stare in Vir-|gine sine vi-|ctoria tenta-|tionum.</marginalia>
reportatam Virgini denegemus, non ideò tamen
Aureola deneganda; quod esse indubitatum apud
Catholicos affirmat Ægidius Lusitanus suprà nu.
16. pro & Albertus Magnus in Mariali Cap. 118.
Habuit namque nobiliorem victoriam: ita enim
diabolum vicit, vt non auderet aperto marte pu-
gnare. Item eius Virgineum propositum adeò
validum extitit, vt contra omnem insurgentem<-P>@@

<-P>tentationem, si fortè ita accideret, præualeret, &
ita omnes modo excellenti superauit. Sicut p&#x0153;-
nitentiæ virtus in illa fuit, iuxta communem
Theologorum sensum, pro quo P. Suarez Tomo 2.
in 3. p. Disput. 4. Sect. 2. Prætereà Virgo plures
difficultates peruicit, quæ ipsi à nonnullis coniu-
gium detrectanti obijciebantur, eo quòd res noua
illis temporibus videretur, & à summo sacerdote
ad id compulsam post diuinum Oraculum legitur
in Epistola ad Chromatium & Heliodorum de Nati-
uitate B. MARIÆ inter Opera D. Hieronymi Tomo
9. & de hoc victoriæ genere potest intelligi Al-
bertus Magnus adductus num. 270. sicut & Clu-
niacensis, de quo ibidem. Licet enim tentationes
fateatur; sed exemplo Christi, que&#x0303; in materia, de
qua agimus, ostendimus non fuisse tentatum.
Quo pacto etiam Gerson venit explicandus, qui
eôdem vsus argumento: quod tamen inefficax
est in negotio præsenti: nam Christus ad copio-
sum redemptionis pretium pariter & exemplum
manibus tradi impiorum minimè recusauit, & ea
pati tormenta, quæ inferre libuit potestati tene-
brarum; quod tamen in Virgine nullo modo per-
mittendum censuit, cuius honori & indemnitati
singulari est ab ipso prouidentia consultum.</P>
<Z><A+1>De Aureola Martyrij & doctorali in
Virgine.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>287.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vnt qui martyrij aureolam ipsi censeant<marginalia>Aureolam|martyrij|tribuendam|ostenditur.</marginalia>
non competere, in quibus P. Salas suprà
num. 75. quia neque mortem pro Christo, neque
tormentum sustinuit: sed verosimiliùs concedi-
tur, circa quod D. Bernardus adeundus Sermone
de verbis Apocalypsis, signum magnum. Cap. 12. &
alij apud P. Suarez Tomo 2. in 3. p. Disputat. 22.
Sect. 4. ac Recentiorum plurimi: de quo & lucu-
lentissimè Albertus Magnus in Mariali Cap. 116.
id pluribus roborans rationibus. Est autem illa
satis genuina, quam proponit P. Suarez ex eo
quòd animo & voluntate paratissima, dum stabat
iuxta crucem, ad mortem pro Christo sustinen-
dam. Ad quam quidem constantissimam animi
præparationem cùm incomparabilis dolor acces-
serit, non videtur quidquam ad martyrij proprie-
tatem defuisse. Et dolorem quidem maiorem
fuisse improportionabiliter, quàm fuerit dolor
sanctorum in tormentis, benè deducit Albertus
ex improportionabili amore. Quamuis autem
hæc ita sint, vult P. Suarez propriùs ac veriùs<marginalia>P. Suarez.|vt videatur|aduersari.</marginalia>
dici non fuisse in Virgine aureolam martyrij, sed
aliquid excellentius illa; insigne scilicet quod-
dam excellentissimæ fortitudinis. Et ita contro-
uersiam ait esse parui momenti, cùm ad modum
loquendi reuocetur. Sed quidem licet quod ad
aureolam spectat ita videatur, quia cùm res inter
Theologos agitur, potest modus ille explicationis
adhiberi; cùm tamen in ordinario loquendi modo
ad Virginis gloriam conducat, vt Martyr, & Re-
gina Martyrum compelletur, videtur sanè con-
uenientius vt in ea recognoscatur aureola, quæ
est quid consequens ad martyrij prærogatiuam.
Ad modum quidem loquendi spectat; sed qui
Martyrem vocant, gloriosiùs de Virgine, &
magno cum fundamento loquuntur: ergo
est talis loquendi modus procul dubio præferen-
dus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0295.jpg/>
@@1@<SE295>280 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Doctoralis tandem aureola meritissimò<marginalia>Doctorali|prædita.</marginalia>
ipsi debetur, vt probat P. Suarez suprà, & iam
pridem Albertus Magnus in Mariali Cap. 117.
Apud quem illud satis vrgens, quod ex D. Lucæ
narratione deducit Cap. 2. v. 51. & Mater eius con-<marginalia>Lucæ 2.|v. 51.</marginalia>
seruabat omnia verba hæc in corde suo. Ad quæ sic
ille: Sancti dicunt quòd ideò conseruabat, vt oppor-<marginalia>Albertus|Magnus.</marginalia>
tunis temporibus adscribendum Euangelistis reuela-
ret. Sic ille. Quo magisterij genere post magi-
sterium Christi nullum potest esse sublimius. Vn-
de meritò Idiota Contemplat. Cap. 3. Doctricem<marginalia>Idiota.</marginalia>
eam Doctorum appellat, & à D. Cyrillo Alexan-
drino hom. 6. Tomo, Sceptrum rectæ doctrinæ dici-<marginalia>D. Cyrillus|Alexand.</marginalia>
tur, & per quam Apostoli salutem gentibus prædica-
runt. Et hæc satis pro Virgine, licet pro illa num-
quàm satis.</P>
<Z><A+1>§. VI.
De Angelis, & alijs ad Assertionem 3.
spectantibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>289.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ad Angelos attinet, minus nego-
tij habet, omnes enim illis negant au-
reolas cum S. Thoma Arti. 9. pro quo & Abu-
lensis Quæst. 23. & quoad virginitatis & martyrij
aureolas, res est comperta: doctrina verò ad sta-
tum gloriæ ipsorum pertinet, & sicut in eo non
est locus merito, ita neque aureolæ. Circa quod<marginalia>D. Michaeli|vt Doctora-|lis conueniat|Aureola.|P. Arriaga</marginalia>
tamen P. Arriaga suprà n. 24. vers. vltimo ita scri-
bit: Si vera tamen est sententia eorum, qui dicunt
Michaelem in via suis consilijs tenuisse multos Ange-
los contra Luciferum, poterit ei Doctoris laurea tri-
bui, vt erudienti multos ad pietatem. Sic ille, qui
dicere etiam id potuit, si vera esset sententia Pa-
ludani, quam secutus est P. Amicus, & à Nobis
est impugnata Tomo 2. Problematum, Sect. 31. Pro-
blem. 4. §. 3. Michaelem scilicet constitutum ca-
put Angelicæ Ecclesiæ in spiritualibus, à quo fi-
dei mysteria proponerentur credenda. Quòd verò
ad consilia seu excitationem spectat, satis verosi-
mile est, vt sic se Lucifero opponeret, excitatione
sua multos deprauantem, & sic secum trahentem
tertiam partem stellarum, de quo Apocalyp. 12.
Et cùm verosimile appareat, pro quo & videri
potest P. Suarez de Angelis Lib. 5. Cap. 11. nu. 16.
sine inconuenienti aliquo poterit diuino Ar-
changelo honor doctoralis attribui inter alios, de
quibus accuratus potest videri discursus in Am-
phitheatro à n. 221. & quia num. 265. eius cum
D. Petro instituta collatio, vt melius stare queat
æqualitas, congruet sanè Doctoris aureola, qua
decoratum D. Petrum, & excellentissima qui-
dem, nefas est dubitare. Vbi & addendum, si<marginalia>& alijs ex|Angelis.</marginalia>
qui ex Angelis fuerint, qui zelo simili ad perse-
uerantiam in bonis c&#x0153;ptis alios excitarint, aureo-
la etiam decoratos, sed non ita pretiosa, vt de alijs
etiam asserendum, quæ hominibus conceduntur,
vt docet D. Thomas suprà Arti. 13. & luculen-<marginalia>Inæqualis in|illis, sicut &|in homini-|bus.</marginalia>
tius Abulensis Quæst. 27. quos alij communiter
sequuntur, eo quòd rationem præmij habeant,
& ideò merito, quod esse inæquale potest,
debeat proportionaliter respondere, per quod
est ad Septimum adhibita responsio.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Neque plus habet difficultatis quod ad
Octauum spectat, aureola enim martyrij ceteris<-P>@@

<-P>paribus præfertur alijs, sicut Doctorali virginalis.<marginalia>Inter se au-|reolæ vt dif-|ferant in|perfectione.</marginalia>
Ceteris inquam paribus, seu comparatione iuxta
propriam cuiusque rationem per se consideratæ
facta, secus autem, si iuxta ea, quæ per accidens
possunt conuenire, quia poterit minima esse ma-
xima, & è contrario: vt si quis pro Christo leui
morte interfectus est, & alius vsque ad senectutem
virginitatem seruauit, acerrimas carnis sustinens
tentationes: nam tunc virginitatis aureola maior
videbitur. Sic etiamsi quis per totam vitam do-
cendo nimium laborauit, & multos ad fidem
Christi conuertit, & alius assumpto proposito
virginitatis, per mensem, vel per annum solùm
vixit, non est dubium quin maior erit tunc Do-
ctoris, quàm virginis aureola: & sic quantùm ad
varias circumstantias potest interdum esse maior,
& interdum alia. Sic Abulensis, & satis quidem<marginalia>specialis as-|sertio D.|Thomæ &|Abulensis,|sed difficilis.</marginalia>
rationi conformis: qui & asserit, quod & priùs
D. Thomas, in eo, qui ex minori charitate ma-
iora tormenta sustinuit, aut castitatis prælia, vel
labores in docendo ampliores, aureolas illustriores
futuras, aureas tamen excellentiores, quia aureolæ
respondent merito, quatenus ad obiectum infe-
riùs tendit, quod est sub ea ratione inæquale in-
ter illos, quia difficilius. Circa quam rationem
dictum à Nobis n. 258. & videtur quidem asser-
tio non carere difficultate, quia ex maiori chari-
tate martyrium leuius sustinens, in præparatione
animi ardore charitatis æstuantis maiora nititur
deuorare; hoc enim maior charitas non potest
non habere. Et quia ratio meriti in ordine ad
præmium essentiale ex respectu ad obiectum
creatum non impeditur, iuxta dicta ibidem; ideò
etiam videtur rationi conformius vt in patienti
ex minori charitate præmium essentiale iuxta
maioritatem p&#x0153;narum accrescat. proportione so-
li Deo nota, non tamen cum excessu respectu
patientis maiori cum charitate; immò nec cum
æqualitate, vt charitati semper singularis sua præ-
rogatiua seruetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Circa vltimum de necessitate faciendo-<marginalia>Status cha-|ritatis vt sit|ad aureolam|requisitus,|vbi de mar-|tyrio.</marginalia>
rum operum in charitate, & per respectum ad
Christum: Quod ad martyrium attinet, cùm
opus eximiæ charitatis sit, videtur comperta ne-
cessitas, & ita tenent plures, nolentes priuilegium
martyrio concedere ad instar Sacramenti, vt pro
eo sufficiat attritio. Sic P. Vasquez Tomo 2. in 3.
p. Disput. 153. cui plurimi contradicunt, in qui-
bus P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disputat. 29. Sect. 3.
quod & communi Recentiorum assensu firma-
tur. Iuxta quod in negotio præsenti decernen-
dum. Quòd autem expressa fides Christi non re-
quiratur dictum à Nobis Tomo 2. Problem. n. 1397.
vbi & nonnullæ aliæ difficultates occurrunt, quę
ad materiam de martyrio pertinent, in qua discu-
titur quando sit verum censendum martyrium,
iuxta quod & de aureola sentiendum, cùm con-
stet illam vero debitam esse martyrio.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Pro virginitatis aureola propositum eam<marginalia>Quale pro-|positum vir-|ginitatis pro|aureola ne-|cessarium.</marginalia>
perpetuò conseruandi esse necessarium diximus
n. 244. quod si interruptum sit, & posteà instau-
retur, sufficere ad effectum dictum affirmat D.
Thomas Arti. 5. in Corpore, & Abulensis Quæst. 19.
vers. Pro quo sciendum. Vbi inquiri vltimò potest
an emissione seminis venialiter tantùm peccami-
nosa amittatur aureola. Et negatiuè respondet
P. Tannerus n. 20. ex eo probans quòd accesso-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0296.jpg/>
@@1@<SE296>Excursio de Aureolis. 281
<duolan 2><-P>rium sequitur principale, & cùm per culpam ve-<marginalia>Specialis dif|ficultas de|veniali e-|missione se-|minis.</marginalia>
nialem non excludatur quis à gloria essentiali,
neque etiam ab accidentali, quæ illi accessoriè
aduenit, erit excludendus. Quam rationem reij-
cit P. Arriaga n. 17. ex eo quòd inde probaretur
à fortiori non amittendam aureolam per copulam
maritalem, quia hæc multò minùs excludit au-
ream. Sed citati Auctoris alia est mens, quam &
doctus Pater potuisset aduertere, scilicet per ve-
nialem culpam non amitti auream, & ita neque
aureolam, quæ eamdem consequitur: per copu-
lam autem maritalem amittitur vtraque: gradus
inquam beatitudinis essentialis respondens virgi-
nitati, & consequenter aureola: vnde falsum est
quod infertur variato sensu, à fortioriscilicet co-
pula maritali non amittendam, cùm peccaminosa
non sit: licet enim non sit peccaminosa, est ta-
men omnino opposita, quod non habet culpabilis
alia profusio, quia cum ea stat absolutè virgini-
tas, licet leuiter violata. Addit meliùs fortè di-
cendum in hac aureola non tam attendi an licitè,
an illicitè integritas corporis amittatur, quàm ne
voluntariè: & quia in prædicto casu simpliciter
non est voluntarium ob defectum integræ liber-
tatis, ideò eam non amitti; licet non sit futura
tanta, quam si nullo modo peccasset. Vbi qui-
dem non videtur conuenienter asseri, quòd in hac
aureola non attendatur an licitè an illicitè inte-
gritas corporis amittatur, quàm an voluntariè:
nam eo ipso quod ad voluntarium attendatur, at-
tenditur etiam ad licitum & illicitum cùm vtrô-
que modo possit amitti: sed non ad illicitum ve-
nialiter eo quòd non sit omninò voluntarium.
Si tamen accideret vt virginitatem quis ex vano
tantùm affectu seruaret, cùm non esset tunc vir-
tutis actus, neque aureolam mereretur, nisi ante
mortem doluerit, & in proposito illius seruandæ
moriatur, vt docet Abulensis citata Quæst. 27.
& idem est de eo, qui ex gloria vana docuerit, vt
videri potest apud eumdem: nisi dolens de præ-
teritis aliquos saltem doctrinæ actus salutaris ex-
erceat.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Vbi & addendum, quod videtur etiam<marginalia>Meritum|aureolæ mor-|tificatum|reuiuiscit.</marginalia>
notatione, etsi meritum aureolæ per graue pec-
catum mortificetur, per p&#x0153;nitentiam reuiuiscere,
iuxta receptissimam sententiam de reuiuiscentia
meritorum: sicut enim redit ius ad gloriam es-
sentialem, ita & ad accidentalem. Stare enim po-
test vt aliquis vulnus lethale propter Christum
accipiat, & superuiuat: in quo non est dubium
quin aureolam mereatur, vt ait D. Thomas Arti.
6. ad 7. adducto D. Cæciliæ exemplo, sicut &
adduci potest D. Theclæ, & SS. Apollinaris, Se-
bastiani, Vincentij, & aliorum, & tunc, licet piè
credi possit, non permissurum Deum vt in graue
peccatum prolabatur, quia hoc ad peculiarem eius
prouidentiam spectat erga fideles milites adhi-
bendam; quia absolutè possibile est: si ita con-
tingeret, superueniente peccati legitima retra-
ctatione, aureolæ meritum reponetur: quod re-
spectu aureolæ virginitatis & doctrinæ pariter
asserendum.</P>@@

<Z><A+1>§. VII.
Assertiones reliquæ, & resolutio casus,
cuius occasione facta Excursio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>294.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Quartò. Aureolam esse rem sine<marginalia>Assertio 4.</marginalia>
solido fundamento assertam, non est
vllatenus admittendum. Probatur, Quia vt di-
ctum est Assert. 1. & 2. omnes Theologi in huius-
modi assertum conuenerunt: non est autem cre-
dibile vano tantùm & apparenti fundamento per-
motos: illud enim aliqui ex ipsis peruidissent,
& adnotassent, & ita rem vtrimque disceptabilem
reliquissent.</P>
<P>  Dico Quintò. Etiamsi quæstio de nomine sit,<marginalia>Assertio 5.</marginalia>
Assertiones præfatæ procedunt, quia neque no-
men negari potest, quod communi est Docto-
rum assensu receptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Dico Sextò. Sententia eorum, de qui-<marginalia>Assertio 6.</marginalia>
bus n. 252. asserentium aureolam nihil importare
præter præmium essentiale, reijcienda est, vt il-
lam D. Thomas iam olim reiecit Arti. 1. in Corpo-
re, neque ab eo tempore illa in Doctorum tor-
rente exaltauit caput.</P>
<P>  Dico Septimò. Aureolæ in aliquo proprio<marginalia>Assertio 7.</marginalia>
sensu negari sine temeritate nequeunt. Constat
ex dictis, cùm constet communi esse Theologo-
rum sensu receptas, & nihil contra illas adduci,
quod aptam non habeat solutionem.</P>
<P>  Dico Octauò. An aureolæ sint heroicis alijs<marginalia>Assertio 8.</marginalia>
actibus tribuendæ, affirmari sine aliqua Theolo-
gica nota potest, iuxta dicta n. 259.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Dico Nonò. Assertio illa, de qua n. 245.<marginalia>Assertio 9.|Censuræ au-|dacis propo-|sitionis.</marginalia>
non solùm est temeraria, sed nimis audax, iniu-
riosa, malè sonans, piarum aurium offensiua, &
scandalosa.  Constat ex dictis, & quod ad scanda-
lum attinet ex eo euincitur, quòd id audiens in
eam persuasionem induci potest, vt credat ea, quæ
à Theologis vt certa dogmata traduntur res sine
fundamento esse posse, & sæpè ridiculas, vnde
periculum constat fidei creari certissimum, cùm
idem possint sibi de alijs, quæ ad fidem spectant,<marginalia>Prudens in|Theologicis|axioma.</marginalia>
similiter audientes persuadere. Et quidem in ijs,
quæ ex Dei voluntate dependent, & pro quibus
non habemus robustiora alia fundamenta, stan-
dum esse auctoritati, & maiorem minori præfe-
rendam, prudentium axioma est Theologorum,
pro quo non vno in loco P. Arriaga, contra quem
argumentati sumus Tomo 2. Problematum num. 48.
de processionibus diuinis agentes, & probantes
non esse immediatè, per naturam, cuius opposi-
tum est ab Alexandro VII. proscriptum, & si-
mul ostendentes rationes pro eo extare, nec so-
lam suffragari auctoritatem Theologorum, quia
illis in sententiam aliquam conuenientibus, non
potest non solidum pro illa fundamentum sup-
petere, licet sciolis quibusdam non appareat tale
in omnibus, & quo ad omnia euidentias postu-
lantibus, neque illas suis in scriptis exhibentibus,
vt aliorum sequelam & obsequelam merean-
tur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0297.jpg/>
@@1@<SE297>282 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXIV.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Parochus Jndicus ex licentia Epis-
copi plures Missas dicere possit, præ-
sertim in die Commemorationis om-
nium Defunctorum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>297.</absatz-nummer> <INI3>G</INI3>Eneralis esse quæstio potest, sed pro<marginalia>Sententia|affirmans ob|validam ex-|tensionem|consuetudi-|nis, quando|est præterius.|P. Ludoui-|cus de|Concep.</marginalia>
Indicis instituitur, quia in illis spe-
cialis ratio potest occurrere, ob pie-
tatem erga Indorum animas exercendam, quibus
ob paupertatem Missarum suffragium parciùs
applicatur. Circa quod extat sententia P. Fr. Lu-
douici de Conceptione in Examine veritatis Theo-
logiæ moralis, Parte 2. Tract. 1. §. 4. Lit. C. verb. Con-
suetudo. Vbi asserit consuetudinem in regnis
Aragoniæ, Cataloniæ, Valentiæ, & in parte Na-
uarræ introductam, vt quilibet Presbyter possit
in die Commemorationis omnium Defunctorum
tres Missas dicere, posse ab alijs Hispaniæ Prouin-
cijs, Regnis, Ciuitatibus, villis & oppidis partici-
pari, & de loco ad locum, ac de persona ad per-
sonam extendi, licet consuetudo prædicta ex
Pontificia concessione descendat, de quo dubitat,
sed probabile existimat. Et probat ex probabili
sententia circa extensionem consuetudinis cum
amplitudine dicta, quando est præter ius, iuxta
Cap. Olim de consuetudine in 6. & tenent Card.
Tuschus Lit. C. Conclus. 821. & Barbosa in Colle-
ctaneis ad dictum Caput, de Constitutionibus n. 14.
vbi plures pro ea refert Doctores. Propter quam
à se allatam Parte 1. pag. 351. n. 1. & 2. notabilem
profert illationem num. 11. quòd scilicet si in
aliqua ciuitate adsit consuetudo de sufficientia
minoris numeri testium, quàm septem, ad testa-
mentum condendum, possit extendi ad alium lo-
cum, quia talis consuetudo non est propriè &
omninò contra Ius: nam testamentum coràm
duobus testibus & Parocho sustinetur. Cap. Cùm
esses, & Cap. Relatum, de Testamentis; idque non
solùm de testamento ad pias caussas. Non esse
autem contra Ius consuetudinem trium Missarum
ex eo contendit, quia nullum adducitur Pontifi-
cium decretum contra pluralitatem, quod aliqua-
tenus vrgeat, & quod commodam non habeat
solutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Arguit insuper ex probabili sententia,<marginalia>Alia proba-|tio ex ampla|potestate E-|piscoporum|in suis di&#x0153;-|cesibus Pōti-|ficiæ æquali.</marginalia>
iuxta quam Episcopi in suis di&#x0153;cesibus id pos-
sunt, quod Pontifex in tota Ecclesia, nisi in ijs,
pro quibus extat reseruatio, qualis in casu præ-
senti non inuenitur. Et licet haberi possit ad eum
recursus, id non ostendit absolutam deesse facul-
tatem, sicut in multis alijs accidit, pro quo non-
nulla exempla producit, vrgens ex eo quòd de-
uotio erga animas in Purgatorio existentes est
fouenda. Refert autem initio operis in Aduerten-
tijs ad Lectorem Aduert. 3. quemdam Parochum
ab Eminentiss. Cardinali Moscoso postulasse, vt
per eum liceret suo in oppido Sacerdotibus om-
nibus præfato die duas Missas celebrare. Circa
quod consultus Auctor affirmatiuè se respondisse
testatur. Præcepit autem Dom. Cardinalis vt vo-
carentur sui Assessores, Domini inquam Docto-
res Losada & Quentas, qui audita responsione<-P>@@

<-P>negatiuè responderunt. Petita autem à Dom.
Cardinali licentia, propositas à se asserit rationes
dudum allatas, & ad rationem, qua probatur posse
Episcopum iusta de caussa talem licentiam dare,
dixisse illos id esse verissimum, & ferè certum, sic
concludens: Totum hoc, testor Deum, verè tunc con-
tigit. Sed his non obstantibus</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Dico oppositum, quod ex professo pro-<marginalia>Assertio sta-|tuens opposi-|tum.</marginalia>
baui in Thesauro Tomo 2. Tit. 12. Cap. 10. n. 280. &
seqq. Vbi quidquid ab Auctore præfato dicitur
apertis est impugnationibus depulsum. Et quàm
sint omnia ab eo adducta pro sua positione debi-
lia, narratio eiusdem ostendit, ipsius enim non
obstante iudicio, non est ad praxim deuentum, sic
cum doctis Assessoribus arbitrato Eminentissimo
Cardinali, qui erga animas in Purgatorio deten-
tas non minori est credendum deuotione ferbuis-
se, quàm nonnulli illam iactantes, & qui pro eo
illaudabiles pertentant nouitates. In præfatis qui-<marginalia>Fundamen-|tum vsus|contrarij.</marginalia>
dem Prouincijs vsus præfatus inualuit, de cuius
fundamento diuersimodè loquuntur Auctores, vt
videri potest apud P. Henao Parte 2. de Sacrificio
Missæ, Disput. 22. nu. 20. & multorum sententia
est illum haberi ex concessione Benedicti Anti-
papæ, qui vitio schismatis non obstante retentus
est, & à veris Pontificibus toleratus. De quo vsu
cùm interpellatus fuisset Vrbanus VIII. vt si-<marginalia>Responsis|Vrb. VIII.</marginalia>
mile quid ad instantiam cuiusdam deuoti conce-
deret, penitus abnuit dicens se non concessurum
diei vlli, quod solemnitati Natiuitatis Christi
proprium habetur. Quidquid de necessitate sit,
quæ negari nequit; eam tamen deuotio sola non
infert. Vnde & habetur in hoc regno responsio<marginalia>Et Congre-|gationis|Cardina-|lium.</marginalia>
authentica D. D. Cardinalium negantium cui-
dam Episcopo licitam fuisse duarum Missarum
celebrationem eôdem in loco, quamuis ille nes-
cio quem necessitatis titulum allegabat.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Quòd si fundamenta Auctoris dicti quid-<marginalia>Ad absurda|deuoluitur|Auctor ad-|uersus.</marginalia>
quam roboris continent, ex ijs fiet non solùm in
die Commemorationis præfatæ posse sine licen-
tia Episcopi sacerdotem quemlibet, sed etiam in
alijs plures Missas celebrare. Id constat. Quia non<marginalia>Episcopi ne-|queunt con-|suetudinem|legitimam|abrogare.|Et quando|obligare gra-|uiter con-|seatur.</marginalia>
est contra Ius, vnde dicitur ab Episcopo posse
licentiam concedi. Atqui illa necessaria non est,
quando lex non extat obligationem inducens. Si
dicas esse consuetudinem. Tunc sic. Talis con-
suetudo non habet vim legis, vt liquet: quia eam
potest Episcopus abrogare contrariam introdu-
cens, vt dicitur; cùm tamen consuetudinem ra-
tionabilem, & legitimè præscriptam abrogare ne-
queat, ex adductis à Barbosa de potestate Episcopi,
Allegat. 93. n. 29. Præterquàm quòd non constat
consuetudinem dictam inductam esse animo se
obligandi sub graui reatu: & quando circa hoc
est dubium, obligationem non subesse, multo-
rum sententia est, quibuscum Diana Parte 6.
Tract. 5. Resolut. 12. Item non solùm tres Missæ,
sed plures tribus dici poterunt, quia pro numero
dicto nullum est speciale fundamentum. Quod
enim ex Missis Natiuitatis afferri potest, est sanè
debile: pro illo enim numero mysterium specia-
le suppetit trium Christi natiuitatum, tempora-
lis, spiritualis, & æternæ. Prætereà cùm in pote-
state Episcoporum facultas dicta fundetur, nullo
modo est necessarius recursus ad consuetudinem,
in qua extensio, illa parùm verosimilis fiat, & ita
negata à pluribus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0298.jpg/>
@@1@<SE298>Duæ Missæ in Commemoratione Defunctorum an liceant. 283
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Pro firmanda autem assertione dicta ci-<marginalia>Falsæ cita-|tiones osten-|sa.</marginalia>
tationes minimè fideles adducuntur. Citatur
enim Cap. Olim de consuetudine in 6. vbi tale
Caput non extat. Est autem Cap. Cùm olim de
consuetudine in 1. libro Decretalium, sed quod
nihil ad rem facit, siquidem in eo attendendam
consuetudinem aliorum locorum dicitur, quando
aliàs non potest de re aliqua conuenienter iudi-
cari. Allegatur Barbosa ad citatum Caput de Con-
stitutionibus nu. 14. cùm dici de consuetudine de-
buisset, neque num. 14. sed 4. vbi iuxta mentem
Decretalis congestis Auctoribus affirmat consue-<marginalia>Consuetudo|vicinorum|quando|attendatur.</marginalia>
tudinem regni, vel loci vicini, in subsidium at-
tendi; quando scilicet dubitatur de eo, quod fit
in loco contentioso, stylusque præsumitur talis,
qualis est in loco vicino, vt valeat sententia. Ne-
que alia est mens Cardinalis Tuschi, cùm ait
quòd consuetudo vicinarum di&#x0153;ceseon attendi-
tur, & pro veritate habenda ad vicinos recurritur;
qui & post alia sic scribit: Declara præmissa proce-<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
dere, quando in ciuitate non est ius determinatum,
neque consuetudo, quia tunc recurritur ad consuetu-
dinem ciuitatum vicinarum, aliàs secus. Sic ille, qui
& alia addit satis opportuna pro assertione nostra
roboranda. Ex quo fit illationem illam circa te-
stes pro testamentis non esse admittendam, quia
caret fundamento; cùm neque ius aliquod pro
ea, neque Doctorum auctoritas afferatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXV.</A+2>
<A+1>Circa obligationem applicandi Missas
pro populo Indicorum Parochorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>302.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro Tom. 2. Ti-<marginalia>Quid cen-|seat circa|obligationem|applicationis|modernus|Scriptor in|Parocho ha|bente plures|populos.</marginalia>
tulo 16. §. 2. num. 11. & 12. & supra
Sect. 12. hoc autem loco addendum
aliquid occasione similis difficultatis, quæ apud
doctum P. Ludouicum de Conceptione occurrit
Tomo 2. Examinis veritatis Theol. mor. Tract. 1. Lit.
M. Verb. Missa 3. vbi Synodalem Toletanam ad-
ducit nu. 5. tenoris sequentis: Estatuimos y orde-
namos, que en las Pasquas, Domingos, y Fiestas de
guardar, el Cura ô Beneficiado, que fuore semanero,
sea obligado à decir la Missa mayor de aquel dia por
el pueblo &c. Vnde orta quæstio, An Parochus<marginalia>Synodale|statutum|Toletanum.</marginalia>
plures habens populos, in quibus vel per se, vel
per Vicecuratos celebrat, debeat tot Missas of-
ferre, quot habet populos, vel vna satisfaciat pro
omnibus applicata. Circa quod scriptum exhibet
Doctoris Didaci de la Cueua Parochi Parochiæ
S. Genesij in Curia Matritensi, in quo fundamen-
tis pro parte affirmante & negante propositis, rem
indecisam relinquit, eo quòd pro reuerentia Emi-
nentissimo Cardinali Moscoso Archiepiscopo
Toletano debita iudicium ipsi reseruandum iu-
dicauit. Citatus autem Pater neganti adhæret,
iudicans satisfacere Parochum, si pro populo ita
offerat, vt eo nomine venit Parochia tota: quod
conuenienter sustineri posse ex ijs ostenditur, quæ
habentur nu. 20. ex citato Doctore, viro quidem
docto & erudito. Vnde etsi pluribus in locis ce-
lebret, vnius Missæ applicatione satisfaciet. Et
proinde si per alios, non erit obligatio illis tri-
buendi stipendium, vt pro populo, in quo cele-
brauerint, teneantur applicare.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Quæ doctrina Indicis Parochis accom-<marginalia>Indicis Pa-|rochis vt|queat eius|sententia|negans suf-|fragari.</marginalia>
modanda venit, pro quibus deseruire generaliter
potest quod à Limensi Synodo dicitur Lib. 1. Tit.
5. Cap. 45. verbis illis: Mandamos que todos los
Curas de Españoles y Indios sean obligados los Do-
mingos y Fiestas de guardar à decir Missa por el pue-
blo, y por los bien hechores: y quando vbiere dos ô
mas Missas, se cumplira conque se diga la Missa
principal por esta intencion por vno de ellos, sobre
que les encargamos la conciencia. Itaque in omni-<marginalia>Synodus|Limensis,</marginalia>
bus Paræcijs, vbi plures sunt Parochi, idem con-
uenienter dicendum, quia dum maior obligatio
non inuenitur expressa, verosimili standum est,
qualis est præfata. Quamuis si rem pressiùs in-<marginalia>Quid obsta-|re videatur.</marginalia>
spiciamus, non sine fundamento dici posset sin-
gulos Parochos teneri ad Missam diebus præfatis
pro populo celebrandam. Paræcia siquidem, quæ
plures Parochos habet, æquiualenter est plures,
& in plures potest diuidi. Sicut ergo si essent plu-
res, quilibet eorum ad Missam teneretur, ita et-
iam non facta diuisione. Quodquidem etiam post
declarationem dictam in Limensi Metropoli vi-
detur vrgere, quando Parochus in aliqua Vice-
parochiali Ecclesia diebus festis Missam canit: ita
enim sunt aliquæ constitutæ, ob Paræciæ am-
plitudinem. Nec solùm de Parochis id videtur
dicendum, sed etiam de Vicecuratis, ob eamdem
rationem. Neque sequitur quod vti inconueniens
obijcitur, durum scilicet videri, si grauentur Pa-
rochi ad tribuenda stipendia ijs, qui pro ipsis
Missas sunt diuersis in populis dicturi: nam Vi-
cariatus cum eo onere assumi potest, vnde non
est opus stipendij alterius adiectione.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Proponit autem citatus Scriptor nu. 35.<marginalia>Difficultas|ex eo quòd|applicatio|sit actus in-|terior.</marginalia>
difficilem replicam contra præfatam Synodalem,
quæ & contra Limensem, immò & contra Con-
cilium Prouinciale 2. potest militare, ex eo quòd
applicatio sit actus internus, & ita non potest per
humanam potestatem imperari. Ad quam re-<marginalia>Responsio|moderni|Auctoris.|Hebr. 3. v. 1.|& seqq.</marginalia>
spondet, Synodalem non tam præcipere, quàm
supponere applicationem, ex D. Paulo Hebr. 3.
v. 1. & seqq. in Biblia magna sic dicente: Omnis
namque Pontifex ex hominibus assumptus, pro homi-
nibus constituitur in his, quæ sunt ad Deum, vt offe-
rat dona & sacrificia pro peccatis: qui condolere
possit his, qui ignorant & errant, quoniam & ipse
circumdatus est infirmitate: & proptereà debeat
quemadmodùm pro populo, ita etiam & pro semet-
ipso offerre pro peccatis. Idem autem esse de Sacer-
dote quolibet curam animarum habente mani-
festum est. Quod ergo præcipitur tantùm est, vt
Parochi pro tali Missa stipendium non deferant,<marginalia>Non satis-|facere osten-|ditur.</marginalia>
qui est actus exterior, & ita imperabilis. Sed id
non satisfacit, nam ex Synodi præcepto de non
accipiendo stipendio, non infertur debere Paro-
chum pro populo Missam applicare, cùm possit
pro alijs obligationibus gratitudinis aut pietatis,
erga parentes scilicet, amicos, benefactores per-
sonales, aut cognatos. Deinde etsi obligatio sit,
alijs potest diebus ipsi satisfacere, iuxta deuotio-
nem suam. Non video autem quæ sit illa Biblia
magna, ex qua illa D. Pauli deducta est auctori-
tas, nisi fortè quæ dicto Patri ad vsum erat, ma-
ioribus characteribus constabat, & ea propter in
volumen ingens excreuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Respondet Secundò prædictam Syno-<marginalia>Responsio a-|lia depulsa.</marginalia>
dalem in verbis Apostoli fundatam, esse declara-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0299.jpg/>
@@1@<SE299>284 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>tionem obligationis Parochorum, qui, cùm se-
cundùm omnium sententiam teneantur Missam
per se, vel per alium Sacerdotem coràm populo
celebrare, tunc etiam obligantur pro populo il-
lam offerre, vnde & est præceptiua quoad non
accipiendum stipendium, & declaratiua obliga-
tionis, & licet verba ad imponendam obligatio-
nem videantur directa, sic explicanda sunt, iuxta
commune Iurisperitorum axioma: Si quod ago,
non valet vt ago, valeat vt valere potest: potest au-
tem valere in ordine ad stipendium. Quæ respon-
sio reipsa nihil noui continet: nam supponere
obligationem iuxta doctrinam Apostoli, est illam
vt certam proponere, & ita declarare. Quòd au-
tem per se non vrgeat diebus præfatis iam vidi-
mus, vnde neque vim habet declarationis: ne-
que robur addit quod de non accipiendo sti-
pendio dicitur, vt nuper est à nobis demonstra-
tum.<marginalia>Triplex ac-|commoda-|tior explica-|tio.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Quid ergo dicendum? Primò, Synodum
ad excitandos Parochos vt suæ obligationi satis-
faciant vsam fuisse opinione probabili, iuxta
quam actus interni possunt imperari, præsertim
quando non merè interni sunt, neque externam
actionem excludentes, vt in casu, de quo agimus,
in quo applicatio exteriorem actionem sacrificij<marginalia>Actus inter-|ni vt queant|præcipi.</marginalia>
concernit. Vnde & in attentione circa Officium
Canonicum ita tenent plures: & generaliter pro
huius opinionis probabilitate stat Diana Parte 9.
Tract. 8. Resolut. 67. Secundò, cùm obligatio sit
Missas applicandi pro populo, tunc potiùs videtur
maior, cùm ille ad eam audiendam confluit, quod
diebus festis accidit: ergo declarare Synodus po-
tuit tunc præcipuè illam vrgere. Quòd si for-
tassè populus non ita frequens assistat, non ideò
cessat obligatio, quia id quod per accidens acci-
dit obligationem non tollit per se vrgentem. Ter-
tiò præceptum dictum ad actum dirigi externum
potest, vt scilicet Parochi populo manifestent
diebus præfatis sacrificium pro ipso offerri, vt
libentiùs accedat, & deuotius assistat: quod non
est necessarium omnibus Festis præstare, sed ali-
quoties, ad quam attestationem obligatio eidem
standi consequitur. Cùm enim nequeat dici Sy-
nodum, in qua tot viri sapientes interfuerunt,
decretum edidisse prorsus infirmum; ita sanè
explicandum est, vt quod de actu interno
disposuit, non de illo vt penitus occulto, sed
vt per externum fit manifestus; sit accipien-
dum. Nullus autem conuenientior modus,
quàm modo dictus; cùm certissimum videa-
tur populum de obligatione Parochi circa ap-
plicationem dictam debere aliquam habere no-
titiam, neque pro eo ad Synodales codices ac-
currendum, sed à proprio hauriendam esse Pa-
store, cùm ad spiritualem pastum pertinere il-
lam sit vsquequâque compertum.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Indici Parochi vt compellere Indos pos-
sint ad Ecclesiarum constructionem,
& domorum propriæ habitationis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>307.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Osse ad id compelli Indos dictum à<marginalia>Indi vt|possint ad|fabricam|Ecclesiæ|compelli|iuxta Dom.|Quitensem</marginalia>
nobis in Thesauro Tomo 1. Tit. 1. num.
149. de quo & agit Dom. Quitensis
in Itinerario, Lib. 2. Tract. 2. Seßione 6. & ex Con-
cilio Limensi 2. Cap. 25. modum proponit, quo id
fieri conuenienter potest, scilicet vt Fpiscopus ex
tributis, quæ suis Commendatarijs Indi soluunt,
id extrahat quod est ad effectum prædictum ne-
cessarium, siue Commendatarij personæ priuatæ
sint, siue Rex ipse sub sua illos protectione ha-
beat commendatos. Indi autem operam suam
conferant, ad quod sicut alij tenentur Parochiani,
Et nomine fabricæ ea veniunt, quæ ad ornatum
Ecclesiæ pertinent, iuxta communem acceptio-
nem. Si autem Indi commendati non sint, eorum
expensis Ecclesias esse construendas, iuxta id,
quod tradit Concilium Tridentinum Seßione 21.
Cap. 5. de Reformat. & idem est de Parochiali do-
mo, quæ futura est accommodata necessitati &
decentiæ, non vanitati. Proponit etiam difficul-
tem circa annexos populos, in quibus pauci &
pauperes, ac terræ steriles. Et ait tunc ex Indo-
rum tributis, quæ Commendatarijs vendunt, ex-
trahendum duplicatum pro Parochis stipendium:
vt si decem regales soluunt, viginti deducantur;
quia illorum incommodum bono est Indorum,
de quorum æterna salute agitur præferendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> In quibus nihil profectè habetur, quod ad<marginalia>Illius æsser-|tum impro-|batum.</marginalia>
praxim possit aduocari: Episcopo enim extractio
dicta minimè permittetur; præsertim quando
Indi Regiæ Coronæ sunt, neque Regij ministri
huiusmodi petitioni vllatenus acquiescent. Quòd
autem Indiad constructionem dictam suis expen-
sis promouendam compellendi sint, res est valde
difficilis, & in qua Patroni, aut qui eius vices agit<marginalia>Et aliud|extra rem.</marginalia>
prouidentia consulenda. Id autem quod de oppi-
dis adnexis dicitur, & de duplicato stipendio, non
apparet quomodo ad rem faciat, vbi de fabrica
Ecclesiæ agitur, ad quam nihil refert præfatum
augmentum, neq; de illa mentio vlla apud præfa-
tum Scriptorem. Et durum satis Commendatario
accidet, ideoque difficilis prorsus, ne dicam mora-
liter impossibilis praxis; vt cùm ex paucis & pau-
peribus commendatis, terrasque steriles colenti-
bus, exiguum commodum reportet, debeat du-
plicatum stipendium Parocho dilargiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Si dicatur ita quidem à Concilio dispo-<marginalia>Ex Concilio|Limensi 2.|& Regia|schedula|infirma|probatio|ostenditur.</marginalia>
situm, & pro eo Regiam etiam extare schedu-
lam anni 1541. id quidem non vrget. Et in pri-
mis quod ad duplicatum stipendium attinet, à
nullo dispositum inuenitur: quoad alia verò Re-
gia schedula antiquissima est, & post eius trans-
missionem res Indicæ diuersum statum quoad
gubernationem vtramque Ecelesiasticam scilicet
& ciuilem habuerunt, habentque, sicut etiam post
Concilium, in quo quia aliqua non ita consona
Regio patronatui legebantur, & alia diuersi ge-
neris minùs conuenientia, Concilium 3. Act. 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0300.jpg/>
@@1@<SE300>De Indorum obligatione circa fabricam Ecclesiarum &c. 285
<duolan 2><-P>Cap. 1. post iniunctam illius obseruantiam ita sta-<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
tuit: Præterquàm si quid rerum ac temporis ratione
exigente, ab hac Synodo aliter dispositum; reuoca-
tumque sit: saluo etiam in omnibus iure patronatus
per Sedem Apostolicam Catholico atque inuictißimo
Regi nostro Philippo, ceterisque Hispaniæ Regibus
concesso: quod per omnia illæsum conseruatumque
cupimus &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> In eodem autem Concilio Act. 3. Cap. 13.<marginalia>Quid ex illo|circa|fabricam|habeatur.</marginalia>
circa fabricam ita habetur: Ecclesijs, siue Parochijs
Indorum ex erectione & fundatione debetur vna no-
uena pars cum dimidia. Hospitalibus quoque, siue
xenodochijs Indorum tantumdem omnino attribu-
tum, quemadmodùm in Synodo quoque Prouinciali
Limensi annis ab hinc sexdecim explicatum est. (Sess.
3. Cap. 82.) Quamobrem & prædictæ portiones in
posterùm fabricæ, hospitijsque Indorum, sine excusa-
tione reddantur, & Capitula Cathedralium pro ijs,
quæ hactenus retinuerunt, videant quemadmodùm
conscientias suas exonerent. Hæc Concilium: quæ
quidem si ita vt sunt disposita seruentur, Ecclesijs
Indorum bona erit ex parte consultum. Sed quia
id non satis, ad Regiam prouidentiam spectat ne
in hoc defectus notabiles videantur. Obligatio
enim propagandæ & conseruandæ fidei in hisce
regionibus, ad hoc se proculdubio extendit, vt
scilicet Indi Ecclesias competentes habeant, quod
quidem & ipsis valde gratum accidit, vnde & ad
earum constructionem & ornatum libenter se &
sua frequenter impendunt. Vnde in ordine ad
hoc magni erit momenti quod à dicto Concilio
Act. 5. Cap. 4. his verbis eorum Pastores admo-
nentur: Ac si quæ sunt alia eiusmodi, quæ sanè non
violento & molesto imperio, sed paterna potiùs cura
& grauitate peragantur.</P>
<Z><A+1>Animaduersio vtilis circa auctoritatem
Concilij Limensis 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>311.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa dictum à Nobis suprà nu. 97. &<marginalia>Pro Concilij|Limensis 2.|approbatione|Pontificia|quæ faciant.</marginalia>
98. & pro firmanda præfati Concilij
auctoritate facit etiam Concilium Limense 3.
Act. 5. Cap. 1. vbi ita dicitur: Quia in secunda huius
Synodi Actione decreuimus Limense superius Conci-
lium denuò publicari, atque ab omnibus integrè ser-
uari debere &c. Et prætereà videtur illud à Sede
Apostolica confirmatum, quandoquidem quod
in Act. 2. Cap. 1. & Act. 5. Cap. 1. de illo est à Con-
cilio 3. statutum, approbatum fuisse constat, vt-
potè in illo contentum, & rem magni momenti
continens. Dubitari enim nequit circa illud dili-
gentiam S. Congregationis fuisse versatam, quæ
circa omnia alia accuratissima animaduersione se
attentam præstitisse, ex ijs est manifestum, quæ
ante Concilium ipsum habentur, & ex Epistola
Cardinalis Carafæ ad Venerabilem Dom. Tori-
bium Alfonsum Mogrobejo Archiepiscopum Li-
mensem, ibi: Nunc Synodum prædictam ad Am-<marginalia>Epistola|Cardin.|Carafæ.</marginalia>
plitudinem tuam remittunt, vbi visum fuit emen-
datam, atque aptatam &c. Atqui circa præfata
Capita, in quibus Concilij 2. obseruantia præci-
pitur cum moderationibus prædictis, nihil est
emendatum aut aptatum: debet ergo meritò ap-
probatum reputari. Quæ quidem ratio ponderis
non exigui videtur; si insuper addamus S. Con-
gregationi videri insolitum potuisse, vt Concilium
à Sede Apostolica non confirmatum, legitimè<-P>@@

<-P>promulgatum diceretur, & obligationem impor-
tare, stante certa obligatione prioris recursus ad
Sedem Apostolicam, de quo Barbosa de potestate<marginalia>Concilium|Prouinciale|sine approba-|tione dicta|non obliga-|re.</marginalia>
Episcopi Allegat. 93. nu. 25. & praxis inuiolabilis.
Cùm ergo & animaduersum id fuerit, & nihilo-
minùs quod à Concilio fuerat dispositum, sit ap-
probatum, non leue inde argumentum deduci
potest pro illius approbatione. Ex quo fit etiam
Regij Indiarum Consilij beneplacitum extitisse
circa illud, quandoquidem Concilium 3. in eo &
visum & inoffensum transitum consecutum. Quæ
quidem licet ea, quæ à Nobis citato loco dicta
sunt, non videantur penitus demoliri, non est vi-
sum omisisse, vt per me liceat circa hoc vnicui-
que prudenter procedenti prout libuerit arbi-
trari.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Parochus obligationi restitutionis
satisfaciat propter diuinum Officium
omissum elee&#x0308;mosynis anteà erogatis
sine respectu vllo ad omissionem ta-
lem, aut cum illo.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>312.</absatz-nummer> <INI3>F</INI3>R. Ludouicus de Conceptione Tomo<marginalia>Satisfieri|obligationi,|de qua titu-|lus, antici-|patis elee-|mosynis, vt|asserat mo-|dernus Scri-|ptor.</marginalia>
2. Examinis veritatis Theol. mor. Tract. 1.
Lit. D. §. 4. n. 12. affirmat probandum
esse quod post Layman Lib. 3. Sect. 5. Tract. 2.
Cap. 12. n. ipsum referens docet Diana Tract. 6.
Missellaneo Resolut. 57. (Parte 3. scilicet 3. non
citata) Beneficiarium Horas Canonicas culpabi-
liter omittentem liberari ab onere restitutionis, si
quod restituendum erat, in pauperes anteà, licet
non eo intuitu, erogasset. Cui resolutioni parùm
consequenter adiectum, quod in illius fine habet,
vbi sic fatur: Hanc illationem à principio etiam in-
trinseco aliquantulùm probabilem existimo. Sic ille.
Si ergo aliquantulùm tantùm est probabilis, quo-
modo omnino probanda? Sed quidem neque P.
Layman, neque Diana locis ab eo citatis ita. sen-<marginalia>Perperàm|ab eo citatos|suæ sententiæ|patronoi.</marginalia>
tiunt, vt ille ipsis imponit: non enim loquuntur
de eleemosynis anticipatè erogatis ab inconscio
futuræ obligationis, sed post obligationem con-
tractam: tunc enim stare ratio ab ipsis adducta
potest, quia hæc videtur esse virtualis intentio
omnium facientium eleemosynas, vt per eas satis-
faciant omnibus obligationibus, quæ suis pecca-
tis aut negligentijs contraxerunt. Et ita tenent
non solùm citati, sed alij adducti ab eodem Diana
Parte 9. Tract. 9. Resolut. 23. scilicet Trullench, P.
Pellizarius, P. Persicus, & Hieronymus Garcia.
Adducit etiam P. Oliuerium Bonartium, & Es-
cobar del Corro asserentes id, quod à P. Ludouico
assertum præmisimus, quod non improbat, licet
ipsi Parte 4. Tract. 4. Resolut. 220. talis sententia
nimis laxatiua visa fuerat, pro qua P. Oliuerium
allegarat: cuius fundamentum est eleemosynam
facientem censeri virtualiter illam præbere non<marginalia>Illius fun-|damentum.</marginalia>
solùm pro debitis contractis, sed etiam pro con-
trahendis, ita vt sit quædam anticipata solutio.
Limitatur tamen assertio dicta, si quando erogata
est eleemosyna, pro aliquo est opere pio applica-
ta; tunc enim rationem donationis habet, & ita
est irreuocabilis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0301.jpg/>
@@1@<SE301>286 Auctarij Indici Pars VII. Sectio XXVII.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Sed cuiuscumque Auctoris dicta senten-<marginalia>Proscripta|ab Alexan-|dro 7. &|qua ratione.</marginalia>
tia sit, iam nequit sustineri, quandoquidem ab
Alexandro VII. in posteriore damnabilium Pro-
positionum serie proscripta est: & quidem meri-
tissimò, quia eleemosyna nullum habet respe-
ctum ad satisfactionem, & præcedens debitum.
Satisfactio pro illo esse nequit, neque virtualis
illa intentio anticipatæ solutionis vllius momenti
est: ex ea enim fieret limitationem dictam locum
habere non posse, siquidem dici posset, etiam cùm
applicatur eleemosyna operi pio, virtualem in-
tentionem intercedere, quia censendus illam po-
tiùs erogare per modum anticipatæ solutionis pro
debito, quod Deus scit esse futurum. Remigius
in Praxi Parochorum Tract. 5. Cap. 7. §. 8. num. 2.
resolutionem præsentem amplectens, & dictam
Alexandri proscriptionem allegans, affirmat sen-
tentiam oppositam esse erroneam & scandalo-
sam, atque vti talem à Pontifice condemnatam,
in quo apertè fallitur, quia à Pontifice erronea
non dicitur, sed ad minimùm scandalosa, sicut
aliæ in proscriptorio contentæ decreto.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Sed difficultas esse potest, an si cum eo<marginalia>Difficultas|peculiaris in|operante ex|formali|intentione|anticipata.</marginalia>
operetur intuitu, vt velit Beneficiarius eleemosy-
nas suas anticipatè etiam erogatas pro satisfactio-
ne debiti futuri seruire, id sit prohibitione dicta
comprehensum. Et videtur quidem non prohibi-
tum, quia in eo tantùm dicitur non satisfieri qua-
libuscumque eleemosynis anteà factis: quæ au-
tem præfato fiunt intuitu, specialem rationem
habent ab illis, quæ sine illo fiunt, diuersam. De-
inde Pontifex cùm Propositionem damnare in-
tendit, ad illam eius intentio dirigitur, sicut apud
Auctores ipsius patronos extat: Atqui apud illos
sub dictis non extat terminis, sed absolutè: vnde
& eius probatio ad virtualem intentionem satis-
faciendi pro debitis quibuscumque reducitur:
quod secus accidit quando intentio expressa &
formalis. Neque videtur necessarium vt quoties
fit eleemosyna, talis expressa habeatur intentio:
cùm sufficere videatur, quæ generaliter præces-
serit, neque sit vllo modo retractata. Quod sub
censura dictum velim meliùs sentientium, & cum
debita subiectione ad supremos in caussis istis iu-
dices, & debita cum auctoritate censores.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Et per præfata scrupulus fuit magno<marginalia>Resolutio|circa Maio-|ratus in-|stitutionem</marginalia>
cuidam Prælato nuper exemptus, qui ex fructi-
bus Episcopalibus pro instituendo Maioratu sum-
mam pecuniæ non paruam cognato sic petenti<-P>@@

<-P>contulerat; & erat pro tali largitione solicitus,<marginalia>ab Episcopo|factam, vbi|doctrina|multiplex.</marginalia>
an scilicet restitutionis sibi onus incumberet. Di-
ctum enim ad illam non teneri. Primò, quia quan-
titas pecuniæ in eo impensæ, respectu eius, quæ
ipsi ex decimali portione obtigerat, talis erat, vt
de ea in vfibus prophanis, vt vocant, id est, non
pijs, posset disponere, iuxta receptas doctrinas,
de quibus Nos in Thesauro Tomo 2. Tit. 13. Cap. 3.
§. 3. ex professo egimus. Secundò, quia si quando
Maioratus est institutus, dicta quantitas habuit
excessum, satisfactum est posteà erogatione ma-
iorum quantitatum in opera pia, iuxta senten-
tiam dictam. Tertiò, Licet institutio præfata non
sit bona cum fide facta, quod non admittitur, at-
tenta personæ qualitate, id non obstat; nam in sic
operante voluntas est vt actus fiat meliori modo,
quo fieri potest: & qui fieri potest ex duplici ca-
pite, censetur factus ex vtiliori & firmiori l. 3. ff.
de testam. milit. & alibi, apud Molinam de Pri-
mogenijs Lib. 2. Cap. 2. n. 13. Solorzanum Tomo 2.
Lib. 3. Cap. 24. n. 25. & alios. Quartò, etiamsi in-
stitutio dicta non fuerit licita, restitutionis obli-
gationem cessare probat receptissima sententia,
pro qua citatus Molina ita scribit: suprà Cap. 10.<marginalia>Doctor|Molina.</marginalia>
nu. 52. Quintò ratione specialis donationis pro Ma-
ioratu aut vinculo non esse specialem obligationem
restitutionis; cùm sint plures qui existimant ex deci-
mali portione posse fundari, specialiter quando post-
quàm congruam reddituum in pauperes erogauit, at-
que sibi & familiæ necessaria ministrauit, ex residuo
id facit, vt videri potest apud citatos, scilicet Lib. 2.
Cap. 10. n. 49. vbi, quidquid ipse sentiat, sic ait:
Quod ex pluribus sic resoluit Sotus. Quod & admit-
tit quando Prælatus ex fructibus, qui iuxta dig-
nitatem suam sibi pro sustentatione propria & fa-
miliæ necessarij erant, genium suum fraudando
Maioratum instituit: & multò id potiùs quando
ex alijs bonis, de quibus dictum, de quo num. 51.
Solorzanus Lib. 3. citato. & in Politica Lib. 4. Cap.
10. & P. Fragosus cum Molina locutus Tomo 2.
Disput. 17. §. 3. num. 6. Nec plura de Parochis;
quamuis apud D. Quitensem plura occurrant,
sed quæ aut in Thesauro, aut in superioribus in-
uenientur discussa; vel certè generalem de Paro-
chis doctrinam continent, neque Indicum nego-
tium videantur specialiter concernere, cui cona-
mur insistere, licet generaliter vtilia nonnum-
quàm libenter adnectamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0302.jpg/>
@@1@<SE302>De iudicio S. Inquisitionis circa probabilitatem. 287
<Z><A+4>PARS OCTAVA.</A+4></Z>
<negEZ><A+3>Dabit hæc Pars alia, ad quæ se etiam septima potuisset exten-
dere, sed maioris continentia varietatis, ne illa plus quàm ap-
paret commodum protrahatur. Pro qua sit</A+3></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Iudicium S. Inquisitionis quomodo red-
dere probabilem poßit singularem o-
pinionem.</A+1></negEZ>
<P><INI5>P</INI5>. Ludouicus de Conceptione in<marginalia>Num. I.|Moderni|Scriptoris|sententia|circa propo-|sitam quæ-|stionem.</marginalia>
Examine veritatis Theol. mor. Tomo
2. Tract. 1. Disput. vnica, statim à
principio sic statuit: Omnes singu-
lares sententias, de quorum Aucto-
ribus nulla in S. Inquisitionis Expurgatorijs fit men-
tio, etsi sit, non reprobantur, nec aliàs meridiana lu-
ce earum falsitas apparet, existimo esse à principio
extrinseco probabiles. Probat ex Sancti Tribunalis
auctoritate circa ista à Pontificia deriuata: &
exemplum adhibet in opinione asserente licitum
marito vxorem occidere in adulterio deprehen-
sam, licet eam improbabilem censeat Diana Tra-
ctatu de Sacramentis Resolut. 223. cum alijs tamen
probabilitatem illi accommodat (magnam certè)
& obiter illam probabilem iudicat Lessius Lib. 2.
Cap. 9. Dub. 5. nu. 16. Teste etiam Basilio de Ma-
trimonio Lib. 9. Cap. 15. nu. 20. & in Expurgato-
rijs S. Inquisitionis minimè reprobatur, & ita in-
de auctoritatem sibi videtur vendicare. Item ex
eo quòd viro docto fides adhibeatur de consue-
tudine testificanti, sicut & circa alia, dum contra
ipsum euidens aliquid non occurrit: ergo & illi,
cui ex commissione S. Tribunalis committitur
expurgatio. Probat etiam ex probabilitate liciti
vsus potus Chocolatici, ex eo quòd Caramuel
& Diana asserant in India esse potum vsualem.
Circa quæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Dico Primò. Si à S. Tribunali Inquisitio-<marginalia>Assertio 1.|standum iu-|dicio S. Tri-|bunalis.</marginalia>
nis auditis Qualificatoribus opinio aliqua iudice-
tur probabilis, & vt talis defendi permittatur, eius
est standum iudicio, non vti infallibili, vt constat,
sed vt reijci nisi temerè & nimis audacter ne-
queat, ita vt eius publicè peruidens iudicium
meritò ab eodem veniat puniendus, dum à supre-
mo Tribunali aliter non fuerit iudicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ex eo quòd opinio aliqua<marginalia>Assertio 2.|Opinionem|esse impro-|babilem|posse, licet in|Expurgato-|rijs non in-|ueniatur|condemnata.</marginalia>
in Expurgatorio non inueniatur condemnata,
non benè infertur esse probabilem. Id probatur
Primò quia multæ opiniones seriùs quandoque ad
notitiam S. Tribunalis deueniunt, vnde ex eo
quòd in Expurgatorijs non sint, satis infirmum
pro illarum probabilitate deducitur argumentum.
Quot iam fluxerunt anni ab edito Codice Ioan-
nis Medinæ de P&#x0153;nitentia, Clauis regiæ Grego-
rij Sayri, Promptuarij Ignatij Coutinnij, & quo-
rumdam aliorum, qui modo donec expurgentur,
S. Tribunalis imperio prohibentur? Deinde opi-<-P>@@

<-P>nio esse improbabilis potest, & tamen permissa,
quia improbabilitas se sola non est censura Theo-<marginalia>Improbabi-|lutas non est|censura|Theologica.</marginalia>
logica, vnde neque ad iudicium S. Inquisitionis
spectat, vt obseruat P. Petrus Hurtadus Disp. 81.
de fide §. 46. & 51. licet vt ait Cardinalis Lugo
Disput. 20. de fide num. 102. ad illud spectare ple-
rumque possit, si in materia morum sit. Quod
quidem non iam ratione improbabilitatis erit, sed
quia periculosa, & alia censura digna; cùm ad-
mittat Auctor sententias tales à viris doctis tradi,
sed quia laxiores, ab indoctis imprudenter assumi.
Sunt ergo periculosæ & scandalosæ licet à viris
doctis tradantur, & ita non videtur quomodo im-
probabilitas talis esse possit, vt ad iudicium S.
Tribunalis non possit spectare. Nisi dicamus pe-
riculum & scandalum respectu indoctorum &
impudentium non attendi, vt ab eodem docto
Scriptore vidimus indicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Item, quia ab Alexandro VII. damnata est<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex. VII.|circa proba-|bilitatem.</marginalia>
hæc Propositio, quæ est ordine 27. Etsi liber sit
alicuius Iunioris & Moderni, debet opinio censeri
probabilis, dum non constat reiectam esse à Sede
Apostolica tamquàm improbabilem, de qua dictum
à Nobis Parte 2. nu. 181. & seqq. & ostensum
quomodo id non obstet quominùs sententia
multorum locum habere possit, iuxta quam opi-
nio vnius viri docti possit vt probabilis ad praxim
admitti, si Classicus sit Auctor. Quod & tener
Remigius Tract. 5. Cap. 5. §. 15. nu. 4. vers. Si la
opinion. Qui & vers. Dixe, los Escritos, prædi-
ctam Propositionem adducit, & censuram erro-
ris non profert, quam alteri vidimus impegisse
Parte præcedenti nu. 313. ex quo apparet in illa,
sicut & in alijs, excessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de interfectione adul-<marginalia>Assertio 3.|Alia circa|maritum|occidentem|adulteram.</marginalia>
teræ adducitur, minimè sustinendum, quia sen-
tentia dicta ab Alexandro VII. est proscripta,
& est ordine 19. de qua & Remigius solam scan-
dali censuram exprimens Lib. 2. Cap. 6. §. 8. n. 15.
& Diana quidem Parte 3. Tract. 4. qui est de Sa-
cramentis, Resol. citata alios pro ea Auctores ad-
ducens, non ideò auctoritatem illi conciliat, ma-
gnam certè, vt Auctor loquitur, cum eo non
obstantè, absolutè asserat non esse ampliùs de hoc
dubitandum. Contra quam ante proscriptionem
stabant 48. Scriptores, quos adducit Barbosa in
Collectaneis Tomo 4. Parte 2. Caussa 33. Quæst. 2.
Cap. Inter hæc. Scriptor Peruuianus in Flo-<marginalia>Scriptor In-|dicus excu-|satus.</marginalia>
ribus Summarum excusandus venit, quia ante
proscriptionem præfatam scripsit, licet editio
operis posterior fuerit, dum verb. Homicidium.
Sect. 1. nu. 7. ita loquitur: Maritus occidens adul-
terum mortaliter peccat, licet aliqui contrarium af-
firment, sed minùs probabiliter. Sic ille. Neque
illius notitiam videtur etiam habuisse Mag. Ioan-
nes Antonius Baco in Summa Præceptorum recen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0303.jpg/>
@@1@<SE303>288 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio II.
<duolan 2><-P>tiùs edita, qui tamen iuxta veritatem locutus
Disput. 7. Cap. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quod ad Chocolate attinet,<marginalia>Assertio 3.|circa Cho-|colate.</marginalia>
quid verosimile appareat dictum à Nobis Tomo
2. Thesauri in Additionibus n. 318. & 319. & pro
vsu licito probatio ex duobus adductis testibus
ab Indicis regionibus adeò dissitis, parùm vide-
tur conducere, nisi quatenus ab alijs inde in Eu-
ropam transgressis id discere potuerunt: quod
tamen ita non apparet. Si verò reuera probabili-
ter sunt locuti, ex eo id habetur, quod & à No-
bis dictum, virum doctum, & classicum Aucto-
rem posse probabilem reddere opinionem. Ego
quidem sexagesimum iam agens annum vitæ in
Peruuio transactæ, de frequentissimo vsu, non
tamen mihi proprio, sed aliorum sæcularium, te-
stari possum: sed an sit potus, & pro tali genera-
liter habitus, non ita: multi enim non ideò illo
vtuntur, quia potum reputant; sed quia gustui,
& confortando stomacho opportunum experiun-
tur, quidquid illud sit, quod multorum vsus lici-
tum videtur comprobare.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Renuntiatio facta à Nouitio aut Reli-
gioso Societatis IESV an sit irre-
uocabilis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>7.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc P. Ludouicus à Conceptione,<marginalia>Reuocabi-|lem esse do-|nationem|contendit|modernus|Auctor.</marginalia>
nescio qua occasione, probandum assu-
mit non esse irreuocabilem Tom. 2. Exa-
minis veritatis Theol. mor. Tract. 1. Lit. D. verb. Dona-
tio. §. de donatione à Minore facta Illatione 2. contra
P. Thomam Sancium Lib. 7. Operis moralis Cap. 1.
n. 34. & seqq. Cuius rationes conatur infringere,
& sic arguit. Nam probatio est desumpta ex<marginalia>1. Ratio il-|lius ex S.|Fundatoris|verbis,</marginalia>
Cap. 1. Examinis §. 1. & sic procedit: Dicitur enim
ibi renuntiationem faciendam in pia & sancta
opera, iuxta illud (non Christi, vt perperàm apud
illum, sed Dauidis Psal. 110. v. 8.) Dispersit, dedit<marginalia>Psal. 110.|v. 8.|Matth. 19.|v. 21.</marginalia>
pauperibus. & Christi consili&#x0169;: Si vis perfectus esse,
vade, vende quæ habes, & da pauperibus. Matth. 19.
v. 21. Non esset autem perfectus quis, si quod
erogat, posset recuperare. Contra quod tamen est
Primò S. Alexium perfectum fuisse pauperem,
qui tamen recuperare potuit ea, quibus renuntia-
rat. Nec dici potest hîc agi de paupertate Reli-
giosa: id enim ex eo refellitur, quòd Nouitius
perfectus Religiosus non est, & ita nec perfectus
pauper, sed in via ad illud; cum tamen resolutio
de Nouitio procedat, iuxta id quod est in Exa-
mine dispositum.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Secunda obiectio ex eo instruitur, quod<marginalia>2. Ex ebli-|gatione ali-|mentorum.</marginalia>
affirmat P. Sancius num. 29. scilicet, si donatio
fiat in fauorem Societatis, irreuocabilem quidem
esse, nihilominùs teneri illam, si donans egressus
egeat, præstare illi alimenta; aliôquin integrum
erit illi donationem ratione ingratitudinis reuo-
care, iuxta Textus & Doctores, de quibus ibi.
Ex quo sic arguit: Ergo si Societas alimenta non
præbeat competentia fragilitati Nouitij exeun-
tis, valida erit prædictæ renuntiationis reuocatio,
sicut & dimissi: ex quo fortè lites orirentur in-
ter exeuntes & dimissos ac Societatem, pro assi-<-P>@@

<-P>gnatione alimentorum, quæ vel ex infirmitate,
vel debilitate, aliaue caussa crescere possunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Tertia ex eo quod idem adducit ex Part. 3.<marginalia>3. Ex verbis|Constitutio-|nis.</marginalia>
Constitutionum Cap. 1. §. 7. vbi dicitur quòd necessè
non sit Probationis tempore possessione bonorum suo-
rum se abdicare, nisi id Superior post elapsum primum
annum iuberet, iudicans in huiusmodi bonis tenta-
tionum occasionem, & minùs proficiendi in spiritu
habere aliquem, vt qui illis adhæreat aliquo immo-
derato amore, vel confidentia &c. Renuntians ergo
omnem debet à se recuperandi fiduciam allegare,
quod & in Examine dictum fuerat: Ase omnem
fiduciam submouendo eadem vllo tempore recuperan-
di. Tunc sic. Concilium Tridentinum Sessione
25. de Regularibus decernit renuntiationem esse
conditionalem, si videlicet sequatur Professio,
quia vult hanc esse omnino liberam: ergo & in
Societate similiter accipiendum. Si autem iam
vota post biennium emissa sunt, talem dimittere,
& eum bonis renuntiatis priuare propter defe-
ctus non ita graues, quales Vrbanus suo in De-
creto de eijciendis requirit, contractus inæqualis
est; quam inæqualitatem se non capere ait Au-
ctor. Et videtur esse pactum de puniendo illo
priuatione bonorum, si ille etiam ob fragilitatem
in prædictos defectus incidat; quod de Illustrissi-
ma, vt ille loquitur, tamque insigni Societatis
Religione nullatenus dici valet. Licet autem
scienti & volenti non fiat iniuria, & ita nec fiat
Professo renuntianti, quia sic illi expressè propo-
nitur; non tamen ita accidit in casu nostro: re-
nuntianti enim nihil certum ex Tridentino aut
Bullis Pontificijs proponitur, quo eius renuntia-
tio irreuocabilis habeatur, sed solùm per illatio-
nes, absque claro expressoque iure sententia de-
ducta, vnde contraria est probabilis, & ea poterit
renuntians se tueri. Quod in eiectis post vota
Coadiutorum spiritualium aut temporalium for-
matorum vrget, quadam non plus vrgente inter-
rogatione, illa scilicet: Quare in primo, licet ex
culpa incurso fauetur (in libertate videlicet à vo-
torum obligatione, & in secundo restitutione in-
quam bonorum, sine quibus agere vitam ne-
quit) aliàs naturali iure debito, castigatur?</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Tandem, quia renuntiatio Maioratus est<marginalia>Postrema ex|renuntiatio-|ne reuocabi-|li Maiora-|tus.</marginalia>
reuocabilis ante Professionem: ergo & quæuis
alia, quia omnium eadem videtur esse ratio, &
eadem ex illa inconuenientia sequuntur, de qui-
bus dictum. Si dicatur Pontificiam esse in Socie-
tate Bullam, vt qui Maioratum habet possit Pro-
fessionem post biennium emittere, contra hoc
quidem nihil habet arguens, nisi quod laudet,
prudentissima pro talibus cautione recognita, &
id probans, quod stylo Societatis firmum habe-
tur, non permittentis Maioratui renuntiari, nisi
instante Professione, quando scilicet qualitas Ma-<marginalia>Congreg. Ge-|neralis 5.</marginalia>
ioratus eiusmodi fuerit, vt promotio ad Sacrum Ordi-
nem firmitati illius abdicationis satis sit. Tunc enim
non Professio, sed Ordinatio procuranda erit, vt ha-
betur in Congregat. generali 5. Decret. 18. pro quo
nulla opus fuit Pontificia Bulla, vt existimauit
Auctor, cuius non obstantibus rationibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Dico Primò. Renuntiatio iuxta formam<marginalia>Assertio 1.|statuens esse|irreuocabi-|lem.</marginalia>
facta, quæ in Societate præscribitur, est irreuo-
cabilis. Sic P. Molina Tomo 1. de Iustitia Disput.
139. vers. Illi qui. & vers. Nouitij ante integressum.
P. Suarez Tomo 4. de Religione Tractat. 8. Lib. 3.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0304.jpg/>
@@1@<SE304>De irreuocabilitate renuntiationis in Societate. 289
<duolan 2><-P>Cap. 14 n. 21. & seqq. & Tract. 10. Lib. 4. Cap. 4. n.
19. & 20. P. Thomas Sancius suprà, P. Palaus Tomo
3. Tractatu 16. Disput. 1. Puncto 15. n. 6. Cardinalis
Lugo in Responsis moralibus, Lib. 4. Dub. 45. Quod
& colligitur ex P. Lessio Lib. 2. de Iust. & Iur.
Cap. 41. n. 41. P. Sa verb. Religio, n. 5. Emmanuele
Roderico Tomo 2. qq. regular. q. 48. arti. vlt. P. Fa-
gundez Lib. 4. de Iust. & Iur. Cap. 6. n. 7. qui apertè
dicunt id, quod à Concilio Tridentino statutum
est circa nullitatem renuntiationis non secuta
Professione, ad Societatem non esse referendum,
à Concilio ibidem exemptam.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Ex quo præter adducta validissimum pro<marginalia>Valida ex|Tridentino|probatio</marginalia>
Assertione proposita sumitur fundamentum. Nam
donatio ex se valida est, cùm sit pia & sancta, qua-
lem esse voluit D. Ignativs, neque est vnde
queat infirmari: ergo & facta in beneficium So-
cietatis, pro quo videtur specialiter militare, cùm
sit facta à filio, qui cùm det seipsum, congruen-
tissimum est sua pariter Matri donare. Assump-
tum demonstratur: Nam si ex aliquo capite in-
firmari posset, maximè ex Concilij dispositione:
Atqui ex illa infirmari nequit, cùm constet ex-
emptam Societatem: ergo ex nullo. Quòd cùm
dicat sic: Per hæc tamen sancta Synodus non inten-
dit aliquid innouare aut prohibere, quin Religio Cle-
ricorum Societatis IESV, iuxta pium eorum insti-
tutum à Sancta Sede, Apostolica approbatum, Domi-
no, & eius Ecclesiæ inseruire poßint: ex eius irre-
fragabili habetur oraculo approbatum modum
renuntiandi, qui & à Sede Apostolica approba-
tus, vti pars laudabilis eius instituti, iuxta quem
renuntiatio est irreuocabilis, vt ex dictis liquet.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Id quod ampliùs constabit ex discussione<marginalia>1. Obiectio ex|D. Alexij|perfecta|paupertate|diluta, & ex|statu imper-|fecto Noui-|tiatus.</marginalia>
eorum, quæ à præfato Scriptore superius obij-
ciuntur. Ad Primum enim de Diuo Alexio be-
nè ibi responsum est paupertatem eius non fuisse
Religiosam: licet autem secundùm se conside-
rata non ita perfecta fuerit, potuit tamen ex ad-
iunctis illam æquare, aut etiam superare; ratione
scilicet eximij erga Christum amoris, vt in sacris
habetur Officijs, propter quem omnia est arbitra-
tus vt stercora, vt Christum lucri faceret. Licet
autem Nouitius perfectus non sit, sed in via ad
perfectionem, ex eo leuissimum sumitur argu-
mentum: nam quo maior fuerit aut melior via
in quocumque statu, maior erit eius efficacia in
ordine ad terminum. Cumque in statu Nouitia-
tus ea esse possit, quam requirit Societas, meritò
potuit ab ea, sic volentibus ad ipsam vocatis, po-
stulari. Neque enim cùm ait Christus: Si vis per-<marginalia>Matth. 19.|v. 21.</marginalia>
fectus esse, vade, vende &c. perfectionem in abdi-
catione bonorum sitam esse significauit, sicut ne-
que D. Ignativs, quando iuxta eumdem est
locutus: cùm certissimum sit, quod ex D. Hie-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
ronymo in citatum locum sæpiùs in diuinis Offi-
cijs occurrit, Cratis, & aliorum Philosophorum
exemplo proposito; sed in eo, quod sequitur: &
veni, sequere me, Pro quo & P. Suarez citato<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
nu. 19. vbi sic locutus: significauit ergo renun-
tiationem debere præcedere, vt dispositionem
ad sequendum illum: quod per statum religiosum
fit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> In secunda obiectione nihil habetur, quod<marginalia>2. Ex reuo-|cationis ob|ingratitudi-|nem.</marginalia>
vrgeat, consequentia enim de reuocatione ob in-
gratitudinem conceditur; quam tamen Deus<-P>@@

<-P>auertet. Quod autem de litibus additur, quid in-
de. Fuisse illas affirmat Emmanuel suprà: sed in
fauorem Societatis iudicatum; quod est & mihi
compertum, & notissimum multis huius Re-
giæ ciuitatis incolis, immò & Regni: fuit enim
ardens litigator, cui Societas satis se benignam &
liberalem exhibuit, sed eius moderatione non
erat contenta cupiditas.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> In Tertia similiter: quod enim de liber-<marginalia>3. de liber-|tate in emis-|sione voto-|rum.</marginalia>
tate in emissione votorum dicitur admittendum
est, & dicendum in Societate eam sufficere, quam
Concilium sufficientem iudicauit. Cur autem in
illa non eam exigat, quam in alijs Religionibus,
ea esse ratio potest, & quidem satis congrua: nā in
illis vnus tātùm annus Nouitiatus habetur, in So-
cietate duo: vnde quod ex libertate videtur plus
esse in ipsis, ex diuturnitate temporis ad deliberā-
dum compensatur. Item quia in Societate magna
adhibetur cura vt renuntiatio nō fiat nisi eo modo,
quem Prouincialis Regula 86. præscribit his ver-
bis: Non permittat Nostros abdicare se possessione<marginalia>Regula Pro-|uincialis.</marginalia>
bonorum suorum, nisi quos constantes & stabiles in
sua vocatione cognouerit, atque in ea re maturo sem-
per consilio procedat. Pro quo etiam in Congreg. 7.
alia satis opportuna prouidentur Canone 17. præ-
sertim §. 5. quibus euidenter ostenditur quantùm
sit solicita Societas vt renuntiationes cum omni
libertate, Dei fideles seruos, & Christi ministros
decente transigantur. Quod autem respectu Pro-
fessionis non illa requiratur à Concilio, quæ pro
alijs Religiosis, euidenter ostenditur ex eo quòd
qui vota post biennium emisit, potest ad illam
compelli, sic Sede Apostolica approbante, & ex
hoc arguit citatus Emmanuel vt probet Conci-
lium suo Decreto non comprehendisse renuntia-
tiones, quæ fiunt post biennium in Societate,
quia cessat ratio illius, libertas inquam omnimoda
in Professione: cùm constet in Societate eos, qui
vota post biennium emiserunt, ad profitendum
posse compelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Quòd autem in prædicto contractu non<marginalia>Æqualita-|tem esse in|contractu|cum Socie-|tate ostendi-|tur manife-|stè.</marginalia>
sit inæqualitas, ex eo quod est ibidem dictum, &
non bene impugnatum, apparet: scienti enim &
volenti non fit iniuria, & in eo omninò volunta-
rij sunt renuntiantes; quod quidem ipsis sufficien-
ter declaratur, & pro eo peculiares PP. Genera-
lium instructiones extant, quibus forma renun-
tiandi præscribitur, & renuntiaturis intimatur
nullam ad bona, quibus se abdicauerint, futurum
esse recursum: qui si esset, magno perseuerantiæ
impedimento esse posset, neque animum sineret
esse quietum; si non in omnibus, certè in multis.
Quos si dimitti contingat, nec sua plenè recupe-
rent, sibi imputent, sicut imputarent, si ea pau-
peribus ostiatim mendicantibus, aut similibus
tribuissent. Neque leues sunt defectus, vt vulgus
æstimat, ob quos Societas suo indignos gremio
dimittit, sed tales vt dimissionem mereantur:
quod cùm accidit, non eos bonorum priuatione
castigat, sed suæ indemnitati consulit, ad quam
per accidens se habet bonorum priuatio, quam
anticipatè voluit, qui tale est institutum ample-
xus. Et quidem cùm sic dimissus bona non ha-
beat, dici nequit priuatione eorum castigari.
Dimittitur à votis liber, quia dimitti potest, sic
Sede Apostolica disponente, sed non reddun-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0305.jpg/>
@@1@<SE305>290 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio II.
<duolan 2><-P>tur bona, quia iam eorum se priuauit dominio: etsi
immobilia sint, satis doctè ostendit Cardinalis Lu-
go suprà reddi non posse sine licentia Sedis Apo-
stolicæ, ob nouam Vrbani VIII. Constitutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> In vltima quod de Maioratu dicitur ita<marginalia>De maiora-|tu an spe-|cialis disposi-|tio.</marginalia>
est, & reuerà dum ipsi non renuntiatur, eadem
subsunt inconuenientia: anticipatio autem non
propter illa fit, sed propter rationes alias, vt Con-
gregatio suo Decreto statuit: graues scili-
cet queremonias externorum aduersus ipsam.
Vt autem anticipatio sine inconuenienti fiat à
Congregatione prouisum, quòd scilicet is, de quo
agitur, sit ijs donis ornatus, vt spem magnam præ-
beat se post biennium probationis fore talem, qualem
nostræ Constitutiones requirunt, vt ad Profeßionem
trium votorum admitti queat.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Dico Secundò. Opposita sententia non<marginalia>Assertio 2.|oppositam|sententiam|non esse pro-|babilem.</marginalia>
est probabilis, neque ab intrinseco, neque ab
extrinseco. Primum constat, quia verosimili pe-
nitus caret fundamento: etsi quid adducitur, quod
videatur vrgere, contra D. Ignativm militat,
& Sedis Apostolicæ approbationem; nec non
contra Concilium Tridentinum. Secundum et-
iam, quia Auctor sine eo auctoritatis præsidio
loquitur, quod est ad probabilitatis huiusmodi
firmitatem necessarium. Et sententia talis ex illis
est, quæ ex eo quòd scriptæ apud Auctorem ali-
quem inueniantur, non ideò sunt censendæ pro-
babiles, iuxta dicta Sect. præcedenti Pontificio
Oraculo consentanea.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si quis sententiam dictam<marginalia>Assertio 3.|Peccare gra-|uiter illam|sequentem.</marginalia>
secutus, ita renuntiet, vt sibi reddenda intendat
bona à Societate dimisso, & ita conditionaliter,
peccabit mortaliter contra votum paupertatis.
Probatur ex nuper dictis, quia sententia talis non
est probabilis, sed absolutè contra mentem So-
cietatis, & Auctorum de hoc tractantium. Vnde
cùm casus occurrisset, de quo Cardinalis Lugo
suprà, & res in controuersiam venisset, an di-
misso reddenda essent certa bona immobilia, quæ
donauerat Societati, nullus de donatione quomi-
nùs esset absoluta ex parte donantis dubitauit: sed
discrimen inter doctos Patres fuit, an non obstan-
te absoluta donatione bona talia reddi possent si-
ne Sedis Apostolicæ facultate, in qua dictus Car-
dinalis, vt vidimus, negantem est partem ample-
xus, qui num. 9. ita scribit: Potest autem Socie-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
tas sine vlla donatoris iniuria retinere sibi semper
bona illa. Alioquin si id non posset facere sine dona-
toris iniuria, quando illum dimittit, iam ergo dona-
tor retinet ius aliquod ab bona illa recuperanda, si
dimittatur; cuius contrarium supponunt Constitu-
tiones Societatis, & Auctores supra adducti, qui vo-
lunt donatorem nullum prorsus ius ad illa bona reti-
nere: nec potest fieri iniuria à Societate contra dona-
torem, si in donatore non sit ius aliquod, cùm iniuria
habeat respectum essentialem ad ius alterius. Sic do-
ctissimus ille Magister.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Quibus addendum renuntiationem præ-<marginalia>Renuntia-|tionem ta-|lem esse in-|utilem.</marginalia>
dicto modo factam futuram inutilem, quia cùm
intentio tantùm sit mentaliter concepta, illi
non standum, quantumuis renuntians eam post-
modum alleget, iuxta receptissimam in casibus
similibus doctrinam. Nisi fortè contendat de-
seruire posse sibi ad occultam aliquam compen-
sationem iam dimisso faciendam: quod nec<-P>@@

<-P>stare potest, stante improbabilitate sententiæ
dictæ: licet citatus Pater Ludouicus licitam
compensationem existimet quando est opinio
probabilis: & cùm suam sententiam probabilem
censeat, fortè auctor erit expulso alicui compen-
sationis huiusmodi, qui erit error peior priore.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Neque hîc locum habet, quod tradit P.<marginalia>Non posse|allegari non|esse iuxta|Constitutio-|nes Societa-|tis.</marginalia>
Thomas Sancius suprà nu. 37. scilicet renuntian-
tem non iuxta Societatis Constitutiones, vt non
nisi post primum Nouitiatus annum, & ex præ-
scripto superioris; tantùm conditionaliter renun-
tiare more aliarum Religionum: eo quòd dici
possit modum renuntiationis talem non esse iuxta
Societatis Constitutiones. Non inquam locum
habet, quia in foro externo, vt supponitur, iuxta
Societatis Constitutiones est facta renuntiatio;
quod secus accidit in casibus à P. Sancio proposi-
tis. Cui tamen non penitus acquiescit P. Palaus
suprà nu. 7. eo quòd Societas summam pauperta-
tem affectans, remotionem impedimentorum in
suis Religiosis requirit; cui intentioni aptiùs se
conformat renuntians absolutè absque vlla con-
ditione, tam etsi in opera profana, quàm renun-
tians spem retinens recuperationis. Cui ratio-
ni obijci potest, quòd licet Societati magis ex-
pediat renuntiatio absoluta, sic enim Religiosus
minùs erit curis sæcularibus impeditus; non ta-
men inde sequitur id, quod sibi melius est ab ea-
dem esse dispositum, & dispositionem talem à
Sede Apostolica approbatam, quod est ad validan-
das donationes huiusmodi necessarium, stante De-
creto Tridentini citato, quod ea quæ ad renuntio-
nes spectant, in Societate fieri aliter approbat, iux-
ta pium eius institutum; ergo non illas, quæ iuxta
ipsum non fiunt. Res quidem videtur perplexa;
sed pro P. Palao non leue aliud extat fundamen-
tum, scilicet donationem talem in se considera-
tam absolutam esse, & tantùm ex dispositione
Concilij ante bimestre factam esse reuocabilem
non secuta Professione: pro quo idem Pater Pun-
cto 14. nu. 14. vbi & probabile esse ait donationem
ante bimestre factam sub conditione Professionis
secuta Professione effectum habere vti validam,
nec posse ante illam reuocari, nisi non secuta
Professione: Atqui de renuntiationibus in Socie-
tate factis Concilium non agit, vt vidimus: ergo
non est vnde illæ, de quibus agimus, non sint ab-
solutæ & irreuocabiles reputandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Addit citatus Scriptor in illis à puncto re-<marginalia>Quædam|circa red-|denda dimis-|sis P. Palai|doctrina|discussa.</marginalia>
nuntiationis transferri dominium in resignatarium:
esto sit translatum reuocabiliter dimißione è Societate
contingente, quia ita seruat praxis & stylus receptus.
Neque obstare verba Constitutionis 2. p. cap. 3. nu. 5.
quibus cauetur dimissum è Societate omnia sua secum
ferre debere, quia vt in Glossa explicatur, id est in-
telligendum de ijs, quæ nondum expendisset. Itaque
iuxta illum, renuntianti non iuxta Constitutio-
nes Societatis, si dimittatur, omnia redduntur
(de illo enim erat sermo) vnde quæ subijciun-
tur, à casu huiusmodi videntur aliena, & potiùs
oppositum comprobare, quòd scilicet reddenda
non sint, pro quo sic Glossa: quandoquidem exci-
piuntur, quæ dimissus expendisset, donatione in-
quam: ergo si Societati est facta, reddendi id, quod
est donat&#x0169;, cesset obligatio. Præterquàm quod si
Constitionis Glossa attendatur, quæ generaliùs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0306.jpg/>
@@1@<SE306>De irreuocabili renuntiatione in Societate. 291
<duolan 2><-P>procedit, praxi illi videtur obstare, sic enim illa
Lit. B. Ea, quæ ipsius esse constet, difficile non est<marginalia>Glossa Con-|stitutionis.</marginalia>
statuere vt secum ferat. Verùm in ijs, quæ vel ex-
pendisset, vel dedisset Societati, vel aliôqui, si acci-
disset vt ficto animo in Domo vel Collegio ipsius habi-
tasset, prudentiæ superioris dimittentis relinquitur,
vt habita ratione, tum æquitatis, tum ædificationis,
statuat num illi aliquid ampliùs, quàm quod inueni-
tur de rebus ipsius, dari debeat, necne; & si ampliùs,
quantum. Sic ibi. Clausula ergo dicta ad alium
locum videtur pertinere. Ex Glossæ autem ver-
bis satis compertum habetur præcipuum inten-
tum, cum prudentiæ superioris, & non iustitiæ
statuendum relinquat quid sit dimisso redden-
dum. Nec de his hoc loco plura, pro quibus &
consulenda quæ diximus Parte 3. num. 349. & se-
quentibus.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Jubilei beneficium an obtineatur, si opus
aliquod ex requisitis omittatur. Vbi
de Eleemosyna specialiter pro Indis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>23.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On obstare consecutioni Indulgen-<marginalia>Partem|omissam non|obstare Iu-|bileo vt te-|neat & pro-|bet modernus|scriptor.</marginalia>
tiæ, & gratiarum aliarum, si quis non
solùm per obliuionem, sed scienter,
vnius diei ieiunium omittat, aut vnius Ecclesiæ
visitationem, affirmat P. Ludouicus de Concep-
tione in Examine veritatis Theol. mor. Tom. 2. Tract.
1. Lit. D. verb. Dispensatio. §. 1. Illat. 1. & ait esse
expressam Emmanuelis Roderici sententiam, non
citato loco, duos pro ea afferentis. Et tenere etiam
Vegam, loco item prætermisso, apud quem Fr.
Iames Rebullosa in Thesauro Ecclesiast. Discursu
10. vbi allegat. l. Cùm heres, §. Stichus. ff. de statu
liber. l. finalem. eodem. de Condit. appos. incertis dis-
ponentem seruum relictum ea conditione, vt cer-
ti temporis spatio seruiret, manere liberum, etiamsi
non seruiat per partem aliquam, sine culpa ta-
men. Adducit etiam Hieronymum Rodriguez<marginalia>Hieron.|Rodriguez</marginalia>
in Compendio qq. regul. Resolut. 77. n. 83. pag. 501.
vbi sic ait: Qui maiorem partem actus visitandi benè
adimplet, satisfacit, licet aliqua pars eiusdem sit ve-
nialiter mala. Probat item ex sententia Ioannis<marginalia>Ioan. San-|cij.</marginalia>
Sancij in Selectis Disput. vlt. pag. vlt. vbi ait eum,
qui Matriti Bullam accepit prima die Aduentus,
& abiens Hispalim, vbi non promulgatur Bulla
sequentis anni nisi prima Ianuarij, frui Bulla Ma-
triti accepta vsq; ad primam diem Ianuarij, quam-
uis sciat iam nouam Bullam esse Matriti publi-
catam: & hoc ex præsumpta Pontificis volunta-
te. Cur ergo idem in præsenti casu dicere non
liceat. Item ex doctrina multorum asserentium
leuem omissionem formæ etiam substantialis ir-
ritum non reddere actum. Et ex Molfesio asse-<marginalia>Molfesius.</marginalia>
rente, quòd quamuis tempus sit de substantia ie-
iunij, non erit mortale per horam circiter pran-
dium anteponere. Sic Tomo 1. Tract. 10. Cap. 5.
n. 15. quem refert Diana Tomo 2. Tract. 27. Part. 2.<marginalia>Diana.</marginalia>
idem concedens, si per mediam horam. Vnde mi-
nùs scrupulose, ait ille, loquitur Azorius Parte 1.<marginalia>P. Azor.</marginalia>
Lib. 7. Cap. 11. Quæs. 4. dicens per quadrantem tan-
tùm horæ posse anteponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Iuxta quæ, id quod est à Nobis dictum<-P>@@

<-P>Tomo 2. Thesauri Tit. 12. n. 223. de non requisita<marginalia>Assertio 1.|pro Indis|eleemosynam|non requiri,|vt inde vi-|deatur de-|duci, sed per-|peràm.</marginalia>
eleemosyna in Indis ad lucrandum Iubileum, pos-
set etiam sine priuilegio, de quo ibi, sustineri: quia
in illis omissio hæc per inscitiam potest contin-
gere; quòd si scienter, in eo paruitas materiæ vi-
detur esse, cùm valde exiguum sit, quod ab ipsis
possit impertiri, & parùm pro nihilo reputatur.
Quo philosophandi modo etiam posset dici pro
eleemosyna Bullæ non esse necessariam pecuniæ<marginalia>Quid de|Bulla.</marginalia>
quantitatem assignatam; & ita si vnus regalis
desit, non ideò inualidam ad omnes futuram effe-
ctus, pro quibus indulgetur; præsertim cùm de
pauperibus agatur. Sed sicut hoc dici nequit, ita
neque illud ex adducto fundamento, si de scienter
omittente loquamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Dico ergo Primò. Probabile est omitten-<marginalia>Assertio 1.|Probabile|esse non ob-|stare Iubileo|aliquid in-|culpabiliter|omissum.</marginalia>
tem aliquam ex adhibendis pro Iubileo diligen-
tijs, per obliuionem, aut legitimum aliud impedi-
mentum, posse illius beneficio frui, etiam non ad-
hibita commutatione. Sic Fr. Emmanuel in Ex-
plicatione Bullæ §. 2. Dub. 3. vbi de communione
loquitur, quæ est ex præcipuis vna, vbi pro eo
citat Franciscum de Pauinis in Extrauag. Multa-
rum, de P&#x0153;nitentia. Et Curielam de Iubileo pag.
90. & 91. Alfonsus de Vega in Summa, Tomo 2.
verb. Indulgentias Casu 21. vbi Emmanuelem
transcribit c&#x0169; Auctoribus & lege de serui agente
libertate. Fundamentum ex benigna summi Pon-
tificis voluntate desumitur: quod quidem sæpis-
simè fallit: sed hoc loco videtur similius vero, ne
res tanta sine fructu in eo transeat, qui sine culpa
vnum aliquod ex multis requisitis non potuit
adimplere.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Dico Secundò. Omissio, de qua Auctor,<marginalia>Assertio 2.|negans in|eperante|scienter, con-|tra citatum|Auctorem.</marginalia>
scienter posita obstat Iubilei consecutioni. Pro-
batur, quia hæc est receptissima Theologorum
ac Iurisperitorum sententia, à qua recessit nullus.
Et quidem si aliqui, ij qui à citato scriptore ci-
tantur, sibi contrario, iuxta ea, quæ dixerat Parte
1. Tract. vlt. Conclus. 3. Illat. 2. n. 7. qui tamen nihil
tale dicunt. Fr. Emmanuel loco citato, & etiam
in Summa verb. Iubileo n. 5. de ieiunio minimè lo-
cutus, quamuis allegari pro eo possit, quatenus
id de Communione concedit, sed cum limitatione
ab ipso adhibita, quòd scilicet sine culpa id fiat, &
stante etiam limitatione dicta alij loquuntur.
Hieronymus autem Rodriguez omnes diligen-
tias extitisse supponit, sed in aliqua veniale quod-
piam admixtum fuisse peccatum, quod est valde
diuersum. Leges autem de serui libertate lo-
quentes, similiter procedunt, vt quòd paruus fue-
rit in seruiendo defectus, & minimè culpabilis,
vnde possunt in aduersantem penitus retorqueri.
Quod de ieiunio dicitur, in paruitate fundatur,
vbi P. Azorius, non minùs, vt asseritur, sed ma-
gis est scrupulosè locutus: vnus autem ieiunij
dies respectu trium non est paruitas, vt est eui-
dens. Magis videri poterat verosimile, si quis ie-
iunij mutaret diem, immò & meliùs facturus si
die lunæ & Martis simul ieiunaret. Sic ieiunium
diei Mercurij suppleturus, & sic de diligentijs
alijs dies determinatas habentibus: & tamen id
fieri non posse Doctores tradunt, vt videri po-
test apud citatum Emmanuelem, & alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Ex quo & ratio pro Assertione habetur,<marginalia>Pro illa|ratio.</marginalia>
quia omnia prædicta pro forma & conditione à
Pontifice proponuntur: & ieiunium vnius diei<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0307.jpg/>
@@1@<SE307>292 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio IV.
<duolan 2><-P>non est quid paruum, sicut neque eleemosyna,
aut Ecclesiarum visitatio, sicut sensus Ecclesiæ
habet, quem scriptores vniformi assensu tradide-
runt. Licet autem quando sine culpa id fit, sit
locus piæ præsumptioni; secus cùm illa adest, sic
etiam omnibus contestatis: nisi fortè aliquis sine
solido fundamento extra chorum saltare velit,
quod minimè est ipsi futurum laudi. Sua tamen
sit aliàs Auctoris præfati pietati, quem in hoc non
laudo, nec credo grauem aliquem Theologum
laudaturum.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Num extent aliqua viuæ vocis Oracu-
la, reuocatione Sedis Apostolicæ non
obstante.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>28.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro, Tomo 2.<marginalia>Quædam|non reuoca-|ta Oracula|contendit|recentior|Auctor.</marginalia>
Tit. 12. nu. 219. & 220. & Parte 3.
Sect. 7. & n. 153. & seqq. contra Re-
centiores quosdam, de quibus & P. Ludouicus
de Conceptione in Examine veritatis Theol. mor.
Tom. 2. Tract. 1. Lit. H. Illat. 3. n. 17. & 18. pag. 187.
vbi ita scribit: Eo quòd indulta spiritualia, & præ-
cipuè hoc (circa Officium diuinum) in nullius ver-
gat præiudicium, vt patet. Vrbanus autem reuocauit
viuæ vocis Oracula, quæ vel in tertij præiudicium ali-
quomodo redundabant, vel maiorum legum obseruan-
tiam absque caussa minuebant. Vel denique voluit
reuocare, quæ non ob merita, seruitiaque Deo & Ec-
clesiæ facta ipsius antecessores concesserant. Sic ille,
qui sic præmiserat: Vt Salmanticensis Academiæ
plures à me consulti responderunt Magistri, inter quos
fuit vnus pro mille Basilius Legionensis, & Mag. Fr.
Bernardinus, vterque D. Augustini filius.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Quæ quidem ego minimè proferre aude-<marginalia>Efficaciter|improbatur.</marginalia>
rem; ex ijs enim habetur nullum Religiosorum
Ordinum priuilegium viuæ vocis Oraculo con-
cessum esse ab Vrbano, & eius prædecessore Gre-
gorio reuocatum; in illis enim omnia præfata
concurrunt, quæ pro non reuocatione vidimus
pronuntiata. Quod tamen Religiosi ipsi aliter
acceperunt, & tenor ipse Constitutionum apertè
manifestat, qui de Religionibus expressa facta
mentione procedit, & quarumdam in speciali,
quæ magis priuilegiatæ, & vrgentioribus dero-
gatoriarum derogatorijs roboratæ videbantur.
Et quidem Constitutiones prędictæ omnino inu-
tiles, si præfatæ interpretationi sit locus, redde-
rentur. Nam de Religionibus, in quibus maxima
priuilegiorum copia, iam vidimus. Extra Reli-
giones autem nulli nisi propter seruitia aliqua
Ecclesiæ impensa, aut quæ impendenda censen-
tur, solent priuilegia concedi, vnde omnes hoc se
tueri titulo possunt: Quod Romana Ecclesia alicui,
certa ratione inspersa, singularibus voluit beneficijs
indulgere Cap. Sanè, de priuilegijs: vbi Glossa<marginalia>Cap. Sanè,|de priuileg.|Glossa.</marginalia>
illud, Certa ratione sic explicat: Magna cum deli-
beratione. Merita ergo eorum, quibus priuilegium
à Romana Sede conceditur, magna cum delibe-
ratione inspiciuntur. Quòd si merita contra Ora-
cula præualent, dictæ Constitutiones nullius com-
periuntur esse momenti. Quis autem non videat
debere assertum huiusmodi grauissima censura
percelli?</P>@@

<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Neque ab auctoritate adeò firmum vide-<marginalia>Auctoritate&#x0303;|allegatam|on obstare.</marginalia>
tur esse præsidium, vt c&#x0153;cis velut oculis, quod
affirmasse dicuntur liceat amplecti, stante ex ad-
uerso Bullarum manifesto tenore, quia aliquæ
forsitan à Magistris illis moderationes adhibitæ;
& vt non adhibuerint, debet hîc locum habere,
quod citatus scriptor habet Tract. 1. Disput. vnica<marginalia>P. de Con-|ceptione.</marginalia>
nu. 5. pag. 2. vbi ita scribit: Si vir doctus & probus
aliquid affirmet vel neget, & contra eum non adsit in
contrarium euidens ratio, nec decretum aliquod, aut
lex prohibens clarè militet, poterit dicto eius præstari
fides in assensu extrinsecæ probabilitatis consistens.
Sic ille. In casu autem nostro manifestum est
decretum aut lex; vnde & suspicor assertiones
plures apud Doctores aliquos occurrentes dictis
Constitutionibus non conformes, tandem ali-
quando correctionis virgam experturas, sicut in
similibus videmus accidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Et quidem quòd indulta spiritualia etiam<marginalia>spiritualia|indulta etiâ|reuocata.</marginalia>
comprehensa sint, videtur manifestum, tum ex
dictis, tum etiam ex verbis illis: Tam ad forum
interius, quàm ad exterius spectantes. Indulta enim
spiritualia præcipua illa sunt, quæ ad forum inte-
rius spectant. Pro quo & facit illud in Bulla Vr-<marginalia>Vrb. VIII.</marginalia>
bani: Cùm autem experientia, rerum Magistra com-
pertum sit conceßiones & gratias viuæ vocis Oraculo,
etiam à S. R. E. Cardinalibus obtentas, & ipsorum
manu firmatas, sæpè ab his, in quorum fauorem ema-
narunt, minùs canonica interpretatione extendi, &
perperàm in disciplinæ Ecclesiasticæ detrimentum
executioni demandari, &c. Atqui in spiritualibus
indultis sinistra esse interpretatio, & minùs cano-
nica potest, & sic non probanda extensio, quæ &
in disciplinæ Ecclesiasticæ detrimentum vergat:
ergo minimè credendum est illa in Constitutio-
nibus præfatis exclusa. Cuius oppositum non vi-
detur sanè quomodo viris doctis, pijs, & circa
prædicta non leuiter attentis, in mentem potue-
rit deuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Sed magis ex professo citatus scriptor<marginalia>Quæ ad offi-|cium diui-|numspectant|non essere-|uocata con-|tendit cita-|tus Auctor.</marginalia>
quæstionem præsentem prosequitur Tract. 2. §. de
interpretatione Constitutionis Vrbani pag. 512. & se-
quentib. Vbi asserit in illa non comprehensa, quæ
ad Officium diuinum spectant, quia non sunt
propriè priuilegia, cùm priuilegium sit priuata
lex aliquid contra ius commune specialiter con-
cedens: quæ autem ad diuinum Officium spe-
ctant, talia non sunt, sed declarationes quædam
circa ritus accidentales; siquidem accidentale
quid est, quod Officium possit mutari, & ita ce-
lebrari in Sabbatis de Conceptione, pro quo viuæ
vocis Oraculum extat. Neque item dici facultas
potest, quia hæc est potestas iurisdictionis aliquid
efficiendi, quod constat in negotio præsenti dici
non posse. Neque licentia, quia hæc propriè sum-
pta est concessio faciendi impunè rem prohibi-
tam; cùm tamen in casu nostro prohibitio abso-
luta non sit, iuxta dicta. Neque gratia propriè
sumpta, quia ea est concessio aliquid vltra, vel
præter ius faciendi, vnde eadem pro illa est ratio
ac pro priuilegio. Arguit prætereà ex eo quòd
finis adæquatus Constitutionis præfatæ verbis
nuper datis expressus cesset, siquidem ex muta-
tione Officij non fit vlla contra ius communè
minùs canonica extensio, sed potiùs restringitur,
cùm in adducta concessione Sabbata Aduentus
& Quadragesimæ excipiantur. Quæ quidem ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0308.jpg/>
@@1@<SE308>Circa viuæ vocis Oracula. 293
<duolan 2><-P>Iunipero sunt hausta, de quo scriptore Nos aliàs<marginalia>& Iuniperus</marginalia>
Tomo 1. Thesauri Tit. 5. n. 325.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Sed non audiendi, contra eos enim stant à<marginalia>Sed validè|refelluntur.</marginalia>
Nobis adducta, & tenor Constitutionis expressus
gratias comprehendens: probatio autem valde
videtur inepta, quòd scilicet concessiones ratio-
nem declarationis habeant, eo quòd substantia-
lem Officij canonici rationem non concernant:
quod suppositum nimis quantùm est à Pontificiæ
Sedis mente alienum. Et vt demus probabile id
esse cum debitis moderationibus; quomodo stare
potest id Pontificem declarasse, cùm oppositum
communi sit sensu recept&#x0169;, & grauiorum Theo-
logorum assensu firmatum? & insigne quidem
argumentum non violatæ Ecclesiasticæ discipli-
næ, quod ex restrictione concessionis dicitur, vt
ad Sabbata Aduentus & Quadragesimæ non ex-
tendatur, cùm constet id fuisse prohibitum, sicut
& Vigilias, & quatuor Tempora, vt ex authen-
ticis S. Congregationis Rituum declarationibus
compertum habemus, pro quo & Auctor Tom. 1.
verb. Officium diuinum 1. n. 19. & quidem ex eo
quòd restrictio circa prædicta adsit, censetur Ec-
clesiastica disciplina nullum accipere detrimen-
tum: Atqui restrictio non tollit amplam legis
Ecclesiasticæ transgressionem, pro omnibus sci-
licet diebus, pro quibus illa vrget: vel si non vr-
get, neque veniale in eo peccatum erit, neque de-
claratio necessaria; ea enim quæ sunt Secundùm
Ius, vt in casu præsenti dicitur, Pontificia decla-
ratione non indigent.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Plus est autem quod tradit n. 21. quasi le-<marginalia>Asserta circa|idem Aucto-|ris eiusdem.|Vbi de officio|Resurrectio-|nis.</marginalia>
gitimam illationem ex nescio quo principio de
fauoribus ampliandis, scilicet Regularem quem-
cumque non peccare recitando toto tempore à
Pascha vsque ad Pentecostem per Breuiarium
Dominicanum, in quo Matutinum est ad instar
Matutini Resurrectionis. Quam oblationem qua-
tenus à mortali excusat, ab illa videri pendere
quæstione asserit, An satisfaciat præcepto reci-
tandi diuinum Officium, qui de Resurrectione
recitat? de qua dictum à se ait 5. parte vbi cum
moderatione, à qua modo se præstat alienum. Tra-
ctatu enim 2. Casu 6. n. 22. affirmat se ad mortale
peccatum non condemnaturum eum, qui à Pa-
scha Resurrectionis vsque ad Aduentum, & à
Natiuitate Domini vsque ad Septuagesimam
(exceptis Festis solemnioribus) Officium Resur-
rectionis bis in hebdomada recitaret. Dixerat
autem vt certissimum n. 15. peccare illum mor-
taliter, qui in Quadragesima & hebdomada san-
cta de Resurrectione recitaret, quia valde disso-
num est intentioni Matris Ecclesiæ, quæ tunc
Domini nostri Passionem repræsentat, sicut &
Aduentu, in quibus dissonaret dicere: Surrexit
Dominus vere, Alleluia, quamuis in ea mutatione
esset paruitas materiæ. Itaque Auctor cùm priùs
tantum admisisset à Pascha vsq; ad Pentecostem
bis in hebdomada posse sine mortali culpa de Re-
surrectione recitari, iam id sine limitatione con-
cedit, nullam in eo, sicut neque in temporibus
dissonantiam inueniens.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Probat etiam posse sine veniali id stare ex<marginalia>Sine veniali|licere ex|priuilegio|Minorum.</marginalia>
sententia Dianæ Parte 3. Tract. 2. Resolut. 135.
ita tenentis: pro quo & nouiter refert Hierony-
mum Rodriguez in Compendio qq. regular. Resolut.
24. n. 34. quia cum Miranda in Manuali Tomo 1.<-P>@@

<-P>Quæst. 37. Arti. 13. resoluit posse Minores, & per
consequens alios Regulares extra Conuentum
recitare cum Monachis aliarum Religionum per
sua Breuiaria virtute concessionis Innocentij IV.
Additque non solùm existentem extra Conuen-
tum, sed in illo etiam excusatum à Choro posse
per Breuiarium Dominicanum, etiamsi cum alio
non recitet, recitare, quia perinde est ac si esset
extra Conuentum, & pro recitatione sine socio
quælibet minima caussa sufficit, attento priuile-
gio, vt ille affirmat. Doctior ergo factus laxiores
meditatur & prodit illationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Sed verò admittendæ illæ non sunt, quia<marginalia>Illationes|dissonæ Ec-|clesiæ sensui|conuellun-|tur.</marginalia>
communi Ecclesiæ sensui videntur aduersari. Et
quidem stante absoluta obligatione conformandi
se præcepto Ecclesiæ, quam dictus Auctor ad-
mittit, exceptiones dictæ sine vllo prorsus funda-
mento fiunt, in eo quod attinet ad binam per
hebdomadam recitationem. Cur enim bis, & non
ter, aut quater? In Quadragesima quidem &
Aduentu non licere dicitur ob dissonantiam tem-
poris, & non ratione paruitatis; hæc enim non
obstaret. Supponitur enim paruitatem esse in
mutatione, quæ tamen aliquando materia esse po-
test obligationis sub mortali, vt in aquæ gutta ad-
miscenda vino pro sacrificio Missæ. Et ita in prę-
senti, quandoquidem interuenit notabilis disso-
nantia, vt in Quadragesima & Aduentu. Tunc
sic. Ergo vbi dissonantia non est, vt in tempori-
bus illis, in quibus bina recitatio per hebdoma-
dam licita asseritur, non solùm bina, sed trina, &
ampliùs, immò & continuata licebit. Neque
enim paruitates vniuntur, vt molem magnam
constituant, vt in alijs Officij paruitatibus, ieiunio,
& similibus, quæ continuatione dierum non in-
ferunt mortalis peccati reatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Deinde quod de dissonantia dicitur parùm<marginalia>Dissonan-|tiam tem-|poris non be-|ne allegari.</marginalia>
videtur vrgere: nam illa non obstat, dummodò
substantia Officij sacri ponatur: sic enim etiam
dissonat vt qui Matutinum cum laudibus post
horam secundam pomeridianam recitat, dicat:
Somno refectis artubus spreto cubili surgimus. Et de
nocte recitans Primam, Iam lucis orto sidere & ta-
men communis sententia est non esse in eo letha-
le peccatum, quia substantia Officijsuam habet
integritatem. Item, Post Natiuitatem Domini
dissonantia etiam esse videtur quę & in Aduentu,
nam celebritatis illius memoria retinetur vsque
ad Purificationem, vnde & Antiphona Alma Re-
demptoris mater dicitur, quæ ad Aduentum spe-
ctat, in cuius initio assumitur; & vers. Post par-
tum Virgo &c. in illius fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Prætereà argumentum, quod citatus af-<marginalia>Arguens suo|conuincitur|argumente.</marginalia>
fert scriptor pro Quadragesima & Aduentu, con-
tra ipsum generaliter militat: sic enim nu. 17. &
seqq. citati loci. Nam recitare hoc determinatè Of-
ficium est materia grauis, vt accedente præcepto
de qualitate Officij possit ad peccatum mortale
obligare: in quo nulla esse potest difficultas. Ex
fine autem non minus patet, ob disonantiam re-
citationis, dum memoria Passionis agitur, de my-
sterio Resurrectionis. Nec dici potest qualitatem
Officij non cadere sub præcepto, quia hoc in pri-
mis detestatur communis Ecclesiæ vsus, in magis
doctis & timoratis viris satis vigens. Et deinde na-
turale præceptum vrget sancta sanctè & debitè
tractandi; vnde & obligatio ab Ecclesiastico præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0309.jpg/>
@@1@<SE309>294 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio V.
<duolan 2><-P>cepto postulata & petita. Tunc sic. Ergo gene-
raliter asserendum est obligationem extare circa
Officium & illius qualitatem, vt non liceant ex-
orbitantes illæ mutationes, quandoquidem mate-
ria grauis est, & à viris magis doctis recognosci-
tur, instatque naturale præceptum vt sancta san-
ctè tractentur: quod non præstant, qui contra
Ecclesiasticum præceptum mutationibus præfa-
tis militant, cùm deberent diuinis obsequijs mi-
litare.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Tandem doctrina præfati scriptoris gene-<marginalia>Ad priuile-|gium ineptè|prouocari,|& sinistra|eius inter-|pretatio.</marginalia>
raliter procedit de omnibus, qui ad recitationem
diuini tenentur Officij, vt ex eius constat funda-
mentis: erga superfluè additur id posse Regula-
rem, licet pro illis posteà priuilegium adducatur,
quod deseruire tantùm potest intra tempus Pas-
chale, si quidquam potest. Interpretatio autem
illa, vt idem sit extra Chorum atque extra Con-
uentum, omnino voluntaria est, & à concessio-
nis tenore penitus aliena, sicut & à fine conces-
sionis: extra Conuentum enim esse cùm ordi-
nariè contingat propter iter agendum, & in ho-
spitijs soleant Regulares concurrere, eorum est
à Pontifice commoditati consultum, vt recitare
officium cum socijs possint, & ita per Breuiaria
aliarum Religionum: quod quidem dum intra
Conuentum existunt secus accidere meridiano
est lumine manifestius.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vsus lacticiniorum & ouorum an li-
ceat generaliter Religiosis alicuius
virtute priuilegij.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>40.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Tomo 1. Thesauri Tit.<marginalia>Bullam cir-|ca vsum|lacticinio-|rum vt de-|fendat mo-|dernus Au-|ctor.</marginalia>
5. nu. 265. vbi de priuilegio circa
hoc à Leone X. concesso eque-
stri Ordini S. Iacobi, & ostendi non videri cer-
tum Bullam concessionis huiusmodi vim pri-
stinam retinere, quia cum Indulto præfato alia
multa extant in illa, ex quibus fit non esse Reli-
giosis prædictis necessariam, sicut neque Religio-
nibus alijs communicationem cum illis habenti-
bus: quod & roboratum nu. 257. quia priuile-
gium tale videtur Cruciatæ intentioni contra-
rium, ex eo enim fieret minorem futuram pecu-
niæ collectionem: quæ autem talia sunt, à Com-
missario reuocantur. Nihilominùs illius vsum
admittit P. Ioannes à Cruce Lib. 1. de statu Reli-
gionis Cap. 6. Dub. 22. Conclus. 2. excipiens tamen
Familiares & Seruitores, quibus etiam fuerat
concessum; ij enim beneficio Bullæ non gau-
dent, quæ Religiosis Mendicantibus fauet, vnde
& cum ijs habentibus communicationem. Ex quo
P. Ludouicus de Conceptione Parte 2. Examinis
veritatis T. m. Tract. 1. Lit. L. verb Lacticinia, n. 6.
& seqq. vbi tamquàm probabile id statuit, licet,
nu. 8. non videatur communicationem approba-
re; addens num. 9. in Religionibus quidem non
extare talem vsum in Communitate: Sed quis
scire valet (ait ille) an in particulari, & à particu-
laribus, vigeat eius vsus? Cùm enim priuilegio vta-
mur quando volumus, vnde constat quòd Religioni-
bus illo in Communitate non vtentibus, particulares<-P>@@

<-P>Religiosi, si illis singillatim concessum fuit, illo non
vtantur, vel vti non valeant, si adhuc viget, vt sup-
pono? Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Sed hoc neutiquàm admittendum, quia<marginalia>Efficaciter|confutatur.</marginalia>
Communitates proptereà vsum vt sibi licitum
non admittunt, quia censent prohibitum, vtpotè
per Cruciatam reuocatum: Communitates au-
tem non sunt vniuersalia aliqua Platonica, sed
Religiosi in particulari eas constituentes: ergo
sentiunt illi sibi talem vsum non licere. Prætereà
in adductis præfati Scriptoris verbis compugnan-
tia quædam est, & suppositio falsa, quod scilicet
priuilegium sit Religionibus concessum, & sin-
gillatim etiam particularibus: quod enim Reli-
gionibus conceditur, non conceditur singilla-
tim, sed in communi omnibus: ergo nequeunt
illo vti vt singillatim concesso, sed vt membra
sunt talis Communitatis, sub qua ratione vsus est
illicitus, quia Communitati talis non est: ergo
neque membris, vt talibus: & aliunde si vt singu-
lares considerentur personæ, priuilegia Bullæ
contraria reuocantur, vt ex illius tenore constat.
Benè ergo Diana Parte 9. Tract. 8. Resol. 66. post
adductos Ioannem à Cruce, & Ioannem Henri-
quez Sect. 18. Quæst. 9. admonet standum esse
Religionum consuetudini, quia in illis numquàm
priuilegij dicti vsus extitit, nec se velle pro illo
ipsis auctorem esse: quidquid de doctrinis qui-
busdam sit, de quibus ibi, circa vsum & non
vsum priuilegiorum in ordine ad eorum perma-
nentiam aut cessationem, ex quo id hausit cita-
tus Pater, quo suam contendit positionem ro-
borare.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Religionum Communicationem in
priuilegijs pro Festorum celebratione
& diuini Officij recitatione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>42.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca Primum dictum à Nobis in<marginalia>Circa Bul-|lam Iulij 3.|& priuile-|gium pro|Officij post-|positione|difficultas.</marginalia>
Thesauro Tom. 2. Tit. 12. num. 116. &
139. & seqq. quod & latè confirmat
P. Ludouicus de Conceptione Tomo 2. Tractat. 1.
verb. Officium diuinum 1. nec iuuat circa dicta ab
ipso nouas mouere quæstiones. Circa Officium
tamen diuinum Tractatu eodem. verb. Officium di-
uinum 2. nu. 19. & 20. cum P. Quintanadueñas
ipsi est non admodum operosa contentio. Affir-
mat ille Tomo 2. Tract. 5. singul. 17. in fine §. 1.
concessum à Iulio Tertio Societati priuilegium
in Bulla, quæ incipit Sacræ an. 1552. vt quilibet
ex Societate, (& non ex alijs Religionibus) etiam
sine occupatione, aut alia caussa sibi speciali, pos-
sit etiam sine veniali Missæ postponere diuinum
Officium, aut manè integrum recitare: quod
quia concessum ratione occupationis & caussa-
rum totius Religionis, ad omnes se extendit, quia
per accidens est quòd iste particularis hîc & nunc
caussam illam non habeat, & ita viros doctissimos
sentientes se asserit audijsse. Circa quod citatus
Scriptor non esse durum ait, quod de non occu-
patis dicitur, si vt aliquantulùm probabile admit-
tatur: sed durum ait sibi videri non esse idem
dicendum respectu cuiuslibet Religiosi alterius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0310.jpg/>
@@1@<SE310>De priuilegijs quibusdam circa ieiunium & Officium Canon. 295
<duolan 2><-P>Religionis communicationem habentis, si aliàs
sit etiam ad bonum animarum fidelium dicata.
Tunc enim communiter loquendo omnes in
prædicto officio tanquàm in caussa talis Religio-
nis occupantur, & per accidens erit quòd aliquis
de illa non tractet. Cumq&#x0301;ue Patres Ordinis præ-
dicti Scriptoris specialiter sint admirabili Capti-
uorum redemptionis officio vt caussæ totius Re-
ligionis dicati, & specialiter etiam in aliorum
spirituali bono siue mediatè, siue immediatè
occupati, & per concessionem Vrbani VIII.
priuilegijs etiam Societatis gaudeant (quod &
de alijs est simili gaudentibus communicatione
dicendum) de hoc, de quo est sermo, conse-
quenter affirmandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Pro quo priuilegij tenorem oportet exhi-<marginalia>Priuilegij|tenor.</marginalia>
beamus sic se habentem: & nihilominùs vt tu, &
Societas huiusmodi quietiùs & deuotiùs in humili-
tate spiritus, Altissimo gratum præbere possitis fa-
mulatum, facultatem & licentiam anteponendi &
postponendi Officium diuinum, alias vobis concessam
ad hoc, vt tu, & pro tempore existentes Religiosi So-
cietatis huiusmodi ex legitimis & iustis caussis, in
quo tuam, & Successorum tuorum Præpositorum Ge-
neralium pro tempore existentium, & aliorum, quos
ad hoc substitueritis, conscientiam oneramus, Officium
ipsum celebrationi Missæ, liberè & absque conscien-
tiæ scrupulo, postponere possitis, auctoritate & tenore
prædictis extendimus & ampliamus. Sic ille, cuius<marginalia>Illius expli-|catio.</marginalia>
concessio iuxta id tantùm, quod addit, de post-
ponendo Officio celebrationi Missæ, onus illud
conscientiæ videtur importare, & non secun-
dùm antepositionem & postpositionem secun-
dùm se sumptam: quod quidem plusquam leuem
& sub veniali tantùm obligationem videtur et-
iam innuere (quia talis loquendi modus non so-
let, cùm leuis obligatio imponitur, vsurpari)
quando id sine legitimis caussis accidit. Est ta-
men illud satis durum, cùm communis sententia
sit id prorsus licere stantibus caussis dictis; etsi
non sint, veniale ad summum esse peccatum,
quod & non desunt qui negent, existimantes pro
Officio priuatim dicendo non esse horas speciali-
ter designatas. Vt ergo stare aliqualis concessio
possit, mitiùs accipiendum est quod à Pontifice
dicitur, & ita obligationem sub peccato innui,
qualecumque illud sit; quod tunc non erit quan-
do iustæ caussæ succurrent: quas quidem & in
antepositione & postpositione consequenter vi-
detur requisisse, licet non ita expresserit, his sibi
satis visis, de quibus suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Et hoc stante insurgit contra P. Quinta-<marginalia>Difficultas|contra P.|Quintanad|expedita.</marginalia>
nam difficultas: Nam si stare sine veniali antepo-
sitio & postpositio potest, eo ipso quòd quis de
Societate sit, licet non occupatus ministerio spe-
ciali quia id est per accidens: ergo frustra Ponti-
fex caussas legitimas & iustas requirit, quando-
quidem illæ in speciali necessariæ non sunt. Ad
quod quidem videtur dicendum, quando virtute
priuilegij agitur, quo pacto omnis cessat scrupu-
lus, vt Pontifex attestatur, ita quidem esse: quam-
uis ex opinione probabili, possit etiam scrupulo
semoto procedi; licet timeri venialis culpa fre-
quenter queat, quæ in antepositionibus & post-
positionibus admisceri solet, dum solùm de vi-
tanda mortali curatur, & bibuntur sicut aqua
veniales. Nec mirum est Societatem, quam San-<-P>@@

<-P>ctissimus Fundator ad summam voluit puritatem
conscientiæ & perfectionem annitti, de leuibus
culpis vitandis solicitam, eisdem priuilegio postu-
lato obuiam ire voluisse, viam tutissimam secu-
turam.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Iam quod ad communicationem priuile-<marginalia>De priuilegij|communi-|catione vbi|notandum|aliquid pro|Societate.</marginalia>
gij attinet, non defuit P. Quintanæ fundamentum
ad eam, quam vidimus assertionem, quod citatus
scriptor non penitus demolitur. Nam concessio
Societati facta circa priuatam recitationem pro-
cedit, quandoquidem in ea vsus Chori non ex-
tat. At Religiones aliæ tales habent occupationes
ex suis institutis, vt cum vsu Chori compatian-
tur: ergo tales non sunt, vt debeant Societatis
occupationibus comparari; & ita cùm Choro
debeant assistere, non habet generaliter locum
priuata recitatio, quia id non permittitur genera-
liter loquendo. Quòd si ratione occupationis
Religioni propriæ contingat Religiosum priua-
tim recitare; cùm frequens id non sit, non fuit
opus speciali circa hoc priuilegio donari; sed
Theologorum receptæ doctrinæ committi. Ni-
hilominùs si Patres Trinitarij Excalceati gaudere<marginalia>Circa PP.|Trinitar.</marginalia>
se eo existimant, gaudeant quidem, eo & maio-
ribus dignissimi. Sed quidem iuxta priuilegij for-
mam, ob rationem à Nobis dudum adductam:
vel si P. Quintanam verosimiliter locutum cen-
sent, id quod doctus contendit scriptor licebit vt
aliquantulùm probabile ipsis amplecti.</P>
<Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Bullam Cruciatæ & an virtute
eius possint Religiosi à reseruatis ab-
solui. Et difficultas alia circa dura-
tionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>46.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc non semel, sed quo-<marginalia>Regulares|posse à reser-|uatis absolui|virtute Cru-|ciatæ con-|tendit mo-|dernus|Auctor.</marginalia>
ties noui aliquid occurrit veritati
sæpiùs stabilitæ contrarium, dissi-
mulare non iuuat, necedere importunitatiobstre-
pentium videamur. Ex quibus P. Ludouicus de
Conceptione Tom. 2. Examinis veritatis Tom. Tract.
1. verb. Bulla Cruciatæ n. 5. ita scribit: Suppono pro-
babilem esse sententiam asserentem posse Regulares
virtute Bullæ Cruciatæ, absolui ab omnibus reserua-
tis toties quoties, etiam renuentibus ipsis Prælatis, &
adhuc post Decretum Clementis & Vrbani. Sic docet
noster Christophorus (à S. Ioseph) 1. p. pag. 130. à
n. 7. vsque ad 17. inclusiuè: qui num. 12. aduertit
Doctißimum P. Mendo carpere nostrum Leandrum,
quòd leui ductus fundamento hanc sententiam proba-
bilem: & meritò censuit, nam reuera probabilis est.
Ego fundamenta Doctißimi P. Mendo referrem, &
illis satisfacerem, nisi illa referret noster Doctus
Christophorus, & doctißimè illis satisfaceret, quod
facit à nu. 15. vsque ad 17. Vnde quantum ad de-
fensionem per N. Leandrum & nostram, quod ille ait
à dicto num. 15. vsque ad 17. inclusiuè quantùm ad
substantiam solutionis argumentorum Doctißimi P.
Mendo libenter admitto, & quantùm ad hoc illi sub-
scribo. Hæc ille citato loco, qui Lit. C. verb. Casus
reseruati num. 1. adducit Mag. Candidum asse-
rentem esse probabile per Bullas Cruciatas à suc-
cessoribus Pontificibus concedendas posse à re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0311.jpg/>
@@1@<SE311>296 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio VII.
<duolan 2><-P>seruatis absolui, supponendo non posse viuentibus
is, qui secus de concessis ab ipsis declararunt, &
etiam Leandrum id negantem, ac improbabile
existimantem oppositum, post plures Pontificum
declarationes, quas refert: addentem tamen se
non renuere illud esse probabile concedere, eo
quòd Pontifici sit circa hoc à Commissario Ge-
nerali de ordine & mandato Regis Nostri Phi-
lippi Quarti supplicatum, & de responsione non
constet. Ex quo infert idem debere illum de sen-
tentia Mag. Candidi propter simile fundamen-
tum affirmare: siquidem responsum Pontificis
ad declarationes omnes se extendere debet, si ad
supplicationem attendatur, sic concludens: Ego
in hac re nihil pro nunc dico, alibi dicturus. Sic ille,
apertè innuens nihil à se circa hoc dictum; cùm
ex adductis manifestum habeatur quid ipse circa
illud fuerit arbitratus, stabilita cum suis Lean-
dro & Christophoro probabilitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Sed quidem nihil præfatis caussam isto-<marginalia>Eius funda-|menta, &|speciale ex|supplicatio-|ne Pontifici|facta, con-|uelluntur.</marginalia>
rum Scriptorum promouet dum supplicationi
tantùm insistitur, de qua à Nobis sufficienter di-
ctum. Et certè cùm fundamentum adeô debile
sit, vt demus ratione illius probabilitatem ali-
quam haberi, negari nequit quin sit illa satis exi-
gua, & ita minimè laudabilis eorum conatus, qui
in re momenti tanti minus timoratis conscientijs
student periculosum patrocinium exhibere, cla-
mante Pontifice confessiones ita factas nullius
fuisse valoris, vnde & de futuris satis verosimilis
potest esse formido. Declarauit quidem Pontifex
vsum Bullæ quoad effectum dictum Religiosis
non licere. Supplicatum est. Rogo nunc, an sup-
plicatione huiusmodi posita factum sit vt Ponti-
fex non declarauerit? Hoc quidem nec per Dei
potentiam stare potest, cùm manifestam inuoluat
contradictionem. Ergo & modò etiam stat illum
declarare. Euidens est consequentia. Atqui stante
declaratione non vsus licitus: ergo supplicatio
non tollit declarationis effectum. Nec solùm de-
clarauit de suis concessionibus, sed generaliter &
perpetuò valitura Constitutione, vnde & de suc-
cessorum concessionibus, quæ simili tenore pro-
cedent, & ipsi nihil contrarium insinuant, cùm
sciant sic esse declaratum; quo pacto Iuris Cano-
nici dispositiones procedunt, & quod ab vno est
constitutum aut declaratum Pontifice, pro re-
gula habetur, dum nihil Successor censet inno-
uandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Si dicas. Ergo frustranea & inutilis extitit<marginalia>Obiectio ex|frustranea|supplicatione|disiecta.</marginalia>
supplicatio, quandoquidem ea non obstante per-
sistit declaratio, & ita iuxta illam obligatio. Re-
spondeo plures esse Principum supplicationes,
quæ optato fundantur effectu, nec tamen cen-
sentur inutiles, quia saltim deseruiunt ad osten-
sionem pijalicuius ergo eos, de quibus tractatur,
affectus. Pro Conceptionis Virgineæ puritate
quid non actum à nostris Regibus, vt ab Aposto-
lica Sede inter veritates Canonicas poneretur?
Pro multorum Dei seruorum sanctitate illustrium
similiter supplicatum, & ab ipsis, & ab alijs, nec
tamen obtenta. Sic & ritus sublimior pro Sanctis
aliquibus postulatus, nec tamen concessus. Ne-
que enim Principum preces apud Romanum
Pontificem paratam secum executionem ferunt;
cùm contingere frequenter possit non omnia il-
los circa postulata dispicere, quæ suprema Petri<-P>@@

<-P>Sedens in Cathedra pro maiore sibi luce c&#x0153;litus
promissa deprehendit. Et de Bulla ipsa Cruciata
loquendo, eam Pius V. noluit concedere, an.
1571. immò intentionem expressit suam omnes
præcedentes concessiones reuocandi, vt apud Au-
ctores de hoc agentes videre est, ex quibus P.
Mendus Disput. 2. nu. 39.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Restat difficultas alia, de qua & Nos Par-<marginalia>Pesse absolui|à reseruatis|virtute|Bullæ post|finitum pu-|blicationis|tempus vt|probet mo-|dernus Scri-ptor.</marginalia>
te 2. Sect. 15. an scilicet qui virtute Cruciatæ non
est absolutus à casibus reseruatis Pontifici, trans-
acto publicationis tempore possit adsolui. Circa
quod P. Ludouicus de Conceptione Tomo 2. Tra-
ctat. 1. verb. Casus reseruari. Illatione 2. censet id
esse probabile adducens Nauarrum, Trullench, &
Leandrum, qui id non iudicat improbabile, pro-
bansque ex eo quòd gratia semel facta durat do-
nec reuocetur, vel suspendatur Cap. Si super gra-
tia, de officio deleg. in 6. & etiam ex eo quòd li-
cet gratia prædictarum Bullarum suspendatur,
sublata tamen suspensione per illius acceptionem,
tam efficax remanet ac ante illam, argumento
Cap. Pastoralis, de caussa possess. & propriet.
Item Illatione 3. ex sententia, quam P. Quinta-
nad. asserit non esse probabilitate destitutam
Tomo 2. Tract. 4. Singul. 2. & 3. eam comprobans,
& argumentis oppositæ respondens, iuxta quam
potest qui Bullam accepit, absolui ab omnibus
casibus Pontifici reseruatis pluribus absolutioni-
bus, si videlicet nunc in vnum, nunc in alium, &
ita in omnes incurrerit, quotquot illi sunt, quan-
doquidem Bulla ad omnes confert facultatem, &
ad vnicam absolutionem eius beneficium non ar-
ctatur, vnde vti fauor ampliandus est, iuxta re-
ceptam Iuris regulam, & communem doctrinam
circa Bullæ concessiones, de quo & Nos Titulo 5.
nu. 324.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Sed hæc satis debilia sunt. Quod enim ad<marginalia>Eius funda-|menta peni-|tus conuel-|lantur.</marginalia>
Auctores attinet, dictum citato loco quàm pa-
rùm conferant, sicut & quod de suspensione di-
citur, cùm constet Bullam finito anno non su-
spendi, sed finiri penitus, ac si numquàm exti-
tisset, vt ibidem ostensum. Neque ampliùs vrget
quod de gratia dicitur: axioma enim illud de du-
ratione tunc locum habet, cùm aliàs de conce-
dentis non constat voluntate, vt in præsenti acci-
dit, & verba à Nobis exhibita, ac satis obuia ma-<marginalia>Tenor Bulla.</marginalia>
nifestant: Quòd expirante anno omnes prædictæ fa-
cultates, & gratiæ, & indulta expirent. Iam quod
ad opinionem de repetita absolutione attinet, non
plus momenti habet: vt enim demus illam esse
probabilem, omnes absolutiones illæ intra annum
publicationis exercentur, & ita non expirante
anno: vnde inefficacissima est illatio ex vno ad
aliud, & quæ viro docto minùs digna videa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Et prædicta quidem sententia, pro cuius<marginalia>Intra tem-|pus publica-|tionis num|queant stare|plures abso-|lutiones.</marginalia>
probabilitate militat P. Quintanad. est quidem
satis difficilis, stante Bullæ tenore de vnica abso-
lutione, dum dicitur Semel in vita: & declaratio
prædictæ clausulæ non sine violentia consistit,
Semel ab omnibus, id est à singulis semel tantum,
licet plures sint Confessiones. Contra quod esse
videtur: Nam cùm credibile non sit accessurum
aliquem ad Confessionem, qui in omnes in Bulla
C&#x0153;næ reseruatos inciderit, sensus nequit esse, vt
semel ab omnibus absolui queat: ergo legitimus
sensus de absolutione aliquorum esse debet, & de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0312.jpg/>
@@1@<SE312>Pro reseruatis Pontificispeciales difficultates. 297
<duolan 2><-P>ijs dicitur Semel in Vita: ergo concessio nequit
ad omnes extendi. Deinde ex tali explicatione
sequi videtur posse aliquem à crimine aliquo
ex reseruatis plusquàm semel absolui. Ponamus
enim absolutum fuisse semel ab illo, & post ab-
solutionem in illud recidisse. Ponamus etiam in-
cidisse in aliud, à quo absolutus non fuit. Respe-
ctu huius habet ius ad absolutionem: atqui ab-
solui nequit, nisi à priori illo pariter absoluatur:
ergo iam ab illo potest plusquàm semel absolui.
Si dicas absolui non posse ab illo secundo ratione
impedimenti, quod oritur ex crimine alio repeti-
to. Contra est: Nam explicatio præfata proptereà
admittenda dicitur, quia fauorabilis est: ergo &
quod intendimus, quia fauorabile etiam est, &
non penitus contrarium verbis Bullæ, vt scilicet
possit absolui à casu quolibet, non obstante alio,
à quo iam semel fuit absolutus, vt ab eo comitan-
ter, & ratione alterius tantùm absoluatur. Neque
enim videtur obligandus ad alterius Bullæ sump-
tionem pro absolutione eius, à quo non est abso-
lutus, iuxta sententiam prædictam philosophan-
do: quod cùm dici nequeat, neque illud profe-
ctò, ex quo videtur inferri. Fauores ergo iuxta
concessionis tenorem accipiendi sunt, & præser-
tim in rebus momenti tanti, vbi animarum gra-
uissimum potest esse discrimen vt superiùs etiam
admonuimus.</P>
<Z><A+1>Circa Moderni Scriptoris Asserta
nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>52.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rodijt nouiter recusus Remigius, circa<marginalia>Remigius vt|sit neganti|sententiæ|circa Regu-|larium ab-|solutionem|contrarius.</marginalia>
cuius discursus dictum à Nobis citato
Tit. 5. nu. 325. & seqq. Insurgit autem recentiori
editione Tract. 5. Cap. 5. §. 4. post n. 4. verb. Aduer-
tentia contra P. Mendum, in quem sine nominis
expressione iam calamum strinxerat improbabili-
tatem sententiæ affirmantis ingenuè protesta-
tum, & efficaciter demonstrantem. Nihil autem
considerationis alicuius addit, quod non sit à No-
bis efficaciter improbatum, præter nonnullos
Auctores, inter quos P. Ouiedum, qui eius opus<marginalia>Approbatio|P. Ouiedi|nil confert.</marginalia>
ex commissione Vicarij Matritensis approbauit.
Sed quidem ex approbatione huiusmodi nequit
solidum firmamentum euinci: vt enim scribit
Petrus Marchantius in Tribunali Sacrament.<marginalia>P. Mar-|chantius.</marginalia>
Tract. 5. Tit. 5. Quæst. 5. Neque prælum, neque
impreßio, aut etiam censura euulgari permittens li-
brum, dat auctoritatem opinionibus singulis, aut Au-
ctorum sententijs, quæ in libris reperiuntur: neque
liber ipse, eo quòd approbatus est, indicat omnes opi-
niones probatas: Sed sufficit quòd liber, seu Auctor
nil contra fidem, aut bonos mores apertè doceat, aut
apertos errores seminet. In tantùm verò eorum opi-
niones existimandæ sunt, in quantùm rationes sunt
legi conformes, & non plus. Sic ille, cui Diana
Parte 9. Tract. 7. Resolut. 60. ait se libenter adhæ-
rere. Et quidem in prioribus editionibus nonnulla
ab Auctore prædicto aut asserta, aut vti probabi-
lia proposita, quæ tamen ab Alexandro VII. pro-
scripta videmus, quæ neque credendus est P.
Ouiedus vt verè talia approbasse. Quòd si reuera
sententiam dictam probauit, laudo illum, sed in
hoc non laudo, qui contra Magistros suos, egre-
gia Theologiæ lumina non est veritus pronun-
tiare.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Sententiæ penitus proscriptæ in prioribus<marginalia>Proscriptæ|sententiæ|apud Remi-|gium.</marginalia>
extantes Editionibus sunt sequentes. Tract. 3. Cap.
4. §. 6. n. 1. & 3. circa ieiunij obligationem, dum
ab ea generaliter eximit Officiales, & itineran-
tem per vnum diem, quam ex Ortizio proponit,
nec reijcit. Tractatu eodem. Cap. 2. §. 2. n. 8. in fine
circa obligationem confitendi in sacerdote quàm
primùm possit, qui ex defectu Confessarij non
præmissa Confessione celebrauit, asserit non esse
ex præcepto, sed consilium datum à Concilio Tri-
dentino. Tract. 3. Cap. 1. nu. 7. probabile esse per
Confessionem voluntariè inualidam satisfieri
præcepto. Tract. 5. Cap. 4. §. 7. circa stipendia pro
Missis aliqua. Ibidem Cap. 5. §. 4. n. 10. Regulares
posse absoluere à reseruatis Episcopis. Item. §. 18.
nu. 1. posse per alium impositam à Confessario
satisfactionem impleri. Tract. 7. Cap. 2. Indulgen-
tias Regularium modò etiam persistere à Paulo
V. reuocatas. Et hæc quidem non est etiam cre-
dendus P. Ouiedus approbasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Quod ad fundamenta alia spectat, nihil<marginalia>Eius funda-|menta debi-|lia, & pu-|gnantia|assertorum.</marginalia>
profectò est, quod nouum robur adijciat, & non
sit à Nobis penitus infirmatum, aut potiùs mini-
mè firmum ostensum. Si illud tantùm addamus,
in præfati scriptoris assertis compugnantiam ap-
parere. Ait enim vers. Antes era probable, suppli-
catum à Rege Nostro pro suspensione Constitu-
tionis Vrbani, vnius testis auctoritate, de quo
dictum aliàs. Et in vers. Y esto no arguye incon-
stancia, scilicet in Vrbano hodie concedente, quod
nuper seriò, grauiter, & strictissimè prohibue-
rat, vti rem Religiosæ obseruantiæ penitus ad-
uersantem: Pergit autem sic locutus: Dejando
lugar à que los subditos goçen en particular, & in foro
conscientiæ del priuilegio de la Bulla, y los Prelados
del fauor de su Buleto, para el fuero exterior, y am-
pliacion de su autoridad. Sic ille: iuxta quæ per
supplicationem suspensa est Constitutionis au-
ctoritas, & aliàs suo manet in robore quoad fo-
rum exterius; cùm tamen absolutè supplicatum
asseratur. Et quidem negotium præsens totum
ad forum conscientiæ pertinet: quod si concedit
Bulla, quidquid ad forum externum concedere
dicitur, nihil profectò est. Quòd si reuera in foro
externo eorum consistit auctoritas, cùm ad fo-
rum internum illa tendat, iubere poterunt ne quis
Bulla quoad reseruatos vtatur, & denegare Con-
fessarijs absoluendi facultatem, & ij tenebuntur
iubentibus obedire. Rogo insuper, cùm in caussa
præsenti & forum internum & externum sit, an
pro vtrôque sit facta supplicatio, an pro interno
tantùm? Si primum dicatur, contra id stat obie-
cta nuper instantia, & compugnantia dictorum.
Si secundum: vnde hoc constat? Nam qui ad-
ducitur testis, de supplicatione tantùm perhibuit
testimonium. Res ergo ista sub magna confusio-
ne relinquitur, vt ex eo euidenter inferamus de-
bilissimum esse, quo sententia præfata roborare se
nititur, fundamentum.</P>
<Z><A+1>Circa celebrationem in Oratorio casus
peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>55.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Oncedit illam Bulla, sed præcedenti<marginalia>Approbatio-|ne finita, in|Oratorio|posse virtutà</marginalia>
Ordinarij approbatione: potest autem
accidere vt approbatio pro determinato tempore
sit impensa; & tunc insurgit difficultas, An trans-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0313.jpg/>
@@1@<SE313>298 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio VII.
<duolan 2><-P>acto approbationis tempore possit nihilominùs in<marginalia>Bullæ cele-|brari, vt|probet mo-|dernus Au-|ctor.</marginalia>
eo virtute Cruciatæ celebrari? Ad quod affirma-
tiuè respondet P. Ludouicus de Conceptione
Tomo 2. Tract. 1. Lit. O. verb. Oratorium pag. 325.
& probat Primò, quia non deperditur idoneitas
per hoc quod Ordinarij licentia finiatur. Secundò,
à simili ex approbatione ad Confessiones, qua
stante, etiamsi ita approbatus aliam licentiam non
habeat, est per Bullam eligibilis, iuxta valde pro-
babilem sententiam. Tertiò, quia beneficium
Principis, quale est Bulla, latè interpretandum
est, ita vt numquàm priuetur effectu: quo ta-
men careret, si semper Ordinarij esset licentia ne-
cessaria, nihilque extra Interdicti tempus conce-
deret, vt patet.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Verùm resolutio hæc satis videtur diffici-<marginalia>Difficile id|ostenditur|sundamentis|infirmatis.</marginalia>
lis; & quæ pro ea afferuntur, nullius momenti
sunt. Primum quidem, quia licet idoneitas, deest
tamen approbatio illius, quæ est apertè requisita.
Quemadmodùm electus ab aliquo Parocho vt
sibi assistat Vicarius tempore Quadragesimæ, eo
transacto cessat administrandi facultas, & tamen
idoneitas perseuerat. Secundum item, quia appro-
batus ad Confessiones, sine limitatione censetur
approbatus, & hîc & nunc cùm illas audit, appro-
batus est, & licentiam probabiliter habet, quod
secus accidit in casu nostro. Sicut & Tertium, fa-
uores enim ita locum habere debent, vt conces-
sionis forma seruetur, qualis est in præsenti ap-
probatio. Immeritò autem dicitur nihil prædicta
concessione haberi, nisi quod ad Interdictum at-
tinet, quia reuera stante approbatione, quæ num-
quàm negari solet, satis plura priuilegium tale
complectitur. Et quidem si ratio dicta alicuius
esset momenti, ex ea sequeretur etiam sine ap-
probatione posse in Oratorio celebrari, hoc enim
verba illa indicant: Si semper necessaria esset Ordi-
narij licentia ad celebrandum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Deinde arguo manifesta ratione: Nam<marginalia>Euidens|coatra eam-|dem discur-|sus.</marginalia>
ad celebrandum est necessaria Ordinarij approba-
tio: hæc non extat in casu nostro: ergo nequit
celebrari. Discursus est euidens: Neque enim
dici potest stare idoneitatem, nam idoneitas non
est approbatio, sed illius fundamentum; quòd
autem præcesserit, non est modò esse, & perinde
est ac si numquàm fuisset, vt exemplo Vicarij
ostensum, pro quo & plura alia possent afferri:
Prætereà Pontifices in huiusmodi concessione
in nullo volunt Ordinariorum iuri & auctoritati
detrahi, cùm facile esset ipsi talem approbationem
Commissarijs delegare: atqui in casu præsenti
idem accideret ac si celebratio in Oratorio con-
tingeret ab eo nullatenus approbato: nihil enim
de illius licentia & auctoritate curatur, occasio-
nesque non leuium contentionum suscitantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Reprobat autem Scriptor idem senten-<marginalia>Circa cele-|brationem|negata intu-|stè approba-|tione.</marginalia>
tiam Dianæ Parte 5. Tract. 10. Resolut. 76. &
Philippi à Cruce apud eumdem Disput. 1. in Bul-
lam Dub. 1. nu. 4. asserentium, si Ordinarius, stante
idoneitate loci, renuat approbare illum, posse in
eo celebrari. Et cum Lit. I. verb. Iurisdictio vel li-
centia n. 11. sibi opponat posse absolui à reserua-
tis eum, pro quo Prælatus iniustè licentiam de
negauerit, respondet diuersam esse rationem, quia
ibi præsumitur licentia Pontificis, cùm de animæ
agatur salute, secus in casu præsenti ad forum ex-
ternum pertinente, & ex quo nequit damnum<-P>@@

<-P>aliquod oriri. Et est quidem satis verosimilis re-
solutio, pro qua comprobanda adduci potest sen-
tentia ab Alexandro VII. proscripta de Religioso
absoluente sine Ordinarij approbatione iniustè
denegata; quia etiamsi iniustè denegetur, reuerà
non est, nec vult Pontifex iudicium circa hoc ei
relinqui, qui facilè poterit iniuriam reputare, quæ
verè talis non sit: quod & casui nostro venit pa-
riformiter adaptandum. Ex eo autem quod circa
discrimen adducitur inter casus dictos, eo quòd
in vno de salute animæ agatur, non in alio, est
vnde redargui Auctor possit: nam ille vt probet
transacto licentiæ tempore posse in Oratorio ce-
lebrari, adducit simile ex Confessarij approba-
tione: atqui hoc ad animarum salutem confert,
& negotium conscientiæ agitur: ergo vel pro
casu illo id locum non habet; vel si habet, ad ca-
sum etiam alium potest, quod de licentia pro re-
seruatis dicebatur, applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Sed quidem siue applicari, aut non appli-<marginalia>Sententias|quasdam|proscriptas|apud moder-|num Au-|ctorem oc-|eurrere.</marginalia>
cari queat, resolutio prædicta ex eo non pendet,
& negatiua pars videtur penitus præferenda, quia
& solidum habet fundamentum, neque litibus
operantes exponuntur. Vbi & addendum apud
præfatum Scriptorem pro coronide concertatio-
nis cum Auctore præfato, apud illum Tomo 1. &
2. plures sententias occurrere ab Alexandro VII.
proscriptas, circa quod videndus ille Tomo 2. in
principio §. Aduertentiæ ad lectorem, vbi ingenua
retractatione præmissa, cursum lectori putat se
inoffensum relinquere. Sed quia ad eius notitiam
Propositiones proscriptionis secundæ non deue-
nerant, cautè circa illas legendus est, in quibus
est illa nu. 36. posse Regulares in foro conscien-
tię vti suis priuilegijs, quę expressè à Concilio Tri-
dentino reuocata sint, quam habet ille Tractat. 1.<marginalia>Quamdam|Societati|perperam|attributam.</marginalia>
§. 1. nu. 9. alios pro ipsa adducens, in quibus &
Compendium Societatis Iesv verb. Concilium Tri-
dent. §. 3. vbi quidem concessio habetur Pij V.
pro Minoribus, quibuscum communicare Socie-
tas potest: sed quia viuæ vocis Oraculum, illius
vsus iam non licet, neque Societas iam diu illum
vti licitum vsurpauit, & ita pro eo Pontificia
censura minimè ipsi necessaria fuit, studio sem-
per peculiari Pontificias etiam insinuationes am-
plexata.</P>
<Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De potestate Indicorum Episcoporum
ad dispensandum in gradibus prohi-
bitis pro foro externo.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>60.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc in Thesauro Tit. 12.
Cap. 14. & præsertim nu. 386. 391.
& seqq. sed oportet vt rem momenti
tanti, de qua & nuper orta est quæstio, ampliùs
& explicemus & roboremus.</P>
<P>  Dico ergo posse Episcopos in gradibus dispen-<marginalia>Assertio af-|firmans posse|Episcopos in|foro externo|pro gradu|etiam primo|dispensare.</marginalia>
sare, qui non sunt iure diuino prohibiti, qualis
non est affinitas etiam licita in primo gradu trans-
uersali, de quo in speciali nuper agebatur, & ita
vt quis mortua vxore cum eius sorore contrahit:
aut mulier demortuo marito, cum eius fratre. Id
probatur ex cōcessione Pij IV. & V. Greg. XIII.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0314.jpg/>
@@1@<SE314>De facultate Episcoporum Indicorum circa dispensation. &c. 299
<duolan 2><-P>& Pauli V. de qua citato Tit. 12. nu. 382. & 391.
Societati impensa. Sic enim illa: In partibus qui-<marginalia>Priuilegium|Societatis.</marginalia>
dem, vbi locorum Ordinarij de facili adiri possunt, in
foro conscientiæ tantùm, sed perpetuo. Quando ergo
Ordinarij adiri non possunt, non solùm in foro
conscientiæ perpetuò dispensare possunt, sed et-
iam in externo: quod benè obseruauit P. Quin-
tanad. Tomo 2. Tract. 6. nu. 10. Supponitur autem
apertè Ordinarios tali facultate gaudere, cùm di-
catur de facili adiri non posse, pro dispensatione
inquam cum dicta amplitudine, non excluso
primo gradu, qui, vt constat, in affinitate non est
iure diuino prohibitus: Si enim illa carerent, ad
quid opus esset, de facili aut difficili aditione
inseruisse sermonem? Vnde si superata difficul-
tate adeantur, poterunt proculdubio in externo
foro dispensare: neque enim minor in illis debet
censeri facultas, vt ex priuilegij tenore videtur
manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Sed contra insurgit non leuis difficultas<marginalia>Difficultas|ex limitatio-|ne pro vi-|ginti annis.</marginalia>
ex eo quòd Ordinariorum facultas pro foro ex-
terno, & consequenter Religiosorum ad viginti
sit annos coarctata, vnde ijs elapsis videtur neces-
sariò finienda. In Religiosis quidem, quia conce-
ditur cum respectu ad Ordinarios illam habenti-
bus, siue de facili adiri, siue difficilè adiri non
possint. In Ordinarijs autem, quia expressè pro
eisdem designatione præfati temporis limitatur.
Vnde si concessio superueniens gradum aliquem
excipiat, dispensari in illo non poterit, quia talis
dispensatio numquàm vt perpetua concessa est,
sicut est ea, quæ pro foro interno, cui non obest
sequens à Pontificibus addita limitatio.</P>
<P>  Ad quod quidem responderi potest constare<marginalia>Illius enoda-|tio.</marginalia>
ex tenore priuilegij posse Religiosos Societatis,
quando difficilis est aditus ad Ordinarios in vtrô-
que foro cum amplitudine dicta dispensare, &
consequenter Ordinarios ipsos, iuxta nuper dicta.
Et ad hoc referendum quod in fine priuilegij di-
citur verbis illis: In reliquis autem Prouincijs Or-
dinariorum præsentia destitutis, vel ab eis non minùs
ducentis millibus passuum remotis, ijdem Presbyteri
per se in vtroque foro possunt in prædictis dispensare.
Vbi viginti annorum spatium non assignatur.
Hoc ergo quod in locis prædictis possunt, & per-
petuum est, consequenter dicendum est posse,
cùm Ordinarij de facili adiri possunt, & ordina-
rios cum ipsis ex vi perpetuæ concessionis, sic
enim ex priuilegij tenore deducitur, aliàs locum
habere non poterit cum amplitudine, quam con-
tinet. Quod ergo de viginti annis dicitur ita ac-
cipiendum est, vt spatium illud designatum sit,
quia citati Pontifices post concessionem pro illo
spatio aliam & aliam similes incessabili successio-
ne futuram esse sibi persuasum habuerunt, vt re-
uerà accidit. Vel quia ad Sedem Apostolicam
voluerunt haberi recursum; licet non cum eo ri-
gore, vt si fortè aliquando concessionis successio
deficeret, dispensare Ordinarij minimè præuale-
rent, & cum ipsis Religiosi Societatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Si dicas id quod Pontifices in concessione<marginalia>Obiectioni|cuidam oc-|curritur,|conformitate|Pontificia-|rum con-|cessionum|ostensa.</marginalia>
futurum sibi persuaserunt, de futura scilicet suc-
cedentium Pontificum simili concessione, non
ita euenisse, quandoquidem illi primum gradum
exceperunt. Responderi potest id non obstare,
quia licet gradum prædictum videantur excipe-
re, virtualiter tamen illum concedunt, dum con-<-P>@@

<-P>cessionem præcedentem non reuocant, quam
habuerunt & habent omninò perspectam, vt o-
stendimus citato Thesauri loco n. 387. neque con-
uenientiam abnuere penitus potuerunt, pro quo
Pauli V. succurrit auctoritas, qui cùm Pontifi-
catus sui anno 5. die inquam 11. Februarij 1610.
concessionem cum exceptione primi gradus por-
rexisset; posteà anno 9. die 16. Maij 1614. limi-
tationem, rei conuenientia recognita, censuit
auferendam, & abstulit, pro pusillorum istorum
promouenda salute ampliùs liberalis, quæ multo-
ties sine subsidijs huiusmodi irreparabiliter peri-
clitatur; cui damno attendendum accuratissimè
ex sacris habemus Canonibus manifestum: pro
quo Dom. Felicianus à Vega in Relectionibus Ca-
nonicis pag. 196. n. 168. & ita Pontifices omnes
in suis concessionibus ab hac mente alienos mini-
mè suspicari debemus, licet non omnes quod ad
gradus attinet omninò exprimendum fuerint ar-
bitrati. Et quod limitatio addita ampliori con-
cessioni non obstet ostensum etiam à Nobis præ-
fato Thesauri loco n. 388.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Præter concessiones autem dictas, quibus<marginalia>Concessiones|aliæ pro eo-|dem.</marginalia>
præsertim insistendum, vt admonui citato loco
Thesauri nu. 393. sunt aliæ Adriani VI. & Pij V.
de quibus ibidem, neque limitantes gradus, neque
cum restrictione fori procedentes. Illa etiam, quæ
Parte 6. nu. 311. & seqq. adducta sunt ad forum
externum possunt extendi, licet Doctores ibi ad-
ducti de interno tantùm videantur locuti, licet
non ita expressè omnes, quorum rationes gene-
raliùs procedunt, & hoc, aut nihil euincunt; cùm
de Indis præsertim loquamur, pro quibus & di-
stantia, & paupertas militant, nec non periculum
animarum, de quo nuper, hoc remedio propul-
sandum. Pro quo sunt verba Pij V. à Nobis data
citato n. 393. & hîc vtiliter exhibenda; sic enim
ait: Nos saluti animarum consulere volentes, & con-
siderantes quàm difficile sit ac longum ex tam remo-
tis Orbis terrarum partibus ab Apostolica Sede huius-
modi absolutiones & dispensationes petere, faculta-
tem eam duximus concedendam, sicut ex alijs nostris
Litteris intelliges. Sic ille, qui de casu, in quo su-
mus, loquebatur, & ad multa alia concessionis
illius ratio cum moderatione tamen debita, & pru-
denti consilio deriuanda.</P>
<Z><A+1>Circa dispensationem in gradibus Matri-
monio obstantibus Casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>64.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Olebat Indus cum ea contrahere, qua
turpiter vsus diu fuerat, genita ex ipsa
prole: prodijt autem Indus alter auditis monitio-
nibus, & testatus est illum cum sorore eius, cui
copulari per matrimonium cupiebat, carnali fuisse
contrectatione commixtum: quod tamen nega-
uit illa clamans id ab eo fuisse malitiosè confi-
ctum, vt sororis matrimonium impediret: quo
audito Parochus vlteriùs procedere recusauit, &
volentem contrahere hortatus est, vt dispensatio-
nem postularet, quod & fecit, eamque est à Ca-
pitulo Sede vacante consecutus. Et Parochus<marginalia>Vnum testem|sufficere ad|impedien-|dum matri-|monium.</marginalia>
quidem vt in eo non procederet, fundari in re-
ceptissima sententia potuit, in qua nullus discre-
pat, vt testatur P. Thomas Sancius Lib. 1. de Ma-
trimonio Disput. 71. num. 1. scilicet vnum testem
sufficere ad impediendum matrimonium de im-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0315.jpg/>
@@1@<SE315>300 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio VIII.
<duolan 2><-P>pedimento testantem, vt habetur expressum in
Cap. Super eo el. 2. de testibus. & attestat. & Cap.
Prætereà el. 2. de sponsalib.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Sed aliunde nullum fuisse in exteriori<marginalia>Id tamen in|Indis locum|non habere|obpersonæ|vilitatem.</marginalia>
foro impedimentum ex testimonio tali, & ita ne-
que necessariam dispensationem, ex eo ostendi
potest, quod tenet Panormitanus in Cap. Præte-
re à citato. in fine. & Cap. Cum tu eod. tit. nu. 7.
quem citatus Pater sequitur nu. 12. & P. Palaus
Parte 5. Tract. 28. Disput. 1. Puncto 32. cum alijs
testem scilicet honestam & non vilem debere esse
personam ad effectum dictum: Indi autem viles
personæ sunt, & quantùm eorum vacillet testi-
monium à Nobis dictum in Thesauro Tit. 15. nu.
28. & seqq. Et quidem vni non creditur ad præ-
fatum impedimentum, si denuntiator sit, nisi pro-
bet de fama, vt citati tenent, prior n. 9. & alter
n. 4. qui ex incuria typographi prætermissus, &
etiam P. Gaspar Hurtadus de Matrimonio Disp. 2.
Difficult. 19. quod proptereà videtur sic disposi-<marginalia>Notanda pro|denuntiante|doctrina.</marginalia>
tum, quia denuntiator, sicut & accusator, ad p&#x0153;-
nam tendunt, & ita pro inordinato aliquo affectu
potest esse suspicio, & ideò solet iuramentum de
calumnia præmitti. Cùm ergo in casu nostro
tale aliquid timeri possit ex nota Indorum ad
mentiendum, etiam cùm iurati deponunt, pro-
nitate, meritò debet testis vnicus vt exigui valde
momenti repelli. Licet autem P. Sancius citato
loco ita sentiat, vt vidimus, contrarium affirmat
n. 4. videatur ille, & cui per otium licuerit præ-
fata dicta componat.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Iuxta quæ visum in prædicto casu fuit<marginalia>Dispensatio|ad cautelā,|vt potuit esse|conueniens.</marginalia>
Indos contrahere volentes non eguisse dispensa-
tione, illam tamen ad cautelam posse concedi.
Si enim reuerà affinitas interuenit, dispensari in
illa potuit, & id quidem faciliùs, quàm in casu,
de quo superiùs, cùm illicita fuerit, & occulta,
pro qua apertiùs concessio Pontificia suffraga-
tur. Si autem non extitit, cùm ratione testifica-
tionis dictæ posset existimari impedimentum ex-
tare, ad id se potest priuilegium extendi. Quod
notandum etiam pro casu, in quo testis idoneus
de impedimento testaretur, sed malitiosè aut in-
consideratè: quo euentu impedimentum exta-
ret, & nihilominùs in eo posset dispensari, quia
non est tale, ob quod sit matrimonium iure diui-
no prohibitum. Itaque sicut dispensari in vero
potest, ita & in præsumpto.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> In eo autem esse difficultas potest, quod<marginalia>Difficultati|occurritur|cumdoctrina|vtili.</marginalia>
contrahere volentes, de quibus suprà, dispensatio-
nem pro contracta affinitate minimè petierunt,
quam & vir negauit; & forsitan quod testis pro-
tulit verum fuit; & tunc dispensatio non videtur
illis prodesse potuisse. Ad quod responderi potest
dispensationem effectum potuisse sortiri, ideò
enim ad cautelam data, quia affinitas reipsa esse
potuit, & attenta Indorum fragilitate & inconsi-
derantia, non omnino improbabilis esse suspicio
circa illam. Indus autem petens dispensationem
ad reticendam turpitudinem suam moueri potuit,
ne sororem futuræ coniugis infamaret, & fatere-
tur id, quod ipsa negabat. Vbi si rursus obijcia-
tur, cùm dispensatio pro affinitate postulata non
fuerit, de ipsius dispensationis conuenientia con-
sequenter non fuisse curatum, circa quod dispen-
santium conscientiæ à Pontificibus onerantur,
vnde nec censendi videntur taliter dispensari vo-<-P>@@

<-P>luisse. Dici potest reuera conuenientiam exti-
tisse, & fuisse etiam exploratam, ob rationes, de
quibus suprà diuturni pellicatus, & prolis genitæ.
Et ita dispensatio omnem est euent&#x0169; complexa,
quidquid de inscitia postulantium fuerit. Quibus
addendum dispensationem posse non petenti con-
cedi. Et prætereà in casu præsenti reticentiam
non obstasse, quia etiamsi dispensationem postu-
lans impedimentum fateretur, ipsi ea fuisset simi-
liter attributa.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2>
<A+1>De electa iterùm Abbatissa triennio suæ
administrationis expleto.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>68.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic factum nuper, habita ante electio-<marginalia>Casus pro-|positus.</marginalia>
nem seria consultatione, Capitulo
Sede Metropolitana vacante, à quo
electio confirmata. Et ritè quidem, vt arbitror,
quod ad valorem illius spectat. An rectè, conue-
nienter inquam, pro quo multa oportet attendi,
ipsi viderint, qui negotium promouerunt, & iuxta
beneplacitum consummarunt, de quo mihi nec
libet, nee licet iudicare. Quia verò res doctrinali
& vtili, breui tamen potest discussione tractari,
sic exequi non grauabor.</P>
<P>  Et posse illam stare affirmant plurimi, ex qui-<marginalia>Quifaueam|Auctores.</marginalia>
bus Ascanius Tamburinus de Iure Abbatissarum.
Disput. 30. Quæsito. 1. n. 12. Barbosa de Iure Eccle-
siastico, Tomo 1. Cap. 45. n. 35. Fr. Emmanuel Ro-
dericus Tomo 1. qq. regular. q. 16. arti. 2. & 3. &
Tomo 3. Summæ Cap. 3. nu. 6. dicens id esse valde
exploratum. Lezana in Summa Regular. verb.
Abbatissa, nu. 13. Castellinus de electione Canonica
Cap. 17. num. 9. Miranda in Manuali Prælatorum,
Tractatu de Sacris Monialibus, Quæst. 7. Arti. 4.
Conclus. 2. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 10. Cap. 10.
nu. 113. & iuxta eo loco dicta accipiendum est
quod habet Cap. 7. n. 46. Ratio est quia talis ele-
ctio non inuenitur Iure prohibita, aut Pontificio
aliquo Decreto, neque ex se in ea inconueniens
aliquod admiscetur, propter quod debeat ex rei
natura illicita reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Neque obstat quod apud Barbosam ha-<marginalia>Non obstare.|quod ex De-|claratione|quadam S.|Congrega-|tionis Car-|dinalium|adducipotest.</marginalia>
betur in Summa Apostolicarum decisionum, Cap. 5.
n. 6. vbi ita scribit: Abbatissæ seu Priorissæ expleto
Officiorum suorum triennio, non eligendæ denuò ad
eadem Officia, absque Sedis Apostolicæ, aut Sacræ
Congregationis licentia. Sacra Congregatio Rituum
referentibus Aldano in Compendio Canonicarum
resolut. lib. 2. tit. 11. n. 4. & Ioanne Maria Noua-
rio d. verb. Abbatissa, n. 7. Non inquam obstat, quia
declaratio talis non habetur authentica. Et qui-
dem cùm S. Congregationis Rituum esse dica-
tur, ex eo ampliùs videtur ipsius auctoritas vacil-
lare: hæc enim S. Congregatio circa caussas hu-
iusmodi non versatur, sed quæ Episcoporum est
ac Regularium, & vt talis profertur à Nouario;
sed intelligendus de Monialibus intra Italiam &
Siciliam, ex Constitutione. 80. Gregorij XIII.
apud Cherubinum, de qua idem Barbosa num. 2.
Potuit autem ex eo ortum habuisse deceptio,
quod apud Nouarium, quem etiam refert Lezana
suprà n. 12. habeatur S. Congregationem decla-
rasse Constitutionem dictam Moniales omnes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0316.jpg/>
@@1@<SE316>De Abbatissarum reelectione. 301
<duolan 2><-P>comprehendere, etiam Ierosolymitanas, Ordinis
scilicet S. Ioannis, & ita esse in viridi obseruan-
tia: quod tamen iuxta terminos Constitutionis
accipiendum, omnes scilicet Moniales locorum,
de quibus ibi, præfata Constitutione teneri. Vn-
de cùm apud prædictum Lezanam sic extat cum
vniuersali illa attestatione; ipse tamen nu. 13. se-
quenti. de existentibus extra Italiam aliter censet
iudicandum dicens seruandas peculiares Religio-
num Constitutiones, & iura, & specialiter Reli-
giosas S. Claræ pro quibus extat Sixti V. & Pauli
V. prohibitio, apud Portel verb. Abbatissa nu. 4.
& alios ex citatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Circa suffragiorum autem numerum,<marginalia>Omnia vota|requiri vnde|probari vi-|deatur.</marginalia>
quæ debent in tali electione concurrere, videri
posset omnia quidem esse necessaria, iuxta id,
quod habet citatus Barbosa in Votis decisiuis &
Consultiuis voto. 106. ex doctissimo (vt ille ait)
DD. Gabriele Martinez Protonotario, & in
Nuntiatura Hispaniæ Iudice Apostolico desig-
nato nu. 39. vbi generaliter ad reelectionem ita
esse necessarium ait, neque aliter fieri posse,
nisi concurrentibus Vocalibus, nemine discre-
pante, per Textum in Authent. de defensor. Ci-<marginalia>Authent. de|defensor. ci-|uit.</marginalia>
uitatis §. finali Collat. 3. ibi: Sed vsque ad hoc so-
lum fiat tempus, nisi cuncta Ciuitas, reluctante
nullo, elegerit eum, pro quo Bononiam, Roma-
num, Baldum, Decium, & Borellum addu-
cit.</P>
<P>  Sed id non esse necessarium affirmat P. Em-<marginalia>En non re-|quiri statui-|tur.</marginalia>
manuel suprà citato loco Summæ, quam cum pro
reelectione citat Barbosa citato nu. 35. & sine li-
mitatione aliqua idem videtur tenere. Probat
autem, quia nullus extat Canon, aut Pontifi-
cium decretum, ex quo oppositum probari pos-
sit; quidquid de ciuili statuto sit, quod ad Eccle-
siasticas caussas non est permittendum extendi.
Pro quo & succurrit satis efficax fundamentum,
ex dispensatione quadam apud Lezanam verb.
Abbatissa num. 4. vers. Circa reelectionem à S. Con-
gregatione impartita pro reelectione Monialis
Carmelitæ intra loca Constitutionis citatæ ex
Discalceatis, in qua sic concluditur: Dummo-<marginalia>S. Congrega-|tio Cardin.</marginalia>
dò priùs data per ipsam exacta computorum ratio-
ne præcedentis administrationis fuerit liberata: at-
que saltem duæ tertiæ partes ex integro numero vo-
calium in eamdem concurrant. Si enim reelectio
vt iuridicè staret, omnium fieri deberet votis, nul-
la discrepante, non eam ad duas tertias partes S.
Congregatio coarctaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Neque ex dispensatione huiusmodi infe-<marginalia>Neque duas|tertias par-|tes,</marginalia>
rendum venit in reelectione duas tertias partes
debere concurrere; quia licet id valde conue-
niens sit, & vt tale à S. Congregatione iudica-
tum; non tamen ex dispositione circa casum
particularem, legem debemus latam repurare,
quod neque Congregationibus talibus conces-
sum inuenimus. Vbi dicat forsan aliquis ex eo
quòd duæ tertiæ partes non concurrant, plures
restare electioni aduersantes, quibus graue vi-
detur onus imponi, vt scilicet eam, quam per
triennium sibi molestam sustinuerunt, per trien-
nium aliud debeant tolerare, ex quo illicita
talis videtur electio. Sed quidem, cùm, reele-
ctione non stante, electio aliter procedens ab
eligentium pendeat voluntate, incertum sanè
est qualis sit illa futura, & accidere poterit<-P>@@

<-P>vt electa reluctantium parti molestior euadat:
neque enim illæ ad electionem gratioris sibi
sufficiunt, & aliæ earum oppositione recognita,
nihil ipsis gratum præstare curabunt si reelectio
iure vel iniuria per Superiorem potestatem im-
pediatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Pro quo & dubium incidit, An scilicet à<marginalia>An Prælatus|se debeat|electioni|conformare.</marginalia>
Prælato possit reelectio talis impediri. Circa
quod, si omnes concurrant, discrepante nulla,
non videtur licitam impeditionem futuram,
cum iure agant electrices, & communis Docto-
rum sententia ipsis suffragetur, sitque illud satis
ipsi vtile: concursus enim talis cùm sit etiam ea-
rum, quæ zelo obseruantiæ feruent, & non ea-
rum tantùm quæ laxitatis aliquali respectu du-
cuntur, valde vtilis ex eo electio talis ostendi-
tur, ex qua fiet vt omnes ita electæ promptam
& alacrem obedientiam exhibeant, in lætitia
Domino seruituræ. Si autem duæ tertiæ partes
concurrant, videtur posse Prælatum electio-
nem non confirmare, sicut & præcipere vt ab
electione desistant, si ante illam deprehenderit
talem habere tractatum, quia probabile est om-
nium vota debere concurrere, & ita Prælatus
tali se sententiæ accommodans, poterit assen-
sum electioni huiusmodi denegare. Ex quo et-
iam fit non teneri, quando vota duas tertias par-
tes non attingunt. Neque hîc ea militat ratio,
quæ in Confessario, qui tenetur se P&#x0153;niten-
tis opinioni probabili conformare: ibi enim cùm
benè dispositus accedat P&#x0153;nitens, & negotium
æternæ salutis agatur, nequit sine illius iniu-
ria, & Sacramenti etiam absolutio denegari:
quod secus accidere in casu præsenti manife-
stum est. Est & insuper receptissima senten-
tia asserentium Superiorem non teneri opinio-
ni subditi se conformare, immò & posse pu-
nire illum iuxta propriam sententiam operan-
tem, de quo dictum Parte 1. num. 362. &
seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Admonet autem citatus Emmanuel nu.<marginalia>Præsidens|electioni quid|debeat fa-|cere.</marginalia>
6. quòd si Præsidens electioni, qui non sit Præ-
latus ipse, tale aliquid agi peruideat, Præla-
tum adeat, & de re tota faciat certiorem. Vbi
non determinat an id fieri expediat, vel maior
aliqua subsit obligatio, non publicando scruti-
nium, nec auctoritatem electioni præbendo,
qualem præstare potest. Circa quod videtur qui-
dem P. Emmanuel de adeundo Prælato ante ele-
ctionem locutus, cùm certum sit adeundum il-
lum post electionem pro postulanda confirma-
tione. Si enim intelligat de reelectione tractari,
& ex ea grauia possint inconuenientia timeri,
quibus ipse non potest obuiare, de adeundo Præ-
lato satis est comperta obligatio. Licet enim Præ-
latus possit electionem non confirmare; ex ea
tamen turbæ oriri possunt, quibus pax religiosa
tantoperè desiderabilis obruatur. Quòd si com-
modè Prælatus statim adiri non possit, sustinenda
est electio, quæ à Præside nequit irritari, cùm ius
illi probabile assistat, quod nisi à maiori superari
nequit potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Ex dictis autem euidenter infertur pro<marginalia>Deceptio vo-|lentium duas|tertias partes|in sim plici|electione|requiri.</marginalia>
electione Abbatissarum aut Priorissarum non
esse duas tertias votorum partes necessarias,
cùm neque pro reelectione necessariæ sint: in
quo quidem decepti nonnulli, vt videri potest<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0317.jpg/>
@@1@<SE317>302 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio X.
<duolan 2><-P>apud Nauarrum Lib. 1. Consil. de Electione Cons.
5. & apud P. Mirandam suprà Arti. 8. ex sini-
stra intelligentia Cap. Indemnitatibus de Ele-
ctione in 6. vbi ita statutum, sed non absolu-
tè, & in casu discordiæ, vnde vti omnino cer-
tum id proponunt citati, & alij. Et ita mirari iu-
uat id, quod habetur in Decisione Rotæ, quæ
est 17. apud Tamburinum Tomo 3. de Iure Abba-
tum pag. 312. in qua Monialis cuiusdam electio
reprobatur, eo quòd in ea duæ tertiæ partes non
concurrissent, nulla de discordia facta mentione,
contra id, quod in citato Capite manifestum ha-
betur §. Si verò, vbi de illa, quæ à maiori parte,
& non à duabus tertijs, electa est, ita subditur
post alia: Plenè sine strepitu iudicij & figura per<marginalia>Cap. In-|demnitati-|bus.</marginalia>
Superiorem inquiratur primitus, antequam confir-
metur eadem electio, vel etiam infirmetur: sed inte-
rim, præsentis Constitutionis auctoritate, in spiri-
tualibus, & temporalibus liberè administret: Sic ta-
men quod de rebus Monasterij nihil penitus alienet,
nec aliquam in Monialem recipiat quoquomodo. Hæc
ibi, iuxta quæ electio à maiori parte facta &
non à duabus tertijs, legitima & iuridica est, cùm
eo non obstante debeat confirmari. Et quod ad<marginalia>Circa ad-|ministratio-|nem reelectæ|notanda do-|ctrina.</marginalia>
concessionem administrationis spectat, erunt
qui probabiliter reelectę iuxta dicta concedant ex
similitudine rationis; neque enim in eo aliquod
videtur subesse periculum, cùm limitatio adeò
prouida sit adhibita. Id quod tunc tantùm admit-
tendum, cum longè abest Confirmator, & ex
eo oriri aliqua non timentur incommoda: circa
quod Præsidentis poterit auctoritas interponi,
quia non videtur adhuc electio consummata,
dum eo vsque de illius dubitetur effectu, & ita
in actu ipso lectionis iubere poterit vt res in
eodem statu maneant, in quo erant ante illum.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An vrgente necessitate possit Episco-
porum defectus sine Pontificia proui-
dentia suppleri. Vbi præsertim de
Indicis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>75.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca hoc dictum à Nobis in Thesauro<marginalia>De Scripto|quodam|turbulento.</marginalia>
Tomo 2. Tit. 13. Cap. 3. & 4. In Addi-
tionibus ad idem Caput à n. 70. & Par-
te 1. Sect. 1. Sed quia in Scripto quodam ouinum
quid in Titulo præseferente, sub quo tamen, vt
aliàs D. Augustinus, rabies lupina contegitur,
nonnulla occurrunt, quæ incommodare India-
rum statui possunt, operæ pretium erit ea breui,
sed valido impetu depulisse.</P>
<P>  Fuerunt ergo turbulentis hisce temporibus<marginalia>In eo posse|cum sola re-|gia præsen-|tatione ad-|ministratio-|nem Ecclesiæ|assumi con-|tenditur.</marginalia>
qui censerent ex Sola Regis præsentatione po-
tuisse præsentatos administrationem Ecclesia-
rum assumere sine confirmatione à Sede Aposto-
lica impetrata, licet identidem requisita, id pro-
bantes ex Cap. Nihil §. Ceterùm de Electione, in
quo conceditur vltra montanis tale priuilegium
ratione necessitatis; quod Iuri insertum cùm sit,
non debet censeri reuocatum in Cap. Auaritiæ,
de Elect. in 6. Neque per Extrauag. Iniunctæ,
& Cap. Indemnitatibus, quod est 43. citato Tit.
in 6. in quibus de necessitate confirmationis de-
cernitur, quia sicut & in alijs textibus, genera-<-P>@@

<-P>liter proceditur, & ita non obstant decisioni spe-
ciali præfati Capitis, quæ etiam ex vi Iuris habe-
tur. Pro quo & adducitur Nauarrus in Cap. Ac-
cepta de restit. spol. vbi dictum Cap. Nihil alle-
gat. & probat Episcopum Conimbricensem po-
tuisse ante confirmationem administratione&#x0303; illius
Ecclesiæ suscipere. Citantur Glossæ dictorum
Capitum, & Extrauagantis, Oldradus, & Solor-
zanus, & etiam proferuntur exempla. Videturq&#x0301;ue
id admitti absolutè loquendo, licet in casu de quo
agebatur, minùs est conueniens ob circumstan-
tiam quamdam iudicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Et Caput quidem Nihil sic habet citato<marginalia>Cap. Nihil|de Electione.</marginalia>
§. Ceterùm qui ad Romanum pertinent immediatè
Pontificem ad percipiendam sui confirmationem offi-
cij, eius se conspectui (Si commodè fieri potest) per-
sonaliter repræsentent, aut personas transmittant
idoneas &c, ita quod interim valdè remoti, videlicet
vltra Italiam constituti, si electi fuerint in concor-
dia, dispensatiuè propter neceßitates Ecclesiarum &
vtilitates, in spiritualibus, & temporalibus admini-
strent; sic tamen vt de rebus Ecclesiasticis nihil pe-
nitus alienent. Sic ibi. Caput autem Auaritiæ §.<marginalia>Cap. Aua-|ritiæ in 6.</marginalia>
Cùm itaque tenoris est sequentis: Cùm itaque non
sit malitijs hominum indulgendum. Nos latiùs proui-
dere volentes, hac generali Constitutione sancimus,
vt nullus de cetero administrationem dignitatis, ad
quam electus est, priusquàm celebrata de ipso electio
confirmetur sub &#x0153;conomatus, vel procurationis, aut
alio de nouo quæsito colore, in spiritualibus, vel tem-
poralibus per se, vel per alium, pro parte, vel in totum
gerere, vel recipere, aut illis se immiscere præsumat.
Omnes illos, qui secus fecerint, iure (si quod eis per
electionem quæsitum fuerit) decernentes eo ipso pri-
uatos. Sic Gregorius X. in Concilio Lugdunensi.
In Cap. Indemnitatibus id statuit pro Abbatissis
Bonifacius VIII. quod superiùs dedimus n. 74. Ex-
trauagantis autem tenor exhibitus citato Tit. 13.
nu. 24.</P>
<P>  Quibus pro clariori enodatione præiactis.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Dico Primò: Ex sola Regia præsentatio-<marginalia>Contrarium|ostenditur.</marginalia>
ne nequit administratio Ecclesiarum assumi exer-
cenda propria auctoritate, etiam vrgente necessi-
tate. Probatur. Quia si id liceret, maximè ex ci-
tato Cap. Nihil, quod quidem suo in robore esse
censet Nauarrus in Cap. Accepta suprà adducto Op-
posit. 8. n. 31. & alij apud Barbosam in Collectan.
circa illud. Atqui ex eo id esse licitum & validum
non habetur: Ergo absolutè tale non est. Maior
admittitur, & Minor demonstratur.</P>
<P>  Primò, quia ibi agitur de electis in concordia,<marginalia>Demonstra-|tio ex citatis|Capitibus.</marginalia>
& non de habentibus nudam præsentationem:
vnde & Caput ipsum in Titulo de Electione, &
Electi potestate habetur: constat autem electio-
nem valde esse à præsentatione diuersam, & ab
Ecclesiasticis tantùm haberi personis; vnde alia est
ratio illius ab ea, quæ est in laicali patronatu.</P>
<P>  Secundò ibidem dicitur Dispensatiuè talem fieri
concessionem: ex quo fit extendi etiam ad simi-
lia non posse, vt arguit Glossa, ex Cap. In caußis<marginalia>Glossa.</marginalia>
de re iudicata & 16. dist. Cap. Cænomanensis: ad-
dens rerum etiam periculum non excusare, iuxta
Cap. Illud, de maiorit. & obed.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Tertiò, quia Reges nostri, in quibus non<marginalia>Item ex Re-|gia præsen-|tatione.</marginalia>
turbida, sed certa, dilucida, & pacifica est præsen-
tandi potestas, post consultos viros sapientissi-
mos, numquàm tale aliquid attentarunt, sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0318.jpg/>
@@1@<SE318>Circa Episcopos sine Pontificio beneplacito assumptos &c. 303
<duolan 2><-P>folùm hortantur Cathedralium Capitula, vt Præ-
sentatis gubernationem committant: idque ex
speciali Pontificum beneplacito fieri ostendimus
citato Tit. 13. Cap. 4.</P>
<P>  Quartò, etsi sustineri aliqualiter posset, vt vr-<marginalia>Et ex ma-|nifesta Pon-|tificis reni-|tentia.</marginalia>
gente necessitate id fieri valeat, quod contendi-
tur, quia in eo non videtur Pontifex aduersari: si
tamen sciens & prudens conniuere nolit, nec
præsentationem acceptare: dici nullatenus po-
test licitum fore contra eius in administratione
huiusmodi procedere voluntatem. Iam enim
dici nequit vigore præsentationis agi, quæ à
Pontifice reiectatur. Et ita nulli Doctori Ca-
tholico tale quid in mentem venit, nec nisi per
summam insaniam pro eo adduci potest citatum
Caput.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Quintò, si licet administrare, licebit etiam<marginalia>Et quia non|licet conse-|cratio.</marginalia>
consecrari; quod tamen dici nequit. Illatio osten-
ditur, nam indigentia & necessitas Ecclesiæ va-
cantis respectu sui Pastoris non est tantùm ratio-
ne administrationis, sed vt pascat Episcopalibus
functionibus, quæ à nullo alio obiri possunt, &
ita ad hoc se debet accessus ad illam extendere.
Quod autem id sine Apostolicæ Sedis Litteris
fieri non possit à Nobis probatum citato Cap. 3.
& in Additionibus ad illud vbi num. 70. habetur
Breue Alexandri VII. Episcopum, qui secus fe-
cerat, grauiter punientis, consecratione inquam
accepta, & vsurpata administratione: & com-
pertissimum erat assistentia Pastoris Ecclesiam
talem à Romana Curia remotissimam indigere.</P>
<P>  Tandem cùm modus hîc occurrendi necessi-<marginalia>Ex dubio|effectu, &|subsecutura|consusione.</marginalia>
tati Ecclesiarum, fundamento satis dubio, vt ali-
quid ei demus, innitatur, ex eo plus confusionis,
quàm commodi eo vtentibus importabitur, vt
experientia abundè ostendit in præfati Episcopi
deproperatione: non ergo conuenienter potest
adhiberi. Videantur specialiter dicta Parte 1.
Sect. 1. de speciali in partibus Indiarum necessi-
tate.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Ex quo habemus neque ex Iure quid-<marginalia>Circa exem-|plum con-|trarium ad-|ducta.</marginalia>
quam aliud afferri posse, quod rationem tantùm
priuilegij non habeat, quale extat in Cap. Nihil,
& vim aliqualem retineat, sicut neque habent
exempla, quæ non esse curanda Pontifex suo
Decreto reddidit manifestum, & talia profectò
sunt, vt casui præsenti nequeant adaptari, vt Co-
nimbricensis Episcopi, de quo Nauarrus suprà,
qui & alterius meminit Archiepiscopi Bracha-
rensis, sicut & Oldradus Brochardi cuiusdam, qui
vltra triginta di&#x0153;tas à Romana Curia distans, ad
magnam instantiam sui Capituli, & propter Ec-
clesiæ necessitatem vrgentem, nondum obtenta
confirmatione se admiscuit administrationi: quod
ex citato Auctore refert Glossa vers. Additio. Ibi
enim præsentatio laici patroni non fuit, sed ele-
ctio, de qua in Cap. Nihil: vnde diuersa valde
ratio est. Licet autem Nauarrus defensionem
Conimbricensis assumpserit, fuerunt tamen qui
non sine magnis fundamentis apud eumdem vi-
dendis, Capituli partes obnitentis defensarunt:
& quem exitum res habuerit ignoramus: cùm
neque Episcopum, neque Capitulum, vtpotè
partes in lite, competentes iudices esse potuerint,
vt Nauarrus ibidem attestatur: quod & de Bra-
charensi possumus etiam verosimiliter conie-
ctare.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Dico Secundò. Casus potest in Partibus<marginalia>Pro casu|rarò doctri-|na aduer-|santium ad-|mittitur.</marginalia>
Indiarum occurrere, in quo supposita Regia præ-
sentatione, possit ita præsentatus Ecclesiæ admi-
nistrationem assumere; si videlicet ad Ecclesiam
accedens non inueniat in ea Capitulum, omni-
bus Capitularibus morte consumptis. Quod qui-
dem solius præsentationis vigore non stabit, quæ
proximum non confert ius, sed virtute Pontifi-
ciæ voluntatis in citato Cap. Nihil expressæ: quia
rectè potest necessitas, de qua ibi, cum præsen-
tatione componi: quod ex Nauarro adducto
suprà manifestè deducitur: Episcopi enim, de
quibus ille, à Regibus fuerant Lusitaniæ præ-
sentati.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Vbi difficultas peculiaris occurrit, an sci-<marginalia>Notanda pro|eo doctrina.</marginalia>
licet aduenientibus pro Ecclesia tali, & eius Ca-
pitulo integrando prouisis, ad eos gubernatio de-
uoluatur? & quid si vnus solus adueniat? & vi-
detur dicendum non deuolui, quia non ex dele-
gatione est habita, sed beneficio Iuris in citato
Cap. Nihil. Et quidem cùm prouisi sine Canoni-
ca institutione perueniant, Ecclesiæ nequeunt
administrationem assumere, nuda tantùm præ-
fentatione potiti: & ita si in Episcopo iurisdictio
cessat, illos non poterit instituere, & ita Ecclesia
deteriori in statu remanebit. Quod autem ad
plures aut vnum Capitularem spectat, si asseren-
dum esset ad eos iurisdictionem deuolui, ex ijs
decidendum, quæ à Nobis sunt dicta Tomo 2.
Thesauri. Tit. 18. nu. 13. posse scilicet Capitulum
in vno consistere, Canonico scilicet aut Digni-
tate: nam Portionarij de Capitulo absolutè non
sunt, sed tantùm secundùm quid.</P>
<P>  Omitto figmenta alia, quæ præfato in scripto
proponuntur, quia etsi quidquam fundamenti
haberent, inutilia prorsus pro Indijs sunt: quæ
neque ipsis, quibus ardens inerat studium mo-
dum aliquem inueniendi pro supplendo prædi-
cto defectu, arridere minimè potuerunt, &
schismaticum quidpiam, vt superiùs dixi, sapie-
bant.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An taxari Magistratuum auctorita.
te possit pretium mercium Indica-
rum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc Titulo 9. Cap. 8. Tom.<marginalia>Quid ex|Regia dispo-|sitione ha-|beatus circa|taxam pretij|in Mercato-|ribus Indi-|cis.</marginalia>
1. Thesauri: vbi tamen eorum non
facta mentio, quæ Dom. Solorzanus
habet in Politica Indiana Lib. 6. Cap. 14. vers. Y
para loque toca, & seqq. ibi enim Regias adducit
schedulas, quibus Mercatoribus indulgetur, vt
merces, quas ex Hispania in Indias exportant,
vendere vt potuerint possint pro prima vice, sine
pretij taxatione: quæ limitatio ab inuictimo Ca-
rolo V. apposita, circa Æthiopica mancipia non
extitit, pro quibus ampla vendendi facta copia.
Quibus tamen non obstantibus in Peruuio, &
alibi contraria praxis introducta, vt præfatus
Scriptor ait, pro qua ex parte Commercij ad
Regium Indiarum Consilium prouocatum, à
quo ad Peruuianum Proregem Dom. Martinum
Henriquez in mandatis datum 19. Septemb. 1580.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0319.jpg/>
@@1@<SE319>304 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XI.
<duolan 2><-P>vt circa hoc inquisitione præmissa, Consilium
ipsum de omnibus certius redderet, sublatis iniu-
stitijs, & Regij census habita ratione, quod sibi
benè visum esset interim prouidendo, de quo &
Consilium per litteras instruendum. Quid autem
prouisum sit, non sibi fuisse compertum Auctor
affirmat.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Qui circa praxim sui temporis, quod &<marginalia>Quid proxi|firmatum.</marginalia>
nostrum, harum & aliarum Prouinciarum con-
stare sibi ait eam esse, vt dum Mercatores intra
terminos moderati pretij se continent, de impo-
nendo minimè pretio tractetur; secus si in eo
nimium quantùm excedant, mercium occulta-
tione, monopolijs &c. ex quo Respublica dam-
num notabile patiatur. Mercatores enim hone-
sto & rationabili lucro debent esse contenti, vt
benè Nauarrus in Cap. Qualitas de P&#x0153;nit. dist. 5.
& licet leges fauorabiles extent circa dicta, ita
accipiendæ sunt, vt iustitiæ locum relinquant,
neque prohibitis & illicitis fauorem pręstare cen-
seantur. Et vbi de publica vtilitate agitur, quam
priuilegia lædere deprehenditur, contra illa ire
etiam inferior potest Magistratus ex Simone Ma-
iolo in Colloquio seu Tractatu de perfidia Iudæo-
rum pag. 57. 77. & 78. Addit excessum huius-
modi non tolerandum, etiamsi Mercatores in ali-
quibus mercibus sint passi iacturam: non enim
ideò in ijs, quæ restant, aucto enormiter pretio,
debet compensari dispendium. Iuxta quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Dico Primò. Circa materiam præsentem<marginalia>Assertio 1.|decreta Re-|gia non vr-|gere.</marginalia>
non videntur præfata Regia decreta curanda, sed
iuxta iustitiæ regulas, ac receptas Doctorum sen-
tentias, quæ ad illam spectant sunt transigenda;
vnde & ea seruanda quæ à Nobis sunt citato in
Capite stabilita. Id probo. Nam decreta huiusmo-
di antiquata sunt, & de illis non videtur curasse
Consilium, quandoquidem Proregi Peruuiano
iniunxit, vt quod sibi bene visum esset erga ista
prouideret. Vbi & addidit obuiandum iniustitijs,
& damnis, quæ Reipublicæ, & Regiæ Gazæ
possunt importari: manifestè innuens in tali ven-
ditionis modo posse talia reperiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si decreta talia debeant<marginalia>2. Ex illis|nihil haberi|contrarium.</marginalia>
attendi, sic nonnullis contendentibus, ex illis re-
solutio à Nobis citato loco proposita potest robo-
rari. Probatur. Nam Carolus V. solùm pro pri-
ma vice pretij designationem exclusit: quando
scilicet merces ex Hispania aduehuntur, & ven-
duntur in portubus, aut fortè Mercatores aliqui
eas vlteriùs transuehunt commodioris venditio-
nis intuitu. Ergo post venditionem primam in
portubus, & eam, qua non minutim, sed magno
in numero, per Memorias, quas vocant, distra-
huntur, pro vlterioribus venditionibus poterit
pretium Magistratuum auctoritate constitui, si
Mercatores illud enormi excessu conentur adau-
gere. Quo pacto communi vtilitati satis videtur
fore consultum, cùm communiter à Mercatori-
bus merces ab alijs per Memorias emptas conue-
nienti pretio, per minutiores venditiones expen-
dant, quibus potest Reipublica, si gubernantium
prouidentia dormitet, magnum perpeti detri-
mentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Licet rescripta Regia non<marginalia>3. De proba-|bilitate ven-|ditionis præ-|fatæ.</marginalia>
habeant vim, iuxta dicta n. præced. ex illis tamen
deduci potest probabilitas venditionis, pro qua
tuenda, & Mercatorum exoneranda conscientia,<-P>@@

<-P>citato Capite verosimilia contulimus fundamenta.
Si enim modus venditionis talis, esset apertè illi-
citus, & cum restitutionis onere, minimè fuisset
Regia iussione permissus. Et licet dici possit illi-
cita multa ob vitanda maiora mala permitti; id in
præsenti locum habere non potest: quia cùm Mer-
catores circa id fuerint adeò soliciti, & negotium
statum diuersum habuerit, atque à Regio India-
rum Consilio id, quod vidimus, fuerit Peruuiano
Proregi præceptum, argumento sanè est in eo
non deprehensam lethalem auaritiæ prauitatem:
cùm inter homines Christianos res ageretur, &
omnes suæ conscientiæ oblitos non sine graui
eorum iniuria potest affirmari. Non ergo Chri-
stianissimus Carolus sic apud se locutus: Permit-
tamus his hominibus, vt sicut potuerint vendant, ne
Indijs desint, quibus constat indigere; licet sint ob
iniustitias contractuum huiusmodi in æternum peri-
turi. Quod quidem alienissimum fuerit ab illius
Christiano zelo, & Regia proculdubiò charitate,
de qua Iacobi. 2. v. 8. Si tamen legem perficitis re-<marginalia>Iacobi 2.|v. 8.</marginalia>
galem secundùm scripturas: Diliges proximum tuum
sicut teipsum: benè facitis.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Dico Quartò. Circa augmentum pretij<marginalia>4. Circa|pretij aug-|mentum ob|compensatio-|nem iactu-|ræ.</marginalia>
ob compensandam iacturam, à Nobis dictum ci-
tato Cap. num. 92. & ostensum id esse probabile,
quod à Scoto & Maiore absolutè prolatum. Et
quidem generaliter admittendum videtur, quan-
do ratione iacturæ talis raritas mercium incum-
bit, vt accidere frequenter solet. Non est autem
eadem ratio quando iactura mercium alterius
generis fuerit, quia sic raritas non inducitur. In
quo euentu videtur prædictor&#x0169; Doctorum etiam
sententia procedere, quia sine limitatione loquun-
tur, & ita illam communiter displicere dictum à
P. Gaspare Hurtado Disput. 2. de Contractibus Dif-
ficult. 5. pro qua & videri potest P. Fagundez de
Iustitia Lib. 5. Cap. 30. num. 12. vbi alios adducit
contra illam depugnantes. Sed non video vt pro-
bet euidenter esse falsam, sicut ibidem affirmat.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2>
<A+1>Circa Mercatorum Consulatum adnota-
ta nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>89.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E illo actum à Nobis Tomo 1. The-<marginalia>Consula-|tus institu-|tio, & præ-|sens status.</marginalia>
sauri Tit. 9. Cap. 1. & 2. nulla de D.
Solorzano inducta mentione, quæ
hîc honorificè proferenda, in Politica siquidem
Indiana Lib. 6. Cap. 14. pag. 1012. vers. Otro priuile-
gio, & seqq. De illo solita eruditione tractauit,
de institutione inquam, & modo agendi iudicum,
ac iurisdictionis genere, ad summarium legum
pro eo latarum lectorem remittens, quæ sunt nu-
mero 75. & dubitari circa illas potest, an cùm
tot sint, in conscientia obligent, & sub lethalis
culpæ reatu. Et videtur dicendum illas tantùm<marginalia>Leges illi|impositæ vt|obligent.</marginalia>
sic vrgere, ex quarum violatione notabile ali-
quod damnum potest in litigantes redundare;
secus si nihil tale accidit, ex quo credendum est
illas solummodo rationem directionis habere,
pro meliori inquam negotiorum expeditione,
iuxta dicta à Nobis Tomo 1. cit. Tit. 2. n. 96.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Ex ijs autem, quæ citatus Doctor subdit<marginalia>Quos con-|tractus ab eo|non proban-</marginalia>
vers. Y porque los mas, videtur innuere ad Consu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0320.jpg/>
@@1@<SE320>De Mercatorum in Indijs Consulatu. 305
<duolan 2><-P>latum spectare contractibus obuiare, quos in par-<marginalia>dos censeat|D. Solor-|zanus.</marginalia>
tibus Indiarum à maiori Mercatorum parte fieri,
dum in illis degeret, deprehendit, cùm tamen sint
illi damnabiles, scilicet id tradi, quod ad traden-
tem statim redit, vulgo Mohatras: pecuniarum
cum lucro dationem: Chirographorum emptio-
nes: venditiones maiori pretio pecunia credita,
quàm numerata: tradi illam Minerarijs pinnis
argenteis soluturis: torquium aureorum vendi-
tiones, in quibus non solùm emptor artificij ia-
cturam patitur, sed partis etiam ponderis, ex solo
ab vna manu ad aliam transitu: lucra ex cessante
lucro, vbi nullum est in pecuniæ traditione peri-
culum: concludens id, quod de Mohatris est di-
ctum, Regijs legibus esse prohibitum, de quibus
P. Rebellus, Ioannes Heuia, Couarrubias, & P.
Molina.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Quæ cùm zelo Christiano succensus pro-<marginalia>Ab eo addi-|tum tempe-|ramentum.</marginalia>
tulisset, congruo temperamento claudit sic locu-
tus: Pero supuesto que los mas de las Indias buscan
con su dinero alguna ganancia, no es mi intento con-
denar del todo por mala, la que encada Prouincia, se-
gun los aprouechamientos, y vsos de ella, estuuiere
introducida, y calificada por licito por Theologos gra-
ues, y como tal tolerada de la Iusticia: que bien veo
que muchas veces neceßita el Comercio de estas en-
sanchas, y que aun en la Corte de España se permite
llebar à ocho y mas por ciento, por el dinero, que se
pone en las casas de hombres de negocios, con libertad
de voluerselo à pedir y sacar quando al que lo puso le
pareciere. Y estas costumbres ô tolerancias muchas
veces pueden, y suelem escusar el pecado, y siempre
bastan para escusar del todo su pena. Sic ille, quod
Latinè vt sequitur. Sed supposito quòd plures (maior
inquam pars) eorum, qui in Indijs degunt, sua pe-
cunia lucrum aliquod quærunt, non est animus dam-
nare penitus vti prauum illud, quod in vnaquâque
Prouincia, iuxta prouentus & vsus illius fuerit intro-
ductum, & iudicatum licitum à grauibus Theologis,
& vt tale à Magistratibus toleratum: bene enim di-
spicio sæpiùs Commercium huiusmodi laxitatibus in-
digere: & in ipsa etiam Hispaniæ Curia permittitur
octo pro centum & ampliùs exigi ob pecuniam in do-
mibus negotiantium repositam, cum libertate repe-
tendi illam, quando ei, qui ipsam reposuit, visum fue-
rit. Et istæ consuetudines ac tolerantiæ multoties
possunt ac solent excusare peccatum, ac semper suffi-
ciunt ad p&#x0153;nam penitus excusandam.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Iuxta quæ id, quod ab ipso priùs dictum<marginalia>Iuxta quod|de illius As|sertis pro-|nuntiatur.</marginalia>
fuerat, temperandum. Et quod ad Mohatras at-
tinet ita quidem est apud citatos, in quorum plu-
ribus certus non designatur locus. Et P. Rebellus
Castellę & Lusitanię leges adducens Lib. 9. Quæst.
7. nu. 7. pariter graues scriptores allegat contra-<marginalia>Mohatræ|vt liceant.</marginalia>
ctum dictum approbantes, quando à vendente
nulla reuenditionis imponitur obligatio, & caue-
tur scandalum, quod & ipse Pater amplectitur
cum Nauarro scilicet, Mercato, & Siluestro. Ex
quo fit iam non posse talem damnari sententiam,
iuxta regulam de grauium Doctorum approba-
tione à Dom. Solorzano constitutam. Quod au-
tem de lucro ob pecuniam datam additur, cùm
aliàs admittatur, & Hispanæ Curiæ proponatur
vsus, non est absolutè damnandum, nisi quando
meri mutui titulum constat intercedere. Chiro-<marginalia>Chirographa|vt vendi|possint.</marginalia>
graphorum emptiones licitas esse probabilis sen-
tentia est, pro qua P. Lessius Lib. 2. de Iust. & Iur.<-P>@@

<-P>Cap. 21. Dub. 8. nu. 66. graues scriptores adducit,
quibus annuit ipse, sicut P. Fagundez Lib. 5. de
Iustitia Cap. 16. n. 11. §. Quinta, quia, licet post
multas rationes pro ea adductas, oppositam tam-
quam sibi probabiliorem amplectatur. Similiter
Mag. Acacius de Velasco Tomo 1. Resolut. 110.
apud quem Mag. Sierra de Iust. & Iur. q. 77. arti. 1.
dub. 5. Diana Parte 1. Tract. 8. Resolut. 47. cum
multis, quos allegat probabilitatem contesta-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Quod de venditione maiori pretio pecu-<marginalia>De nonnul-|lis alijs.</marginalia>
nia credita quàm numerata dicitur, indubitatum
est, si nihil addatur speciale, ex quo iustificari id
possit; & multi tituli apud scriptores occurrunt,
pro quibus & Heuia in Curia Philippica Parte 2.
Cap. 1. n. 16. qui textus & Auctores producit pro
certissima huiusmodi resolutione. De pinnarum
argentearum contractu dictum à Nobis Tit. 9. ci-
tato Cap. 3. & licitum esse probatum iuxta firma
in materia ista, & à Doctoribus communiter re-
cepta principia. In eo quod de torque aurea dici-
tur videtur alludi ad l. 22. Tit. 12. Lib. 5. Recopila-
tionis, in qua venditio huiusmodi prohibetur, &
ad contractum Mohatra spectat, & ita de illo pa-
riter philosophandum. Tandem circa titulum
lucri cessantis, si verè non cesset, nec sit cessatio-
nis periculum, de vsuræ nequit crimine dubitari.
Quomodo autem possit contractus talis salua
conscientia procedere, dictum à Nobis citato Tit.
Cap. 9. præsertim à n. 105.</P>
<negEZ><A+1>Specialis casus circa Prætorem assisten-
tem Inuentario Mercatoris, qui de-
coxit.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>94.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Ccasione Consulatus multa huiusmo-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
di accidere ad Regias aures delatum,
vnde circa hoc curam ille debet peculiarem adhi-
bere. Circa casum autem peculiarem, pro quo
consultus nuper, iuuat doctrinalem subdere de-
cisionem. Decoxit Mercator quidam, & ad fa-
ciendum Inuentarium eorum, quæ extabant, bo-
norum, Prætor aduolauit, auctoritatem ipfi col-
laturus. Sed ex parte decoctoris ab eo postula-
tum est vt ab ea cura desisteret, eo quòd cum
creditoribus esset facta conuentio, nihil contra
ipsum iudicialiter volentibus postulare. Et quia
labore assistentiæ mille poterat octo regales eme-
reri, illi sunt oblati destituro. Et visum quidem,<marginalia>Pratores ni-|hil possunt|ob ea, quæ ad|Officium|spectat, spe-|ciale sala-|rium repor-|tare.</marginalia>
quia de licita est acceptatione dubitatum, eam
non talem futuram, quia ad munus Prætoris spe-
ctat huiusmodi functio, siue illam per seipsum
sit, aut per alium obiturus: pro ijs autem quæ
talia sunt, nequit Prætor peculiare salarium re-
quirere, & multò id potiùs, quando notabilis est
adeò quantitatis. Ex quo fundamento probat D.
Petrus Nuñez de Auendaño de exequendis manda-
tis Regum Parte 1. Cap. 17. nu. 2. pro executione
sententiæ non posse Prætorem speciale salarium
reportare.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Deinde pro acceptione tali deest penitus<marginalia>Obiectioni|cuidam oc-|curritur|doctrinali|animaduer-|sione.</marginalia>
titulus, & tituli fundamentum, labor inquam
assistentiæ. Vbi dici nequit laborem dictum
gratum Prætori futurum commodi tot octore-
galium intuitu: qua ratione communiter Do-
ctores affirmant teneri ad restitutionem eum, qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0321.jpg/>
@@1@<SE321>306 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XII.
<duolan 2><-P>opificem iniustè detinuit ne labore suo quæ illi
erant ad sustentationem necessaria compararet:
licet enim non laborauerit, labor tamen illi
gratus esset, quia fructuosus. Contra hoc enim
est laborem Prætoris iustè impeditum, quan-
doquidem inter decoctorem & creditores iam
erat vltrò citroque conuentum voluntaria peni-
tus conuentione: quod cùm accidit, iudicis cessat
officium, non secus ac si creditores vellent debita
omninò remittere: illis enim non postulantibus,
nihil ex officio possunt efficere Magistratus cùm
ciuiliter agatur, & non criminaliter; & vbi non
est actor, neque iudicium esse potest, vt est pla-
num.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Id tamen contra hoc opponi posse vide-<marginalia>Oppositio ex|lege Regni|adducta ab|Heuia.</marginalia>
tur, quod habet Ioannes Heuia in Curia Philip-
pica Parte 2. Lib. 2. Cap. 11. nu. 21. vbi ait pactio-
nes & conuentionès cum decoctoribus factas,
qui ad Ecclesias aut Monasteria confugiunt, et-
iamsi bona aut libros non occultent, nullius esse
valoris, quia ita disponitur in l. 6. tit. 19. lib. 5.
Recopilationis. Vbi per errorem lex. 6. citatur, cùm
tamen in eo Titulo quinque tantùm sint, vnde
ad secundam videtur allusum, in qua de inualida-
tione dicta Catholici Reges nostri Ferdinandus
& Isabella disponunt. Sed quidem non in ijs ter-<marginalia>Depellitur|tenore illius|adducto.</marginalia>
minis, de quibus Auctor prædictus, de confu-
gientibus inquam ad Ecclesias & Monasteria sine
bonorum aut librorum occultatione, vt ex ipsius
tenore habetur manifestum, sic enim ibi, Y nos
por la presente declaramos, los que ansi se alzaren,
ser publicos ladrones, y verdaderos robadores &c. De
his ergo ita subditur: Y otro si mandamos que qual-
quier iguala y conuenencia ó transaccion ô remißion,
que sea hecha despues de ansi alzados con los dichos
sus atreedores, ô con otra qualquier persona, en per-
juicio de los dichos sus acreedores, con qualesquier
clausulas y vinculos y cautelas de qualquier manera
que sean, que no valen &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Circa quod ita scribit Ioannes Matienzus<marginalia>Fallitos in-|culpatos non|comprehen-|sos in illa.|Matienzus</marginalia>
Glossa 1. nu. 2. In decoctore autem seu fallito lex
nostra non procedit, si fraudem nullam commisit, vt
in l. vlt. infra eodem, vtpotè qui nihil occultat, sed
verè soluendo non est, vt ibi latiùs dicam. Sic ille,
statim nu. 3. sic locutus: Fuga tamen sola absque
asportatione bonorum sufficiens non est ad irrogandam
p&#x0153;nam legis nostræ, potiùs enim dicitur hæc lati-
tatio, quàm fuga, vt in l. Fulciuius §. Quid sit lati-
tare. ff. ex quibus caussis in posse &c. Sic dictus
Auctor, videndus etiam citata à se l. vltima eodem
Titulo, cuius & est communis scribentium do-
ctrina. Cùm ergo hic, de quo agimus, talis esse
videatur, vt ex subsecuta protinus conuentione
colligitur, & ex derelictione bonorum in magna
copia, vtpotè de quibus tale faciendum inuenta-
rium, vt pro assistentia Prætoris in illius effectio-
ne mille fuerit octo regales habiturus; planè
euincitur p&#x0153;nam legis præfatæ de inualiditate
pactionum & conuentionum ad eum, sicut ad si-
miles minimè pertinere: sicut & quod sequitur
de processu à iudicibus faciendo, vt istius, & alia-
rum legum p&#x0153;nas exequantur.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa obligationem obseruandi Ritus
pro Missæ celebratione quædam scitu
digna. Ad dicta Tomo 2. The-
sauri Tit. 16. nu. 110. 111. 206.
& 207.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>98.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Vidam ex Nostris à nescio quibus<marginalia>Scribendi|occasio ex|pia Sacerdo-|tis cuius|dam respon-|sione.</marginalia>
obiecta detentio in Missa ante Chri-
sti corporis sumptionem, dum illud
in manibus habens prolixius orare videbatur.
Quibus ille respondit: No tengo meser rato en todo
el dia. Non habeo per diem totum particulam tempo-
ris meliorem. Opportunius inquam spatium ad ne-
gotium animæ, ad vnum illud, quod solùm est
necessarium pertractandum ad delitias puriores,
vt gratum me reddam ei, quem mecum habeo
dicenti delitias suas esse, cum filijs hominum
esse, & nunquàm ita cum illis est, quàm cum
sumendum se præbet. Hinc pro detentione hu-
iusmodi quid faciat, quidúe videatur obstare, vi-
sum est hoc loco tradididisse, propria subiuncta
sententia, nec leui quidem operæ pretio vt ex
dicendis pietatis & veritatis alumnis apparebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Circa quod P. Dicastillus Tom. 1. de Sacra-<marginalia>P. Dica-|stillus vt|reprobet de-|tentionem|ante Christi|Corporis|sumptionem.</marginalia>
mentis Tract. 5. Disput. 4. nu. 269. ita scribit: Hinc
est etiam quòd cùm idem sit de cæremonijs atque de
verbis, siue detrahendis, siue addendis, præter desi-
gnatas à Pontifice, & inter alias cæremonias & ritus
colendi Deum in Missa numerentur tria illa tempora
orandi aut meditādi secretissimè, scilicet in Memento
primo pro viuis & Memento secundo pro defunctis, ac
tandem tertio post sumptione&#x0303; Corporis, vbi in Canone
Missæ dicitur in Rubrica illius. Quiescit aliquantul&#x0169;
in meditatione sanctissimi Sacramenti: Hinc in-
quam est, addere quartā orationem seu meditationem,
& quartum tempus sic quiescendi, & orandi etiam
mentaliter, esse nouam quamdam cæremoniam, quam
tamen addunt aliqui plus nimium deuoti, qui ante-
quàm sumant Corpus Christi in Missa per aliquod
tempus cum illo in manibus perseuerant orantes: quod
etiamsi mentaliter faciant in illo situ & habitu cor-
poris perseuerantes, iam addunt alium similem cul-
tum ei, quem posteà meditando exhibent ex præscrip-
to Ecclesiæ post sumptionem eiusdem Corporis: quod
ostendit illum esse peculiarem cultum ab Ecclesia præ-
scriptum: Ergo nouum addunt contra Ecclesiæ
præscriptum. Ideò illos appellaui plus nimiùm deuo-
tos, vnusquisque autem in suo sensu abundet. Sic
Auctor dictus.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> P. Nicolaus Lancicius Tomo 2. Opusculo-<marginalia>P. Lanci-|cius illam|probat.</marginalia>
rum spiritualium: Opusc. 13. nu. 84. contraria gra-
ditur via ita scribens. Post hæc verba dicta (scilicet
Corpus Dom. nostri IESV Christi &c.) aliquan-
tulùm subsistendum est, vti subsistebant S. P. IGNA-
TIVS, S. Xauerius, S. Philippus Nerius, & Bellar-
minus, & Claudius Aquauiua, Suarez, Gregorius
de Valentia, & multi alij viri valde Sancti & docti.
Et declaratum id esse à Congregatione Cardinalium
Concilij Tridentini, legi Romæ ante 40. annos in
manuscriptis Declarationibus huius Congregationis,
nec id vetatur in Rubricis Missalis. Potest ergo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0322.jpg/>
@@1@<SE322>Circa orationem Sacerdotis ante sumpt. Chr. Corp. 307
<duolan 2><-P>tantillum Sacerdos tenendo supra patenam Sanctis-
simam Eucharistiam ad Christum Dominum per mo-
dum Colloquij mentalis dirigere affectus præcipua-
rum virtutum valde Deo acceptos, quos ex S. Scrip-
tura, & historijs Ecclesiasticis scimus eximio Dei
dono nonnullis seruis Dei conciliasse, & continere in
se medullam quodammodo perfectionis & sanctitatis.
Hæc ille, qui statim prædictos proponit affectus,
sine longiori Sacerdotis mora, eximio fructu il-
lius exercendos. Legatur, si illius sit copia, nam
est qui legatur & relegatur dignissimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Dico Primò. Non est obligatio in rigo-<marginalia>Assertio 1.|non esse obli-|gationem pro|detentione.</marginalia>
re alicuius detentionis post dicta verba, pro noua
meditatione aut oratione. Probatur, quia in
Rubricis nihil tale expressum habetur, & ratio
satis commoda reddi potest; nam ante sumptio-
nem præcedunt deuotissimæ orationes, tres in-
quam ad Christum in Sacramento directæ post
dictum Agnus Dei, & proximior illa ter repetita
Domine non sum dignus &c. quas Ecclesia suffi-
cientes iudicauit, & ita pro sumendo sanguine
non relinquit locum detentioni, nec in vsu illa
habetur apud quemquàm ritè & rectè in celebra-
tione huiusmodi procedentem; sed dicto, Sanguis
Domini nostri IESV Christi &c. sumendus est, bre-
ui illa oratione sufficienti iudicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod à P. Lancicio<marginalia>Assertio 2.|illam esse|licitam|estenditur.</marginalia>
asseritur, conuenientissimè potest vsurpari: quod
quidem cum P. Dicastillus non videatur assecu-
tus, ita vt ex eodem audiuimus pronuntiauit. Et
licet quod ad Diuos Ignativm & Xauerium
attinet, dici possit sic quidem esse factum ab ipsis
quia tunc non erant nouæ Missalis Rubricæ pu-
blicatæ: id tamen de alijs ab eodem Patre addu-
ctis dicinequit omnes enim post earum editionem
floruerunt: signum ergo est contra illas non fieri
in illa deuota quidem, sed non nimia, vt dicitur,
detentione. Nec dici potest id factum virtute
dictæ S. Congregationis Cardinalium: nam Con-
gregatio non confert facultatem sic faciendi con-
tra Rubricarum tenorem, sed declarat id non esse
contra illas. Quod autem viris doctis Congrega-
tionis dictæ, & ab eâdem consultis, ita visum est,
potuit etiam alijs probitate & sapientia præstan-
tibus similiter arridere.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Neque fundamentum, cui P. Dicastillus<marginalia>Fundamen-|tum aduersæ|partis infir-|matur.</marginalia>
innititur, adeò inconcussum est, vt non possit
responsione commoda multipliciter infirmari.
Negatur enim nouum ritum introduci, sed id
fieri quod est Ecclesiæ menti conforme: quan-
doquidem in Rubrica dicitur: & se inclinans re-
uerenter easdem ambas partes sumit: ad reueren-
tem enim sumptionem spectat, cuius non limita-
tur gradus, & in re tanta conuenientem admittit
extensionem, vt cum detentione aliquali ad tre-
mendum adeò Sacramentum accedatur, & sicut
lingua, sic etiam mens suo non desit officio, nus-
quàm feliciùs admouendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Licet autem iuxta priorem Assertionem<marginalia>Assertionis|vtriusque|conformitas.</marginalia>
stare possit vt sine mentali præuia oratione Sa-
cramentum reuerenter accipiatur; dum tamen
non limitatur reuerentiæ modus, & ea, de qua
loquimur, adeò conueniens appareat, sitque quasi
iure naturæ debita; nihil contra Rubricas habe-
tur, sed iuxta illas sic orans & meditans conue-
nienter operatur. Quamuis autem pro sumptione
sanguinis etiam quod ad reuerentiam attinet ad-<-P>@@

<-P>ijciatur, vbi tamen detentio nulla fieri debet, vt
diximus, id quidem est post verba dicta: Sanguis
Domini nostri IESV Christi &c. Ante illam autem
iam meditatio præcesserat, dum post sumptionem
Corporis iubetur Sacerdos aliquantulùm quies-
cere in meditatione SS. Sacramenti. Talis siqui-
dem meditatio ad sanguinis etiam sumptionem
sub propria specie ordinatur, vnde non dicitur,
In meditatione Sanctißimi Corporis Christi, sed In
meditatione SS. Sacramenti, quod ex vtrôque con-
flatur. Et est dignum animaduersione.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Detentio, de qua agimus,<marginalia>Assertio 3.|Detentionem|non esse fu-|turam pro-|lixam.</marginalia>
non debet esse prolixa. Sic P. Lancicius, & ab ipso
adducti, pro huiusmodi praxi laudati, sicut &
omnes qui communiter illam adhibent celebran-
tes. Id probo, quia orationes Communionem
præcedentes sunt velut vltima dispositio ad illam,
& ita non debent nimia interpositione mentalis
orationis præcedere. Item surgens Sacerdos, qui
post tres præfatas orationes genuflexerat, dicit:
Panem c&#x0153;lestem accipiam &c. Quæ quidem verba
indicant futuram statim illius sumptionem. Præ-
tereà non videtur decens vt sacerdos longum per
spatium sine necessitate Christi Corpus habeat
in manibus, vbi & circa Hostiam aliquid minus
decens potest accidere, siue ex contrectatione
& compressione ipsa, siue extrinsecùs incurrens.
Vnde exponenda populo in altari inter vitreos
circulos collocatur. Deinde quidquid agi tunc
potest, adorando, petendo, promittendo, fieri
valet Missa finita, in actione gratiarum: tunc
enim intra se Christum habet sacerdos, vt cum
eo possit feliciter negotiari. Tandem, post sum-
ptionem Corporis Rubrica aliquantulùm solum-
modò quiescendum præscribit, ne nimiùm inter-
rumpatur integritas sacrificij: Ergo & ad eum-
dem modùm dicendum est ante sumptionem:
quia sicut non est conueniens nimiùm interrum-
pi, ita neque retardari, positis iam omnibus, quæ
pro illius consummatione visa sunt Ecclesiæ Mo-
deratoribus expedire.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Quia verò aliquorum proferri exempla<marginalia>De quorum|dam exem-|plis quid|sentiendum.</marginalia>
possunt, qui longas in recessu Missas celebrantes
diu Christi Corpus in manibus tenent profunda
meditatione, & multoties effusè lacrymantes,
qua in corporis & animi dispositione, quod ex
historijs etiam habemus, peculiaribus solent à
Deo fauoribus decorari, per quod videtur ostendi
pietatem huiusmodi non ipsi displicere: Ad id
dicendum potiùs esse admirandum, quàm imi-
tandum, sicut & illud, quod à viro notissimæ san-
ctitatis frequenter factum scimus, qui post con-
secrationem quando iuxta id, quod in Rubricis
disponitur, osculaturus erat altare, Hostiam os-
culabatur ipsam teneritudine animi singulari.
Quod & in rebus quibusdam alijs obseruandum,
vt est illud, quod in vita B. Felicis Capucini, qui
lingua in frontibus feminarum signum Crucis
efformabat ad dolorem capitis depellendum. O
sanctam, sed non imitabilem simplicitatem! Eius
memoria habetur in Martyrologio Romano die<marginalia>Beatificati|quidam in|Romano|Martyrolo-|gio conscri-|pti.</marginalia>
18. Maij, sicut & quamplurium aliorum Beatifi-
catorum, videlicet B. Caietani Thienæi Clerico-
rum Regularium Fundatoris die 7. Augusti. B.
Raymundi Nonnati Cardinalis Ordinis beatæ
MARIÆ de Mercede die 31. Augusti: qui &
sancti nomine ibidem honoratur, cùm tamen<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0323.jpg/>
@@1@<SE323>308 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XIII.
<duolan 2><-P>constet non esse Canonizatum. Die etiam 25. Maij
sic habetur: Florentiæ B. Magdalenæ virginis, Or-
dinis Carmelitarum, vita & sanctitate illustris. Et
hoc quidem ante annos plures illius Canoniza-
tionis. Ex quibus venit ampliùs demonstrandum,
quod in Amphitheatro n. 288. & seqq. Est à Nobis<marginalia>Quid inde is|feratur.</marginalia>
contra aliquos comprobatum, scilicet non esse
argumentum Canonizationis memoriam alicuius
sanctitate illustris in Romano Martyrologio con-
tineri.</P>
<Z><A+1>Circa Sanctorum cognomina vt queant in
Sacris eorum Officijs pronuntiari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>107.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On est noua quæstio; agitanda tamen
hoc loco, quia his diebus specialis circa
illam contentio extitit, an scilicet in Festo S.
Francisci Xauerij, & S. Francisci Borgiæ, cog-
nomina Xauerij, & Borgiæ exprimi in Collectis
possint, & locis alijs Officij Sacri, vbi commodè
id fieri valet, vt in Litanijs, & quando Lectiones
secundi Nocturni ex communi sanctorum assu-
muntur: vt id, quod de ipsis dictum fuerit, alijs
queat applicari.</P>
<P>  Circa quod P. Quintanadueñas Tomo 1. Sin-<marginalia>Posse cogno-|mina San-|ctorum pro-|nuntiari vt|probet. P.|Quintanad</marginalia>
gular. Tract. 7. Singulari. 38. affirmatiuam partem
defendit, & non solùm licere asserit, sed ex-
pedire, quando sanctus, de quo agitur, aliter dig-
nosci nequit, eo quòd alij sint eiusdem nominis.
Fundamenta eius sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Primò, vsus Ecclesiæ in multis: Diuos<marginalia>1. Ex vsu|Ecclesiæ.</marginalia>
enim Ioannem Baptistam & Euangelistam præ-
fatis titulis discernit, sicut & Diuos Ioannem
Chrysostomum, & Ioannem Gualbertum: tres
Paulos, Apostolum, Confessorem, & Martyrem:
duplicem Petrum, Apostolum & Martyrem,
Martinum, Stephanum, Thomam, Catharinam,
qua ratione ait Mariam Magdalenam ab alijs Ma-
gdalenæ compellatione distingui.</P>
<P>  Secundò, quia in eo nulla est indecentia, & co-<marginalia>2. Ex con-|uenientia.</marginalia>
gnomina etiam in sanctis digna sunt veneratione.
Nec leue in eo deprehenditur inconueniens, quòd
Missam audiens, & nomen in ea sancti, quisnam
ille sit nesciat, cùm multi sint eiusdem nominis.
Vnde infert pro Diuis Francisco Xauerio, & Bor-
gia sic faciendum, cùm non habeant Orationes
proprias, ex quarum possint tenore dignosci,
vt habent Diui Franciscus de Assissio, & de
Paula.</P>
<P>  Tertiò, auctoritate Illustrissimi DD. Andreæ à<marginalia>3. Auctori-|tate magni|Prælati.</marginalia>
Corduba Episcopi Pacensis viri doctissimi, Sa-
cræ Rotæ Romanæ Auditoris, & sacrorum Ri-
tuum peritissimi, qui cognomen Loiolæ addidit
in Beatificatione Diui Parentis Ignatii, asseruit-
que ita resolutum Romæ circa Sanctos alios,
cùm in ea, vt diximus, esset Auditor.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Et licet (vt graues Doctores asserunt)
ex suo genere materia grauis sit addere & adimi-
re nouas preces aut cæremonias; at ijdem dicunt,
quod si id quod additur aut tollitur, est quid leue,
lethale non est, etiamsi scienter fiat. Sic dictus
Pater, quem cùm referat P. Henao Parte 3. de<marginalia>P. Henao|vt videatur|aduersari.</marginalia>
Sacrificio Missæ Disput. 28. nu. 72. illi obijcit eos,
qui dicunt non esse lethalem additionem, pariter
asserere esse venialem. Iuxta quod non stat eius-
dem Patris assertio de licita, & expediente etiam
multoties additione. Quæ obiectio videtur irre-<-P>@@

<-P>fragabilis, post quam sic addit: Audiui aliquos,
qui adderent, sed contrarium est tutius. Quod
probat, quia in omnibus ferè sanctis id seruat
Ecclesia; cùm tamen rationes adductæ non
sint tam obstrusæ, vt latere potuerint summum
Pontificem, aut sacram Rituum Congregatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Dico Primò. Satis verosimile & proba-<marginalia>Assertio 1.|pro affir-|mantis sen-|tentiæ pro-|babilitate,|reiectis P.|Quintanæ|sundamen-|tis.</marginalia>
bile est aliqua cognomina addi posse, quando pro
illis occurrit ratio specialis. Quod quidem effi-
caciter non probant adducta omnia à P. Quinta-
nad. aliquando enim Orationes tales sunt, vt ad
inuicem possint sanctis eiusdem nominis conue-
nire, vt constat in Orationibus pro Diuis Fran-
cisco Assissinate, & de Paula, vt eas recolenti
constabit: vnde non video quomodo citatus Pa-
ter eorum distinctionem posse ex ipsis dignosci
valuerit affirmare. Deinde ad designandam di-
stinctionem sufficere dicitur id, quod illam indi-
cat, etiamsi cognomen non addatur, vt in Diuis
Paulis videre est; Confessor enim ex titulo Con-
fessoris ab Apostolo diuersus agnoscitur, & Mar-
tyr ratione adiuncti fratris, Ioannis inquam, &
sic in adductis alijs. Ergo similiter in Diuis alijs
eiusdem nominis fieri potuit: etsi in quibusdam
cognomen adiectum, non ea de caussa, sed ex alia
debemus factum reputare. Si enim in D. Ioanne
Chrysostomo nomen tantùm Ioannis poneretur,
& in Diuo Ioanne Gualberto item; ex adiunctis
Pontificis & Abbatis titulis discrimen erat inter
eos apertum, sicut in Diuo Ioanne Pontifice &
Martyre, ex additione Martyrij.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Quod autem de Diuo Francisco Xaue-<marginalia>Quid circa|D. Francis-|cum Xaue-|rium.</marginalia>
rio dicitur, iam locum non habet, cùm propriam
habeat, & valde honorificam Orationem, in qua
non est Xauerij cognomentum appositum, sed
notæ tales, vt ex illis queat sufficienter agnosci,
dum dicitur, Deum Indiarum gentes eius prædi-
catione & miraculis Ecclesiæ suæ aggregare vo-
luisse. Et cùm in Litanijs, etiam in Sabbato san-
cto inter alios inuocetur Sanctos, quod de more
haberi in Prouincijs Hispaniæ nostræ Societatis
testatur P. Henao suprà nu. 64. quod & testari de
hac possum etiam Peruuiana: satis apparet quis
nam sit ille, non adiecto cognomine, cùm post
Diuum constituatur Ignativm, & solùm id
fiat in Societate. Diuus etiam Franciscus Salesius
suas habet notas præter Pontificium titulum, qui<marginalia>Specialis|ratio ex|Missis voti-|uis.</marginalia>
solus pro distinctione sufficeret. Et quidem solùm
in Missis votiuis videtur locum habere ratio di-
cta: nam in Missis festiuitatum satis manifestum
est ad quem Sanctum spectet Missæ celebratio:
in votiuis autem parùm interest quòd audiens
sciat aut nesciat, pro quo illæ Sancto celebren-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Maius habet pondus, quod citatus Scri-<marginalia>Maius ab|auctoritate|præsidium.</marginalia>
ptor adiungit de resoluta Romæ quæstione, quod
tantus est testatus Antistes, & pro re fauorabili,
nec tertij præiudicium importante, debet esse suf-
ficiens, saltim vt probabiliter procedatur, &
tutò, vt P. Henao videtur admittere dicens con-
trarium vsum esse tutiorem: hac enim ratione
Auctor ipse id, quod de Collecta, & famulos tuos
&c. in Hispania cum ea diuersitate admissa, de
qua ille à num. 45. proponit, pro qua & P. Mas-
carensas de Sacramentis, Tract. 5. à num. 448. tu-
tum arbitratur, cùm reuera tantùm probabile sit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0324.jpg/>
@@1@<SE324>Circa cognomina Sanctorum in officijs sacris. 309
<duolan 2><-P>quo ad plura, & suis difficultatibus aliqualiter
implicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Quibus addi potest, in ipso Canoniza-<marginalia>Ex forma|Canoniza-|tionis vrge-|tur.</marginalia>
tionis actu, & constantissima velut forma, cogno-
mina Sanctorum à Pontificibus proclamari, vt
liquet ex Bullis pro S. Hyacintho Polono, S.
Raymundo de Peñefort, S. Ignagio Loyola,
S. Francisco Xauerio, S. Thoma de Villanoua,
& alijs. Cùm ergo in actu illo omnium solemnis-
simo ita fiat, neque indecens quidquam in eo ap-
pareat, ex eo videtur non obscurè colligi, neque
in adiectione, de qua agimus, quidquam indecen-
tiæ, aut Ecclesiæ ritibus minùs consonum repe-
riri. Et roborari etiam potest ex eo quòd in Ka-<marginalia>Et aliunde.</marginalia>
lendario, & Romano Martyrologio Sancti suis
cum cognominibus frequenter apponuntur, vt ex
nuper adductis constat, ex quibus D. Raymun-
dus D. Franciscus, & D. Thomas id apertè de-
monstrant. Diuus Hyacinthus etsi Polonus in
Canonizatione dictus, solo nomine insignis pro-
ponitur, quia Polonus proprium cognomen non
est, & quod illud fuerit non habetur exploratum.
Pro Diuo autem Ignatio visa est satis singula-
ris maiestas Fundatoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Dico Secundò. Non est generaliter ad-<marginalia>Assertio 2.|id non gene-|raliter ad|mittendum.</marginalia>
mittendum posse Sanctorum cognomina omni-
bus indifferenter in Sacris Officijs adnecti. Id
probo, quia sine fundamento talis procedet asser-
tio, siquidem stylus Ecclesiæ id non patitur, &
ratio, quæ pro licita additione adducitur, ad id
se non extendit, cùm ex sola necessitate distin-
guendi Sanctos desumatur, sintque modi alij,
quibus talis possit distinctio constare, vt remanet
comprobatum. Et quidem D. Ioanni Chrysosto-<marginalia>Diuo Ioanni|Chrysostomo,|& Gual-|berto cur|additum|cognomen.</marginalia>
mo non est eo ex capite cognomen in Oratione
locatum; sed quia Ecclesia voluit eum sic hono-
rare, cùm cognomen illud non ex paterna origi-
ne veniat, sed ex præclara in dicendo facultate,
quod & inter Ethnicos Dio est assecutus. De
Diuo autem Ioanne Gualberto ea esse ratio po-
tuit, quòd sola de illo in Missa Commemoratio
fiat, cùm sit Religionis Fundator, & ita in illa
aliquid addi honorificum oportuit, Gualberto-
rum enim genus satis illustre fuit, & additio de
singularitate notabilis. Licet autem alij sint Ab-
bates eiusdem nominis, vt S. Ioannes Climacus,
de quo Romanum Martyrologium die 30. Mar-
tij. & Constantinopolitanus, de quo die 27. Apri-
lis: cùm illos tamen Ecclesia non celebret, pro
distinctione ab ipsis non erat additamentum co-
gnominis necessarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Cognomina aliqua conue-<marginalia>Assertio 3|Quibus &|quare adij-|ciendum.</marginalia>
nienter possunt in Collectis & Officio Sancto-
rum quorumdam adhiberi, quia scilicet illustria
sunt, & sic Regna, Prouinciæ, Religiones, &
magni ex eodem genere Principes deprecantur.
Sic Gusmani cognomen, quod nobilissimum in
Hispania, Diuo Dominico adnecti potuisset, sed
quia id in more non fuit, non videtur stare posse
circa hoc nouitas inculpata. Borgiæ etiam cog-
nomen illustrissimum est, quod Diuo potest
conferri Francisco, sicut & cognomen Xauerij
Francisco alteri, vtrique nostro. Et ita pro hoc
habetur in Collecta à S. Congregatione Rituum
approbata in Nauarræ regno, de qua suprà. Sicut
& pro S. Petro Nolasco Fundatore sacræ Reli-
gionis beatæ MARIÆ de Mercede pro tota<-P>@@

<-P>Ecclesia autem cognomina talia non sunt, vt ex
illis quidquam specialis honoris Sanctis, qui no-
minantur, accrescat, vt Diuo Antonio, quòd di-
catur de Padua, Diuo Francisco de Paula, Diuo
Thomæ à Villanoua, patria genitoris, Diuo Pe-
tro de Alcantara, & sic de nonnullis alijs. Diuus
Thomas, clarissimum Theologiæ iubar, meritò
posset cum Aquinatis præclaro titulo nominari,
sicut & B. Aloysius Gonzaga, & B. Stanislaus
Kostka, vt de Loyola taceam, de quo iam dictum.
Omnium excellentissimum cognomen Diuæ
Teresiæ c&#x0153;litus attributum, scilicet à IESV, vnde
& conuenientissimè posset adiungi, sicut & Bea-
to Ioanni Dei, & huic potiùs, quia multi Ioan-
nes sunt, & vnica Teresia publicis ab Ecclesia
honoribus decorata, iuxta eorum mentem, de
quibus suprà, ad distinctionem in negotio præ-
senti esse præsertim attendendum arbitrantium,
sua cum probabilitate loquentium, quam eorum
nolumus sententiæ denegare, quod in vno Chry-
sostomo censeo penitus improbandum.</P>
<Z><A+1>Circa Collectam, & famulos tuos &c.
ex discussio vtilis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>116.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 16.<marginalia>Obligatione&#x0303;|esse sub mor-|tali non no-|minandi in|Canone Su-|periorem|Religionis.</marginalia>
num. 110. & in Additionibus num. 118.
Vbi adduximus Declarationem Pij V. vt non li-
ceat in Canone Missæ Superiorem: vbi nomi-
nandus Antistes, cum Auctoribus de eo agenti-
bus, & censentibus esse lethale peccatum, qui-
busdam reclamantibus, in huiusmodi mutatione,
minimè tamen audiendis: sic enim expressè
Pontifex. Quia verò de solo Canone videtur lo-
cutus, dubium inde subortum, an in Collecta
prædicta eadem subsit obligatio, & sic de alijs
non Religiosis Congregationibus: circa quod &
nonnullæ aliæ moueri possunt quæstiones. Sit
ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Prima circa mutationem dictam in Re-<marginalia>In Collecta|non ita ali-|quorum sen-|tentia.</marginalia>
ligiosis, & in illis non procedere declarationem
dictam magis ex professo quàm alij probandum
sibi assumpsit P. Mascarenhas de Sacramentis
Tract. 5. à nu. 454. quem sequitur P. Henao Par-
te 3. de Sacrificio Missæ nu. 71. qui nu. 45. Aucto-
res de hoc tractantes adducit: si de eo, vt ille in-
quit, esset antiqua consuetudo. Eorum funda-
mentum est, quia in citata Pontificis Declaratio-
ne solùm de nominatione in Canone prohibitio
extat: in Collectis autem permittitur solita ora-
tio pro Rege, prole regia, & exercitu, vbi alia,
quæ addi solent, intelligenda veniunt. Si ergo
solita sit Superioris in Religione mentio, nihil
contra tenorem Declarationis habebitur. Ex quo
infert P. Mascarenhas Episcopum non posse cir-
ca hoc se intromittere, neque Regulares teneri
ipsi obedire limites suæ potestatis transgredienti.
Concludit autem P. Henao dicens fore laudabi-
lius, si Religiosi, quibus in vsu fuit nomina-
re suum Generalem, conformarent se plerisque
alijs Sacerdotibus Regularibus & sæcularibus in
non nominando nisi Episcopum loci.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dico Primò. Satis verosimile est in De-<marginalia>Assertio 1.|contrarium|esse verosi-|mile.</marginalia>
claratione prædicta prohibitionem nominandi
Generalem Religionis extare. Probatur, Quia
de eo facta est ab Hispaniarum Nuntio apud
Pontificem consultatio, & ita quod in respon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0325.jpg/>
@@1@<SE325>310 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XIV.
<duolan 2><-P>sione continetur, ad idem est referendum. Cùm
ergo post Declarationem circa Canonem id ha-
beatur, quod diximus, scilicet nec in Collectis Missæ
posse aliquid addi sub eadem p&#x0153;na, præter orationem
solitam pro Rege &c. Ad exclusionem nomina-
tionis indebitæ Superiorum Religiosorum referri
debet: aliàs non videtur cur addi debuisset. Quòd
si solita nominandi illos obseruantia approbata
est; ex eo fiet, non benè Religiosos facturos, si
eâ relictâ, Episcopi faciant mentionem: quia con-
suetudo hæc approbata non est, sed quæ pro Ge-
nerali nominatione stabat: neque illis licet vna
consuetudine dimissa aliam inchoare. Et ita quod
admonet P. Henao non videtur locum habere
posse, si iuxta eius antecedens placitum sit ne-
gotium huiusmodi transigendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Dico Secundò. Nominatio talis imper-<marginalia>Assertio 2|Impertinen-|tem esse ad-|ditionem.</marginalia>
tinenter videtur addi. Probatur, Quia offensio-
nem caussare potest, vt constat ex Edicto Conim-
bricensis Episcopi, de quo P. Mascarenhas. Item
nominatio ista proptereà adhibetur, vt superior
Ordinis commendetur Deo: Atqui hoc in alia
particula Collectæ continetur, vbi scilicet dici-
tur, & nos: illud enim non ad priuatam Sacer-
dotis personam refertur, sed ad Congregationem,
iuxta illud, quod ferialibus habetur in precibus:
Memento Congregationis tuæ &c. Cuius est sacer-
dos membrum: & ita cùm commendatur Deo,
illius Caput præsertim diuino conspectui cum
benedictionum c&#x0153;lestium desiderio præsentatur.
Circa quod sacerdos intentionem suam coràm
Deo debet antecedenter protestari futuram sem-
per talem, & iuxta eam sine mora aliqua in de-
precatione procedere. Item cùm Antistitis no-
mine veniat etiam Generalis, vt ex Grammatica
notum, vnde & commune etiam feminis est, li-
cet etiam pro Monialium Præfecta sit nomen
Antistita: quando Antistitem Religiosus sacer-
dos nominat, ad Generalem potest se intentio il-
lius extendere: etiamsi Antistitis Episcopi pro-
prium nomen enuntiet, ad id intentione, vt dixi-
mus, conformata.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Dico Tertiò. In nominatione dicta vi-<marginalia>Assertio 3|videri in eo|peccari gra-|uius.</marginalia>
detur grauiter peccari. Probatur ex Declaratione
Pontificis, qui mortale esse asseruit, quando id fit
in Canone Missæ: quod tamen non esse ratione
Canonis, ex tenore Declarationis compertum
habetur, dum immediatè prosequitur: Cùm sit
ad vnguem Missale obseruandum. Sed quia sunt qui
aliter sentiant, vt citato loco Additionum dictum,
sit ita vt volunt, & vnusquisq; in suo sensu abun-
det. Addendum tamen id, quod non immeritò à
P. Dicastillo animaduersum Tomo 1. de Sacramen-<marginalia>P. Dica-|stilli pru-|dens admo-|nitio.</marginalia>
tis Tract. 5. Disput. 4. n. 268. quòd cùm oratio in
hunc finem adhiberi debeat, vt colatur Deus, &
impetretur ab illo quod petitur: stultissimum esse
adhibere ad id medium, quod non ad cultum, sed
ad culpam: non ad placendum, sed ad displicen-
dum: non ad impetrandum & merendum bene-
ficium, sed ad supplicium potiùs & p&#x0153;nam,
tamquàm culpa, licet venialis, deseruit: immò
aliquoties poterit esse mortale, si publicè talis
oratio adhibeatur, ob scandalum quod iudicio
prudentis discernendum est. Sic ille censet: &
quod de mortali ait, in casu nostro tunc timeri
poterit, quando Episcopus die aliquo festiuo ad-
fuerit, & non nominari se, sed Generalem audierit.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Sed contra id, quod diximus Assertione 2.<marginalia>Obiectio ex|illo & Nos|in Collecta|extante cum|notanda so-|lutione.</marginalia>
obijci potest id, quod habetur in Collecta Colle-
gij Salmanticensis, de quo P. Henao num. 45. sic
enim in illa: Nos, & Societatem nostram. Ergo
illud Nos ad Congregationem, cuius sacerdos est
pars, non est referendum. Ad quod dicendum
non videri illud Nos ad priuatam personam sacer-
dotis referri, sic enim non deberet Societatem
præcedere, sed eam sequi. Et idem videtur di-
cendum si de Collegio sit sermo: sicut in Cano-
ne Missæ priùs oratur pro Ecclesia, deinde pro
Papa, Episcopo, & alijs, cum aliquibus in speciali,
de quibus in Memento. Sed quia in Collecta, vt
communiter profertur, extat illud & Nos, quod
non semper videtur ad Congregationem aliquam
spectare, cuius sacerdos sit pars, visum est pijs &
doctis Patribus illud non omittere, & expressam
Societatis compellationem adhibere, in quo sibi
visi sunt probabiliter procedere: sed certè eorum
exemplum non sunt aliæ Societatis Prouinciæ
secutæ, & in hac nostra nihil tale vnquàm vsur-
patum. Illud etiam speciale in Collecta prædicta,
pro Serenissimis Collegij Fundatoribus Philippo
Tertio, & consorte Margarita commemoratio-
nem attexi, quod Rubricæ Missalis videtur ad-
uersari, dum. §. 7. n. 6. dicitur in penultimo loco
commemorationem pro Defunctis apponendam.
Sed dici potest id intelligendum quando oratio
est solùm pro Defunctis. Et prætereà, quia non
apparet qua sit auctoritate Commemoratio talis
adiecta, id non sine illa factum debemus nobis
persuadere: cùm res acta sit inter eos, quos in
rebus istis, sicut & in alijs, præcipuæ sapientiæ
laude scimus commendari. Pro quo & citatus
scriptor nu. 70. vbi & non omnes commemora-
tionem dictam vti licitam probasse, & pro vsu ad-
misisse testatur.</P>
<Z><A+1>De Collecta pro Jndijs, quid speciale.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>122.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D secundam hoc potest Quæstionem<marginalia>Collecta pro|Indijs ex|Synodo Li-|mensi.</marginalia>
pertinere, circa quam id opportunè
succurrit, quod habetur in Synodo Di&#x0153;cesana
Limensi Lib. 3. Tit. 7. Cap. 12. sic enim ibi ex vul-
gari lingua Latinus tenor: & quia in Collecta, quæ
per Sanctitatem Sixti V. fel. record. post Orationes
Missæ dicitur, & incipit, & famulos tuos, conuenit
non esse varietatem in verborum serie, neque in tem-
pore, quo dici debet: Mandamus. S. S. A. vt dein-
ceps, & dum non fuerit à sua Sanctitate aliud
ordinatum, in omnibus partibus, in quibus dicta fue-
rit, sit iuxta formulam hîc exhibendam, quæ ex vero
exemplari desumpta est, quod ex Hispania typis ex-
pressum est adductum, & quòd semper dicatur in fine
vltimarum Orationum Post communionem, non ob-
stante qualibet consuetudine, quæ in contrarium ex-
tet. Post hæc sic sequitur</P>
<tspb>                    Trasumptum verum Collectæ.</tspb>
<P>Et illud apponitur, seq&#x0301;ue habet in hunc mo-
dum.</P>
<P>  Et famulos tuos Papam. N. Philippum Regem no-
strum, Reginam, & Principem nostrum, cum prole
Regia, populo sibi commisso, & exercitu suo. Antisti-
tem nostrum. N. Proregem nostrum N. nauigantes, &
nos ab omni aduersitate custodi: pacem & salutem
nostris concede temporibus, & ab Ecclesia tua cun-
ctam repelle nequitiam, & gentes Indorum gratia tua<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0326.jpg/>
@@1@<SE326>Circa Collectam, & famulos tuos &c. 311
<duolan 2><-P>illuminentur, & in fide Catholica confirmentur, Pa-
ganorum & Hæreticorum, quæ in sua feritate confi-
dunt, dexteræ tuæ potentia conterantur, fructus terræ
dare & conseruare digneris. Per Dominum nostrum
IESVM Christum filium tuum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Ex quo habemus non sine fundamento<marginalia>Circa illam|notatu|digna.</marginalia>
Auctores aliquos asseruisse pro Collecta dicta in
Hispania Pontificiam concessionem non extare,
quam citati improbant Patres; adducta siquidem
ex concessione Sixti V. habetur Di&#x0153;cesanæ Sy-
nodi attestatione; in qua pro Indijs illud habetur:
Proregem nostrum. Nauigantes, & gentes Indorum
&c. Cùm enim Prorex supremus Regni guber-
nator sit, & Regijs prærogatiuis emineat, meritò
pro illo oratio fit, cùm à P. Henao suprà dicatur
in aliquibus oppidis, quæ ad Dynastas spectant,
eos in Collecta solitos nominari. Qui etiam af-
firmat in portubus post nomen terræ addi & ma-
ris, scilicet vt fructus terræ & maris dare &c. Vnde
& conuenienter in Collecta pro Indijs additum
Nauigantes, cùm earum felix status à fortunata
nauigatione dependeat. Circa gentes autem In-
dorum satis est conuenientia comperta, cùm ex
earum conuersione adeò ingens nouæ prolis fa-
cta sit & speretur accessio in Christi Ecclesia,
noui mundi detectione. Quod autem de paganis
& hæreticis additur, & in quibusdam Hispaniæ
locis dici solitum: Quæ in sua feritate confidunt,
iam diu est, ex quo frequenter omittitur, quia
non omnes eorum gentes feræ sunt, etiamsi de
paganis sit sermo: feritas enim agrestem, Sylua-
ticam & indomitam indolem in hominibus desi-
gnat, vti qui ferarum more impetu atroci feran-
tur, pro quo Grammatici consulendi.</P>
<Z><A+1>De obligatione circa Collectæ recita-
tionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>124.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>It hæc quæstio tertia, in qua videtur di-<marginalia>Diuersæ cir-|ca obligatio-|nem senten-|tiæ.</marginalia>
cendum nullam esse obligationem, cùm
ex priuilegio recitationis huiusmodi facultas ha-
beatur; priuilegijs enim vtimur, cùm volumus,
sed cùm priuilegium personale tantùm non sit,
locus est dubitationi. Et non defuerunt, qui le-
thale peccatum in omissione huiusmodi incurri
fuerint arbitrati, quos sine expressione nominum
refert P. Quintanad. Tomo 1. Tract. 7. Singul. 35.
n. 1. quod tamen non crediderim generaliter as-
sertum, sed si totali omissione, aut ferè totali con-
tingat, cùm oppositum nullo solido fundamento
niti videatur. Alij è conuerso neque venialem
culpam in omissione secundùm se sumpta depre-
hendunt, ex quibus Laurentius Vander apud ci-
tatum scriptorem nu. 7. qui nu. 5. ait fortè esse
peccatum veniale, cùm tamen n. 6. absolutè asse-
rat veniale esse, & bonis rationibus ad probatio-
nem vtatur. Quem impugnat P. Henao nu. 68.
nullum in eo peccatum agnoscens, quia videmus
frequentissimè omitti à sacerdotibus valde pijs &
diligentibus in adimpletione omnium, quæ ad
Missam spectant. Quod & priùs tenuerat P.
Mendus Disquisit. 7. de Ordinibus Militar. Quæst.
11. §. 1. n. 108.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Dico Primò. Trinam recitationem o-<marginalia>Assertio 1.|circa trinā in|eadem Missa|recitationem</marginalia>
mittere, quàm apud Ecclesias Cathedrales quas-
dam in vsu esse aliqui testantur Auctores, quod
& ego in aliqua deprehendi, nullum peccatum<-P>@@

<-P>est. Probatur, quia pro obligatione nullum extat
fundamentum, & aliqualis in eo apparet abusus,
quandoquidem iuxta Ecclesiæ morem nulla re-
petitio talis admittitur, & ita circa hoc Rubricæ
extant, vt scilicet nulla oratio bis, immò neque
Antiphona, aut versiculus proferatur. Ex quo
fundamento asserit Vander adductus à P. Quin-
tana suprà n. 8. quòd si in Missa dicta fuerit Ora-
tio A cunctis, in Collecta & famulos, omittendum
sit illud Pacem & salutem vsque ad Conte antur.
Et si dicatur Ecclesiæ tuæ, illud & ab Ecclesia tua
vsque ad verbum dictum. Quæ citatus Pater ait
frequenter non obseruari, quia ignorantur, aut
quia in opinione sunt posita, vbi & addere con-
sequenter debuit omittendum Pontificem, quan-
do Oratio pro illo præcessit, sicut & Regem,
quando similiter pro illo antecessit oratio, quæ
quidem vna illarum est, quæ ad libitum dici pos-
sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Dico Secundò. In totali, aut ferè totali<marginalia>Assertio 2.|obligationem|sub veniali|statuens.</marginalia>
per annum omissione aliquod veniale peccatum
admiscetur. Probatur, quia nulla afferri rationa-
bilis caussa potest talis omissionis: vna siquidem
tantùm est, scilicet priuilegium esse, & sic vo-
luntariam iuxta illud operationem. Atqui priui-
legium hoc vtilissimum est, Regibus nostris gra-
tissimum, quorum nos debet felix status habere
solicitos, à quo & noster pendet; in vsu apud om-
nes, cuius & omissio non sine aliquo scandalo
potest continuari: Omissio autem huius generis
venialem culpam importat, qualis esset in eo, qui
nullam lucrari Indulgentiam conaretur, eo quòd
pura gratia sit: & in illo, qui audito signo pro
salutatione Angelica, in Virgine salutanda pigri-
taret. Semper enim in huiusmodi omissionibus
culpabile aliquid admiscetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Dico Tertiò. In Festis, in quibus vna<marginalia>Assertio 3.|Quando sit|licita omissio.</marginalia>
tantùm recitatur Oratio sine culpa stare omissio
potest, vt in Duplicibus, & etiam quando in illis
plures sunt Orationes dicendæ, vt in Festo Nati-
uitatis Virginis, Inuentionis S. Crucis, S. Iacobi
Maioris, & quorumdam aliorum sanctorum, quia
id per accidens est in Duplicium qualitate. Item
quando multæ occurrunt Commemorationes, vt
infra Octauam Natiuitatis, & in Sabbatis qua-
tuor Temporum. Quo euentu finita vltima ora-
tione potest mentaliter dicta Collecta resumi, ne
illius fructu careant in ipsa contenti, quod est di-
gnum animi ad hæc laudabiliter attenti, & Chri-
stiana feruentis charitate. Solet autem in magnis<marginalia>Quid circa|magnas fe-|stiuitates.</marginalia>
etiam Festiuitatibus dici eo quòd tunc ij adsint,
de quibus in ipsa mentio, quod eorum venera-
tioni defertur: & licet Episcopus videatur laica-
libus potestatibus præponendus, sicut in Canone,
vnde & non defuerunt, qui ita fuerint arbitrati;
ordo tamen in ea extans omnino seruandus est,
quia gratiam istam voluerunt Pontifices Hispa-
nis Principibus vti de Ecclesia singulariter bene
meritis indulgere. Neque in alijs exempla defi-
ciunt: Concionator enim priùs Proregem, quàm
Episcopum vsitata forma salutat, & cùm extra
Ecclesiam concurrunt, loco ille præcellit, in quo
& diuinus respectus interuenit, quia iuxta Apo-
stolum Rom. 1. v. 1. Non est potestas nisi à Deo:<marginalia>Rom. 1. v. 1.</marginalia>
quæ autem sunt, à Deo ordinatæ sunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0327.jpg/>
@@1@<SE327>312 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XIV.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2>
<A+1>Circa Constitutionem Pij V. Si de pro
tegendis adnotata nonnulla.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>128.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>. Bordonus Tomo 1. Cap. 29. exposi-<marginalia>Constitutio-|nem esse o-|diosam quasi|certum sta-|tuit P.|Bordonus.</marginalia>
tionem habet Constitutionis prædi-
ctæ, & conformem quidem nostræ
Tomo 2. Thesauri in Additionibus extanti num. 190.
& seqq. & n. 2. ita scribit: Alterum est (ex duo-
bus scilicet præsupponendis) Bullam, licet sit in
fauorem Catholicæ fidei, & religionis Christianæ, qui-
bus aliquid maius excogitari non potest; nihilominùs
esse odiosam, & in materia stricta, consequenter ex
vulgatis iuribus, & esse pressè, propriè, & strictè in-
telligendam, & non esse faciendam in ea extensionem
de persona ad personam, de delicto ad delictum, quæ
in illa non exprimantur. Est enim hoc communè apud
omnes, quòd non fit extensio in p&#x0153;nalibus de delicto
ad delictum, neque à persona, ex allegatis suprà Cap.
23. n. 21. 30. 47. & 51. & in terminis docet Carena
par. 2. tit. 13. n. 5. Sic ille, id vti certum suppo-<marginalia>Oppositum|alij. Diana.</marginalia>
nens, quod reuera non est tale. Vnde Diana Parte
4. Tract. 8. Resolut. 12. vers. Verùm, contrariam, ita
scribit: & aduertant etiam DD. Inquisitores quòd
dicta Bulla Pij V. condita fuit ob publicam vtilita-
tem, vnde latè interpretanda & extendenda, vt be-
ne docet Aloysius Riccius in Decision. Arch. Tomo 1.
Decis. 74. n. 4. Sic ille. Quæ sententia, cùm adeò
probabilis sit, & Tribunali sancto faueat, credi-
bile satis est à Qualificatoribus & Consultoribus
præferendam, & iuxta illam consequenter D. D.
Inquisitores acturos; vnde perinde est ac si res
esset penitus explorata; nisi in raro aliquo casu,
ob occurrentes circumstantias iuxta oppositam
conuenientius visum fuerit operari. Tantùm ab-
est vt illa debeat tamquàm certum præsupposi-
tum stabiliri; licet non inficier esse probabilem,
pro quo videri possunt, quæ dicta à nobis citato
Tomo Tit. 12. n. 46. & seqq. Quomodo autem eo
quòd Constitutio fauorabilis sit, locum habere
possit extensio, accuratè quando casus occurrerit
dispiciendum, quia etiam in fauorabilibus non
semper de persona ad personam, neque de casu ad
casum, potest extensio sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Pergit citatus scriptor, & n. 13. vers. 2.<marginalia>De perterre-|factione quid|tenendum.</marginalia>
de perterrefactione agens affirmat in Constitu-
tione prædicta illam intelligi, quæ accidit, quan-
do metus grauis incutitur cadens in constantem
virum, quia in Iure nulla habetur ratio motus le-
uis, quod & dictum à nobis citato loco num. 203.
cum Zanardo, Diana, & Carena. Vt autem me-<marginalia>Quinque ad|metum gra-|ue&#x0303; requisita.</marginalia>
tus dicatur cadens in constantem virum, quinque
requisita ex P. Thoma Sancio proponit Lib. 4. de
Matrim. Disputat. 7. nu. 10. suntque. 1. Quòd sit
grauis. 2. quòd probabiliter immineat. 3. Quòd
perterrefaciens sit potens executioni mandare
malum, quod comminatus est. 4. Quòd sit soli-
tus exequi minas, & non iactator. 5. Quod per-
terrefactus non possit facile occurrere malo.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Quæ quidem non ita accipienda, sunt,<marginalia>Sine illis posse|p&#x0153;nas Con|stitutionis|incurri.</marginalia>
vt huic debeant negotio semper adaptari, quan-
doquidem licet in perterrefactione non concur-
rant omnia dicta, potest quis p&#x0153;nas Constitutio-
nis incurrere. Vnde si ignotus aliquis accedat<-P>@@

<-P>minas graues intentans, de cuius conditione non
constet, & an illas exequi sit solitus ignoretur,
non videtur quomodo talis possit à p&#x0153;nis in illa
contentis excusari. Vnde non obstat quod ex
Zanardo adducit Diana suprà. vers. Non desinam,
quòd scilicet multi minantur etiam viles & infa-
mes, sed eorum minæ à familia armata Inquisi-
torum paruipenduntur. Nam licet armatæ fami-
liæ non nisi temerarius quispiam se possit oppo-
nere; temerarij tamen aliqui sunt, & qui possint
non parùm negotij ministris etiam armatis faces-
sere, & si non irrumpat, comminari mortem potest
securiùs infligendam, cùm tamen ignoretur, vt
dixi, an talis sit, qui minas soleat executioni man-
dare. Et quicumque ille sit, non est dubium posse
& debere à S. Tribunali puniri; & cùm Consti-
tutio fauorabilis sit, ad eum casum attentis cir-
cumstantijs extendi grauium inflictione p&#x0153;na-
rum. Et quidem licet ad perterrefaciendos mini-
stros plus videatur necessarium, quàm vni possit
aduersanti conuenire; non ita ad perterrefacien-
dum testem, in quo etiam contra Constitutionis
tenorem agitur, & ita sic agens eius p&#x0153;nis se prę-
stat obnoxium.</P>
<Z><A+1>Enodatio casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>131.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosus inexcusabili commotione a-<marginalia>De impedi-|ente lectio-|nem Bulla-|rum ad S.|Inquisit io-|nem spectan-|tium.</marginalia>
pud Deum & homines in caussa fuit vt
non legerentur Constitutiones ad S. Inquisitionis
Tribunal spectantes, contra Decretum Vrbani
VIII. qui pro eo Feriam. 6. post Octauam As-
sumptionis Deiparæ designauit. De quo quæri-
tur an p&#x0153;nas præfatæ Constitutionis incurrerit.
Circa quod aduocari potest id quod citatus P.
Bordonus tradit Cap. 28. Quæs. 7. vbi de Religio-
so agit, qui accusauit Commissarium quemdam
coràm laicali Magistratu, eo quòd Bullas prædi-
ctas legerat coram quibusdam vocalibus ad id
commodioribus iudicatis, vtpotè secretum ser-
uaturis, quia intra dominium erat cuiusdam Prin-
cipis, à cuius ministris talis fuerat lectio prohibi-
ta. Et respondet negatiuè, quia non offendit Mi-
nistrum designatum pro Officio S. Inquisitionis,
vt exigit Bulla. Quòd si esset Officialis, procul-
dubio puniendus esset iuxta illius præscriptum,
quia offendisset Officialem huius Tribunalis in
caussa fidei. Ex qua resolutione idem videtur in
casu nostro dicendum. Sed quidem cùm Con-
stitutio fauorabilis sit, vt diximus, & eadem vi-
deatur esse ratio in Ministro designato & non
designato, probabile apparet oppositum, quia &
lector quicumque est Minister vagè designatus,
& offensio eius in S. Tribunal conuincitur redun-
dare. Quod obseruari oportet ad quorumdam
audaciam retundendam.</P>
<negEZ><A+1>Circa obligationem legendi præfatam Con-
stitutionem Vrbani VIII. cum alijs in
ipsa contentis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>132.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc agit præfatus scriptor citato Cap.<marginalia>Tempus pro|illa vt com-|put andum.</marginalia>
28. apud quem Decretum habetur
eiusdem Pontificis die 11. Februa. 1638. vt di-
ctarum Bullarum lectio, pro qua, vt diximus,
Feria. 6. post Festum prædictum designatur, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0328.jpg/>
@@1@<SE328>Circa Constitutionem Pij V. Si de protegendis. 313
<duolan 2><-P>eius Octauam; per totum residuum mensis Au-
gusti possit differri. Verba Decreti sunt: Ex-
tendi per totum mensem Augusti. Vbi mens vide-
tur esse Pontificis vt intra mensem dictum possit
satisfieri. Vnde non videtur congrua expositio
citati Scriptoris, qui nu. 9. ad diem nonam Sep-
tembris residuum illud extendit. Iuxta quod vi-
detur in prolectione tali non esse certum diem
designat&#x0169; post dictam Feriam 6. vnde & videtur
posse anteponi intra mensem eumdem, quia me-
lior est anteposita præcepti adimpletio, quàm
illius prorogatio, sicut gratior est anticipata so-
lutio: quod videri poterit non improbabile ali-
cui. Nihilominùs securius est anticipationibus
huiusmodi non vti, quia pro illis certa non ha-
betur coniectura. Neque id, quod de anticipata
solutione dicitur, semper habet locum: & quod
ad præcepti adimpletionem attinet, manifestum
est, eum, qui ieiunium, aut Missæ auditionem
anticipat, præceptum non adimplere. Verosimi-
lius illud, si Octaua in Feriam sextam incidat,
posse Completorio dicto obligationi lectionis sa-
tisfieri, iam enim finito Officio, etiam & Octaua
videtur finem rationis habuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Dubitatum à nonnullis ex Nostris<marginalia>De quasi|abbreuiata|Congrega-|tione Socie-|tatis.</marginalia>
an quando in Prouincijs Indiarum sine Prouin-
ciali Congregatione iuxta illarum priuilegium,
Procurator iturus Romam eligitur, lectionis
istius vrgeat obligatio & videtur proculdubio
non vrgere, quia pro eo non habetur in citata
Vrbani Bulla fundamentum, sic enim ibi: &
insuper in quocumque Generali ac Prouinciali Capi-
tulo, Conuentu, Di&#x0153;ta, vol alia quauis ratione
nuncupato Capitulari congressu, suos subditos ac
Religiosos commonere &c. Nihil autem tale in
dicto congressu, qui paucorum esse solet; veri-
ficari potest, qui neque Generalis, neque Pro-
uincialis est, sed quasi abbreuiata Congregatio Pro-
uincialis, vt habetur in Formula §. 39. Dictio
enim Quasi, vt apud Barbosam videri potest in<marginalia>De dictione|Quasi.</marginalia>
Tractatu de Dictionibus Dict. 311. vbi pro eo
quamplures Doctores congerit, natura sua im-
proprietatem, fictionem, & diminutionem signi-
ficat.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Tomo 4. Decisione 178. in fine inquirit<marginalia>Circa Supe-|riorem ab-|sentem sen-|tentia Bor-|doni.</marginalia>
P. Bordonus, An Superior absens pro eo tem-
pore, quo supradictæ Bullæ legendæ sunt, si o-
mittantur ab eius Vicario, ipse incurrat p&#x0153;nas,
an Vicarius? & respondet sic: In eo casu neuter
reus est p&#x0153;narum: Non Superior, quia cùm absit,
non potest incumbere lectioni, nec antequàm disce-
dat tenetur id monere suum Vicarium vt procuret
earum lectionem, quia hæc diligentia non exprimi-
tur in Bullis: ergo illis imponenda non est. Vicarius
verò de Iure eas p&#x0153;nas non incurrit, quia non venit
nomine Superioris, quo intelligitur tantùm Superior
immediatus Monasterij. Sic ille. Sed caueant Re-<marginalia>A cuius|praxi ca-|uendum.</marginalia>
gulares ad praxim doctrinam istam aduocare,
quæ vt credo illos non reddet impunitos. Supe-
rior recedens à Monasterio ea, quæ magni mo-
menti sunt, suo debet Vicario specialiter com-
mendare, cuiuscumque generis sint, & eo essent
præsente necessariò peragenda, vt est lumine na-
turæ notum, vnde pro eo non est peculiare ali-
quod præceptum Superiorum maiorum requi-
rendum. Diligentia autem huiusmodi in eo
maximè, de quo agimus, negotio necessaria est,<-P>@@

<-P>cùm adeò seriò, seuerè, & grauiter ab Apostoli-
ca Sede, vtpotè circa rem summi ponderis, requi-
ratur: aliàs pro ea molestia deuitanda possent su-
periores se paulò ante instantiam temporis, in
quo vrget obligatio, non admonitis Vicarijs ab-
sentare: quod quidem quàm sit absurdum satis
elucet. Vicarius etiam obligationem dictam non
ignorans, & ad functionem istam in Superioris
absentia plenam habens facultatem, meritò dici
potest venire nomine Superioris, neque aliud de
mente Pontificis videtur posse præsumi, qui hic
& nunc lectionem vt rem momenti præscribit,
ad quod parùm interest, quod ab hoc vel ab illo
executio præcepti disponatur. Video rem dispu-
tationi propositam non carere speculabili ratio-
ne; sed vt dixi, curandum omninò ne transgres-
sio eam improbabilem cum omittentium dolen-
do grauamine manifestet.</P>
<Z><A+1>Circa Priuilegia concernentia causas S. In-
quisitionis vtilis excursio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>135.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro eorum reuocatione extat Bulla Pau-<marginalia>Duæ Ponti-|ficum Bullæ|priuilegio-|rum reuo-|catoriæ in S.|Inquisitionis|caussis.</marginalia>
li V. de qua Nos alibi, & Vrbani VIII.
apud Bordonum Tomo 1. Cap. 27. & in priori
quidem non ita stricta & generalis reuocatio est,
cùm in illa tantùm præcipiat Pontifex vt Su-
periores Religionum in caussis hæresis, aut suspi-
cionis de illa se minimè cum suis subditis intro-
mittant, iudicium illarum assumentes, vt facere
Inquisitores solent, neque illos impediant quo
minùs de hæresi suspectos possint Inquisitoribus,
vel Ordinarijs locorum vicinioribus, liberè de-
nuntiare, non obstantibus quibuscumque Præ-
decessorum concessionibus. Non ergo ea priuile-<marginalia>Quod circa|priorem.</marginalia>
gia reuocantur, quæ ad forum interius spectant,
vt ex tenore Constitutionis habetur manifestum.
Vrbanus autem specialius aliquid addens præci-
pit, vt Constitutiones, dispositiones, & Ordina-
tiones Apostolicæ in concernentibus fidem Ca-
tholicam, & Officium S. Inquisitionis Religio-
sos omnes comprehendant, sub eisdem non ob-
stantijs priuilegiorum, siue iam editæ illæ sint,
siue in posterùm edendæ, nisi in edendis specia-
lis pro aliquibus habeatur exceptio.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Si ergo Constitutio aliqua fuerit pro-<marginalia>Quid circa|aliam.</marginalia>
hibens absolutionem ab hæresi, iuxta dispositio-
nem præfatam Religiosos comprehendet, vt ne-
que absoluere, neque absolui queant. Circa su-
spicionem autem, si reuera fundamentum extitit
ad iudicandum animum hæreticum, quia hære-
sis sufficientibus est signis indicata, currit procul-
dubio prohibitio, licet quoad forum exterius res
maneat intra terminos suspicionis. Si autem ani-
mus talis desit; quidquid de suspicione sit, po-
terit absolutio conferri, quia forum Sacramenta-
le solam attendit veritatem. Potuit quidem ali-
quis imprudenter agendo, immò & grauiter pec-
cando suspicioni locum dare: sed peccatum hu-
iusmodi nullo modo est talibus prohibitionibus
comprehensum, quæ in præsumptione fundan-
tur. Idque etiamsi non solùm suspicioni, sed exi-
stimationi probabili præbuerit fundamentum.
Quid autem per Pontificias Ordinationes habea-
tur in ordine ad absolutionem pro foro interno
dictum à Nobis Tomo 2. Thesauri Tit. 12. nu. 301.
& in sequentibus quid sit pro Indijs specialiter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0329.jpg/>
@@1@<SE329>314 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XV.
<duolan 2><-P>constitutum. Videnda etiam quæ diximus Parte
2. nu. 321. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Inquirit autem citatus Scriptor Quæs.<marginalia>Dubium|speciale cir-|ca ea, quæ|ad fidem non|spectant.</marginalia>
6. an Bullæ Pontificiæ inposterùm edendæ
comprehendant Regulares, si de illis nulla fiat
mentio, in ijs, quæ neque Catholicam fidem,
neque Officium S. Inquisitionis concernunt.
Fundamentum dubij ex verbis Vrbani defumi-
tur, ibi: Tam in fauorem præfatæ fidei Catholi-
cæ, illiusque propagationis, & S. Officij Inquisi-
tionis præfati, quàm super quacumque alia re, ne-
gotio, seu materia. Et respondet non compre-
hendi, quando de illis nulla fit mentio, esse-
q&#x0301;ue id certum ex Communi Doctorum. Nam
Bullæ Pontificiæ spectari possunt quadruplici-
ter. Primò quando loquuntur per terminos ge-
neralissimos in materia, cuius omnes homi-
nes sunt capaces, vt in Cap. Si quis suadente
diabolo. Et tunc Religiosi comprehenduntur. Se-
cundò, quando loquuntur de solis laicis; & eui-
dens tunc est neque Clericos, neque Religio-
sos comprehendi. Tertiò, quando loquuntur
de Clericis, & tunc ad Religiosos non exten-
di compertum habetur. Quartò, quatenus lo-
quuntur de Religiosis, & in hoc sensu ait com-
prehendi quoscumque Religiosos, de quacum-
que materia tractent, vt in Bulla præfata. Sic
cùm ille philosophetur, non videtur quomo-<marginalia>Resolutio|P. Bordoni|confusa.</marginalia>
do eius stare resolutio possit, absolutè inquam
negans, quam & certam affirmat ex commu-
ni Doctorum: ex illa enim probat ad omnem
materiam extendi, & etiam id conuincitur ex
primo disponendi modo, quia per terminos ge-
neralissimos loquitur, & est in materia, cuius
Religiosi omnes sunt capaces.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Oppositum ergo dicendum videtur<marginalia>Vera & ex-|acta propo-|nitur.</marginalia>
iuxta præfati Auctoris fundamenta, & Dispo-
sitionis Pontificiæ tenorem, qui adeò perspi-
cuus est; & intelligendus iuxta exceptionem
additam, ibi: Nisi in edendis Constitutionibus
huiusmodi, specialiter, & expressè excipiantur.
Quæ exceptio tunc quidem etiam specialis est,
& expressa censenda, quando Constitutiones
cum Clericis aut laicis loquuntur, aut cum spe-
ciali aliqua Religione, secus quando termi-
ni generalissimi sunt, & circa materiam, cu-
ius sunt illæ capaces, vt si agatur de ieiunijs,
Festorum obseruatione, Sanctorum cultu, &
similibus, & erunt fortè qui dubitent an Con-
stitutio dicta quoad hanc partem sit recepta;
non enim videtur in vsu ad illam attendi: ne-
que in eo eadem currit ratio, quæ in alijs, cùm
sint illa momenti maximi. Et in casus contingen-
tia, videndum an sit aliqua momenti non leuis
ratio, ob quam Dispositio Pontificia Religiosos
non vrgere videatur: præsertim inter eos magis
priuilegiatos.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Quærit etiam ipse P. Bordonus num.<marginalia>Dubium|aliud circa|communi|cationem|priuilegij, de|quo agitur.</marginalia>
13. in fine, si fortè excipiantur Præmonstra-
tenses; qui cum nonnullis alijs in Constitutio-
ne Vrbani nominantur (& idem est de alijs) an
per communicationem censeantur excepti Ie-
suitæ e. g. & negatiuè respondet, probatque
ex illa Clausula: Tam per viam meræ conceßio-
nis, quam communicationis, & aliàs quomodoli-
bet concessa respectiuè sint. Sed verò Clausula di-
cta in præsenti non conuenienter adaptatur.<-P>@@

<-P>Nam Pontifex duos proponit modos habendi
priuilegia, aut per directam concessionem, aut
per communicationem, & neutram obstare de-
cernit. Et minùs quidem videtur obstare debuis-
se priuilegium per communicationem, quàm
per moram aut directam concessionem, vnde in
eo vis specialis non constituitur. Et ita Præ-
monstratensibus negatur id, de quo Constitu-
tio procedit, quomodocumque priuilegiati sunt,
ac proinde cum eisdem conceditur, communi-
cationis gratia vim suam retinet, quia iam res
diuersum statum habet, de quo Pontifex non
est locutus, quandoquidem priuilegium respe-
ctu omnium submouebat, & ita respectu il-
lius esse communicatio non poterat, quia non
entis nullæ sunt proprietates. Quòd si in com-
municatione adeò ampla inconueniens fuerit de-
prehensum, ad prouidentiam eam concedentis
spectabit communicationem, vt aliàs fieri soli-
tum, prohibere.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Capitulum Sede vacante casus
peculiaris ad Dimissoriam spectans
facultatem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>140.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Vper vacante Sede Metropolitana<marginalia>Casus pro-|ponitur de|dispensato|circa æta-|tem.</marginalia>
accessit ad Capitulum Di&#x0153;cesanus,
qui à Sede Apostolica rescriptum
obtinuerat, vt ante ætatem pro Sacerdotio re-
quisitam posset ordinari, & Dimissorias intra
vacationis annum postulauit: quod an fieri pos-
set meritò est dubitatum stante Decreto Conci-
lij Tridentini Seßione 7. Cap. 10. & Sessione 23.
eodem Capite, de Reformat. vbi habetur absoluta
prohibitio, & sola exceptio pro eo, qui Benefi-
cij Ecclesiastici recepti, siue recipiendi occasione ar-
ctatus fuerit, quæ sunt verba Concilij. Cumq&#x0301;ue
is, de quo agebatur, eo modo arctatus non esset,
iure potuit circa licitam Dimissoriarum præsta-
tionem dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Et Nauarrus quidem Consilio 18. in antiquis<marginalia>Nauarri|sententia ne-|gans facul-|tatem etiam|ad Testimo-|niales.</marginalia>
& 27. in nouis Tit. de temporibus Ordinan. quem
secutus Fr. Emmanuel Tomo 2. Summæ Cap. 14. n. 6.
satis strictè in hac est locutus materia, existimans
eum, qui rescriptum à Legato Sedis Apostolicæ
in Hispania obtinuerat, vt posset ab alieno Epis-
copo ordinari cum testimonio idoneitatis ab Or-
dinario accepto, ordinari non potuisse, nisi solus
Episcopus testimonium exhiberet: & ita intra
annum vacationis neque Capitulum, neque illius
Vicarium testimoniales litteras posse conferre,
neque in eo legatum dispensare: quia Concilium
Capite 8. citatæ sessionis 23. id videtur clarè sta-
tuisse, sic enim ibi: Quòd si quis ab alio promoueri
petat, nullatenus id ei, etiam cuiusuis generalis aut
specialis rescripti, vel priuilegij prætextu, etiam sta-
tutis temporibus permittatur, nisi eius probitas &
mores, Ordinarij sui testimonio commendentur. Sic
ibi. Generalis autem rescripti nomine, etiā à Sede
Apostolica obtent&#x0169; venire, declarauit Sacra Con-
gregatio apud Barbosam in eum locum n. 3. Nomine
enim Ordinarij debere Episcopum intelligi, ex eo
probat Nauarrus, quia neque Capitulum, neque
eius Vicarius nomine Ordinarij censeri possunt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0330.jpg/>
@@1@<SE330>Circa Capitulum Sede vacante casus peculiares. 315
<duolan 2><-P>quandoquidem iuxta eiusdem Concilij disposi-
tionem, de qua citato Cap. 10. quoad hoc nihil
intra annum possunt; sublata enim facultate, ne-
quit Ordinarius dici, qui neque etiam dici potest
delegatus. Ex qua resolutione euidenter constat
eum, de quo agitur, dimissorias à prædictis mi-
nimè accipere potuisse, quod plus multò est.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Sed P. Molina Tract. 5. Disput. 11. n. 4.<marginalia>Opposita ex|bonis pro po-|nitur patro-|nis.</marginalia>
vers. Quamuis, non dubitat affirmare Nauarrum
proculdubio ita sentientem errare (cùm tamen
id clarum visum fuerit Auctori tanto) quia con-
tra illum est praxis receptissima, & Capitulum,
ac eius loco Vicarius, nomine Ordinarij veniunt,
de quo & dictum à Nobis in Thesauro Tit. 12. nu.
317. & 318. & ita etiam tenent P. Thomas San-
cius apud Barbosam de potestate Episcopi Allegat.
7. nu. 14. reuera ita sentiens Lib. 7. Consil. moral.
Cap. 1. Dub. 26. Barbosa ibidem, & Tractatu de
Canonicis & Dignitatibus Cap. 42. nu. 122. quam-
plures adducens: pro quo & Diana Parte 5. Tract.
10. Resolut. 46. in fine. Et hoc est quod ad sum-
mum communiter concedere videntur Aucto-
res, ex quo ad licentiam nequit fieri argumen-
tum, cùm adeò diuersæ sint, vt Nauarrus obser-
uat suprà nu. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Vnde & apparet in casu dicto non po-<marginalia>Verosim ilior|circa casum|propositum|resolutio.</marginalia>
tuisse Capitulum, aut eius loco Vicarium, licen-
tiam pro Ordinatione concedere, quandoqui-
dem eam postulans non erat, vt diximus, Bene-
ficij recepti aut recipiendi occasione arctatus, ne-
que vigore rescripti eam potuit obtinere. Rescri-
ptum siquidem eum non releuabat ab obligatio-
ne licentiam petendi & obtinendi, quæ clausula
semper in rescriptis apponitur, vt tradunt Barbosa
citata Allegat. nu. 15. & Diana vers. Tertiò dico.
Neque ex eo quòd aliàs gratia à Pontifice facta
inutilis redderetur, aliqua in præfatis resultat
obligatio: Nam in primis etiamsi Ordinandus
anni complementum expectaret, suum gratia ef-
fectum habuisset, quandoquidem eo etiam com-
pleto, plures ipsi menses ad ætatem pro Sacerdo-
tio requisitam defuissent. Deinde frequenter ac-
cidit vt gratiæ huiusmodi suo effectu ex acciden-
tium incursione fraudentur, quia scilicet Episcopi
desunt, quod præsertim in partibus Indiarum
est frequens, aut quia impediti, vel quia ij, qui-
bus est facta gratia, non semper valent ad Epis-
copos alienos commodum habere recursum. Et
pro eodem facit id, quod Nauarrus suprà num. 3.
asserit, cùm rescripti Auctor gratiam circa hoc
præstat, semper velle, vt ea, quæ sunt à Concilio
Tridentino disposita, & pro quibus nihil contra-
rium expressè conceditur, ad vnguem obseruen-
tur. Et hoc quidem satis videtur verosimile, re-
gulariter expediens, & magis Iuri conforme.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Videtur tamen oppositum in adducta à<marginalia>Opposita|vnde possit|verosimili|coniectura|fundari.|Barbosa.</marginalia>
Barbosa citato Cap. 42. nu. 123. ex bonis Aucto-
ribus doctrina posse verosimili coniectura fun-
dari: sic enim ibi: Ante lapsum anni vacationis
Sedis poterit Capitulum obtinenti facultatem à Sede
Apostolica de suscipiendo Ordines cum licentia sui
Ordinarij huiusmodi licentiam subordinatam conce-
cedere, vt docent Nauarrus Consilio 19. in antiquis,
aliàs Consil. 27. in nouis sub titulo de temporib. Or-
din. Piasecius d. p. c. 1. nu. 13. vers. Capitulum pag.
30. Ego ipse d. p. 2. allegat. 7. nu. 14. Sic ille, qui in
citatione Nauarri hallucinatus, Consilio enim 19.<-P>@@

<-P>nihil habet circa casum præsentem: in 18. au-
tem, pro quo etiam error nu. 122. sicut & in Al-
legatione, nihil tale asserit, sed id potiùs, quod
iam vidimus. Quidquid de hoc sit, in doctrina
præfata, vt dixi, potest fauorabilis pro Ordinan-
do sententia fundari: nam de eo, qui dispensatio-
nem obtinuit, videtur procedere; si enim dispen-
satione non opus illi esset, ad quid pro licentia ad
Sedem Apostolicam recurrisset? Vt ergo dispen-
satio locum habere plenè possit, pro eo faculta-
tem in Capitulo meritò dicitur residere. Et ita
etiam tenet Diana suprà citato vers. Tertiò dico.
Pro quo etiam Barbosa citato nu. 14. adducit P.
Thomam Sancium citato loco Consiliorum; vbi
tamen in terminis non dirimit quæstionem, sed
id habet, quod diximus nu. 142. ex quo visum
fuit Auctori præfato id colligi, quod suo asserto
firmauit; quamquam non infrequens apud ipsum
minùs exacta citatio.</P>
<Z><A+1>Pro Regularibus assertum quoddam mi-
nimè virtuti consonum impugnatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>145.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Om. Barbosa citato Cap. 42, nu. 121.<marginalia>Non posse|Capitulum|S. V licen-|tiam conce-|dere pro or-|dinatione|Regularium|ex Barbosa.</marginalia>
ita scribit: Tertiò colligitur non posse idem
Capitulum dicto durante anno dare licentiam Epis-
copo commoranti in Ciuitate vel di&#x0153;cesi, vt Ordinet
Regulares etiam præuio examine per ipsum Vicarium
facto, vt tenet Ragucius de voce Canon. q. 39. nu. 4.
Sic ille; qui tamen Allegat. citata nu. 14. ex P.
Thoma Sancio contrarium statuit, sic enim ibi:
Sanchez in Opuscul. moral. lib. 7. Cap. 1. Dub. 26. vbi<marginalia>Oppositum|ex eodem|& alijs.</marginalia>
resoluit Capitulum Sede vacante ante annum elapsum
posse licentiam concedere alicui Episcopo, vt in ea
di&#x0153;cesi ad Ordines promoueat alienos habentes Di-
missorias proprij Episcopi, aut sui Prælati Regula-
ris, vel personas eiusdem di&#x0153;cesis habentes Dimisso-
rias Episcopi mortui, vel Nuncij Apostolici, vt à
quocumque Antistite ordinentur. Sic ille quod qui-
dem ita refert, vt minimè improbet; immò cum
alijs ab eôdem Scriptore citatis prorsus admittat:
quibus potiùs standum, quàm Ragucio, pro cu-
ius asserto nullum affertur fundamentum ab Au-
ctore citato.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Sed extat illud in citato Cap. 10. Seßionis<marginalia>Obiectio ex|Tridentini|dispositione.</marginalia>
7. de Reformat. Sic enim ibi: Non liceat Capitulis
Ecclesiarum, Sede vocante, infra annum à die vaca-
tionis, Ordinandi licentiam, aut litteras dimissorias,
seu reuerendas, vt aliqui vocant, tam ex iuris com-
munis dispositione, quàm etiam cuiusuis priuilegij
aut consuetudinis vigore, alicui, qui beneficij Eccle-
siastici recepti, siue recipiendi occasione arctatus non
fuerit, concedere. Hæc Concilium, vbi non solùm
concessio Dimissoriarum prohibetur, sed ordi-
nandi licentia; & prætereà solùm pro ijs, qui ar-
ctati fuerint Ecclesiastico beneficio, facultas con-
ceditur, & exceptio firmat regulam in contra-
rium. Vrget etiam Cardinalis Bellarminus in
Obseruatione circa dictum Caput, vel quisquis est
illius, & aliarum auctor, vers. An Capitulum ex
Cap. 8. Sessionis 23. cuius verba dedimus n. 141.
siquidem præcipitur Episcopis ne aliquos dimit-
tant, nisi probatos. Et dimissi etiam à suis Supe-
rioribus examinandi sunt quoad scientiam ab
Episcopo ordinante, in cuius locum & ius suc-
cedit Capitulum.</P><marginalia>Efficaciter|depulsa.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Verùm ista non obstare satis potest effi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0331.jpg/>
@@1@<SE331>316 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XV.
<duolan 2><-P>caciter demonstrari. Nam quod de licentia dici-
tur, ad Dimissorias est referendum, ut constat ex
Cap. 10. Seßione 23. vbi cum dispositionis huius
fiat mentio, solum Dimissoriæ proferuntur. Ver-
ba illius sunt: Qui contra huius Sanctæ Synodi sub
Paulo Tertio decretum, à Capitulo Episcopali, Sede
vacante, litteras dimissorias impetrant &c. Vnde
citatus Scriptor post oppositionem adductam ita
subdit: Nisi restringamus hunc textum ad casum<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Cap. 10. infra Sessione 23. vbi nil dicitur contra
ordinantes, vel concedentes licentiam, vel litteras
commendatitias, sed tantùm contra concedentes Di-
missorias sub p&#x0153;nis suspensionis. Sic ille: nil in-
quam dicitur, quia Dimissoriarum mentione in-
ducta, quidquid de licentia dictum fuerat, est sa-
tis declaratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Deinde quod Concilium ait de non danda<marginalia>Concilij|tenor eluci|datus.</marginalia>
ordinandi licentia, ad Episcopum nequit referri,
vt ex verborum tenore constat, sic enim iungen-
da: Non liceat ordinandi licentiam alicui, qui bene-
ficij Ecclesiastici &c. neque aliter construi aptè
possunt. Et quidem si vis in eo facienda est, ex
eo fiet non solùm pro Regularibus licentiam non
posse concedi Episcopo, sed neque pro alijs cum
Dimissorijs à suis Episcopis, aut Capitulis elapso
vacationis anno venientibus: quod falsum cùm
sit, ex eo habemus id, quod de licentia dicitur,
explicatione adducta temperandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Quod insuper de arctatis Ecclesiastico<marginalia>De Beneficio|arctatis vt|accipien-|dum.</marginalia>
beneficio dicitur, nullius momenti est: nam et-
iam qui arctati taliter non sunt, possunt ad titu-
lum patrimonij, aut pensionis ordinari, iuxta dis-
positionem Concilij eiusdem Sessione 21. Cap. 2.
de Reformat. & si cum Dimissorijs veniant, pro
eo Capitulum Episcopo dare licentiam potest in
ciuitate aut di&#x0153;cesi commoranti. Ergo & pro
Regularibus, qui à suis Prælatis Dimissorias ha-
bent, ne que debent esse peioris conditionis, &
itinerum incommoda pro obtinendis Ordinibus
exantlare. Et huiusmodi quidem sensum circa
citata Concilij verba praxis receptissima reddidit
manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Iam quod de Episcopo dicitur, in cuius<marginalia>Ius Capituli|non ad Di-|missorias.</marginalia>
locum & ius succedit Capitulum, vt proptereà ad
illud spectet Regulares probatos quoad scien-
tiam dimittere, si de dimissione per dimissorias
litteras sermo sit, ex eo apertè refellitur, quod in
citato Cap. 8. Session. 23. nullum dimissionis ha-<marginalia>Vide Bor-|donum|Tomo 4.|Decisio-|ne 1.</marginalia>
beatur verbum: nec de Religiosis sermo sit,
quandoquidem requiritur vt qui promoueri desi-
derat, non aliter id obtineat, nisi eius probitas ac
mores Ordinarij sui testimonio commendentur. Capi-
tulum autem, sicut neque Episcopus, Regula-
rium Ordinarius non est, stante exemptione, nec
possum circa morum probitatem inquirere, vt sic
eos valeant commendare.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Vnde standum potiùs legitimo Cardi-<marginalia>Cardinalis|Bellarmini|auctoritate|resolutio|præfata ro-|boratur</marginalia>
nalis Bellarmini discursui, qui citato §. sic locu-
tus: Videtur quòd non per hunc textum, per quem
prohibetur non solùm dimissoria, sed commendatitia,
ac etiam omnis licentia ad Ordines suscipiendos in-
fra annum à die vacationis Sedis Episcopalis: sed
valde dubito, nam Concilium videtur loqui de sæcu-
laribus di&#x0153;cesanis, dum se fundat in ratione beneficij
acquisiti vel acquirendi, quæ ratio non militat in Re-
gularibus, quibus non conferuntur beneficia, cùm or-
dinentur ad titulum professionis: & cùm eorum su-<-P>@@

<-P>perior cum his dispenset vt ordinentur propter Reli-
gionis suæ necessitatem, eosque approbet, nihil habet
Capitulum gerendi in hoc casu, quod ad eius munus
pertineat, nisi licentiam dare ad Ordines suscipien-
dos. Sic ille, post Cardinalem Toletum qui Lib. 1.<marginalia>Et etiam|Cardin.|Toleti.</marginalia>
Instructionis Sacerdotum Cap. 49. vers. Quinta ha-
betur, qui solùm de Clericis sæcularibus procede-
re Concilij decretum attestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Extat Decretum Clementis VIII. (cuius<marginalia>Decretum|Clem. VIII.|vt nequeant|Regulares|nisi à Di&#x0153;-|cesanis ordi-|nari.</marginalia>
tenorem exhibet Barbosa citata Allegat. 7. nu. 18.)
præcipientis vt Regulares Ordines suscipiant ab
Episcopo, in cuius di&#x0153;cesi degant, ad quem Su-
periores debent Dimissorias concedere: Etsi
Di&#x0153;cesanus abfuerit, vel non esset habiturus Ordi-
nationes, ad quemcumque alium Episcopum, dum ta-
men ab eo Episcopo, qui Ordines contulerit, exami-
nentur quo ad doctrinam: & in eis caussam absentiæ
Di&#x0153;cesani Episcopi, vel Ordinationum ab eo non ha-
bendarum, exprimendam esse &c. Vbi quidem de
Capitulo S. Vacante mentio nulla: Quia verò in
locum & ius Episcopi succedit, videtur ex eo fieri
aliquem erga ipsum respectum habendum, & si-
ne ipsius licentia Ordines non esse recipiendos,
vbicumque illi recipiendi sint, ex quo & poterit
vrgeri, vt suprà nu. 146.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Ad quod dico, ex prædicto Decreto ni-<marginalia>Ex eo nihil|contra reso-|lutionem|traditam|euinci.</marginalia>
hil contra resolutionem præfatam haberi, sed pos-
se potiùs confirmari, quandoquidem ex eo habe-
tur Regulares posse absente Episcopo Di&#x0153;cesano
Dimissorias concedere, vnde etiam eo mortuo,
idque sine vlla à Capitulo dependentia: neque
enim maior ab eo habenda est, quàm ab Episco-
po, quo absente, aut non facturo Ordinationes,
possunt superiores Dimissorias cōcedere ad quem-
cumque Di&#x0153;cesanum. Non ergo habet Capi-
tulum in quod possit ius succedere, quia neque
Episcopus, stantibus circumstantijs prædictis,
habet illud. Vt enim aduertit Barbosa suprà ad-
ductis pro eo Auctoribus, sufficit si Prælatus de
absentia Di&#x0153;cesani, vel quòd nolit habere Or-
dinationes, in litteris dimissorijs testetur, nec esse
necessarium ex Curia Episcopali authenticum
instrumentum. Quòd si in ciuitate, in qua est<marginalia>Quid si in|ciuitate, in|qua Cathe-|dralis Epis-|copo licentia|conferatur, à|Capitulo.</marginalia>
Capitulum, Episcopus adsit, ex illius licentia Or-
dinationes facturus, idem profectò dicendum,
scilicet nullum specialem ad illud habendum ex
necessitate recursum, quia Di&#x0153;cesanus non est,
& perinde se habet illius præsentia, ac si per lon-
ga spatia distaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Quod quidem videtur etiam dicendum<marginalia>Quid si ab|Episcopo|Ecclesiæ|eiusdem.</marginalia>
pro casu, quo Di&#x0153;cesanus non habens Ordina-
tiones committeret alicui Episcopo per suam di&#x0153;-
cesim transeunti, vt illas habeat. Quam difficul-
tatem indecisam reliquit Lezana Tomo 3. in Mari
magno Prædicatorum n. 19. & illi quidem se inui-
cem citantes cum distinctione loquuntur dicen-
tes, quô disi Di&#x0153;cesanus absens facultatem con-
cederet, tunc possent Regulares suo iure vti: nam
hoc decretum est contra eorum priuilegia, vnde
strictè interpretandum est, nec vltra casus ex-
pressos ampliandum: secus autem si præsens con-
cederet licentiam Episcopo transeunti Ordina-
tiones celebrandi: quia decretum istud solùm
indulget Religiosis, vt possint à quoquo malue-
rint Episcopo Ordines suscipere, Di&#x0153;cesano ab-
sente, vel Ordinationes non habente: at si Epis-
copus Di&#x0153;cesanus præsens, licet non per se, ta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0332.jpg/>
@@1@<SE332>Circa Capitulum S. V. casus pro Regularibus. 317
<duolan 2><-P>men per alium Ordinationes haberet, censeretur
ipse ordinare: nam qui per alium facit, per se ip-
sum facere videtur reg. qui per alium, de regul. iur.
in 6. sic Tamburinus Tomo 2. de Iure Abbatum
Disput. 2. Quæs. 18. n. 3. & 4. & Peyrinis circa
Constitutionem 2. Sixti IV. nu. 34. sed quidem pro
distinctione dicta non est solidum fundamentum,
quia decretum odiosum est, & ita strictè inter-
pretandum, cùm nequeat propriè dici Episcopum
Ordinationes habere in sensu ipsius decreti, iuxta
quem Ordinationes habere idem est ac Ordines
conferre, vt legenti constabit. Et verò si regula
illa de faciente per alium vim aliquam continet,
etiam de Episcopo absente, & concedente licen-
tiam, pariter dici posset, cùm illa sine limitatione
procedat, & multa per absentes fiunt, quæ alijs,
qui per eos faciunt, tribuuntur. Cumque id in
præsenti casu stare nequeat, neque illud, quod
Auctores dicti contendunt, quamuis eorum sen-
tentia non sit probabilitate destituta.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Et quidem stante casu dicto de celebrante<marginalia>Notanda|doctrina vt|Decretum|non vrgeat.</marginalia>
Ordines Episcopo cum licentia in eadem ciuitate
degentis, dimissio Regularium ad alium iure suo
vti volentium, sine caussa momenti alicuius, nec
sanè leuis, non videtur posse contingere: quando
autem ita accidit, etiamsi Di&#x0153;cesanus per se ip-
sum Ordinationes sit habiturus, id fieri posse te-
net Lezana Tomo 3. in Mari magno PP. Prædica-<marginalia>Lezana.</marginalia>
torum nu. 19. vbi ita scribit: Vnde aliter facientes
peccarent mortaliter, quia in re graui contraueniunt
præcepto Papali, & præiudicant Di&#x0153;cesano Episco-
po. Nisi bona fide, vel rationabili aliqua caussa moti
id facerent; vt puta si Di&#x0153;cesanus esset malè affectus
Regularibus, & nimis rigidus in eis examinandis,
aut approbandis ad Ordines. Sic ille citans pro eo
Peyrinum referendo num. 4. quæ est satis confusa<marginalia>Peyrinis.</marginalia>
citatio, cùm dici debuisset Tomo 2. Quæst. 3. de
Prælato Cap. 7. num. 4. Qui & circa præcedentem
resolutionem, de possibili scilicet absolutè dimis-
sione ad alium Episcopum, siue absens siue præ-
sens sit Episcopus Di&#x0153;cesanus, citari etiam de-
buisset; ita enim tenet, licet sibi contrarius, citata
Quæst. 3. Cap. 7. num. 8. ita concludens: & ex ea
vlteriùs concluditur, quòd nec etiam astringuntur
Regulares suscipere Ordines ab alieno Episcopo de
licentia proprij Episcopi etiam præsentis. Sic ille post
adductam quamdam Ioannis Gutierrez doctri-
nam, & reiectam friuolam quamdam Declara-
tionem Cardinali Pamphilio, posteà Innocentio
X. mendaciter attributam.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Id autem quod habet circa citatam Sixti<marginalia>Ex illius te-|nore amplior|comprobatio.</marginalia>
Constitutionem num. 33. ère maximè nostra fa-
cit; siquidem tenorem Decreti Clementis VIII.
proferens, de quo Nos num. 152. post illa verba:
Vel non esset habiturus Ordinationes, hæc subdit,
Vel Sedes Episcopalis vacaret, dicens sic: Quod vl-
timum addidi ex declaratione huius Decreti ab ipsa-
met Congregatione facta apud Naldum loco citato.
Sic ille: locus autem citatus est in Summa verb.
Ordo num. 26. vbi nihil habet: sed num. 25. De-
cretum præfatum apponit, sed sine additione di-
cta, quæ forsitan in alia extat editione.</P>@@

<Z><A+1>APPENDIX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa Religiosorum examen, præsertim So-
cietatis JESV pro Ordinibus susci-
piendis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>157.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Vxta Concilium Tridentinum Seßion. 23.<marginalia>Diligens|examen pro|Religiosis|specialius à|Tridentino|requisitum.</marginalia>
Cap. 11. de Reformat. præmittendum illud
etiam in Religiosis ante Ordinum susceptionem,
sic enim ibi: Regulares quoque nec in minori ætate,
nec sine diligenti Episcopi examine ordinentur, pri-
uilegijs quibuscumque quo ad hoc penitus exclusis.
Hæc Concilium. Vbi obseruatione dignum oc-
currit, plus illud circa Regularium examen videri
fuisse solicitum, quandoquidem diligens adhi-
bendum statuit; quod non ita circa alios pronun-
tiauit. Et huiusmodi diligentiæ necessitatem ex-
perientia comprobauit, cùm videamus plures ex
Regularibus, quàm ex sæcularibus, à minimè
rigidis examinatoribus reprobari. Quibus non
videtur obstare id, quod habetur Seßione eadem<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Cap. 7. vbi sic dicitur: Episcopus autem Sacerdo-
tibus, & alijs prudentibus viris, peritis diuinæ legis,
ac in Ecclesiasticis Sanctionibus exercitatis sibi asci-
tis, Ordinandorum genus, personam, ætatem, insti-
tutionem, mores, doctrinam, & fidem, diligenter in-
uestiget, & examinet. Hæc illud: circa quæ in-
dubitatum videtur negotium hoc, quod tanti
momenti est, non esse negligenter peragendum,
& ita meritò à Concilio diligentiam adhibendam
statutum fuisse. In gradibus autem diligentiæ
magis & minùs esse potest, & plus aliquid circa
Regulares requiri, à Concilio videtur indicatum,
dum id pro illis subdidit, quod circa alios citato
Capite non ita necessarium iudicauerat, idque
tantùm quod illa verba designant: Sed dignos
dumtaxat, & quorum probata vita senectus sit. Cùm
dici etiam possit adducto Capite 7. proptereà dili-
gentiam examinis exigi, quia ad multa se debet
extendere ibidem expressa, quod tamen circa
Regulares non ita faciendum, quorum examen
ad solam doctrinam reuocatur, & pro ea Conci-
lium diligentiam examinis postulat singularem.
Pro quo videri potest Petrus de Ledesma in Sum-
ma Tomo 1. Tractatu de Sacramento Ordinis Cap. 7.
Conclus. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Sunt autem circa hoc diuersa à Pontifi-<marginalia>Priuilegium|Societatis|IESV.</marginalia>
cibus priuilegia concessa, de quibus Bruno Chas-
saing de priuilegijs Regularium Parte 2. Tract. 7.
Cap. 3. Proposit. 1. & maximè speciale pro Socie-
tate nostra habetur in Compendio verb. Ordines
§. 3. tenoris sequentis: Præcipitur, & interdicitur
omnibus Episcopis, & alijs Antistitibus, ne à Nostris
promouendis, qui licentiam à Præposito Generali So-
cietatis pro tempore existente, vel ab eo delegatis ha-
buerint, quædam requirant, vel exigant in Litteris
Apostolicis proximè citandis contenta, sed ipsos etiam
absque vlla functione in ipsis Ordinibus, aut obser-
uatione Interstitiorum ad illos suscipiendos; aut in-
quisitione de cantu, Officijs, & cæremonijs Ecclesia-
sticis, idoneitate, proprij Ordinarij licentia, & alijs
in alios requisitis, ad Minores, ac etiam extra tem-
pora à Iure statuta, tribus Dominicis, vel alijs Festis
diebus, etiam continuis, ad Sacros, etiam Presbyte-
ratus, Ordines promoueant, ac si illi omnibus requi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0333.jpg/>
@@1@<SE333>318 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XV.
<duolan 2><-P>sitis essent præditi. Gregorius XIII. pag. 212. &
sequent. vbi etiam prohibet huius gratiæ communi-
cationem, etiam ijs, qui sua priuilegia cum Societate
participant, & participare poterunt. Sic ibi, prop-
ter quod P. Vasquez Tomo 3. in 3. p. Disput. 146.<marginalia>Certum iu-|xta P. Vas-|quez.</marginalia>
Cap. 6. vers. Est autem, vti certum statuit Epis-
copos non posse examen à Nostris Ordinandis
exposcere: quamuis & Nostri (verba illius sunt)
examen hoc subire minimè recusent.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Sed P. Arriaga Tomo 8. Disputat. 57. nu.<marginalia>Quod ta-|men negat,|sed immeritò|P. Arriaga.</marginalia>
50. vers. 3. ita scribit: Putat autem Vasquez ea
Disputatione (citata scilicet) per priuilegium Gre-
gorij XIII. esse exemptos Societatis nostræ Religio-
sos ab hoc examine: hoc tamen non videtur solidè
dictum: nam in Bulla, qua Gregorius priuilegium
nobis conceßit, incipitque Pium & vtile, expressè
ponit ea, de quibus non possumus ab Episcopo exami-
nari, scilicet de cantu, de cæremonijs, de natalibus
&c. De doctrinæ autem examine nullum penitus
verbum fecit. Vnde in hoc puncto ferè vbique exami-
nantur Nostri. Hæc ille, qui profectò non vide-
tur ea, qua par erat, attentione Bullam Gregorij
perlegisse, ex ea enim manifestum habetur So-
cietatis Religiosos circa examen ita exemptos,
vt Episcopi nequeant ipsos erga illud constrin-
gere, ni velint Pontificium præceptum vio-
lare.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Sic ergo ille post alia: Eiusque rei caussa<marginalia>Tenor Bullæ|Greg. XIII.</marginalia>
fel. record. Paulus Papa Tertius Præposito eiusdem
Societatis conceßit, vt idoneos & comprobatos ab ipsa
Societate, quibuscumque mallet Catholicis Antistibus
gratiam & communionem Sedis Apostolicæ habenti-
bus præsentare posset, qui illos sic præsentatos absque
vlla promißione vel obligatione ad Ordines huiusmodi
promouerent. Hæc ibi, quæ quidem satis apertè
indicant à Paulo Tertio sua in concessione om-
nem examinis obligationem exclusam, pro quo
audiendus ille in Bulla, quæ incipit: Licet debi-<marginalia>Bulla Pauli|Tertij.</marginalia>
tum, vbi ita loquitur: & quia eiusdem Societatis
fratres & socios de locis ad loca transferri contingit,
propter quod stabilem & continuam in terris & de-
terminatis domibus mansionem habere non possunt,
& in ipsa Societate idoneos tantùm & comprobatos
ad Sacros Ordines promoueri intelleximus, eidem
Præposito Generali, quòd ordinandos socios & fratres
huiusmodi Societatis quibuscumque maluerint Ca-
tholicis Antistibus gratiam & communionem dictæ
Sedis habentibus præsentare: ipsisque Antistibus
præsentatos huiusmodi, absque omni promißone vel
obligatione ipsorum Ordinandorum fratrum & so-
ciorum, ad omnes etiam Sacros & Presbyteratus
Ordines promouere &c. Iuxta quæ clarissimè ap-
paret solam esse approbationem Societatis requi-
sitam, de qua Pontifex plenam se habere satisfa-
ctionem luculenter declarauit: & ea supposita
nihil esse ab Episcopis aliud exigendum. Et hanc
quidem concessionem Gregorius confirmandam
assumit, quia post Concilium Tridentinum circa
prædicta aliter dispositum videbatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Pergit ergo ille, & sic ait: Nonnulli ta-<marginalia>Greg. XIII.</marginalia>
men Antistites post Concilij Tridentini decreta eos sic
præsentatos priùs in cuiusque tam Minorum, quàm
Sacrorum Ordinum huiusmodi præscripto munere ex-
ercitatos, temporumque determinatorum post suscep-
tos præscriptum finem, antequàm ad superiores Or-
dines ascendant, omnino expectandum, eosque in eo-
rumdem Ordinum functionibus, Chorique Officijs<-P>@@

<-P>plenè instructos, & denique super eorumdem vita,
moribus, ætate, & natalibus ad Parochi inquisitio-
nem, aut alias testimonium, & certa alia requisita,
habenda, esse contendunt: quamuis non nisi ad eos-
dem Ordines suscipiendos numeris aliôqui omnibus
idonei dimittantur. Ecce Gregorium omnino Pau-
lo conformem; siquidem supposita idoneitate,
quæ in Dimissorijs declaratur, promouendos prę-
cipit; idoneitas autem numeris omnibus abso-
luta, id quod ad doctrinam attinet, manifestè com-
plectitur: vnde & ita concludit: Nos his incom-<marginalia>Idem.</marginalia>
modis, quantùm in nobis est, occurrere volentes, om-
nibus Episcopis, & alijs Antistibus præsentibus &
futuris, in perpetuum præcipimus, atque interdici-
mus, ne ab huiusmodi promouendis, qui licentiam à
Præposito Generali dictæ Societatis pro tempore exi-
stenti, vel ab eo delegatis habuerint, quidquam præ-
dictorum requirant, vel exigant; sed ipsos etiam abs-
que vlla functione in Ordinibus ipsis, Interstitiorum-
que ad illos suscipiendos obseruatione, aut inquisitione
de cantu, Officijs, & cæremonijs Ecclesiasticis, ido-
neitate, proprij Ordinarij licentia, & alijs in alijs
requisitis, ad minores, ac etiam extra tempora à Iure
statuta, tribusque Dominicis, vel alijs festis diebus,
etiam continuis, ad Sacros etiam Presbyteratus Or-
dines promoueant, ac si illi omnibus requisitis præditi
essent. Nos enim illis Ordines omnes prædictos sic su-
scipiendi, ac prædictis Antistitibus eos ipsis confe-
rendi facultatem tribuimus. Non obstantibus præ-
missis &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Non ergo vrget, quòd à P. Arriaga asser-<marginalia>P. Arriagæ.|impugnatio|depulsa.</marginalia>
tum, de doctrinæ inquam examine nullum ver-
bum factum: licet enim doctrina expressa non
sit sub speciali nomine, sub nomine tamen ido-
neitatis comprehensa, sicut & verbis illis, Certa
alia requisita esse contendunt. Propter quod Præ-
lati aliqui, & satis quidem docti, ab examine sibi
penitus abstinendum censuerunt, ex quibus non-
nulli in actu Ordinationis ipsius præfatam Bul-
lam legi faciebant. & præclarissimus ille Limanæ
Metropolis Antistes Dom. Turibius Alfonsus de
Mogrobejo, cùm legeretur, & ad verba illa de-
ventum esset, In perpetuum præcipimus, ad scru-
pulum submouendum, ea cum repetitione vsur-
pabat, dicens, Præcipimus, Præcipimus, vnde &
docti alij Scriptores priuilegium agnoscunt, in
quibus citatus Bruno Chassaing. Emmanuel Ro-
dericus Tomo 1. qq. regul. q. 18. arti. 6. P. Palaus
Parte 4. Disput. 27. Puncto 9, nu. 15. P. Pelliza-
rius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 2. nu. 169. apud quem
Ioannes Baptista Tiberius alios referens. Miranda
etiam in Manuali Prælatorum Parte 1. Quæst. 39.
Arti. 4. & Lezana Tomo 3. in Mari magno PP. Præ-
dicatorum num. 20. quasi de re communiter nota
loquuntur, licet cum Emmanuele reuocatum esse
affirment, quod & videtur admittere Barbosa<marginalia>Esse reuoca-|tum qui|censeant, &|eorum fun-|damenta.</marginalia>
Allegat. 7. nu. 31. Mirandam adducens nec impro-
bans. Quorum fundamentum ex Bulla Sixti V.
desumitur contra malè promotos, & incipit San-
ctum & salutare: in ea enim præcipit obseruari
circa Ordinum susceptionem Concilium Triden-
tinum. Neque per moderationem à Clemente
VIII. adhibitam reducta est ad terminos iuris
communis, nisi tantùm quoad p&#x0153;nas & Censu-
ras, in Sacris Canonibus, Constitutione Pij II.
& Decretis Concilij Tridentini contentas, pro
quo Lezana Tom. 1. Cap. 14. nu. 1. & alij. Et hic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0334.jpg/>
@@1@<SE334>Circa examen Regularium pro Ordinibus &c. 319
<duolan 2><-P>Auctor citato nu. 20. Maris magni arguit etiam
ex Decreto Clementis VIII. cuius tenorem de-
dimus nu. 152.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Sed verò quod de Constitutione Sixti<marginalia>Quæ di-|luuntur.</marginalia>
dicitur satis est enerue, cùm pro titulo habeat
Contra malè promotos; ex eo enim fit contra eos
non procedere, qui virtute Apostolici priuilegij,
seruatis aliàs requisitis, & idoneitate perspecta,
de qua testimonium perhibeant Superiores, ordi-
nantur. Vnde cùm seruandum Concilium iubet,
ea non est credendus priuilegia reiecisse, ex quo-
rum vsu inordinatum nihil, aut in Ecclesia ab-
surdum potest formidari. Item vt demus priuile-
gium dictum à Sixto reuocatum, à Paulo V.
confirmatum & innouatum constat ex eius Bul-
la, quæ incipit, Quantùm Religio, vbi vnius tan-
tùm circa Decimas exceptio reperitur. Quod
quidem cùm citatos Auctores fugerit, mirum
non est vt vidimus censuisse: in quo præsertim
excusandus Fr. Emmanuel ante Pauli scribens
Pontificatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Circa id autem quod de præcepto di-<marginalia>Præceptum|Episcopis|impositum|vt accipien-|dum.|P. Pelliza-|rius.</marginalia>
ctum vult P. Pellizarius supra nu. 168. vers. Vbi
notandum, verbum Præcipimus non operari quòd
Episcopi simpliciter teneantur (hoc enim esset
illis nimis onerosum, adeoque non videtur præ-
sumi posse fuisse intentum à Papa) sed solùm dato
quòd velint eos initiare Ordinibus, nullo modo
possint ab illis requirere, quæ Pontifices prohi-
bent requirenda. Qui explicandi modus ab eorum
videtur mente penitus alienus, quorum verba de-
dimus. Illi siquidem eam suæ concessionis ratio-
nem reddunt, quæ cum prædicta nequit expli-
catione constare: quòd scilcet Societatis alumni
nulli Ecclesiæ, nullive loco certo mancipati sint, vt<marginalia>Gregorius|XIII.</marginalia>
ibi permaneant, sed veluti viatores omni tempore pa-
rati, expectantesque diem & locum, qua vel ad ex-
tremas Orbis regiones, cùm venit vsus, emittantur
&c. quæ sunt Gregorij verba Pauli conformia
verbis. Cùm ergo iuxta eorum statum illis possit
mora esse frequenter incommoda, Episcopi, ne
ipsos in Ordinum expectatione suspensos teneant
Pontificio præcepto compelluntur: ergo non est
consonus præfatus explicandi modus. Præter-
quam quòd concessio dicta poterit frustranea red-
di, si Episcopi pro Ordinibus requisiti, illos con-
ferre detrectent. Cùm hoc tamen stat posse Or-
dinationes aliquando differri, eo quòd illæ futu-
ræ sint Episcopis, nisi protrahantur, incommodæ,
pro quo meliùs potest de Pontificia voluntate
præsumi: videndus P. Palaus suprà Puncto 13. nu.
12. vbi obligationem sub reatu culpæ lethalis
agnoscit. Nec debet quidem nimis onerosum hoc
illis videri, qui dum opportunè Ordines talibus
conferunt, bonos sibi adiutores formant, exone-
raturos eorum conscientias, & laborum partem
gratis & libenter, magnoque cum fructu subitu-
ros. Quod quidem quantùm ad obligationem di-
ctam etiam in ijs locum habet, ad quos Societatis
alumni ex Di&#x0153;cesi alia dimittuntur, ob ratio-
nes; de quibus suprà, cum omnibus enim Anti-
stibus loquuntur Pontifices, Catholicis inquam,
gratiam & communionem S. R. Ecclesiæ haben-
tibus, non scilicet excommunicatis, suspensis,
aut interdictis, vt exponunt Lezana in Mari ma-
gno Minimorum num. 23. & Peyrinus apud ip-
sum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Quod ad Decretum Clementis VIII.<marginalia>Clementis|VIII. decre-|tum non|vrgere.</marginalia>
attinet, ex quo etiam arguebat Lezana, verissi-
mum est in eo sic haberi: etsi Di&#x0153;cesanus ab fue-
rit &c. ad quemcumque alium Episcopum; dum ta-
men ab eo Episcopo, qui Ordines contulerit, exami-
netur quoad doctrinam. Sed non agere constat ex
dictis circa Constitutionem Sixti, quòd scilicet
priuilegia non reuocet, & multò minoris appa-
reat efficaciæ, quàm illa, cùm in eo derogatoria
adsit nulla: & vt adesset, amplissima Pauli V.
concessione confirmatur; innouatur, ac redditur
priuilegium dictum penitus inconcussum. Vbi
& addendum ex Portel in Dubijs Regularium<marginalia>Vbi non|illud recep-|tum.</marginalia>
verb. Ordines, sacri nu. 1. in Hispania Decretum
dictum non fuisse in praxi receptum: neque ego
in Indijs curam obseruantiæ illius deprehendi:
quamuis quod ad examen attinet parùm hæc non
obseruantia videatur Religiosis suffragari, cùm
examinari ab eo possint, à quo sunt Ordines re-
cepturi: priuilegij enim Societatis communica-
tio alijs à Pontifice prohibetur, licet non desint
qui pro illa militent, vt sit illa saltim probabilis,
minimè ab Episcopis audiendi, cùm & Societati
ipsi sint qui penitus aduersentur; quod quidem
ex eo accidere arbitror, quod priuilegij tenorem
minimè vt par erat, attenderint: neque enim de-
prauato affectui id censeo tribuendum, si gene-
raliter sit loquendum: quidquid de vno aut altero
secus fuerit, pro quibus orandus Deus vt emittat
illis lucem suam, & veritatem suam.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Iuuat autem vt prædictum Decretum<marginalia>Vt queat|eius onus|deuitari.|Lezana.|Peyrinus.</marginalia>
minùs onerosum sentiatur, id quod tradit Lezana
citato nu. 19. in Mari magno Prædicatorum contra
Peyrinum citata Quæst. 18. n. 7. asserentem, quòd
si Prælati mitterent suum subditum ad aliquem
locum ea solùm ratione vt ibi Ordines recipiat,
& secuta Ordinatione ab eo recedat, facerent
contra præfatum Decretum, eo quòd esset legem
deludere, quod vetatur Cap. Constitutus, de con-
cessione Præbendæ. Quod quidem citatus scrip-
tor reijcit, quia potest quis ire de vna ciuitate ad
aliam, ea solùm ratione vt effugiat præceptum
aliquod aut legem, quæ in ea ciuitate, à qua re-
cedit, & non in alia, viget. Quia hoc non est
eludere legem, sed vti iure suo, eximendo se ab
obligatione legis, pro vt fieri potest. Quod maxi-
mè procedit, (ait ille) in Regularibus habentibus
priuilegia, de quibus suprà. Sed adductum funda-
mentum parùm videtur vrgere: in alijs enim præ-
ceptis obligatio non vrget nisi pro determinato
loco, nec minimè præcipitur ne quis ad alium se
conferat, in quo non viget obligatio: cùm tamen
in casu nostro aliter se res habeat; quandoqui-
dem prohibitio ad id præcipuè dirigitur, ne scili-
cet ad Episcopum alium Religiosi à suis Prælatis
dimittantur. Priuilegia autem circa hoc, etsi
multa extiterint, ea tamen esse reuocata citatus
scriptor affirmat. Sed nihilominùs eius assertio
potest probabiliter sustineri, stante aliàs ipsius
doctrina, de qua dictum nu. 155. quamlibet sci-
licet rationabilem caussam à peccato sic facien-
tes excusare. Quod & locum habere potest in
dilatione Ordinum de industria in eodem De-
creto prohibita, si videlicet illa ex rationabili
caussa fiat, ob eamdem rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Vbi & addendum quod habet P. Palaus<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
suprà Puncto 15. n. 8. ita scribens: Quod Decretum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0335.jpg/>
@@1@<SE335>320 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>non videtur vsu receptum; siquidem paßim Prælati<marginalia>Circa recep-|tionem vlte-|rius aliquid</marginalia>
regulares Dimissorias concedunt, vt eorum subditi à
quocumque Antistite Ordines celebrante initiari pos-
sint, quin vllam mentionem faciant an præsens Epis-
copus absens fuerit, vel Ordines noluerit celebrare.
Sic ille; qui tamen iuxta propriam experientiam
de sola potuit Hispania loqui. Quòd autem ge-
neraliter non sic accidat, ex Bordono constat, qui<marginalia>Bordonus.</marginalia>
Tomo 4. Decisione 1. nu. 2. testatur seruari modò
ab omnibus Regularibus. Qua stante obseruan-
tia, inde oritur difficultas, An possit Episcopus, ad
quem facta dimissio sit, nec dimissionis rationa-
biles caussæ à Prælatis manifestatæ, cùm sint ab
illis diuersæ, de quibus in Decreto habetur men-
tio, quòd scilicet Di&#x0153;cesanus absit, aut non sit
Ordinationes habituras, nec semper illas expe-
diat reddere manifestas, sic dimissos ordinare.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Ad quod quidem videtur dicendum in<marginalia>Episcopi vt|queant sine|peccato pro-|cedere.</marginalia>
casu dicto attentis esse circumstantijs proceden-
dum; potest enim doctus Antistes prudens for-
mare iudicium circa rationabilem caussam di-
missionis generaliter apprehensam, & Di&#x0153;cesa-
num minimè inuitum futurum, ex eius cognita
erga ipsum beneuolentia: ob quam rationem
etiam subditum ab alieno ordinari posse affirmat
& probat P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 31.
Sect. 1. nu. 17. cum alijs, cum spe scilicet ratihabi-
tionis, pro qua & facit Di&#x0153;cesanum etiam non
posse quæ sint circa hoc opiniones ignorare. Nec
multum equidem solent illi circa hoc esse soliciti,
cum Ordinationes soleant esse molestæ, præser-
tim, quæ extra Tempora, & dies alios à Iure sta-
tutos, ob priuilegia postulantur. Et ita regulari-
ter videtur faciendum, quidquid de casu peculiari
sit, in quo aliter procedere oporteat, iuxta cir-
cumstantiarum qualitatem, vt si ordinandus me-
ritò fuerit à Di&#x0153;cesano reprobatus, nulla pro
recursu ad alium reddita ratione, vt locum ha-
bere possit quod de obligatione sub mortali di-
ctum nu. 155.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa casum nuperum Religiosi illegiti-
mi petentis dimissionem ob omissam
informationem. Et quid circa illam
pro Indijs & Societate IESV cum
peculiari pro ipsa doctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>169.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ixtus V. Constitutione speciali, quæ<marginalia>Constitutio-|nes Pontifi-|ciæ circa in-|formationes|pro Nouitijs</marginalia>
est ordine 71. apud Cherubinum in-
formationem præmittendam statuit
susceptioni habitus religiosi, circa parentes, pa-
triam, mores, vocationis veritatem, & quædam
alia, eamque accuratam, cui aliam declaratoriam
adiunxit apud eumdem reperiendam; quarum
tenorem etiam habet F. Emmanuel Rodericus
Tomo 3. qq. regul. ad calcem q. 54. sicut & Miran-
da prioris in Manuali Tomo 1. Quæst. 19. Arti. 3.
cuius & mentionem faciunt quotquot de mate-
ria præsenti agunt inferiùs referendi: & Grego-
rius XIV. ac Clemens VIII. suis in Constitu-
tionibus in decursu quæstionis allegandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Et iuxta Sixtinas informatio ita necessa-<-P>@@

<-P>ria est, vt si desit, neque susceptio religiosi habi-<marginalia>Sine illis|receptio in-|valida iux-|ta Sixtinas.</marginalia>
tus, neque professio valorem habeant, & inde
etiam secuta irrita sint: quod quidem ita com-
muniter Scriptores affirmant: licet Fr. Emma-
nuel cita Quæst. præsertim Arti. 5. & 6. opposi-
tum conetur euincere, si non temerè, qua parti-
cula Sixtus vtitur, sed bona cum fide procedatur,
& nullum postea impedimentum ex appositis ab
ipso deprehendi contingat. Quem tamen validè
impugnat Dom. Barbosa in votis decisiuis & con-
sultiuis voto 15. Dub. 1. Pro quo & P. Suarez
Tomo 3. de Religione Lib. 5. Cap. 10. nu. 11. & seqq.
& pluribus Rotæ decisionibus comprobatum o-
stendit citatus Vgentinus Antistes.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Quod cùm ita, vt dixi, communiter re-<marginalia>Circa illegi-|timos du-|bium ob|verba Gre-|gorij XIV.</marginalia>
ceptum sit, & pro certo habitum, circa illegiti-
mos occurrit difficultas: nam Gregorius XIV.
Constitutione sua, quæ est in Ordine 3. apud ci-
tatum Cherubinum, prohibitionem circa illegi-
timos in Constitutionibus Sixti contentam sub-
mouens, & ad terminos iuris communis redu-
cens, circa informationes sic præscribit: Ita ta-
men vt cùm de recipiendis quomodocumque illegiti-
mis ad habitum & professionem Ordinum quorum-
cumque agitis, ijs, ad quos huiusmodi receptio spectat,
præter alia, ex quibus ex dictarum Constitutionum
præcepto, circa quoscumque etiam legitimos, disqui-
rere debent, diligenter vitam eorum, & mores inqui
rant, & ita demùm recipiant &c. Iuxta quæ infor-
mationis necessitas à Sixto stabilita videtur etiam
erga illegitimos, vt eius defectus inualidum red-
dat ingressum, suo in robore permanere. Dictio
siquidem illa Ita tamen conditionem & formam
indicat, ex cuius omissione actus redditur nullus,
vt videri potest apud citatum Barbosam Tractatu<marginalia>Dictio. Ita|tamquam|vim habeat.</marginalia>
de Dictionibus Dict. 173. nu. 3. 9. & 11. & ita tenet
P. Thomas Sancius Lib. 7. de Matrimonio Disp. 37.
nu. 55. & Peyrinis de Religioso Prælato Quæst. 3.
Cap. 1. nu. 6. Contrarium tamen tenent Fr. Em-
manuel citato Tomo 3. q. 10. arti. 5. Miranda citato
etiā arti. 3. Concl. 3. Bordonus Tomo 2. Resol. 12. dicto
Libro nu. 19. qui citat inter alios P. Suarium nuper
ad n. 19. qui Cap. 7. nu. 14. vbi nihil speciale habet
circa præsentem difficultatem, sed tantùm asserit
Constitutionem Sixti reuocatam esse quoad ille-
gitimos, & ad terminos iuris communis reda-
ctam: neque Cap. 10. vbi circa Sixti Constitu-
tionem ex professo disquirit, nullam de Gregorij
Constitutione inserit mentionem. Vnde res ista
sub opinionum ambiguo videtur relicta, cùm ex
proprietate Dictionis præfatæ Ita tamen resolu-
tio dependeat, quam non semper conditionem
aut formam, sed etiam modum, ex cuius defectu
non redditur actus inualidus, asserunt Menochius
& Surdus apud Barbosam suprà nu. 10. Quibus
positis.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Dico Primò. Etiamsi non procedat in-<marginalia>Assertio 1.|Non esse in-|ualidam re-|ceptionem ob|defectum in-|formationis.</marginalia>
formatio pro illegitimis, eorum receptio ad habi-
tum & professionem valida est. Constat ex Con-
stitutione Clementis VIII. 83. in Ordine apud
Cherubinum an. 1602. cuius tenorem etiam ex-
hibet Naldus verb. Profiteri n. 12. & Quaranta
in Summ. Bullar. verb. Monasteria, & Conuentus,
in qua Constitutionibus Sixti & Gregorij relatis,
eas ad terminos iuris communis, & Sacrorum
Canonum reducit, perindè ac si prædictæ Constitu-
tiones in illa parte editæ non fuissent, quæ sunt illius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0336.jpg/>
@@1@<SE336>Circa Informationes pro Nouitijs. 321
<duolan 2><-P>verba: Atqui iuxta commune ius, & Sacros Ca-
nones receptio valida est. Ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Dices in præfata reductione solùm fuisse
Clementem de Constitutionibus Sixti locutum,
nulla de Gregorij Constitutione facta mentione,
& ita videri minimè suo robore destituta.</P>
<P>  Sed contra. Nam Clemens ob vitanda scan-<marginalia>Euasio ex nō|annullata|Gregorij|XIV. con-|stitutione|praeluditur.</marginalia>
dala, de quibus luculenter pronuntiauerat, dum
religiosus passim dimittebatur habitus ob non
seruatam formam in Constitutionibus dictis re-
quisitam, concludit ex illius omissione non de-
bere religiosum ingressum inualidum reputari:
Atqui si Dictio Ita tamen in Constitutione Gre-
gorij nullitatem induceret, & suo maneret in ro-
bore, illius frustrabatur intentum, cùm scandalis
frequentibus porta relinqueretur aperta: Ergo
dicendum est ab eius mente hoc fuisse penitus
alienum.</P>
<P>  Item sequeretur in præfata Constitutione con-<marginalia>Nouum præ-|clusioni ro-|bur.</marginalia>
trarietatem extare, videlicet reddi Constitutiones
priores prorsus nullas, ac si editæ non fuissent, &
Religionibus eam in Ordine ad illegitimorum
receptionem facultatem restitui, qua potiebantur
ante illas, & pariter inualidam esse receptionem,
cui incommodo occurrere ille nitebatur. Quando<marginalia>Dictio Ita|tamen am-|plius expli-|cata.</marginalia>
autem tale quid accidere potest, dictio præfata
Ita tamen in eo est sensu accipienda, quo contra-
rietas penitus euitetur, vt ex Decisione Rotæ
habet citatus Barbosa suprà num. 7. & licet illam
Clemens non apponat, si tamen à Gregorio ap-
positam in eo sensu, pro quo arguitur, retinendam
censet, perinde est ac si sua in Constitutione po-
suisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Et ex eo quod in Constitutione Gre-<marginalia>Cur illius|non meminit|Clemens.</marginalia>
gorij specialem vim Dictio præfata non haberet,
illius Clemens in reductione aliarum ad terminos
dictos non meminit, vnde ex eo potiùs contra ad-
uersantes arguendum. Non inquam meminit,
quia nihil habuit vnde oporteret meminisse: fa-
uorabilis enim erat illigitimis, quibus & fauere
ille pergebat; & in ordine ad ipsius intentum ni-
hil in ipsa habebatur, quod esset opus reuocare:
quod si esset, & reuocare nollet, eius certè men-
tionem induxisset, sicut ab eo circa p&#x0153;nas fa-
ctum contra superiores temerè hoc in negotio
procedentes: non inquam recipientes illegiti-
mos, cum ij recipi possint, sed criminosos, &
alios, de quibus Sixtus, vt bene Bordonus suprà
num. 20.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Si vlteriùs dicas Constitutiones Sixti<marginalia>Quasdam|Pontificum|Bullas non|obstare, quid|non gene-|rales.</marginalia>
iussas obseruari ab eodem Clemente, & illius de-
cretum confirmatum ab Vrbano VIII. vt ait Pey-
rinis suprà citans Constitutionem præfatam 83.
& aliam; quæ incipit Sanctissimus, ex Tomo 2.
suorum priuilegiorum in Constitut. 10. Vrbani VIII.
§. 78. & 80. ex illis profectò nihil habetur quod
generaliter vrgeat; & in Constitutione 83. infor-
mationes quidem fieri iubentur, sed non cum eo
rigore, qui apud Sixtinas habetur, vt vidimus: in
alia verò limitata est dispositio pro Italia, & Insu-
lis adiacentibus, ad reformationem ordinata, cir-
ca cuius moderationem Vrbani Constitutio 115
versatur. Quod quidem oportuisset à præfato
Scriptore notari, neque cum generalitate ea lo-
qui, quam eius verba præseferunt, apud quem
præfata Vrbani Constitutio extat in Additamen-
tis ad Constitutiones Vrbani Constitut. 7. al. 17. qui<-P>@@

<-P>etiam num. 9. fatetur futuram validam professio-
nem informationibus non præmissis, de quo &
Tomo 1. Cap. 25. §. 3. vers. Ad 3. interrogationem.
Circa Decreta alia Clementis, quæ adducit Le-
zana Tomo 2. verb. Nouitius, nu. 14. idem quod
de præfato dicendum, pro quibus & videndus
ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quamuis probabile sit,<marginalia>Assertio 2.|de Nouitio|ad aliam|Religionem|transeunte.</marginalia>
vbi Sixti Constitutiones vigent, Nouitium ex
vna Religione ad aliam nulla existente interca-
pedine transeuntem posse recipi sine informatio-
ne, iuxta id quod tradit P. Pellizarius Tomo 1.
Tract. 2. Cap. 3. nu. 2. id non videtur ad praxim
reuocandum, quia oppositum est probabile, &
locus litigijs relinquitur, nec recepti commodo
cum securitate debita prouidetur. De translato
Professo non est dubium, vt videri potest apud
eumdem, & tenore Constitutionum inspecto.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Dico Tertiò, si is, de cuius admissione<marginalia>Assertio 3.|de alias co-|gnitis.</marginalia>
agitur quoad conditiones omnes notus sit, non
esse opus informatione affirmat P. Suarez Tomo 4.
de Religione Tract. 10. Lib. 2. Cap. 3. nu. 3. quem
sequitur P. Pellizarius suprà nu. 4. Verùm circa
hoc idem videtur esse dicendum quod Assert.
præced. vnde & præmittendam censuit Rota a-
pud Barbosam citato voto 15. nu. 44.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Dico Quartò. Licet Constitutiones<marginalia>Assertio 4.|Informatio-|num obliga-|tio generali-|ter vrget.</marginalia>
Sixti, & communiter aliæ, solùm procedant de
maioribus sexdecim annis, & ita circa alios non
vrgeat quod de p&#x0153;nis dicitur, vt tenent Emma-
nuel citata q. 10. arti. 13. Peyrinis citata q. 3. Cap.
1. nu. 10. adducens P. Suarium citato Cap. 10. nu.
11. Portel in Dubijs Regular. verb. Nouitius nu. 8.
P. Pellizarius citato nu. 4. & alij: in omnibus ta-
men præmittenda est informatio, ex cuius defe-
ctu peccatum potest lethale committi, quia &
recipi quandoque euenire potest eos, qui iux-
ta peculiares Religionum leges sunt penitus
incapaces, vt non semel accidit, aut inepti,
cum dedecore expellendi, in quorum susten-
tatione expensæ sint non parui momenti fa-
ciendæ, & circa quas Religio nequit esse vo-
luntaria. Et quidem iuxta Constitutiones Sixti<marginalia>Vide Leza-|nam Tomo|2. Verb.|Nouitius|nu. 12.</marginalia>
non videtur quomodo in ijs, qui decimum Sex-
tum annum non excedunt, informatio possit o-
mitti, quandoquidem iuxta ipsum illegitimi ne-
queunt admitti: ergo circa hoc informatio est
præmittenda, non ita circa alia, quæ in minori
non præsumuntur ætate, vt Peyrinis benè obser-
uat citato nu. 10. Id etiam quod idem Pontifex
habet Constitut. 1. sic dicens: Nisi denique constet
ipsos non humana aliqua ratione, sed tantùm deuo-
tionis & pietatis feruore vitam religiosam sponte &
ex animo elegisse: ad habentes sexdecim annos,
immò & minùs aliquid, pertinere potest, & ita
videtur etiam ad illos dignoscendos, informatio
præmittenda, iuxta ipsius mentem, quia vbi est
eadem ratio, eadem est & iuris dispositio; vt in
materia præsentis casus arguit D. Barbosa citato
Voto n. 27. textibus & Doctoribus adductis, quod
à Gregorio non inuenitur reuocatum, sed confir-
matum potiùs, cùm concessioni pro illegitimis
præceptionem illam adiecit, Ita tamen, de qua
dictum: quod est quidem non inuerosimile.</P><marginalia>Assertio 5.|Pro Indijs|quid circa|informatio-|nes.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Dico Quintò. Pro Indijs, vt non sem-
per debeat informatio præmitti, id facit, quod
Sixtus Constitutione declaratoria his est verbis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0337.jpg/>
@@1@<SE337>322 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XVI.
<duolan 2><-P>executus: In his autem, qui in locis à sua patria
longißimè remotis degentes, vel quorum patria ab
hæreticis vel infidelibus miserè oppressa detinetur,
volunt se diuinis obsequijs sub regulari habitu dicare;<marginalia>Sixtus V.</marginalia>
vt in hoc quoque Sedis Apostolicæ benignitas eluces-
cat, quæ cunctos mortales, præsertim verò exteros ex
longinquis regionibus ad eam aßiduè confluentes ma-
terno sinu libenter amplectitur: sancimus exteros
huiusmodi & aduenas, quamuis non liquidò constet
de ijs omnibus, quæ in Constitutione nostra requi-
runtur, tametsi diligentia adhibita nihil appareat,
quod eos impediat, habiles reputandos esse. Hæc il-
le, qui non penitus omittendam informationem
statuit, sed tantùm quoad ea, quæ nequeunt ra-
tione distantiæ cognosci. Stare enim potest, vt
licet aliquis à patria sit valde remotus, nec con-
terraneis testibus probare possit se esse legiti-
mum, aut puri sanguinis &c. ex diuturna habi-
tatione quo ad alia esse possit notus, & ita pro-
cessus vitæ probari. Circa quod Fr. Emmanuel
Arti. 13. citato patriam longissimè remotam tunc
dici affirmat, ad quam intra annum non potest
quis ire ac redire, nisi cum magna difficultate:
quod & P. Pellizarius nu. 3. ex eo adducit, nec
improbat: & pro Indijs quidem conferre videtur,
si ex Europa petendæ informationes sunt, aut
intra Indias ipsas ex remotis valde tractibus, à
quibus seriùs quàm ex Europa responsa haberi
contingit.</P>
<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Et posset in casibus huiusmodi conue-<marginalia>Priuilegium|speciale pro|PP. Prædi-|catoribus.</marginalia>
niens agendi modus iudicari, qui à Clemente
VIII. concessus est Conuentui S. Stephani PP.
Prædicatorum, vt solo iuramento iuuenis maio-
ris sexdecim annis, quo affirmet se nullo impedi-
mento teneri, ad habitum recipi possit: & posteà
Religioso alicui cura informationis faciendæ sine
iudiciali strepitu committatur, qui eam appro-
bandam aut reprobandam Superiori Conuentus,
Magistro Nouitiorum, ac Magistro studentium<marginalia>Et per com-|municatio-|nem alijs|competens|Religioni|bus.</marginalia>
fideliter referat. In hoc enim locum esse commu-
nicationi affirmat P. Emmanuel citata q. 10. arti. 1.
vbi tenorem Pontificiæ concessionis exhibet,
sicut & post q. 54. In ea tamen videtur indicari
professionem non priùs faciendam, quàm infor-
matio & facta & approbata à designatis in Bulla
sit, vnde incommodum imminet dilationis. Est
autem opportunus pro casibus à Fr. Emmanuele
propositis, quando scilicet informatio fieri non
potest in loco vbi parentes degunt aut cognati, &
periculum impeditionis timetur, si ex diligentia
prædicta ad ipsos volentis ingredi notitia deriue-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Dico Sextò. Pro Societate magis pe-<marginalia>Assertio 6.|circapecu-|liare priui-|legium So-|cietatis. I.</marginalia>
culiare extat priuilegium Gregorij XIV. die 30.
Augusti 1591. in quo & Constitutionis præfatæ
circa moderationem Sixtinarum, quæ incipit
Circumspecta, specialem inserit mentionem, cum
eius non obstantia nimis quantùm expressa. An
autem ea vti Religiones possint gratiam com-
municationis habentes, ex ipsius attento tenore
erit fortè qui dubitet, immò & qui neget. Ra-
tiones siquidem, quas R. P. N. Generalis Claudius
Aquauiua apud Pontificem allegauit, pro illius
instituti conditione sunt valde singulares. Neque
argui ex eo potest, quod de priuilegio nuper
dicto Conuentui S. Stephani concesso affirmat
Fr. Emmanuel Arti. 1. citato & Barbosa de pote-<-P>@@

<-P>state Episcopi Allegat. 101. nu. 42. sed potiùs ex
alio, quod à Gregorio XIII. concessum, & ne-
gat ille posse communicari ob diuersitatem ra-
tionis, sed contendentibus locum esse communi-
cationi, eam ipsis cum fundamento loquentibus
neutiquàm inuidebo, quam & concedit P. Pel-
lizarius suprà n. 5. Poterit autem deseruire, quia
clarissimum est & penitus inconcussum, & cui
nequeat nisi à rebellibus luci contrairi.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> De priuilegio autem, de quo num. 180.<marginalia>Priuilegio|PP. Prædi-|catorium vt|frui possit.</marginalia>
dubitari potest an eo vti possit Societas, si fortè
aliquando concessiones præfatæ cessent, vel ad
satisfaciendum obligationi, quæ ex Constitutio-
nibus, Decretis Congregationum generalium, &
Ordinationibus PP. Generalium vrget, pro quo
consuli Index generalis potest verb. Admittere
& videtur affirmatiuè respondendum; ob dictam
rationem generalis participationis: quamuis quod
ad Magistrum Nouitiorum & Studiorum atti-
net, alienum ab eius agendi modo videatur. Et
ita sufficeret Prouinciali fieri relationem, aut al-
teri, qui recipiendi habeat facultatem, qui suis
cum Consultoribus de informatione iudicabit.
Hac enim ratione P. Pellizarius suprà asserit ad-
ductum Societatis priuilegium alijs Religioni-
bus esse commune, licet diuersum modum gu-
bernationis habeant; vnde neque in hoc decisi-
uum est Consultoribus suffragium conceden-
dum, sed solummodò consultiuum.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Pro euentu autem, in quo ita informatio<marginalia>Pcculiaris|difficultas|circa Decre-|tum Con-|gregat. gene-|ralis 8.</marginalia>
necessaria esset, vt ex eius defectu inualida esset
receptio ac votorum remissio, inquiri meritò po-
test, an ille renouationis semestris in Societate
consuetæ virtute sanaretur, iuxta Decretum. 22.
Congregationis generalis. 8. statuentis illos de-
fectus non obstare valori, qui temporis possunt
lapsu cessare, & dicendum ita quidem esse, si in-
formatio tandem aliquando fiat, dum autem non
fuerit facta, etsi quamplures renouationes præ-
cesserint, vitium receptionis perstat, quem pote-
rit sic receptus allegare. Ne autem tale aliquid
allegari possit post vitium emendatum ab eo, qui
eius inscius non potuit præbere consensum, sic in
Decreto statuitur: & hoc ipsum in Regulis Magi-
stri Nouitiorum exprimendum, & ab eodem Magistro
apertè explicandum Nouitijs, cùm vota post biennium
debent emittere: vt intelligant renouationes votorum
à se deinceps de more Societatis faciendas habere vim
primæ nuncupationis, si fortè ex prædictis defectibus
(ætatis scilicet, biennij &) prima vota vim suam
non obtinuerint. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Circa quod dubitari potest, an si Magi-<marginalia>Dubij cu-|iusdam vti-|lis enodatio.</marginalia>
ster Nouitiorum per incuriam in hoc defecerit, &
vota emittens nihil tale de renouationis valore
conceperit, hoc etiam vitium renouatione possit
emendari. Ad quod vti certum videtur statuen-
dum, dum in ea ignorantia persistitur, vitium
etiam persistere: & probato Magistri defectu
vota esse nulla reputanda, cùm manifestè deside-
retur consensus, stante ignorantia, quæ reddit in-
uoluntarium. Vbi autem de illo haberetur noti-
tia, prima renouatione emissa vota accipiunt
firmitatem, quia si quis renuat, sui iuris est, vt ad
sæculum redire queat. Dixi probato Magistri de-
fectu: nam si non probetur, pro eo standum est,
& credendum suæ obligationi minimè defuisse.
Si autem reuera defuit, licet non probetur, & qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0338.jpg/>
@@1@<SE338>Circa Informationes pro Nouitijs. 323
<duolan 2><-P>emisit ac renouauit vota, de eo certus sit, com-
munis est casus cum eo, qui de suæ professionis
est certus nullitate, pro quo Auctores consulen-
di, & videndus præ alijs P. Palaus Parte 3. Tract.
16. Disput. 2. Puncto 5. & 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Obseruandum tamen, etiamsi ignoran-<marginalia>Obseruatio|doctrinalis|circa reno-|uationes.</marginalia>
tia impedimenti subsit, si illud iam cessauerit,
posse renouatione vota emissa firmari; si videli-
cet ea renouans velit in omnem euentum votis
se ligare: quod benè à P. Lessio assertum Lib. 2.
de Iust. & Iur. Cap. 41. Dub. 7. n. 60. quem adducit
& sequitur P. Palaus suprà Puncto 5. n. 3. & circa
hoc cum magna debet consideratione procedi:
nam in renouationibus, & extra illas, dum feruore
peculiari desiderium Deo perpetuò in Religione
seruiendi concipitur, ad id solent votorum reno-
uationes assumi. P. Gabriel Sanchez votorum
professionem, (& erat illa tantùm trium voto-
rum) semper circumferebat in pectore, ac illam<marginalia>Illustre pro|illis exem-|plum.</marginalia>
sexagies quotidie renouabat, vt scribit P. Nadasi
in Anno dierum memorabilium Societatis IESV die
1. Ianuarij. & similia possent, si opus illis esset,
hoc loco referri. Vnde in casus contingentia
oportebit vt fluctuans conscientiam conueniat
suam, & dubium omne deponat, quo stante pro
Religione stat ius, pro qua & possessio: pro quo
Lezana cum alijs Tomo 2. verb. Dubia Regularium
n. 16. & verb. Profeßio n. 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Dum verò in præfato Decreto dicitur<marginalia>Quas opi-|niones De-|cretum insi-|nuet, iuxta|quas prohi-|bet vota|emitti.</marginalia>
firmitatem votorum post biennium, & veritatem
religiosi status non esse sub discrimine opinionum
quantumlibet probabilium relinquendum, vide-
tur innui extare opiniones, iuxta quas sine cau-
tione dicta renouationum, stare firmitas & veri-
tas desiderata possit. Quod quidem ita est: nam
is, qui vota inualidè nuncupauit, defectu valoris
cognito, & impedimento cessante, potest sine
nouo Nouitiatu ea ratificare, iuxta quamplurium
scriptorum sententiam, quos adducunt & sequun-
tur Lezana citato verb. Profeßio n. 20. & P. Pa-
laus citato Puncto 5. nu. 9. apud quos etiam circa
Nouitiatus peracti conditiones sua est etiam opi-
nionum diuersitas; & de professione loquuntur,
in qua maior esse poterat dubitandi ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Vbi difficultas insurgit ex eo quòd per
remedium adductum à Congregatione non vi-<marginalia>Difficultas|circa Noui-|tiatum ex-|pedita.</marginalia>
deatur stabiliri votorum firmitas, sed sub opinione
relinqui, dum Nouitiatus repetendus non dici-
tur, quod tamen P. Suarez Tomo 3. de Religione
Lib. 7. Cap. 1. n. 34. vt minùs probabile reijcit, &
eum secuti alij. Sed verò omnis circa hoc cessat
dubitatio, si diligentia prædicta vti est à Con-
gregatione disposita adhibeatur. Cùm enim No-
uitio id sit dicendum, quod vidimus, & illius sit
tali modo in Religioso statu procedendi consen-
sus, vult consequenter Nouitius esse donec per
legitimam votorum emissionem, si fortè aliquod
impedimentum interuenerit, verus Religiosus
efficiatur. Vnde nullo modo defectus biennij ob-
stat, immò plus temporis adijcitur, expectata
renouatione, quàm esset in rigore necessarium.
Quod quidem oportebit admittendis per vota
simplicia à suis in Nouitiatu Magistris apertè de-
clarari, licet ex eo quòd non adeò expressè quod
ad Nouitiatum spectat quispiam apprehenderit,
defectus valoris non sequatur, quia generaliter
apprehendit legitimam votorum emissionem sine<-P>@@

<-P>præuio Nouitiatu esse non posse, & in casu di-
cto futurum se esse Nouitium. Et prætereà vult
stare dispositis à Societate, quæ circa hoc probè
noscit quid sit ex Ecclesiæ præscripto necessa-
rium, vnde ignorantiam nequit allegare.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Ex dictis habetur Religiosum illum di-<marginalia>Concluditur|prætensorem|illegitimum|repellendum.</marginalia>
missionem postulantem ob informationis defe-
ctum audiri non debuisse, qui ex quibusdam P.
Suarij verbis perperàm applicatis intentionem
suam probare nitebatur. Et quidem Barbosa pro<marginalia>d. Barbosa.</marginalia>
quodam ex eodem defectu post annos plurimos
idem prætendente militans, vbi ad Constitutio-
nem Clementis de qua dictum, deuentum est,
id solum quod opponeret habuit, Constitutionem
huiusmodi circa futura tantùm disponere, cum
Portel verb. Nouitius in principio, & verb. Pro-<marginalia>Portel.</marginalia>
feßio ex Iure communi pag. 911. eum autem, de
quo agebatur, ante illam & receptum fuisse &
professum. Et priuilegij Societatis videtur cita-
tus scriptor non habuisse notitiam, aut eam dissi-
mulasse, cuius participationem Religionibus alijs
gratiam communicationis habentibus negare
non potuit iuxta superiùs dicta num. 181. Pro
quo & Fr. Antonius à Spiritu sancto in Directorio
Regularium Tractat. 3. Disputat. 2. Sectione 1.
num. 32.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa reseruationem peccatorum carna-
lium in Religionibus, inuerosimiles
quædam profligatæ doctrinæ. Ad
dicta in Thesauro Tom. 2. Tit. 17.
num. 54.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>189.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>. Bordonus Tomo 2. Resolut. 48. Quæs.<marginalia>Bordoni|sententia|circapatien-|tem, sed non|se polluen-|tem.</marginalia>
5. sic opinatur, vt velit quòd patiens
alterius pollutionem, aut intra vas, aut
circa se, sed non se polluens, peccat quidem mor-
taliter cooperando alteri ad peccandum, non ta-
men incidit in casum reseruatum. Tum quia in
illo nullus reperitur carnis lapsus, cùm semen non
effundat: tum etiam quia sicut Religiosus se agi-
tando cum alia persona etiam intra vas, & non se
corrumpendo, non incurrit in reseruationem ex
probatis §. Opere consummatus (scilicet nu. 17.)
eo quod non consummauerit lapsum, quamuis
mulier seminauerit, ita & patiens. Pro quo ad-
ducit Graffium loquentem de seminante intra
vas. Secus autem iudicat de patiente Sodomiti-
co, iuxta dicta ab ipso Quæst. 23. & 40. §. Obij-
cies. Resolut. 48. asserente oppositum non esse
improbabile, quod tenent adducti citata Quæs. 23.
vers. Primum, quòd.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Quæ quidem ex ijs, quæ habet Quæs. 23.<marginalia>Suum Ora-|tionibus im-|pugnatur.</marginalia>
dudum allegata, possunt de manifesta falsitate
conuinci, sic enim ille arguit. nu. 44. Nam agens
& patiens, seu consentiens, pari p&#x0153;na puniun-
tur. Cap. Nuper de sent. excommun. & alibi.
Item dispositum in vno relatiuo, intelligitur dis-
positum & in altero l. fin. ff. de acceptilat. & pec-
cata quæ copulatiuè consummantur, talia sunt
respectu vtriusque. Prætereà ex num. 45. quia
in his, quæ se habent per modum agentis & pa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0339.jpg/>
@@1@<SE339>324 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XVII.
<duolan 2><-P>tientis, vt delictum consummatum dicatur, suffi-
cit vt agens illud consummet: patiens enim quan-
tùm est ex parte sua, & vt patiens, delictum di-
citur perficere hoc ipso quòd præcisè patitur
agentis semen in vase recipiendo: quod si agens
non seminet, eius delictum non est obnoxium
reseruationi, neque ex parte patientis, etiamsi se-
minet, quia complementum peccati semper at-
tenditur ex parte agentis, vt qui est nobilior pa-
tiente. Sic ille discurrit, & quis non videat om-
nia ab eo adducta posse casui, de quo agimus,
applicari. Id autem quod de patiente & semi-<marginalia>Improbabile|assertum.</marginalia>
nante, quando agens non seminat, ab eo asseri-
tur, omninò improbabile est: semper enim pol-
lutio voluntaria lapsus est carnis opere consum-
matus, cùm in determinata specie luxuriæ sit,
quod benè à P. Suario traditum Tomo 4. de Re-
ligione Tract. 8. Lib. 2. Cap. 18. nu. 12. quamuis
non perueniatur ad consummationem illius actus,
quem fortassè peccans intendebat, vel in quem
ex natura sua actus impudici ordinabantur, co-
pulam scilicet carnalem, vt ille ait, de quo infe-
rius.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Et quidem quod de agente dicitur, esse<marginalia>Ratio pro eo|adducta eui|denter im-|probata.</marginalia>
scilicet in suo modo concurrendi nobiliorem, &
respectu cuius delicti complementum attendi-
tur, non ita respectu patientis, nimis leue est:
nam in patiente & se polluente principalior in-
fluxus in ordine ad pollutionem, ab ipso est, &
non ab agente, vt est manifestum. Hinc est vt
cùm Diana Parte 11. Tract. 2. Resolut. 61. in fine
P. Bordonum adducat ex citato à Nobis loco, ita<marginalia>Diana.</marginalia>
dicat: Vbi etiam docet quod patiens verè Sodomiam,
incidit in casum, licet ipse non seminet: subdit ta-
men oppositum non esse improbabile. Sic ille, omit-
tens quod de seminante apud ipsum extat, cùm
agens non seminat, vti minimè rationi conforme.
Et quidem si in patiente Sodomitico id, quod ci-
tatus Auctor contendit, sit admittendum, in quo-
libet etiam patiente, de quo ille generaliter lo-
quitur Quæs. 5. citata idem pariter debebit ad-
mitti, quia patiens est, & agens non seminat,
quod tamen minimè tutum, & probabile qui-
cumque verè Theologus iudicabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Ex prædicta autem P. Suarij doctrina<marginalia>P. Suario|quæ sententia|circa actus|ex se non|mortales|adscribatur.</marginalia>
infert Diana supra sentire ipsum non solùm co-
pulam imperfectam, de qua agebatur, sed pollu-
tionem quamlibet ex actibus impudicis proue-
nientem, esse reseruatam. Vnde si animo libidi-
noso ad mulierem accederet Religiosus, & illius
tangens manum incurreret in pollutionem, exi-
stimat eum hunc casum incurrere. Sic ille circa
mentem Doctoris Eximij: qui si reuera ita cen-
suit, satis est probabiliter opinatus: iuxta quod &
alij sentiunt; licet oppositum sit communiter re-
ceptum, vt videri potest apud Dianam Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 163. Cardinalem Lugo de P&#x0153;-
nitentia Disput. 20. n. 15. P. Dicastillum Tomo 2.
de Sacramentis Disput. 11. num. 33. & 87. qui P.
Luisium Turrianum carpunt id nec probabile
nec tutum reputantem in Selectis Parte 2. Disput.
31. Dub. 52. & 61. de quo infra n. 196. & videri
pro eodem potest Fr. Antonius à Spiritu sancto
in Directorio Regularium Tract. 2. Disput. 1. n. 67.
& 68. qui censent pollutionem secutam ex actio-
ne leuiter peccaminosa non esse reseruatam: &
multò minùs, si actio desit exterior, & solùm ex<-P>@@

<-P>delectatione turpi absque contactu manuum, aut
alterius instrumenti: quod licet negent aliqui
apud Coriolanum, ipse tamen affirmat Tractatu
de Casibus reseruatis Parte 2. Casu 9. n. 15. vbi &
leuem tactum non sufficere haud obscurè signifi-
cat, sicut & n. 30. vers. Præterea.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Et verò P. Suarij non alia videtur mens,<marginalia>Illius explo-|rata mens.</marginalia>
vt adducta à Diana verba designant: cùm enim
dicat peccatum quidem esse opere consumma-
tum, ac proptereà reseruatum, quando perueni-
tur ad pollutionem, addit tamen id esse quamuis
non perueniatur ad consummationem illius actus,
quem fortassè peccans intendebat, vel in quem
ex natura sua actus impudici ordinabantur, co-
pulam scilicet carnalem; satis indicat actus non
futuros leues; quandoquidem tales ex natura sua
ad carnalem copulam non ordinantur. Pro quo
& ea faciunt, quæ sunt à Diana omissa, & in eo
præcesserant sic scribente: Dixi autem ex ipsa-
met materia & actione externa; quia si materia
exterior reuera sit leuis, quamuis ex prauitate inten-
tionis fiat actio exterior peccatum mortale, non erit
reseruatum ex vi horum verborum, quia reuera dici
non potest opus consummatum. Alius sensus est mi-
tior, & quantùm intelligere potui communiori sensu
receptior: iuxta quem sensum actus impudicus, si non
perueniat ad consummationem actus in sua specie,
fornicationis v. g. vel alia simili, non erunt casus re-
seruati, quia non sunt opere consummati. Sic ille,
addens statim: Solùm aduerto, quoties peccatum
peruenit ad pollutionem &c. Ex quibus apparet de
impudicis actibus locutum, qui ex se mortalia
peccata sunt, ex ipsamet materia & actione exter-
na, quæ sunt ipsius verba.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Circa quod addendum in Societate ca-<marginalia>De reserua-|tione in So-|cietate, &|additione|iuridica.</marginalia>
sum reseruatum prædictum, qui est nonus inter
assignatos à Clemente VIII. sub indicatis termi-
nis non proponi, sed vt sequitur: Lapsus carnis
voluntarius, & quidquid est contra votum castitatis,
quod in actum externum prodeat. Quando scilicet
manifestè peccatum mortale est, vt habetur Or-
dinatione 3. Generalium Cap. 5. Omissum ergo est
illud Opere consummatus. Contra quod id videtur<marginalia>Obiectio Iu-|nipari.</marginalia>
stare, quod aliàs obijcit Iuniparus de Casibus reser-
uatis Casu 9. Disput. 11. Quæs. 2. num. 2. scilicet à
Pontifice non esse concessum Religiosis Præla-
tis, nisi vt lapsum carnis reseruare possint opere
consummatum: ergo qui talis non est, nequit
reseruari: sunt autem multi tales, licet aliôqui
lethales. Immò ex eo infert peccatum attenta-<marginalia>Eiusdem|illatio.</marginalia>
tum reseruari non posse, etiamsi extra vas semi-
netur: quod probat ex communi sententia Do-
ctorum asserentium, quòd quando semen in vas
præposterum non immittitur, non dicitur Sodo-
mia consummata: pro quo specialiter P. Thomas
Sancius Lib. 10. de Matrim. Disput. 4. n. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Sed obiectio præfata leuis momenti est,<marginalia>Obiectionis|solutio.</marginalia>
sicut illatio penitus improbanda. Nam Clemens
VIII. suo in Decreto sic addidit: Si quod aliud
prætereà peccatum graue pro Religionis conseruatio-<marginalia>Decretum|Clem. 8.</marginalia>
ne, aut pro conscientiæ puritate, reseruandum vide-
bitur: id non aliter fiat, quàm generalis Capituli in
toto Ordine, aut Prouinciali in Prouincia, matura
discußione & consensu. Sic ille. Potuit ergo So-
cietas in generali Congregatione omnem carnis
lapsum manifestè lethalem, & in opus prodeun-
tem reseruare, vt ab ipsa præstitum in. 5. Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0340.jpg/>
@@1@<SE340>Circa reseruationem actuum obsc&#x0153;norum. 325
<duolan 2><-P>gregatione Decreto 51. vbi Decreti Clementis
facta mentio sine ratione vlla dubitandi, cùm
doctissimi Patres eidem interessent, & Cle-
mens viueret, à quo visum est Patribus aliqua
circa Decretum præfatum postulare, quæ & im-
petrata, vt videri citata in Ordinatione potest.
Quod autem ad illationem attinet, ex nefando
crimine firmari nequit: licet enim in Ordine
ad p&#x0153;nas illi assignatas possit defectus ille con-
summationis deseruire, iuxta Doctores aliquos,
quia crimini in tali specie constituto sunt illæ
designatæ: cùm tamen eo non obstante sit pec-
catum aliud sua in specie consummatum, vide-
licet pollutio, ex vno ad aliud argui nequit, iux-
ta dicta. Et de Sodomia loquendo etiam in casu
dicto incurri p&#x0153;nas tenet Iulius Clarus in Praxi
verb. Sodomia, in fine, quia id videtur in fraudem
legis fieri, quod non tolerandum. Cap. Constitu-
tus, de concess. Præben. In eo etiam qui idem
faceret proximus fornicariæ copulæ, idem tenet
Coriolanus suprà nu. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> P. Palaus Tractat. 13. Puncto 15. §. 3. in<marginalia>In leui ma-|teria quando|esse pecca-|tum reserua-|tum possit.</marginalia>
quo de peccatis in Societate reseruatis disserit,
de eo, in quo sumus, agens nu. 4. sententiam
præfatam amplectitur, de qua nu. 192. de neces-
saria quantitate mortali externa, & veniali mi-
nimè sufficienti, etiam in Societate: & in fine
ait secus dicendum, si visu, vel tactu aliàs leui
feminæ, indicaret quis iniquam suam volunta-
tatem: quia eo casu visus vel tactus, non quate-
nus tales sunt, sed quatenus indicant iniquum
affectum, reseruati essent; sunt enim quædam
muta solicitatio. Et hæc videtur esse P. Luisij<marginalia>P. Luisius|Turrianus.</marginalia>
sententia adducti citato num. 192. sic enim ille
Dub. 52. Sed puto hoc non esse tutum in conscien-
tia, neque vllo modo probabile, quando ex circumstan-
tijs personarum, & ex alijs, prudenter iudicatur
actus ille signum mali affectus interni (sic corrige
pro externi) & ita sentiunt viri doctißimi huius
temporis: & sic manet s:luta ratio contrarij placiti.
Sic ille, qui de casu 9. in Clementis Decreto
minimè locutus, de quo dicitur futurum lapsum
opere consummatum, sed de reseruato speciali-
ter in Religione iuxta terminos Societatis. Ratio
autem contrarij placiti illa erat, posse scilicet
actum benè & malè fieri secundùm se conside-
ratum. Nam ex circumstantijs actus dicti non
possunt non vt lethaliter praui concipi, cùm sint
muta solicitatio, vt P. Palaus locutus. Stante au-
tem id ita posse contingere, non immeritò P.
Luisius dicere potuit oppositum neque esse tu-
tum, neque probabile. Secus autem moderatio-
ne præfata non adhibita, vti Dubio 61. Vnde<marginalia>Notanda|censura.</marginalia>
non benè à quibusdam ex adductis indiscrimina-
tim vtroque loco citatur, vtpotè qui in vtroque
eamdem circa idem censuram protulerit, cùm
ex dictis constet, adeò esse diuersam. Pro qui-
bus hæc satis.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Professione illegitimi in Religione,
in qua Professus pater, & dispensa-
tione ad dignitates. Addicta Par-
te 2. Auctarij num. 53. & se-
quentib.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>197.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Robatum ibi validam esse professio-<marginalia>Esse vali-|dam & di-|uersæ opinio-|nes circa|dispensatio-|nem ad di-|gnitates Et|1 absolutè|affirman-|tium.</marginalia>
nem, quia licet Gregorius XIV. in
Constitutione sua, quæ incipit Cir-
cumspecta, à Nobis adducta suprà Sect. 15. id pro-
hibuerit, ab eo tamen decretum irritans non adie-
ctum, & ita pro valore standum: quod tenet
Bordonus posteà visus Tomo 2. Resol. 12. nu. 18. qui
nu. 46. etiam affirmat Prælatos posse cum eo dis-
pensare ad dignitates in Conuentu, in quo pater
est subditus, & multò id potiùs si iam in eo non
degat, vel quia alibi, vel quia mortuus. Probat ex<marginalia>Vide etiam|Resol. 26.|nu. 64.</marginalia>
concessione Gregorij citata in Constitutione pro
illegitimis, quę generalis cùm sit, ad hunc, de quo
agimus, debet extendi. Si enim aliter voluisset, di-
stinxisset. Argumento l. Si seruus, §. Prætor, cit. ff. de
acquir. heredit. Quidquid autem in Iure, Decretis
Pontificum, & Concilio Tridentino Seßione 25.
Cap. 15. de Reformat. circa illegitimos stabilitum
habetur, ad Religiosos non pertinere ex eo con-
stat, quòd de illis non faciunt mentionem; & si
fortè alicubi, id quidem de Militaribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Oppositum tamen tenent apud eumdem<marginalia>Negantium|absolutè.</marginalia>
generaliter loquentes Miranda in Manuali Præ-
lat. Tomo 2. q. 2. arti. 10. Portel vers. (corrige verbo)
Dispensare nu. 3. Lauorius Tit. 4. Cap. 16. nu. 47.
Alij autem cum distinctione loquuntur affirman-
tes posse quidem in eadem Religione dignitatem<marginalia>Cum distin-|ctione lo-|quentium.</marginalia>
habere, sed non in eâdem domo, in qua illam ha-
buit pater. Sic Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq.
regul. q. 13. (non 14. vt apud Bordonum) arti.
7. per errorem 12. Sigismundus à Bononia. de
Electione Dub. 75. nu. 5. Quod & videtur tenere
Barbosa in Collectaneis ad Concilium Trident. nu.
17. (non 19. vt apud Bordonum) Sessione &
capite citatis. adducit enim Sigismundum cum
Emmanuele loquentem, nec improbat. Et
Compendium etiam eiusdem Emmanuelis Resolut.
52. num. 42. Probat autem Emmanuel ex Con-
stitutione Clementis VII. quam adducit Nauar-
rus in Cap. Si quando de rescriptis Cap. 21. nu. 2.
in qua prohibet filios habere easdem dignitates,
quas eorum parentes aliquando habuerunt in ali-
quo Monasterio, si Presbyteri illi, Clerici, aut
Religiosi erant, quando eos genuerunt. Quam
Constitutionem (verba illius sunt) non video quoad
hoc esse reuocatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> Dico Primò. Satis mihi verosimile ap-<marginalia>Assertio 1.|absolutè ne-|gans.</marginalia>
paret illegitimum, (de quo est sermo) non pos-
se dignitatem habere, neque à Prælatis circa il-
lam dispensari. Sic citati, quibus adde addu-
ctum à me citato loco Partis 2. Ascanium Tam-
burinum Tomo 1. de Iure Abbat. Disp. 5. Quæs. 15.
Probatur (relictis alijs, quæ non admodùm viden-
tur vrgere) quia Pontifex non est credendus spe-
cialem gratiā ei velle præstare, qui gratia eiusdem
abutitur: Atqui idem accidit in præsenti: Ergo.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0341.jpg/>
@@1@<SE341>326 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XVIII.
<duolan 2><-P>Maior constat, hac enim de caussa ab ijs priuile-
gia auferuntur, qui abutuntur eisdem. Cap. Dile-
cti. 4. de priuilegijs: Pro certo sciatis, quòd Nos
concessa vobis priuilegia decurtabimus, cùm Ecclesiæ
Romanæ scriptis authenticis obuiare minimè timea-
tis. Sic Alexander Tertius. Et quid magis authen-
ticum, quàm præfata Gregorij Constitutio? Cap.
Tuarum. 13. ibidem Priuilegium meretur amittere,
qui permissa sibi abutitur potestate. Ita Innocentius
Tertius. Minor autem est comperta, quandoqui-
dem illegitimus talis contra præceptum admitti-
tur in præfata Constitutione contentum, vnde &
admittentes & admissus contra Pontificis agunt
voluntatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Vbi dici nequit mereri quidem priuile-<marginalia>Euasio quæ-|dam multi-|pliciter præ|clusa.</marginalia>
gium amittere, sed dum non amittitur, posse illud
ad vsum applicari. Nam contra euasionem huius-
modi est, quòd licet non amittatur, in eo tamen
agendi modo iam admittitur manifestus abusus,
& ita illicita operatio, iuxta delicti qualitatem, de
qua citato loco Partis 2. Deinde, vt stet non amitti
concedens tamen minimè id concedit, quod sibi
in concessione ipsa declarat penitus displicere: sic
autem in præsenti contingit, dum adeò expressa
prohibitio proponitur. Prætereà. Qui aliquid
prohibet, magis ea prohibere censetur, quæ rem
prohibitam consequi possunt, & eam magis red-
dere possunt odiosam: ergo & prohibens illegi-
timi receptionem, magis illius in Religione di-
gnitates censendus est prohibere, quibus Iura adeò
esse infensa, tam est notum, quàm quod notissi-
mum. Neque ex eo quòd in proprijs terminis non
habeatur prohibitionis expressio argui potest,
quia sufficientissimè prohibuisse censetur, qui
receptionem expressè prohibuit, & obedientiam
Religiosorum Prælatorum sibi habuit persua-
sam, pro cuius defectu non oportuit magis in spe-
ciali prouidere: vnde neque præsumptioni locus
est de Pontificis voluntate, quando enim illa ex-
pressa est, pro contraria nequit præsumptio mili-
tare. Et habet hic etiam locum axioma illi simile,
de quo num. 197. Si voluisset, non prohibuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Dico Secundò Dispensatio circa Digni-
tates non solùm erit illicita in casu, de quo agi-<marginalia>Assertio 2.|Inualidam|futuram|dispensatio-|nem.</marginalia>
mus, sed etiam inualida. Hoc sibi volunt citati
Scriptores, quod & adductæ rationes ostendunt:
nam vt valida sit debet de Pontificis voluntate
constare, à quo omnis circa hoc potestas deriua-
tur: Atqui Pontificem voluntatem non habere
ex adductis conuincitur: Ergo. Nec dicas Pon-
tificem etiamsi prohibeat, eam tamen gratiam fa-
cere, vt professio valida sit, & ita similiter dici
posse circa valorem dispensationis, vt valida qui-
dem sit, licet prohibita. Id enim stare nequit: pro
valore enim adest fundamentum, non ita pro alio
specialem gratiam importante. Quemadmodùm
ex eo quod habens votum castitatis validè con-
trahat, neque Ecclesia talem contractum irritaue-
rit, non sequitur sic contrahentem posse debitum
coniugale petere, quia eam non meretur gratiam
contra voti sanctitatem operatus. Et pro illis di-
uersa est ratio: ex eo enim quòd professio sit in-
ualida, multa possent inconuenientia suboriri: non
ita ex eo quòd filius Presbyteri, aut Monachi
Prælatus non sit; cùm potiùs si esse contingat,
grauibus se exponat opprobrijs, quæ vt euitet, ve-
reri magno cum fundamento potest non ita vt<-P>@@

<-P>par est pro religiosa obseruantia excubiturum.
Quamuis hoc non adeò timeri queat, si illegiti-
mus talis in Religione alia profiteatur, pro quo est
præfata Constitutio, vnde & in illa ad habendas
potest Dignitates dispensari, si eas, de quibus ibi-
dem Pontifex, habeat qualitates: quibus si mani-
festè destitutus sit, dispensationem futuram inua-
lidam videtur exploratum, quandoquidem sub ea
conditione concessio Pontificia procedit, à cuius,
vt diximus, voluntate, potestas dicta descendit.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa commutationem votorum Profi-
tentis, & ea nolentis extingui. Ad
dicta Parte 3 Sect. 9.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>202.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>. Bordonus Tomo 2. Resolut. Quæs. 17.
nu. 41. affirmat eum, qui profitetur in
Religione, per actum contrarium posse<marginalia>Stante vo-|luntate con-|traria com-|mutationi|an stet illa,|qui negent,|& qui affir-|ment.</marginalia>
impedire ne priora vota absoluantur per profes-
sionem, quia per hanc expressam voluntatem vo-
tum prius factum confirmat, vt docent Richar-
dus, Angelus, Rosellla apud Syluestrum verb.
votum 4. Quæs. 7. in Dicto 3. contra quos (ait) infra
Quæs. 21. §. Quintum. In quo nu. 52. asserit per
contrariam voluntatem non posse impediri com-
mutationem; & probat quia nihil ad illam coope-<marginalia>Bordonus.</marginalia>
rari potest, cùm non ipse, sed ius Canonicum ab-
sorbeat in professione omnia vota: neque enim
Iuris priuilegio derogare potest, pro quo citat P.
Thomam Sancium Lib. 5. (scilicet in Decalogum)
Cap. 5. nu. 41. vbi subdit quòd si Nouitius in ipso
actu professionis, vel post confirmet ea vota, in
eo casu, cùm denuò voueat, incipiunt ea vota
obligare. Et cùm dependeant à voluntate Præ-
lati, dispensari, irritari, aut commutari illa posse
ab eo. Itaque (concludit) absolutè loquendo, priora
vota nō possunt per contrariam voluntatem (sup-
ple impedire) quin subijciantur commutationi virtu-
te profeßionis. Ibidem Sanchez in oppositum citat
Hostiensem, Angelum, Richardum, & Rosellam.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Et quidem P. Sancius citato loco id habet,
quod non est ijs consonum, quæ Lib. 9. de Matri-
monio Disp. 39. n. 45. & Lib. 4. in Decalogum Cap.<marginalia>P. Sancij|& aliorum.</marginalia>
15. n. 32. ab ipso traduntur, & iuxta quæ à Nobis
citatus Sectione illa 19. Par. 3. ibi enim sententiam
Syluestri absolutè amplectitur dicentis vota non
extingui, si in ipso professionis instanti ea, qui pro-
fitetur, nolit extingui; hic autem sic addit: Sed ad-
huc hæc posterior pars intelligenda est quando ea vo-
luntas fuit denuò se eis votis adstringendi. Si enim
sola esset non commutandi voluntas, aut ne extingue-
rentur profeßione, manerent ipso iure commutata, &
ille liber: quippe hæc commutatio non est ex ipsius
profitentis voluntate, sed ex Iure ipso Ecclesiastico &
naturali, (vt probauimus n. 18.) & idem esset, si sola
esset voluntas non satisfaciendi illa profeßione obliga-
tioni priorum votorum: quia satisfactio hæc non ex
ipsius voluntate, sed ex ipsa rei natura pendet. Sic ille,
statim explicans quomodo non sit idem velle vota
non extingui, & denuò vouere. Iuxta hæc ergo
videtur posse meritò pro sententia P. Bordoni
citari pro qua P. Pellizarius Tomo 1. Tractat. 3.
Cap. 4. num. 21. etiam adducit Syluestrum, qui
tamen id sentit quod vidimus. Lezanam To-
mo 1. Cap. 3. num. 7. vbi solùm ait professionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0342.jpg/>
@@1@<SE342>Vota quomodo extinguantur in Profeßione. 327
<duolan 2><-P>sine speciali intentione commutationis vota ex-
tinguere. P. Layman, qui Lib. 4. Tract. 5. Cap. 10.
nu. 3. idem quod Lezana dicit, scilicet per veram
solutionem, & non per voluntatem commutandi,
extinctionem contingere, spectata natura ipsius
operis in perpetuum Deo præstandi. Peregrinum
Constit. Cap. 1. Lit. C. §. 20. similiter loquentem.
Ipse autem Pater nihil citato loco determinat, sed
nu. 28. vbi cum P. Sancio loquitur. Pro quo &
Fr. Antonius à Spiritu sancto in Directorio Regu-<marginalia>Fr. Anton.|à Spiritu|sancto.</marginalia>
larium Tract. 3. Disput. 4. num. 3. sic concludens:
Vnde ex voluntate vouentis talis effectus non potest
impediri. Sed</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Dico Primò id quod citata dictum Se-<marginalia>Assertio 1|absolutè|affirmans|posse impedi-|ri.</marginalia>
ctione, vota scilicet non extingui quomodocum-
que de contraria profitentis constet voluntate. Sic
P. Suarez Tom. 3. de Relig. Lib. 6. Cap. 14. nu. 14.
P. Lessius Lib. 2. Cap. 40. nu. 106. P. Palaus Tract.
16. Puncto 8. Disp. 2. num. 6. quidquid dixerat
Tract. 15. Disput. 1. Puncto 16. nu. 8. Bonacina ad-
ductus citata Sect. 19. Id probo. Nam quacum-
que efficacia ex parte professionis posita, ex iure
scilicet Ecclesiastico, quod solùm multi & gra-
uissimi Scriptores agnoscunt, vel naturali, talis
effectus extinctionis votorum potest impediri,
quando scilicet quis in ipso actu professionis illa
denuò emittit: Atqui velle illa non extingui est
æquiualenter idem. Ergo possunt per talem vol&#x0169;-
tatem extingui. Maior admittitur, & Minor osten-
ditur: Nā velle non extingui est velle pariter illud,
sine quo illa nequeunt persistere; atqui persistere
nequeunt nisi dependenter à vol&#x0169;tate se Deo ob-
ligare volente, aut renouare obligationem, quod
est voti proprium directè, & expressè, aut forma-
liter emissi: Ergo emissio & voluntas confirman-
di æquiualenter idem sunt. Id quod vrgere possu-
mus ex ratificatione professionis, quæ vt stet satis
est, si quis sine expressa professione dicat se ratum
habere quod iam in foro externo promiserat;
eamdem enim vim habet ac expressa professio.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Dices ex P. Sancio citato n. 41. eum qui<marginalia>Euasio quæ-|dam.</marginalia>
non vult commutare, tantùm manere ligatum
eo modo, quo votum obligabat, non imponendo
nouum vinculum; at professione emissa cessare
voti obligationem, & sic cùm nulla sit de nouo
imposita, nullam superesse: quod secus accidit
cùm denuò vult promittere, & promittit, tunc
enim nouam sibi obligationem imponit.</P>
<P>  Sed contra est, nam ex præfata responsione<marginalia>Ex illius|præclusione|maius pro-|bationi ro-|bur.</marginalia>
tantùm habetur stante professione, & voluntate
confirmandi vota, nouam obligationem non im-
poni, id quod admittimus, & tantùm intendi-
mus, vnde habemus intentum, & vrget ratio ad-
ducta de consequenti volitione eius, sine quo
stare confirmatio nequit, in ipso professionis actu
perseuerans; ergo & tunc stat votum, licet sine
noua obligatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Prætereà insto: Nam ex eo quòd effi-<marginalia>Instantia|valida.</marginalia>
cacia extinguendi vota in professione à Iure ve-
niat, non ostenditur cur non possit conditio illa
subintelligi, Nisi profitens aliter velit, cùm sit
fauor, cui ipse, eo quod tale sit, iuxta Iuris ipsius
dispositiones possit renuntiare. Cap. Si de terra 6.
de priuileg. Indulto tanto tempore vobis detrahere
voluistis: cùm liberum sit vnicuique suo iuri renun-
tiare. Quæ sunt verba Alexandri III. & de pri-
uilegio agebat à Romana Ecclesia concesso. Et<-P>@@

<-P>quidem cùm illud, de quo agimus, in fauorem
libertatis sit, & in animarum bonum ad maio-
rem perfectionem votorum obseruatione conan-
tium, immeritò illorum procurata permanentia
denegatur, & sine firmo aliquo fundamento.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Dico Secundò. In Societate Iesv si quis<marginalia>Assertio 2.|circa Pro-|fessionem|quatuor vo-|torum in|Societate.</marginalia>
post trium votorum professionem aliqua emiserit
vota, & posteà professionem quatuor votorum
faciat, vt accidere potest in ijs, qui ratione Ma-
ioratus in Hispania statim post biennium trium
votorum professionem emittunt, iuxta Decretum
18. Congregationis generalis. 5. valde verosimi-
le est per illam extingui, nisi secus velit talia Pro-
fessus: quamuis P. Sancius citato Cap. 5. nu. 53.
oppositum asserat, & eum secutus P. Pellizarius
suprà nu. 27. ex eo quòd Professio quatuor voto-
rum nihil trium votorum professioni, nisi votum
peculiaris obedientiæ Papæ, ac proinde cessat ra-
tio cur illi attribuatur commutatio illa votorum.
Sed quidem ratio prædicta non vrget, quia licet:
solùm addatur obedientiæ dictæ votum, vera &
distincta professio est, cui præfatum confertur
indultum: & quod additur adeò est graue, vt in
illud, si solùm voueretur à quoquam id sciente &
probante Pontifice, possent vota quæcumque
commutari; peditem scilicet, sine viatico, & cum
vitæ periculo, ad remotissimas regiones inter in-
fideles aut hæreticos, se conferre, vbi de eo Ponti-
cium fuerit intimatum imperium; quod benè
expendit idem P. Sancius Lib. 6. Cap. 18. nu. 5.
Quod hic addidisse opportunum duxi, ne in om-
nia Scriptorum quorumdam asserta, licet gra-
uium aliàs, c&#x0153;corum more feramur. Nec omit-<marginalia>Vnde solem-|ne votum|obediendi|Pontifici cir-|ca Missiones.</marginalia>
tendum in prædicto voto eo quòd solemne sit,
obligationis grauitatem augeri, per illud enim
vouens se tradit in dominium & potestatem Pon-
tificis in ordine ad Missiones, ita vt in ordine ad
illum finem non sit sui iuris, nec Religionis, sed
Pontificis; contra quod si agere tentaret, iniu-
stitiam committeret, & prætereà à nullo a-
lio præter Pontificem potest dispensari, quod
proprium votorum solemnium est. Videndus pro
eo P. Suarez Tomo 4. de Religione Tract. 10. Lib. 6.
Cap. 4. nu. 38. & 39. ex quo P. Palaus Tractat. 16.
Disput. 5. Puncto 3. nu. 5.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Religiosum in Indijs ad Carthu-
siam transire volentem, cum doctri-
nali resolutione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>208.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Olebat quidam ex Mendicantium<marginalia>Priuilegium|prohibens|transitum|ad Carthu-|siam alijs|Religionibus|commune.</marginalia>
Ordinum vno quietis auidus am-
plioris, venia à Prælato petita, sed
negata, magna transfretationis incommoda &
pericula subituro, ac prætereà priuilegium à
à Paulo V. die 3. April. 1610. PP. Carmelitis
Reformatis opponente concessum, cuius memi-
nit Bonacina Quæst. 2. de clausura Par. 9. §. 5. Dif-
ficult. 2. nu. 5. vers. Addo Congregatio generalis
7. Societatis Decteto 15. P. Thomas Sancius Lib. 6.
in Decalogum, Cap. 7. nu. 31. P. Palaus Tract. 16.
Disput 4. Puncto 26. §. 6. nu. 1. P. Bordonus Tomo
2. Resolut. 29. num. 40. & alij; iuxta quod non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0343.jpg/>
@@1@<SE343>328 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XX.
<duolan 2><-P>licet prædictis Patribus huiusmodi transitus, nisi
quatenus de iure licet erga aliàs Religiones, aut
ex priuilegijs specialibus, quibus se frui cum bo-
nis fuerint fundamentis arbitrati: præfato autem
Mendicantes omnes virtute amplissimæ commu-
nicationis perfruuntur. Quod quidem in Societa-
te ita iudicatum, & notificatum Pouincijs à R. P.
Mutio Vitellescho an. 1619. pro quo ad Prouin-<marginalia>Pro Societa-|te in specia-|li.</marginalia>
cialem Peruuianum extant litteræ anni præfati
die 18. Iunij, in quibus Decreti Congreg. 7. dicti,
& priuilegij, ac concessionis amplissimæ Pij V.
circa communicationem facta mentione, ita con-
cludit: & circa negotium hoc cum personis doctis<marginalia>P. Gen.|Mutius.</marginalia>
habita deliberatione, ac denique cum PP. Assistenti-
bus, resoluimus non solùm posse nos, sed & debere
dicto priuilegio frui PP. Carmelitis concesso, quin
necessitas vlla sit illud de nouo à sua Sanctitate po-
stulandi. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus citatus P. Bordo-<marginalia>P. Bordon.|vt obstet.</marginalia>
nus de Iesuitis loque&#x0303;s in speciali suprà, id sibi non
placere affirmat, quod apud Bonacinam inuene-
rat citato loco P. Sancium afferentem suprà n. 28.
tum quia dictus Pater id non dicit, sed excipit
semper Carthusianos ab hac licentia, vt excepe-
runt Paulus III. Pius IV. & V. ac Gregorius XIII
Tum etiam quia hoc non benè deducitur ex-
communi catione priuilegiorum, quæ semper in-
telligitur quoad fauores, non quoad odiosa &
p&#x0153;nas, vt docent Rodriguez Tomo 1. q. 55. arti.
17. ad finem. Miranda Tomo 2. q. 26. (corrige
47.) arti. 6. Sigismundus Dub. 56. nu. 10. & 11.
Portel verb. Communicatio nu. 10. Sorbus eod. §.
Notandum contra eumdem Portel hîc num. 11. in
specie transitus ad secunda vota.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Sed quidem doctus Pater Tomo 3. Resol-<marginalia>Sed retra-|ctione fauet.</marginalia>
52. nu. 93 saniùs ita scribit: Priuilegia continen-
tia aliquid, quod videtur onerosum & odiosum huic
& illi Religioso, non sunt odiosa, neque p&#x0153;nalia, sed
fauorabilia & conseruatiua Religionis & subditorum
in officio suo, quod Deo promiserunt. Et probatur quia
per illa conseruatur disciplina regularis, & augetur
obedientia erga Superiores, & Religiosi sui instituti
perfectionem perfectiùs prosequuntur, per quæ omnia
apparent priuilegia esse simpliciter fauorabilia etiam
ipsis Religiosis, quorum saluti animæ, & corporis
quieti consulitur. Sic ille, ex quo constat eius pro
assertione præfata corruere fundamentum. Et
quod ad P. Sancium attinet, verum quidem est
citato loco Carthusianos excipere, sicut & Scrip-
tores alios ante præfatum R. P. Mutij declaratio-
nem, quam si in legendo processisset, citato in-
uenisset nu. 31. & à Patre quidem Sancio adiecta
non est ante Ordinationem scribente, & an. 1610.
vita functo: sed ex superiorum præscripto, quod
& in P. Suario potuisset fieri in editione Tomo 4.
de Religione.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Et verò quod à Societate tanto cum<marginalia>Sicut &|præclaro pro|Soeietate|testimonio.</marginalia>
consilio factum, potuit & debuit P. Bordonus,
vt sibi se probaret consonum, reuerentiûs appro-
bare, qui Tomo 4. ad finem in Opusculo de iure præ-
cedentiæ Canonicorum Regularium Lateranensium
Cap. 6. n. 17. ita scribit: Secundò, Patres Societatis
IESV ex instituto publicas habent ferè vbique scho-
las, qui tot scientijs & doctrinis vniuersum Orbem
continuè cum nouis speculationibus & distinctionibus
verè illustrant, vt in eorum libris, qui quasi innume-
rabiles sunt, videre licet. Et tamen sine altercatione<-P>@@

<-P>aliqua, nec tacita conquestione quærunt in Dispu-
tationibus locum digniorem, nec primos accubitus
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Cui præclaro encomio, nec sine grati<marginalia>Illustre aliud|alterius|Scriptorist</marginalia>
animi significatione prætereundo, libet aliud ali-
quantò antiquius attexere, ne dilectæ Matris ex-
tollendæ occasio, licet non admodùm vrgens<marginalia>P. Martin.|Mertz.</marginalia>
elabatur. R. P. Martinus Mertz in Rosa in hieme,
hoc est, in vita VVilhelmi Rothensis, sanctæ & im-
mortalis memoriæ in Sueuia Canonici Ordinis Præ-
monstratensis Lib. 2. Cap. 3. sic habet: Magna &
atra ignorantiæ nubes vniuersam Ecclesiæ Sphæram
obtexerat, graui vbique laborabatur inscitia, Sacer-
dotes ipsi rudes, & legis diuinæ imperiti, proh dolor!
reperiebantur, eaque lues communis omnibus, ipsa
etiam pietatis Sacraria, & Christianæ disciplinæ re-
ceptacula, Monasteria inquam & C&#x0153;nobia (in Su-
periori scribebat Germania) peruaserat, adeôque
densis inscitiæ tenebris inuoluerat, vt vix centesimum
quemque vel paulùm politioribus litteris excultum
inuenire licuerit: quæ res quantas clades, quantas-
que strages, non solùm vniuersæ Reipublicæ Chri-
stianæ, sed singulis etiam Monasteriorum habitatio-
nibus inflixerit, vix deplorari, ne dum explicari satis
vnquam potest. Errabant & aberrabant paßim om-
nes, ruebant in præcipitia, non ad legis præscriptum,
sed libidinis impetum, vitam instituebant, volueban-
tur in foueas infernales, c&#x0153;ca mente, & c&#x0153;co ductu,
nemine ferè per doctrinam agnoscente aut demon-
strante iter ad cælestem patriam securum & expedi-
tum. Ei malo ex diuinæ sapientiæ largitate reme-
dium datum nobilißima & celeberrima illa Societas
IESV, quæ tot Collegijs constitutis in Orbem diffusa
fuit, & veluti lucidißimis doctrinæ & sapientiæ lu-
minibus mundum vniuersum illuminauit, tenebras-
que illas Cymmerias ei offusas laudabiliter dispulit.
Ille igitur prædictus Præsul proinde aduertens, do-
ctrina omnia restauranda esse, malum illud inscitiæ
vt auerteret à suo C&#x0153;nobio, iuuenes Religiosos præ-
stantioris indolis & ingenij primus in Dilinganam
Academiam mittere magnæ curæ habuit. VVilhelmus
noster inter reliquos ad Dilinganum litterarum Em-
porium sub Patrum Societatis IESV in Collegio S.
Hieronymi, fidem, tutelam, disciplinamque fuit mis-
sus &c. Hi ergo sunt qui communicationem di-
cti priuilegij vti irrefragabilem statuerunt, vt
desinat P. Bordonus circa hoc litem ipsis inten-
dere, vt videtur ab eo factum, dum fundamen-
tum, cui eius nitebatur oppositio, vt vidimus, re-
tractauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Neque ex eo quod scriptores citati circa<marginalia>Auctores,|qui viden-|tur aduersi,|certitudi-|nem priuile-|gij non in-|firmare.</marginalia>
odiosa & p&#x0153;nalia dixerint, inferri potest rem
hanc sub opinionis incerto relinqui, quia hîc non
agitur de p&#x0153;nis, sed de fauore: talis enim repu-
tandus est, qui in bonum Religionis cedit, & et-
iam particularium, quorum perseuerantia in ea
vocatione, in qua vocati sunt, iuxta Apostolum,
regulariter loquendo, illis est conuenientior quod
in aliquibus talem consecutis transitum experi-
entia comprobauit. Immò certissimum est etiam
si priuilegium p&#x0153;nale contineat aliquid, posse
communicari, si tale sit vt ad Religionis conue-
nientem statum constet pertinere: vt in Com-
pendio priuilegiorum Societatis videre licet, verb.
Apostata §. 3. 4. 6. 7. & 8. verb. Appellatio. §. 2.
verb. Confeßionale. verb. Correctio. §. 1. & 2.
verb. Priuilegium §. 3. & gratia communicatio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0344.jpg/>
@@1@<SE344>Circa transitum Mendicantium ad Carthusiam. 329
<duolan 2><-P>nis à Pio V. Societati impensa in Bulla, quæ in-
cipit Dum indefessæ, die 7. Iulij 1571. adeò am-
pla est, vt circa prædicta & alia, quibus frui li-
buerit, sic iudicante R. P. Generali, nequeat nisi
temerè dubitari. Quod ergo à P. Bordono &
alijs, de quibus etiam Resolut. 52. num. 94. asseri-
tur priuilegium communicari, sed non p&#x0153;nam,
ita accipiendum videtur, quando illa duo possunt
separari: si autem priuilegium sit ad imponen-
dam p&#x0153;nam, illa quidem communis fit, si Præ-
lati velint eam infligere, vt in citatis Compendij
locis videre licet.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Et citati quidem Patres Emmanuel &<marginalia>Circa con-|cessionem|quamdam|PP. Mino-|ribus impen-|sa pro ex-|cludendis ex|infecta ori-|gine ve-|nientibus.</marginalia>
Miranda, atque alij eos secuti, exemplum in
concessione apponunt PP. Minoribus facta ne re-
cipere possint Mahometano genere infectos vs-
que ad quartum gradum: & negant concessio-
nem istam esse communem Religiosis alijs. In
quo tamen non defuerunt, qui aduersarentur, li-
tigioso in casu, vt ex eodem Emmanuele con-
stat; & non sine fundamento, quia Religiones
aliæ iudicare possunt ad instituti puritatem & de-
corem, modumque cum sæcularibus agendi in
spiritualibus ministerijs digniorem, id prorsus ex-
pedire. Nihilominus stare dictorum Patrum sen-
tentia potest, quia concessio dicta non videtur
rationem priuilegij habere, sed specialis statuti à
Pontifice confirmati, pro quo Religiones aliæ
communicatione non indigent, cùm possint illæ
simile statutum suis in Generalibus Capitulis e-
dere: pro quo videndus P. Suarez Tomo 4. de<marginalia>Specialia pro|Societate.</marginalia>
Relig. Tract. 10. Lib. 2. Cap. 2. pro Societate in spe-
ciali depugnans, quæ pro eo diuersa Decreta
condidit, in Congregatione scilicet 5. & 6. in illa
quidem 52. & 53. & Canonem. 3. in hac. 28.
vbi nulla de necessaria Pontificis approbatione
dubitatio suborta, vel si fuit aliqua, rationum est
pondere à doctissimis Patribus penitus extirpata.
Licet autem P. Sancius Lib. 7. de Matrim. Disput.
47. n. 30. secutus Nauarrum, & nonnullos alios,
teneat non posse sine auctoritate Pontificia im-
pedimentum irritans professionem statui; id ta-
men addit, quo omnis videatur difficultas cessare,
& quod in ordine ad praxim videtur in idem reci-
dere; scilicet posse Religionem admittere ad pro-
fessionem præmissa protestatione non esse anim&#x0169;
admittendi, si Professus patiatur vitium contra-
rium statuto: & tunc professio non valeret, non
ob statutum, sed quia deficit animus recipien-
tium. Cui quidem opponi potest animum reci-
pientium deficere, quia stante statuto nequeunt
consentire: ergo de primo ad vltimum, id est ad
statutum referendum. In Societate quidem ita
res habet, vt ex præfatis Decretis constat, quæ se
minimè consensuram testatur in huiusmodi ho-
minum receptionem, dum Generali ipsi ad hoc
facultas denegetur, licet in Societate ipsa gene-
raliter congregata potestas resideat ad disponen-
dum circa negotium istud, quod fuerit magis
conueniens arbitrata.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Nec video quomodo dici odiosum pos-<marginalia>Priuilegium|non odiosum|etiamsi p&#x0153;-|nale respectu|sæcularium.</marginalia>
sit, etiam vt à Pontifice venit, indultum illud, de
quo præfati scriptores, cùm non sit tale respectu
Religionis: quòd autem respectu sæcularium tale
sit, nequit obstare communicationi, etiam de p&#x0153;-
nis loquendo, vt ipse P. Bordonus tradit citata<marginalia>P. Bordon.</marginalia>
Resolut. 52. n. 95. vbi ita scribit: Respectu verò sæ-<-P>@@

<-P>cularium fauore Religionis p&#x0153;næ extenduntur, vt ti-
more earum sæculares perterriti reuerentiam & ob-
sequium præstent Religiosis, non contemnendo eorum
priuilegia. Sorbus verb. Communicatio priuilegio-
rum. §. Notandum. Lezana Tomo 2. Cap. 1. num. 32.
Ratio est quia priuilegium communicatum tantam
vim habet, quanta concessa fuit necessaria, cum sit
factum proprium ipsius communicantis: Sic ille,
cuius ratio id probat, quod à Nobis dictum de
p&#x0153;nis, sine quibus priuilegium redderetur inuti-
le, cùm in ordine ad illas infligendas conce-
datur.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Ex quibus apparet Religioso illi, de quo<marginalia>Resolutio|circa casum,|de quo est|quæstio.</marginalia>
titulus Sectionis, potuisse Prælatum licentiam
denegare, si transitus talis illi incommodus est
prudenter iudicatus, neque ex eo quod ad Car-
thusiam tenderet, specialem, qua ad licentiam
impertiendam adigi posset, rationem extitisse,
sine qua licentia ille non licet, vt est communis
Scriptorum sensus, pro quo videri possunt P. Sua-
rez Tomo 4. de Religione Tract. 8. Lib. 3. Cap. 9. n.
4. & P. Sancius suprà Lib. 6. Cap. 7. nu. 32. P. Pa-
laus Tract. 16. Disput. 4. Puncto 16. §. 3. An autem<marginalia>An valida|receptio sine|licentia re-|cedentis.</marginalia>
validus sit, diuersitate sensuum controuertitur,
pro quo videri citati possunt. P. Suarez affirmans
suprà Cap. 10. num. 12. & eum secutus P. Palaus
§. 4. nu. 2. & P. Sancius negans à nu. 88. qui alios
adducunt. Et fatetur P. Palaus, negantem senten-
tiam cōmuniorem esse & frequentiorem. Ex quo
fieri poterit vt sine licentia iustè negata, aut non
petita recedens, reuocari meritò possit, si ita Præ-
lati contendant, quod non sine scandalis steterit;
vt videant sic audaces non ex ijs esse, quos fortu-
na iuuat, sed qui in his suis inconsultis mutatio-
nibus infelices solent exitus experiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Apparet etiam ex dictis priuilegia circa<marginalia>In priuilegiis|circa appel-|lationem|dari com-|municatio-|nem.</marginalia>
inhibitionem approbationis esse Religiosis, stan-
te beneficio participationis, communia, vnde in
Compendio Societatis, vt diximus, adducitur
priuilegium Iulij II. concessum Canonicis S. Sal-
uatoris, & aliud concessum Cisterciensibus. Ne-
gat autem id P. Bordonus Tomo 2. Resolut. 32. nu.
11. generali doctrina proposita, de qua suprà, &
citatis pro ea Roderico, Miranda, Portel, & Sor-
bo. Sed contra illum stant Alfonsus de Casarru-<marginalia>Alfonsus|de Casar-|rubios.</marginalia>
bios in Compendio priuilegiorum verb. Correctio
Fratrum nu. 11. vbi adducto priuilegio PP. Præ-
dicatorum circa correctionem ita subdit: Hæc
concessio deseruit etiam Fratribus Minoribus partium
Hispaniarum, vt virtute communicationis priuilegio-
r&#x0169;, de qua suprà in Dictione Communicatio priuilegio-
rum §. 10. possint similiter corrigere fratres eiusdem
Ordinis. Sic ille. Possunt autem PP. Prædicatores
corrigere appellatione postposita ex concessione
Iulij II. in Bulla, quæ apud Peyrinum est 15.
huius Pontificis, & incipit Exposuisti die 14. No-
uemb. 1511. & quia circa concessionem huius-
modi communi catio proculdubio est, inserta illa
à Passarello Generali PP. Minimorum in Com-
pendio priuilegiorum suæ Religionis pag. 102.
quod quidem respectu illius, sicut & aliarum cla-
rum esse affirmat Dom. Barbosa in Votis decisiuis
& Consultiuis voto 4. n. 70. quem sequitur Leza-
na Consulto 42. n. 47. vbi tenorem dicti priuilegij
proponit Tomo 2. Stat enim contra P. Bordonum
sua ipsius doctrina, de qua nu. 210. & alia à No-
bis adducta, præsertim nu. 215. vbi ex eodem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0345.jpg/>
@@1@<SE345>330 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXI.
<duolan 2><-P>Auctore id habetur, quod præsentem assertio-
nem eiusdem constat infringere, maturiori adhi-
bita consideratione, quod in Sapientibus laude
dignum veteri axiomate circumfertur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An virtute Facultatum, quæ Indicis
solent Episcopis concedi, dispensari
cum illegitimo possit, qui bona fide
Ord natus est, & simplex Benefi-
cium accepit aut virtute alterius
concessionis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>218.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ico Primò. Virtute dictarum Facul-<marginalia>Assertio 1.|negans at-|tentis Indi-|corum Epi-|scoporum|facult ati-|bus.</marginalia>
tatum non videtur posse dispensari
in casu; de quo incidit consultatio,
sic enim habet illa, nu. 2. Dispensandi in quibus-
cumque irregularitatibus, exceptis illis, quæ vel ex
bigamia, vel ex homicidio voluntario proueniunt: &
in his etiam duobus casibus, si præuia necessitas ope-
rariorum ibi fuerit: si tamen quoad homicidium vo-
luntarium ex huiusmodi dispensatione scandalum
non oriatur. Sic ibi. Atqui in casu, de quo ageba-
tur necessitatis non allegabatur titulus, & ita stan-
dum terminis concessionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Dico Secundò. Iuxta satis probabilem<marginalia>Assertio 2.|affirmans|probabil ter|ex concessi-|ne Triden-|tini.</marginalia>
sententiam stare potest dispensatio, virtute scili-
cet concessionis Concilij Tridentini Seßione 24.
Cap. 6. de Reformat. prouenit enim irregularitas
dicta ex delicto parentum occulto, ad quam se
Concilij dispositionem extendere affirmant plu-
res, grauissimique Scriptores, quos adducit Lean-
der à SS. Sacramento, de Irregularitate Tractatu 2.
Disput. 3. Quæst. 56. & de qua Diana diuersis lo-
cis Partis 2. & cùm de facultate ad dispensandum
agatur, ampliationem patitur, quia fauorabilis,
iuxta receptissimum Doctorum sensum.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Stare etiam dispensatio<marginalia>Assertio 3.|etiam affir-|mans ex ti-|tulis aliis.</marginalia>
valet ratione necessitatis personalis, ratione cuius
opinio minùs probabilis redditur probabilior, vt
probat P. Thomas Sancius Lib. 2. de Matrim. Disp.
36. nu. 8. Item ratione infamiæ, difficilis recursus
ad Pontificem, propter quas grauissimi Scripto-
res censent posse Episcopos, & maximè Indicos
dispensare. Dom. Barbosa de potestate Episcopi
Parte 2. in Compendio nu. 66.</P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Dico Quartò. Dispensari in casu dicto<marginalia>Assertio 4.|ob auctori-|tatem asse-|rentium in|propriis ter-|minis.|P. Layman.</marginalia>
satis securè & inoffensè potest ob grauissimorum
scriptorum auctoritatem in terminis proprijs ca-
sus propositi decernentium. Quod quidem ita
verum apparuit P. Layman, vt ita scribat Lib.$unclear 1.
Tract. 5. Parte 5. Cap. 5. n. 2. post iudicium circa
sententiam, de qua nu. 219. si tamen bona fide ali-
quis Ordinatus fuerat, cognito deinde natalium de-
fectu, haud dubiè Episcopus dispensare potest, vt in
susceptis ministret, sicut notauit Henriquez Lib. 14.
Cap. 8. nu. 16. Lit. B. Auila Parte 7. Disp. 3. Dub. 6.
Notab. 6. Immò fortaßè etiamsi mala fide Ordines
accepit, occultum natalium defectum subticendo, sicut
colligi videtur ex Cap. Nisi cùm pridem §. Personæ,<marginalia>Cap. Nisi|cùm pri-|dem, de re-|nuntiat.</marginalia>
de renuntiat. Licet irregularitatem non potuerit
subticere: si tamen & culpa latet, & caussa, cum
eo qui laudabiliter secum impleuit officium (in-<-P>@@

<-P>iuncta sibi p&#x0153;nitentia salutari) potest non minùs
vtiliter, quàm misericorditer dispensari. Sic ille,
qui circa Beneficium non solùm simplex, sed &
curatum pariter sentire, ex eo est manifestum,
quod ex P. Auila ita affirmante §. immediato
præmiserat, cuius sententiam §. sequenti proba-
bilem affirmauit, oppositam tamen præferens; sed
ea non obstante, quod ex eo dedimus cum omni
securitate subnexuit. Et quidem citatum Cap.
Nisi in eo procedit sensu, cum de cessione agat
eius, qui de illa tractat, quia scilicet superius ipsi
incumbebat ministerium, & cum Episcopo de
Episcopo erat sermo.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Dices circa priorem Assertionem id<marginalia>Obiectio|contra prio-|rem Asser-|tionem, vbi|quomodo|necessitas|Operario-|rum pro|dispensatio-|nibus requi-|ratur.|Facultas 2.</marginalia>
quod de necessitate dicitur ad solos bigamos &
homicidas referendum, vt indicat facultatis præ-
fatæ tenor. Sed id negandum, quia §. 1. sic dici-
tur: Conferendi Ordines extra Tempora, & non
seruatis interstitijs, vsque ad Presbyteratum inclusi-
uè, si Sacerdotum necessitas ibi fuerit. Vbi quidem
dispensatio non nisi necessitate Sacerdotum stan-
te conceditur, cùm sint proculdubio illa, de qui-
bus agatur, minoris multò momenti, quàm ea, de
quibus §. 2. vt est manifestum: pro omnibus er-
go necessaria necessitas; sed non tanta vt quæ ad
dispensandum cum bigamis & homicidis com-
pellere videatur. Cùm enim excipiantur illi, et-
iam si necessitas sit, iuxta dicta §. 1. & statim
admittantur, si præuia necessitas, (id est, priùs ex-
pressa, scilicet §. 1.) Operariorum ibi fuerit, euidens
apparet maius aliquod necessitatis pondus à Pon-
tificia Sede postulari, quæ quidem prudenti Præ-
latorum Indicorum arbitrio perpendenda. Quod
ex facultate, quæ §. 3. habetur etiam efficaciter<marginalia>Facultas 3.</marginalia>
roboratur, sic enim ibi: Dispensandi super defectu
ætatis vnius anni ob Operariorum penuriam, vt pro-
moueri possint ad Sacerdotium, si aliàs idonei fue-
rint. Necessitas ergo pro dispensationibus præfa-
tis generaliter requiritur; & pro hac, de qua §. 3.
etiam militat ratio pro ijs, de quibus §. 2. cùm
dispensatio circa id aduersetur, quod maioris est
planè momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Potest autem circa ibidem dicta dubita-<marginalia>Scandalum|cur in homi-|cidio, & non|in bigamia|ex primatur.</marginalia>
ri, cur indulta facultate ad dispensandum cum
voluntario homicida & bigamo, de priori dicatur
Si tamen scandalum non oriatur, non ita de altero?
Ad quod dicendum videtur in voluntario homi-
cida scandalum esse posse, cùm adeò enorme sit
illud crimen; non ita in bigamo, qui talis esse
sine vllo peccato potest, quamuis & esse bigamia
ex delicto possit, quod si occultum sit, ex con-
cessione Concilij Tridentini adducta ab Episcopo
potest dispensari, & ita ex dispensatione huius-
modi non potest scandalum suboriri. Si autem
publicum, pro quo est dicta facultas, aliquale
quidem esse poterit, sed non tale ac illud, quod
ex homicidio; & ex nota dispensatione, ac pro-
cessu temporis sopietur, cùm etiam constet id ne-
cessitate vrgente disponi.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Iuxta id autem quod de dispensatione<marginalia>Cum Reli-|giosis in æta-|te vt possint|Episcopi.|dispensare.</marginalia>
circa ætatem conceditur, obseruare iuuat, ad Re-
ligiosos etiam posse, si eorum speciale desit pri-
uilegium, extendi: si videlicet necessitas opera-
riorum sit, vt frequenter accidit cùm plurium
Parochiarum cura ad ipsos spectet, & Indicæ
linguæ periti non admodùm plures inueniantur.
Vbi dubium occurrit an possint Prælati defectum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0346.jpg/>
@@1@<SE346>Circa dispensationem cum illegitimo bona fide Ordinato. 331
<duolan 2><-P>dictum reticere, & ordinaria forma seruata eos
Episcopis ordinandos præsentare. Et videtur pe-
nitus negandum, quia cùm dispensatio Episcopis
committatur, ea stare nequit sine notitia defe-
ctus, ignorantia enim facit inuoluntarium: vnde
& est communis Doctorum sensus Iuris disposi-
tioni conformis, dispensationem esse inualidam,
tacita ab eo, qui ipsam postulat, veritate. Et Con-
cilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 18. de Re-<marginalia>Tacita veri-|tas vt obstet|dispensatio-|ni.</marginalia>
format. subreptitiam statuit censendam dispensa-
tionem factam sine caussæ cognitione. Nihilo-
minùs verosimile est oppositum ex communi
etiam sententia, iuxta quam valida est dispensa-
tio eo tacito, quod si fuisset dispensaturo aper-
tum, proculdubio dispensaret, pro quo Diana
Parte 8. Tract. 3. Resolut. 50. Auctores adducit,
quibuscum & sentit, Iure etiam Canonico non
obscurè suffragante. Cap. Dudum. vers. Nos igi-
tur, de Præben. in 6. Vt autem non solùm valida,
sed licita etiam ex parte dispensati sit, & Prælati
illum ad Ordines præsentantis, sufficiet timor re-
pulsæ, iuxta eorum sententiam, qui censent lici-
tam esse reticentiam specialis casus, cùm facultas
à superiore petitur ad dispensandum cum aliquo,
si negaturus forsitan timeatur, de quo citatus
Auctor Resolut. 52. Rationes enim, quæ pro va-
lore afferuntur, etiam licitam esse conuincunt,
cum ea, quam ipsi adhibent, distinctione loquen-
do. Petitio siquidem Ordinum, quodammodo
petitio dispensationis est, id enim petitur, quod
Episcopus hîc & nunc potest non solùm validè,
sed licitè etiam impertiri.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Missas priuatas in nocte Natiui-
tatis Domini. Ad dicta Tomo
2. Thesauri num. 238. & seqq.
Tit. 12. & Parte 7. num. 106.
& seq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>225.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum ibi cum multis tres Missas<marginalia>Vnicam|tantum posse|dici Missam|in nocte Na-|tiu. 1. Dom.|contendit|P. Bordon.</marginalia>
eiusdem Festi priuatas dici posse à
puncto mediæ noctis. Quod qui-
dem P. Bordonus penitus inficiatur Tomo 3. Re-
solut. 56. n. 159. & duobus seqq. vnam tantùm con-
cedens Parocho post solemnem, quia illa nulli
Presbytero prohibetur, in qua tamen Communio
nequit ministrari. Probat ex Cap. Nocte sancta
47. Dist. 1. de Consecrat. vbi S. Telesphorus tres
Missas in Sacro Festo concedit, & vnius tantùm
pro nocte celebrationem, pro duabus alijs con-
gruis temporibus assignatis. Deinde ex absurdo
arguit, quia ex eo fiet multos fideles audiendæ
Missæ præceptum non impleturos, cùm tempore
dicantur incommodo. Et quidem S. Telesphori
tempore pauci erant sacerdotes, & multi fideles,
vnde videtur inferri mentem Pontificis fuisse vt
non omnes celebrarentur, sed vnica, vt possent
illi alijs interesse; cùm non extet præceptum obli-
gans ad assistendum Missæ in nocte celebrandæ.
Prætereà sic habet consuetudo in omnibus Italiæ
Ecclesijs, & præsertim Romæ, quæ aliarum Ec-
clesiarum caput. Tandem S. Telesphori conces-<-P>@@

<-P>sionem ad Missas tantùm solemnes dirigi ex illis
videtur ipsius verbis non obscurè deduci: & hym-
num Angelicum in illis solemniter decantent.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Quòd autem Communio, sublata ne-<marginalia>Et non licere|in ea Com-|munionem.</marginalia>
cessitate, administrari nequeat ex eo probat quòd
Missa tantùm concessa est & non Communio:
priuilegium autem vni concessum non extendi-
tur ad alium propter identitatem rationis. Cap.
Sanè 9. de priuileg. Item, quia ea nocte excepta
sacerdos non celebrat nisi intra auroram & meri-
diem, ex communi Doctorum: ergo neque lai-
cus Sacramenta recipere potest extra illud tem-
pus, quod regulatur à tempore Presbyteri volen-
tis celebrare, cum eædem rationes militent in
vtroque. Tum quia inoleuit consuetudo, quæ
cùm rationabilis sit, vim legis obtinet. Cap. In his
rebus Dist. 21. pro quo & Doctores. Et de Com-
munione loquentes Bonacina Quæst. 7. de Eucha-
ristia Punct. 1. n. 14. cum Siluestro Sa, & Angelo,
verb. Eucharistia. Tabiena Missa 6. Henriquez,
Suarius, Posseuinus Cap. 8. nu. 8. docent sacram
Communionem posse recipi qualibet hora diei,
etiam post meridiem, quia nulla extat prohibi-
tio, & sic videntur excludere ab hac sacra refe-
ctione nocturnum tempus. Sed hæc parui mo-
menti sunt, & ita</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Dico Primò. Tres Missæ priuatæ dici<marginalia>Assertio 1.|affirmans de|Missis.</marginalia>
possunt nocte dicta post horam duodecimam,
seu à puncto probabili & recepto communiter
illius medietatis. Sic citati adducto loco Thesauri.
Et prætereà P. Martinon Tomo 4. Disput. 40. n. 16.
P. Ægidius Coninck de Sacramentis Quæst. 83.
n. 218. Cardinalis Lugo de Sacramentis Disp. 20.
n. 25. vbi ait sententiam istam habere pro se bo-
nas rationes, additque sic: & quidquid sit de illis,<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
iam hodie est vsu adeò recepta, vt non poßit iam de
eius veritate dubitari. Adde, in tanta Sacerdotum
multitudine vix posse locum dari omnibus ad cele-
brandum illa die, quæ tunc in ipso solstitio breuißima
est, nisi per noctem etiam, quæ longior est, plures
Missæ à multis celebrentur. Sic ille. Licet autem
apud nos dies illa per oppositum longissima sit,
id nequit obstare, quia resolutio præfata alijs bo-
nis innititur rationibus, vt citatus Cardinalis ait,
& longitudinis excessus non est talis, vt vsque ad
meridiem horæ spatium transgrediatur. P. Arriaga
Tomo 7. Disput. 54. n. 14. vers. Secunda difficultas.
P. Gaspar Hurtadus Tomo 2. de Sacramentis Disp.
4. de Sacrificio Missæ Difficult. 4. vers. Sacerdotes
etiam omnes. Diana, P. Henao de Sacrificio Missæ
Tomo 2. Disputat. 22. Sect. 3. Parte 2. Tract. 14.
Resolut. 35. vbi complures adducit, asseritque esse
probabilissimam & tutissimam, audaciam Nu-
gni iusta animaduersione castigans, qui illam
esse improbabilem dixit P. Suario semper in-
fensus, inglorius semper depugnator. Et probari
potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Primò, quia celebratio Missarum in No-
cte sancta absolutè à S. Telesphoro concessa est, &
ad solemnes non est arctata concessio: ergo licet
illas celebrare. Assumptum ostendo, tum quia
in plurali Missas celebrandas dixit, quod licet ita
intelligi possit, vt pluralitas ad plures Presbyte-
ros referatur, quia tamen valde fauorabilis con-
cessio est, & eum admittit sensum, quem nostra
sententia cum grauissimis ac doctissimis Inter-
pretibus amplectitur, omnino præferendus est.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0347.jpg/>
@@1@<SE347>332 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXII.
<duolan 2><-P>Deinde arguo, & pariter retorqueo quod de
hymno Angelico decantando dicebatur: additur
enim statim: Quoniam & eadem nocte ab Angelo
pastoribus nuntiatus est &c. Atqui hymnus Ange-
licus non solùm in Missa Noctis sanctæ, sed in
omnibus priuatis dicendus est, quod ex præfato
Decreto desumptum est: ergo illud non de sola
solemni Missa, sed de priuatis est etiam accipien-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Secundò, Quia cuilibet Sacerdoti, vt
dicitur, licitum est Nocte sancta priuatam Mis-
sam celebrare virtute concessionis præfatæ; ergo
non de sola solemni agitur. Vbi & additur alijs
temporibus ad horam Tertiam celebrandam,
quod Glossa in Cap. Necessè Dist. ead. affirmat
esse abrogatum in Cap. Tribus Dist. 2. vbi præci-
pitur vt tot sint Sacrificia, quæ possint populo
sufficere: Atqui quod ad Missam solemnem atti-
net, abrogatum non est, cùm constet ad horam
Tertiam dici: Ergo manifestum ex eo habetur
in prædicto Capite de Missis etiam priuatis san-
ctum locutum fuisse Pontificem & Martyrem.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Tertiò, Quia vt aliter sentiendum sit ni-
hil est quod vrgeat. Quod enim ad dictum Cap.
Nocte sancta attinet, in quo de Missa tantùm so-
lemni concessio procedit, iam vidimus quàm sit
enerue, id autem quod de absurdo additur, ad
summum probat in Parochis eam esse obligatio-
nem, secus in alijs, qui vnica tantùm Missa in
Nocte sancta dicta alias non tenentur celebrare.
Et licet S. Pontificis tempore pauci essent Sacer-
dotes & multi fideles; tanta tamen erat horum
deuotio, vt credibile sit ad Missas illius sanctæ
noctis audiendas generaliter confluxisse, quæ au-
diri securiùs tunc poterant, quàm per diem, vi-
gente persecutione. Iam quod de hymno decan-
tando dicebatur Angelico, ex dictis solutum ha-
betur: si etiam addamus decantationem ad Mis-
sam quidem solemne&#x0303; referri, supposita generali in
eo Festo recitatione, quia & in Missis solemnibus
dubitari poterat an esset cantandus, quia non om-
nia, quæ in Missis dicuntur, cantari solent: can-
tatio ergo ex peculiari ratione præcipitur, quia
scilicet ab Angelis ea est nocte decantatus. Quod
ad consuetudinem tandem attinet omnes ferè ci-
tati contrarium attestantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Dico Secundò. In Missis Noctis sanctæ<marginalia>Assertio 2.|Communio-|nis admini-|strationem|licere.</marginalia>
potest sacra Communio administrari. Id constat
Primò, quia Communio sacra generaliter in Mis-
sis non solùm semper licuit, sed & præcepta ali-
quando, præcepto, de cuius grauitate non est
opus disputare. Vide Verricellium in Quæstioni-
bus moralibus Tract. 8. Quæst. 55. Item Martyro-
logium Romanum die 25. Decembris cum Na-
tiuitatis Dominicæ memoria, multorum millium
Martyrum commemorationem celebrat sub Dio-
cletiano, cùm in Christi Natali ad Dominicum
conuenissent, ad Sacram scilicet Communionem,
quod Nocte sancta videtur accidisse, cùm incre-
dibile sit eos, sic sanctè affectos, & Martyrij Can-
didatos ad Missam in illa celebrandam non con-
fluxisse. Prætereà sic habet irrefragabilis consue-
tudo Religiosorum ac laicorum, nec vidi circa
hoc ab aliquo vnquam dubitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Quæ autem ex aduerso proponuntur,<marginalia>Opposita|diluuntur.</marginalia>
nimis profectò leuia sunt. In Cap. Nocte sancta de
Communione mentio nulla, quia pro ea nullo<-P>@@

<-P>erat opus priuilegio, vnde quod de extensione nō
admitenda dicebatur falsa sub præsuppositione
procedit. Quod deinde additur de regulando
tempore Communionis per tempus celebrationis,
voluntariè asseritur, cùm non ita res habeat, nisi
quatenus, secluso priuilegio, non possunt fideles
nisi intra Missam communicare. Cùm ergo in
Nocte sancta Missa solemnis dici possit, & præ-
tereà alia à quocumque Sacerdote, etiamsi demus
plures non licere, cur in illis Communio sacra
non licebit? Ex Auctoribus autem præfatis pro
nostra potiùs, quàm pro ea, in cuius patrocinium
trahuntur inuiti, probatio desumenda, cùm abso-
lutè loquantur, & Noctem sanctam non exci-
piant. Quod autem dicant Qualibet hora diei, id
ritè stare potest, cum horæ noctis ad diem ciui-
lem, seu artificialem spectent, qui 24. continet,
de quo iam pridem Macrobius Lib. 1. Cap. 3. vt à
naturali, qui ex duodecim constat, & plurium
aliquando, secernatur. Et ita est in vsu Ecclesiæ,
iuxta morem Romanum L. more ff. de Ferijs,
vnde versus, Incipit Ecclesia medio sub tempore
noctis. Cardinalis Tuschus Lit. D. Conclus. 407.
Tomo 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Nec omittendum Communionem in<marginalia>Ad Com-|munionem|habitus re-|spectus con-|cessione|Missæ.</marginalia>
Nocte sancta esse maximè Ecclesiæ spiritui &
intentioni conformem; eo enim intuitu concessa
est Missarum celebratio, vt sideles possent Christi
corpore, quem nascentem celebrant, refici, hi-
larescere, recreari. Pro quo Rabanus Maurus
Lib. 2. de Institutione Clericorum Cap. 31. ita scri-
bit: Vt ea hora fideles quoque Sacramentum Corporis
& sanguinis Christi perciperent, qua eum inter ho-
mines misericorditer natum scirent. Sic ille. Licet
autem fideles Sacramentum sub vtrâque specie
non percipiant, dici tamen possunt Sacramen-
tum Corporis & Sanguinis Christi percipere,
quia Corpus cum Sanguine percipiunt, Vi natu-
ralis illius connexionis & concomitantiæ, qua partes
Christi Domini, qui iam ex mortuis resurrexit, non
ampliùs morituri, inter se copulantur. Vt habet
Concilium Tridentinum Seßione 13. Cap. 3.
cum Apostolo locutum Rom. 6. v. 9. Christus
resurgens ex mortuis, iam non moritur, mors illi vl-
tra non dominabitur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Ætas in Di&#x0153;cesana Synodo pro Con-
fessarijs designata an pro Regulari-
bus necessariò requiratur. Addicta
in Thesauro. Tit. 12. nu. 344. &
Parte 2. Auctarij num. 289. &
seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>234.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum ibi Episcopum non posse ob<marginalia>Religiosum|subijci De-|creto Syno-|dali quoad|ætatem pro|Confessioni-|bus ex P.|Bordono.</marginalia>
defectum ætatis Religiosum cum li-
mitationibus approbare. Et modò id
specialis quæstionis occurrit, an stare id queat, si
in Di&#x0153;cesana Synodo ætas sit pro Confessarijs
generaliter designata. Ad quod affirmatiuè re-
spondet P. Bordonus Tomo 4. in Decisionibus Mi-
scellaneis Decis. 464. dicens Religiosum audire
volentem Confessiones tali esse decreto subie-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0348.jpg/>
@@1@<SE348>Circa Communionem in Nocte Natiuitatis Dom. 333
<duolan 2><-P>ctum, quia in hoc subditur Episcopo, qui non
vult tali Decreto derogare. Quod confirmat,
quia ab Episcopo debet cognosci idoneus, non
tantùm quoad scientiam, sed etiam quo ad perso-
nam: debet enim Confessiones auditurus esse
multùm expertus & prudens ad consulendum
animæ p&#x0153;nitentis: à Synodo autem censetur
idoneus & prudens ad id munus Sacerdos consti-
tutus in anno trigesimo: ergo subditur in hoc
Synodo, si non directè & immediatè, saltem ex
eo quòd Episcopus vult obseruationem suæ Sy-
nodi, ac proinde ex hoc capite præcisè defectus
ætatis potest reijcere Sacerdotem Regularem ab
examine ad Confessiones sæcularium,</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Dico Primò. Prædictum statutum non<marginalia>Assertio 1.|non subijci</marginalia>
ligat Religiosos. Probatur, quia sunt penitus
exempti ab Ordinariorum iurisdictione, & Or-
dinarij sunt, qui Di&#x0153;cesanis legibus auctoritatem
præstant, vnde & à Decretis Concilij Prouin-
cialis, aut Nationalis, vt dictum à Nobis Tom. 1.
Thesauri Tit. 9. n. 150. cum multis & grauissimis
scriptoribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si Episcopus Religiosum<marginalia>Assertio 2.|reiectum ab|examine|inualidè ab-|soluere.</marginalia>
ab examine reijciat ad Confessiones sæcularium,
quomodocumque id faciat, nequit sic reiectus,
etiamsi aliàs idoneus, illas audire, & audientis
absolutiones à peccatis mortalibus tunc primò
Confessioni suppositis, erunt nullæ. Id constat ex
damnatione Propositionis affirmantis ab Alexan-
dro VII. quæ est Ordine 13. Peccata autem iam
confessa, cùm & remissa sint, etiam non appro-
batis confiteri posse, sicut & venialia, communis
Doctorum sententia est.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si post examen approba-<marginalia>Assertio 3.|validè cum|approbatio-|ne sub con-|ditione æta-|tis.</marginalia>
tio ab Episcopo conferatur sub conditione non
audiendarum Confessionum, nisi in ætate à Sy-
nodo designata, idem de tali approbatione feren-
dum iudicium, quod de illa, quæ ab Episcopo
sine respectu ad Synodum ex proprio arbitrio
conceditur, & ita poterit Religiosus circa Con-
fessiones ita se gerere, vt ab eius fuerit Prælatis
imperatum, iuxta dicta etiam Parte 2. n. 287. &
seqq. Ratio est quia iurisdictio à Pontifice, &
non ab Episcopo confertur, & ille approbatio-
nem tantùm quoad litteraturam, & nullum in-
super grauamen apponit, quia non est Episcopi
subditus, vnde neque circa eius mores potest in-
quirere, sicut neque in examine pro Ordinibus
conferendis, ex quo validum potest argumentum
conformari. Id autem quod ad ætatem attinet,
ad mores spectat, quia non creditur in minori,
quàm sit ea, à Synodo constituta, conuenientem
futuram maturitatem ad ministerium periculosæ
plenum aleæ, & castitatem requirens inuiolabi-
lem, obeundum. Quòd si demus defectum illum
ætatis ad mores non spectare, ratio etiam adducta
vrget, quia grauamen tale à Pontifice nusquam
inuenitur adiectum, nisi ratione defectus in lit-
teratura, iuxta dicta Parte 4. Sect. 11. circa mores
enim non præsumitur, dum non apparet, vnde
& idem dicendum si appareret; & pro Confessa-
rijs Monialium, quos quadragenarios futuros esse
decernit. Videantur docti scriptores apud Dia-
nam Parte 11. Tract. 8. Resolut. 27. accuratè in ne-
gotio præsenti loquentes. Et Constitutio Clem.
X. de qua Sect. 52.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Sed Obijcies, etiamsi Episcopus perpe-<-P>@@

<-P>ràm agat talem adijciens conditionem, ea tamen<marginalia>Obiectio di-|luitur oppor-|tuna doctri-|na.</marginalia>
dispositione sic stante, approbationem cessare,
quia absolutè approbare nequit, nisi sub tali con-
ditione, quæ tamen non impletur: Ergo quem-
admodùm quando illam negat, confessiones va-
lidæ esse nequeunt, etiamsi iniustè illa denegetur,
ita & in casu, de quo agimus. Ad quod dicen-
dum quòd quantumuis velit non approbare, nisi
conditione impleta, Confessiones validæ esse pos-
sunt, quia approbationem reuera impendit à Pon-
tifice requisitam, vnde voluntate illa non appro-
bandi sibi contradicit, & ita huiusmodi volunta-
tis ratio non habetur. Quemadmodum si ad Be-
neficium Parochiale approbaret penitus sufficien-
tem, sed cum simili limitatione, nihil talis obsta-
ret limitatio, cùm nequeat cum approbatione
componi, quæ illam prorsus excludit. Ex quo
patet diuersam esse rationem in approbato ab E-
piscopo modo dicto, & in eo, qui ab examine
iniustè repellitur, in quo approbatio nulla existit
à Pontifice requisita.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Quia verò oppositum est probabile, vi-<marginalia>Cum certi-|tudine abso-|lutionis posse|in praxi|procedi, non|obstante pro-|babilitate.</marginalia>
deri alicui poterit non posse resolutionem præfa-
tam securè ad praxim aduocari, nisi fortè ijs ad-
monitis, qui ad Confessiones accedunt, & eisdem
consentientibus, aliàs fieri ipsis videtur iniuria,
dum pro certo traditur, quod incertum reuera
est, quæ & fieri etiam videtur Sacramento, quod
exponitur nullitati. Quæ difficultas, cùm com-
munis sit, & omnes opiniones concernat, quæ
ad Sacramenti P&#x0153;nitentię administrationem per-
tinent, iuxta ea est expedienda, quæ Doctores
tradunt vtiliter consulendi. Nunc breuiter dico
Confessionem futuram validam, si p&#x0153;nitens ve-
niale aliquod fateatur peccatum, ad quod est à
Confessario, de quo agimus, excitandus, circa
venialia enim certa iurisdictio est, licet P. Salas<marginalia>Pro venia-|libus iuris-|dicto certa.</marginalia>
aliter videatur sentire Tomo 1. in 1. 2. Disput. vnica
Sectione 10. n. 102. & Sect. 27. n. 286. & 287.
quem cùm adducat Ioannes Sancius Disput. 44.
n. 24. minimè audiendum censet, quandoquidem
hoc iam sub dubio non cadit, sed solùm sub scru-
pulo, vt deducitur ex Cap. Omnis vtriusque Sexus
de penit. & remission. Stante ergo iurisdictione
circa illa, validè ab ipsis absoluit dictus Sacerdos
per gratiam Sacramentalem, cum qua nequeunt
mortalia consistere, & ita supra illa etiam cadit
absolutio bona fide Confessario detecta. Sic P.
Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 26. Sect. 6. num. 8.
P. Thomas Sancius in Decalogum Lib. 1. Cap. 9.
n. 35. Cardinalis Lugo de P&#x0153;nitentia Disput. 19.
n. 30. qui vers. antecedenti De soliditate, plures
adducit, qui P. Suarez sunt in ea securæ viæ o-
stensione secuti.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Quod si aliquando Confessarius diligen-<marginalia>Quid cum|de illis in|Confessione|nulla facta|mentio.</marginalia>
tiæ præfatæ oblitus absoluat, non ideò anxius esse
debet, cùm etiam eo deficiente titulo, alius super-
sit suppletæ ab Ecclesia iurisdictionis, & p&#x0153;ni-
tenti nullum immineat inde periculum, circa
quod accuratè philosophatur citatus Cardinalis,
sicut & P. Arriaga Tomo 8. Disput. 39. nu. 43. &
seqq. Videndus etiam Diana Parte 2. Tractat. 13.
Resolut. 2. & Ioannes Sancius suprà. Dixi autem
non debere esse anxium, quia cùm vsus sit opi-
nione adeò probabili, non sine inconuenienti sta-
ret, si p&#x0153;nitentem accerseret, & ad iterandam
Confessionem vrgeret. Ex eo autem quod adhi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0349.jpg/>
@@1@<SE349>334 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXIV.
<duolan 2><-P>bita confessis venialibus absolutione fiat satis p&#x0153;-
nitentis intentioni, qui non probabilem, sed cer-
tam absolutionem intendit, sequitur Confessa-
rium ita debere procedere. Quod quidem Au-
ctores non ita exactè videntur obseruasse: licet
enim p&#x0153;nitens nulli moraliter timendo expona-
tur periculo, qui nec tenetur post peccatum sta-
tim de illo conteri, aut per Confessionem reme-
dium accurare; Confessarius tamen illud differre
non debet, quia sub ea conditione, qui confite-
tur, accedit, qui non solùm remedium præsenta-
neum non adhibet, sed fortè nullum, si ea non sit
certa opinio, iuxta quam, dum absoluere nititur,
operatur. Sic dictum aliàs non satisfacere sacer-<marginalia>Parte 2.|n 145. &|seqq.</marginalia>
dotem obligationi offerendi sacrificium post ac-
ceptum stipendium applicatione illa, quæ ipsi est
visa probabilis, fructus specialissimi.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Regulares exempti incurrant su
spensionem, si contra Episcopi Edi-
ctum audiant mulierum Confeßiones
in priuatis domibus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>241.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ræfatæ resolutioni visum est oppor-<marginalia>P. Verricel|li sententia|affirmans in|casu quæ-|stionis.</marginalia>
tunum difficultatis propositæ enoda-
tionem, ob consimilem materiam, &
& doctrinam, adiunxisse, de quo P. D. Angelus
Maria Verricelli in Quæstionibus Moralibus & Le-
galibus Tract. 8. Quæst. 48. affirmatiuè respondet,
si in Edicto de Regularibus mentio specialis ha-
beatur. Et probat, quia quidquid sit an validè an
inualidè sine iusta caussa Episcopus approbet
Regulares ad Confessiones cum limitatione quo-
ad tempus, locum, & personas, circa quod diuer-
simodè loquuntur Auctores: omnes tamen vno
ore docent iusta existente caussa posse Episco-
pum, validè & licitè approbare Regulares cum
limitatione, quoad tempus locum & personas:
pro quo in speciali adducit P. Suarium, P. Vas-
quez, Nauarrum, Gutierrez, Rodriguez, Vgoli-
num, Villalobos, P. Fagundez, Cenedum, Dia-
nam & Cardinalem Lugo. Id quod ex Clemen-
tina Dudum de sepulturis videtur compertum,
iuxta quam Episcopus potest ex caussa Regula-
rem reprobare: ergo & cum limitatione appro-
bare, quod genus quoddam reprobationis est. Et
ita decretum à Sacra Congregatione die 20. No-
uemb. 1615. vt affirmat Gauantus in Manuali
Episcoporum. verb. Confessor. nu. 23. & 24. & Bar-
bosa de potest. Episcopi. Allegat. 25. nu. 30. Vt au-
tem P&#x0153;nitentiæ Sacramentum in priuatis domi-
bus non administretur congruentissima dispositio
est, ob multa quæ in eo esse inconuenientia pos-
sunt, cuicumque consideranti obuia. Vnde &
addit circa ætatem similiter posse limitationem
adhiberi cum Patre Suario, Fagundez, Cardinali
Lugo, & Miranda, & ex eo arguit pro præsenti
casu. Concludens excipiendos casus necessitatis,
quæ amplè accipienda est, vnde & videtur id viri
prudentis arbitrio relinquendum.<marginalia>Assertio 1.|contrarium|statuens.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Dico Primò. Citatum Edictum, licet eos
exprimat, nequit afficere exemptos Regulares.<-P>@@

<-P>Pro hoc citat præfatus scriptor P. Bordonum Re-
solut. 36. nu. 34. Tomo scilicet 2. Vbi tamen non
videtur in terminis quæstionis loqui: rogat enim,
An Confessarius Regularis habens facultatem ab
Ordinario ministrandi Sacramentum P&#x0153;nitentiæ
in Ecclesia, vel Ecclesijs sui Ordinis, validè ab-
soluat, si illud ministret in aliena Ecclesia, vel
ægrotis etiam in domibus suis? solent enim Epi-
scopi, vt ille ait, diuersimodè concedere faculta-
tes, vt Mediolani pro Ecclesijs Ordinis, & graui-
ter ægrotantibus. Et affirmatiuè respondet, quia
iurisdictio voluntaria, qualis est illa, quæ Con-
fessario competit, in quouis loco exerceri potest,
vt ex diuersis constat legibus, iuxta quas & lo-
quuntur Scriptores. Limitatio ergo addita non
conditionem, sed modum importat, ex quo
actus non redditur inualidus, si contingat non
obseruari, iuxta communem Doctorum sen-
sum; & apponitur ad rixas inter Regulares &
Parochos euitandas. Iuxta quæ non videtur hu-
ius Auctoris resolutio casui, de quo agimus,
adaptanda: quia suspensio stare potest etiam-
si actus contra legem factus possit esse validus,
& non est idem designari locum aliquem pro
actione aliqua, & sic non vitiari substantialiter
factum alibi; & prohiberi locum expressè, &
nihilominùs actum in eo exercitum minimè suo
valore fraudari. Prætereà P. Bordonus de exci-
piente Confessiones ægrotantium rogat, & non
in speciali mulierum; cùm tamen Edictum de
mulieribus procedat, nec ægrotantes includat,
vnde pro illis, si ægrotent, aut rationabili ex caus-
sa ad Ecclesiam ire non valeant, fauorabiliter
decernit, vtpotè ab Episcopi mente penitus alie-
num. Quidquid de hoc sit, in eo videtur P. Bor-
donus Assertioni nostræ fauere, quòd validam
absolutionem statuit, cum tame&#x0303; id neget P. Ver-
ricelli, & item quia se refert ad dicta Quæs. 3. nu.
23. in eadem Resol. vbi quærit an Episcopus possit
quoad tempus, loca, & personas, facultatem dare
audiendi Confessiones? & respondet affirmatiuè,
addens sic: & ita decreuit Sacra Congregatio hoc<marginalia>Declaratio|S Congrega-|tionis pro|firmanda|Assertione</marginalia>
procedere quando Regulares reperiunt non ita ido-
neos, secus verò quando sunt simpliciter idonei. Sic
ille statim tenore Declarationis inducto. Pro quo
magis in specie Cespedes de Exemptione Regula-
rium Dub. 147. n. 7. & 8. Pasqualigus Quæst. 198.
& generaliter Bruno Chassaing de Priuilegijs Re-
gularium Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 4. Fr. Antonius à
Spiritu sancto in Directorio Regularium Tract. 2.
Disputat. 2. num. 7. & alij, de quibus Sect. præ-
ced.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Probatur fundamentis ibidem adductis,<marginalia>Et priuile-|gia pro eo-|dem.</marginalia>
& prætereà ex Declaratione Cardinalium apud
P. Bordonum suprà. Item & alia apud citatum
Brunonem vers. Secunda pars. Quibusdam enim
Episcopis arbitrantibus in vi Constitutionis Gre-
gorij XV. quæ incipit Insorutabili posse limita-
tiones in suis approbationibus apponere, sic re-
spondit: Sacra Congregatio decreuit vi illius Con-<marginalia>Declaratio|alia magis|vrgens.</marginalia>
stitutionis Episcopos Regularibus, quibus non incum-
bit cura animarum, non posse præscribere, vt certis
tantùm in locis, vel temporibus, aut certarum perso-
narum Confeßiones audiant, vel alia illorum priuile-
gia in Sacramentis administrandis restringere aut
moderari. Sic Eminentissimi Patres, supponentes
vt certum & penitus exploratum Regulares pri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0350.jpg/>
@@1@<SE350>Circa Edictum Episcopale contra Confessar. Regular. 335
<duolan 2><-P>uilegium habere, vt sine limitatione loci possint
vbique Confessiones excipere, & est illud à Paulo
IV. & Pio V. concessum Mendicantibus apud
eumdem, & consequenter ijs, qui eorum priuile-
gijs potiuntur. Ex quo habemus immeritò P.
Verricellum Decretum S. Congregationis anni
1615. die 20. Nouembris opponere, quandoqui-
dem quod à Nobis est adductum, recentius est,
post Gregorium inquam XV. anno 1621. ele-
ctum: cuius & Constitutionem ab eôdem scrip-
tore propositam, non obstare, habetur pariter
manifestum Et fuisse illam quoad Censuras ab
Vrbano VIII. reuocatam dictum à Nobis aliàs.<marginalia>Parte 4. n.|160. & seq.</marginalia>
Sicut neque Decretum Alexandri VII. exponen-
dum iuxta dicta n. 237.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ob vitandas cum Epis-<marginalia>Assertio 2.|Quid obser|uandum in|auditione|Confessionis|ad vit andas|cum Episco-|pis contro|uersias.</marginalia>
copis controuersias, vbi Edictum tale fuerit, si
Religiosus Confessarius ex caussa non ita mani-
festa, iudicauerit audiendam esse in priuata domo
Confessionem, potest id cum dissimulatione præ-
stare, ita cum muliere se gerens, vt nullus Con-
fessionem, sed secretum aliquid apprehendat.
Putat P. Verricelli, stante Edicti præfati obliga-
tione, licere Confessionem eius, quæ eo die ad
Ecclesiam nequit accedere, ne vel vno die in statu
peccati sit, aut cum graui scrupulorum cruciatu,
iuxta sententiam P. Petri Hurtadi de Mendoza
2. 2. Disput. 173. §. 224. vbi asserit sufficientem
esse caussam petendi Sacramentum ab indignè
ministraturo, ne quis cubitum eat cum peccato
mortali. Quæ ratio cùm nequeat esse omnibus
manifesta, sufficiens esse in casu, de quo agimus,
ad dissimulandam modo prædicto Confessionem.
Indicat autem Auctor idem etiamsi non sit pec-
catum mortale, scrupulorum cruciatum suffice-
re, qui tamen numquam sine remorsu mortalis
peccati contingunt. Sic autem affectos non sem-
per etiam in Ecclesia audiendos confiteri volen-
tes spiritualium Magistrorum salubre documen-
tum est, de quo ille Tract. 5. Quæst. 5. n. 22. vnde
titulus ille non videtur sic generaliter admitten-
dus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa gabellas, quando rebus venali-
bus onus soluendæ certæ quantitatis
pecuntæ à Clericis & laicis imponi-
tur. Ad dicta Tomo 1. Thesauri
Tit. 3. Cap. 13. § 3.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>245.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Væstio hæc à P. Verricelli propo-<marginalia>Gabellam|defendit P.|Verricelli|vt in titulo|propositam.</marginalia>
nitur in Quæstionibus Moralibus Tract.
5. Quæst. 13. exemplum apponens
in bubus, si pro singulis duo aurei soluendi præ-
cipiantur. Et non esse contra Ecclesiasti cam im-
munitatem affirmat adductis P. Molina Tract. 2.
Tomo 3. Disput. 663. n. 5. vers. Ex eo. P. Thoma
Sancio Tomo 1. Consilior. Lib. 2. Cap. 4. Dub. 55.
n. 40. P. Layman Lib. 3. Parte 1. Cap. 3. n. 4. Em-
manuele Rodericio Tomo 3. Quæst. 74. Arti. 7. &
in Summa Tomo 4. Cap. 166. n. 7. P. Henriquez
Lib. 10. Cap. 15. n. 5. in Glossa Lit. V. Maldero 2. 2.
Tract. 5. Cap. 6. Dub. 11. Cardinali Lugo Tomo 2.<-P>@@

<-P>de Iustitia Disput. 36. Sect. 9. num. 142. Siluestro,
Rosella, Richardo, Astensi, Lopez, Coriolano,
P. Azorio Tomo 3. Lib. 5. Cap. 20. Quæs. 2. Duardo,
& pluribus Iurisperitis. Probat ex eo quòd onus
dictum non est innexum contractui secundùm
se, sed ab illo separabile, & ita non est contra
immunitatem, quia imponitur rei laicali. Item
quia onus illud vt grauamen est Ecclesiastico-
rum, per accidens id habet: quemadmodum ve-
ctigal, quod Mercatores soluunt, Ecclesiasticos
grauat, quia ratione illius augentur pretia, nec
tamen proptereà contra Ecclesiasticam militat
libertatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Addit, etiamsi attentis circumstantijs<marginalia>Eius pro|Asserto|rationes.</marginalia>
appareat Principem habuisse intentionem indi-
rectè extorquendi à Clericis sua impositione ga-
bellam, si natura sua tantùm grauet laicos, & per
accidens Clericos, non esse contra Ecclesiasti cam
immunitatem ex P. Suario Tomo 5. in 3. p. Disput.
21. Sect. 2. n. 91. & Castillo de Tertijs Cap. 9. n. 54.
contra Siluestrum, Angelum, & Cardinalem
Lugo, Quia malus animus non facit, quòd res,
quæ aliôquin non erat contra iustitiam, sit con-
tra illam. Vnde si petita licentia à summo Pon-
tifice directè grauandi Clericos, eâque denegata,
modum prædictum exigendi gabellam, qua illi
ad ipsam soluendam per accidens adigantur, ad-
hibeat Princeps, non erit ille Ecclesiasticæ im-
munitati contrarius. Quod confirmat ex multo-
rum sententia asserentium posse quempiam vt
effugiat obligationem legis, locum mutare, &
etiam assumere habitum Clericalem absque ani-
mo perseuerandi in Clericatu, sed fraudandi ga-
bellas, sine immunitatis prædictæ læsione. Ergo
& licebit Principi non valenti id obtinere preci-
bus, quod sibi necessarium iudicat, ad licitam aliàs
artem commodi ab Ecclesia extorquendi confu-
gere, præfato inquam, aut alio simili.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Dico Primò. Impositio oneris præfati<marginalia>Assertio 1.|Esse contra|immunita-|tem Eccle-|siasticam.</marginalia>
est contra immunitatem Ecclesiasticam. Sic à
Nobis statutum citato Thesauri loco, vbi & de
Auctoribus pro sententia opposita stantibus, aut
pro eius probabilitate. Legendos cautè admonet
Diana Parte 1. Tract. 2. Resolut. 83. vbi Emma-
nuelem, Megalam, & Gutierrez pro sua & no-
stra adducit, quam & probabiliorem fatetur P.
Fagundez de Iustitia Lib. 5. Cap. 11. n. 26. P. Les-
sius Lib. 2. de Iustitia Cap. 33. num. 25. P. Gaspar
Hurtadus Disput. 14. de eadem Difficult. 13. Bona-
cina Tomo 2. Disputat. 2. de Restitutione Quæst. 9.
Puncto 2. n. 4. Thomas Delbene de Immunitate
Ecclesiastica Parte 1. Cap. 5. Dubit. 7. Sect. 12. &
plures alij apud P. Thomam Sancium Tomo 2.
Consiliorum moralium Lib. 2. Cap. 4. Dub. 55. n. 12.
generaliter asserentes non teneri Ecclesiasticos
contribuere ad ea, quæ remotè tantùm & indi-
rectè in eorum vtilitatem cedunt. Et licet sint,
qui concedunt, addunt tamen ex illis multi ne-
cessariam esse ad id Pontificiam concessionem,
quos ipse Pater refert & sequitur n. 27. pro quo
& Nos citato Tit. 3. §. 5. Licet autem illi de ga-
bella videantur agere, in cuius impositione Ec-
clesiastici expressè comprehenduntur, vt in ali-
quibus Hispaniæ legibus, de quibus P. Sancius
suprà nu. 13. idem sanè, quando illi non expri-
muntur, si idem sint subituri onus, ac si ipsorum
haberetur expressio, quæ & fieri sine scrupulo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0351.jpg/>
@@1@<SE351>336 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXV.
<duolan 2><-P>posset, cùm de obligatione constare possent Prin-
cipes profiteri. Vnde & constat nullius esse mo-
menti, si impositio hoc aut illo nomine vocite-
tur, cùm reipsa idem onus subeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Probatio ex grauamine desumitur, quod<marginalia>Probatio|cum qua-|rumdam|euasionum|præclusione.</marginalia>
Ecclesiasticis imponitur, de quo §§. citatis, ab
Apostolica Sede multipliciter condemnatum,
vnde res hęc in Christiana Republica semper visa
est scrupulo plena, & quæsiti modi, ne cùm de
impositione agitur, Clericalis libertas communi
exactione lædatur, quod in hoc regno Peruuiano
satis est religiosè consultum, vbi si aliquid minùs
congruum aliquando dispositum, quantocyùs
emendatum. Nec satisfaciunt qui dicunt graua-
men dictum se habere peraccidens: quia neque<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
peraccidens potest Ecclesiastica immunitas vio-
lari, nisi quando aliquid sequitur contra agen-
tis voluntatem, & nequit euitari, stante absoluta
conuenientia ex parte illius, vt si gabella aliqua
imponeretur, quæ absolutè censeretur necessa-
ria, in cuius tamen vsu moraliter esset impossibi-
lis discretio inter Ecclesiasticos & laicos, vnde &
esset commune grauamen. Et ita accidit in ga-
bellis, quæ pro mercibus imponuntur, ex quibus
grauantur Clerici, cùm cariùs emant: esset enim
negotium plusquàm difficile, si circa emptores
Ecclesiasticos cura deberet pretij minuendi à
venditoribus cum periculo violandæ immunita-
tis haberi. In casu autem nostro manifestum est
pro Ecclesiasticis exceptionem posse constitui, in
quo nulla est difficultas. Neque etiam dici potest
id, quod ab Ecclesiasticis exigitur, esse parui mo-
menti, cùm constet in fine anni ad summam con-
siderabilem peruenire, respectu etiam singulo-
rum, nam & quotidie comedunt & bibunt, &
annus habet dies 365. & non vno solent anno
grauamina ista durare. Quòd si reuerà, vt dici-
tur, quæ ab Ecclesiasticis eliciuntur parui mo-
menti sunt, cur illa Principes non dimittunt, &
religiosos se & liberales in dimissione huiusmodi
probaturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quando ex circumstan-<marginalia>Assertio 2.|idem specia-|lius statuens|in volente|expressè gra-|uare.</marginalia>
tijs constat intentio imponentis gabellam erga
Ecclesiasticorum grauamen, certius est esse illam
iniustam, & immunitatem Ecclesiasticam vio-
lari. Constat ex dictis, & in casu proposito num.
246. vrgentissima est probatio, quando petens
à Summo Pontifice, non impetrat, & ad suffra-
gium gabellæ prouocat, vult enim per vitiosum
sanè circuitum consequi, quod directa non potuit
semita comparare. Ideò enim petiuit, quia alia
non suppetebat secura via: quādo ergo illam am-
plectitur, nequit profectò esse securus. Quòd si
dicatur petiuisse vt certius & securiùs ageret, ex
negatione intelligere potest non esse securum &
tutum contra negantis agere voluntatem, qui
ideò negauit quia minimè conueniens iudicauit.
Neque exempla vrgent: vadens enim ad locum,
in quo non obligat præceptum, nihil facit contra
voluntatem præcipientis speciali loco addicta, vt
ex tenore est ipsius præcepti compertum. Quod
& de accipiente Ordines pariter asserendum: ga-
bella siquidem statui est laicali addicta sine obli-
gatione vlla non assumendi perfectiorem, in quo
illa non obliget, & ita ad illum non se extendit.
In casu autem nostro recursus ad gabellam non
releuat imponentem, quia & pro illa non impo-<-P>@@

<-P>nenda obligatio vrget, cùm & eadem sit ratio
ac si directè contra Ecclesiasticos poneretur, &
in circumstantijs dictis Pontificis sit manifesta
voluntas. De hoc dictum citato nu. 117. & 118.
cum Cardinali Lugo & P. Thoma Sancio, isto
ab imposito à Cardinali alieno sensu pariter vindi-
cato.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Cùm opposita sententia<marginalia>Assertio 3.|Quid agen-|dum si con-|trariæ sen-|tentiæ vsus|obuenerit.</marginalia>
aliquali probabilitate non careat, si aliquando ac-
cideret vt Principes eam ad praxim adsciscant,
non sunt excitandæ turbæ, sed ab Ecclesiasticis
vrbano & sedato agendum stylo, quo si non ad
optata peruenerint, sustinendum patienter, &
res Deo fiducialiter committenda, vt admonui
citato Titulo cum P. Henriquez nu. 135. & eo in
casu huius generis contingentia magnum quod-
dam vitatum scandalorum profluuium, sic pru-
denti obsecundante Prælato, & exitu quidem
felici pro ijs, qui se grauatos iuiustè quereban-
tur. Pro quo & præstat P. Verri celli suprà Quæst.<marginalia>P. Verricel.</marginalia>
1. nu. 16. sic locutum excepisse: Tamen cùm fal-
sitas opinionis non ita liquidò appareat, nec sit mani-
festa: cùm etiam doctißimus falli poßit in cognoscen-
da falsitate opinionis, meritò excusatur quis, si eam
sequatur: qua ratione puto excusandos Regios mini-
stros, qui multa contra immunitatem Ecclesiasticam
committunt. Cùm enim vnius grauis Doctoris aucto-
ritas faciat opinionem probabilem, quamuis sit con-
tra communem, vt docent Sanchez in Summa lib. 1.
cap. 9. nu. 14. Diana Par. 4. Tract. 4. Resolut. 30.
Castillo de Tertijs cap. 12. nu. 39. ideò omninò ex-
cusandus est, vel saltem non erit crassa ignorantia, si
vir doctus putet aliquam opinionem (reuera falsam)
esse probabilem. Verùm excusandus non est, quando,
aut scit esse falsam opinionem, aut dubitat, & facil-
limè poterat instrui, & negligit, est enim tunc igno-
rantia crassa, quæ non excusat in conscientia à cen-
sura.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Hæc ille, qui de opinione locutus ali-<marginalia>Dubium in-|cidens circa|immunita-|tem familiæ|laicæ Epis-|copi.</marginalia>
quorum, qui censent posse laicum iudicem co-
gnoscere de familia laica Episcopi apud Dianam
Parte 1. Tract. 2. Resolut. 98. Parte 4. Tractat. 1.
Resolut. 30. Parte 5. Tract. 1. Resolut. 1. & Parte 6.
Tractat. 2. Resol. 1. circa quod sic idem: & quam-
uis hæc opinio falsa sit, cùm Theologi omnes, quibus
in hac materia credendum est, eam vt falsam reij-
ciant, & opinio quæ tamquam falsa reijcitur, à ce-
teris Doctoribus non poßit sequi in conscientia, vt do-
cet Sanchez in Summa Lib. 1. Cap. 9. nu. 11. qui
affert Vasquez & Sayrum. Sic ille, qui in eo quod
ait de Theologorum consensu manifestè decep-
tus, quandoquidem P. Suarez contra Regem An-
gliæ Lib. 4. Cap. 29. num. 9. vt videre in Diana
potuit citata Resolut. 1. Par. 6. contrarium cen-
suit. Et vt sunt hominum diuersa iudicia, in his
materijs potiùs standum esse & credendum Ca-
nonistis quàm Theologis, affirmat idem Diana
ibidem Resolut. 4. vers. Vnde ex his, & ex eo capite<marginalia>Diana.|P. Suario|contra ratio-|nem insen-|sus.</marginalia>
reijciendam sententiam P. Suarij, pro quo ita scri-
bit: Vnde ex his omnibus supra dictis apparet quàm
parui facienda sit auctoritas P. Suarez, licet alioquin
viri doctißmi, & insignis litteraturæ, asserentis fa-
miliam laicam Episcopi non gaudere priuilegio fori,
ex Cap. finali, de Offic. Archidia. &c. Vbi pugnan-
tia profert, scilicet P. Suarium visum esse do-
ctissimum, & insignis litteraturæ, eius tamen
parui faciendam auctoritatem; cùm sit comper-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0352.jpg/>
@@1@<SE352>Circa Constitut. Clem. IX. negotiationem prohib. &c. 337
<duolan 2><-P>tum virum huiusmodi non posse non sententiæ
suæ auctoritatem non faciendam parui concilia-
are, vt est omnium de opinionum probabilitate
agentium constans sensus. Quidquid de hoc sit,
sententia nostræ opposita, non eas patitur quali-
tates, de quibus citati Scriptores, vnde contra il-
lam non est nimis acerbè conclamandum, sed id,
quod admonuimus, faciendum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Constitutionem Clementis IX.
contra Ecclesiasticos in Indijs nego-
tiantes.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>252.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Dita illa die 17. Iunij 1669. & regi-
strata in Regio Indiarum Consilio,
estque tenoris sequentis:</P>
<Z><A+1>CLEMENTIS PP. IX.
Ad futuram rei memoriam.</A+1></Z>
<P><INI2>S</INI2>ollicitudo Pastoralis Officij, quo Ecclesiæ Catho-
licæ per vniuersum Orbem diffusæ regimini per
ineffabilem diuinæ sapientiæ atque Clementiæ abun-
dantiam præsidemus, Nos stimulat, vt ea, quæ Chri-
stianæ Religionis, Catholicæque fidei propagationi
remoram vel impedimentum inijcere, atque in Viro-
rum in sortem Domini vocatorum, & præsertim Reli-
giosorum, qui semetipsos abnegarunt, & mundana
omnia contempserunt, vt Christum lucrifacerent, eius-
que obsequijs mundo corde, & mente tranquilla vnicè
intenderent, honestatis gloria maculam ponere possent,
salubri sanctione è medio tollere, atque radicitus e-
uellere studeamus. Dudum siquidem fel. recor. Vrbanus
VIII. Prædecessor noster considerans per Sacros Ca-
nones, Conciliorum decreta, & Constitutiones & Apo-
stolicas omnibus Religiosis, ac etiam alijs Ecclesia-
sticis, præsertim in Sacris Ordinibus constitutis, mer-
caturam & negotiationes sæculares districtè prohibe-
ri, ac valde damnosum, indecorum & indecens existe-
re huiusmodi personas diuino cultui mancipatas; ac
præcipuè illas, quæ ad prædicandum Sacrosanctum
Christi Domini Euangelium destinatæ sunt, merca-
turæ, & negotiationibus huiusmodi se immiscere,
aut operam dare, per quamdam suam in simili forma
Breuis die 22. Februarij 1633. emanatam Consti-
tutionem, inter alia Religiosis omnibus cuiuscumque
Ordinis & Instituti, tam non Mendicantium, quàm
Mendicantium, etiam Societatis IESV, eorumque
singulis, tam tunc in Insulis, Prouincijs, Regionibus,
& Regnis Indiæ Orientalis, ac Chinæ & Iaponum
existentibus, quàm in futurum ad illa mittendis, om-
nem & quamcumque mercaturam, seu negotiatio-
nem, quocumque modo ab eis fieri contingeret, siue
per se, siue per alios, siue proprio, siue Communita-
tis nomine directè, siue indirectè, aut quouis alio
prætextu, caussa, vel colore, interdixit & prohi-
buit sub excommunicationis latæ sententiæ p&#x0153;na
ipso facto incurrenda, ac priuationis vocis acti-
uæ & paßiuæ, officiorum, & dignitatum quarumcum-
que, & inhabilitatis ad ea, ac insuper amißionis
mercium & lucrorum ex eis factorum, quæ omnia
à Superioribus Religionum, ex quibus delinquentes<-P>@@

<-P>existerent, reseruanda essent ad vsum Mißionum,
quas eædem Religiones habebant, & in futurum ha-
bituræ erant in Indijs prædictis, & non in alios vsus;
Ac eisdem Superioribus districtè præcepit sub eisdem
p&#x0153;nis vt in hoc inuigilarent, & contra delinquentes
ad prædictas p&#x0153;nas procederent, sublata eisdem fa-
cultate huiusmodi delinquentibus aliquid ex dictis
mercibus, & lucris quantumuis minimum, remit-
tendi aut condonandi: & aliàs prout in dicta Vrbani
Prædecessoris Constitutione, cuius tenorem præsen-
tibus pro plenè & sufficienter expresso, ac de verbo
ad verbum inserto haberi volumus, vberius contine-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Cùm autem (sicut non sine grauißimo ani-
mi nostri dolore accepimus) multi ex ijsdem Religio-
sis, & personis Ecclesiasticis, propriæ profeßionis, in-
iunctique sibi grauißimi ministerij immemores, ab
eiusmodi mercatura, & negotiationibus sæcularibus
non abstineant, sed sese à debita prædictæ Constitu-
tionis Vrbani Prædecessoris obseruatione sub varijs
prætextibus, coloribus, & subterfugijs eximere co-
nati fuerint, & satagant de præsenti, in deploran-
dam animarum suarum perditionem, perniciosum
quoque exemplum & scandalum plurimorum: Nos
salutaribus Doctoris Gentium præceptis edocti, quòd
nemo militans Deo implicat se negotijs sæcularibus,
vt ei placeat, cui se probauit, tam grande, tamque exi-
tiosum ab Ecclesia Dei malum Apostolici zeli vigore
propellere, scandalorumque inde nascentium occasio-
nes recidere, ac saluti animarum, & Christianæ Re-
ligionis, Catholicæque fidei propagationi, quantùm
Nobis ex alto conceditur, salubriter consulere, om-
nemque lucrorum mundanorum spem personis cælesti
militiæ adscriptis, præsertim ad Infidelium conuer-
sionem, & Euangelij prædicationem destinatis, &
in futurum destinandis, quas sicut bonos Christi
milites laborare, & ministerium suum honorificare
oportet, vt eò studiosiùs ac impensiùs, adspirante su-
perni fauoris auxilio, horrea Domini nouis semper
frugibus locupletare satagant, omnino adimere de-
creuimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Itaque Sacris Canonibus, ac Decretis, &
Constitutionibus prædictis inhærentes, illaque, &
præsertim memoratam Vrbani Prædecessoris Consti-
tutionem in ijs, quæ præsentibus litteris non aduer-
santur, approbantes, & innouantes, & circa præ-
missa de nouo disponentes, & statuentes; Motu pro-
prio, ac ex certa scientia, & matura deliberatione
Nostris, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, om-
nibus & singulis personis Ecclesiasticis tam sæcu-
laribus, quàm Regularibus cuiuscumque status,
gradus, conditionis, & qualitatis, ac cuiusuis Or-
diuis, Constitutionis, & Instituti, tam Mendi-
cantium, quàm non Mendicantium, etiam Societa-
tis IESV, & earum cuilibet, quæ ad Insulas, Prouin-
cias & Regna Indiarum Orientalium, & præsertim
in Prouinciam Societatis IESV de Iapone nuncupa-
tam, ac in partes Americæ, tam Australes, quàm Sep-
tentrionales, à Sede Apostolica, vel Congregatione Ve-
nerabilium Fratrum nostrorum S. R. E. Cardinalium
negotijs propagandæ fidei præpositorum, aut ab earum
Superioribus sub nomine Mißionarium, aut quo-
uis alio titulo pro tempore missæ fuerint, aut in illis
partibus quomodolibet morabuntur, sub excom-
municationis latæ sententiæ, ac priuationis vo-
cis actiuæ & paßiuæ & officiorum, dignitatum,
& graduum quorumcumque per eas obtentorum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0353.jpg/>
@@1@<SE353>338 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>& inhabilitatis ad illa & alia quæcumque imposte-
rùm obtinenda, nec non amißionis mercium & lu-
crorum omnium, ipso sacto incurrendis, ac alijs No-
stro, & Romani Pontificis pro tempore existentis,
vel prædictæ Cardinalium Congregationis arbitrio
imponendis p&#x0153;nis, tenore præsentium districtè pre-
hibemus, & interdicimus, ne mercaturis, & ne-
gotiationibus sæcularibus huiusmodi quouis prætex-
tu, titulo, colore, ingenio, caussa, occasione, & for-
ma etiam semel, per se, aut mediantibus ministris,
seu alijs personis subsidiarijs, directè, vel indirectè,
tam nomine proprio quàm suarum respectiuè Religio-
num, seu Congregationum, aut Societatum etiam
IESV, vel aliorum quorumlibet, & aliàs quouis mo-
do, & qualiter cumque se ingerant, vel immisceant.
Ac ex nunc pro vt ex tunc, & è contrà, post quàm
casus euenerit, merces & lucra quæcumque, quæ ex
huiusmodi mercaturis & negotiationibus prouenerint,
& prouenient, in vsus & commodum pauperum, Ho-
spitalium, Seminariorum Ecclesiasticorum, ac Ope-
rariorum (non tamen Religionum, Congregationum,
ac Societatum, etiam IESV, seu Instituti eorum, qui
in præmißis, vel circa ea deliquerint) sed aliorum
non delinquentium, harum serie applicamus, qui te-
neantur consignare merces & lucra huiusmodi loco-
rum Ordinarijs, seu eorum Vicarijs in spiritualibus
generalibus, aut Officialibus, vel Apostolicis Vicarijs,
seu Prouicarijs: Si verò tamquàm dictæ Sedis Dele-
gati, illa vt præfatur, & non in alios vsus distribuere
& erogare debeant.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Et quia in præmißis, & circa ea delinquen-
tes, vt plurimùm, prætextu neceßitatis pro eorum
Mißionibus se excusare præsumunt: excusationes
huiusmodi eis, eorum vt cuilibet, nullo modo suffra-
gari posse, vel debere decernimus & declaramus. In-
super eisdemmet censuris & p&#x0153;nis innodamus, &
innodatos foro declaramus Superiores immediatos, ac
Prouinciales, & Generales prædictorum Ordinum,
Congregationum, & Societatum, etiam IESV, qui
eorum respectiuè subditos, in præfatis, vel circa ea,
etiam pro vnica vice quomodolibet delinquentes sal-
tem per amotionem illorum à locis commißi per eos
delicti non puniuerint: A sententia vero excom-
municationis huiusmodi per Superiores, vel alium,
seu alios quoscumque etiam quauis facultate sufful-
tos, nemo ex prædictis delinquentibus absolui poßit,
præterquàm in mortis articulo constitutus, nisi lucris
huiusmodi priùs restitutis.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Decernentes easdem præsentes litteras, &
in eis contenta quæcumque, etiam ex eo quod in
præmißis interesse habentes, seu habere quomodoli-
bet prætendentes, & alij quilibet cuiuscumque sta-
tus, gradus, ordinis, præeminentiæ, & dignitatis,
seu alias specifica & indiuidua mentione digni, illis
non consenserint, nec ad ea vocati, citati, & auditi,
neque caussæ, propter quas ipsæ præsentes emana-
rint, sufficienter adductæ, verificatæ, & iustificatæ
fuerint, aut alia quacumque quantumuis iusta, pia,
& priuilegiata caussa, colore, prætextu, & capite,
etiam in Corpore iuris clauso, etiam enormis, enor-
mißimæ, & totalis læsionis, nullo vnquàm tempore
de subreptionis, vel obreptionis, aut nullitatis vi-
tio, seu intentionis nostræ, aut interesse habentium
consensus, aliove quolibet etiam quantumuis ma-
gno, & substantiali, ac incogitato, & inexcogita-
bili defectu, notari, impugnari, infringi, retracta-
ri, in controuersiam vocari, aut ad terminos Iuris re-<-P>@@

<-P>duci, seu aduersus illas aperitionis oris, restitutio-
nis in integrum, aliudve quodcumque Iuris, facti,
vel gratiæ remedium intentari, vel impetrari, seu
impetrato, aut etiam motu, scientia, & potestatis
plenitudine paribus concesso, vel emanato, quempiam
in Iudicio, vel extra illud vas, seu se iuuare vllo mo-
do posse; sed ipsas præsentes litteras semper firmas,
validas, & efficaces existere, & fore, suosque ple-
narios & integros effectus sortiri, & obtinere, ac
ab omnibus & singulis, ad quos spectat, & pro tem-
pore quandocumque spectabit, in omnibus, & per
omnia inuiolabiliter & inconcussè obseruari: sic-
que & non aliter in præmissis per quoscumque Iu-
dices Ordinarios, & Delegatos &c. Non obstanti-
bus &c. Sequuntur vrgentissimæ derogatoria-
rum derogatoriæ, & non obstantiæ validissi-
mæ, vt nihil neque vrgentius neque validius
cogitari posse videatur, sic zelum suum mag-
no illo expromente Pontifice. Quibus præ-
missis.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Dico Primò. Constitutio Vrbani VIII.<marginalia>Assertio 1.|Constitutio-|nem Vrbani|cum solis lo-|qui Religio-|sis.</marginalia>
quæ est 128. apud Cherubinum §. 8. cùm so-
lis loquitur Religiosis. Constat ex illius teno-
re, ibi: Tenore præsentium Religiosis omnibus
&c. Neque in decursu de alijs mentio vlla, vbi
& inducuntur eorum Superiores p&#x0153;narum in-
flictioni curam adhibituri peruigilem, cùm de
aliorum Superioribus verbum nullum. Neque
obstare possunt verba illa: Ac etiam alijs Ec-
clesiasticis: Nam licet reuerà ita sit, vt Eccle-
siasticos omnes negotiatio & mercatura dede-
ceat, non in omnes, sed in eos Pontificia di-
strictio dirigitur, in quibus præcipuè indecen-
tia prædicta damnabilis ampliùs apparet: ac præ-
cipuè illas (personas) quæ ad prædicandum Sacro-
sanctum Christi Euangelium destinatæ sunt: quæ
sunt verba Pontificis: Religiosas inquam, de
quibus præmiserat: Religiosis omnibus. Quan-
do autem sic decisio procedit, vt speciales per-
sonas determinet, ad alias, de quibus facta men-
tio, nequit extendi. Estque illud iuxta recep-<marginalia>Clausulas in|narratiuis|non attendi.</marginalia>
tissimam Iurisperitorum doctrinam dicentium
clausulam in narratiuis non attendi, sed in dispo-
sitis, vt cum Rebuffo tradit Dom. Barbosa in
Tractatu de Clausulis §. 1. num. 9. Neque quan-
do est diuersa ratio, & adest dictio illam signi-
ficans, vt Insuper. Cardinalis Tuschus ex Ge-
miniano Consilio 44. quia scilicet separata sunt,
vt in casu nostro, in quo est Dictio Præcipuè. Pro
eodem Alexander Lib. 3. Consilio 42. & Lib. 6.
Cons. 158. ex quo idem Cardinalis Tomo 1. lit. C.
Conclus. 289. & proculdubio textibus opus non
est, vbi adeò est perspicua Pontificia dispositio,
de qua & nu. seq.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Dico Secundò. Constitutio Clementis<marginalia>Assertio 2.|Constitutio-|nem Cle-|mentis ad|illos, & alios|Missionarios.|Probatio 1.|ea Consti-|tutionis ex-|ordio.</marginalia>
ad Religiosos dirigitur, & ad alios, si qui fortè
sint Missionibus deputati. Constat manifestissimis
argumentis.</P>
<P>  Primò, Quia Pontifex in exordio Constitu-
tionis mentione inducta Constitutionis Vrbani
testatur illam pro Religiosis tantùm expedi-
tam, ibi: Inter alia Religiosis omnibus &c. De-
inde grauissimum cordis sui dolorem expromit
ex notitia inobseruantiæ præfatæ Constitutio-
nis, ad remedium pergens, quod sua Constitu-
tione futurum efficax arbitratur. Illius ergo in-
tentio in id sanè collimat, vt præfatæ Vrbani<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0354.jpg/>
@@1@<SE354>Circa Constitut. Clem. IX. negotiat. prohib. &c. 339
<duolan 2><-P>Constitutioni plus roboris cumuletur. Et quidem
vbi ad dispositionem tendit, non solùm Religio-
sorum, sed aliorum etiam meminit, ibi Multi ex
ijsdem Roligiosis, & personis Ecclesiasticis: de qui-
bus cùm & statim statuat, pariter indicat de ijs
se loqui, quibus infidelium est commissa conuer-
sio, Missionibus pro eadem institutis, vt ibidem
expressum. Neque verba illa, Aut in illis partibus
quomodolibet morabuntur, negotium facessere
possunt, quia consonant immediatis: nam & qui
ex Europa missi non sunt, sed in Indijs resident,
ministerium possunt obire prædictum, & ad Mis-
siones à suis Superioribus destinari, easque aut ex
obedientia, aut ex deuotione peragere, vt in non-
nullis Sacerdotibus vidimus Missionarios Socie-
tatis comitatis: in alijs siquidem non militat ra-
tio à Pontifice adducta, dum ait: Personis cælesti
militiæ adscriptis, præsertim ad Infidelium conuer-
sionem &c. Pro quo & est doctrina num. præced.
adducta de clausula referenda ad præcedentia in
dispositiuis.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Secundò ex Clausula illa & quia in præ-<marginalia>2. Ex Clau-|sula mani-|festa.</marginalia>
missis, & circa ea delinquentes, vt plurimùm, præ-
textu necessitatis pro eorum Missionibus &c. Vbi
apertissimè ostenditur non alios, nisi Missiona-
rios, contra Constitutionem agere: si enim alij,
ita quidem dici debuisset: & quia aliqui in præ-
missis delinquentes; cùm tamen non ita dicatur,
sed, vt vidimus, Circa ea delinquentes. De Su-
perioribus autem nondum fuerat locutus Ponti-
fex, de quibus immediatus dispositionis sermo;
vnde ex eo argui nequit, cùm id constet, quod
intendimus, scilicet præter Superiores solos esse
Missionarios, qui in Constitutionem possint de-
linquere, vtpotè in ea tantùm comprehensi.</P>
<P>  Tertiò, si ad Ecclesiasticos omnes Constitu-<marginalia>3. Quia in-|timatio solis|Prælati Re-|ligiosis in-|iuncta.</marginalia>
tio pertineret, illius publicatio & intimatio
Episcopis, & eorum Vicarijs committi debuisset,
sicut Superioribus Religionum imperatur: At-
qui non ita accidit, sed tantùm illis ampla & libe-
ra facultas ad prædicta conceditur, ibi: Quibusli-
bet locorum Ordinarijs &c. amplam & liberam con-
cedimus & impertimur facultatem præsentes litteras
in locis eorum cuiuslibet respectiuè iurisdictionis pu-
blicandi &c. Vnde illi ad notificationem & in-
timationem ex vi Constitutionis eiusdem non
tenentur, vnde & à nonnullis ita factum alio-
rum properantiam demiratis. Et earum exempla
transmittant ad illos cum arctissimis præceptis &c.
Sic pro Religiosis; & pro sæcularibus nihil ta-
le pariter obligatis? Nihil profectò, quia licet
vnus aut alter esse possit Apostolici spiritus &
zeli, pro eo quidem peculiaris non erat disposi-
tio necessaria, ex Religiosorum comitatu suffi-
cienter imbuendis.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Cùm ab vtroque Pon-<marginalia>Assertio 3.|Quæ nego-|tiatio pro-|hibeatur.</marginalia>
tifice suis Constitutionibus ea sit negotiatio pro-
hibita, quæ sacris est contraria Sanctionibus,
quidquid ab eisdem non inuenitur prohibitum,
& sine scandalo stare poterit, licebit præfatis,
vnde & per alios id erit licitum, quod iuxta
probabiles opiniones communiter tale cense-
tur. Neque hi sunt prætextus, colores, tituli
&c. de quibus Constitutio. Cùm ergo nego-
tiatio per alios prohibetur, illa intelligenda
est, quæ perinde se habet, ac si per se eam sa-<-P>@@

<-P>cri homines exercerent: vnde & à Doctori-
bus communiter reprobatur; non sic alia;
de qua dictum suprà Parte 7. Sect. 20. & in
Thesauro, Tom. 1. Tit. 9. Cap. 12. §. 3. & seqq.
pro quo & videri potest Dom. Barbosa Lib. 1.
de Iure Ecclesiast. Cap. 39. §. 5. num. 67. & 68.
vbi moderationem in eo seruandam statuit, de
qua & Nos citatis locis. Quia verò quando ali-
quid tale in Religiosis contingit, semper re-
spectus aliquis necessitatis interuenit, per il-
lum, quod aliàs non apparebat licitum, tale
redditur, & sine veniali potest exerceri pecca-
to, pro quo P. Bordonus Tomo 3. Resolut. 53.
nu. 99.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Circa p&#x0153;nas in vtraque Constitutione<marginalia>Circa p&#x0153;-|nas, & in|speciali cir-|ca consigna-|tionem lu-|crorum.</marginalia>
appositas multa dici possent, quæ tamen com-
munia sunt, vt in simili dictum Tomo 2. The-
sauri Tit. 12. Cap. 4. in Digressione §. 9. Illud
videtur specialem habere difficultatem, quòd
merces & lucra vt vidimus applicantur à Cle-
mente, non ita ab Vrbano solùm præcipiente
vt ea Missionibus pro earum sumptibus à Supe-
rioribus seruentur. Et quidem si ita applicata
sunt, vt dominium apud eum, apud quem de
iure competit, non remaneat, & ita qui deli-
quit ex iustitia ad consignationem teneatur, id
profectò Pontifex de absoluta valet facere po-
testate: an autem sic modò res habeat, non
est vnde affirmare vt certum debeamus: nam
iuxta satis probabilem grauium Scriptorum sen-
tentiam, ad p&#x0153;narum huiusmodi incursionem
sententia iudicis saltim declaratoria delicti re-
quiritur, nec tenetur quis illarum esse ante hu-
iusmodi sententiam executor, quod esset sanè
durissimum, iuxta dicta Tomo 1. Thesauri Tit. 4.
nu. 75. 137. & 138. & Tomo 2. Tit. 12. nu. 97.
Vnde dum contrarium ex Oraculo alio Pontifi-
cio non constat, iuxta communes est regulas
procedendum vt citato §. 9. digressionis di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Sed cum absolutio excommunicatio-<marginalia>Sine illa ab-|solutionem|non stare.</marginalia>
nis Pontifici reseruetur, dum lucrorum restitu-
tio non fit. Nisi lucris huiusmodi priùs restitutis,
videtur præcedens doctrina locum non habere,
quia restitutionis obligatio suis proprijs terminis
declarata, ad propriam iustitiam spectat. Et cùm
absolutio nisi ea posita nequeat impendi, iudicis
pro eo nequit expectari sententia, numquàm
fortè futura, quia nec delictum ad eius notitiam
peruenturum. Sic ante iudicis sententiam tenetur<marginalia>Propositio ab|Alex. 7.|proscripta.</marginalia>
Beneficiatus non recitans ad restitutionem, cuius
opposita assertio ab Alexandro VII. est proscrip-
ta, & est decima in ordine tenoris sequentis: Re-
stitutio à Pio V. imposita Beneficiatis non recitanti-
bus, non debetur in conscientia ante sententiam de-
claratoriam iudicis, eò quòd sit p&#x0153;na.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Sed quid si iam lucra non extent, quia<marginalia>Quid de lu-|cris non ex-|tantibus.</marginalia>
consumpta, aut furto ablata, vel à Superiori-
bus vsurpata, poteritne is, de quo agimus, ab-
solui? Poterit quidem, si dolus abfuit, quia Pon-
tifex ad sola extantia lucra videtur obligare,
iuxta tenorem Constitutionis. Extare autem cen-
sentur, si quis ratione illorum factus sir locuple-
tior, iuxta quam regulam etiam bonæ fidei con-
sumptorem obligari ad restitutionem, receptissa
Doctorum sententia procedit & firmat. Dixi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0355.jpg/>
@@1@<SE355>340 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXVI.
<duolan 2><-P>Si dolus abfuit, quia si quis scienter consumpsit,
ne laboris sui fructus ad alios designatos à Ponti-
fice deueniret, huic sua non debet prodesse ma-
litia, cùm dupliciter culpabilis inueniatur, sicut
ille, qui cùm apud se lucrum habeat, restitutio-
nem detrectat, minùs fortè damnabilis, cùm id
in odium Pontificij mandati non facere videatur.
Si quid autem mercium sine lucro extet, non
videtur restituendum, quia licet in Constitutione
merces & lucra ponantur, Merces & lucra quæ-
cumque, etiam lucra sine mercibus. vt nu. præced.
vidimus: Nisi lucris huiusmodi restitutis, idque
post data nuper verba, vt intelligamus de lucris
tantùm agi; & de mercibus, quatenus & ipsæ
lucri aliquid continent, quo si careant, non sunt
obnoxiæ huiusmodi obligationi.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Quia vero Superioribus id non præstan-<marginalia>Circa ex-|communi|cationem Su-|periorum.</marginalia>
tibus, quod in Constitutione præcipitur, p&#x0153;na
excommunicationis imponitur cum eôdem rigo-
re, quo negotiantibus, in ordine ad absolutionem
videntur esse peioris conditionis, siquidem isti si
restituant, absolui possunt, de illis tamen nihil
dicitur quod præstare possint, vt queant absolui,
sed verò non est credendum talem fuisse Pontifi-
cis voluntatem, & ita cum proportione sentien-
dum ad aliorum absolutionem. Itaque excom-
municatus Superior, si aduigilet, & p&#x0153;nam in-
fligat, absolui poterit. Quòd si subditus aliò se
contulit, aut propter vrgentes caussas amoueri à
loco nequeat, idem dicendum, quia iam per eum
non stat Pontificiæ defectus iussionis: & quem-
admodum qui deliquit, si restituat, potest absol-
ui, quia quod potest præstat, & si nequeat inte-
grè, saltim iuxta vires, ita de Superiore affirman-
dum est, qui quod potest efficit, dum de violato
dolet Pontificis præcepto. Neque enim compel-
lendus est vt restituat, cum id nisi ex bonis Con-
uentus facere nequeat, qui tamen grauari nequit,
cùm sit penitus inculpatus, iuxta receptissimam
doctrinam, de qua Parte 1. nu. 294. & seqq. de
obligato Conuentu ob delictum Superioris, aut
excessum, circa quem non præstitit assensum.
Cap. Quod quibusdam de fideiussor.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> In prædicta autem Pontificis dispositio-
ne aliquid occurrit, quo videatur communis do-
ctrina, de qua dictum aliàs, infirmari, scilicet in
Indijs posse eos absolui, qui in peccata prolapsi
sunt Sedi Apostolicæ reseruata, ob difficilem re-
cursum, ratione cuius id etiam in alijs Doctores
affirmant. Pontifex enim Sedi Apostolicæ abso-
lutionem, vt vidimus, peccantium in Indijs reser-
uat, concessa solùm pro mortis articulo facultate.
Sed quidem vtrumque potest legitima declara-
tione componi: nam & stare reseruatio potest,
sicut stat in peccatis alijs ratione censuræ: est ta-
men per accidens quòd ratione difficultatis possit
absolutio conferri; quod cùm accidit, semper
manet obligatio se sistendi Apostolicæ Sedi, iuxta
Cap. Eos, qui, de sent. excom. in 6. quidquid de
de priuilegijs sit, de quo dictum Tomo 2. Thesauri
Tit. 12. nu. 328. & iuxta citatum Caput satis est
Pontifici perspectum præter articulum mortis
alia posse legitima impedimenta occurrere, de
quibus ibi: & tamen in reseruationibus solus est
solitus articulus mortis apponi: non ergo illud
obstat reseruationi, neque etiam absolutioni: nec<-P>@@

<-P>ex eo quòd à Pontifice taceatur quidquam sequi-
tur rectæ dispositioni contrarium. Solus autem
articulus mortis exprimitur, quia ille communis
est omnibus, & circa quem nequit suboriri dubi-
tatio an legitimum sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Tandem, vt id, quod est Assert, 2. stabi-<marginalia>Excommu-|nicationem à|Paulo V.|sublatam,|ex quo ar-|guitur.</marginalia>
litum ampliùs roboretur, obseruandum est abu-
sus omnes, qui ab Ecclesiasticis contractibus ne-
gotiosis in partibus Indiarum committuntur,
fuisse Paulo V. zeli magni Pontifici à testibus
omni exceptione maioribus enarratos cum postu-
latione remedij: quod & cum animi sui molestia
ab ipso exceptum, vt testatur in Bulla, quæ inci-
pit: Cum sicut accepimus die 7. Maij. 1607. in
qua grauissima peccata eo in genere perpetrata
Commemorat, & ad remedium adhibendum per-
gens, hanc subdidit, p&#x0153;nas alias designans, ex-
ceptionem: Excommunicationis tamen contra Sa-
cerdotes earumdem partium, per quascumque Prouin-
ciales aut Synodales Constitutiones, præsertim in
Synodo Limensi editas, p&#x0153;nam quomodolibet imposi-
tam & inflictam ex nunc auctoritate Apostolica te-
nore præsentium perpetuò abrogantes, tollentes, &
annullantes. Sic ille. Ad grauia ergo peccata tol-
lenda, de quibus luculenta narratio, minè reme-
dium excommunicationis opportunum iudica-
uit, quod experientia teste in graue detrimentum
conuersum fuisse constabat. Indeque peccata pec-
catis accumulent, scelera sceleribus addant, grauio-
ribusque in dies Censuris sese implicent, Irregulari-
tatisque notam contraxerint, & contrahant. Verba
illius sunt. Cùm ergo sic tantus Pontifex fuerit
arbitratus, irrefragabili ductus fundamento, ex-
perientia inquam: quî stare possit vt verosimili-
ter credi valeat Clementem successorem opposi-
t&#x0169; censuisse, & lamentabili illi peccatorum cata-
logo certam occasionem Constitutionis suæ rigo-
ribus, à zelo licet sancto venientibus, ministrasse?</P>
<P>  Hac obiectione, quam disputandi gratia solum
attexit Auctor non contendit negare à Clemente
Nono impositam excommunicationem; mentem
enim suam in fine aperit, vt legenti patebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Pro quo & facit Constitutionis Pauli,<marginalia>Vrgetur ar-|gumentum.</marginalia>
quæ latêre non poterat, nullam ab eo factam
mentionem; cum tamen Constitutionis Vrbani
meminerit, vtpotè quæ ipsius instituto, non ita
alia, congruebat. Integrum præfatæ Pauli Con-
stitutionis tenorem exhibet P. Quintanad. Tomo 2
Tract. 6. Singulari 5. nu. 2. de quo & Nos Tomo 1.
Thesauri Tit. 9. n. 157. Video Clementem omnem
contrariam suæ dispositionem abrogasse, & ita
ego ingenua subiectione profiteor contra aper-
tam eius intentionem, vbi de ea constat, nihil
posse prudenter opponi, atque adeò Missionarios
Constitutione dicta penitus obligari. Id autem
non tollit quin circa aliquid, quod non inuenitur
expressum verosimiles locum habere possint cō-
iecturæ, vt aliàs accidit, cùm de sacris Canonibus
Conciliorum decretis, Pontificijs Oraculis, immò
& Scriptura ipsa sacra, apud Interpretes agitur,
vnde nec credendum prudentissimum Clemen-
tem plus sibi tribuendum voluisse. Sint tamen à
nobis dicta eius, qui circa hæc iudicare potest,
censoriæ insinuationi submissa.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0356.jpg/>
@@1@<SE356>Defectus iurisdictionis in Confessario an à Deo suppleatur. 341
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Defectus iurisdictionis in Confessario an
pro bona fide accedentibus supplea-
tur. Ad dicta Tomo 2. Thesauri
Tit. 16. n. 67. & seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>268.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Ffirmat D. Michael Ferro Manri-<marginalia>Sententia|moderni|scriptoris|circa appro-|batum cum|limitatione.</marginalia>
que Parte 2. qq. moral. & Vicarialium
q. 21. n. 13. vbi postquam asseruit &
probauit Religiosum cum limitatione approba-
tum circa audiendas Confessiones feminarum ob
defectum ætatis quadraginta annorum non posse
à superiore suo circa id dispensari, sed à solo E-
piscopo, neque virtute Cruciatæ eligi posse, ac
proptereà nullam fore absolutionem, sic addit:
Seclusa bona fide p&#x0153;nitentiæ (corrige p&#x0153;nitentis)
quæ coràm Deo illi prodest. Pro quo & Quæst. 43.
in qua inquirit; An sit iteranda Confeßio facta cum
Confessario, qui cum falsa licentia Ordinarij exci-
pit aliorum Confeßiones? & Dianæ sententia pro-
posita, qui Tractatu de Sacramentis (Parte in-
quam. 3.) Resolut. 122. cum alijs, quos citat, af-
firmatiuam sententiam amplectitur, de confu-
sione ipsum in suis assertis accusat; nam proponit
quæstionem de Confessario, qui intelligitur ex-
traordinarius, cùm dicatur. Ex speciali licentia
Ordinarij, & posteà resoluit cum Molfesio in Pa-
rocho putatiuo, qui est Confessor Ordinarius, in
quibus est discrimen, nam prior inualidè absol-
uit, secus alter: post quæ sic addit nu. 6. Aduer-
tendum est autem quòd licet prædicto Confessori ex-
traordinario non proficiat communis error attenta
rei veritate; bona fides tamen p&#x0153;nitentis eum ex-
cusat, qui dum illum defectum ignorat & examinare
non valet, cum sua bona fide securus remanet. Ad
quod liceat mihi afferre vnum locum in terminis S.
Brigittæ Reuelat. lib. 6. Cap. 79. vbi loquendo de quo-<marginalia>S. Brigittæ|pro eo Re-|uelatio.</marginalia>
dam Sacerdote ficto, & non verè Ordinato, in vlti-
mo vitæ spiritu à Deo nostro condemnato, ait ibi:
Nunc autem potes quærere, si populus, qui audiebat
Missas, & recipiebat Sacramenta non Ordinati, sit
damnatus, aut mortaliter peccabat? Respondeo tibi,
quòd nequaquàm damnatus est, sed fides audientium
saluauit eos, quia credebant eum ab Episcopo ordina-
tum, & me esse in manibus eius in altari: sic & fi-
des parentum profecit baptizatis ab eo, quia fides ex
charitate operum credit digna de Deo, & non erit si-
ne remuneratione, nec fraudabitur à desiderio suo
&c. Sic bona fides p&#x0153;nitentis, qui Sacramentum
P&#x0153;nitentiæ accipere existimabat à Confessario ficto,
non vero, saluabit eum, & non fraudabit à desiderio
suo, nec erit sine remuneratione. Sic ille, qui &
n. 7. ita scribit: Addit Diana quòd à fortiori, si sciat
p&#x0153;nitens Confessarium priuatum iurisdictione, pote-
rit ab illo petere absolutionem: & credendum est la-
psum non fuisse Dianæ, sed impreßionis, quæ scripsit
Sciat pro Nesciat: quia tunc benè currit argumen-
tum, nec mala fides ipsi prodesset, sed nocuisset,
cùm ex malitia sua commodum reportare nequiuis-
set, ex Iuris rudimento in Cap. Sedes, cum simi-
libus de Rescriptis. Sic Auctor dictus, circa
quæ</P>@@

<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Dico Primò. Stante defectu iurisdictio-<marginalia>Assertio 1.|id negans.</marginalia>
nis ex quocumque titulo id accidat secundùm
diuersas opiniones, de quibus nuper, Deus illum
non supplet. Sic habet communis Doctorum sen-
sus iuxta dicta à Nobis citato Thesauri loco: neque
oppositum asseruisset citatus scriptor, si Theolo-
gos consuluisset, quibus non sine errandi periculo
parùm deferendum censuit, vt vidimus Parte 7.
n. 155. Neque argui potest ex eo quòd Ecclesia
supplere iurisdictionem solet, iuxta receptissi-
mam sententiam, de qua in Additionibus ad To-
mum 2. Thesauri n. 96. nam id generale non est,
cùm sæpiùs negare contingat, vt ibidem dictum
n. 95. & modò de ijs loquimur casibus, in qui-
bus negatio talis inuenitur: quod cùm accidit,
nequit dici à Deo conferri, quia id esset contra
Christi promissionem sic D. Petrum allocuti:
Quodcumque ligaueris super terram, erit ligatum &
in cælis. Matth. 16. v. 19. Præterquàm quod Au-<marginalia>Matth. 16.|v. 19.</marginalia>
ctoris præfati doctrina etiam applicatur casui, in
quo Ecclesia supplere iurisdictionem nequit,
quando scilicet non est verus, sed fictus Sacer-<marginalia>Reuelatio|explicata.</marginalia>
dos. Neque ex Reuelatione adducta quidquam
potest inferri, quod propositæ obstare possit As-
sertioni: nam quod de Baptismo dicitur, extra
dubium est, cùm sit dogma Catholicum quem-
cumque illius ministrum esse posse: valere autem
dicitur parentum fides, non quòd etiamsi dees-
set, verus non esset Baptismus, sed quia illos ad
curandum filijs Baptismum compulit; & ne in
illius administratione minister erraret fide viua
meruerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Et quidem citato Capite nihil tale ha-<marginalia>Alia eius-|dem.</marginalia>
betur, in præcedenti autem, scilicet 73. sic Diuæ
loquitur Christus: Iste P&#x0153;nitentiarius leprosus est,
& sicut auis, quæ vocatur miluus, audax est in mi-
nimis, superbus est vt leo, & ideò sicut papilio, qui
habet alas latas, & modicum corpus, cadet à minimo
vento. Attamen scias quòd absolutio eius, quam fa-
cit confitentibus sibi, auctoritate Ecclesiæ ita rata est
apud Deum, sicut absolutio iustorum Sacerdotum.
Item dic ei sic: Quod concupiscis, habebis, sed non
poßidebis; immò congregata tua rapient alij. Qui post
hoc obtinuit Archiepiscopatum, & ipso die mortuus
est. Hæc ibi, iuxta quæ satis apparet quantùm in
cælo auctoritati Ecclesiæ deferatur. In Capite
autem 79. id habetur, quod ab Auctore præfato
refertur, qui tamen falsò affirmat fictum illum
sacerdotem fuisse condemnatum, cum ibi oppo-
situm habeatur, Dei erga ipsum misericordia
commendata. Nunc autem obtinuit contritionem.
& ideò propter supplicium, quod patitur, & contri-
tionem, appropinquat gratiæ & requiei. Quæ sunt
Christi verba. Nulla est autem ibi de absolutio-
ne mentio, vnde non bene ab Auctore post ad-
ducta ab ipso verba additur &c. cùm nihil aliud
in eo supersit Capite. Circa quod & Consaluus
Durantus in Notis ad ipsum asserit in eo, quod ad
Baptismum attinet textum esse corruptum, &
aliqua desiderari. Exponit autem iuxta sensum
Catholicum, & ad ea, quæ à Nobis sunt dicta,
conformem.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Dico Secundò. In non ficto sacerdote<marginalia>Assertio 2.|Circa reme-|dium Con-|fessionis factæ|iurisdictione|carenti.</marginalia>
defectus iurisdictionis ex eo suppleri potest, quod
à Nobis dictum suprà num. 239. & 240. per con-
fessionem scilicet alicuius venialis in eo, qui bo-
na fide accedat. Per quod satis est à diuina pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0357.jpg/>
@@1@<SE357>342 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXVII.
<duolan 2><-P>euidentia successibus huiusmodi consultum: pro
eo autem euentu ficti sacerdotis nullum adhibi-
tum speciale remedium, quia rarum est. Cre-
dendum tamen neminem tali confessum fraudan-
dum à desiderio suo, quia vel gratia ipsi pro con-
tritione habenda conferetur, vel ita vitæ eius di-
rigetur cursus, vt talis Confessio vltima non sit,
vnde per quamlibet aliam legitimo sacerdoti fa-
ctam cum ordinaria dispositione, attritione in-
quam, omnium præcedentium quantumuis gra-
uium peccatorum, etiam reseruatorum, veniam
consequetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Discrimen à præfato Au-<marginalia>Assertio 3.|sine titulo|communem|errorem non|sufficere, qui|satisprobabi-|liter teneant.</marginalia>
ctore adductum de Parocho, aut extraordinario
Confessario, satis probabile est, iuxta quod &
Nos locuti aliàs, pro quo & dati patroni, sicut &
pro sententia contraria in citatis Additionibus nu.
97. quia reuera in isto titulus deficit, quem com-
muniter Doctores requirunt conformiter ad l.
Barbarius Philippus ff. de Officio Prætor. In eo au-
tem quod de lapsu apud Dianam dictus scriptor
affirmat, lapsus profectò ipse, quia error impres-
sionis non est, sed Auctoris aperta mens; sic enim
ille: Hinc à fortiori infertur, quòd si p&#x0153;nitens sciat<marginalia>Dianæ im-|meritò laps&#x0169;|adscriptum|ostenditur.</marginalia>
priuatum esse Confessarium iurisdictione, quod ipse
Confessarius ignorat, & communis populus, poterit
p&#x0153;nitens petere ab illo absolutionem, quæ validè con-
feretur. Locutus fuerat de Confessario cum falsa
licentia Confessiones excipiente, & cum Basilio<marginalia>Basilius|Pontius.</marginalia>
Pontio affirmatiuè responderat, etiam deficiente
titulo, quod scriptor iste primus in scholas inue-
xit, & fundatum protulit Lib. 3. de Matrim. Cap.
22. num. 46. ex quo ait à fortiori inferri dicen-
dum idem de Confessario, qui reuerà licentiam
habuit, sed reuocatam ignorat, cùm id maiori
cum fundamento dici possit, quandoquidem in
vno absolutè iurisdictio fuit, & esse etiam creda-
tur ab ipso, dum audit Confessionem: in alio au-
tem neque fuisse, nec esse certum sit, ex quo ille
mala operatur fide. Quòd autem is qui confes-
surus accedit priuatum iurisdictione sciat, non
obest quo minùs accedere ad confessionem pos-
sit, quia vnius aut alterius notitia non tollit com-
munem errorem, & ita expressè habet Parte 8.
Tractat. 1. Resolut. vltima. vers. Tertiò hoc pro-
cedit, vbi ex Siluestro. verb. Excommunicatio §. 5.
rationem adductam profert, quòd scilicet, com-
muni errori, non particulari scientiæ attenditur.
Lieet autem citata Resolut. 122. sententiam Ba-
silij apertè fuerit amplexus sic dicens: & hanc
sententiam ego libenter etiam teneo; remeliùs per-
pensa oppositæ se adhærere vti probabiliori pro-
nuntiat citata Resolut. vltima. vers. & tandem;
postquàm pro ea plures & grauissimos scripto-
res adduxerat, sicut & pro alia nonnullos. Habet
ergo illum pro se citatus Manriquius, vnde duri-
ties poterit etiam & Ferri molliri, qui confusio-
nem in modo resoluendi immeritò eidem impe-
git, cùm satis sit ille perspicuus, vt sincerè legenti
constabit.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XXVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An à Regijs Indiarum Cancellariis
mulctæ poßint pecuniariæ Eccle-
siasticis imponi ob aliquem in con-
sueta honoratione defectum. Ad di-
cta Tomo 1. Thesauri Tit. 4.
Cap. 13. §. 2.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>273.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Vper tale aliquid accidit: dum enim<marginalia>Casus pro|quo quæstio;|& illius|exitus.</marginalia>
Regius Limanus Senatus pro exe-
quijs infantis cuiusdam ad vnum ex
senatoribus spectantis conuenisset, & peractis
egrederentur Officijs, non is Præbendariorum
numerus adfuit, qui adesse iuxta consuetudinem,
Regia firmatam dispositione debuisset. Vnde
mille argenteorum ponderum, seu octoregalium
mulcta imposita Capitulo, & nescio quibus effe-
ctibus applicata. Ingemuere ad hæc, qui se in-
iustè grauatos querebantur, & apud Illustrissi-
mum Antistitem conclamantes, vt eos armis Ec-
clesiæ defenderet, nimis quantùm vrgebant, qui
tamen sustinendam arbitratus est violentiam, ne
scandala ex acri conflictu, quæ timeri magno cum
fundamento poterant, orirentur, re ad supremum
Indiarum Consilium opportunè transmissa, bonis
ad id consiliarijs vsus, exitu fortunato. Siquidem
rescriptum, vt audio, acceptum, quo modus est
agendi talis improbatus, & iusta reddi mulcta,
cum nescio quibus alijs condemnationis Chri-
stianis dignæ pectoribus circumstantijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Et ego quidem contra illum satis me<marginalia>Immunitas|in eo ostendi-|tur violata.</marginalia>
egisse existimo citato §. Vnde nihil est opus ad-
didisse, nisi quòd in casu præsenti fortiùs illa mi-
litant, quæ ibi generaliùs stabilita, ob specialia
multa, quæ in eo concurrerunt, ex quibus non
obscurè apparuit, iniuriam aut fuisse nullam, aut
satis leuem, & quæ similem vero habere potuit
excusationem, si ij, qui condemnati sunt auditi
pacatis animis contigisset. Placuit autem hoc lo-
co aliqualem casus præfati exhibuisse notitiam, vt
intelligant posteri, pro exigua illa, quam sibi
scripta hæc diuturnitatem polliceri possunt,
quanta circa hoc debeat circumspectione proce-
di, & qualis sit à magnis ministris, & Christianis
quidem ac doctis, reuerentia Ecclesiasticis defe-
renda. Qui tale quid cùm accidit, non dubita-
mus opinione aliqua scriptoris regnicolæ, &
quandoq; exteri, se tueri, quamuis non ritè sem-
per casui, de quo agitur, applicata. Sed quidem<marginalia>Opiniones|erga illam|magis pro-|babiles assu-|mendæ.</marginalia>
opiniones tales regulariter loquendo parùm pro-
babiles sunt, vnde ad praxim non sunt etiam re-
gulariter adsciscendæ. Cùm enim ita communi-
ter Doctores admoneant, vt in iudicando opinio-
nes magis receptæ & verosimiles assumantur, pro
quo multa Cardinalis Tuschus Tomo 5. Lit. O.
Conclus. 150. indignum profectò Christianis, &
eximiè Catholicis videtur esse iudicibus, vt in ijs,
quæ ad immunitatem Ecclesiasticam pertinent,
ad minùs probabiles, & aliquando à Sede Apo-
stolica proscriptas animum applicent promptio-
rem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0358.jpg/>
@@1@<SE358>De mulcta imposita Præbendarijs à Senatu Indico. 343
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Ratio autem planè conuincens in nego-<marginalia>Ratio pro|Assertione|concludens</marginalia>
tio præsenti ex eo desumitur, quod immunitatis
priuilegio non solùm Ecclesiasticæ personæ, sed
bona etiam earum potiuntur: quod egregiè osten-
dit P. Suarez in Defensione contra Anglicanæ sectæ<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
errores lib. 4. Cap. 16. nu. 12. de illis etiam locutus,
quæ patrimonialia sunt, aut aliàs non Ecclesiasti-
ca. Nam bona adhærent personæ, & ita nemo
habet potestatem iuridicè disponendi circa illa,
nisi iurisdictionem habeat supra personam. Cum-
que iudex temporalis iurisdictionem non habeat
circa personam Clerici, neque habere potest circa
bona, quæ adhærent personæ tamquàm accesso-
rium principali. Ex quibus euidenter infertur
non posse mulctam pecuniariam imponere, quia
pecunia inter bona Clerici computatur, sicut
neque personam potest violenter contrectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Scio à Regio Consilio mulctas aliquan-<marginalia>A Regio|Consilio|mulctas im-|positas, vt|stare queat.</marginalia>
do impositas. Et satis quidem copiosa illa, quæ
Archiepiscopo Limano ob consecratum Episco-
pum Guamanganum sine integris Executoriali-
bus, modo quodam clandestino, sicut & Præben-
darijs, qui eidem ministrarunt, in quibus de bo-
na nequit fide dubitari. Circa quod id dicendum
occurrit Episcopos Indiarum in actu consecra-
tionis seruaturos se iurare Regium Patronatum,
& nihil contra eum acturos. Et cùm ad eum spe-
ctent Executoriales litteræ pro Consecratione
Episcoporum, qui à Regia Maiestate præsentan-
tur, & admissione ad gubernationem, etiam non
obtenta possessione, dum circa hæc minùs obser-
uantes deprehenduntur, rei violati censentur iu-
ramenti. Dum ergo à Pontifice Patronatus con-
ceditur, pariter videtur concedi, vt pro illius ob-
seruantia id possint Catholici Reges nostri præ-
stare, quod conueniens fuerint arbitrati, & ita
etiam mulctas, si oportuerit, adhibere: aliter
enim non videtur negotium momenti tanti posse
sufficienter expediri. Tacitus ergo videtur esse
Sedis Apostolicæ censensus. Hoc autem casibus
alijs accommodari nequit, vt est compertum.
Et ei præsertim, de quo est sermo, cùm in illo
nihil sit contra Patronatus iura peccatum, & vt
quidquam extiterit, non omnes iudices possunt
Regij sibi Consilij auctoritatem arrogare.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Et supremum quidem Castellæ Consi-<marginalia>Supremi|Consilij Ca-|stellæ praxis.|D. Michael|Ferro Man-|rique.</marginalia>
lium, quàm sit circa hoc circumspectum ostendit
D. Michael Ferro Manrique in Quæstionib. moral.
& Vicarialib. Parte 2. Quæst. 27. vbi de mulctis
agit, quas negat posse Ecclesiasticis imponi, qui
Regium aliquod officium obierunt, & sola asserit
posse priuatione percelli, ita subdens: Hanc di-
stinctionem in praxi vidimus seruatam in Hispania,
vbi Clerici per Serenißimos Reges ad Officia Vicere-
gum, & Præsidum, & Confiliariorum admittuntur,
& posteà vel syndicatu secreto iudiciali vel extraiu-
diciali repelluntur & priuantur. Et adhuc si p&#x0153;nas
maiores postulent delicta, solent commißionis Bre-
ue obtinere à Summis Pontificibus, vel ab eorum
Nuncijs cum facultate Legati de Latere ad aliquos
iudices Ecclesiasticos, qui formalem in dictis Clericis
Ministris Regum iurisdictionem exerceant. Hæc ille:
iuxta quæ poterunt Senatores, qui se inhonoratos
à Præbendarijs censent, Prælatum adire, & satis-
factionem competentem postulare. Quòd si Se-
des vacet, grauiter & seuerè moneantur, propo-
nantur comminationes querelarum, quæ ad Re-<-P>@@

<-P>gias sint aures deferendæ, ab ingressu Ecclesiæ
abstineant, & timebit omnis homo, sicque satis-
factione competenti, ac sine sanguine, pax, ho-
nor, & conformitas, non sine scandalis profliga-
ta redibit. Addit citatus Scriptor iuxta prædicta
agendum apud nos, quidquid aliàs in Francia ob-<marginalia>Idem.</marginalia>
seruetur, quod de facto magis, quàm de iure fit. Ser-
uet ergo Hispania, & enixè eam tueatur gloriam
obseruantiæ suæ erga Sedem Apostolicam, quæ
illam apud Deum & homines tantoperè reddidit
gloriosam: Ac meminisse verbi Domini IESV, quo-<marginalia>Act. 20.|v. 35.</marginalia>
niam ipse dixit: Beatius est magis dare, quàm acci-
pere. Act. 20. v. 35. Quod generale monitum ad
se Principes erga Ecclesiasticos intelligant spe-
cialiùs pertinere, quibus beatiùs, & magis qui-
dem est dare, quàm eisdem accipere: non equi-
dem negaturis, si necessitas postularit, de quo alia
est ratio suis difficultatibus innodata, sunt enim
donatiua solo nomine talia, cùm reuera sint in-
declinabiles exactiones, ipsis etiam laicis permo-
lestæ, nec Regiæ semper consonæ voluntati, de
quibus aliàs.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Peculiaris resolutio circa iurisdictionem
Episcoporum in Regulares extra
claustra delinquentes, cui casus con-
tingentia præstitit occasionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>278.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rælatus quidam ex huius Regni pri-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
moribus Religioso cuidam, nescio ex
qua caussa, grauiter infensus extitit.
Et cùm ad eum occasionem grauiter vexandi ip-
sum, sed iure, quærentem, delatum esset illum
noctu è conuentu egredi solitum, & ad domum
ire, in qua inhonestum negotium peragebat, fa-
miliares misit, qui eum caperent, facturus, si voti
compos euaderet, quod nescimus, quia conatus
dictus optato est fraudatus effectu, Religioso non
inuento. Circa quod in primis charitatis videntur<marginalia>Quid iuxta|charitatem|fieri debuit.</marginalia>
officia defuisse: potuit siquidem Prælatus dictus
Superiorem Religiosi, qui adeò malè audiebat,
admonere vt subdito consuleret, & scandalum
illud submoueret. Sic enim eius currit obligatio,
vt cum minori damno famæ, & bonorum alio-
rum, animæ proximi consulatur: quæ est Theo-
logorum omnium vox præcepto Christi de fra-
terna correctione conformis Matth. 18. v. 15. &<marginalia>Matth. 18.|v. 15 & 16.</marginalia>
16. Si autem peccauerit in te frater tuus, vade, &
corripe eum inter te & ipsum solum. Si autem te
non audierit, adhibe tecum adhuc vnum vel duos te-
stes &c. Circa quod D. Thomas 2. 2. q. 33. arti. 8.<marginalia>D. Thom.</marginalia>
in Corpore ita scribit: Qui studet emendationi fra-
tris, debet, si potest, sic emendare fratrem quantùm
ad conscientiam, vt fama eius conseruetur, quæ qui-
dem est vtilis &c. Pro quo & P. Suarez Disput. 8.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
de Charitate Sect. 6. nu. 14. sic ait: Sed in hoc ca-
uendum est, vt si vnus testis sufficiat, non adhibean-
tur duo propter eamdem rationem vel vitandæ, vel
minuendæ infamiæ. Sic ille, & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Iam quod ad capturam attinet, sunt qui<marginalia>Aliquorum|sententia|circa proces-|sum & car-|cerationem.</marginalia>
licitam esse contendant, ex quibus Piasecius in
Praxi Episcopali Parte 2. Cap. 3. nu. 43. affirmat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0359.jpg/>
@@1@<SE359>344 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXIX.
<duolan 2><-P>Regularem posse deduci ad carcerem Episcopi,
& sumpta informatione super delicto, dummodò
summariè sumatur, ad suum Superiorem dedu-
cendum cum coppia processus, & præfinitione
termini adpuniendum, quod & tenent Naldus,
Barbosa, & Portel à Diana adducti Parte 3. Tract.
2. Resolut. 132. & D. Michael Farro Manrique
Parte 2. qq. moral. & Vicarial. q. 110. vbi in pri-
mis statuit debere de scandali notorietate consta-
re, iuxta dispositionem Concilij Tridentini Ses-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
sione 25. Cap. 14. de Regularibus, vbi sic statui-
tur: Regularis non subditus Episcopo, qui intra clau-
stra Monasterij degit, & extra ea ita notoriè deli-
querit, vt populo scandalo sit, Episcopo instante, a
suo Superiore intra tempus ab Episcopo præfigendum
seuerè puniatur, ac de punitione Episcopum certiorem
faciat: sin minùs à suo Superiore officio priuetur, &
delinquens ab Episcopo puniri poßit. Hæc Conci-
lium: iuxta quæ censet præfatus Scriptor non
sufficere notorietatem ad procedendum in hoc
casu, sed illam debere probari, quia qualitas tri-
buens iurisdictionem, non præsumptiuè, & per
indicia, sed concludenter probari debet, pro quo
Textus & Auctores inducit: vnde litteræ ad
Superiorem mittendæ, non extraiudiciales, sed
iudiciales futuræ. Addit probatione facta statim,
si capi possit, capiendum Religiosum, & cum
processu summario remittendum suo Superiori.
Quod quidem à se obseruatum asserit, cum Vi-
sitatorem ageret; & ita carceratione adhibita, sic-
que obseruandum in praxi, pro quo quasdam ex-
hibet cautiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Oppositum tamen tenent Villalobos<marginalia>Oppositum|qui teneant.</marginalia>
Tomo 2. Tract. 35. Difficult. 5. nu. 5. Hierony-
mus Rodriguez in Compendio qq. regular. Resolut.
62. nu. 8. Diana Resolut. citata. Vbi ait non esse
ab hac sententia recedendum, & satis in hoc casu
posse Episcopum instare, & benè instare, certio-
rem faciendo per suas litteras Prælatum Regula-
rem de notorietate delicti à Religioso ita com-
missi, vt nulla tergiuersatione celari potuisset: ad
quod non est necessarius processus iuridicus ab
Episcopo formatus; quin ipso iure nullus est ex
defectu iurisdictionis. Pro quo & facit Declaratio
Cardinalium apud Barbosam circa citatum Con-
cilij Caput tenoris sequentis. Quando extra clau-<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium.</marginalia>
stra Regularis delinquit notoriè, dubitatum fuit an
detinendus sit in carceribus Episcopi, donec processus
in Curia Episcopali conficiatur, coque compilato, in-
stante Superiore remittendus sit vnà cum processu
puniendus, an potiùs non expectata compilatione pro-
cessus statim remittendus sit ad Superiorem vnà cum
his probationibus, quæ habentur. Congregatio re-
spondit statim remittendum esse, etiam posito quòd
Superior nullam instantiam faceret. Hæc Sacra
Congregatio, vbi de iudiciali forma nihil.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Vnde ita accipienda est, etiamsi à citato<marginalia>Contra illos|praxis mili-|tat ab ali-|quibus in-|troducta.</marginalia>
Scriptore de potestate Episcopi Allegat. 105. pro
opposita praxi videatur adduci nu. 20. quam &
originalem se vidisse testatur. Et paulò ante illam
adducit Hieronymum de Franchis in Controuer-
sijs inter Episcopos & Regulares pag. 37. asserentis
in Ordinariorum Curijs obseruari, quòd Regula-
res degentes in claustris, qui inueni&#x0169;tur in domi-
bus meretricum, vel aliàs notoriè delinquentes
cum populi scandalo, iuxta dictum Cap. 14. carce-
rantur per eorum Officiales, & non remittuntur<-P>@@

<-P>ad suos Superiores antequàm capiatur informatio
delicti, & posteà remittuntur cum copia acto-
rum, præfixo termino Superioribus Regularibus
ad docendum de punitione intra viginti dies vel
mensem. Conari tamen debet loci Ordinarius
quam primùm informationem capere, & quam
citiùs poterit remittere eodem die, quo fuerint
capti, vel sequenti: nam si differret capere infor-
mationem, & Regularem petentem nollet re-
mittere, vt ipsum vexaret carceribus, crederem
(ait ille) non euitare excommunicationem, tam-
quàm detinentem carceratum Regularem in ca-
sibus non permissis à iure, iuxta Glossam verb.
Capiunt in Clement. Frequens de excessib. Præla-
torum.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Sed ex huiusmodi praxibus non posse<marginalia>Eam non|obstare.</marginalia>
certum argumentum desumi docti testantur Au-
ctores, qui ijs non obstantibus contrarium, & me-
ritò quidem, amplectuntur. Sic enim inter alios
sentiunt Laurentius de Peyrinis Tomo 1. Priuileg.
Minimor in Constitut. 2. Sixti IV. §. 12. nu. 62. &
seqq. Lezana Tomo 1. Cap. 16. nu. 27. P. Doctor<marginalia>D. Ioseph.|Aldrete.</marginalia>
Iosephus Aldrete de Religiosa disciplina tuenda
Lib. 1. Cap. 3. nu. 39. & 40, vbi ita scribit: Deinde
aduertendum est, non posse Ordinarium contra Reli-
giosorum cōponere processum, & si quos testes exami-<marginalia>Declaratio-|nes Cardi-|nalium.</marginalia>
nandos curauerit, vt de scandalo, & delicti notorie-
tate constet, eorum depositionem tradendam esse Su-
periori, Sacra Congregatio Cardinalium Concilij
Tridentini Interpretum declarauit. Sicut etiam de-
clarauit non posse Religiosum ab Ordinario capi; quòd
si in ipso delicto fuerit comprehensus, ad ipsum Supe-
riorem recta via deferendum. Hæ autem Declaratio-
nes manifestæ sunt, cùm Episcopus in eos nullam
habeat iurisdictionem, nisi Superior negligens fuerit
in puniendo. Quapropter nullum labi sinet tempus, ne
propter suam negligentiam alienæ iurisdictioni detur
locus. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Aliam Cardinalium Declarationem ad-<marginalia>Declaratio|alia, & au-|ctoritas cum|ratione.</marginalia>
ducit Bruno Chasiaing de Priuilegijs Regular.
Tract. 2. Cap. 6. Proposit. 2. pro hac parte strenuè
militans ex Collectis à Cardinali Bellarmino circa
citatum Cap. 14. quæ sic habet: Episcopus non po-
test delinquentem Regularem incarcerare, vel pro-
cessare, sed solùm instare ad Superiorem pro p&#x0153;na.
Pro quo & allegat P. Henriquez de Indulgentijs
Cap. 24. Confestium Cap. 2. de exemptione. Pau-
lum Fuscum Episcopum Sernensem Lib. 2. de Vi-
sitat. Cap. 2. nu. 2. qui arbitratur Episcopum car-
cerantem & capientem incidere in excommuni-
cationem Canonis Si quis suadente, cuius senten-
tiæ etiam est Paulus de Leas in Cap. si Clerici, de
sent. excommunicat. in 6. & Doctores in Cle-
ment. Frequens de excess. Prælat. & Abbas in
eamdem. Citat etiam alios ex adductis, & euiden-
tissimam, vt ipse loquitur, & non immeritò, ra-
tionem profert: Nam sicut alij, qui Clericum, aut
Regularem iniuriosè caperet, aut carceri manci-
paret, etiamsi essent illius Prælati & Superiores,
in dictam sententiam excommunicationis inci-
derent; sic etiam Ordinarij locorum, cùm non
maiori in Regularem polleant potestate, nec ali-
quo iure ab illa incurrenda eximantur. Quocirca<marginalia>Bruno|Chassaing.</marginalia>
(ait ille) aduertant Ordinarij, qui leui de caussa, &
absque vlla iudicij forma Regulares non delinquen-
tes, sed etiam innocuos capiunt, & carcerant, quo vin-
culo se constringant. Sic ille. Quibus prælibatis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0360.jpg/>
@@1@<SE360>De punitione Religiosi extra claustra delinquentis. 345
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod ad informationes<marginalia>Assertio 1.|Parùm cu-|randum de|iudiciali in-|formatione.</marginalia>
attinet, non est multùm de eo Religiosis curan-
dum, extraiudiciales ne, an iudiciales sint. Ratio
est, quia ex eo nullum ipsis creatur detrimentum:
Episcopus namque non nisi ex notorio scandalo
ad procurandam debet procedere punitionem,
pro quo grauamen nullum patitur delinquens, si
Episcopus iudialiter informetur, cùm non ab eo,
sed à suo sit Prælato puniendus, idque ille faciat,
quod ab hoc est vtique faciendum, iuxta recep-
tum Religiosorum vsum in grauiorum criminum
punitione.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Dico Secundò. Iudicialis informatio<marginalia>Assertio 2.|Illicitam &|inualidam|esse illam,</marginalia>
non videtur licita, neque valida. Sic citati n. 260.
282. & 283. Ratio est clara, quia informatio ta-
lis fieri nequit nisi ab habente iurisdictionem,
quæ tamen in pręsenti casu penitus deest: si enim
ex aliquo capite illa competeret, maximè ex ci-
tata Concilij Tridentini dispositione; hoc autem
ita non esse ex dictis constat, & prætereà ex Con-
cilio id tantùm Episcopo competit, quo possit
publico scandalo Regularis obuiare: Atqui id
potest sine iudiciali informatione præstare per
extraiudi cialem Superiori delinquentis intima-
tam: ergo non est necessaria alia forensis, Cu-
rialis, & cum strepitu facienda. Et cùm à Con-
cilio neque expressa fuerit, neque per æquipol-
lentem, neque per legitimam possit consequen-
tiam deduci, iniustè prorsus vsurpatur, & per in-
officiosam & odiosam extensionem iuris benefi-
cio reprobatam; cùm tamen immunitas Religio-
sorum valde fauorabilis sit, & non nisi per dispo-
sitiones sole clariores possit abrogari.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Carceratio neque neces-<marginalia>Assertio 3|idem sta-|tuens de car-|ceratione.</marginalia>
saria, neque licita, neque valida, neque practica-
bilis est, nisi cum incursione in sententiam Ca-
nonis, Si quis suadente. Quod necessaria non sit,
constat, quia carcer aut adhibetur in p&#x0153;nam, aut
in securitatem, vel ad afflictionem; quorum nihil
in præsenti negotio stare potest. Non primum,
quia vt p&#x0153;na non potest assumi nisi post senten-
tiam definitiuam, quod tamen iurisdictionem
Episcopi supergreditur, vt constat. Nec secun-
dum, quia Religiosus supponitur intra claustra
degens, neque est suspectus de fuga, cùm nulla
pro eo experientia suffragetur. Nec denique ter-
tium, quia carcer eo modo adhibitus est quædam
torturæ species, quæ minimè ab Episcopo, dum
alia, quæ à Concilio præmittenda statuuntur, ne-
quit infligi. Propter quas rationes probat Peyri-
nis de subdito Quæst. 1. Cap. 3. Dicto 1. & 2. & ex
eo Fr. Antonius à Spiritu sancto in Directorio Re-
gularium Parte 2. Disput. 6. n. 138. non teneri sub-
ditum ire in carcerem, sic iubente Prælato, non
assignata caussa talis carcerationis, de quo aliàs.
Ex quibus pariter probatum est carcerationem
in nostro casu non solùm necessariam non esse,
sed neque licitam, aut validam. Quòd autem sine
incursione in p&#x0153;nam Canonis stare nequeat ex
eo ostenditur, quod dictum nu. 283.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Dico Quartò. Neque detentio aut vio-<marginalia>Assertio 4.|circa deten-|tionem &|violentam|approhensio-|nem.</marginalia>
lenta apprehensio licita est in casu, de quo agitur.
Constat ex nuper dictis: quia necessaria non est;
solùm enim ratione securitatis opus esse illa: At-
qui ex eo capite constat esse superfluam, quando-
quidem dispositio Concilij procedit in Religioso,
qui intra claustra degit, vt quid ergo apprehensio<-P>@@

<-P>eius statui adeò indecora, in qua incursio in p&#x0153;-
nam Canonis pariter inuenitur, cùm sit iniectio
violenta manuum in Monachum, de qua ille 17.
q. 4. quæ & sine scandalo stare nequit, vt est
compertum, vnde neque opportunum remedium,
scandala enim non sunt scandalis maioribus sub-
mouenda. Et si væ Religioso, per quem scanda-<marginalia>Matth. 18.|v. 7.</marginalia>
lum venit; væ etiam & illi, per quem in eius pu-
nitione maius scandalum venit, licet iustitiæ zelo
id fieri videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quid sit in casu, dicen-<marginalia>Assertio 5.|circa casum,|de quo qua-|stio.</marginalia>
dum cuius occasione præsens est instituta dispu-
tatio, ex dictis habetur. Charitatis in eo deside-
ratum ingenium vidimus n. 278. nam & chari-
tas ingeniosa est, & modos quærit & inuenit,
quibus sine dispendio famæ possit spiritualibus
proximi necessitatibus subueniri. Non quasi im-
perans dico: sed per aliorum solicitudinem, etiam ve-
stræ charitatis ingenium bonum comprobans, aiebat
Apostolus. 2. Cor. 8. v. 8. Deinde illius Religiosi<marginalia>2. Cor. 8.|v. 8.</marginalia>
fragilitas non erat notoria, quod à Concilio ex-
pressè requisitum vidimus: cùm enim de noctur-
no ageretur egressu, sub vmbra, & non sub luce<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
res agebatur, cùm tamen sine luce nihil possit
esse notorium. Ita notoriè deliquerit, vt populo
scandalo sit. Concilij verba sunt. Et dormienti
quidem populo nihil esse scandalo potuit. Quo
animo id factum Deus scit, quamquàm non sin-
ceri & candidi non leuia indicia fuerunt, pro qui-
bus iam ab illo ratio reddita supremo iudici, vti-
nam, quam æstimo, eam scilicet, quam benepla-
cens voluntas, & non districtio fuerit subsecuta.
Nec de alijs est quod addi oporteat satis in præ-
cedentibus comprobatis, quæ considerari profe-
ctò à dicto Antistite debuerunt. Ex quibus &
liquet non esse admittendum, quod citatus Ferro
Manrique in fine illius statuit Quæstionis sic di-
cens: Sed, vt dixi, hæc omnia multò subiacent ar-
bitrio iudicis Ecclesiastici; & circumstantiæ loci &
temporis, & personæ: & ita iudex iuxta ea, quæ se
offerant, in talibus caußis arbitretur. Sic ille. Non
enim ad arbitrium sunt iudicis remittenda, quæ
contra Concilij dispositionem constat militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Vbi & illud ex eodem scriptore notan-<marginalia>Notanda|Scriptoris|cuiusdam &|praxis &|doctrina.</marginalia>
dum, quod habet nu. 14. vbi ita scribit: Sed non
hæc omnia punctatim obseruantur in praxi à iudici-
bus Ecclesiasticis: cùm enim tales caussæ ipsis infru-
ctuosæ sint & inutiles, parùm curant de illis qualita-
tibus. Iam memor sum compilasse processum semel<marginalia>D. Michael|Ferro.</marginalia>
contra vnum Religiosum scandalum incontinentiæ
caussantem in quodam loco, ad quem acceßi inter vi-
sitandum, & processum remisi Superiori suo, vt ipsum
vocaret & puniret; nec curaui de termino, aut re-
seruatione punitionis, nec illum capturaui, non enim
erat illic carcer Episcopalis. Hæc Auctor, iuxta
quæ possent & Iudices Ecclesiastici ab actioni-
bus præfatis, quas non licere eisdem ostendimus,
etiam abstinere, quandoquidem illis infructuosæ
& inutiles sunt, & non parùm insuper periculo-
sæ. Et Iudex quidem præfatus id à se omissum
fatetur, quod à Concilio commendatum non po-
tuit ignorare, tempus scilicet præfigendum su-
periori ab Episcopo (& idem est de eius Vicario)
intra quod delinquens seuerè puniatur, ac de pu-
nitione ipsum faciat certiorem. Et rogo cur pars
ista Decreti adeò substantialis omissa sit? Nulla
profectò ratio redditur; & solùm carcerationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0361.jpg/>
@@1@<SE361>346 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXX.
<duolan 2><-P>omissæ caussa declaratur, defectus inquam car-
ceris. Circa id ergo quod molestum & indeco-
rum futurum est Religioso solus Iudicem pulsat
scrupulus, vsurum carcere, si extitisset; cùm ta-
men iuxta alia à Concilio adeò grauiter & scuerè
disposita sine remorsu conscientiæ procedatur.
Quid hinc inferre liceat, relinquo alijs pensitan-
dum, rogans Deum vt talibus spiritum suum be-
nignus infundat, ne quærant quæ sua sunt, sed
quæ IESV Christi, sic enim erga nobiliores fa-
milias eius, & proximiores ipsi, benigniora iudi-
cia pronuntiabunt.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Jndulti cuiusdam Pontificij fa-
uorabilem intellectum doctrina v-
tilis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>290.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>S.D. Alexandro VII. matronæ cui-<marginalia>Indultum|proponitur,|& iudicium|aliquorum|circa illud</marginalia>
dam honestæ concessum est, vt cum
alijs honestis etiam, posset Mona-
sterium Sanctimonialium ingredi cum limitatio-
nibus in huiusmodi Indulti litteris assignatis, per
quinquennium. Et vno quidem anno sic factum,
sed per quatuor sequentes omissum, quia oppor-
tunitas ad ingressum defuit; & cùm ingrediendi
& opportunitas & voluntas successisset, dubita-
tum est an liceret virtute præfatæ concessionis,
vnde & consulti illi, ad quos iudicialis videbatur
pertinere cognitio, qui & ipsi dubitarunt, & do-
ctos aliquos Magistros consulendos monuerunt.
Et aliquorum subscriptiones vidi non expirasse
gratiam prædictam affirmantium; & quia funda-
mentum videbatur obuium & manifestum, de
illo penitus tacuerunt: quod tamen hîc apponen-
dum, cum aliquali pro similibus doctrinæ aucta-
rio, nam & alia sunt, & occurrere poterunt, qui-
bus valeat applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Posse ergo, non obstante præfata inter-<marginalia>Probatio ex|sententia|aliquorum|de absolutio-|ne à reser-|uatis virtu-|te Bullæ.</marginalia>
ruptione, Pontificia gratia dictam matronam
frui, probari ex quorumdam doctrina posset, qui
de Bulla Cruciata loquentes censent eos, qui an-
no publicationis non sunt ea vsi in ordine ad ab-
solutionem à reseruatis, eo transacto vti valere, de
quibus dictum Parte 2. Sect. 15. & Parte præsenti
n. 49. Licet autem sententiam illam minimè ve-
rosimilem fuerimus arbitrati, illius tamen funda-
menta non eum patiuntur defectum, in quorum
tamen sinistra applicatione peccatur. Quòd scili-
cet gratia duret donec reuocatur ex Cap. Si super
gratia, de Officio deleg. in 6. & quod fauores
Bullæ sunt ampliandi, quod & à Nobis admissum
in Thesauro Tomo 1. Tract. 5. n. 324. quia absolutè
fauorabilis illius concessio est, ex vulgatis iuri-
bus, id quod in præsenti locum habere posse non
videtur posse denegari. Et quidem quod de ab-
solutione à reseruatis Auctores illi affirmant, sta-
ret profectò, nisi pro illa terminus fuisset cum
ea, quam ibidem vidimus, expressione præ-
fixus.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Posset etiam ex aliorum probari senten-<marginalia>Alia ex pro-|babili alia|circa inter-|ruptum No-|uitiatum.</marginalia>
tia, qui censent annum pro Nouitiatu à Concilio
Tridentino designatum, non debere esse necessa-
riò continuum, sed sufficere interruptum. Et sunt<-P>@@

<-P>illi nec pauci, nec contemnendi, vt videri potest
apud P. Thomam Sancium Lib. 5. in Decalogum
Cap. 4. n. 30. P. Fragosum Tomo 2. Parte 2. Lib. 9.
Disput. 24. n. 2. Emmanuelem Rodericum Tom. 3.
qq. regular. q. 15. arti. 8. vbi viros doctissimos suæ
Religionis adducit, & prætereà Doctorem Hen-
riquez Iuris consultorem in Salmanticensi Aca-
demia primarium, asserentes Concilium Triden-
tinum statuisse quidem annum Nouitiatus futu-
rum esse integrum, an autem continuus sub opi-
nione, vt anteà erat, reliquisse, quod & ipse P.
Emmanuel amplectitur, licet praxim contrariam
præferendam existimet, & videtur placere P.
Pellizario Tomo 1. Tract. 2. Cap. 1. n. 13. quem ad-
ducit & sequitur P. Fr. Antonius à Spiritu sancto
in Directorio Regularium Tract. 3. Disput. 2. n. 65. &
66. Est ergo sententia ista probabilis, vt ex illa
inferre saltim possimus in casu nostro etiam esse
probabile ingressum, de quo est sermo, licere.
Sed quidem maius aliquod pondus verosimilitu-
dinis in eius fauorem incumbit. Nam in Noui-
tiatus anno sunt rationes, propter quas continua-
tionem requiri maior pars Doctorum affirmet, in
eo enim non agitur de fauore, sed de necessario
aliquo ad commune bonum, vnde neque Religio,
neque Nouitius possunt illi renuntiare, vt est
communis Doctorum sensus: & tamen quia ex-
pressè à Concilio non exigitur continuatio, pro-
babiliter negatur illam esse necessariam: ergo
vbi de pura gratia agitur, certius multò est con-
tinuationem à Pontifice non requiri, à quo nihil
dispositum circa illam.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Sed validiùs argui potest: Nam si ma-<marginalia>Robustior|alia ratio.</marginalia>
trona, cui præfata gratia facta est, ea non fuisset
vsa, & quinquennium vellet opportuno sibi tem-
pore inchoare, non videtur dubitabile hoc illi li-<marginalia>l. Non po-|test videri|ff. de reg.|iur.</marginalia>
citum fuisse: Atqui ex inchoato vsu non amittit
gratia vim suam, etiam stante interruptione: Er-
go dicendum est vsum esse licitum, & gratiam ro-
bur suum non amisisse. Minorem probo: Nam
ex inchoato vsu potiùs roboratur gratia, quàm
infirmetur, quia est modus quidam acquirendæ
possessionis; iuxta id, quod docet P. Suarez Lib. 8.
de legibus Cap. 32. n. 24. vbi ita scribit: Nam pri-
uilegij posseßio videtur capi corporaliter & realiter
per aliquem vsum priuilegij: & ideò qui per primum
decennium priuilegio non vtitur, toto illo tempore est
sine posseßione priuilegij, ideôque meritò statuit illa
lex (Hispaniæ, de qua num. 23.) vt contra illum
præscribatur, vel vt conceßio priuilegij ampliùs non
valeat. Qui autem iuxta illud tempus priuilegio con-
cesso vtitur, illud poßidet, & magis proprium efficit,
& ideò non tam facilè illo priuatur. Qui sensus est
probabilis &c. In nostro autem casu nihil potest
de decennio opponi, vnde fortior procedit reso-
lutio. Licet autem ea, quæ à P. Suario proponi-
tur, probabilis ipsi tantùm sit, id quidem respectu
applicationis est accipiendum ad priuilegium, de
quo ibi loquebatur; aliàs nam que verissima
est, vnde casui præsenti conuenienter applica-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Pro quo & est ratio alia ex eo desump-<marginalia>Alia ex eo|quòd gratia|non finiatur|primo actu.</marginalia>
ta, quod communis sententia tenet, vt testatur P.
Palaus Parte 1. Tract. 3. Disput. 4. Puncto 14. n. 6.
iuxta quam priuilegium faciendi aliquid, in fa-
uorabilibus, non finitur primo actu. Quod cùm
ita habeat, quando in priuilegio plures actus ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0362.jpg/>
@@1@<SE362>Officiales Regij vt valeant negotiari. 347
<duolan 2><-P>pressè non conceduntur, manifestius est id ita
debere admitti quando est plurium concessio
manifesta, non obstante interruptione, dum illa
in concessionis ipsius tenore non apparet repro-
bata: quod si reprobare voluisset, expressisset
vtique, vt in Iubileis 40. horarum fieri so-
let.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Prætereà ex ijs, quæhabet Cardinalis<marginalia>Ex largissi-|ma inter-|pretatione|beneficij alia.</marginalia>
Tuschus Tomo 1. Lit. B. Conclus. 49. vbi ita scri-
bit: In beneficijs Principis largißima interpretatio
est facienda, l. fin. ff. de Constit. pr. Abbas Consil. 101.
In quæstione, in fine num. 11. lib. 1. Alexander Con-
sil. 160. Viso themate num. 3. vers. Secundò præ-
suppono. lib. 2. Amplia in tantùm, vt temerarium &
absurdum sit liberalitatem Principis, in diminutio-
nem velle interpretari. l. hac saluberrima. C. de agenti.
in rebus lib. 12. Amplia vt priuilegium & benefi-
cium Principis ne dum extendi debeat quoad res &
personas, sed etiam quo ad tempus &c. C. de excusat.
muner. l. eam legem, lib. 10. Oldradus d. Consil. 300.
num. 2. vers. Item ne dum &c. Cùm ergo quoad
tempus extendi debeat; multo id melius stabit,
quod contendimus, vbi reuerà extensio non est,
sed legitima interpretatio, & concedentis volun-
tati nullatenus aduersa.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Item, ex regula generali, quam tradit<marginalia>Ex grauium|Scriptorum|doctrina.|Iason.</marginalia>
Iason. l. Si idem cum eodem. in principio, n. 7. ff. de
iurisdict. omn. iud. quòd in rebus fauorabilibus non
oporteat tempus esse continuum, sed tempora
interpolata coaceruentur, ex quo probat quòd
statuto disponente in carceribus anno detentum
liberandum amore Dei, liberabitur fauore relaxa-
tionis, qui duplici semestri interpolato detentus
est. Et Baldus iuxta eamdem defendit Monach&#x0169;,<marginalia>Baldus.</marginalia>
cui concessum est per Pontificem vacare Iuri
ciuili triennio, posse eo interpolato vacare, quòd
hic fauor ampliandus sit. Sic l. non solùm in prin-
cipio. ff. de excusat. tutor. Ioannes Gutierrez in<marginalia>Ioannes|Gutierrez.</marginalia>
Quæstion. Canon. Lib. 1. Cap. 12. n. 28. de quadam
lege Hispaniæ loquens contra Excommunicatos
ait vt triginta dies vel sex menses, quibus quis
perstiterit in Excommunicatione ad hoc vt p&#x0153;nis
dictæ legis Regiæ puniri queat, debere esse con-
tinuos, nec sufficere, quòd sint interpolati in di-
uersis vicibus; & concludit sic. Et prætereà odium
p&#x0153;narum, quare restringenda sunt, vt in regula Iu-
ris vulgari. Sic ille. Interpolatio ergo in fauora-
bilibus non erit contra valorem beneficij, quid-
quid de odijs aliàs sit. Iuxta quæ casus præfati
decisionem habemus, pro quo hæc sufficiant,
cùm eius difficultas tanta non sit, vt eius expedi-
tio nos debeat facere longiores.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Regij Officiales vt valeant, cum pecu-
nia sibi credita negotiari. Ad dicta
in Thesauro Tomo 1. Tit. 5.
num. 14.</A+1></negEZ><marginalia>Officiales|Regios nego-|tiantes cum|pecunia sibi|credita non|facere fru-|ctus suoscon-|tendit Ferro|Manrique.</marginalia>
<P><absatz-nummer>297.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Vidquid de peccato in contrecta-
tione Regiæ pecuniæ sit, eorum
contractus esse validos, & ita facere
fructus suos citato dictum loco. Quod cùm in
Diana reperisset D. Michael Ferro Manrique<-P>@@

<-P>Parte 1. Tract. 8. Resol. 32. contra eum insurgit
Parte 2. qq. moral. quæst. 87. & sic arguit: The-
saurarius (& idem est de alijs) non est bonæ fidei
possessor, sed malæ: Atqui possessor malæ fidei
non facit fructus suos. Ergo. Maiorem probat:
Nam malæ fidei possessor dicitur, qui scit, vel
credit, rem quam possidet, ad se non pertinere.
Cap. final. de præscript. l. bonæ fidei emptor. de verb.
significat. Cap. Si virgo, 34. q. 2. Cap. Vigilanti, de
præscription. & tradit Spino in Speculo testament.
Glossa 13. n. 42. vbi extendit ad eum, qui dubitat
rem ad se pertinere: nam ad bonam fidem requi-
ritur claritas, & animi securitas; quam non habet
dubitans ex Couarrubia, Nauarro, & Menochio
ab eo relatis. Atqui is, de quo agimus, scit rem
non esse suam: Ergo est malæ fidei possessor. Mi-
norem in speciali non probat, sed pro ea remittit
se ad ea, quæ habet Spino suprà nu. 54. & quòd
malæ fidei possessor fructus non faciat suos ex
vtroque habetur Iure. l. si fundum, 17. C. de rei vin-
dicat. Et alijs, quos adducit Glossa in Cap. Non
liceat Papæ, 21. 1. 12. q. 2. Cap. Grauis, de restitu-
tione Spoliatorum, vbi plures alios Sacri Iuris Tex-
tus congerit Glossa verb. Fructus, vnde circa hoc
generaliter loquendo nequit esse dubitatio. Quòd
autem fructus etiam industriales dictis sint Ca-
nonibus & legibus comprehensi, ex eo probat,
quia absolutè dicuntur fructus, & ita ab Aucto-
ribus, qui obligationem restitutionis negant, etiam
compellantur. Neque pecunia adeò infecunda
est, ex quo illi arguunt, vt non etiam fructus ha-
bere queat, vt patet in cambijs; & vsuris licitis,
in quibus pecunia pecuniam parit.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Sed hæc omnia parui momenti sunt, &<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
fatemur quidem sic agentem malæ fidei esse
quandôque possessorem, nec posse facere fructus
suos, si de realibus loquamur, secus de industria-
libus, de quibus neque ciuiles leges, neque Ca-
nones Sacri loquuntur. Quòd autem pecunia in-
fecunda sit, Doctorum omnium sententia est, hac
enim ratione sunt illicitæ vsuræ, quia illius vsus
non est aliquid ab ea distinctum, seu quod seor-
sum debeat vt distinctum computari. Et in di-<marginalia>Vnde illicitæ|vsuræ.</marginalia>
stractione seu expensione consistit, vt subtiliter
philosophatur D. Thomas: cum Aristotele 2. 2.
q. 78. arti. 1. quod est non esse fructiferam secun-
dum primariam eius institutionem, quidquid de
secundario vsu sit, vt cùm traditur ad ostentatio-
nem, aut loco pignoris, de quo S. Doctor ad 6.
licet dictis terminis non vtatur, pro quibus tamen
P. Rebellus de Obligationibus iustitiæ Lib. 11.
Quæst. 10. n. 5. & alij communiter, inde pro illi-
cito vsurarum contractu argumentantes. Neque
quod de cambijs dicitur, vllo pacto vrget, nam &
in illis industria præualet, & labor aliquis cam-
bientium emitur. Neque Couarrubias quidquam
contrarium tradidit locis ab Auctore citatis, scili-
cet Lib. 3. variorum Cap. 2. à nu. 5. & de mutatione
monetæ Cap. 7. n. 4. qui tamen Cap. 1. citati libri,
n. 5. vers. Superest modò, ita scribit: Quarta ratio,
quæ probat vsuram esse contra ius naturale ea est:
quia pecunia de se non fructificat, nec parit: vnde
accipere aliquid vltrasortem pro vsu rei illicitum &
iniquum est: cùm potiùs capiatur, ex industria alie-
na, quàm de pecunia, quæ non fructificat. Sic ille,
qui inferiùs Aristotelem adducit Lib. 1. Politicor.
Cap. 7. f&#x0153;nus damnantem eo quòd in illo fructus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0363.jpg/>
@@1@<SE363>348 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXI.
<duolan 2><-P>pecuniæ tribuatur ex se ad illum non destinatæ:
Vituperandum, neque iniuria, non enim natura id
genuit, sed rerum vltro citroque contrahendarum ra-
tio, iureque optimo hominum odia incurrit, quoniam
ipsa pecunia fructus eius est, nec ad permutandas res,
cuius caussa comparata est, refertur. Hæc naturæ
lumine lumen illud philosophiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Neque ex venditione pecuniæ argui po-<marginalia>Ex permu-|tatione pecu-|niæ propecu-|nia non benè|argui.</marginalia>
test, quando vna pro alia diuersi metalli vendi-
tur, & reuera vt pecunia, vt affirmat Couarrubias
citato Cap. 7. nam vt ille ait, talis pecuniæ vsus
est improprius, ad eum modum, quo licet pro-
prius vsus calcei sit ad tegendum pedem, alter ta-
men eius vsus improprius est, vt cum alia re per-
mutetur. Non vocat autem ille permutationem
huiusmodi venditionem, eo quòd non sit traditio
mercis pro pecunia, vt communiter definitur, sed
pecuniæ pro pecunia, in quo non est cur multùm
hæreamus. Et verò licet permutatio pecuniæ
pro pecunia vt tali sit, id non confert vt fructife-
ra dici possit, quia totum id ex industria aliena
capitur, vt ex citato Auctore dictum, & ostendi-
tur in exemplo adducto calcei, qui potest pro
calceo vt calceo permutari; nec tamen propte-
reà dicetur calceus calceum parere, & sic in
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Ex prædicto illo suo themate de malæ<marginalia>Circa ex-|pensas quid|citatus Au-|ctor sentiat.</marginalia>
fidei possessione infert contra Spinum citatus
Auctor lucrum omne restituendum non deductis
expensis. Licet enim nu. 14. ita concludat, De-
ductis tamen illis expensis necessarijs, si quæ sint.
Videtur tamen ibi particula negatiua deficere, si
consequenter locutus, ita enim statim num. 15.
Eadem est doctrina & resolutio capienda in eo, qui
triticum alienum vendit eo tempore, quo cariùs
valet; nam talis inscio domino vendens, malæ fi-
dei possessor est, & adhuc sine titulo, vnde non
satisfacit emendo & restituendo tantumdem æ-
qualis bonitatis, eo tempore, quo minùs valet;
debet enim illud lucrum & fructum, quem ha-
buit ex illa tritici venditione, quando cariùs va-
lebat, domino restituere, & adhuc non deductis
expensis, vtpotè malæ fidei possessor sine titulo.
Nec attendi debet (sic nu. 16.) Si dominus erat
seruaturus ad illud vsque tempus, quo minùs va-
let, nam licet fuisset seruaturus, per hoc tamen
illa mala fides non tollitur in famulo, Thesaura-
rio, vel Procuratore, vel alio, qui inscio domino
triticum vendidit, ex qua mala fide debet lucrum
& fructum omnem domino restituere, nec ipse
seruatur indemnis cum tritico æqualis bonitatis;
nam amittit illud lucrum & frúctum, quem fa-
mulus acquirere voluit &c. Videatur ergo quo-
modo resolutio huius quæstionis non rectè fuerit
comprehensa per Dianam, nec per Beiam, Molinam,
Reginaldum, nec Leßium, Rebellum, Salas, & Azo-
rium ab ipso Diana relatos dicta quæst. 32. (corrige
Resolutione) & ita dicendum est de tribus quæstio-
nibus sequentibus. Hæc ille, qui dum sic locutus
minùs profectò auctoritatis suis resolutionibus
conciliauit; & erit nullus sanè sapiens, qui Do-
ctores præfatos, & tot ac tantos, non censeat sic
loquenti præferendos. Et licet videatur cum Spi-
no sentire, vt n. 13. videre licet, contra illum ta-
men etiam stare dixi, quatenus id, quod num. 14.
tradit, ad omnes extendit nu. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Et quidem quod ad expensas attinet<-P>@@

<-P>contra sententiam est Glossæ, quam reuereri po-<marginalia>Deducenda|affirmat|Glossa.</marginalia>
tuit Iurista Theologis nimis quantùm infensus,
sic enim illa citato verb. Fructus: Nota quod fructus
dicuntur qui supersunt, deductis expensis quæ fiunt
gratia quærendorum, colligendorum, & conseruan-
dorum fructuum: quod locum habet tam in bonæ fidei
possessoribus, quàm in malæ fidei, etiam prædonibus
ff. de petit. heredit. l. si à domino §. Fructus &
l. planè in fine & C. de fruct. & lit. expens. l. 1.
nam nullus casus interuenire potest, qui hoc genus
deductionis impediat ff. famil. ercis. l. fundus qui 1.
respons. in fine & ff. soluto matrim. l. fructus.
fructus enim intelliguntur deductis necessarijs im-
pensis, &c. Cui apertissimæ resolutioni opponi
nequit à Theologo aliquo proditam, qui falcem
in messem misit alienam, quod sæpiùs à præfato
Auctore repetitur, locis ab eodem collectis Parte
2. Quæst. 109. in sine, & posteà non semel.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Et citata quidem Quæst. mirari iuuat<marginalia>Circa Reli-|giosum ex-|pendentem|in illicuis ea,|pro quorum|expensione|licentiam|habet.</marginalia>
sanctam (quis enim aliter de viro tanto audeat
suspicari) sapientis & zelantis iudicis, ac Iurispe-
riti iactantiam. Probat ille, & benè quidem Re-
ligiosum habentem liberam facultatem à Supe-
riore ad expendendas pecunias, peccare contra
votum paupertatis, si illas in rebus expendat illi-
citis, & eas accipientes ad restitutionem teneri;
quia non est præsumendum licentiam Superioris
ad hoc se extendere, futuram prorsus nullius effe-
ctus, si cum ea præstaretur extensione, cùm eius
potestas sit ad ædificationem, & non ad destru-
ctionem 1. Cor. 13. Quibus præiactis adducit sen-
tentiam Villalobos Tomo 2. Tract. 28. Difficult. 5.<marginalia>An restitu-|tio eidem|fieri possit.</marginalia>
nu. 11. vt in Diana inuenit Parte 3. Tract. 2. Resol.
98. asserentis restitutionem posse fieri ipsi Reli-
gioso, quia ex iustitia non obligatur ad reponen-
dam rem in meliori statu, qui eam lucro aut ali-
ter acquisiuit, licet Religiosus non sit illius do-
minus: quamuis aliquando esse possit contra
charitatem, si ex eo vlteriùs delinquendi illi oc-
casio præberetur. Qui idem de filio asserit, sub
patria potestate constituto. Contra quem sic ille:
Cùm ergo filius aut Religiosus veri domini non sint,<marginalia>D. Michael|Ferro, vt|neget contra|Villalobos,|iactantia|singulari.</marginalia>
& tu Villalobos hoc fatearis, cur ais ipsis sufficere, si
res perdita restituatur? In hoc fateris illos esse domi-
nos; non enim restitutio nisi vero domino facienda est,
alioquin nulla est. Nec illa ratio bona est, nempe Por-
que no està obligado de Iusticia à poner la cosa gana-
da en mejor estado, O el que tenia: Nam iustitia, hoc
est, regula restitutionis, ad nihil aliud obligat, quàm
ad vero domino restituendum; hoc impleatur, licet
res in meliori statu non reponatur: non enim sequi-
tur: Non debeo rem in meliori statu reponere: ergo
vero domino non debeo restituere. Quid namque com-
mune habet illud antecedens cum illo consequenti? Si
ergo nihil habent commune, & sunt diuersa illa duo:
ergo de vno ad alterum arguendum non est, vt toties
dictum extat. Cur ergo illa duo coniunxit Villalobos,
& de vno ad alterum argumentatus fuit? Si enim
Iurisperitus fuisset, magis iuridicè locutus fuisset.
Ergo vnus Summista in arguendi methodo defecisse
ab vno Iurisperito inuentus est, cùm illis arguendi de-
fectus communiter imponantur. Et ne dum vnum
Summistam, sed & alijs (corrige alios) in eumdem
incidisse lapsum, in hoc Opusculo multoties osten-
ditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Hæc ille doctus & formalissimus Iuris-<marginalia>Discursus|Villalobos</marginalia>
peritus, cuius friuolam argumentationem mirari,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0364.jpg/>
@@1@<SE364>Officiales Regij vt valeant negotiari. 349
<duolan 2><-P>vt dixi, profectò iuuat, cum P. Villalobos discur-<marginalia>legitimus|ostenditur,|& friuola|impugnatio.</marginalia>
sus adeò formalis sit, vna, quæ subintelligitur,
præmissa subsumpta, sic: Is, qui Religiosi pecu-
nias lucratus est ludo, aut turpis caussæ dona-
tione non tenetur eas in meliori statu reponere:
ergo satisfaciet obligationi restitutionis eas ipsi
reddendo. Antecedens admittitur, quia contra
illud nihil opponitur, sed formalitas negatur il-
lationis. Consequentia. Nam si eas alteri redde-
ret, & sic domino, in meliori statu reponeret.
Et hæc est subintellecta propositio, quæ ideò
non expressa, quia de ipsa apertè constabat, sci-
licet rem domino redditam in meliori statu re-
poni, Regula ergo illa pro restitutione à Do-
ctoribus communiter vsurpata, scilicet facien-
dam vero domino, iuxta sententiam dictam,
eam patitur exceptionem, vt non sit necessa-
rium fieri vero domino, quando quod accep-
tum est non fuit à vero domino acceptum, sed
ab alio, pro quo nulla sit obligatio iustitiæ vt
in meliori statu respectu domini reponatur. Ne-
que illud, quod de vero domino dicitur, cum
eo est rigore accipiendum: qui enim à Religio-
so Franciscano tale quid accepit, etiamsi resti-
tuat Prælato, vero domino non restituit, vt
constat, quia illi verum dominium rerum non
habent. Quidquid autem de sententia dicta sit,
modus arguendi satis est formalis, dum sic di-
citur: Is (de quo agitur) non tenetur rem ac-
ceptam in meliori statu reponere: Atqui eam
restituens domino in meliori statu reponit: Er-
go ad sic restituendum non tenetur. Simile est
illud: Nullus tenetur ad statum perfectionis:
Ergo neque ad Religionem. Consequentia est
legitima, quia subintelligitur propositio alia,
de qua non dubitatur, scilicet Religionem esse
statum perfectionis, secundùm eam rationem,
quæ à Doctoribus explicatur. Quid autem circa
materiam dictam certius nobis videatur, dictum
Tomo 1. Thesauri Tit. 3. Cap. 4. §. 3.</P>
<Z><A+1>Circa Difficultates quasdam in materia
Restitutionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>304.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Res quæstiones, vt vidimus nu. 300.
iuxta doctrinam à se propositam de-
fructuum restitutione decidendas statim asse-<marginalia>Quæstio 1.|de locante|mulum sub-|reptum.</marginalia>
ruit, quarum Prior, scilicet 88. est illa, An
qui mulum surripuerat cuiusdam viri nobilissimi
& prædiuitis, & per spatium multorum anno-
rum locauerat, teneatur non solùm ad restitu-
tionem eius, sed etiam ad pretium locationis,
Secunda, scilicet 89. An fur, & quiuis alius
iniquus possessor, teneatur restituere meliorem
summam, ad quam excreuit res tempore de-
tentionis, maximè si fur illam vendidit in illo
optimo statu. Tertia 90. Vtrum iniquus pos-
sessor teneatur ad restitutionem iuxta Summum
valorem & incrementum, quod res habuit tem-
pore acceptionis vel detentionis; quando igno-
ratur, quo tempore verus dominus esset rem illam
venditurus. Et præfato etiam ordine à Diana
proponuntur Parte 2. Tract. 3. Miscellaneo Resol.
50. & duabus seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Et ad Primam affirmatiuè respondet<marginalia>Teneri ad|restitutio-|nem pretij|locationis|qui teneant.</marginalia>
suo illo vsus principio de absoluta obligatione
restitutionis respectu quorumcumque fructuum,
& similiter statuit de torque aurea contra Na-<-P>@@

<-P>uarrum & Ludouicum Lopez. Neque excusa-
ri, qui diuitis mulum locauit, ex præsumpta
domini voluntate, quia cùm sit res facti, non
præsumitur, nisi probetur l. in bello §. factæ au-
tem caussæ, ff. de Captiuis. Vnde non probat,
quod à Diana factum ipso teste, & P. Lessium
secuto, qui rusticum muli furem absoluit sine
obligatione restitutionis lucri ex locatione com-
parati, eo quod sententiam dictam probabilem
iudicarit. Sicut & cum Maldero illam, iuxta
quam, si pecuniæ, vel aliæ res locentur ad o-
stentationem, non est obligatio restitutionis,
quia sunt fructus extraordinariæ industriæ. Et
habet ille pro se multos & graues Scriptores ob-
ligationem restitutionis adstruentes, eo quòd
fructus dicti non sunt purè industriales, pretium
enim non respondet soli industriæ, sed ipsi rei, vt
videri apud Dianam potest. Quos tamen ille con-
futat ob rationem allatam, cùm debuerit esse vni-
uersalior, ex eo scilicet, quod sint fructus rerum
mala fide possessarum, qualescumque illi sint.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Circa quod negari nequit sententiam
dictam esse probabilissimam, pro qua etiam stat
P. Palaus Tractat. 31. de Iustitia Disputat. Vnica
Puncto 24. §. 10. nu. 4. P. Fagundez Tomo 2. in<marginalia>Oppositum|vt valde|probabile|proponitur.</marginalia>
Decalogum Lib. 7. Cap. 20. num. 17. iunctis ijs,
quæ habet n. 15. vers. Ciuiles fructus. Et alij plu-
res. Sed negari etiam nequit oppositam esse non
parùm probabilem, pro qua est ratio, quam ci-
tatus P. Fagundez vti valde fundamentalem ex-
hibet nu. 25. vt id probet, de quo ibi sermo, ac
de foro loquens conscientiæ, & ita habet: Quia
forus internus solùm considerat rationem & æquali-<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
tatem iustitiæ commutatiuæ in rebus: quæ æquali-
tas in eo consistit, vt solùm integrè domino illud dam-
num restituatur, quod illi obuenit ex eo, quòd rem
suam non poßideret. Vnde si dominus aliquos fru-
ctus iustè & licitè esset ex ea percepturus, nisi ei res
furto esset ablata, eos sine dubio tenetur restituere,
malæ fidei possessor ratione lucri cessantis, & damni
emergentis; non verò illos, qui absolutè percipi po-
tuissent, sub quocumque alio domino fuisset. Sic ille,
quod constat casui, de quo agimus, posse omni-
modis applicari. Nec valet si dicatur rem domino
fructificare, apud quemcumque illa sit. Nam id
est verum de fructibus naturalibus, non verò de
industrialibus, quales ij sunt, de quibus agimus:
quia licet aliquid de naturalibus habeant, ad in-
dustriales reducuntur, iuxta communem opinio-
nem, quia magis proueniunt ex hominum indu-
stria, quàm ex rebus naturalibus, vt docent Bar-
tholus, Couarrubias, Pinellus, Menochius, Tus-
chus, & P. Sancius, quos adducit P. Fagundez
citato vers. Ciuiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Ad Secundam Quæstionem etiam re-
spondet affirmatiuè, & restituendam rem ait non
deductis expensis, ex eodem fundamento. Contra<marginalia>Quæstio 2.|de restitutio-|ne augmenti|pretij, quam|absolutè sta-|tuit D.|Michael|Manrique.</marginalia>
P. Lessium asserentem teneri quidem quando va-
lor rei excreuit ex illius intrinseca melioratione,
etiam non deductis expensis: secus quando ab
extrinseco, & tunc vendita est, quam tamen non
erat Dominus venditurus. Et contra Bonacinam
Tomo 2. Disput. 1. de Contractibus Quæst. 3. Puncto
11. nu. 9. docentem quomodocumque augmen-
tum pretij excreuerit, si Dominus eam non erat
venditurus, nisi eo tempore, quo pretium est di-
minutum, aut illam tunc consumpsisset, cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0365.jpg/>
@@1@<SE365>350 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXII.
<duolan 2><-P>non creuisset in pretio, furem non teneriresti-
tuere, nisi iuxta pretium. quo dominus vendidis-
set, vel quatenus censetur damnum domino in-
tulisse. Et hoc quidem ex dicto principio. Licet
autem Ioannes Malderus 2. 2. Tract. 4. Cap. 1. Dub.
9. in fine vtramque præfatam sententiam absolu-
tè decernat, in eo, quòd confutaret inuenit, sci-
licet rationem ab eodem redditam, ex eo quòd
cùm res maneat domini, pretium etiam extrinse-
cum eius domino crescit, & industria furis non
est versata circa augendum pretium, sed circa rei
alienæ conseruationem, quæ secundum latitudi-
nem pretij sui in fortunis domini est. Non placent
Auctori istæ distinctiones, cùm dici planè & ple-
nè debuerit, teneri, quia est malæ fidei possessor.
Præstat autem quem nu. 302. loquentem exce-
pimus, hoc etiam exhibuisse loco à spiritu me-
liori permotum; sic ergo ille Quæst. 89. nu. 8. Re-
sultat ergo illas opiniones non esse sequendas in præ-<marginalia>Illius mode|sta protesta-|tio.</marginalia>
senti & similibus dubijs, salua pace Doctorum illo-
rum: aliquando namque, licet in stadio omnes cur-
ramus, vnus tamen accipit brauium, & sic oportet
currere, vt veritatis punctus comprehendatur: non
quòd audeam me illis magistris comparare, quorum
minimus ego sum; sed quia gratia Dei potest aliquan-
do minimus veritatis punctum & cardinem attingere.
Hæc ille: iuxta quæ poterunt Theologi in caus-
sis moralibus, licet cum magnis non sint Iurispe-
ritis componendi, punctum & cardinem veritatis
attingere, vnde non debent, vt toties Auctor di-
ctus inculcat, ab huiusmodi tractatione repelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Et Diana quidem Resolut. 51. Bonacinæ<marginalia>Sententia|negans cum|tempera|mento pro-|batur.</marginalia>
sententiam singularem dicit & notandam, sed
probabilem, & meritò; pro illa enim stat ratio à
Nobis adducta nu. 306. nullum enim ex negata
restitutione augmenti præfati damnum domino
rei infertur, vnde æqualitas iustitiæ propria serua-
tur. Ad id autem quod dici potest, rem domino
fructificare, non quidem ex industria adhibita
faciendum satis, sed ex eo quòd Dominus de fru-
ctificatione huiusmodi non curauit, cùm eam
non esset fructificationis tempore venditurus, si
apud eum extaret. Potest autem id, quod de sin-
gularitate sententiæ huius à Diana est dictum vi-<marginalia>An singu-|laris.</marginalia>
deri non consonum assertioni eiusdem: Nauarri
enim sententiam proponit vers. sed hoc argumen-
tum asserentis in Manuali Cap. 17. n. 27. iniquum
possessorem, etiamsi non vendidisset rem abla-
tam, teneri ad restitutionem iuxta summam æsti-
mationem, quam aliquando tempore detentionis
habuit. Sed vers. Sed contraria ita scribit: Sed con-
traria opinio est verior, & probabilior, quam sequun-
tur omnes Recentiores, Leßius, Bonacina vbi suprà,
Rebellius par. 2. lib. 2. q. 6. & nouißimè Turrianus
in 2. 2. tom. 2. disput. 10. Dub. 2. nu. 2. & seqq.
cum Megala in 2. 2. Lib. 2. Cap. 1. q. 8. n. 102. &
tunc sententia Nauarri est amplectenda, quando do-
minus illam rem ablatam erat venditurus in optimo
statu, vel summa æstimatione &c. Iuxta quæ Bo-
nacinæ sententia non est singularis, quandoqui-
dem eum citat cum alijs, & sequi eam asserit
omnes Recentiores. Sed verò, licet modus lo-
quendi ita videatur innuere, aliter res habet,<marginalia>Sed explica-|tus.</marginalia>
nam Bonacinæ sententia ex ea tantùm parte à
Recentioribus communiter defensatur, quate-
nus de pretio ab extrinseco proueniente proce-
dit, quo pacto eam vidimus P. Lessium cum<-P>@@

<-P>alijs citatum amplecti: pro qua est etiam P. Fa-
gundez suprà Lib. 7. Cap. 15. nu. 9. & 14. Trul-
lench Operis moralis Tomo 2. Lib. 7. Cap. 5.
Dub. 11. licet P. Palaus suprà §. 9. nu. 9. opposi-
tum tueatur. Non video autem quomodo id sta-
re possit cum eo, quod apud eumdem extat nu.
5. vbi cum sententia Bonacinæ videtur penitus
consentire: posito siquidem exemplo pulli equi-
ni, qui creuit, aut robustior est factus, quod
constat ad intrinsecum incrementum pertinere,
& tritici, cuius pretium auctum, quod ad extrin-
secum spectat, statuit iuxta communem, vt il-
le loquitur, sententiam, si dominus erat rem
seruaturus vsque ad tempus decrementi, vel
consumpturus tempore, quo vili pretio vende-
batur, non esse obligationem restituendi iux-
ta statum incrementi, secus si seruaturus non
erat. Et rationem reddit in sequentibus, pro
vtriusque generis incremento concludentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Iam ad Tertiam difficultatem aut quæ-<marginalia>Quæstio 3.|circa du-|bium pretij,|& statuitur|futurum|medium.</marginalia>
stionem, affirmatiuè etiam respondet Auctor
contendens restitutionem à male fidei possessore
faciendam secundùm summum valorem & in-
crementum, quod res habuit tempore acceptio-
nis seu detentionis, contra Dianam Resol. 52. qui
cum alijs censet restitutionem debere fieri iuxta
pretium medium, sic enim constituitur æquali-
tas inter dominum & malæ fidei possessorem:
dominus siquidem sicut poterat vendere pretio
summo, poterat & minimo; dum ergo medium
conceditur, prudens & iustum seruatur arbi-
trium. Quod non placet Auctori Quæst. 90. ex
regula illa, de qua in prædictis, de malæ fidei
possessore, quæ cùm omnino certa sit, non sub-
iacet arbitrio, & ad forum etiam conscientiæ per-
tingit. Sed contra illum stat euidens ratio, quam
P. Lessius exhibet Lib. 2. Cap. 12. nu. 109. Nam
si certum esset dominum venditurum pretio
summo, ad illud restituendum is, de quo agimus,
teneretur: Atqui non est eadem ratio certi & in-
certi: Ergo non est de vtroque pariter asseren-
dum. Et ita etiam tenet P. Turrianus suprà Dub. 2.
n. 7. Trullench citato Dub. 11. n. 7. Quamuis P. Fa-
gundez non penitus acquiescat citato Cap. 15. nu.<marginalia>P. Fagund.|vt obstet.</marginalia>
15. 16. & 17. licet sic concludat: Quamuis etiam
non sit improbabile posse in foro conscientiæ iustè de-
trahi æstimationem incerti; cùm reuera id, quod est
incertum, minuat æstimationem damni. Sic ille, pa-
rùm, vt apparet, consequenter locutus: si enim
reuera quod est incertum, minuit æstimationem
damni: Consequentia legitima esse debet: Ergo in
casu præsenti, vbi incertum damnum est, incerti-
tudo minuit damni æstimationem; & ita parùm
ille concedit, dum ait non esse improbabile, cùm
esse reuera probabile, immò certum, aut ferè ta-
le, asserere debuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> Gaspar Hurtadus Tractatu de Iustitia &<marginalia>Modus di-|cendi P.|Gasparis|Hurtad.</marginalia>
Iure Disp. 6. de Restitutione Difficultate 5. contra P.
Vasquez de Restitutione Cap. 3. ex nu. 77. affirmat
nō esse obligationem restituendi iuxta summum
valorem; iuxta quem autem futura sit restitutio
magis in speciali declarans, ait neque secundùm
maiorem, neque secundùm minorem, sed secun-
dum valorem minorem maiore, & maiorem mi-
nore, ad arbitrium viri prudentis, attenta maio-
ritate vel minoritate credulitatis pretij, quo alie-
nanda erat à domino: quia si non magis credatur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0366.jpg/>
@@1@<SE366>Difficultates circa Restitutionem. 351
<duolan 2><-P>quòd alienanda erat maiori quàm minori pretio.
restituenda est secundùm pretium medium inter
maius & minus. V. g. si non magis credatur
quòd alienanda erat triginta quàm viginti, resti-
tuenda est secundùm pretium vigintiquinque.
Et si magis credatur quod alienanda erat triginta,
quàm viginti, restituenda est secundùm pretium
maius quàm viginti quinque, maioritate propor-
tionata maioritati dictæ credulitatis: & si è
contra magis credatur quòd alienanda erat vi-
ginti quàm triginta, restituenda est secundùm
pretium minus quàm vigintiquinque minoritate
proportionata minoritati dictæ credulitatis. Sic
ille philosophatur, & quidem exactè & iuxta ri-<marginalia>Vt sit ad-|mittendus.</marginalia>
gorem obligationis, si moraliter sit possibilis hu-
iusmodi calculatio: quod quidem regulariter lo-
quendo non ita videtur accidere, vnde regula
tradita de pretio medio poterit à Confessarijs,
cùm quidquam tale obtigerit, applicari. Quòd si
Mercator, à quo res ablata furto est, eo soleat
prætio vendere, de quo constiterit, ea notitia pro
certa regula habenda est, cùm habeatur moralis
certitudo, quæ generaliter solet sufficere, & de
re agatur, in qua expedit latrocinijs non fauere,
vt benè admonet aliàs P. Fagundez suprà nu. 17.
& pro istis hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Regium Rescriptum pro Indo-
rum Chilensium libertate. Ad dicta
Tomo 1. Thesauri Tit. 1. Cap.
11. §. 2.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>311.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum ibi seruitutem Indis posse<marginalia>Quid circa|Chilensium|sit disposi-|tum liber-|tatem, &|qualis exe-|cutio man-|dati.</marginalia>
licitè & conuenienter infligi, si ita
illi se gerant, vt grauamen huiusmo-
di mereantur: & ita cum Chilensibus factum ob
rationes ibidem propositas, quæ & pro conti-
nuanda huiusmodi dispositione sufficere videban-
tur. Nihilominus visum Regio Consilio vt mi-
tiùs cum rebellibus istis ageretur, & Regio man-
datum chirographo ne seruitus vlteriùs procede-
ret, & vt captiuis libertas statim redderetur. Quod
quidem in Peruuio sic actum, Excellentissimi
Comitis de Lemos pietate & auctoritate execu-
tionem vrgente, non sine aliqua suæ familiæ ia-
ctura, nullis enim huiusmodi obstaculis, quomi-
nùs ea, quæ Dei & Regis seruitio congruunt,
exequi pergat, Principis huius magnanimitas re-
tardatur. In Chilensi tamen Regno, in quo pro-
ximiùs rebellionis damna sentiuntur, & seruitu-
tis multiplicia commoda, non ita executio pro-
uexit, sed de mandato Regio supplicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Et potuisse illud licitè fieri non videtur<marginalia>In Chilensi|regno potuit|licitè suppli-|cari.|P. Suarez.</marginalia>
posse dubitari, licet in Peruuio Regium sit man-
datum admissum, legem enim ab aliquibus ad-
missam posse ab alijs non acceptari probat P. Sua-
rez Lib. 4. de legibus Cap. 16. vbi præsertim de le-
gibus Canonicis agit, & nu. 8. ita scribit: & for-
taßè in legibus ciuilibus non tam ordinariè fit hæc
supplicatio, quia non sunt tam generales, & ordina-
riè vna & eadem lex non fertur nisi pro Regno, vel
Prouincia in moribus ciuilibus multum similibus. Vn-
de in ipsis legibus Pontificijs frequentiùs fiunt tales<-P>@@

<-P>supplicationes à Prouincijs vel Regnis, quæ à Roma-
na Sede magis distant, quia faciliùs possunt earum
propriæ consuetudines ignorari. Hæc ille. In Regno
autem Chilensi pro continuanda Indorum serui-
tute diuersa ratio currit, estque illud à Peruuiano
diuersum, licet illius Proregi in gubernationis
magna parte subiectum. Vnde quod à P. Suario
dicitur circa leges Pontificias & ciuiles, non est
assertioni præsenti contrarium. Immò ex legibus
Pontificijs validum sumi argumentum potest,
quæ maiorem vim obligandi habent, & tamen
non in locis omnibus sunt receptæ, vt est mani-
festum, & de Concilio Tridentino constat quo-
ad Decreta Reformationis, vt notauit P. Becanus
in Summa Theolog. Parte 2. Tractat 3. Cap. 6.
Quæst. 8. nu. 4. Vbi & de Bulla C&#x0153;næ idem sta-
tuit: quod Diana adducit, nec reijcit, Parte 1.
Tract. 10. Resolut. 5. qui tamen Resolut. 1. in fine
aliter de illa pronuntiauerat, eo quòd quotannnis
publicetur, & ita non potest per non vsum tolli,
sicut neque non acceptari, iuxta eiusdem senten-
tiam ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Admissa tamen Regia dispositione, &<marginalia>Stante re-|ceptione Re-|gij mandati|an sit obliga-|tio pretium|reddendi,|quod pro ijs|datum, qui|consecuti|sunt liberta-|tem.</marginalia>
Indis libero in statu constitutis, suos illis dominos
deserentibus, accurrêre illi ad venditores, & pre-
tium pro venditione acceptum pestularunt. Quod
cùm aliqui reddere noluissent, ad Auditores Re-
gios itum, & per eorum sententiam primo iusti-
tiam postulanti, pretium dicitur restitutum. Sed
eo non obstante pro defensione venditorum in-
statur, & iustam illos agere caussam sunt qui
animitus tueantur, pro quo ex eo argui potest.
Nam si ex aliquo capite obligatio reddendi pre-
tium vrgeret, maximè ex iure euictionis emptori
competente, contra venditorem, qui tenetur rem
venditam ita tradere, vt emptor illam pleno iure
possideat, ita vt numquam ab eo possit euinci, seu
iure tolli, eo vincente, qui ad se probauerit per-
tinere. Quod cùm accidit actio emptori contra
venditorem competit, vt possit rei venditæ &
euictæ pretium postulare. Hoc autem in casu
præsenti locum non habere probari potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Primò. Quia euictionis actio solùm da-<marginalia>Vt non sit|illa probatur|Primò ex|lege euictio-|nis.</marginalia>
tur ex culpa, vel caussa venditoris: tenetur enim
iste rem tradere & conseruare cum omnibus iu-
ribus, fructibus, & accessionibus cum omni secu-
ritate habendam. In quo, si euinci contingat, &
mala sit fide actum, dum id venditum, quod in
dominio venditoris non erat, aut si erat, vendere
tamen non poterat, quia ad alium aliquomodo
pertinebat. In quo cùm fides contractus violata
sit, actio euictionis in emptore resultat. Quòd
si bona adfuit fides, & nihilominùs deprehensum
est rem ad alium pertinere, etiam actio euictionis
competit, quæ dicitur ex caussa, sicut alia ex dolo
malo. Sic habetur in l. 1. ff. de euiction. Atqui in
casu nostro dolus abfuit, & ex caussa non potest
defectus aliquis notari, propter quam locus sit
dandus euictioni; si quidem Indi sub dominio
erant venditorum, & ab eis sunt traditi cum om-
nibus iuribus, & omni eo, quod interesse emen-
tium concernebat.</P>
<P>  Vbi solùm dici potest defectum securita-<marginalia>Euasio ex|defectu secu-|ritatis præ-|clusa.</marginalia>
tis interuenisse, sed id minimè vrget: nam illi
traditi sunt cum ea securitate, qua venditores
ipsos possidebant, neque alia maior est ab empto-
ribus postulata. Quando autem tale quid accidit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0367.jpg/>
@@1@<SE367>352 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXII.
<duolan 2><-P>nulla est iniuria, quæ obligationem restitutionis
inducat. Pro quo est grauium Scriptorum sen-
tentia asserentium, quòd si emptor suo iudicio
fidens rem aliquam ex multis deligat, nihil inter-
rogans præterquàm de pretio, non peccat vendi-
tor contra iustitiam, etiamsi occultum vitium
non aperiat, dummodò non vendat supra iustum,
sed detrahat de pretio, pro ratione vitij. Nec enim
meritò queri potest de iniuria sibi facta per vendito-
rem, qui vitium non aperuit: sed si deceptus est, sibi
imputet, eo quòd iudicio suo præfisus, non petita sen-
tentia venditoris, rem emerit. Quæ sunt verba P.
Lessij Lib. 2. de Iust. Cap. 21. nu. 91. post adductos
illius sententiæ patronos.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Secundò, Quia ius euictionis non datur,<marginalia>2. Probatio|ex facto ab-|soluto Prin-|cipis.</marginalia>
quando res, quæ verè erat venditoris, facto Prin-
cipis est euicta, vel quia ea opus habuit ad bel-
lum, vel ob caussam communis boni Reipubli-
cæ, aut aliàs, vt habtur in l. Lucius Titius, ff. de
Euiction. Vbi Glossa sic habet: Euictio, quæ pro-<marginalia>Glossa.</marginalia>
cedit ex plenitudine potestatis Imperatoris, non officit
venditori. Et de absoluta potestate Superioris
idem tradunt, aut eius facto tradunt Bartholus in
l. Exceptione, ff. de fideiussorib. Paulus Castrensis
Consil. 220. Col. 2. Lib. 1. Alexander Consil. 220.
Lib. 2. Socinus in l. Quidam relegatus, Notab. 3. ss.
de rebus Dub. ex quibus Cardinalis Tuschus Tomo
3. Lit. E. Conclus. 367. Hoc autem in casu nostro
ita eueuisse manifestum est, quandoquidem ex
absoluto facto Reginæ Gubernatricis Indi suæ
sunt redditi libertati.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Tertiò, Quia euictionis ius negatur pror-<marginalia>3. Ex casu|fortuito.</marginalia>
sus emptori, quando res empta casu fortuito abla-
ta est, vt expressè habetur citata l. Lucius 11.
Inter fortuitos autem casus debet is, de quo agi-
mus, numerari, vt tenent Scriptores nu. præced.
citati: Pro quo & Marius Antoninus variarum
Resolut. Lib. 2. Resolut. 16. num. 8. vbi ita scribiti<marginalia>Marius An-|toninus.</marginalia>
Promittens de euictione non tenetur de facto Princi-
pis, cùm factum Principis dicatur casus fortuitus.
Alexander Consil. 97. nu. 4. Col. 3. vbi firmat non te-
neri etiamsi esset promissus casus fortuitus, cùm ille
casus sit nimis insolitus. Ruinus Consilio 212. nu. 10.
volum. 1. Puteus Decisione 381. par. 3. Sic ille, qui
Resolut. 26. nu. 9. sic ait: Obligatio casuum fortui-
torum nullo modo intelligi debet de casu fortuito eue-
niente ex facto proprio ipsius Principis, vt in indiui-
duo tradit Baldus Consil. 395. Lib. 2. Addit Craue-
tam, Rolandum, Menochium, & Alexandrum.
Et nu. 13. ita subdit: Factum Principis excusat par-
tem: ita æquitas suadere debet, quod prosit quoque
ipsis Mercatoribus, quia æqualitas inter contrahentes
est seruanda. Sic Doctor ille apprimè doctus, quæ
quidem in casu nostro ampliùs vrgent, quando-
quidem in venditione huiusmodi nulla de casibus
fortuitis est facta promissio.</P>
<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Quartò, Nam actio pro euictione non<marginalia>4. Ex lege|superue-|niente.</marginalia>
resultat, quando illa secuta est ob legem condi-
tam post perfectam venditionem, vt tenent Bal-
dus Consil. 460. nu. 4. vers. Tertiò præmittendum
Lib. 4. Angelus Consil. 176. circa finem. vers. Præ-
tereà iste casus, ex quibus Cardinalis Tuschus su-
prà nu. 17. Quamuis autem ex eo, quod est de
facto Principis dictum id videatur colligi, addi
tamen oportuit, quod ad legem spectat, ne euasio
aliqua pro recuperando pretio modis omnibus
conaturis linqueretur. In casu autem nostro non<-P>@@

<-P>solo facto, sed lege actum, rescripto inquam vim
legis habituro; rescripto inquam non in omni le-
gali rigore sumpto, cùm responsio Principis non
sit: quod in ordine ad negotium præsens nullius
est momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Tandem, ex receptis grauium scriptorum<marginalia>Vltimo ex|grauium|Scriptorum|doctrinis.|Alexander.|Bartholus.</marginalia>
doctrinis, scilicet Alexandri Consil. 191. in fine
Lib. 6. asserentis quòd si res per violentiam est ablata
ab emptore, non tenetur de euictione, etiamsi promisit
de iure, & de facto defendere. Bartholi Consil. 72.
quod incipit Ex facto. Lib. 1. quòd euictio promissa
non habet locum, si caussetur ex aliquo emergente post
contractum venditionis. Alexandri, Aretini, Iaso-<marginalia>Aretinus|Iason, De-|cius.</marginalia>
nis, & Decij apud Cardinalem Tuschum Conclus.
167. citata n. 44. Quòd si emens fuit ignorans, re-
cuperat pretium, secus si sciens. Angeli Consil. 176.<marginalia>Angelus.</marginalia>
circa finem. vers. Præterea iste casus, quod non te-
netur de nouo casu contingente post venditionem: quia
de illo non est cogitatum. Sic illi, quæ quidem ca-
sui, de quo est quæstio facilè possunt applicari.
Vnde consequenter ad illa</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Dico Primò. In casu proposito empto-<marginalia>Assertio 1.|Euictionem|non habere|locum in|casu quæ-|stionis.</marginalia>
ribus non fauent leges euictionis. Probatur ex
dictis, pro quo & Theologi Scriptores, ex quibus
videri possunt P. Azor Tomo 3. Lib. 8. Cap. 30.
P. Molina Disput. 380. P. Filliucius Tractat. 33.
n. 103. P. Reginaldus Lib. 25. nu. 257. Bonacina
Tomo 2. Disput. 3. de Contractibus Quæst. 2. Puncto
vlt. n. 3. P. Palaus Tract. 32. Disput. 5. de Iustitia
Commutatiua Puncto 28. §. 4. n. 14. & 19. P. Oñate
Tomo 3. de Contractibus Disput. 71. Sect. 14. licet ea,
quæ ad Assertionem spectant, non ita exactè
fuerint prosecuti, & Iurisperitorum magisterio
possunt meliùs expediri.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiamsi per sententiam<marginalia>Assertio 2.|Non obstare|sententiam|latam.</marginalia>
Regiorum iudicum circa aliquem latam opposi-
tum fuerit iudicatum, sine scrupulo aliquo potest
pretium postulantibus denegari. Id constat, quia
res inter alios acta alteri non nocet, nec præiudi-
cat. l. Sæpè ff. de re iudicata. l. Optimam. C. de con-
trahenda emptione. Cap. Inter dilectos de fide instrum.
Parisius Consil. 117. vol. 1. Decius Consil. 407. n. 30.
Menochius de retin. posseßion. remed. 3. n. 571. Ca-
ualcan. Decis. 13. n. 37. par. 1. Socinus Senior Con-
sil. 88. n. 2. vol. 1. Mascardus de probation. volum. 3.
Conclus. 394. num. 29. Quod verum est, etiamsi
de eôdem iure agatur. l. sæpè citata & Cap. Inter
dilectos. Turrecremata Consil. 33. n. 13. volum. 1.
Puteus Decis. 155. parte 2. & alij passim, vt vi-
deri potest apud Marium Antoninum Lib. 1. Re-
solut. 106. n. 7. 38. & 45.</P>
<P>  <absatz-nummer>321.</absatz-nummer> Et quoad hoc sunt duæ sententiæ nota-<marginalia>Duo notan-|da Asserta|docti Iuris-|consulti.</marginalia>
biles. Prior est Angeli citato Consil. 176. num. 2.
vbi ait quòd renditor nō tenetur de euictione, quando
Iudex omni ordine prætermisso de facto proceßit: quia
licet venditor promiserit de euictione, siue de iure, siue
de facto; non tamen tenetur de ista euictione, quæ
connumerari potest inter casus fortuitos, quia raris-
simè contingit. Altera est eiusdem ibidem dicentis
quòd venditor tenetur de euictione, si Iudex per er-
rorem iuris, vel facti, caussauit euictionem: ex quo
iste casus non est fortuitus, sed solet contingere sæpè
in iudicio. Quæ quidem iuxta præcedentem ac-<marginalia>Non infir-|mare Asser-|tionem.</marginalia>
cipienda est, quando scilicet venditor promisit
de euictione, siue de iure, siue de facto, vnde ex
illa nequit contra resolutionem propositam argu-
mentum instaurari, immò potius roborari ex illa,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0368.jpg/>
@@1@<SE368>Circa datam Indis Chilensibus libertatem. 353
<duolan 2><-P>quia deficiente promissione dicta, sententia eui-
ctionis per errorem iuris vel facti pronuntiata ius
euictionis non confert. l. Si per imprudentiam. 51.
ff. de euictio. Vbi sic habetur: Si per imprudentiam
iudicis, aut errorem emptor victus est; negamus Au-
ctoris (id est venditoris) damnum esse debere. Aut
quid refert sordibus iudicis aut stultitia res perierit?
Iniuria, quæ fit emptori, Auctorem non debet con-
tingere. Pro quo citati Scriptores Theologi, &
Antonius Gomez 2. variar. Cap. 2. n. 40. vers. Ter-
tius casus. Quod autem in casu nostro aliquid
huiusmodi acciderit non dicam sciens apud do-
ctos & probos iudices actum, licet & probi &
docti errare sæpiùs soleant, neque enim Angelus
de penitus indoctis & cauteriatæ conscientiæ
loquebatur. Et quia in hoc negotio de re agitur,
quæ ad conscientiam spectat, resolutio præfata
pro illius etiam foro militat, vt pretium non red-
datur, vel in seruitute ij, de quibus agimus, reti-
tineantur, si id fieri possit; verè enim ad eorum
barbaros impetus in Christianis Officijs continen-
dos, vtilior est illis continuata subiectio, duro ab
stirpe generi, & in vitia prono, licet in nonnullis
scintillæ pietatis ex magisterio Nostrorum, &
conuictu piè viuentium, appareant.</P>
<Z><A+1>APPENDIX.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa vim supplicationis pro Pontificijs
Rescriptis, & specialiter circa Bullam
Cruciatæ. Ad dicta Tomo 1 Thesauri
Tit. 5. n. 336. & alibi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>322.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ifficultatem præsentem proponit D.<marginalia>Circa vim|supplicatio-|nis duæ sen-|tentiæ oppo-|sitæ.</marginalia>
Michael Ferro Manrique Parte 2. qq.
moral. q. 122. contra Dianam more suo certatu-
rus, qui Parte 1. Tract. 10. qui est de legibus Re-
solut. 6. adductis Ioanne de la Cruz in Directorio
Conscientiæ part. 1. præcep. 7. q. 6. dub. 4. Conclus. 2.
P. Vasquez Tomo 2. in 1. 2. q. 94. arti. 3. Disp. 156.
Cap. 5. n. 43. & Mag. Lorca in 1. 2. Tomo 2. Disp.
20. affirmantibus non obstante supplicatione le-
gem Pontificiam obligare, quam & duo priores
scriptores interponi posse negant, quia à lege non
appellatur, contrarium statuit cum P. Granado
in 1. 2. Controu. 7. tract. 3. par. 1. disput. 7. num. 9.
Maldero in 1. 2. q. 90. arti. 3. dub. 2. fol. 341. Col. 2.
P. Salas de legibus, Disput. 13. Sect. 4. n. 10. P. Suarez
de legibus, lib. 4. Cap. 16. n. 6. & Villalobos Tomo 1.
tract. 2. dub. 16. (seu difficult.) n. 6. cuius verba ex-
hibet Hispano sermone loquentis, cùm potuisset
aliorum, latinè loquentium, & sic ab omnibus
eius lectoribus percipiendorum, qui & luculen-
tiùs, & grauiùs (sit tamen sua Auctori laus) sunt
locuti. Licet enim appellationes non fiant à le-
gibus, sed à sententijs; potest tamen allegari
caussa, & peti reformatio legum. Dum ergo
summus Pontifex audita supplicatione tacet, præ-
sumitur consentire, & legis obligationem tollere:
nisi ex coniecturis constaret non ideò non re-
spondere quòd velit obligationem legis tollere
vel suspendere, sed vt suauiter, & cum minori
offensione & damno reijciat supplicationem;
quo euentu non licebit ampliùs suspendere legis
executionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus contrarium as-<-P>@@

<-P>serit citatus scriptor, & probat Primò, quia sup-<marginalia>Illa non ob-|stante obli-|gationem|vrgere vt|probet Ferro|Manrique.</marginalia>
plicatio est species gratiosa, & appellatio est actus
iustitiæ; ideò hæc suspendit, illa verò non. Sic
cum alijs Rebuffus de supplicat. in Præfat. n. 38. &
39. ac melius. num. 89. Sigismundus Scaccia
Tractatu de Appellat. q. 19. remed. 13. nu. 17.</P>
<P>  Secundò, Quia vt ait Lancellotus de attentatis
appellat. pendenti. limitat. 50. n. 57. regulariter ap-
pellatio & supplicatio paribus passibus non am-
bulant; cùm disposita in appellatione non ven-
dicent sibi locum in supplicatione.</P>
<P>  Tertiò, Quia excommunicatio lata per mo-
dum iuris seu statuti non suspenditur per appel-
lationem, & sic limitat regulam cum Ancharrano
in Cap. Quicumque n. 3. de Appellat. in 6. Aloy-
sius Riccius in Praxi fori, Decisione 403. num. 6.
Si ergo appellatio, cùm sit actus iustitiæ, & sup-
plicatione multò fortior, non suspendit legis exe-
cutionem, nec excommunicationem per modum
iuris seu statuti latam; igitur multò minùs suspen-
dit supplicatio, quæ est species gratiosa, & appel-
latione multò debilior.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Respondet deinde ad ea, quæ ex Villa-<marginalia>Obiectio vt|faciat satis,|ex Villalo-|bos.</marginalia>
lobos Diana profert, & ait non benè illum argu-
mentari, ex eo quod leges Canonicæ non obli-
gant, si non recipiantur; ergo neque si ab illis
supplicatio interponatur: Nam in promulgatione
legum inest illa tacita conditio, Si à populo accep-
tentur, ex præsumpta & benigna legislatoris in-
tentione, interim, dum ipsam non manifestat, ex
relatis à Diana suprà Resolut. 1. licet hæc opinio
in puncto iuris vera non sit, sed contraria, quam
plurimi à Diana relati ibidem tuentur, qui & eam
tenet in legibus Pontificijs. In legum autem pro-
mulgatione non inest tacita conditio, Si à populo
supplicetur; & ita de vno casu ad alterum non est
arguendum. Falsum prætereà est, quod à Villa-
lobos asseritur, scilicet leges Pontificias, si non
acceptentur, non obligare, quia Papa immediatè
iurisdictionem accipit à Deo, & ita non debet
respicere populi acceptationem, sicut ceteri Re-
ges. Neque quod de consuetudine dicitur ab eo-
dem quidquam vrget; nam si in legibus Cano-
nicis acceptatio populi non intrat, iuxta dicta, non
etiam intrabit consuetudo, nisi ex coniecturis
Papæ consensus comprehendatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Contra id verò, quod ex Diana datum<marginalia>Quid contra|Dianam,|& tacitur-|nitatem non|esse argu-|mentum|consensus.</marginalia>
suprà insurgit ex eo quòd licet cum caussa possit
postulari legum reformatio, non inde sequitur
quòd proposita postulatione reformatio sit ob-
tenta, nisi tacitus Principis consensus demonstre-
tur ex coniecturis, iuxta dicta ab eodem Quæst.
121. nu. 5. nam ex sola taciturnitate ipse consen-
sus non est securus: potuit enim Princeps tacen-
do in sua lege & Canone velle persistere, credendo
quòd si non vellet, aliquod signum aut verbum
daret respondendo; vnde si nihil respondeat, po-
test legem non velle permutare, & etiam potest
omittere, & immutare: sed tunc credibile non
est, quòd verbum aut signum datum non sit;
quarè si illud deficiat, ex sola taciturnitate, popu-
lus obligationem legis suspendere securè non po-
terit; & sic in dubio suspendet, & intrabit pec-
catum operando & suspendendo cum dubia con-
scientia, quæ vt euitetur, ex sola illa taciturnitate
minimè suspensio fiat, sed verba aut signa inqui-
rantur solicitè. Concludit Iurisperitorum com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0369.jpg/>
@@1@<SE369>354 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXII.
<duolan 2><-P>mendatione, & obligatione Theologorum ad re-
cognoscendum debitum, quo erga illos inueniun-
tur constricti, quandoquidem ab ipsis mutuas ac-
cipiunt iuris regulas pro dubiorum occurrentium
discussione & enodatione legitima. Quod qui-
dem non penitus abnuendum, sed aduertant illi
oportet mutuatorios se esse Theologorum, dum
in mysterijs fidei eorum beneficio possunt sine
erroris periculo sentire & eloqui, dum eis in Cap.
Firmiter de Summa Trinitate & fide Catholica
proponuntur, in Cap. Maiores de Baptismo. Cap.
Cùm Martha, de Celebrat. Missar. & multis alijs:
Sed hæc leuia sunt, de quibus & dictum in Supe-
rioribus non semel.</P>
<P>  <absatz-nummer>326.</absatz-nummer> Quod ad rem attinet, illius sententia satis<marginalia>Illius sen|tentiam esse|satis proba-|bilem.</marginalia>
probabilis est, licet debilia fundamenta. Et quod
de non receptione ad supplicationem rectè argui
possit, ex eo ostenditur quòd supplicatio est quæ-
dam non receptio, non absoluta, sed temporaria,
donec scilicet Princeps suam tandem declaret vo-
luntatem. Vel certè est non receptio executio-
nis cum legis admissione, quod discrimen quan-
tùm ad negotium morale videtur momenti non
magni. Si ergo stat legem posse non admitti, pro
supplicatione non est inefficax argumentum,
cùm sit non admissio aut receptio reuerentialis,
quod non receptio secundùm præcisum concep-
tum suum non importat. Posse autem cùm iusta
caussa adest legem non admitti multorum sen-
tentia est, quam & SS. D. Alexander VII. com-
probauit, dum in proscriptione. 1. damnabilium
Propositionum istam vltimo loco proponit: Po-<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex. 7.|circa legis|receptionem.</marginalia>
pulus non peccat, etiamsi absque vlla caussa non re-
cipiat legem à Principe promulgatam. Quod ergo
cum caussa recipi non possit, assertio minimè
damnabilis est, sed iuxta communem Doctorum
sensum, & fundamentis innixa veritatis: & qui-
dem non de sola ciuili lege habetur sermo, sed
generaliter de lege; quòd si in Canonica aliter
se res haberet, illud minimè fuisset omissum, cùm
esset illud consideratione & animaduersione di-
gnissimum.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> An autem ciuilis lex cum conditione<marginalia>Lex ciuilis|an feratur|sub condi-|tione accep-|tationis.</marginalia>
acceptationis detur, quod affirmat Auctor, &
multi apud Dianam Tract. 10. citato Resolu. 1. à
P. Suario Libro 3. de legibus Cap. 19. nu. 5. & seqq.
efficaciter impugnatur, post adductos plures ex
Iurisperitis & Theologis, qui conditionem esse
arbitrantur. Quod & negat P. Arriaga Tomo 4.
Disput. 17. Sect. 5. licet affirmet id ex natura rei
non repugnare. In ratione autem quam reddit n.
37. id habet, quod non videtur sensum conue-
nientem habere, sic enim ibi: Deinde, sicut ho-<marginalia>P. Arriagæ|sententia|minùs expe-|dita, propo-|sita & ex-|plicata.</marginalia>
mines potuere omnino manere ex natura rei sine vlla
planè obligatione, nullo modo transferendo suam vo-
luntatem in vllum alium, sed vel non constituendo
communitatem propriè, vel esto eam constituerent,
retinendo apud se vim gubernatiuam, aut legislati-
uam: ita etiam potuere sub ea conditione illam con-
ferre vni personæ. Notanda sequentia, in quibus
sensus impeditus. Quòd si ea conditio dicatur iusta,
tunc valebit translatio: si verò iniusta, tunc efficiet,
ne translatio ea iurisdictionis valida sit: at non ideò
debebit ea valida censeri, & conditio non tenere. Sic
ille, qui vt commodè exponi possit, ita debent
vltima verba accipi, vt velit stare non posse con-
ditionem non tenere, si valida iurisdictio sit. Id<-P>@@

<-P>autem iam ex præmissis constare videbatur, nec
opus id, quod sensum incongruum statim exhi-
bet, addidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Habet autem citatus Scriptor n. 39. sub-<marginalia>Quædam|illius subtilis|doctrina non|admissa.</marginalia>
tilius aliquid hoc loco non omittendum, dum ait
quòd leges ciuiles obligent sine acceptatione po-
puli, non posse probari ex ipsismet legibus dicen-
tibus eam acceptationem necessariam non esse:
Nam ipsæmet leges, quæ id dicunt, non faciunt
sibi fidem; qui enim contrarium sentit dicet et-
iam ad illas necessariam esse acceptationem, vel
non valere eam decisionem, negante Communi-
tate se talem dedisse potestatem. Sed quidem hoc
non videtur eius Conclusioni conforme, in qua,
vt diximus, vniuersaliter absolutè loquendo non
requiri de facto acceptationem: nam quando
constat datam potestatem, & de restrictione non
constat, supponenda est data sine limitationibus:
quia conditiones & contractus non supponuntur
includere alias conditiones, quàm quæ ex natu-
ra rei sunt illis adiunctæ: Atqui vniuersaliter lo-
quendo, saltim in his Regnis & Prouincijs nobis
notis non constat de tali exemptione: Ergo non
debet præsumi data iurisdictio cum ea limitatio-
ne. Iuxta quæ clarè euincitur non esse generali-
ter admittendum quòd nequeat legibus probari
acceptationem populi non esse necessariam.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, & de supplicatione<marginalia>Circa sup-|plicationem|quid idem|sentiat.</marginalia>
loquendo, Auctor idem Disput. 20. Sect. 4. docet
supplicationem in legibus Pontificijs esse licitam
pro quo congruentiam adducit. Dum autem re-
sponsum expectatur posse in Communitate aut
Prouincia, quæ supplicat, suspendi executionem
quousque vltima decisio veniat: quòd si res præ-
cepta ibi sit valde difficilis, vel ex hoc ipso capite
excusabuntur statim ab obligatione. Ex qua re-
solutione impugnari potest id, quod dixerat Disp.
17. citata nu. 43. post doctrinam, de qua nuper,
circa obligationem acceptationis, recensens ca-
sus quosdam excipi solitos, inter quos est ille, si
lex nimis dura sit; quia tunc potest populus eam
non acceptare: qui à P. Suario proponitur citato<marginalia>Difficulta-|tem non ex-|cusare, dum|responsum|expectatur.</marginalia>
Cap. 19. nu. 12. non citato ab ipso, & circa quem
sic scribit: Hic autem casus non est ad rem: quia
vel durities legis tanta est, vt verè eam extrahat à
ratione iustæ legis; & tunc quid mirum si non obli-
get, cùm non sit lex: vel non est tanta, vt non ma-
neat adhuc vera & iusta lex: & tunc non excusabi-
tur subditus à non acceptatione. Hæc ille. Tunc sic:
Aut lex illa, pro qua est supplicatio interposita
sic est valde difficilis, quod idem est ac esse valde
duram, vt difficultas hæc eam extrahat à ratione
iustæ legis: & sic non mirum, quod non obliget,
cùm neque lex sit: aut non extrahit, quia diffi-
cultas & durities non est tanta, vt ad id sufficiens
iudicetur: Ergo tunc subditus ab executione mi-
nimè poterit excusari. Ergo quod ad negotium
præsens attinet, & remouendam obligationem,
non est ex præcisa difficultate pensandum, sed ex
vi prudentis supplicationis, si illa vim habere po-
test, vt citatus Pater cum multis alijs, licet ille
neminem citet, affirmat.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Id autem optimè explicat P. Suarez su-<marginalia>Argumrnto|ex appella-|tiane, de quo|n. 323. fit|satis.</marginalia>
prà Lib. 4. Cap. 16. num. 6. & duobus seqq. & in
priori id habet ex quo argumento 3. de quo nu.
323. responderi potest ex eo desumpto, quòd
excommunicatio lata per modum iuris aut statuti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0370.jpg/>
@@1@<SE370>Per supplicationem an cesset legis obligatio. 355
<duolan 2><-P>non suspenditur per appellationem, cùm tamen
appellatio actus iustitiæ sit: quod sanè non vide-
tur ad rem, cùm hic de lege agatur nouiter pro-
mulgata, de cuius admissione tractatur; vnde ne-
quit nisi valde incongruè lex adduci iam vsu fir-
mata, & de cuius obligatione minimè dubitatur.
Vt ergo quæ ad præsentem caussam præstant
breuiter absoluamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Dico Primò. Supplicatione interposita<marginalia>Assertio 1.|circa proba-|bilitatem.</marginalia>
legem etiam Pontificiam non obligare, vt sa-
tis potest probabile sustineri. Sic citati, & con-
stat ex receptissima praxi. Vide Par. 2. nu. 7.</P>
<P>  Dico Secundò. Supplicatio imprudens & fri-<marginalia>Assertio 2.|circa friuo-|lam suppli-|cationem.</marginalia>
uola non suspendit legis obligationem. Probatur,
quia minimè præsumi potest velle Principem ra-
tam habere huiusmodi supplicationem, vt ratio-
ne eius executio licitè suspendatur. Quod de ap-
pellatione Doctores affirmant, friuolam scilicet
neutiquam admittendam, quia contra mentem
legum & legislatorum est.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Non quælibet molestia &<marginalia>Assertio 3|Non omnem|difficultatem|esse suffi-|cientem.</marginalia>
difficultas in executione legis ita pro supplica-
tione facit, vt ea interposita, suspendatur obliga-
tio. Probatur, Quia lex quælibet grauamen ali-
quod secum affert, & qui eam statuit, non potest
de illo dubitare: Ergo valde à mente eius alienum
censeri debet, vt propter dicta suspensionem ob-
ligationis velle debeat prudenter iudicari. P. Sua-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
rez citato Cap. 16. n. 8. ita scribit: Si fieri potest vt
pro illo tempore nihil fiat contra mentem Pontificis,
curandum omninò est, licet eius executio suspendatur,
quia ita magis cauetur omne pericul&#x0169;, & eo modo pa-
retur legi, quo commodè fieri potest, si autem nō potest
hoc modo suspensio executionis fieri sine magna rerum
mutatione vel periculo alicuius scandali, tunc ex be-
nigna interpretatione voluntatis Pontificis, lex cen-
setur pro tunc non obligare, & tali declaratione pru-
denter facta, cessat etiam omne periculum peccati.
Sic ille. Iuxta quæ id inprimis habetur non benè
ab aliquibus eam adduci pro sententia, quæ ab-
solutè suspensionem obligationis tuetur, cùm
eam tanta cum moderatione tueatur. Deinde
iuxta ipsum, & rationem, vt obligatio suspenda-
tur non sufficere quamcumque difficultatem, sed
qualem eiusdem verbis vidimus declaratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Dico Quartò. In ordine ad Bullam Cru-<marginalia>Assertio 4.|Circa sup-|plicationem|pro Crucia-|ta in Ordine|ad casus re|seruatos.</marginalia>
ciatam pro Religiosorum casibus reseruatis, pro
quo interposita dicitur supplicatio, doctrina pro-
posita minimè suffragatur. Probatur ex dictis ci-
tato loco Thesauri. & Parte 1. Auctarij n. 103. &
seqq. & suprà Sect. 7. Deinde ex nuper datis As-
sert. præced. Quæ enim magna rerum mutatio,
quod periculum scandali ex Pontificij Decreti
executione sequi potuit; cùm ex opposito potiùs
tot ac tantæ occurrant rationes, quæ illius con-
uenientiam possint omnibus sincerè affectis ani-
mis persuadere. Prætereà cùm non semper taci-
turnitas sit in Pontifice argumentum consensus
iuxta dicta num. 322. & 325. dicant aduersantes
quod signum habeant in negotio præsenti? Nul-
lum equidem, sed potiùs contrarium, ex decla-
rata toties Pontificum voluntate. Nec dici potest
extare illud ex annua Bullæ concessione sine li-
mitatione vlla. Id enim non est ad rem, quia pro-
cedimus sub ea suppositione, iuxta quam Bullæ
indultum non suffragari admittitur, etiamsi con-
cessio repetatur, iuxta Vrbani VIII. declaratio-<-P>@@

<-P>nem, & ideò ad supplicationem à Rege interpo-
sitam recursus habetur, & sic quod de nullo Pon-
tificij consensus signo diximus, ita est comper-
tum, vt nullum pro eo subterfugium occurrat,
quo valeant conscientiæ Dei timore præditæ, &
Saluationis verè cupidæ tranquillari.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Iudicibus vt sit munerum acceptio pro-
hibita. Ad dicta in Thes. Tomo 1.
Tit. 3. Cap. 4. & suprà Parte 3.
Section. 21. & 22.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>334.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Git de hoc fusè & doctè P. Verri-
celli in Quæstionibus moralibus & le-
galibus Tract. 3. Quæst. 1. & seqq. Et
circa eius Asserta videndum quid hoc possit loco
vtiliter obseruari.</P>
<P>  In priori ergo vti probabilius statuit non esse<marginalia>Licitam esse|acceptionem|munerum|ex natura|rei iuxta P.|Verricelli.</marginalia>
prohibitum iudici iure naturali munera accipere,
si liberè tribuantur, ad inclinandum illum ad fe-
rendam sententiam pro donante, & tunc non pec-
care, neque teneri ad restitutionem: pro quo ad-
ducit Nauarrum, Dianam, Cardinalem Lugo, &
PP. Molinam, Lessium, Layman, & Reginal-
dum. Probat, quia si datur liberaliter, non est
cur id, quod datur, nequeat accipere, cùm nullo
ex capite sit talis acceptionis incapax: Si autem
vt pretium, in multis potest casibus recipere,
de quibus infra, vt ille loquitur. Ex quo in-
fert</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Primò id stare posse, si sint probabiles<marginalia>Illatie 1.|prima quan-|do est æqua-|litas opinio-|num, qui-|busdam ca-|sibus assi-|gnatis.</marginalia>
æquè sententiæ, citatis pro eo Diana, & PP. Les-
sio & Fagundez dicentibus id esse probabile,
Trullench, & P. Fragoso. Vnde & probabile esse
ait non teneri ad restitutionem eum, qui accepta
pecunia eligit ad Officia, ad Cathedram, ad Ma-
ioratum, ad Capellam, ad dotem pauperis, cum
Bañez, Lopez, & Rodriguez, quos adducit P.
Fagundez in Decalogum Tomo 2. lib. 8. Cap. 26.
n. 39. qui n. 40. asserit esse probabile. Quod spe-
cialiter de Prorege astruit conferente Officia, no-
minante Officiales, largiente gratias delinquen-
tibus, tribuente tractas.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Secundò, licitè accipere iudicem pro<marginalia>2. Quando|datur ad|concilian-|dum ani-|mum iudicis|etiam boni,|& quid cum|in dubio.</marginalia>
iusta sententia, etiam in ijs, quæ non sunt ipsi ar-
bitraria, si detur liberaliter ad hoc, vt animo eius
benè conciliato intra iustitiæ limites iudicet, cum
Diana, & PP. Lessio & Rebellio. Signum autem
liberalis dationis esse, si de iudicis non dubitetur
bonitate. Quòd si dubitetur quo animo datum
sit, affirmat liberalem præsumendum, si donum
moderatum sit, secus si grande & notabile, post
adductos Nauarrum, Turrianum, & Rebellium
absolutè asserentes non esse præsumendum libe-
rale.</P>
<P>  Tertiò, peccare iudicem & teneri ad restitu-<marginalia>3. Quid cùm|datur pro|iusta senten-|tia.</marginalia>
tionem, quando pro ferenda iusta sententia aliquid
accipit tamquam pretium, cum multis, quos ad-
legat. Etiamsi tantùm sit ex charitate debitum.
Quod & in teste, depositario pro reddendo depo-
sito, commodato, & inuento; & quocumque
alio debitore ex iustitia pariter verum habet, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0371.jpg/>
@@1@<SE371>356 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXIII.
<duolan 2><-P>in Quæstoribus & Receptoribus publicæ pecu-
niæ.</P>
<P>  Quartò, accipientem aliquid pro iniqua sen-<marginalia>4. Quid pro|iniusta.</marginalia>
tentia, licet in ea ferenda peccet, non tamen in
acceptione pretij, & ita neque ad restitutionem
teneri, pro quo plures adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Quintò, licitè accipi aliquid ob caussæ<marginalia>5. Quid cum|ob breuio-|rem expedi-|tionem.</marginalia>
breuiorem expeditionem, & pro eo, ad quod iu-
dex aliàs non tenetur: nisi id, quod datur, longè
excedat finem vt lis citiùs expediatur, tunc enim
potiùs pro iniusta sententia datur, neque est obli-
gatio restitutionis.</P>
<P>  Sextò, idem esse, quando aliquid datur ob ma-<marginalia>6. Quid cùm|pro diligen-|tia & labore|non debitis.</marginalia>
iorem diligentiam & laborem, ad quem iudex
non teneatur. Addit teneri ad restitutionem ac-
ceptorum Duces belli missos à Prorege in Pro-
uincia, pro illarum quieto statu, quia stipendium
accipiunt, & Publicanum accipientem ne viato-
rem indebitè vexet. Verùm si omittat perquirere
merces, tunc non teneri restituere viatori, sed con-
ductori vectigalis, prudentis arbitrio. Quòd si ex
circumstantijs constet non dari iudici ad redimen-
dam vexationem, cessare restitutionis obligatio-
nem. Et hæc spectant ad id, quod habet.</P>
<P>  Septimò, scilicet iudicem peccare & teneri ad<marginalia>7. Circa|datum ob-|vitandam|vexationem.</marginalia>
restitutionem, quando datum est aliquid ad redi-
mendam vexationem, cuiuscumque iniusti gra-
uaminis, quod verosimiliter timeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Octauò, idem quandò perpensis omni-<marginalia>8. Quid cùm|dubitatur.</marginalia>
bus circumstantijs, iudex prudenter dubitat an
litigans liberaliter vel ex metu iniustæ vexationis
donauerit. Ex P. Reginaldo lib. 10. num. 141.
Addit tamen, si mediocre sit donum, retincri
posse, quia talia liberaliter tribui solent.</P>
<P>  Nonò, ex errore datum, quia scilicet ita dan-<marginalia>9. Circa da-|tum ex er-|rore,</marginalia>
dum litigans censuit, cùm ad minùs teneretur,
Officiali petente deberi.</P>
<P>  Decimò, non teneri ad restitutionem iudicem,<marginalia>10. Circa|iudicantem|contra do-|natorem.</marginalia>
qui contra donantem iudicat, si quod donatum
est ad eius animum alliciendum, nisi expressè sub
ea conditione datum esset, vt pro donante iudi-
caret. Pro quo, sicut & pro alijs Auctores exhi-
bet. Aduertit autem non peccare iudicem quam-
uis sciat donari ad alliciendum eius animum ad
sententiam iniustam; quia non cooperatur do-
nantis turpitudini nullo modo significans se iniu-
stè iudicaturum: neque est caussa eius peccati,
quia nihil petit, sed tantùm permittit eius pecca-
tum; secus esset, si se inclinatum ostenderet ad
iniustam sententiam, & ideò litigans in eius desi-
derio perseueraret, tunc enim esset coopera-
tio.</P>
<P>  In responsione ad quoddam argumentum nu.<marginalia>Notanda|Doctrina.</marginalia>
27. vers. Ex his quamdam proponit doctrinam
notatione dignam, scilicet tunc illi citam esse mu-
nerum acceptionem, quando ea comitatur inten-
tio aut periculum iniustè iudicandi, secus si sit
certum sententiam pro donante esse iustissimam.
Iuxta quæ cùm iudex de sua est constantia secu-
rus; munerum licebit acceptio, nec obligatio
suberit restitutionis: quod videtur clarè ex tali
doctrina deduci. Et hæc doctus Scriptor, cir-
ca quæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Dico Primò. Licet probabile sit mune-<marginalia>Assertio 1.|circa acci-|pientem cùm|æquè proba-|biles sunt|opiniones.</marginalia>
rum acceptionem non esse iudicibus illicitam ex
natura rei quando liberaliter exhibentur, illud
tamen quod ex eo infertur Illat. 1. quando sunt<-P>@@

<-P>probabiles æquè sententiæ, minimè est admit-
tendum. Tum quia ibi non est liberalis donatio,
& ita non benè vti Corollarium propositæ Asser-
tionis profertur. Deinde sententia illa est proscri-
pta à SS. D. Alexandro VII. in priori Decreto,
estque Ordine antepenultima. Vbi dici nequit
Auctorem præfatum de obligatione tantùm age-
re ex iure naturæ resultante, quam negat, non
de illa, quæ ex legibus oriri potest. Nam pro-
scriptio sine distinctione procedit, & quod ad ne-
gotium huiusmodi spectat, in iure naturæ violato
præsertim attenditur, etiamsi nulla alia sit lex;
neque enim Pontifex de specialibus curauit le-
gibus, vnde & qui contra sententiam dictam de-
pugnant, minimè ad peculiarem aliquam dispo-
sitionem ex iure humano recurrunt, sed turpitu-
dinem tantùm venditi iudicij considerant ob fri-
uolam illam rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Dico Secundò. Cùm nequeat dari<marginalia>Assertio 2.|Iudici debe-|re constare|bonum dan-|tis esse ani-|mum.</marginalia>
quidquam vt pretium iustæ sententiæ, iuxta Illa-
tionem 3. vt stat quod in 2. dicitur, debet ita
dari, vt iudici verosimile sit bono illo respectu
dantem operari, vt si dicat id se offerre, vt digne-
tur iustitiam suam benignis oculis aspicere, licet
aliàs de ipsius rectitudine nequeat dubitare, aut
his similibus vtatur verbis. Cùm enim animus
nequeat nisi exterioribus signis ostendi, parùm
interest quòd donans eo bono respectu donet, si
ille non est iudici manifestus. Et quidem Com-
muniter homines parùm aut nihil distinctiones
præfatas attendunt, de quibus nec exactum so-
lent habere iudicium, ex ignorantia procedentes
quæ & in multis ex acutioribus inuenitur, cùm
circa rem obuiam non sit, & aliquam librorum
moralium exigat lectionem, vt in pluribus etiam
Confessarijs reperiatur. Vnde signum illud libe-
ralis donationis ex bonitate iudicis à donante ap-
prehensa desumptum, pro iudice accipiente non
videtur quomodo deseruire possit; quomodo
enim scit ille quod de sua bonitate iudicium liti-
gans efformauerit, nisi ab ipso declaretur, quæ
declaratio etiam poterit multoties esse suspecta,
quia adulatorijs verbis instructa, quales solet fre-
quentissimè necessitas turpiter officiosa dictare.
Quod ergo de manifestatione dictum per verba
adducta, ita accipiendum, vt ex circumstantijs
constare possit ea sincero ex corde prodire, &
nihil volente nisi quod iustum est in donatione,
& receptione; hoc est neque peccare in eo velle,
dum donat, nec iudicem, cùm admittit.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Nec apparet quomodo id, quod Auctor<marginalia>Compug-|nantia di-|ctorum in|Auctore ci-|tato notata.</marginalia>
tradit de signo liberalis donationis, ex bonitate
scilicet apprehensa iudicis, cum eo possit compo-
ni, quod circa decimam asserit illationem, scilicet
non peccare illum etiamsi sciat id, quod donatur
ipsi eò tendere, vt ad sententiam iniustam animus
eius alliciatur: iam enim de bonitate ipsius non
benè sentitur, vtpotè qui speretur ad iniustam
posse sententiam muneribus inclinari. Ex quo id
etiam licet colligere, quod nuper dicebamus cir-
ca iudicis bonitatem, qui nequit profectò ex eo
quòd se in ferendis sententijs rectum agnoscat, de
aliorum circa hoc certum formare iudicium, cùm
iudicibus huiusmodi ad inclinandum eos in sen-
tentiam iniustam dari munera possit frequenter
accidere, & frequentiùs quidem quàm ijs non
obstantibus in fauorem iustitiæ iudicare. Circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0372.jpg/>
@@1@<SE372>Iudicibus vt sit munerum acceptio prohibita. 357
<duolan 2><-P>hunc autem casum quomodo receptio illicita esse
possit, de Proregibus agens dixi Parte 3. nu. 317.
& quanta ex eo possint inconuenientia sub-
oriri.</P>
<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Id quod Illatione 8. dictum<marginalia>Assertio 3.|circa dubi-|tantem de|animo do-|nantis, cum|doctrina|vtili.</marginalia>
ab Auctore, scilicet iudicem teneri ad restitutio-
nem, cùm prudenter dubitat an litigans liberali-
ter, aut ex metu iniustæ vexationis donauerit, in-
telligendum, si mediocre donum non sit, non vi-
detur conuenienter procedere: ratio siquidem
ab eo adducta id ostendit, scilicet talia dona libe-
raliter tribui solita. Si ergo liberaliter tribui solita,
ergo de illis prudenter non dubitatur, perpensis
circumstantijs; vel si dubitatur, eadem de illis
ratio est, quæ & de alijs, quandoquidem id, quod
mediocre est possit esse pretiosum, & quando-
que respectu litigantis, si pauper sit, maioris possit
esse æstimationis, quam maius aliquid à collitiga-
tore diuite contributum. Multa ergo considera-
tione res ista indiget,</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Dico Quartò. Eum, qui de sua est con-<marginalia>Assertio 4.|de recipiente|de sua inte-|gritate se-|curo.</marginalia>
stantia & integritate securus, posse munera acci-
pere omninò liberaliter contributa, si ex circum-
stantijs nihil damnabile occurrat, sicut citato nu.
317. dictum est, non videtur dissonum rationi,
sic etiam iudicante P. Tamburino quem adduxi-
mus Parte 3. nu. 326. circa quod & diximus nu.
327. Vbi, cùm de iure naturali agamus, quod
non fundatur in præsumptione, sed in rei ipsius
veritate; si ita reipsa sit, vt iudicis animus sit pe-
nitus incorruptus, stare acceptio poterit, ijs con-
currentibus, de quibus dictum nuper. Nec plura
circa præfatas Illationes, circa quas dictum à No-
bis aliàs.</P>
<Z><A+1>Circa munerum receptionem quid ex bu-
manis legibus habeatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>344.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc citatis locis, de quo &<marginalia>Contra leges|humanas|accipientes|peccare, nisi|in casibus,|qui recen-|sentur.</marginalia>
P. Verricelli Quæst. 2. vbi Conclus. 1.
statuit ratione legis positiuæ prohibentis, & iura-
menti, peccare iudices munera etiam liberè data
accipientes, nisi in casibus sequentibus. Primò
quando iudex extraordinarium laborem, ad
quem non tenebatur præstitit. Secundò, quando
reciperet, non ratione officij, sed ex amici-
tia, quamuis ex officio oriretur. Tertiò quando
donans ex dignitate suæ personæ meritò conque-
reretur tamquàm de iniuria, si donum recusare-
tur. Quartò quando post sententiam ex gratitu-
dine datur, nulla tamen præuia promissione.
Quintò in Natalitijs Christi Domini, iuxta Ro-
manum morem. Sextò, in cibo & potu, quod
iure Canonico permittitur, nisi municipali lege
sit prohibitum, vt in Regno Neapolitano. De-
bere autem talia esse vt biduò vel triduo consum-
mentur, vt multi volunt, quamuis verius sit pru-
dentis id arbitrio relinquendum, nisi constaret de
consuetudine. Nec debere esse frequentia, ita vt
in vnum grande munus, coalescant, in quo etiam
prudentis arbitrium adhibendum; quamuis Bo-
uadilla, Petrus Gregorius, & Decianus asserant
non esse excessiuum reputandum, quod non ex-
cedit summam centum ducatorum: nisi aliter sit
expressum in litteris datæ dignitatis. Nec futu-
rum in pecunia, etiamsi sit vnus denarius. Septimò
quando leges sunt consuetudine abrogatæ, quia<-P>@@

<-P>eas viri timoratę conscientię non seruant, etiamsi
ante annos plures non fuerint publicatæ. Sic enim
non videntur vsu receptæ. Et licet quandoque sic
operantes à Visitatoribus puniantur, id non ob-
stare, creduntur enim vsu receptæ. Neque iura-
mentum obstat, quia illud supra leges tantùm
cadit vsu receptas. Octauò, si salarium à lege ta-
xatum non sit iustum, præsertim si ita sit consue-
tudine introductum eo quòd aucta sint rerum
pretia: licet hæc non sit facilè concedenda licen-
tia, quia licet salario per legem designato non
possint viuere, ea tamen officia acceptabunt alij
pro eodem stipendio, habentque ratione illorum
emolumenta, priuilegia, eminentias, & spem
assensus ad sublimiora, quæ pretio æstimabilia
sunt, ex Cardinali Lugo, & PP. Molina ac Re-
bellio.</P>
<P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod de dignitate perso-<marginalia>Assertio 1.|circa donum|personæ non|contemnen-|dæ dignita-|tis.</marginalia>
næ in tertia exceptione dicitur, latè interpretan-
dum est, vt non sit opus esse magnæ dignitatis,
sed talis conditionis, vt iniuriam reputet mune-
ris missi repulsam: quod quidem in feminis
solet honestis accidere, quibus specialis debetur
honor, quasi infirmiori vasculo muliebri impartien-
tes honorem 1. Pet. 3. v. 7. Neque hic iam de ma-<marginalia>1 Pet. 3.|v. 7.</marginalia>
gna agitur iniuria, sed de illa, quæ rebus in istis
talis dici potest, quatenus contemptum quem-
dam huiusmodi munerum reiectio importat, qui
licet ad amicitiam dissoluendam non sufficiat, &
ita nec graue peccatum sit; conuictui tamen hu-
mano importunus accidit, & grata ac recepta
amicitiæ inter turbat officia.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod de summa dici-<marginalia>Assertio 2.|circa summa|ex munus-|culis resul-|tantem.</marginalia>
tur in Except. 6. prudentis arbitrio iudicanda,
consideratione dignum est: ita siquidem de illa
Auctor loquitur, vt non obscurè innuat summam
plusquàm centum ducatorum posse non excessi-
uam prudentis arbitrio iudicari: quod quidem
docti illi Iurisperiti & iudices, ac suam agentes
caussam, aliter iudicarunt. Et pauci, vt credo,
erunt Theologi, qui illam etiam centum ducato-
rum summam non esse excedentem fateantur.
Potest tamen cum aliqua distinctione hoc in ne-
gotio procedi: Nam si iudex sit ex maioribus,
quibus largiri munuscula iudicetur indignum,
plus aliquid accipere poterit; non sic iudex ex
inferioribus, qui minutioribus solent esse con-
tenti, vnde Confessarij circa hoc attenti sint o-
portet, & alij, à quibus Consilium fuerit requisi-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de salario dictum<marginalia>Assertio 3.|de titulo|in æqualis|stipendij.</marginalia>
Except. 8. vt ratione minorationis ob aucta rerum
pretia, communis doctrina est: admonitio etiam
scriptorum illorum satis etiam conueniens. Sed
non videntur ij, de quibus agitur, ad eas angu-
stias redigendi, vt ex eo quòd alijfuturi sint cum
assignato stipendio contenti, ij nequeant vltra il-
lud, quod est sanè pro sustentatione insufficiens
ex temporum mutatione, quidquam exigere,
immò nec admittere. Et quod ad emolumenta
attinet, si reuera talia sint, vt pro sustentatione
simul cum stipendio sufficiant, cessat quæstio: si
autem talia non sint, eadem perstat difficultas.
Et quidem Officium cum suis emolumentis, pri-
uilegijs, & eminentijs, ac spe assensus ad subli-
miora Officia, priscis temporibus ita institutum
est, vt illud accipiens posset eo conuenienter su-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0373.jpg/>
@@1@<SE373>358 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXIII.
<duolan 2><-P>stentari: Atqui tempora notabiliter immutata
sunt: ergo iuxta mentem supremi Gubernatoris
est vt quicumq; illud obierit, id habeat tamquàm
eiusdem fructum, quo possit moderatè sustentari,
sine respectu ad alium quomodolibet seruiturum,
qui & timeri potest ne stipendij minoris obtentu
minùs exactè, solicitè, & legaliter suo sit muneri
satisfacturus, vt frequenter accidere peruidemus.
Alia probabiliter dicta bono ea colligenti gratifi-
centur Auctori.</P>
<negEZ><A+1>Circa obligationem restitutionis ob leges
humanas in receptione munerum vio-
latas.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>348.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Quæst. 3. citatus scriptor, in qua<marginalia>Sententiæ|affirmanti|præfertur|negans ab|Auctore ci-|tato.</marginalia>
graues Auctores affirmantes adducit,
& aliquas pro eo rationes, ac plures negantes ad
restitutionem ante sententiam teneri, qui liberè
data receperunt, id quod vt probabilius amplecti-
tur. Et probat, quia ex nullo iure incapaces do-
minij probari possunt, cùm ex iure naturæ capa-
ces sint, vt suprà vidimus, & in humano nihil con-
trarium reperiatur, & præsertim in Communi.
Quòd si iure aliquo municipali id expressum ha-
beretur, huiusmodi leges cum eo non sunt rigore
receptæ, vt docent Salon 2. 2. q. 71. arti. 4. in fine.
& Cardinalis Lugo de Iustitia Disput. 37. nu. 134.
qui rectè ait satis id patere ex communi praxi
omnium iudicum, etiam timoratorum, qui num-
quàm ea munera restituunt, quando fuerunt libe-
rè data, neque à Confessarijs ad id obligantur.
Neque vrget Cap. Exigit de Censibus in 6. vbi
Visitatores recipientes aliquid præcipiuntur re-
stituere duplum intra mensem sub p&#x0153;na Inter-
dicti, & alijs p&#x0153;nis. Respondetur enim ex Cardi-
nali Lugo puniri inquam p&#x0153;na Interdicti, quam
si maluerint euadere, debent duplum accepti re-
stituere. Sic Auctor, circa quod</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia præfati scripto-<marginalia>Assertio 1.|In Hispania|& Indijs id|locum ha-|bere.</marginalia>
ris etiam est probabilis de Iudicibus in Hispania
& Indijs loquendo. Probatur, quia rationes addu-
ctæ pariter pro illis militant, & maior Auctorum
pars, qui pro illa referuntur à citato scriptore, &
à P. Thoma Sancio Tomo 2. Consil. moral. lib. 3.
Cap. Vnico Dub. 1. num. 28. Hispani sunt, & qui-
dem plurimi, & grauissimi, vt nequeat circa hoc
prudenter dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>350.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si alicubi leges sint pro-<marginalia>Assertio 2.|Circa leges|prohibentes|translatio-|nem domi-|nij.</marginalia>
hibentes translationem dominij, nequit generali-
ter affirmari eo non obstante transferri, eo quòd
non sint cum eo rigore receptæ. Probatur, quia
vt non receptæ cum eo rigore credi debeant, &
sic abrogatæ, generalis omnium mundi regionum
haberi notitia debet; quod tamen Auctorum nul-
lus de se potest vera testificatione firmare. Vnde
quod de Hispania est dictum, (& idem est de In-
dijs) proptereà accidit, quia in eius legibus id non
habetur expressum, licet pro opposita positione
faciant ea, quæ citato Thesauri loco sunt à Nobis
ponderata.</P>
<P>  <absatz-nummer>351.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Circa Visitatores id etiam<marginalia>Assertio 2.|Circa obli-|gationem|Visitatorum.</marginalia>
locum habere potest, quod præcedentibus est
Assertionibus stabilitum. Probatur ex dictis
Tomo 2. Thesauri Tit. 15. Cap. 2. vbi circa citatum
Cap. Exigit multa notatu digna protulimus. Et
expositio quidem Cardinalis Lugo satis verosi-<-P>@@

<-P>milis est; id tamen probabilitatem eam non tollit,
de qua ibi n. 15. Vbi admonitio illa habenda præ
oculis, de qua ibidem, scilicet rarò (præsertim in
Indijs) ea quæ Visitatoribus dantur, gratis & li-
beraliter dari, vnde alia id est regula metiendum.
Vbi & videndum an si pro iniqua sententia, pro
qua stat illud, quod dictum n. 336. in 4. Illatione.
Sed videndum tunc etiam an ratione iniquæ sen-
tentiæ aliqua sint damna Ecclesiæ, aut Paræcia-
nis importata, pro quorum compensatione mani-
festum in conscientia onus incumbit, cùm non
iam de humanis legibus, sed de diuinis agatur, &
ipso naturali iure ad damnorum reparationem ar-
ctissimè constringente.</P>
<negEZ><A+1>Circa Regium Quæstorem præferentem v-
num creditorem alteri parte pecuniæ ac-
cepta.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>352.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>. Verricelli Quæst. 4. legitima decisione<marginalia>Quæstorem|in casu pro-|posito teneri|ad restitu-|tionem.</marginalia>
concludit teneri Quęstorem huiusmodi
ad restitutionem creditoribus alijs cum propor-
tione iuxta ius ipsorum faciendam: & ea est com-
munis resolutio, & tunc procedit, quando credi-
tores alij melius ius habent, eo quòd ex mandato
supremi Magistratus alijs soluere debeat, vel titu-
lo alio præferendi veniant, nec tamen sufficiens
pecuniæ quantitas sit, qua omnibus fieri satis pos-
sit. Et ratio est, quia in hoc iustitia violatur, stante
manifesto aliorum iure, & damnum illi ex vio-
latione huiusmodi restitutione, reparandum pa-
tiuntur. Ex quo apparet diuersam esse rationem
in iudicibus circa munera, de quibus dictum, nul-
la enim ibi iustitiæ violatio est, nec damnum ter-
tij; quod si aliquando contingat, iam vidimus
n. præced. obligationem restitutionis vrgere. Et
hæc ratio probat huiusmodi obligationem extare
etiamsi Quæstor nihil pro prælatione accipiat,
sed eam tantùm respectu gratificationis exequa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>353.</absatz-nummer> Et Auctor quidem dictus discrimen inter<marginalia>Circa P.|Verricelli|non proban-|dum Asser-|tum.</marginalia>
iudicem accipientem munera contra prohibitio-
nem rectè ostendit, circa quod tamem num. 10.
sic ait: Disparitas est, quia iudex non peccat contra
iustitiam, si accipiat pecuniam, quando est in ipsius
arbitrio pro hoc vel illo iudicare. Ratio est, quia non
tenetur (præcisa prohibitione legis humanæ) pro illo
gratis iudicare: quare ex natura rei non est contra
iustitiam vendere suum arbitrium: quamuis autem
lex humana id prohibeat, non tamen impedit transla-
tionem dominij. At Procurator Principis peccat con-
tra iustitiam, si pro prælatione huius creditoris in so-
lutione accipiat pecuniam. Quia cùm Procurator re-
præsentet dominum, moraliter est vnum cum illo &c.
In quibus videtur suę ille positioni insistere de li-
cita acceptione ex natura rei pro prælatione, de
qua n. 355. à Nobis impugnata n. 339. vtpotè
ab Alexandro VII. proscripta. Vbi dici nequit
à Pontifice eatenus damnatam Propositionem,
quatenus licita pronuntiatur acceptio pecuniæ
ob dictum titulum, de translatione autem domi-
nij nihil decerni, sic enim illius tenor: Quando li-<marginalia>Propositio|damnata.</marginalia>
tigantes habent pro se opiniones æquè probabiles, po-
test iudex pecuniam accipere pro ferenda sententia in
fauorem vnius præ alio. Neque enim repugnat vt
dominium transferatur, & obligatio restitutionis
sit, vt patet in mutuo. Non inquam dici potest,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0374.jpg/>
@@1@<SE374>Iudicibus vt sit munerum acceptio prohibita. 359
<duolan 2><-P>quia cùm Propositio dicta damnatur, clarè osten-
ditur titulum illum ex opinionum æqualitate de-
sumptum non esse sufficientem ad pretium acci-
piendum; quando autem verus titulus deficit,
dominij translatio stare nequit. Hac enim ratione
vsurarius dominium non acquirit vsurarum, quia
scilicet titulus legitimus pro tali acquisitione
deest. In mutuo manifestus est titulus, & ex eo
propriè loquendo non restitutionis, sed solutionis
obligatio oritur. Et quidem Pontifex in eo sen-
su Propositionem præfatam damnat, in quo ab
eius Auctoribus inuenitur pronuntiata: Atqui illi
titulum pro acquisitione dominij legitimum in
eo agnoscunt: ergo idipsum est, quod à Pontifice
manifestè condemnatur.</P>
<Z><A+1>Alia insuper pro Quæstoris obligatione in
Ordine ad restitutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>354.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illis Auctor idem Quæst. 5. & 6.<marginalia>Quæstorem|teneri assig-|natis soluere,|& quando|obligatio re-|stitutionis.</marginalia>
& in priori quidem id statuit, quod
iam dictum à Nobis, teneri scilicet Quæstorem
assignatis à Prorege, aut Regia Camera, vel alio
supremo Magistratu, ad quem assignatio spectet,
ita soluere, vt si secus faciat teneatur ad restitu-
tionem. In quo hærere nequit circa iustificatio-
nis defectum in assignatione, quæ fauore obtenta
est; non enim ad eum spectat superiorum dispo-
sitionum examen, sed ministrum agere in his,
quæ apertè mala non sunt. Addit stare aliquando
sine obligatione dicta posse solutionem non fa-<marginalia>Circa casum|peculiarem.</marginalia>
ctam assignato, si videlicet ille nullum ex eo dam-
num patiatur, vt in Assentista, in cuius arbitrio
positum esset ex hoc vel illo Regis redditu solu-
tionem obtinere. Nam cessante damno Assenti-
stæ, ac cessante alio damno Regis, parùm curat
Prorex quòd huic vel illi Regis Creditori fiat so-
lutio: vnde mortale peccatum non erit in eo exa-
ctè & ad litteram non obedire. Quod quidem
non caret difficultate, quia licet Assentista ex hoc
possit aut alio Regio redditu petere solutionem,
dum tamen ex hoc petit, iure petit, & Quæstor
illius administrator, si neget, contra ius facit, &
consequenter contra iustitiam in re graui, vnde
plusquàm veniale, nisi bona suffragetur fides, vi-
detur esse peccatum. Nec de Proregis voluntate
sufficiens habetur fundamentum, cùm verosimi-
lius sit exactam in ministris obedientiam exqui-
rere, & in ijs præcipuè, vbi ex illius defectu pos-
sunt querelæ in ipsum, immò & in Regem re-
sultare.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Quæst. 6. statuit Primò, si Quæstor cer-<marginalia>1. Assertio P.|Verricelli|circa iniustè|exclusum.</marginalia>
tus est eum, cui soluit, fuisse iniustè exclusum,
non teneri ad restitutionem assignatarijs, nisi pro
rata damni illati, vt si creditores sint Petrus &
Paulus, assignati, & Andreas non assignatus, cre-
ditum autem singulorum sit bis mille, & in arca
Regia sint tantùm tria millia, singulis debentur
mille: quare si Quæstor Andreæ soli soluit bis
mille, tenetur restituere mille Petro & Paulo,
cùm Andreas possit mille licitè retinere. Quæ
quidem non videntur consona ijs, quæ apud eum-
dem habentur Quæst. præced. n. 2. & præsenti eo-<marginalia>Quid contra|illam.</marginalia>
dem. vers. Contra autem, de non discutiendo Pro-
regis mandato, quod grauissimi scriptores affir-
mant ab eodem adducti. Et resolutio prædicta
non ita firmo videtur fundamento niti, certitudi-<-P>@@

<-P>nis inquam de iniusta exclusione Andreæ, cùm
tamen multa occurrere possint, quæ nobis non
ita peruia sint, ex quibus iustificari illa queat, aut
non ita iniusta apparere, vt saltim de eo non possit
dubitari. Et quidem si certitudo vt asseritur, ad-
sit, non solùm posse Quæstorem, sed debere non
assignato soluere consequenter affirmandum. Non
autem, vt reor, ita censebit Quæstor, sine vllo
scrupulo assignatis tantùm, si voluerit, soluturus.
Ergo certitudo illa, quam obtendit, non est soli-
dum pro resolutione ipsius fundamentum. Ex
quo & fieret, si non solueret excluso Andreæ, te-
neri ad restituendum ipsi, quia & ad soluendum
tenebatur. Et hoc ne admiserit Quæstor? Non
credo. Cessent ergo eius circa hæc scrupuli, qui
ne bis mille non assignato solueret, illis debuit
potiùs perurgeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Secundò asserit, quòd si Quæstor dubi-<marginalia>2. circa du-|biam iustifi-|cationem|assignationis.</marginalia>
tet an iustè vel iniustè sint assignati Petrus &
Paulus, & exclusus Andreas, tunc tenetur ad re-
stituendum omnia bis mille, quæ soluerat Andreæ
non assignato. Quia Quæstor in dubio tenetur
obedire Proregi, aut Regiæ Cameræ assignanti,
quare iniustè damnificat excludendo assignata-
rios. Quod quidem rectè assertum, & ex eo ar-
gui potest pro nuper dictis, regulariter enim non
potest esse de assignationis aut exclusionis iniu-
stitia certitudo. Citato num. 2. Quæst. præced.
Sic ille: Adde quòd Quæstor ignorat, an iustè vel in-
iustè Assentista præferatur ceteris. Immò probabilius
est iustam esse caussam ratione belli, pro quo promp-
tam pecuniam habere, publico bono expedit. Sic ille.
Sicut ergo titulus ille pro iustificanda assignatio-
ne sufficiens habetur, ita & alij Proregi possunt
occurrere, quos non semper expedit omnibus esse
manifestos.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Tertiò, In casu, quo iustè soluit An-<marginalia>3. circa lu-|crum pro|solutione.</marginalia>
dreæ, quamuis non sit assignatus, non potest re-
tinere pro periculo, cui se exposuit, totam pecu-
niam acceptam, v. g. mille, sed quantùm pruden-
ter æstimatur illud periculum p&#x0153;næ, aut damni,
cui se exposuit; reliquam autem summam tene-
tur ipsi Andreæ restituere; vnde si nulli periculo
se exposuit, quia certus est Proregem, aut Regiam
Cameram ratas habituros solutiones factas, non
tenetur omne quod retinuit restituere; aliôquin
esset infidelis minister Regis, qui non liberaret
Regem à debito, & contra voluntatem Regis di-
minutè solueret. Sic ille, qui in eo quod ait non
posse Quæstorem retinere pro periculo, cui se
exposuit, totam pecuniam acceptam, supponit
quod sub suppositione non erat, quantitatem sci-
licet pecuniæ acceptam pro periculo supra illius
æstimationem, de quo nihil dictum, cùm stare
potuerit vt minorem acceperit. Sed hoc facilè in-
dulgendum. Illud difficilius, cùm Quæstor non
assignatum prætulerit, eo quòd exclusionem à
Prorege factam iniustam iudicauerit, quomodo
stare queat vt p&#x0153;nam ab eo non infligendam
possit sibi persuadere? eo autem stante, aliquid
poterit semper proportionatum periculo repor-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Quartò, Quando Quæstor non recor-<marginalia>4. circa in-|certas per-|sonas.</marginalia>
datur, aut incertæ sunt personæ, à quibus iniu-
stum lucrum accepit, tunc teneri restituere pau-
peribus, quando cum peccato sciens & prudens
accepit, quia solùm quod sic acceptum est ob-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0375.jpg/>
@@1@<SE375>360 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXIII.
<duolan 2><-P>noxium manet restitutioni pauperibus faciendæ.
Iuxta Textum in Cap. Cùm tu, de vsuris & Cap.
Cùm sit, de iudicijs, pro quo & PP. Layman, Mo-
linam, & Lessium adducit. Pro quo & videnda
quæ diximus Tomo 1. Thesauri Tit. 5. Cap. 12. §. 2.
& Tit. 7. nu. 21. Videtur autem præfata doctrina
de formali peccato iniustitiæ ad restitutionis obli-
gationem requisito non ita vniuersaliter accipi-
enda. Nam si quis bona fide procedens lucrum<marginalia>Exceptio|notanda.</marginalia>
accepit, vt in Quæstore accidere potest, & po-
steà deprehendat non fuisse illud proportionatum
periculo, cui se exposuit, & sic in alijs, tenetur re-
stituere id, in quo factus est locupletior, iuxta re-
ceptissimam in Theologia & Iurisprudentia do-
ctrinam pro quo speciales regulæ extant apud
scriptores de restitutione tractantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>359.</absatz-nummer> Quintò, Quando creditores assignati, &<marginalia>5. Circa|damna ex|retardata|solutione.</marginalia>
iniustè exclusi, passi sunt damnum, tenetur Quæ-
stor restituere illud, aut aliter reddere indemnes,
quia scilicet retardata solutio, & coacti illi sua
chirographa vili pretio vendere. Si verò assigna-
tarius iniustè exclusus nullum passus est dam-
num, quia aliunde Rex integrè ei soluit, tunc non
tenetur Quæstor ad restitutionem eius pecuniæ,
quam verè soluit; tenetur tamen ad restitutionem
illi creditori, cui diminutèsoluit, quatenus pe-
cunia, quam retinuit, excedit æstimationem pe-
riculi, cui se exposuit. Vbi nihil ab Auctore di-
citur, quod iam non dictum ab ipso. Primum il-
lud de damno expresserat Quæst. præced. num. 2.<marginalia>P. Verricel.</marginalia>
vers. Quod autem, sic dicens: Quòd autem Assen-
tista patiatur damnum ex retardata solutione nulli
dubium esse puto: nam Mercatori plurimùm nocet
solutionem non esse factam. Prætereà vt eam obti-
neat, multa Proregis familiaribus, & alijs munera
ipsi eroganda sunt. Sic ille. Secundum de damno,
quod aliquando creditor non patitur, ibidem di-
ctum vers. seq. de quo suprà n. 354. Tertium de
æstimatione periculo nuper ab eo dictum Assert.
3. vt vidimus nu. 357. Cur ergo circa hæc pre-
tiosum tempus prodigamus?</P>
<P>  <absatz-nummer>360.</absatz-nummer> Sextò, Si incertæ sint personæ damnifi-<marginalia>6. Circa|per sonas.|incertas.</marginalia>
catæ, non tenetur ratione damni dati facere ali-
quam restitutionem pauperibus: Sicuti si occi-
dam equum personæ incertæ non teneor resti-
tuere aliquid pauperibus. Sic ille asserit, qui As-
sertione 4. id, quod nuper vidimus, affirmauit.<marginalia>Notandum|discrim en|damni &|lucri.</marginalia>
Vbi eatenus compugnantia admittenda non est,
quatenus inter lucra & damna potest discrimen
assignari; damna enim sine lucro, acceptione
scilicet pecuniæ, aut pecunia æstimabilis, esse
possunt, vt in casu occisi equi, & in materia, de
qua agimus, quod Assentista patitur ex dilata so-
lutione iuxta dicta, nihil enim ratione illius ha-
bet amplius Quæstor in bonis. Cur autem in or-
dine ad restituendum pauperibus aliter sit de
damnis ac de lucris loquendum, quandoquidem si
certæ essent personæ, pariter esset facienda resti-
tutio, ex eo explicari potest, quòd lucra accipi-
ens, ex eo quod dominum ignoret, non est æqu&#x0169;
vt ex illis vtilitatem reportet, sic enim & rapto-
ribus vtiles possent esse rapinæ, quod à diuinarum
& humanarum legum æquitate videtur penitus
alienum, pro quo doctè & subtiliter philosopha-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
tur D. Caramuel in Theologia fundamentali num.
1774. & seqq. Qui damnum autem intulit, nihil
amplius in bonis habet, vnde non est mirum, si à<-P>@@

<-P>restitutionis onere liber habeatur. Quæ quidem
ratio, qualiscumque illa sit. modò sufficiat, quid
enim obijci possit non ignoramus, nam & dam-
num passus vult sibi satisfieri, & iustè quidem,
meliori modo, qui sit damnificatori possibilis; &
spiritualis esse potest, sicut communiter de alijs
affirmatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>361.</absatz-nummer> Pergit, & rogat nu. 4. an Quæstor, qui<marginalia>Circa re-|gressum|Quæstoris|aduersus|eum, cui in-|iustè soluit.|Quid P.|Verricelli.</marginalia>
restituit damnum creditoribus iniustè exclusis,
habeat regressum contra creditorem, cui iniustè
soluit, & qui ex tali fraude habuit commodum,
& per occultam saltim compensationem possit
sibi satisfacere? Pro quo adducta sententia Car-
dinalis Lugo Tomo 1. de Iustitia Disput. 20. n. 179.
affirmantis creditorem conscium fraudis teneri
ad reficienda damna alijs creditoribus assignatis,
non verò si bona fide processit; ait his non ob-
stantibus Quæstorem non posse habere regres-
sum, quando accepit pro solutione pecuniam,
aut retinuit partem debiti: quia tunc in se assum-
psit illud periculum ex damno assignatorum: aliô-
quin creditor, cui facta est solutio, sentiret dam-
num, seu exponeretur periculo, vt quod ei solu-
tum est, auferatur à ceteris creditoribus. Quæstor
autem absque vllo periculo retineret pecuniam
acceptam: nam si Rex ceteris creditoribus aliun-
de solueret, non teneretur Quæstor ad aliquam
restitutionem: Si autem non solueret, Quæstor
haberet regressum aduersus eum, cui iniustè sol-
uit.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Sic Auctor, qui sententia citati Cardi-<marginalia>Sententiam|Cardinalis|Lugo im-|meritò vt|contrariam|proponi.</marginalia>
nalis adducta subiungens, Sed his non obstantibus,
aliquid à se assertum significat, cui illa possit ob-
stare, cùm tamen reuera non ita sit. Et ille qui
in præsenti casu non loquitur, nec Quæstoris me-
minit, sed generalem doctrinam exhibet de debi-
tore, qui impotens est ad satisfaciendum omni-
bus creditoribus, asserens eum, qui bona fide so-
lutionem accepit, ad restitutionem non teneri,
secus qui mala, licet per solutionem fuerit in eum
dominium pecuniæ translatum. Et quid hîc quod
resolutioni Auctoris possit obstare; cùm potiùs
id habeatur, ex quo possit comprobari, creditores
scilicet, qui iniustè acceperunt, ad restitutionem
teneri ei faciendam, qui iniustè prætermissus.</P>
<P>  <absatz-nummer>363.</absatz-nummer> Docet insuper, quando Quæstor sua in-<marginalia>Circa Quæ-|storem im-|petrantem|creditori|assignatio-|nem, &|ementem|debita.</marginalia>
dustria & labore procurauit assignationem à Pro-
rege vnius creditoris, videri tuta conscientia posse
tantùm accipere, quantùm quilibet alius, qui eam
apocham emeret, quod videtur sentire P. Lessius
lib. 2. Cap. 21. num. 78. Rationemque esse, quia
Quæstor non est caussa difficilis solutionis, &
aliunde sua industria hoc meretur præmium. Sic
cum præmiserit, respondet tamen negatiuè ex
Cardinali Lugo Tomo 2. de Iustitia Disput. 26. nu.<marginalia>Quid sen-|tiat P.|Verricelli.</marginalia>
102. vbi docet quòd sicut non potest Rex ea
chirographa minoris emere, ita nec Quæstor, qui
est vnum cum Rege, Tertius autem iustè mino-
ris emit, quia tanti communiter & publicè ea
chirographa æstimantur propter difficilem exa-
ctionem: difficultas autem exactionis prouenit à
Regis ministris, qui non soluunt pro rata, sed
pro vt ipsis libuerit. Itaque poterit Quæstor pro
suo labore aut industria in procuranda Proregis
assignatione aliquid prudentis arbitrio recipere,
non autem tantùm, quantùm tertius, qui ea chi-
rographa emeret: tum quia cùm Prorex ad in-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0376.jpg/>
@@1@<SE376>Iudicibus vt sit munerum acceptio prohibita. 361
<duolan 2><-P>stantiam Quæstoris assignat, vel committit Quæ-
stori assignationem, aut ratas habet solutiones
ab eo factas, habet eam voluntatem vt integrè
soluat, non autem vt emat chirographa; alio-
quin non essent Prorex, neque Quæstor fideles
ministri Regis. Nam Rex totum debitum solue-
ret, & adhuc non remaneret liberatus, sed tuta
conscientia posset creditor occultè sibi compen-
sare damnum diminutæ solutionis; quia Rex in
conscientia tenetur pro fraudibus ministrorum
in solutione debiti: sicuti si ego debeo Francis-
co centum, & ea illi mitto per seruum meum,
qui aufugit, aut diminutè soluit, non remaneo
liberatus. Neque obstat quòd creditores consen-
tiunt, quia non est consensus liber, sed coactus,
sicuti eius, qui soluit vsuras.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Hæc Auctor, cui in venditione chiro-<marginalia>Eius non|prorsus ad-|missa sen-|tentia.</marginalia>
graphorum non solùm adest patronus citatus
Cardinalis, sed alij, ex quibus P. Molina Disput.
313. & P. Salas de vsuris Lib. 6. Verùm in casu,
de quo est sermo in præsenti, non loquuntur:
supponunt enim Quæstorem habere plenam fa-
cultatem soluendi, & in eo nullam esse difficul-
tatem, nisi quam Quæstores ipsi solent obtende-
re ad pecunias emungendas; tunc enim eadem
de illis ratio est ac de Rege, qui chirographa
emere nequit. At quando difficultas ex parte
Quæstorum non est, sed aliunde, alia videtur
esse ratio. Vnde citatus Cardinalis cum PP. Mo-<marginalia>Notanda|doctrina|grauium|Scriptorum.</marginalia>
lina & Salas tenet nu. 101. Si debitum sit du-
bium, neque proueniat ex culpa debitoris, qui
certò & facilè deberet illud soluere, sed ex alijs
capitibus; tunc sicut alius, sic etiam ipse debitor
posset minoris illud à creditore emere: quia cùm
non plus valeat in illo statu, non est cur ab ipso
debitore tanti emi non possit. Cùm ergo difficul-
tas solutionis à Quæstore non oriatur, & dubia
reddatur solutio, saltim quoad tempus, quod
multas posset commoditates afferre, non videtur
cur non possint chirographa dicta emi à Quæ-
storibus, immò & à Rege ipso, si difficultas so-
lutionis ab ipso non proueniret: ratio enim ad-
ducta à Cardinali generalis est, vnde & Proregi
potiori iure licebit, si res sine scandalo transiga-
tur: quòd si scandalum sit, peccatum in eo
commissum non poterit contractus substantiam
infirmare. Et iuxta accipiendum quod cum P.
Molina vers. solent prætereà tradit citatus Cardi-<marginalia>Et explicati|illi, ne cen-|seantur ad-|uersi.</marginalia>
nalis, nempe ministros dictos aliquando sugge-
rere amico vt emat minori pretio debita illa Re-
gis à creditoribus, quæ posteà integra emptori
soluuntur à ministro, diuiso inter vtrumque lu-
cro illius emptionis, quod meritò (ait ille) vt
iniustum & iniquissimum damnant prædicti Au-
ctores: loquuntur enim quando solutionis diffi-
cultas ex eorum iniqua administratione proce-
dit, & ita manifestè sentit P. Lessius suprà ita<marginalia>P. Lessius.|expressè|suffragatur.</marginalia>
scribens: Secundò (scilicet Aduerte) huiusmodi
chirographa non posse emi tali pretio à debitore vel
eius ministris, quorum Officium est ea soluere, vt
dictum est Dub. 8. quia ipsi sunt caussa malignæ so-
lutionis: qua in re interdum grauiter peccatur à
Receptoribus & Quæstoribus Principum, secus tamen
si Quæstor caussa non sit, & scandalum absit. Sic
doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> Circa quod audiendus etiam P. Fagun-<marginalia>Sicut & P.|Fagundez.</marginalia>
dez de Iustitia Lib. 5. Cap. 17. in fine sic locutus:<-P>@@

<-P>& ita intelligendus est Nauarrus in Summa latina
Cap. 17. nu. 132. Nam quando ille ibi dixit posse
huiusmodi Officiales, hæc credita à se soluenda mi-
nori pretio, anticipatè emere ab ipsis creditoribus,
quia non sunt peioris conditionis, quàm alij emp-
tores, intelligendus est Nauarrus modò illi bona fide
procedant, & caussæ non sint alicuius difficultatis,
nec per illos detur mora aliqua in solutione: his enim
cessantibns, illis ea etiam emptio permittitur, iuxta
opinionem Nauarri & Leßj relati: quamuis Molina
dicto Tomo 2. de Iustitia Disput. 361. §. sententia
hæc Nauarri, existimet opinionem hanc Nauarri
esse omninò improbabilem & singularem. Sed intelli-
gendus est Molina, quando illi in caussa sunt prædi-
ctarum difficultatum; non verò quando simpliciter,
& sine fraude, procedunt, vt consideranti patebit. Sic
ille, quibus Auctori factum satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>366.</absatz-nummer> Qui circa restitutionem damnificatis<marginalia>Circa satis-|factionem|damnificatis|faciendam|ex P. Verri-|celli.</marginalia>
iniustè à Quæstore faciendam asserit obligatum
esse illum sub mortali exactissimam adhibere di-
ligentiam, vt inquirat personas damnificatas, &
cognoscat quantitatem damni, quod potest tri-
pliciter restituere. v. g. Petrus creditor iniustè
exclusus coactus est suum chirographum duca-
torum mille vendere pro 500. vel adhuc retinet
illud, quod si velit vendere, vix inueniet 500.
Tunc Quæstor vel debet Petro reddere 500. ex
propria pecunia; vel debet restituere mille acce-
pto ab ipso suo chirographo ducatorum mille
exigendorum à Rege: vel absque præiudicio
aliorum creditorum assignatorum, debet Quæ-
stor sua industria & labore curare vt Petrus ite-
rùm assignetur à Prorege aut Regia Camera, &
integram atque effectiuam solutionem ducato-
rum mille consequatur, qui modus certè est sua-
uior ac facilior.</P>
<P>  <absatz-nummer>367</absatz-nummer> Circa quam doctrinam illud inprimis<marginalia>Quid minus|probandum|in illo.</marginalia>
occurrit notatu dignum, quòd cùm dicatur Pe-
trum vix 500. inuenturum, si suum vendere
chirographum velit, non offertur plena satisfa-
ctio, dum 500. restituuntur, quia cùm alia, 500.
propter dubiam emptionem minoris valoris sint,
aliquid est vlteriùs adijciendum, prudenti æsti-
matione. Deinde, modus ille, qui suauior & fa-
cilior dicitur, talis esse profectò poterit ipsi Quæ-
stori, sed non creditori, quandoquidem post
moras eo vsque toleratas, aliæ succedunt in ne-
gotiatione illa sustinendas; vnde non debet ille
diutiùs expectare, sed potest pro præsentanea
solutione Quæstorem vrgere, ad quam ille tene-
tur, sin minùs pro damnis ex mora contractis
restituturus ampliùs, & vt noua damna non
sint, contra iustitiam quidem agitur, dum iustè
petenti negatur, sicut peccatur contra illum dum
quis furatur, restiturus postmodum, etiamsi in-
teriecto tempore nullum dominus damnum pa-
tiatur. Nec cum P. Verricelli plura, cum quo
non pauca in Additionibus Tomi 2. Thesauri, &
cuius sapientiam & eruditionem cum veneratio-
ne commemoro,</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0377.jpg/>
@@1@<SE377>362 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXIII.
<duolan 2><Z><A+1>APPENDIX.
Circa quemdam Contractum Indi-
cum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>368.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Onducunt aliquando Mercatores à<marginalia>Proponitur|ille, & ab|aliquibus|reprobatur.</marginalia>
Rege partem commercij Indici, ea
lege vt in partem pretijsoluendi Regi
pro conductione, accipiant debita, quæ ipse Rex
alijs creditoribus debet. Tunc conductores illi
emunt à multis debita Regia minori pretio, quæ
tamen ipsi integra à Rege recipiunt, computan-
do in partem pretij conductionis Regi soluendi,
& magnam partem lucrantur: quod vt iniquum
damnant PP. Molina & Salas adducti n. 364.<marginalia>Admittitur|à Cardinali|Lugo.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>369.</absatz-nummer> Sed Cardinalis Lugo citata Disput. 26.
nu. 103. contractum huiusmodi probat ex eo
quòd stante difficultate recipiendi sua debita, cu-
ius Mercatores caussa non sunt, sed vel ministri
Regis, vel temporum calamitas, non est cur dam-
nandi Mercatores sint. Quod quidem tenere P.
Lessium Lib. 2. Cap. 21. nu. 75. ibidem ostendit,
sicut non benè & consequenter à PP. Molina,
Salasque negari, cùm admittant illi posse iustè
emi eiusmodi debita minori pretio ob difficilem
solutionem, etiam ab eo, cui ob affectum Offi-
cialium facilis erit, cui hac etiam via erit facilis,
quatenus compensare sibi potest debitum vnum
cum alio.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Neque obstat si dicatur conductores il-<marginalia>Mercatorum|ministrorum|discrimen.</marginalia>
los ex vi pacti facti cum Rege, videri iam factos
quasi Regis ministros ad soluenda eius debita, &
ita sicut Regij ministri non possunt illa minori
pretio emere, & integra à Rege accipere, sic nec
Mercatores illi poterunt. Nam respondetur non
esse factos Regis ministros vllo modo, neque id
muneris in se suscipere voluisse, sed solum impe-
trasse facultatem compensandi partem pretij de-
biti cum debitis alijs ipsius Regijs. Sicut ergo pos-
sent illa debita acquirere donatione gratuita cre-
ditorum, possunt emptione, vel alio contractu o-
neroso: quod fortassè creditoribus ipsis ingratum
sæpè non erit, quorum multi nihil de suis creditis
reciperent, & hac via debita maiori ex parte obti-
nere possunt. Sic Cardinalis, qui respondere etiam
potuit iuxta doctrinam, de qua nu. 364. etiamsi<marginalia>Non neces-|sarium in|præsenti.</marginalia>
Mercatores ministri Regis sint, posse illos debita
emere, quæ promptam non erant habitura solu-
tionem, vt constat ex eo, quod vltimò addidit,
venditionem scilicet eiusmodi sæpè non futuram
creditoribus ingratam, quorum multi de suis cre-
ditis nihil reciperent: sicut ex obiectione contra
PP. Molinam & Salas, de qua priùs. Et quidem
licet non dicantur ministri, quatenus non sunt à
Rege generaliter ad muneris administrationem
Quæstoribus propriam destinati; reuerà tamen
Regia auctoritate ipsis solutio creditorum incum-
bit, non secus ac illis, etsi obligationi non satis-
fecerint, suo iure creditores agere contra Regem
possunt, vt integrè soluat, sicut possent, si Quæ-
stores suæ obligationi deessent, iuxta dicta n. 363.
de famulo non reddente debitum, nisi illi fuis-
sent tali compensatione contenti, quod & de ser-
uo aut famulo dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>371.</absatz-nummer> Sed videtur non posse creditores, si Mer-<-P>@@

<-P>catores non soluant, contra Regem agere pro in-<marginalia>Quomodò|debitum|deterioris|con ditionis|integrè peti|possit.</marginalia>
tegra solutione. Ideò enim Mercatores minori
pretio emere possunt, quia, vt dictum est, in eo
statu iam versatur debitum vt minùs valeat: ergo
nequeunt à Rege exigere nisi secundùm valo-
rem præsentis status, ad quem supponimus non
ex culpa Regis, sed ex calamitate temporum de-
uenisse. Quæ ratio parui momenti non apparet.
Nihilominus stare licitè potest petitio integri
debiti, quia creditori, licet difficultatem experia-
tur, non tamen cognoscit penitus, an in eum sit
statum deuentum ex damnabili aliqua admini-
strantium collusione, incuria, aut peruersione.
Et quidem cùm de solutione agatur, aut debitum
integrè non soluetur, quod est similius vero, &
ita circumstantiæ, quæ pro eo occurrent, satis à
soluente perspicientur, vnde non est opus, vt cre-
ditor iuxta illarum considerationem debitum exi-
gat, cùm sciat eam curam à soluente subeundam.
Aut soluetur integrè, & tunc sigum erit damna-
bilis alicuius accidentis, propter quod est factum
debitum deterioris conditionis in ordine ad ven-
ditionem faciendam, & ita secura conscientia po-
terit creditor quidquid solutum fuerit retinere,
etiamsi alijs non fiat integra solutio, quia ad
ipsum non spectat, dum bona fide res agitur,
aliorum negotium agere, & scrupuloso exami-
ne vti in ordine ad illud, præsertim in casu, de quo
agimus, in quo solutio non fit creditoribus à Re-
ge, sed Mercatoribus, quod potest aliquis non
admittere, sed debitum suum integrè à debitore
Rege postulare, aut ab alio, similibus occurren-
tibus circumstantijs.</P>
<negEZ><A+1>Circa Huancauelicenses, & Contractum
Argenti viui notandæ Resolutiones. Ad
dicta Tomo 1. Thesauri Tit. 9. Cap. 5.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>372.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi ingentes summas Minerarijs<marginalia>Quid circa|Minerarios|argenti viui,|& ipsis de-|bita.</marginalia>
deberi ob metalli copiam in Regias
apothecas illati, ex quibus illi remissionem non
exiguam facient, dummodò solutionem alicuius
momenti consequantur. Quomodò autem tuta
conscientia stare queat vt debitorum huiusmo-
di solutiones tantoperè retardentur, dum vnus
Prorex detrectat soluere debitum, quod sub al-
terius est Proregis gubernatione contractum,
& forsan sua, ego non assequor, nulla enim
maior videtur occurrere posse necessitas, quàm
ea, quam homines dicti patiuntur, ex quo-
rum commodo statu Regni felicitas, quæ in
auri & argenti copia est constituta, dependet.
Ex quo & malum illud exoritur, & fouetur, quod
cum dolore semel aliorumque referimus, Indo-
rum scilicet labores compensatione digna frau-
dari. Ergo ô Proreges intelligite, erudimini qui
iudicatis terram. Seruite Domino (cælesti & terre-
no) in timore &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Rebus ergo sic se habentibus, quod erui<marginalia>An emi à|Magistrati-|bus possint.</marginalia>
debita huiusmodi possint dubitari nequit stante
doctrina superiùs stabilita. Sed quæstionis est an
à Magistratibus, ad quos solutio spectat, id fieri
possit, applicata doctrina, de qua n. 364. & 365.
Circa quod.</P>
<P>  Dico Primò, Si Gubernator, ad quem imme-<marginalia>Assertio 1.|Gubernato-|rem iniu-|stitiam com.</marginalia>
diatè solutio pertinet, iniustè vnum credito-
rem alteri præferat, grauiter peccat cum onere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0378.jpg/>
@@1@<SE378>Circa Minerarios argenti viui. 363
<duolan 2><-P>restitutionis. Probatur ex dictis, quia vbi est æ-<marginalia>mittere in|prælatione|creditorum|voluntaria.</marginalia>
quale ius inæqualitas constituitur, quæ per resti-
tutionem ad æqualitatem reducenda est. Licet
enim Prorex quando pecuniam remittit solutioni
destinatam, non assignet aliquos in speciali, qui
debeant in solutione præferri, generaliter tamen
pręcipit vt in ea ordo cōueniens Gubernatori bene
visus obseruetur. Et vt nihil imperet, res ipsa cla-
mat, & regulæ notissimæ restitutionis impellunt,
vt illa fiat æqualitate Arithmetica aut Geometri-
ca, prout casus inciderit, obseruata.</P>
<P>  <absatz-nummer>374.</absatz-nummer> Dico Secundò Gubernator dictus regu-<marginalia>Assertio 2.|non posse|illum emere|debita.</marginalia>
lariter loquendo nequit emere Minerariorum
debita. Id probo: Nam sic emens sibi retinebit
integram solutionem: Atqui hoc stare nequit:
nam si potest retinere, ergo & potest integrè
soluere. Quòd si ideò integram retinet, quia alijs
creditoribus id subtraxit, quo solutionem inte-
grauit, in eo etiam manifesta iniustitia dispici-
tur. Nec potest hic doctrina applicari, quæ in
Superioribus pro Quæstoribus & alijs remanet
stabilita, quia illa procedit, quando ex parte eo-
rum, ad quos solutio spectat, non oritur solutio-
nis difficultas; cùm tamen in casu nostro aliter
res habeat, iuxta dicta. Dixi autem regulariter lo-
quendo: nam rarus aliquis posset casus occurre-
re, in quo Prorex specialiter erga Gubernatorem
affectus ei destinaret pecunias quibus vti cum
aliqua sua vtilitate posset in huiusmodi præla-
tione, in quo tamen Proregis conscientia dif-
ficilè poterit in offenso pede decurrere. Pro quo.</P>
<P>  <absatz-nummer>375.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Proreges nequeunt suo<marginalia>Assertio 3.|Idem de Pro-|regibus sta-|tuitur.</marginalia>
nomine debita, de quibus agimus, emere, nisi
cum graui conscientiæ onere, de quo dictum.
Probatur similiter arguendo vt in præcedenti
Assertione. Nam si Prorex integram est habitu-
rus pecuniæ quantitatem: ergo & potest illam
creditoribus soluere: quòd si eam integret, qui-
busdam subtrahens, quod suæ applicat emptioni,
in eo manifesta apparet, & viris tantis indigna
vsquequâque rapina. Neque enim à Rege talis
eis attributa potestas credenda est, quæ iustitiæ
temerationem importet, & modum agendi præ-
seferat Vassallis pro Regijs commodis, & Regno-
rum felici statu laborantibus noxialem.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> Dico Quartò. Regis nomine possunt<marginalia>Assertio 4.|Id posse Re-|gis nomine.</marginalia>
aliquando Proreges debita præfata emere minori
pretio. Probationi supponitur posse Regem ita
pecunijs indigere ad res momenti tanti, vt ne-
queat commodè creditoribus Minerarijs integrè
soluere, vnde debita in eo statu suo in valore de-
crescunt ob difficultatem solutionis. Tunc ergo
posse Proreges Regis nomine debita emere pro-
batur fundamentis pro huiusmodi emptionis ge-
nere adductis supra nu. 364. & 365. Quòd au-
tem Prorex id possit, ex eo constat, quòd cùm
supremus Regij patrimonij Procurator sit, ad ea
omnia eius se extendit potestas, quæ illius vtilita-
tem concernunt, & quæ proculdubio Regi grata
esse futura nequit prudenter dubitari. Sic autem
in casu præsenti euenit, vt videtur compertum,
soluit enim cum propria, & creditorum pariter
vtilitate, & quidem ingenti, in Regnorum om-
omnium commodum, immò & totius Christia-
næ Reipublicæ processura.</P>
<P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit, quid iam de
contractu formæ sequentis. Videns Gubernator<-P>@@

<-P>Minerarios pecunijs indigere, nec posse eam me-<marginalia>Circa con-|tractum pe-|culiarem,|quæ videan-|tur obstare.</marginalia>
talli copiam in Regias apothecas inferre, quæ
necessaria est, & ad quam iuxta numerum Indo-
rum in Minera laborantium singulis assignato-
rum, tenentur, illis pecuniam dilargitur redditu-
ris metalli certa pondera, minori pretio, quàm sit
illud, quod à Rege soluitur, cuisoli potest vendi,
p&#x0153;nis pro eo grauissimis constitutis. Illud ergo
Gubernator accipiens in apothecas Regias infe-
rendum, constituto à Rege pretio id præstat, &
iuxta illud eisdem soluitur, à quibus tamen id
demitur, quod iuxta conuentionem inter Guber-
natorem & ipsos factam, Gubernatori debetur.
In quo ex eo videtur non admittendus, quòd
metallum aut emitur à Gubernatore, aut non?
Primum dici nequit, quia non potest emere, ne-
que illius dominium acquirit, cùm statim in apo-
thecas Regias inferatur; neque venditioni ab eo
factæ Regi sit locus, cùm nullus sit, qui Regio
nomine emat ab ipso: & vbi emptor non est, ne-
que venditor esse potest. Si autem non emit, mu-
tuatio tantùm pecuniæ est, pro qua neque lu-
crum reportari, vt est dogma Catholicum: cumq;
reipsa minori pretio metallum emptum sit, infide-
liter & iniustè videtur cum Rege agi, à quo pre-
tium maius extorquetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Nihilominùs fuerunt qui præfatum pro-<marginalia>Quæ proil-|lius iustifi-|catione fa-|oiant.</marginalia>
bauere contractum à Gubernatore sat rerum ista-
rum gnaro, & timoratæ conscientiæ practica-
tum, pro quo nec morti proximus scrupulo est
violatæ iustitiæ pulsatus. Et inprimis non videtur
damnandus ex eo quod agi cum Rege infideliter
videatur, cùm potiùs oppositum appareat, ex no-
tissima vtilitate inde Regi comparata, aucta me-
talli copia, de qua tantoperè ab ipso Rege, vti de
re eius quod diximus, momenti, curatur. Dein-
de emptionem in eo non esse conceditur, sed mu-
tuum: atqui in mutuo si lucrum sit cessans, præ-
mium exigi tuta conscientia posse, adeò est iam
receptissima Doctorum sententia, & vsu com-
muni firmatum, vt de eo nequeat prudenter du-
bitari. Cumque in Indijs nullus pecuniam suam
otiosam esse patiatur, & Gubernator dictus, &
quiuis alius eo titulo id habere à Minerarijs po-
tuit, quod attentis temporis & personarum cir-
cumstantijs conueniens potuit iudicari. Addo dici
etiam posse in eo interuenisse contractum emp-
tionis & venditionis: qui seueris quidem legibus
prohibitus, quando ita celebratur, vt legibus
contrarius comprobetur, sicut accidit cùm me-
tallum priuatis venditur, pro eorum libitu aspor-
tandum. Secus autem cùm emitur, vt Regis ne-
gotium vtiliùs peragatur, metallo in designatas
apothecas fideliter exportato. Potuit autem Gu-
bernator minori pretio emere, non præcisè ob
anticipatam solutionem, sed ob titulum dictum
cessantis lucri, cùm id fiat in gratiam Minera-
riorum & ipsis postulantibus. Ex quo & titulus
habetur alius, cùm sit notissimum in morali scho-
la principium, merces vltroneas vilescere, adden-
tibus quibusdam, etiam vsque ad dimidium pre-
tium, aut plus aliquid. Alius item ex incertitudine
recuperandi quod hominibus istis datur, qui non
solent stare contractui, & priuatis vendunt maius
offerentibus pretium, aut magis quidem promp-
tum, & pro occurrentibus necessitatibus oppor-
tunum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0379.jpg/>
@@1@<SE379>364 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXIV.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>379.</absatz-nummer> Quòd autem acquirere dominium possit
quando in eius conspectu ponitur, & illud statim
in Regem transferre, non est profectò impossibi-
le, sicut neque iniustum, si statuto vendat pretio
ementi Regi, & per ministros suos receptionem
mercis, & solutionem exequenti. Vbi & Guber-
nator duplicem agere personam potest, & priua-
tæ vendentis, & Regio nomine soluentis, vt alias
accidere solet; & in materia, in qua sumus, Quæ-
stor debita à creditoribus emens personam Quæ-
storis non agit, cùm tamen soluens Quæstorem
agat, & sic alij in Officio constituti. Est ergo hoc<marginalia>Admittitur|vt probabi|lis.</marginalia>
satis verosimile & probabile, licet à quodam sub-
limi Magistratu reprobatum, vtpotè quibusdam
dispositionibus eius aduersum, non ita tamen, vt
credo, circa conscientiæ forum arbitrato. Et qui-
dem contractus, qui Reipublicæ probantur vti-
les, & manifestam non præseferunt turpitudi-
nem, non facile condemnandi sunt, præsertim si
à viris timoratæ conscientiæ peragi videantur:
pro quo consulenda ea, quæ à Nobis sunt dicta
Tomo 1. Thesauri Tit. 9. n. 47. Ex eo autem quòd
Prætoribus sit prohibita contractatio, idque ab<marginalia>Iuramen-|tam Præto-|rum non|obstare.</marginalia>
eisdem iuramento firmatum, quomodo non possit
esse obstaculum, constat ex dictis ibidem Tit. 6.
Cap. 1. In eo siquidem nulla admiscetur iniustitia,
nihilque in præiudicium Indorum committitur,
quod maximè in prohibitione dicta, & iuramenti
adiectione videtur attendi, cùm potiùs, vt vidi-
mus, commodo eorum militet, dum pecunia sup-
petit compensandis eorum laboribus profutura.
Iuramentum autem talia non remouet, nec illis
esset remouendis idoneum, sed contra Regiam
mentem in id intentam, vt remotis Vassallorum
vexationibus, ea quæ ipsis, & Regiæ pariter Ma-
iestati vtilia esse possint, à Gubernatoribus curen-
tur, foueantur, protegantur. Pro quo deseruire
potest id quod habet P. Molina Tomo 2. Disp. 507.
vers. Deinde obseruo, de lege quadam locutus ex
Hispanicis prohibente cambium ab vno loco Re-
gnorum Hispaniæ ad locum alium Coronæ Ca-
stellæ 8. scilicet Tit. 18. Lib. 5. nouæ Recopilat. de
qua statim, quatenus ad Indias spectare potest.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXIV.</A+2>
<A+1>Cambium Indicum vt sit licitum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>380.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ater Molina citata nuper Disput. vers.<marginalia>Casus pro-|ponitur à|P. Molina.</marginalia>
Superest, casum proponit, cuius decisio
vtilis esse potest, & ita non præter-
mittenda, vbi exactam conamur circa res Indi-
cas tractationem exhibere. Sic ergo habet ille:
Hi qui Hispali pecunia indigent, vt inde in nouum
orbem proficiscantur, quam in ipso nouo orbe soluant;
cùm Cambium non sit ab Hispali in nouum Orbem,
fortè propter legem, (de qua nuper) nouus autem
Orbis ad Castellæ coronam spectat, eisdemque legibus
gubernatur. Quia ergo qui in nouum Orbem traijcere
parant, neque qui mutuò, neque qui ad cambium pe-
cuniam in nouum Orbem dent (sine vllo scilicet
incremento, eo scilicet quòd pecunia longè mi-
nùs valeat in nouo Orbe, quàm Hispali, pro-
pter maiorem abundantiam, vt ibidem ipse)
inueniant, sequentes illis offerunt contractum. Con-
cedunt pecuniam, quam petunt soluendam in no-<-P>@@

<-P>uo Orbe, cum incremento sexaginta aut quinqua-
ginta pro centum, prout iuxta abundantiam aut pe-
nuriam pecuniæ, quæ Hispali concedatur, forum hu-
ius negotiationis est magis aut minùs latum, vel stri-
ctum. Ceterùm hac lege capitale illis concedunt, vt
eligatur nauis ex ijs, quæ in nouum Orbem profi-
ciscuntur. Et quòd, si illa nauis perierit, qui Capitale
concedit, omnino illud amittat, neque accipiens quid-
quam illi soluere teneatur: si verò nauis salua perue-
nerit, accipiens soluat in nouo Orbe Capitale cum in-
cremento sexaginta aut quinquaginta.</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> De huius contractus iustificatione ait<marginalia>Suspectus ipsi|de iniustitia.</marginalia>
idem Pater meritò dubitari. Etenim qui eam pe-
cuniam tradunt, minùs illi lucrarentur, si merces
ex ea pecunia in nouum Orbem mitterent, & lu-
crarentur cum eodem periculo Capitalis; & lu-
crarentur cum maiori industria ac labore, & cum
periculo quòd abundantia in nouo Orbe simi-
lium mercium vilescerent. Et insuper Capitale
Hispali ad nouum Orbem solitum Hispali asse-
curari ad rationem octo aut nouem pro centum.
Ex quibus apparet contractum istum valde esse
de iniustitia suspectum, & ita dissuadendum, vi-
dendumque quid prudentis viri iudicio sit resti-
tuendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Pergit, & asserit contractum dictum non<marginalia>Non tamen|penitus re-|probat.</marginalia>
esse assecurationis, quo ad Capitale, sed sponsio-
nis. Cùm autem longè probabilius sit nauem
non perituram, quia id frequentius: nulla æqui-
tas patitur vt in huiusmodi sponsionibus tantùm
spondeat se daturum, qui nauem perituram, quàm
qui non perituram eam spondet, iuxta ea, quæ
tradit Disput. 508. Deinde affirmat ratione legis
adductæ non reddi illicitum cambium ab Hispali
in nouum Orbem cum incremento non modico,
propter virtualem asportationem pecuniæ, & ma-
iorem valorem, quem Hispali habet. Quantùm
autem sit incrementum futurum prudentis arbi-
trio iudicandum, qui omnium occurrentium cir-
cumstantiarum plenam sit notitiam habiturus, &
se non habere fatetur; licet Mercadus lib. 4. de
Contractibus Cap. 13. specialia quædam, iuxta
locorum diuersitatem conetur stabilire. Quòd
dicta lex non obstet ex eo probat, quia illa pro
Indijs nihil sonat, neque credendum voluisse tol-
lere cambium adeò vtile ac necessarium, quippe
nullus futurus erat adeò amens, suorumque bo-
norum dilapidator, qui ad cambium concederet
quod plus valeret pro eo, quod longè minùs va-
leret, nisi incremento non modico.</P>
<P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Iuxta quæ concludit contractum dictum<marginalia>Illius reso-|lutio.</marginalia>
ad æqualitatem reduci, si tradatur illo modo ca-
pitale cum moderato in nouo Orbe reddendum
incremento, quantùm autem illud futurum sit,
prudentium Mercatorum esse arbitrio iudican-
dum: minusque videtur esse, quàm ad rationem
sexaginta, aut quadraginta, pro centum. Atque
iuxta hanc regulam præcipiendum esse restitui,
quod attinet ad huiusmodi contractus iniustè hu-
cusque celebratos. Alia autem capita præter vir-
tualem transportationem pecuniæ, periculum ca-
pitalis, & maiorem illius valorem in Hispa-
nia, ob quæ aliqui in hoc incremento ascendi
posse arbitrantur, regulariter, si res attentè expen-
datur, solida non esse affirmat. Et hæc doctus ille
Magister circa huiusmodi casus decisionem, pro
quo</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0380.jpg/>
@@1@<SE380>Circa contractum Cambij pro nouo Orbe. 365
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> Dico Primò. Contractus dictus non<marginalia>Assertio 1.|circa duos|contractus|separabiles.</marginalia>
habet necessariò annexum alium de assecuratio-
ne Capitalis. Constat, quia Cambium pecuniæ
sine illo stare potest, & assecuratio aut sponsio, vt
vult P. Molina, ab alio fieri valet, vt est comper-
tum. Et potest qui pecuniam tribuit, priori illo
esse contentus, si pecuniæ in nouo Orbe illi esse
possint vtiles, vt emantur aliqua, quæ in Hispa-
niam asportata, duplicatum ipsi possint lucrum
importare.</P>
<P>  Dico Secundò. Absolutè loquendo non est<marginalia>Assertio 2.|Nullum es-|se suspectum|absolutè lo-|quendo.</marginalia>
cur contractus dictus debeat censeri suspectus; &
ita dissuadendus. Probatur, Nam iuxta P. Moli-
nam, si temperatum incrementum sit, nullam
continet iniustitiam: Atqui moderatum incre-
mentum esse potest iudicio prudentium Merca-
torum; vt ipse Pater admonet: ergo non est cur
suspectus censeri debeat, & p&#x0153;nitus dissuaderi. Et
ita quod ab eodem dictum, de eo accipiendum
iuxta formam, qua & relatum, cum exorbitante
inquam incremento.</P>
<P>  <absatz-nummer>385.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Lex Hispaniæ adducta<marginalia>Assertio 3.|Circa legem|cambium|prohiben-|tem.</marginalia>
non obstat valori contractus, & licitæ celebratio-
ni. Sic Ioannes de Heuia Tomo 2. Curiæ Phi-
lippicæ lib. 1. Cap. 2. num. 19. vbi ita scribit: De
lo dicho se sigue que se puede dar à cambio por letras,
con interès licito de España à las Indias, porque aun-
que ellas son de la misma Corona Real de Castilla, y<marginalia>Ioannes de|Heuia.</marginalia>
se gobiernan por sus leyes, milita la misma razon de
peligros, que para las demas partes fuera del Reyno:
demas de que la ley referida que le prohibe para dentro
del, trata en España, y no de ella para las Indias, que
es vtil y necessario, como lo dice Molina. Y lo mismo
se ha de decir por la misma razon de las Indias à E-
spaña, segun vna Ordenanza Real de la na vegacion
de ellas (Orden. num. 158.) y asi se suele hacer.
Sic ille, qui licet de contractu per litteras tan-
tùm loquatur, in ordine tamen ad intentum As-
sertionis præsentis circa legem dictam, apertè suf-
fragatur, & etiam in ordine ad contractum, de
quo agimus, quem P. Molina vtilem & necessa-
rium asserit, in quo ab Auctore dicto lauda-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>386.</absatz-nummer> Dico Quartò. In assignando moderato<marginalia>Assertio 4.|Circa quan|titatem lu-|cri.</marginalia>
incremento, hoc opus, hic labor est, nec ita iudi-
cio Mercatorum relinquendum, licet prudentes
videātur, nisi Theologicis principijs sint sufficien-
ter instructi. Et nunc quidem excessus ille sexa-
ginta, aut quinquaginta à P. Molina reprobatus
in viridi obseruantia est, cùm sit certum lucra
modò esse minora, vt Mercatores conqueruntur,
& facilè potest explorari. Vnde vnus ex poten-
tioribus Peruuiani Commercij, cùm audisset me
circa res Indicas scribere, amicè & feruidè admo-
nuit, vt circa lucrum cessans calamum stringerem,
sat expertus in eo committi non tolerandos ex-
cessus. Et ita quidem iam feceram Tomo 1. The-
sauri Tit. 9. nu. 100. quod & nunc vrgeo, & vti-
nam alicuius apud lecturos possit esse momenti,
vt circa hoc efficaces & medici esse possint &
magistri. Videantur ibi dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>387.</absatz-nummer> Videri etiam potest Remigius in Praxi<marginalia>Remigij|obseruanda|doctrina.</marginalia>
Parochorum ac Confessariorum Tract. 2. Cap. 7. §. 16.
vers. vlt. prudenter circa hoc locutus, ait enim
Antuerpiæ, quæ Brabantiæ est Emporium, circa
pecuniæ mutuationem taxam haberi, aliquando
enim sex tantùm pro centum rependuntur, &<-P>@@

<-P>quandôque ad duodecim excrescere, iuxta legem
Caroli V. latæ Bruxellis an. 1540. & subdit quid-
quid Doctores circa hoc disputent, videri sibi in
hac materia sicut in Cambijs, conductionibus
pecuniæ, mutuationibus cum pignoribus aut sine
illis, &c. non posse præmium determinatum as-
signari, nec futurum Theologum, qui circa ista
exactè loqui, nisi qui & Mercator sit, sciat valo-
rem monetæ, in vno currentem loco vt ad alium
deferatur. Et ita iustam compensationem à viris
negotiatoribus probæ vitæ, & timoratæ consci-
entiæ pendere, qui iuxta circumstantias tempo-
ris, abundantiæ, aut penuriæ pecuniæ, periculum
mutationis illius, & conductionis, possunt & so-
liti sunt, quod liceat incrementum, iudicare. Et
ita censuisse affirmat viros doctos à se consultos.
Additque sic: & ita ego interrogare p&#x0153;nitentem
soleo, cum scrupulo circa excessum accedentem, an
iuxta præmia tunc in foro currentia sit operatus? & si
respondeat sic inter personas probæ vitæ & conscien-
tiæ praxim extitisse, aio illi suam esse securam. Sed
si dicat à semetipso disposita suæ tantum vtilitati
intento, eum obligo ad restituendum omne illud, in
quo mutuatarius defraudatus inuenitur. Quæ do-
ctrina ad Confessarij est leuamen opportuna, dum
eum ab euoluendis multis summis excusat, quas viri
docti de Cambijs, conductionibus &c. conscripserunt.
Et sæpè accidit vt post eas visas & reuisas, maiori
cum confusione remaneant, quia illis conscripsere
temporibus, & aureis sæculis in contractatione &
commercio æqualibus, neque horum, in quibus viui-
mus, mutationibus & varietatibus subiectis. Sic il-
le, qui si P. Molinam legisset, consultatione alio-
rum, quasi pro re noua & inaudita, non indi-
guisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>388.</absatz-nummer> Et notandum loqui illum de lucro ex<marginalia>Ob solam|priuationem|pecuniæ ni-|hil accipi|posse.</marginalia>
mutuo ob solam priuationem pecuniæ, sic enim
ibi: Quintò, caussa priuationis pecuniæ: hoc est, quia
quis se sua pecunia priuat, tamquàm instrumento ne-
gotiandi & contractandi: taliter, vt licet nullum
aliud sequatur damnum, quam huius dominio se pri-
uare, ait Molina licitum esse interesse aliquod repor-
tare. Sic ille, addens statim taxam Antuerpiæ im-
positam hac ex caussa procedere, nullo alio titulo
addito. In quo non videtur consequenter locu-
tus, sed compugnantia protulisse. Si enim caussa
priuationis pecuniæ aliquid accipi potest, eo
quòd quis se instrumento negotiandi & contra-
ctandi priuat: ergo dum negotiatio nulla aut
contractatio extat, aut damnum aliud, ex sola
priuatione nequit præmium comparari. Illatio est
euidens. Adducitur prætereà P. Molina ita sen-
tiens, non indicato loco, in quo id dixerit: & re-
uera indicari non potuit, quia nusquàm tale ali-
quid apud eumdem reperiendum. Et forsitan Mo-
lina pro Medina positum, cui ea sententia adscri-
bitur; sed quidem illum in sensu esse probabili
locutum ostendimus citato Tit. 9. Thesauri n. 124.
& taxa quidem Antuerpiæ posita ita accipienda
est, vt præmium liceat ratione cessantis lucri, vt
constat ex eo quod illud crescat vt vidimus, quod
non nisi ex prædicta caussa potest accidere: si
enim ob solam priuationem pecuniæ continge-
ret, taxa esset fixa, cùm in priuatione non sit ma-
gis & minùs, & vbi est eadem ratio, eadem est,
& esse debet iuris dispositio.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> Et iuxta hoc procedit proscriptio Pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0381.jpg/>
@@1@<SE381>366 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXV.
<duolan 2><-P>positionis 42. inter damnata, à SS. Alexandro<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex VII.|circa mu-|tuum cum|obligatione|ad certum|tempus.</marginalia>
VII. quatenus in ea asseritur licitum esse mutuan-
ti aliquid supra sortem exigere, si se obliget ad
non petendum principale vsque ad certum tem-
pus, Cuius damnationis ea est ratio, mutuum sci-
licet eam habere insitam conditionem, quòd pro
aliquo detur tempore, ante quod exigi nequeat,
& ita cùm determinatur, nihil speciale additur,
propter quod exigi præmium possit, & ita si pe-
tatur, ob solam priuationem illius præstatio con-
stabit. Et Nos quidem citato Tit. 9. nu. 128. &
seqq. cum grauibus Scriptoribus diximus in præ-
dicto casu aliquid vltra sortem exigi posse, sed
non generaliter loquendo, solumque quando
mutuans obligatur ad non exigendum principa-
le, etiamsi quidquam inopinatum obuenerit, pro-
pter quod, deficiente pecunia credita, damnum
sit aliquod subiturus. Et hoc quidem non est ab
Alexandro damnatum, quia neque Propositio ibi
proposita tale aliquid continebat. Et ita citatus
Remigius suprà §. 15. vers. Algunos ensenaron, af-<marginalia>Remigius.</marginalia>
firmat non prohiberi à Summo Pontifice, neque
eius esse voluntatem, vt mutuans non possit se
obligare ad non petendum principale vsque ad
certum tempus: sed quod ex solo hoc titulo in-
teresse reportetur: vnde & consequenter potest
per Scripturam se obligare. Quod proptereà se
dicere inquit, quia aliquos vidit circa hoc sine
fundamento vllo, scrupulum efformare.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXV.</A+2>
<A+1>Circa extraneos à Regno quæ in Indijs
liceant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>390.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Xtranei à Regno dicuntur, qui Ca-<marginalia>Exteri &|naturales|qui dican-|tur.</marginalia>
stellæ legibus non reguntur, sed suas
habent speciales, circa quod Nauarræ
Regnum exceptum, cui ius naturalitatis indul-
tum, sunt & annis proximis nobilissimæ ac side-
lissimæ ciuitati Dertusæ in Catalauniæ Principa-
tu. Censentur etiam naturales, qui ex parentibus
nati, licet aliàs extraneis, qui per decem annos in
Regno domicilium habuerunt, & iuxta probabi-
lem sententiam, etiamsi nati sint post decem an-
nos, licet parentes ante illos impletos domicilium
non fixerint, benè tamen nondum elapsis, vt sex-
to, septimo &c. Quod quidem cùm pro Regnis
Hispaniæ procedat, quæ licet diuersa sint, eis-
dem vtuntur legibus, & sic quasi vnum censen-
tur, vnde dici solet, cùm de punitione alicuius
agitur fieri illum extraneum à Regno, ad Indias
est ex rationis paritate trahendum, quæ eisdem
gubernantur legibus, nisi vbi municipale aliquid
admiscetur, vt tradit D. Solorzanus Tomo 2. de
Indiarum iure lib. 3. Cap. 19. nu. 49. & Cap. 25.
nu. 15. latiùs Tomo 1. Lib. 3. Cap. 1. à nu. 46. & in
Politica, locis respondentibus. Circa quod aliqua
breuiter discutienda, pro quibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Dico Primò. Commercium Exterorum<marginalia>Assertio 1.|Commer-|cium eorum|prohibitum|legibus sub|lethali pec-|cato obli-|gantibus</marginalia>
in Indijs legibus est Hispaniæ prohibitum, quæ
absolutè loquendo sub grauis culpæ reatu obli-
gant, non eosdem, sed Magistratus, ne scilicet id
permittant, & alios, ad quos executio earum po-
test pertinere. Habentur illæ Lib. 5. & 6. Recopi-
lat. suntque in priori 22. Tit. 10. & in alio 1. Tit.<-P>@@

<-P>18. Ratio est, quia circa materiam grauem ver-
santur, & ex earum violatione possunt magna
non solùm in Indias ipsas, sed etiam in Hispaniam
redundare incommoda, & proponuntur à Ioanne
de Heuia Tomo 2. Curiæ Philippicæ Cap. 1. n. 36.</P>
<P>  <absatz-nummer>392.</absatz-nummer> Dico Secundò. Exteris in Indijs com-<marginalia>Assertio 2.|pro commo-|rantibus|non vrgere.</marginalia>
morantibus potest contractatio sine scrupulo le-
thalis peccati permitti. Sic citatus Heuia, qui &
probat ex eo quòd respectu eorum cessat ratio
prohibitionis, ne scilicet pecuniæ extrahantur,
cessante autem ratione cessat legis obligatio Cap.
Cùm cessante de appellat. Licet autem dici possit
non cessare penitus rationem, quia & commo-
rantes possunt ex commercio ingentes pecuniæ
summas corradere, quas in exteras transmittant
regiones: id non videtur obstare, quia tale in-
commodum non apparet euitabile, & ex com-
mercio huiusmodi hominum sua Reges nostri
habent satis pretiosa compendia, dum vectigalia
ab ipsis maiori cum exactione soluuntur. Et leges
quidem interpretatus vsus, vnde & videmus cùm
orto bello repressalia indicuntur, vt annis proxi-
mis accidit. supponi esse in his partibus homines
exteros aduersantium Principum naturæ iure po-
testati subiectos, qui, bellorum tantùm occasio-
ne suis non permittuntur bonis frui diuturno
commercio comparatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>393.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de Aragonensibus<marginalia>Assertio 3.|Quid de|Aragonensi-|bus, & alijs|illius Coro-|næ.</marginalia>
traditur à Dom. Solorzano citato nu. 49. scilicet
in vsu esse vt tamquàm naturales admittantur, ad
omnes extendendum, qui ad Regium Aragoniæ
Consilium spectant, argumento ex Maioricensi-
bus desumpto, de quo citatus Scriptor, & ad Va-
lentinos, Catalauniensesque pariter referendum.
Item & ex vsu, nam omnes illi ad commercia
admitti iam pridem soliti, & magnis diuitijs aucti,
sine vllo incommodo diuersantur. Item ex Reli-
giosis, ex quibus cùm exteris transitus prohibea-
tur, nihil tale circa Regnorum illorum alumnos
actum, quo vti suspecti fuerint amandati. Et hæc
quidem Peruuiana Prouincia aliquos habuit E-
uangelicos Operarios memoria immortali dig-
nissimos Didacum de Torres Rubium, Ioannem
Baptistam Sotalell, Petrum de Riualagua, Pe-
trum de Silua, Franciscum Castels, & aliæ huius
Coloniæ alios, quibus vtinam multos similes ha-
beamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>394.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quoad ciuiles administra-<marginalia>Assertio 4.|Circa ciui-|lia officia.</marginalia>
tiones, & officia, in quibus Regio nomine iusti-
tia administratur, si à Rege sint conferenda, eius
Consilium circa hoc quid sit expediens peruide-
bit. Quoad illa verò, quæ à Proregibus confe-
runtur, si merita suppetant, poterunt sine vllo
scrupulo præfatis impartiri. Ratio ex dictis est
comperta, cùm enim pro naturalibus habean-
tur, non debent, si nihil aliud obstet, à muneri-
bus publicis arceri, quod stare sine iniuria non
poterit, & grauium exhibebit fomitem simul-
tatum. Dixi, si nihil aliud obstet: nam obstare po-<marginalia>Quid com-|paratione|Benemeri-|torum.</marginalia>
terit bene meritorum copia: quod tamen spe-
ciale non est, quandoquidem ad omnes extendi
potest, qui benemeriti non sunt, sunt autem illi
quotquot in Indiarum conquisitorum non nu-
merantur progenie, de quo dictum Tomo 1. The-
sauri Tit. 1. nu. 56. & seqq. Talia autem esse pos-
sunt eorum de quibus agimus, merita, vt meritò
præfatis debeant anteferri.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0382.jpg/>
@@1@<SE382>Quædam circa Indias percurruntur. 367
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>395.</absatz-nummer> Dico Quintò. Quod ad Beneficia Ec-<marginalia>Assertio 5.|Quid circa|Beneficia|Ecclesiasti-|ta.</marginalia>
clesiastica attinet, idem est ob similia fundamenta
dicendum, pro quo videnda quæ citato Tit. 1. Cap.
7. ex professo rem discutientibus sunt à Nobis cu-
mulata, Sit ille idoneus firmandæ fidei, & dignus
vndequaque minister, & procul, & de vltimis fi-
nibus pretium eius. Prouerb. 31. vnum illud ob-
stare frequenter potest, peritia scilicet linguæ In-
dicæ; sed & ista potest adhibita diligentia supe-
rari, vt experientia docuit, in quo examinato-
rum grauari supra modum conscientiæ possunt:
estq&#x0301;ue malum tale multis Commune alijs, de
quo dictum Tomo 2. Thesauri. Tit. 16. nu. 1. &
43. & Tomo 1. Auctarij nu. 149. & seqq. Circa
quod non est opus amplius distineri, sed ad alia
gradum facere.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVI.</A+2>
<A+1>Quædam circa Jndias breuiter per-
curruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>396.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Nter Ordinationes pro Indijs extat nu.<marginalia>Prohibitio|ne Indi in|Hispaniam|enauigent.</marginalia>
123. illa, qua prohibetur ne Indi, siue
viri, siue feminæ, ad Hispaniam ten-
dant, etiamsi sponte velint, & licentiam Regis
habeant, Proregum, Audientiarum, Gubernato-
rum, Iustitiarum, aut aliorum quorumcumque.
In quo quidem grauiter peccari potest, quia illi
manifesto vitæ periculo exponuntur, dum cælum
sunt sibi contrarium, pro quo certæ & frequentes
experientiæ suppetunt, experturi. Scimus tamen
aliquos iuisse & redijsse incolumes; & vnum vidi,
qui cùm esset puerulus aliquantùm in Cantabria
demoratus, illius regionis linguam expeditè lo-
quebatur. Et mortuus ille in adolescentiæ flore,
morbo in nauigatione contracto. Si ergo Regis
licentia adsit, subreptitia iudicanda est, nequit
enim de illius benignitate præsumi pro eo illam
concessurum, quod in adeò graue est futurum
petentis detrimentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> In Regijs Schedulis anni 1566. & 1568.<marginalia>Alia ne ar-|ma in In-|dias trans-|portontur.</marginalia>
quæ extant Tomo 4. iubetur ne arma in Indias,
& specialiter in Peruuium transportentur. Felicia
illa tempora, in quibus ita regnabat securitas, vt
ad securitatem non esset opus armis, neque esset
Satan aut occursus malus. Sed certè experientia
monstrauit armis regiones istas indigere, & præ-
sertim Peruuium nauigationis difficultas hostibus
Coronæ reddiderit opinione quamplurium inac-
cessum, reuerà aliter se res habet, & grandi diui-
næ misericordiæ beneficio factum, vt nihil sit ab
illis felici inuasione tentatum. Armis ergo cùm
opus sit, mittantur arma, & regnum hoc, cuius
diuitijs diues est mundus, & ad tractanda arma
validior, missis armis, & ijs omnibus, quæ pro il-
lius securitate necessaria sunt, solicitiùs defenda-
tur. Non ergo grauiter peccabunt, qui arma ven-
denda publicè transuexerint, sic enim non deser-
uient seditiosis armandis, qua de caussa videtur
prohibitio procedere, sed defensioni iustæ sum-
moperè procurandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>398.</absatz-nummer> Prohibitio alia habetur in rescripto an.<marginalia>Alia circa|transporta-|tionem ar-|genti viui.</marginalia>
1604. die 31. Decemb. circa transportationem
argenti viui ex Peruuio in Nouam-Hispaniam,
cuius ea esse potuit ratio, ne scilicet in Peruuio<-P>@@

<-P>deesset, in quo mineræ sunt multò plures, & di-
tiores. Sed experientia ostendit habere Peruuium
quod & dare Nouæ-Hispaniæ possit, vnde nuper,
quia eius defectu Regni illius operatio pretiosa
languebat, ingens est copia transmissa, & oppor-
tunè recepta, eius statim beneficio insigni argenti
abundantia comparata. Prohibitio ergo ista quod
ad negotium conscientiæ attinet, nihil plus ha-
bet, quàm generalis illa, de qua dictum Tomo 1.
Thesauri Tit. 9. n. 52. & 53. Gubernatores autem
si quid tale perpetrent, grauissimè delinquent,
quia cùm sint à Rege pro singulari circa hoc cura
constituti, pro qua & pingue salarium accipiunt,
valde infideliter se gerunt, dum contra Officij sui
leges, & manifestam agunt Maiestatis Regiæ
voluntatem. Nihilominùs si quidquam in hac
fuerit parte commissum, & Minerarijs Peruuia-
nis sit sufficienter prouisum, quidquid de peccato
sit, validus erit contractus, quia legibus erga hoc
latis non inuenitur penitus irritatus. Quod & di-
cendum, si Proreges simile aliquid attentaue-
rint.</P>
<P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> Circa merces ex Hispania aduectas, ne<marginalia>Circa mer-|ces ex Noua|Hispania|aduectas.</marginalia>
in Peruuium ex Noua-Hispania transuehi queant,
extat Regia Schedula anni 1607. Hispali pro-
mulgata 10. die Martij, & Limæ mense Septemb.
eiusdem anni, de qua dictum Tomo 1. Thesauri
Tit. 5. n. 144. vbi & ratio reddita cur aliquando
transuectio talis vtilis esse queat, quia videlicet
mercium huiusmodi penuria est, cui opportunè
tali intromissione succurritur. Sed quid si penuria
talis non sit, vt his visum diebus? Dicendum sanè
in eo graue non esse peccatum, quia numquàm
tanta mercium illarum afferri copia potest, vt
commercium Peruuianum infirmetur. Quòd ali-
quantulùm infirmetur illud, Mexicanum conua-
lescit, & ex vtroque pecunia in Hispaniam trans-
funditur, quam merces pepererunt, eadem Rege
emolumenta percipiente.</P>
<P>  <absatz-nummer>400.</absatz-nummer> Iuxta l. 1. Tit. 29. lib. 9. Recopilat. deben-<marginalia>De discri-|mine vecti-|galium inter|exteros &|naturales.</marginalia>
tur certa iura ex mercibus, quæ in Hispania & in
Indijs ex vno ad aliud regnum intra easdem tran-
suehuntur, sed non si ex vno regni loco ad alium,
si id fiat à Regni naturalibus, secus si ab exteris,
pro quo est l. 4. eiusdem Tit. & lib. & ex ea habe-
tur etiam quod diximus num. 392. de licita ad-
missione exterorum ad commercium. Et oritur
inde quæstio an si quis exterus naturalem se si-
mulet, aut falsò probet, teneatur in conscientia
ad iurium talium solutionem, quæ naturales non
soluunt. Et posset illa facilè ex multorum sen-
tentia obligationem generaliter non agnoscen-
tium expediri; qua tamen non admissa, perstat
difficultas ob discrimen illud inter exteros & na-
turales, quod non videtur iuxta leges iustitiæ con-
stitutum. Et quidem ex venditione potest id non
leuiter comprobari: siquidem exteris non licet
carius vendere, vt habetur Cap. 1. de Emptione &<marginalia>Non licet|illis cerius|vendere.</marginalia>
vendit: quod intelligitur, si excedatur iustum pre-
tium, vt cum Couarruuia & Ioanne Medina tra-
dit P. Molina Tomo 2. Disput. 346. vbi & signifi-
catur oppositum ab humanitate esse alienum ver-<marginalia>Cap. 1. de|Emptione|vendit.</marginalia>
bis illis: Aliôquin ad Presbyterum transeuntes hoc
referant, vt illius iussu cum humanitate sibi ven-
dant. Sic ibi. Vnde & factum vt exteris apud
nonnullos circa hoc maior benignitas impenda-
tur, sicut in Lusitania, vbi asportantibus triticum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0383.jpg/>
@@1@<SE383>368 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXVI.
<duolan 2><-P>conceditur vt vendere possint sine taxæ obserua-
tione, quæ est pro naturalibus constituta, de quo
P. Molina supra Disput. 364. vers. Dubium est num
alienigenæ, & P. Fagundez de Iustitia lib. 5. Cap.
37. num. 20. Quod & P. Molina vti communiter
receptum proponit ibidem vers. vlt. Atqui in ga-
bellarum impositione idem videtur dicendum ob
similem rationem, vt verosimile censeri debeat
discrimen circa hoc non esse Regum nostrorum
ita benignitati consonum, vt (quidquid verba so-
nent) ad forum animæ velint leges huiusmodi
pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>401.</absatz-nummer> Illud satis speciale in Ordinatione 158.<marginalia>De prohibi|tione circa|litteras|Cambij.</marginalia>
in qua prohibetur ne quis litteras cambij in Hi-
spaniam deferat sine registro sub p&#x0153;nis impositis
asportantibus sine illo aurum, argentum, & mar-
garitas. Quæ prohibitio satis delicata apparet,
nec videtur obligare: nam litteræ huiusmodi sup-
ponunt eos, qui eas tribuunt, pecunias habere in
Hispania: ergo iam illæ, si ex Indijs asportatæ
sunt, registrum subierunt: quòd si non inde as-
portatæ, sed aliunde habitæ, nulla pro illis obliga-
tio registri vrget. Si autem asportandæ, tunc re-
gistrum earum fiet, nec ratione illarum vectigal
duplicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>402.</absatz-nummer> Seuerius illud, pro quo extat Ordinatio<marginalia>Circa regi-|strantes|aliena pro|prio aut al-|terius no-|mine.</marginalia>
205. & Regia Schedula an. 1566. Tomo 4. im-
pressarum, ne scilicet quis aurum, argentum, mar-
garitas, aut quidquam aliud, tamquàm proprium
registro subijciat, quod reuera alienum est, nec
nomine alterius, nisi illius met, qui illud ipsi
commendauit, aut eius est dominus, sub p&#x0153;na
quadrupli ex suis soluendi bonis Regiæ Cameræ
applicandi, denuntiatori tertia parte reddita, &
insuper habendum illum vti prædonem publi-
cum, & contra illum vtpotè talem procedendum.
In quo quidem iusta esset profectò seueritas, si
præfato agendi modo iura Regia fraudarentur; si
autem integrè soluantur, non ita seuerè cum eis
videtur agendum. In quo & aliquando sua esse
in ordine ad iura prædicta, conuenientia potest:
nam ij, qui proprij domini sunt eorum, quæ re-
gistro sunt necessariò subijcienda, solicitè curant
multa subducere; quod tamen Commendatarij
secus faciunt: cùm enim ad eos illa non spectent,
faciliùs, & pleniùs manifestant. Et ita videmus
praxi receptum; multi enim in Hispaniam ten-
dentes nolunt suas esse diuitias manifestas, & ideò
earum partem Commendatario tribuunt fideli-
ter in Hispania reddituro. Nec p&#x0153;nam prædictam
vidimus aliquando inflictam, neque circa hoc
Regios ministros adeò solicitos, vt par esset, si in
negotio huiusmodi tantùm esset momenti, quan-
tùm Ordinatio & Schedula Regia videntur in-
dicare: quæ quidem p&#x0153;nales prorsus sunt, vnde
circa illas receptissima sententia currit de p&#x0153;na-
lium obligatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>403.</absatz-nummer> Leges, Ordinationes, & consuetudines,<marginalia>P&#x0153;na com-|missi vt|obliget.</marginalia>
disponentes circa p&#x0153;nam commissi obligare om-
nes, tam forenses, quam exteros, & in eas incur-
rere, quia scire & inquirere debent, iuxta l. Inter-
dum §. licet, ff. de public. & vectig. errantes autem
per ignorantiam solùm ad duplicata iura teneri,
ex l. eadem, §. Diui quoque fratres, affirmat Ioan-
nes de Heuia in Curia Philippica Tom. 2. Cap. 10.
nu. 14. cum Glossa circa citatum §. licet. Sed qui-
dem cùm duplicatio dicta p&#x0153;nalis sit, vbi culpa<-P>@@

<-P>non adest, locum habere non potest. Et ideò
quidquid de legibus illis Gentilium Principum
sit, iuxta Christianum stylum nihil p&#x0153;nale igno-
ranti est, si verè talis probetur, infligendum. Et
ita citatus Auctor Cap. 12. eiusdem libri nu. 4. de
Nauarcho loquens, qui è portu, cùm opportu-
num esset tempus, non soluit, affirmat teneri ad
damnorum compensationem, etiamsi ex fortuito
casu obtigerint, quia in culpa fuit, addens tamen
quòd si iusta ex caussa moram fecerit, ad nihil
tenebitur ex l. final. §. Idem iuris, ff. ad l. Rhod. de
iactu. & l. 2. §. fin. ff. si quis caut. quæ quidem in<marginalia>Vt in eo se|gerere de-|beant iudi-|ces.</marginalia>
generali illa ratione fundantur, quam naturale
rationis lumen ostendit, p&#x0153;nam locum habere
non posse, vbi abest culpa, aut verè talis, aut præ-
sumpta, de qua l. Interdum cit. §. licet. Et quam-
uis ita videatur proculdubio dicendum, & iuxta
id iudices debere procedere: si tamen sine suo id
nequeant facere detrimento, ad moderationem
dictam non tenentur, vnde & infligere p&#x0153;nam
poterant lege dispositam, quia lex non potest pe-
nitus iniusta censeri, & regulariter de culpa ali-
quid admisceri, potest non temerè præsumi cùm
sit iuris notissimi, quidquid de casu sit, in quo
illam extitisse euidentibus constet argumentis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa obligationem assistendi in Præ-
bendario Indico aliquid speciale. Ad
dicta Tomo 2. Thesauri Tit. 18.
num. 32.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>404.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum ibi consuetudine induci posse<marginalia>Statutum|circa gran-|dauos Præ-|bendarios|erga assi-|stentiam vt|stare queat.</marginalia>
vt aliqui non assistant ob diuturnam
assistentiæ deratigationem, & ita
vsu receptum in Compostellana Ecclesia, vt Præ-
bendarij, qui per 40. annos seruierunt, etiamsi
absint, pro præsentibus habeantur, cui consue-
tudini annuit Gregorius XIII. & eam in Gallia
posse consistere annuit P. Baunij ibidem adductus,
& ad Indicas posse Ecclesias extendi à Nobis as-
sertum, & pro eo statutum posse etiam fieri pa-
riter comprobatum. Quod & tenet P. Bordonus<marginalia>P. Bordon.</marginalia>
Tomo 4. Resolut. 150. Quas. 15. ex eo id probans,
quod milites mundi simili gaudent priuilegio per
l. A muneribus, ff. de muner. valet enim argumen-
tum à milite armatæ militiæ, ad cælestis militiæ
militem ex Euerardo in hoc loco. Tum quia qui
seruiuit per 40. annos Ecclesiæ, vt plurimùm di-
citur senio quasi confectus, & ita meretur hoc
priuilegium. Quod & tenent Cenedus, Moneta,
Garcias Piasecius, Gratianus, quos adducit &
sequitur Barbosa circa Cap. 12 Seßionis 24. Con-
cilij Tridentini de Reformat. contra Bonacinam
Disput. 2. de Horis Canonicis Quæst. 5. Puncto 6. nu.
15. & alios. Neque obstare quod citato loco à
Concilio statuitur, scilicet circa hoc neque collu-
sionem, neque remissionem admittendam, id
enim intelligendum, de collusione & remissione
irrationabili respectu eorum, qui possunt accede-
re, cum iuuenes sint & adulti.</P>
<P>  <absatz-nummer>405.</absatz-nummer> Hæc cùm ita se habeant, mirari iuuat<marginalia>Decretum|peculiare Re-|gij Indiarum|Consilij.</marginalia>
Regij Indiarum Consilij rescriptum Peruuiano
Proregi transmissum, vt faceret Decanum Me-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0384.jpg/>
@@1@<SE384>Circa Præbendarij Indici aßistentiam. 369
<duolan 2><-P>tropolitanæ Ecclesiæ Capituli, Limanæ inquam,
iam octogenarium, & qui in ea per 50. annos
seruierat, iuxta muneris sui obligationem assiste-
ret, & sua in hebdomada ministraret. Quod qui-
dem nullius momenti fuit in ordine ad effectum,
eum enim minimè aptum seruitio huiusmodi re-
perit, licet annos aliquot pia in senectute per-
egerit, paucos ante dies feliciter consummatus,
cùm in fundatione Hospitalis pro Æthiopibus
curandis, eximiæ, & magnoperè desideratæ ope-
re charitatis, ingentes pecuniæ summas impendis-
set. Is fuit DD. Ioannes de Cabrera & Benaui-<marginalia>D. Ioannes|de Cabrera|Limensis|Decanus|laudatus.</marginalia>
des, ex primaria Hispaniæ nobilitate, Marchio
de Rus communi voce, ex equesti Ordine D.
Iacobi, huius certè, & amplioris memoriæ dig-
nissimus, cùm in memoria sit futurus æterna, quod
à Rege vate ei promissum, qui dispersit, dedit pau-<marginalia>Psal. 111.|v. 6. & 8.</marginalia>
peribus, Psal. 111. & pauperibus quidem huma-
nis subsidijs omnium maximè destitutis. Vt dice-
re etiam liceat quod apud eumdem vatem extat<marginalia>Psal. 67.|v. 34.</marginalia>
Psal. 67. v. 34. Æthiopia præueniet manus eius Deo.
Præuenit siquidem liberales manus, dum opus
egregiæ misericordiæ sibi præ alijs impenden-
dum compulit, in quo quidem Deo magis, quàm
hominibus obsecutus, quem dicentem audiuit:
Matth. 25. v. 40. Quamdiu fecistis vni ex his fra-<marginalia>Matth. 25.|v. 40.</marginalia>
tribus meis minimis, mihi fecistis. Minimis equi-
dem, & omnium despectissimis, vt præ alijs sit
meritò auditurus: Venite benedicti Patris mei
&c. Ibid. v. 34. Iam circa obligationem, de qua
quæstio.</P>
<P>  <absatz-nummer>406.</absatz-nummer> Dico Primò. Statutum circa assisten-<marginalia>Assertio 1.|Non licere|statutum, &|respectu quo-|rum.</marginalia>
tiam pro casu dicto non ita fieri in Ecclesijs In-
dicis valet, vt dum Præbendarius, licet grandæ-
uus, viribus pollet, & fortis ac vegetus est, ab as-
sistentia penitus releuetur. Probatur, Quia Con-
cilium Tridentinum citato Cap. 12. absolutè sta-
tuit huiusmodi statuta nullius roboris futura, ibi:
Non liceat vigore cuiuslibet statuti, aut consuetudi-
nis, vltra tres menses ab eisdem Ecclesijs quolibet
anno abesse. Et inferiùs vbi de distributionibus:
Non obstantibus quibuscumque statutis & consuetu-
dinibus. Vbi nequit adhiberi responsio, de qua
nuper, scilicet non agi nisi de remissione irratio-
nabili, vti ea esset, quæ fieret iuuenibus & adul-
tis; siquidem & irrationabilis est quæ ijs fit, qui
seruire commodè possunt, licet in prouectiori
ætate. Deinde Indici Præbendarij sunt Regij Ca-
pellani, & Regia præsentatione prouisi, iuxta
Pontificiam concessionem; vnde sine illius bene-
placito nequeunt se à suo ministerio subtrahere;
& ita Regium Consilium circa hoc suam aucto-
ritatem interponit. Prætereà, in Indijs est pecu-
liaris pro assistentia ratio, quia pauci esse Præben-
darij solent, & seræ illorum prouisiones. Quòd
si per mortem sublatis quibusdam, alijs morbo
impeditis, etiam senes abfuerint, sine debita au-
ctoritate Sacrum Officium peragetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>407.</absatz-nummer> Dico Secundò. Etiamsi nequeat circa<marginalia>Asssrtio 2.|Sine illo sta-|re posse re-|missionem|ratione æta-|tis.|Barbosa.</marginalia>
assistentiam fieri statutum, aut induci inuiolabilis
consuetudo, quam Concilium reprobat, stare po-
test rationabilis remissio ratione prouectioris æ-
tatis. Probatur ex dictis nu. 404. & ex eo quod
habet Barbosa supra nu. 62. ex Moneta, Sancta-
rello, Cenedo & Bonacina, valere scilicet consue-
tudinem quòd distributiones dentur Clericis se-
nibus post septuagesimum annum, quamuis diui-<-P>@@

<-P>nis Officijs non intersint. Quod quidem non ita
accipiendum, vt tunc quidem abesse liceat sine
distributionum iactura, cùm ætatem adeò pro-
uectam morbi subsequuntur, tunc enim indul-
gentia opus non est, quandoquidem sic morbo
affectis etiam non senibus est rationabiliter in-
dulgendum. Solius ergo ætatis respectus haben-
dus, quando adeò prouecta est, vt ad eam pau-
ciores perueniant. Quod cùm adeò sit rationi con-
sonum, neque à Concilio Tridentino, neque à
Catholicis & pijssimis Regibus nostris credibile
est fuisse penitus improbatum. Vnde quod à Re-
gio Consilio circa Decanum prædictum Peru-
uiano est Proregi promoturo executionem in-
iunctum, ex notitia minùs exacta processisse pu-
tandum est, alicuius æmuli sinistra informatione
recepta, à quibus gremium nullum eximium. Stet<marginalia>Compendia-|ria resolu-|tio.</marginalia>
ergo senes, dum vires suppetunt, assistere, & suo
seruire debere in munere, & licet debilitatæ ali-
quantulùm illæ, si Præbendariorum paucitas id
requirat. Nimis autem senes non se penitus de-
bere ab assistendo subtrahere, quod quidem sine
aliquo scandalo non stabit. Quando autem non
interfuerint, condonandum ipsis, & sine vllo con-
scientiæ remorsu distributionibus frui, quas & si-
ne illo poterunt compræbendarij remittere, ne-
que ad functiones solitas obligare.</P>
<P>  <absatz-nummer>408.</absatz-nummer> Licet autem Bonacina superiùs adductus<marginalia>Bonacina|vt faueat|resolutioni|præfatæ.</marginalia>
vti contrarius adducatur, ex eo tamen potest id,
quod est à Nobis dictum, confirmari. Negat ille
statutum fieri posse, quo non assistens iubiletur,
addit tamen oppositam sententiam esse valde pro-
babilem. Pro sua autem ex eo militat, quia suffi-
cientem rationem se non videre ait, ob quam à
residentia excusari debeant, dum adhuc vegeti &
robustiores sunt, commodèque diuinis Officijs
assistere, & ceteris exemplo præesse (forsitan præ-
isse) possunt. Non esse autem eamdem rationem
Beneficiariorum ac militum sæcularium, ex eo
probat, quòd istis id lex permittit l. à muneribus.
ff. de muneribus, vbi Seuerus Augustus ita decer-
nit: illis autem non solùm id non permittitur, sed
potuis lege Canonica contrarium vniuersaliter
cauetur, & opposita consuetudo, non solùm præ-
terita, sed futura reprobatur, de quo specialiter
nu. 3. tum quia militibus sæcularis militiæ maior
exceptionis concedendæ caussa subest: expedit
enim hoc illis permittere, vt periculis vitæ amit-
tendæ non deterreantur allecti spe immunitatis
præmio perfruendi: Beneficiarij verò vitam pe-
riculo non exponunt residendo. Quæ quidem
ex eo roborari potest, quod habet Puncto 5. nu. 3.
vers. Rursus statutum, vbi ait non extare statutum
tale, quod sciamus, nisi quod de Ecclesia Com-
postellana diximus, illud autem vt vim haberet,
ad Sedem est Apostolicam recursus habitus: er-
go signum est sine illius auctoritate fieri non
posse.</P>
<P>  <absatz-nummer>409.</absatz-nummer> Et hæc quidem pro confirmandis, quæ à<marginalia>Non admit-|titur, dum|nullam exci-|pit ætatem.</marginalia>
Nobis sunt dicta, manifestè faciunt, cùm constet
pro Indicis Præbendarijs fortiùs militare. Quòd
autem ætatem nullam excipiat, non videtur ad-
mittendum: & quod de militia sæculari adduxi-
mus, suo non videtur robore destitutum. Licet
enim in sæculari militia vitæ negotium agatur,
& non in spirituali, aliquid tamen indulgendum
huic illius exemplo, iuxta omnem est rationabi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0385.jpg/>
@@1@<SE385>370 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXVII.
<duolan 2><-P>lem æquitatem. Militi enim sæculari vacatio
conceditur à quinquagesimo anno, pro quo Al-
exander ab Alexandro Lib. 1. Cap. 20. vbi multa
Tiraquellus. Ergo quod Septuagenario quid-<marginalia>Quid de sep-|tuagenariis.</marginalia>
quam huiusmodi concedatur in spirituali militia,
licet in ea vitæ periculum non appareat, æquissi-
mum debet æstimari. Et ita ipse Bonacina suprà<marginalia>Bonacina.</marginalia>
Puncto 2. num. 6. ita scribit: Quarto senex, qui ita
senio confectus est, vt diuinis Officijs commodè inte-
resse non poßit, quibus aliàs interesse consueuerat,
quotidianas distributiones deberi: quamuis enim hic
metaphoricè solùm, & non propriè & strictè loquen-
do, infirmus appelletur; nihilominùs negandum non
est, quin hic saltem ob iustam & rationabilem corpe-
ris neceßitatem abesse dicatur, dum ita senio graua-
tus est, vt diuinis Officijs interesse non poßit, quales
frequenter esse solent senes Septuagenarij; vt pluri-
mum verò Octuagenarij, qui ob decrescentes corporis
vires tot ærumnis & doloribus præmuntur, vt ipsorum
vita dolorum plena iudicetur, iuxta illud Psalmi. 89.
Dies annorum nostrorum in ipsis septuaginta anni:
Si autem in potentatibus (id est robustioribus)
Octuaginta anni: & ampliùs eorum labor & dolor.
Sic ille adductis Hojeda, Menochio, Moneta, &
P. Azor.</P>
<P>  <absatz-nummer>410.</absatz-nummer> Addit autem id quod non videtur præ-<marginalia>Parùm con-|sona illius|doctrina.</marginalia>
fatis ritè conformari sic dicens: Quando autem
Septuagenarij, alij ve senio confecti censeantur, legi-
timam habere absentiæ caussam ob senectutem iudi-
candum relinquitur iudicis arbitrio, vt benè Meno-
chius, Hojeda, Moneta, & alij locis citatis. Hæc il-
le. Cùm enim sine propria infirmitate ipsa sene-
ctus ob incommoda, quæ secum affert, infirmitas
censeatur, & ita septuagenarij frequenter impe-
diti censeantur; non debet prætereà addi, vt le-<marginalia>Pro Septua-|genarijs ar-|guitur.</marginalia>
gitimè excusari queant, doloribus esse grauatos;
si enim tales sint, nihil iam ætati conceditur, quan-
doquidem qui doloribus grauatus est, verè infir-
matur, & infirmi etiamsi iuuenili in ætate ver-
sentur, legitimè ab assistentia in diuinis excusan-
tur. Et in re quidem ista solus patiens senectutis
molestias iudex esse, licet in caussa, potest, vnde
credendum ipsi, qui dicere meritò potest se non
posse assistere, quando ipsi benè visum fuerit, licet
nihil noui patiatur incommodi, quia sufficit gra-
uamen ætatis, cui continuata assistentia non po-
test non contrarium saluti aliquid importare: vn-
de sine mendacio responderi potest vt dictum
est; quia sicut id possumus quod iure possumus,
& id non possumus, quod iure non possumus: ita
id possumus, quod commodè possumus, & id
non possumus, quod commodè non possumus,
sub quo sensu responsio procedit. Et ita Leander
Tomo 6. Tract. 8. Quæst. 61. affirmans cum multis
senio confectos ab assistentia excusari, Quæst. 62.
cum multis declarat & probat senio confectos
communiter esse septuagenarios. Et quidem ob
senium excusantur ab obligatione ieiunij sexage-
narij; in cuius receptissimæ opinionis fauorem
addunt ita communiter excusari sexagenarios,
qui scilicet sexagesimum annum agunt, nondum
expletum: & etiam eo fauore potiri eos, etiamsi
vegeti, & fortes sint, quia fallax est huiusmodi
vigor & fortitudo. Ex quo conuincitur circa sep-
tuagenarios in casu, de quo agimus, multò id
potiùs admittendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>411.</absatz-nummer> Non videtur autem accommodata re-<-P>@@

<-P>gula, quàm pro Sene proponit P. Azor Tomo 2.<marginalia>Regula pro|senibus P.|Azorij non|congrua.</marginalia>
Lib. 2. Cap. 7. Quæs. 12. vbi ait tunc excusandum,
& distributionibus fruiturum, cùm egressus do-
mo, in Ecclesiam commodè ire non potest. Id si-
quidem & non seni concedendum: quid ergo
commodi miseris senibus ætas prouecta conci-
liat? Præterquàm quòd etiamsi commodè ire in
Ecclesiam possit, præsertim si domus sit eidem
propinqua, in ipsa assistentia possunt incommo-
da persentiri, vt est compertum, si præsertim fri-
gus ingruat, senum maximus inimicus, vnde etsi
commodus aduentus, reditus non commodus esse
potest. In quo quidem meam non ago caussam,
nullo senum vtens priuilegio, neque illo ad præ-
fata indigens, cùm Præbendarius non sim, sicut
neque ad alia, licet octauum supra septuagesi-
mum annum agam, cùm hæc mea scribo manu,
sine authographi suffragio prælo transmittenda,
pro quo summas quas possum Deo gratias ago,
vsque in senectam & senium non derelinquit me,<marginalia>Psal. 70.|v. 18.</marginalia>
Dominus Deus meus, quod optabat ille, qui &
meruit exaudiri vates Rex, & tamen ad annos di-
ctos non peruenit, mortuus anno septuagesimo,
aut vno vel altero amplius, pro quo P. Salianus
Tomo 3. an. 3020. nu. 6. Peruenit tamen ad spi-
ritualem annorum plenitudinem, vt vnus ex illis
meos omnes superasse non dubius affirmassem,
nisi Sacerdos fuissem, & per quinquaginta &
quatuor annos altissimam Eucharistiæ victimam
obtulissem, ex quo incomparabilis Deo gloria, &
pro qua vixisse placet & viuere, vtinam dignè, vt
cum Simeone veniam in Spiritu in templum, Ag-<marginalia>Lucæ 2.</marginalia>
num qui tollit peccata mundi & recepturus &
& oblaturus, & cum eo pariter, Nunc dimittis fe-
liciter cantaturus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Constitutione Synodali circa tem-
pus annuæ Confessionis & Commu-
nionis Ad dicta Tomo 2. Thesau-
ri Tit. 12. Cap. 14.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>412.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>St illa Cuscensis Synodi ordine 6. pro<marginalia>Cuscensis|Synodi Con-|stitutio tem-|pus obliga-|tionis exten-|dens. Et quid|contra illam|faciat ex|limitata|Episcoporum|potestate.</marginalia>
qua à viris doctis meritò dubitatum,
quia Episcopi vtpotè inferiores Pa-
pæ, nequeunt statuta condere, quibus iure com-
muni, cuius ipse est Auctor derogetur. Cùm er-
go iuxta commune ius, vt habetur in Cap. Omnis
vtriusque sexus, de p&#x0153;nit. & remiss. tempus obli-
gationis ad tempus Paschale quantùm ad Com-
munionem attinet determinatum pro omnibus
annis sit, & ratione illius tempus etiam Confessio-
nis in ijs, qui mortale aliquod commiserunt, non
videtur quomodo in præfata Synodo tantoperè
potuerit extendi, vt à Septuagesima vsque ad
Octauam festi Corporis Christi adimpletio præ-
cepti prorogetur. Et de Confessione præsertim
agitur, quia de Communione non ita prioribus
illis temporibus circa Indos Pastoralis solicitudo
militarit. Licet autem extensio prædicta non
importet absolutam iuris Pontificij derogatio-
nem, sed tantùm modificationem, hæc etiam
supra potestatem Episcoporum est, vt tenent Pa-
normitanus in Apparatu de Electione. Franciscus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0386.jpg/>
@@1@<SE386>De extensione temporis pro annua Confeßione &c. 371
<duolan 2><-P>Pauinus de Officio & potestate Capituli Sede vacan-
te 1. p. q. 6. Col. finali Ioannes Faber §. Quod Prin-
cipi, Instit. de iure natur. gent. & ciuili. Hierony-
mus Boteus de Synodo Episcopali. 3. p. ar. 1. Con-
clus. 8. nu. 41. & quamplurimi alij, quos adducit
Barbosa de potestate Episcopi Allegat. 93. nu. 29. &
habetur expressum in Cap. Institutionis 25. q. 2.
Clement. Ne Romani, de Elect. & alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>413.</absatz-nummer> Nihilominùs Constitutionem dictam<marginalia>Sed eam pro-|bat P. Me-|nacho, &|quædam pro|illa.</marginalia>
non esse improbandam censuit P. Ioannes Perez
Menacho Tractatu de Confeßione Cap. 2. Dub. 5. &
probat Primò, quia sic est vsu receptum in toto
Regno Peruuiano; nec esse credibile tot viros
doctos & pios circa hoc errasse, dum sine scru-
pulo aliquo consuetudinem obseruandam con-
senserunt. Secundò, Quia in Concilio Prouinciali
Limensi anni 1552. Parte 1. Cap. 22. ita est dis-
positum. Et licet Concilium Limense Tertium
prius illud vt illegitimum reijciat, nihilominùs
facultatem præbet, vt iuxta illud possit in regi-
mine, sed sine obligatione, procedi. Item in Con-
cilio 2. an. 1567. Parte 2. Tract. de Confeßione In-
dorum dicitur vt in Quadragesima confiteantur,
vel tempore ab Episcopis designando: & Episco-
pus Cuscensis præteritus in suis Synodalibus con-
stitutionem Concilij primi renouauit, de quo est
dictum, virorum doctorum consilio, & erat satis
doctus ipse; nec dici potest in omnibus dictis er-
ratum; sed potiùs Constitutionem esse licitam,
& valde licitè posse conformari. Pro cuius de-
fensione arguit insuper.</P>
<P>  <absatz-nummer>414.</absatz-nummer> In primis ex eo quod credat Clementem<marginalia>Alia insuper.</marginalia>
VII. concessisse Indicis Prælatis, vt in his regio-
nibus, vtpotè nouis, & in quibus opus erat ius
commune non cum omni rigore seruari, quod<marginalia>Concessio|Clem. VII</marginalia>
necessarium ipsis videretur disponerent ad con-
uenientem statum rerum Ecclesiasticarum, at-
tentis Gentium indole & ingenio: qua facultate
instructi illi, in Concilio 1. & 2. id, quod diximus,
concedere potuerunt, & Episcopus Cuscensis
eam amplecti in Synodo Di&#x0153;cesana. Et quòd
tale priuilegium extet (licet non appareat au-
thentica concessio) colligitur ex Concilio 1. Li-
mensi Cap. 19. vbi dicitur, quòd vtendo priuile-
gio Clementis VII. Indiarum Prælatis concesso
matrimonium Indorum clandestinum irritatur,
quod tunc ab Ecclesia nondum fuerat irritatum:
neque id fecisset Concilium, nisi præfata gaude-
ret potestate. Et licet dicant Consulendum Pa-
pam, ideò id accidit, quòd res, de qua agebatur,
erat valde grauis, non ita alia, de qua in præsenti
tractamus, & ita pro ea consultationem non fuis-
se necessariam iudicarunt. Et hæc probabilitas pro
Constitutionis est satis defensione: licet ad illam
de nouo faciendam necessarium sit dictum priui-
legium peruidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>415.</absatz-nummer> Deinde, quamuis iuxta ius commune<marginalia>Nouum ro-|bur ex sta-|tuto per mo-|dum dispen-|sationis.</marginalia>
nequeant Episcopi talem Constitutionem, aut
aliam similem facere, est tamen certum apud
Doctores posse statuere contra illud per modum
dispensationis in casibus permissis, pro quo Bo-
teus suprà num. 60. & notatur in Cap. At si Cle-
rici, de iudicijs §. De adulterijs. Et quod ad pro-<marginalia>Cap. omnis|vtriusque|sexus de|Confessione|etiam loqui.</marginalia>
rogationem temporis pro Confessione spectat, vi-
detur constare ex Cap. Omnis vtriusque Sexus, in
quo ex Lateranensi Concilio habetur vt Com-
munio prorogari possit ex consilio proprij Sacer-<-P>@@

<-P>dotis. Et quamuis de sola Communione videa-
tur textus statuere, vt ibi tenet Butrius: contra-
ria tamen sententia est communior, pro qua P.
Henriquez lib. 1. de P&#x0153;nit. Cap. 4. num. 1. lit. g. in
Commentario, & vsu recepto firmatur; nec non
quia Communio, quæ magis est adscripta tem-
pori potest differri, & ita potiori ratione Confes-
sio, quæ non ita tempori adscripta est. Item, quia
sicut p&#x0153;na, quæ in prædicto Capite imponitur,
supra Confessionem cadit, & Communionem
omissam; ita Clausula, de qua loquimur supra
vtrumque cadit. Ex quibus omnibus sequitur,
quòd cùm Episcopus proprius Pastor sit, ex ra-
tionabili caussa possit pro Indis tempus proroga-
re. Rationabiles autem caussæ sunt, quæ à Con-
cilio primo Limensi afferuntur. Cap. 72. scilicet
eorum multitudinem, ministrorum penuriam; nec
contemnenda illa est, Indos parùm commer cio-
rum & contractationum habere, & ita quamuis
eorum Confessio plus aliquid differatur, in ea in-
dulgentia non multùm esse periculi obliuionis
peccatorum, vnde vsus talis totum per Regnum
inualuit. Sic doctus ille Magister, circa quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>416.</absatz-nummer> Dico Primò. Constitutio dicta licita<marginalia>Assertio 1.|affirmans.</marginalia>
fuit, & licitè potuit sustineri. Probatur adductis
fundamentis, quæ non leuia profectò sunt.</P>
<P>  Dico Secundò. Priuilegio Clementis VII.<marginalia>Assertio 2.|Circa priui-|legium Cle-|ment. VII.</marginalia>
non est multùm insistendum, de cuius tenore non
constat, cum tamen de alio eiusdem luculenta
habeatur mentio apud Fr. Ioannem Baptis. in
Animaduersionibus pro Confessarijs Indorum fol. 125.
pag. 2. & seqq. Prælatis Indiarum concesso die 30.
Augusti 1530. in quo pro Episcopis nihil. Et li-
cet P. Menacho, vt vidimus, affirmet à Concilio
Limensi 3. reprobatum quidem fuisse primum,
sed quæ ab eo sunt statuta pro bono regimine
commendata: reuerà tamen de huiusmodi com-
mendatione nihil apud illud, vt videri potest Act.
2. Cap. 1. vbi sic dicitur: Quæcumque igitur in<marginalia>Concilium|Limense 3.|pro nulla|primi aucto-|ritate.</marginalia>
prima Limensi Congregatione anno à salute mundi
millesimo quingentesimo quinquagesimo secundo acta
decretaque sunt, quia in ijs, & legitima auctoritas,
desideratur, & pleraque meliùs posteà disposita sunt,
nullam de cetero, siue in tota Prouincia, siue in hac
Di&#x0153;cesi obligandi vim habeant. Sic Concilium, &
prætereà nihil. Et quidem modus procedendi in
Congregatione dicta, quo nomine, & non Con-
cilij compellandam censuit tertium limense Con-
cilium, satis ostendit non multum supra ordina-
riam in Congregatis fuisse doctrinæ, & ita de
applicatione priuilegia ad ea, quæ sunt ab ipsa di-
sposita, potuit dubitari. Ex quo etiam ortum du-
cere potuit consuetudo, quæ vt legitima euadat,
cum aliàs rationabilis appareat, non exigit exor-
dia firmiora, cùm ex actibus etiam contra legem
elicitis soleat incipere, & tandem roborari, iuxta
receptissimam in hac materia doctrinam.</P>
<P>  <absatz-nummer>417.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Licet ratione dicti priui-<marginalia>Assertio 3.|De nouo posse|Constitutio-|nem fieri.</marginalia>
legij nequeat conuenienter quidquam contra ius
commune constitui, iuxta dicta ab Auctore præ-
fato. num. 414. absolutè tamen affirmari potest
de nouo Constitutionem huiusmodi potuisse, &
posse, id rerum statu exigente, constitui. Id pro-
bo. Nam statutum per modum dispensationis ab-
solutè fieri potest, iuxta dicta: ergo quæ pro lici-
ta statuti effectione militant, non debent ad præ-
teritum coarctari. Hinc videtur fieri posse, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0387.jpg/>
@@1@<SE387>372 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXVIII.
<duolan 2><-P>tempus à Septuagesima vsque ad Octauam Cor-
poris Christi concessum aliter disponatur: vide-
licet, vt à Quinquagesima incipiat, & post Octa-
uam dictam aliquantulum protrahatur. Tempus
siquidem Septuagesimæ minùs accommodatum
est, vt in eo sperari possit Indos ad Confessionem
accessuros. Quinquagesima autem opportunior
ob Iubileum quadraginta horarum. Post Octa-
uam autem conueniens videtur, quod Octauam
aliam attingat, scilicet Festi SS. Apostolorum Pe-
tri & Pauli: licet enim aliquando Festum istud
infra Octauam Corporis Christi contingat inci-
dere, id tamen rarius est, & multoties plus
spatij ab Octaua Corporis Christi vsque ad O-
ctauam aliam excurrit, quàm sit illud, quod à
Septuagesima vsque ad Quinquagesimam inter-
cedit.<marginalia>Assertio 4.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>418.</absatz-nummer> Dico Quartò. Ex dictis circa potesta-
tem statuendi per modum dispensationis non est
ita philosophandum, vt ad quæcumque, ad quæ
se potest Pontificia potestas extendere, Episco-
palis potendatur. Pro quo doctè & prudenter P.
Angelus Verricelli Tractatu de Apostolicis Mißio-
nibus Quæst. 127. & 128. & in priori num. 16. ait
Episcopum non potuisse nec licitè nec validè ir-
ritare matrimonium clandestinum, quia cùm a-
gatur de validitate Sacramenti, concernit statum
totius Ecclesiæ, circa quem nequit ille dispone-
re, pro quo adducit Nauarrum, & PP. Suarez,
Salas, Coninck, Layman, & Castro Palaum. Ex
quo apparet id, quod in Concilio seu Congrega-
tione. 1. limensi de clandestino fuit matrimonio
dispositum, minimè fuisse iuri & rationi confor-
me, nisi quatenus in matrimonijs talibus aliquid
interuenisse deprehensum est, quod esset sub-
stantiæ huius contractus manifestè contrarium.
Sed tunc non erat opus priuilegio Clementis vti,
nec Sedem Apostolicam consuluisse. Et quidem
dum consulendam Congregati censuerunt, de suę
dispositionis videntur validitate dubitasse, etiamsi
virtute priuilegij præfati processerint: in dubio
autem non potuerunt matrimonia clandestina,
in quibus nihil contra substantiam contractus de-
prehensum fuerat, irritare. Et vt ab Ecclesia ir-
ritari possent, magna quidem deliberatio præces-
sit, pluribus talem negantibus potestatem, vt vi-
deri potest apud P. Thomam Sancium lib. 3. de
Matrim. Disput. 4. n. 1. cùm tamen de matrimo-
nijs tantùm futuris, & non de iam contractis age-
retur; ad quæ irritanda nullam in se Ecclesia ag-
nouit potestatem. Vnde cùm Sacra Concilij Con-
gregatio sic fuisset interrogata: Quid faciendum
cum ijs, qui post contractum clandestinum matrimo-
nium, idque siue ante Concilium, siue post, Decreto
tamen hoc non publicato, auctoritate imprudentis
Episcopi, aut ignorantis Parochi separati fuerunt, &
posteà cum alijs publicè contraxerint, neque iam sine
grauißimo scandalo separari possunt? Respondit an.
1588. vt extat apud Barbosam ibi: Ad Tertium
primum matrimonium esse validum, ideôque in eos,
qui primo spreto ad Secundum conuolarunt, statuen-
dum prout à iure disponitur. Sic Congregatio, vbi
de imprudentia Episcopi separantis constat, vt
non immeritò existimare possit quis declaratio-
nem dictam cum sua interrogatione posse casui,
de quo agimus, adaptari. Sed aliquid indulgen-
dum priscis illis temporibus, in quibus arma po-<-P>@@

<-P>tiùs, quàm litteraria certamina à strennis militi-
bus tractabantur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa p&#x0153;nitentias Jndis imponendas v-
tilis doctrina, quæ & pro alijs etiam
esse talis potest.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>419.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Iri aliqui docti circa hoc benignè<marginalia>Virorum do-|ctorum circa|p&#x0153;nitentias|benigna iu-|dicia.</marginalia>
philosophari Indorum Indole probè
perpensa. Aiunt ergo quod licet In-
dus grauissima sit Confessus peccata possunt ipsi
p&#x0153;nitentiæ leues imponi, quia graues efficere
nequeunt, neque præseruationi seruientes. Et li-
cet possint, non tamen efficient, quia quod ad sa-
tisfactionem attinet, vix apprehendunt; vel si
apprehendunt, ex natiua fragilitate, & rusticitate
non curant adimplere. Sic communiter Docto-
res, vt videri potest apud P. Henriquez Lib. 5.
Cap. 20. §. 5. lit. Q. S. Antoninus 3. p. tit. 17. Cap. 20.
in principio citans D. Thomam & Hostiensem
asserit, quando timetur p&#x0153;nitentem non imple-
turum p&#x0153;nitentiam posse illi Orationis Domini-
cæ, & salutationis Angelicæ recitationem iniun-
gi, aut quid simile. Venerabilis P. Didacus Al-
uarez de Paz Præcepto 2. Cap. 4. q. 12. in Manuss.
affirmat leues posse p&#x0153;nitentias imponi, tales-
que, vt eas adimplere possint antequàm ab Ec-
clesia egrediantur. Et P. Thomas Sancius in Ma-
nuss. etiam de Confeßione Dub. 183. Conclus. 11.
Siluestrum allegans Confeßio. 3. q. 12. & Nauar-
rum Cap. 26. n. 30. asserit posse Orationem Do-
minicam præcipi, quando suspicatur Confessa-
rius p&#x0153;nitentem horrore grauis p&#x0153;nitentiæ à
Sacramenti frequentatione remouendum. Si ta-
men Indus sit capax, & speretur p&#x0153;nitentiam
impleturus, grauior est ei imponenda iuxta pec-
catorum grauitatem, & secus faciens Confessa-
rius, malè aget, vt colligitur ex Concilio Tri-
dentino Seßione 14. Cap. 8. & tradunt, Doctores
omnes.</P>
<P>  <absatz-nummer>420.</absatz-nummer> Si verò Indus ægrotet, & in extremis<marginalia>Quid eirea|ægrotantes,</marginalia>
sit, dolorum, quos patitur, tolerantia, ei pro sa-
tisfactione imponenda est, & quidquid in ea p&#x0153;-
nale occurrerit, aut quod aliquoties nomen IE-
SVS repetat, vel actus contritionis eliciat, aut
Dominicam dicat orationem antequàm absolua-
tur, ne abeunte Confessario id obliuioni tradat.
Quòd si non adeò periculosè decumbat, & non
obliturus credatur, alia potest satisfactio imponi
post adeptam sanitatem adimplenda; si verò obli-
turum suadeant coniecturæ, superaddendum ni-
hil, iuxta communem Doctorum sensum, ex qui-
bus aliqui asserunt teneri Confessarium ad ita fa-<marginalia>& sanos,|sed rudos.</marginalia>
ciendum. Sano autem, sed rudi iniungendum vt
Missam audiat, aut plusquàm vnam, antequàm
ab Ecclesia egrediatur, aut orationem aliquam
recitet ex ijs, quas scierit, altaria visitet quædam;
& quòd ad Missas attinet, etiamsi dies festus sit, &
ex ijs, in quibus Indi ad eam audiendam obligan-
tur: ieiunia autem, aut difficilia quæpiam, neu-
tiquàm imponenda. Quia vero nonnulli de more
habere solent publicam flagellationem in hebdo-
mada sancta assumere, ea illis pro satisfactione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0388.jpg/>
@@1@<SE388>Circa p&#x0153;nitentias Indis imponendas in Confeßione. 373
<duolan 2><-P>potest conuenienter imponi; sicut & quidquid
boni egerint, aut mali sustinuerint, quidquid il-
lud valere potuerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>421.</absatz-nummer> Confratribus autem & deuotis plus est<marginalia>Pro capacio-|ribus.</marginalia>
pro satisfactione imponendum, quàm rudibus, li-
cet minora peccata habeant, quia capaciores sunt,
& ita iniungi possunt Rosaria, Missarum audi-
tiones, verberationes, quia talia ipsis in vsu. Et
aliquibus frequentiùs confitentibus, & non mor-
talia, conuenientius videtur, vt Rosarium aut ver-
beratio imponatur, quàm vt aliquot Orationes
Dominicas, aut Salutationes Angelicas recitent,
nam Rosarium plus est meritorium, & aliorum
obliuisci solent, & oportet eos instrui, vt cùm
p&#x0153;nitentiam sibi impositam non impleuerunt,
peccatum eatenus commissum confiteantur. Sic
viri & pij & docti, quod mihi opportunum hoc
loco visum est, vt Indorum spirituali saluti, pro
quibus voluminum multiplicatione sudauimus, vt
possumus, consulamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>422.</absatz-nummer> Circa quæcum veneratione antiquitatis<marginalia>Adduntur|vtilia quæ-|dam, & pri-|mò de In-|dulgentijs.</marginalia>
eruditæ suscepta addendum aliquid, quod & vsui
possit deseruire. Et in primis, Indulgentiarum be-
neficio multùm posse de satisfactionum obliga-
tione suppleri, si videlicet Indis quædam impo-
nantur facilia ante recessum à Confessarij pedibus
adimplenda. Et mihi quidem satis visa vtilis illa,
quæ cùm plenaria sit, facili potest negotio post
absolutionem obtineri, scilicet celebri Virginis e-
logio recitato, Aue Filia Dei Patris, Aue Mater Dei
Filij, Aue Sponsa Spiritus sancti, Aue Templum san-
ctißimæ Trinitatis, cum Oratione Dominica, &
Angelica salutatione, præeundo in recitatione
rudi p&#x0153;nitenti: quo fiet vt & ille, & pariter Con-
fessarius thesauro inæstimabili patiantur. De quo
ita scribit P. Balinghem in Kalendario Virginis die
27. Februarij: Quæ & eadem (scilicet Oratio) vi-
situr in æde D. V. M. Lauretanæ aureis exorata cha-
racteribus in tabella appensa prope ianuam Sacrarij
eiusdem sanctæ ædis: Aue Filia &c. Pater noster, Aue
MARIA. Indulgentia plenaria toties quoties. Sic ille,
de quo & Nos alibi: sed sunt hæc ex ijs, quæ decies
repetita placebunt. Iniungi etiam poterit vt aliquo-
ties dulcissima Iesv, & Mariæ nomina cum eo-
rum inuocatione proferantur, cui piæ prolationi
suæ etiam sunt Indulgentię concessæ. Dixi autem
post absolutionem prædicta facienda, quia tunc
certius est in statu p&#x0153;nitentem constitui, in quo
nihil sit, quod lucro Indulgentiæ possit obstare,
gratię inquam per absolutionem obtentę, pro quo<marginalia>Notanda|doctrina sa-|tisfactionem|per Indul-|gentiam, &|sine illa.</marginalia>
sola attritio minimè suffectura. Quamuis dici pos-
sit, etiamsi in statu peccati ante absolutionem exi-
stens, Indulgentiam non obtineat per opus pro
satisfactione à Confessario imperatum, absolutio-
ne obtenta Indulgentiam obtineri, quia eo animo
& à Confessario præcipitur, & à p&#x0153;nitente tale
opus exercetur, & ita moraliter factum in statu
gratiæ reputatur. Sicut quodlibet aliud opus, cui
Indulgentia adnexa non sit, ante absolutionem ex
præscripto Confessarij executioni mandatum, vim
satisfactoriam non tunc exercet, si in statu gratiæ
p&#x0153;nitens non sit, sed post absolutionem. Immò
etiamsi in statu gratiæ versetur, idem dicendum
est, quia operi secundùm se spectato non is valor
pro satisfactione respondet, quem post absolutio-
nem obtinet, aut in ordine ad illam: nisi Indulgen-
tia plenaria sit, quę ante absolutionem obtenta, eo<-P>@@

<-P>quòd operi secundùm se sumpto sit concessa: tunc
enim nihil per absolutionem distinctum obtinebi-
tur, cùm sit plena peccatorum remissio quoad
culpam & p&#x0153;nam comparata. Quomodo autem
absolutionis verba verificari possint, quæstio est
Theologis vt ritè circa illam sentientibus relin-
quenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>423.</absatz-nummer> Cùm etiam Indis, nec semper annuenti-<marginalia>De vsu Cru-|ciatæ circa|satisfactio-|nem.</marginalia>
bus, Bulla soleat Cruciatæ distribui, illius est vsus
tunc maximè cùm confitentur, adhibendus. Con-
stat semel in vita, & etiam in morte posse plena-
riam absolutionem impendi. Quod si iam impen-
sa, restat visitatio altarium, quæ aut plenaria, aut
magna profectò est, de quo dictum Tomo 1. Tit. 5.
Cap. 28. Difficult. 3. Quia vero Indi non facilè po-
terunt eorum, quæ ad Indulgentiam istā spectant,
capaces reddi, instruendi illi vt orent pro eo, pro
quo Deus iubet orari ad consequendam indulgen-
tiam peccatorum: hoc enim snfficere non videtur
posse prudenter dubitari: siquidem intentum
Pontificis in Bullæ concessione eo tendit, vt ora-
tio fini concessionis congruat, & qui orat, id possit
obtineri: Atqui orans confuso illo modo, verè
orat, & talis oratio ad impetrandum potest esse
sufficiens: ergo & pro Indulgentia etiam obti-
nenda. Sic cum Sacerdos in Missa ait Oremus, &
Orate fratres, fideles admonitioni huiusmodi sa-
tis faciunt, dum in oratione intentionem suam
Sacerdotis intentioni conformant, qua & impe-
trare possunt, neque enim illi de speciali Sacer-
dotis intentione peculiarem notitiam assequun-
tur, immò multi neque de generali illa, quæ no-
mine Ecclesiæ sacrificanti debet in promptu esse.
Et hoc quidem pro Æthiopibus, & alijs obser-
uandum consimilis ruditatis, quorum vbique co-
pia non parua.</P>
<P>  <absatz-nummer>424.</absatz-nummer> Henriquez adductus n. 419. satis quidem<marginalia>P. Henriq.|obseruatione|dignum de-|cumentum|pro p&#x0153;niten-|tijs.</marginalia>
& doctè & benignè caussa in præsenti locutus
modum Confessario seruandum ostendens, vt sua-
uius fiat iugum Confeßionis, atque ita deberet, cùm
habeat officium non tantum iudicis in vindictam &
compensationem peccati, sed pij medici, aduocati, &
parentis spiritualis, & prudens circa infirmos & de-
licatos accommodare debet opera potiùs personæ, quàm
culpis, habita vtriusque ratione. Sic ibi. Et. n. 6. ad-
dit pro infirmis congruam p&#x0153;nitentiam esse per-
cussionem pectoris. Cuius & illa est memoranda
sententia in Glossa Lit. Z. Quare vt imbecillibus cor-
pore, ita imbecillibus animo debet condescendere. Pro
quo & Nauarrus Cap. 26. nu. 18. & 21. Cùm er-
go Indi & similes, quantùm ad negotium præsens
infirmi & delicati filij sint, magna sunt cum beni-
gnitate tractandi, sicut cum infirmis agendum
esse Doctores communiter censent, spiritualis
enim infirmitatis non minus quàm corporalis ha-
benda ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>425.</absatz-nummer> Vbi obijciat fortè quispiam homines hu-<marginalia>Obiectio ex|longissimo|Purgatorio,|si p&#x0153;nitentiæ|congruæ non|imponantur.</marginalia>
iusmodi oneratos peccatis, & nulla ferè pro illis
satisfactione secuta, si salutem æternam contin-
gat assequi longissima per spatia in Purgatorio
detinendos, cùm sciamus aliquos pro veniali-
bus quibusdam non exiguum per spatium fuisse
detentos, & ita conuenientius apparere, vt gra-
ues illis p&#x0153;nitentiæ à Confessarijs imponan-
tur. Ad quod dico ita quidem futurum, si p&#x0153;-
nitentiæ proportionatæ peccatis possent de præ-
fatis verosimili coniectura sperari. Dum autem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0389.jpg/>
@@1@<SE389>374 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XL.
<duolan 2><-P>id non habetur, melius est illis vt salui fiant, sic ta-
men quasi per ignem, vt Apostolus loquitur, 1.
Cor. 3. v. 15. suscepto inquam p&#x0153;nitentiæ Sacra-
mento, licet in satisfactione, quæ illius pars est
tantùm integralis, inuenti sint minùs habentes.
Nec credendum illis diuinam defuturam pieta-
tem, pro qua pignus illud suæ irrefragabilis ve-
ritatis Sap. 6. v. 7. Exiguo conceditur misericordia:<marginalia>Sap. 6. v. 7.</marginalia>
potentes autem potenter tormenta patientur. Et quis
ita vt Indus exiguus? Ad diuinam ergo prouiden-
tiam spectat, vt quæ ad eos spectant vltricibus
flammis immersos misericorditer disponantur.
Dogma inter verosimilia Theologicum est Deum
remunerari vltra condignum, & citra condig-
num punire: quod quidem ad p&#x0153;nas etiam in
Purgatorio sua peccata luentium videtur etiam
adsciscendum: quo generali succursu, & Eccle-
siæ suffragijs, meliorem, quàm culpæ videantur
admittere, possumus sortem polliceri.</P>
<Z><A+2>SECTIO XL.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa asportationem rerum Indicarum
in diuersa loca, ab eo, qui est per le-
gem designatus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>426.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Ispali domus est, quæ Contracta-<marginalia>Ordinatio-|nes pro eo, de|quo titulus,|sed non ob-|sernatæ.</marginalia>
tionis dicitur, in quam iuxta Regias
Ordinationes, de quibus Heuia in
Curia Philippica Tomo 2. Lib. 3. Cap. 11. num. 11.
deferri recta via debent aurum, argentum, vnio-
nes, gemmæ, quæ ex Indijs asportantur, siue ad
Regem spectent, siue ad priuatos, sub p&#x0153;na amis-
sionis omnium, si quis secus fecerit, Regio appli-
candorum Fisco, si eorum dominus sit; vel si
alterius, valoris eorum soluendi, simili applicatio-
ne. Ita scriptum, & quod ad p&#x0153;nas attinet, etiam
obseruatum: sed eorum seueritate non deterriti
Mercatores, nil solicitius accurant, quàm vt do-
mum præfatam declinent, naufragium in ea fa-
cturi. Sic enim præcedentium temporum coe&#x0308;git
aduersitas, vt quæ in domum dictam intrabant, ad
suos dominos cum diminutione redirent; cui ge-
nerali incommodo cæptum est adhiberi reme-
dium Indulto, de quo actum à Nobis Parte 4. nu.
107. & seqq. quod vtinam felix faustumque sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>427.</absatz-nummer> Et rebus quidem iuxta priorem illum sta-<marginalia>Ex cessatio-|ne funda-|menti obli-|gationis ex|parte Regis.</marginalia>
tum, quem diximus, se habentibus, sine vllo scru-
pulo poterant Mercatores Indici, & quicumque
alij, sibi consulere, contractationis domum infau-
stum penitus portum declinantes, suo quidem pe-
riculo, quod tamen minus eo reputabant, quod ex
Contractationis carcere subire cogebantur. Ordi-
nationes namque Regiæ pro conscientię foro non
vrgebant, quandoquidem, vt de p&#x0153;nalium legum
obligatione, & vectigalium iure non agamus, sub
ea illæ suppositione procedunt, quæ penitus defi-
cit, scilicet quidquid in domum Contractationis
infertur, integrè inferentibus redhibendum: quod
cum non ita accidat, cessat penitus obligatio, se-
cundùm communem Doctorum sensum, & est
pro eo, quod gabella dicitur ad specialem aliquem
effectum destinata, quo finito illius cessat obliga-
tio, sicut & in assissio, iuxta dicta Tomo 1. Thesauri
Tit. 3. nu. 103. & 104. imponitur enim sub certa<-P>@@

<-P>suppositione, qua cessante, extinguitur onus so-
lutionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>428.</absatz-nummer> Est autem circa hoc obseruandum discri-<marginalia>Est tamen|illa pro com-|mercio cum|extraneis.</marginalia>
men: nam qui aurum & argentum à Contracta-
tionis domo subducit, cum illis intra regnum
commercium exercet, aut extra illud, & resolutio
præfata circa prius decurrit, pro quo noua non est
difficultas: in altero autem esse illa, & profectò
non leuis potest: nam ex eo magna in Hispaniæ
Coronam creantur incommoda, quia dicere cum
Propheta possumus: Inimici eius locupletati sunt
Thren. 1. v. 5. Id quod & in Dei, eius Ecclesiæ ini-<marginalia>Phren. 1.|v. 5.</marginalia>
micis verissimum infelix experientia demonstra-
uit, locupletatis hæreticis fructibus Indiarum. In
Bulla C&#x0153;næ extat Excommunicatio Ordine 7.<marginalia>Excommu-|nicatio 7|Bullæ Chnæ,|cum oppor-|tuna exposi-|tione.</marginalia>
contra eos, qui ad Ecclesiæ hostes, aut hæreticos
deferunt arma offensiua, aut defensiua, aut belli
apparatum &c. vbi & pecunias comprehensas
communis est Scriptorum sensus, seu nomine me-
tallorum veniant, seu verbis illis, Aliaque huius-
modi, quibus Christianos impugnant; aut generali
illa clausula: Illisque ad id auxilium, consilium, vel
fauorem præstant. Vt videri potest apud Leandrum
à SS. Sacram. Tomo 4. Tract. 3. Disput. 7. Quæst. 36.
Vbi quidem Pontifices nouum ius non statuunt,
& præcepto suo illa reddunt illicita, quæ eo sub-
lato licita prorsus haberentur. Sed grauitate pec-
cati supposita excommunicationis fulmen iacula-
tur. Manifestum siquidem est, iure naturæ atten-
to, iniquissimum esse locupletare inimicos, ex qua
locupletatione ingentia possint damna pertimeri.
Id quod in casibus alijs Bullæ videre licet; sunt
enim grauissima ex se crimina, vt percurrenti con-
stabit. Ex quo id habemus, quod casui præsenti
subseruit, cùm sit certissimum Ecclesiæ pariter &
nostros inimicos diuitijs locupletatos, quas Indiæ
profundunt, ex quo & id possit timeri, quod ex
parte iam visum, & in Propheta id deplorante
præcedit: Facti sunt hostes eius in capite: qui pro-
fectò sub pedibus esse debuissent.</P>
<P>  <absatz-nummer>429.</absatz-nummer> Quomodò autem hac veritate constante,<marginalia>Fædera cum|hæreticis vt|stet fuisse|constituta|nuper.</marginalia>
licita censeri potuerit cum hęreticis contractatio,
pro qua nuper fædera constituta, ipsi viderint, qui
fæderum talium auctores, Consiliarij, aut promo-
tores extiterunt. Quod quidem apud nos damna
hostilitatum expertos non libenter exceptum,
quia sic eos contra nos reddimus fortiores. Pro
quo vna illa esse ratio potest, minus malum iuxta
præsentem statum eligi, vt maius euitetur. Hac ex
caussa excusant graues Scriptores eos, quiex metu
mortis, aut grauis alterius damni, præfata tradere
compelluntur: vt videri potest apud P. Azor Lib.
8. Cap. 23. Quæs. 13. vbi ita scribit: Prætereà non<marginalia>Excusatio|ratione ma-|ioris damni.|Pro quo ex|adducta ex-|communi-|catione ar-|gumentum.</marginalia>
comprehenduntur, si qui fame, vel vi compulsi, ar-
ma., aliasve res prohibitas venderent Saracenis: vel
qui, sæuiente bello, se dederent Turcis, aut Sara-
cenis, ne vnà cum suis armis perirent: vel si qui
depositis, relictisve armis fugerent, salutis & li-
bertatis caussa. Sic ille, reddens statim rationem,
sic locutus: Nam, vt aliàs docuimus, leges hu-
manæ hominum conscientias minimè obstringunt
& tenent, cum probabili vitæ, aut libertatis dis-
crimine. Quæ quidem non videtur nuper à No-<marginalia>Stare id posse|etiamsi sit|præceptum|nat urale.</marginalia>
bis propositæ assertioni conformis, de natu-
rali circa hoc præcepto: quod quidem sta-
re potest cum excusatione præfata, quia ali-
qua talia sunt, quæ cum certa modificatione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0390.jpg/>
@@1@<SE390>Circa asportata ex Indijs inferenda in domum Contract. &c. 375
<duolan 2><-P>procedunt. Sic enim præceptum naturale est de
honorandis parentibus, honore ad ea se extenden-
te, quæ Doctores tradunt: & tamen vt non sem-
per vrgeat, & modus in eo seruandus sit, qui sit
filio fauorabilis, exploratæ veritatis est: vnde ex
metu mortis aut libertatis, aut etiam minoris
damni, ab eo potest excusari. Idem est in præ-
cepto restitutionis, & in alijs, quæ mediocriter
Theologus nequit ignorare. Videantur alij apud
citatum Leandrum suprà Quæst. 16. Pro quo
hæc satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXXXI.</A+2>
<A+1>Propositiones quædam absurdæ circa In-
dos cum earum censuris.
PROPOSITIO PRIMA.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>430.</absatz-nummer> <INI3>F</INI3>Vit, qui dixerit Indos, ad quos præ-<marginalia>Errer in fide|Indos infide-|les non|perire.</marginalia>
dicatio Euangelij nondum peruenit,
non perire. Circa quam viri docti me-
ritò iudicarunt esse errorem in fide, quia æterna
salus nequit sine fide à quoquam obtineri: quod
à Concilio Tridentino ita definitum iuxta Scrip-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
turæ Sacræ manifestam doctrinam Seßione 6.
Cap. 8. vbi sic habetur: Cùm verò Apostolus dicit
(Rom. 4.) iustificari hominem per fidem, & gratis,
ea verba in eo sensu accipienda sunt, quem perpetuus
Ecclesiæ Catholicæ consensus tenuit & expreßit, vt
scilicet per fidem ideò iustificari dicantur, quia fides
est humanæ salutis initium, fundamentum, & ra-
dix omnis iustificationis, sine qua impoßibile est pla-
cere Deo, & ad filiorum eius consortium peruenire
(Hebr. 11. v. 6.) Quod autem in patrocinium
præfati erroris adduci potuit ex illis Christi ver-
bis Ioan. 15. v. 22. Si non venissem, & locutus
fuissem eis, peccatum non haberent: nunc autem ex-<marginalia>Ioan. 15.|v. 22. & 23.</marginalia>
cusationem non habent de peccato suo: nullius mo-
menti est, quia de peccato infidelitatis est sermo,
iuxta communem Patrum, & Sacrorum inter-
pretum expositionem; sicut & de peccato odij
Iudæorum in Christum, præsertim Scribarum &
Pharisæorum, de quibus id præsertim videtur
accipiendum, pro quo & sequitur statim: Qui
me odit, & Patrem meum odit v. 23. Sicut &
de peccato inuidiæ, iræ, blasphemiæ, & alio-
rum.</P>
<P>  <absatz-nummer>431.</absatz-nummer> Circa censuram autem prædictam, quòd<marginalia>An error|tantum &|non hæresis.</marginalia>
scilicet assertio præfata sit error in fide, dubitari
potest an mens ita iudicantis fuerit, vt non sit
aperta hæresis, sed minùs aliquid, iuxta commu-
nem Theologorum sensum, qui errorem ab hæ-
resi diuersum arbitrantur, de quo & à me dictum
Tomo 1. Problematum in Prolusione Apologetica nu.
288. & videri alicui posset sic dicendum iuxta
eorum sententiam, qui existimant definitiones
Concilij, pro quibus non est formatus Canon,
non eamdem vim habere ac illæ, pro quibus Ca-
nones extant, & ita contra priores sentientes
non esse hæreticos in toto rigore, sed errantes in
fide: cùm enim anathema in alios dicitur, hære-
tici manifestissimè declarantur. In casu autem no-
stro pro definitione prædicta circa necessitatem
fidei non est formatus Canon. & licet in margine<-P>@@

<-P>citatur Canon. 9. reuerà non apparet in eo verita-<marginalia>Canon Con-|cilij Trid.</marginalia>
tis propositæ confirmatio, sic enim ille: Si quis di-
xerit sola fide impium iustificari, ita vt intelligat nihil
aliud requiri, quod ad iustificationis gratiam conse-
quendam cooperetur, & nulla ex parte necesse esse
eum suæ voluntatis motu præparari atque disponi:
anathema sit. Sic ibi. Et in margine citantur Cap.
1. & 2. & de 8. nihil.</P>
<P>  <absatz-nummer>432.</absatz-nummer> Sed videtur proculdubio dicendum ma-<marginalia>Esse hæresim.</marginalia>
mifestam esse hæresim, quia ex Scriptura id ha-
betur compertum, & pro eo non solùm citatis
locis, sed alibi etiam militat Apostolus præsertim
Cap. 10. ad Romanos; quando enim ita est, non
est opus Canone id ampliùs declarante. Et in
præfato id haberi ex eo ostenditur, quòd anathe-
ma dicitur in eum, qui solam fidem dixerit ad
iustificationem esse necessariam: ergo iuxta
Concilium & fides, & prætereà aliquid ad iu-
stificationem, & consequenter ad vitæ æternæ
consecutionem necessarium est: vbi euidenter
supponitur fidem esse necessariam: qua cùm ca-
reant infideles, neque iustificationem, neque il-
lius fructum, vitam inquam æternam possunt
obtinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>433.</absatz-nummer> Pro eôdem apertissimè facit id, quod in<marginalia>Ex necessi-|tate Baptis-|mi demon-|stratur.</marginalia>
eodem Concilio habetur Cap. 4. citatæ Sessionis
dictæ, in qua sic dicitur: In statum gratiæ, &
adoptionis filiorum Dei, per secundum Adam IESVM
Christum, Saluatorem nostrum: quæ quidem tran-
slatio post Euangelium promulgatum, sine lauacro
regenerationis, aut eius voto fieri non potest, sicut
scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua, &
Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei.
Ioan. 3. v. 5. Vbi dici nequit pro hoc non extare
Canonem: nam licet in dicta Sessione non extat,
quia in illa de Baptismo in speciali non agitur,
extat tamen Seßione 7. quæ est de illo, & ordine
quintus, tenoris sequentis. Si quis dixerit Baptis-
mum liberum esse, hoc est, non necessarium ad sa-<marginalia>Canon. Con-|cilij Trident.</marginalia>
lutem, anathema sit. Sic Concilium. Vt non vi-
deatur de hoc posse dubitari, etiamsi dicamus
opinionem dictam de formatis Canonibus ad v-
sum S. Tribunalis posse aliquantulùm deseruire,
quod, vt credo, praxis numquàm comprobabit,
cùm definitiones Conciliorum, & specialiter
Tridentini, communiter vt fidei dogmata reci-
piantur. Et vt aliquantulum probabilitatis modus
ille dicendi habeat, oppositum S. Tribunalis iu-
dicibus licebit, & expediet amplecti, cùm ad
tuendam fidei puritatem conuenientior ha-
beatur.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO II.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>434.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Vit & alius, qui de Indis, (& idem de<marginalia>Gentiles in|iudicio vt|sint compa-|rituri.</marginalia>
de Gentilibus alijs) asseruit in die extre-
mi iudicij ad illud non aduocandos, quia neque
iudicandi tunc, cùm sint iam alias iudicati, iuxta
illud Christi Ioan. 3. v. 18. Qui autem non credit,<marginalia>Ioan. 3.|v. 18.</marginalia>
iam iudicatus est. Cui assertioni congruum posse
assignari sensum docti aliqui censuerunt: vt sci-
licet Gentiles iudicandi non sint iudicio discussio-
nis, licet sint iudicandi iudicio condemnationis,
iuxta distinctionem, de qua Scholastici in 4.
dict. 47. & de qua specialiùs P. Suarez Tomo 2. in
3. p. Disputat. 57. Sect. 5. vbi manifestè ostendit
circa infideles etiam futuram discussionem, seu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0391.jpg/>
@@1@<SE391>376 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>disceptationem, quæ solet in caussis criminali-
bus ante sententiam præcedere, dum reus argui-
tur, & conuincitur, vt sententiam se mereri suis
condignam delictis non possit non plenè conui-
ctus iudicare. Siue autem hoc iuxta explicatio-
nem dictam, siue iuxta aliam apud Catholicos
Scriptores extantem, expediatur, nihil profectò
est in eo, quod negotium possit facessere, si con-
stet præfatam propositionem proferentem nihil
aliud significare voluisse. Licet autem Christi<marginalia>Expositio|verborum|Christi.</marginalia>
verba diuersimodè ab Interpretibus exponantur,
illa satis dilucida & facilis videtur expositio, vt
dicamus intelligenda illa iuxta ea quæ præcesse-
rant, scilicet, Qui credit in eum, non iudicatur, id
est, non condemnatur: cùm ergo additur, Qui
autem non credit, iam iudicatus est, in eodem sensu
accipiendum, vt scilicet iudicatus idem ac con-
demnatus sit, in Dei scilicet reprobatione, vt præ-
clarè D. Augustinus Tract. 12. in Ioannem, vbi ita<marginalia>D. August.</marginalia>
scribit: Quod addit: Iam, inquit, iudicatus est:
nondum apparuit iudicium, & iam factum est iudi-
cium. Nouit enim Dominus qui sunt eius: nouit qui
permaneant ad coronam, qui permaneant ad flam-
mam &c. vnde non immeritò P. Maldonatus cir-<marginalia>P. Maldon.</marginalia>
ca præsentem locum adducta distinctione præfa-
ta de iudicio discussionis & condemnationis sic
subdit: Quæ distinctio, si benè hic locus intelligatur,
necessariu non erat. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>435.</absatz-nummer> Sed aliud videtur propositionis auctor<marginalia>Absurdus|Propositionis|sensus.</marginalia>
indicare voluisse, scilicet infideles non esse cum
alijs ad extremum iudicium aduocandos: cùm
enim eo ipso quòd infideles sint, & more infide-
lium vixerint, iam iudicati sint, non est cur de-
beant ad iudicium cum fidelibus aduocari. Con-
tra quod varia Sacræ scripturæ testimonia produ-
cuntur, scilicet Matth. 25. v. 31. & 32. Cùm au-<marginalia>Matth. 25.|v. 31. & 32.</marginalia>
tem venerit Filius hominis in maiestate sua, & om-
nes Angeli cum eo, tunc sedebit super Sedem maie-
statis suæ: & congregabuntur ad eum omnes gentes.
2. Cor. 5. v. 10. Omnes nos manifestari oportet ante<marginalia>2. Cor. 5.|v. 10.</marginalia>
Tribunal Christi, vt referat vnusquisque propria cor-
poris, prout geßit, siue bonum, siue malum. Roman,
14. v. 11. Omnes enim stabimus ante Tribunal Chri-<marginalia>Rom. 14.|v. 11.</marginalia>
sti: Scriptum est enim: Viuo ego, dicit Dominus,
quoniam mihi flectetur omne genu: & omnis lingua
confitebitur Deo. (Isaiæ 45. v. 23.) Apocalip. 20.<marginalia>Isa. 45.|v. 23.</marginalia>
v. 10. & 11. & vidi thronum magnum candidum,
& sedentem super eum, à cuius conspectu fugit terra
& cælum, & locus non est inuentus eis. Et vidi mor-
tuos, magnos & pusillos, stantes in conspectu throni,
& libri aperti sunt &c. Lucæ 10. v. 14. Verumta-
men Tyro & Sidoni remißius erit in iudicio, quàm
vobis. Ioan. 19. v. 37. & iterum alia scriptura dicit
(Zachar. 12. v. 10.) Videbunt in quem transfixe-<marginalia>Zachar.|v. 10.</marginalia>
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>436.</absatz-nummer> Propter hæc assertio dicta iudicata est<marginalia>Et illius|censuræ.</marginalia>
temeraria & erronea. Primum, quia est contra
omnes Doctores Scholasticos in 4. dist. 47. ex
quibus D. Bonauentura, Supplementum Gabrie-
lis, Durandus, Palacius, Sotus & D. Thomas in
Additionibus ad 3. p. q. 89. arti. 5. Secundum autem
propter aperta scripturæ loca, & adductis adden-
dus alius ex Ioel. 3. v. 1. Congregabo omnes gentes,<marginalia>Ioel. 3. v. 1.</marginalia>
& deducam eas in vallem Iosaphat, & disceptabo
cum eis. Pro quo & voces Ecclesiæ illæ: Tuba
mirum spargens sonum, Per sepulchra regionum. Co-
get omnes ante thronum. Liber scriptus proferetur,<-P>@@

<-P>In quo totum continetur, Vnde mundus iudicetur.
Vbi obijci potest generalitatem locutionis non
vrgere, vt tamquàm fidei dogma admitti debeat,
quia quæstio problematica est an paruuli, qui sci-
licet nullum actuale habuere peccatum, sint in
iudicio congregandi, licet enim sint multi, qui
affirment, quos adducit & sequitur P. Suarez
Disput. 57. citata Sect. 6. sed obiectio non vrget,
quia cùm de comparitione in iudicio agitur, de
ijs expressè procedit scripturæ sacræ attestatio,
qui actuale habuere peccatum, vt ex allatis
potest euidenter comprobari. Et ita P. Suarez
suprà Sect. 5. in principio affirmat hoc esse cer-
tissimum, quia videlicet dogma est ad fidem spe-
ctans, cùm pro eo scriptura sacra adeò manifestis
militet testimonijs: vbi discrimen illud ex Ca-
nonibus adiectis Decretis locum non habet, cùm<marginalia>Erronea|quatenus|hæretica.</marginalia>
de Conciliorum auctoritate non agamus. Et ita
quòd erronea sit iudicata præfata assertio, ita ac-
cipiendum est, vt error non sumatur iuxta subti-
lem illam distinctionem à Theologis frequenter
vsurpatam, sed quatenus error in fide, illi opposi-
tam importat falsitatem, vnde nequit cum illa
constare. Quo pacto locutum Concilium Tri-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
dentinum Seßione 6. in Proæmio sic dicens: Cùm
hoc tempore, non sine multarum animarum iactura,
& graui Ecclesiasticæ veritatis detrimento, erronea
quædam disseminata sit de iustificatione doctrina &c.
Vbi erronea doctrina pro hæretica vsurpata, cùm
constet plures in ea hæreses Nouatores mis-
cuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>437.</absatz-nummer> Sed videtur mitiùs cum prolatore præ-<marginalia>Quid obstet|centuræ ex|Scriptoribus|fauentibus.</marginalia>
dictæ assertionis agendum, iuxta ea quæ ex varijs
Auctoribus habet P. Maldonatus num. 32. Nam
Origenes & Euthymius existimant solos congre-
gandos esse Christianos, quia ceteri iam iudicati
sunt. Id quod etiam Beda videtur sentire, dum
infideles non esse iudicandos arbitratur. Sed do-
ctus Pater eorum recensitis placitis sic subdit:
Scriptura vbique omnes homines staturos esse dicit
ante tribunal Christi &c. Censet ergo illius stan-
dum auctoritati, nec curandum de vnius aut al-
terius eidem non consono prorsus asserto. Et Ve-
nerabilis quidem Beda de iudicio discussionis po-
test explicari, in quo alios consentientes habet;
& licet minùs sit verosimilis explicatio, ob au-
ctoritatem eam amplectentium nequit cum cen-
suræ Theologicæ inustione reprobari; pro qua
P. Valentia Tomo 4. Disput. 11. Quæst. 4. Puncto 2.
& Cardinalis Toletus in eum locum Annotat. 27.<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
vbi Patres pro ea adducit, licet ille cum D. Io-
anne Chrysostomo satis verosimilem aliam expli-
cationem amplectatur, in Commentario aliam
& subtilem quidem & facilem, & ita hoc loco
proponendam, exhibeat. Ait ergo peccante pri-
mo homine sententiam damnationis in omnes
homines fuisse prolatam, à qua vt eos eriperet.
Redemptor Christus aduenit: Qui ergo credit,
vt par est, non iudicatur, id est, liber euadit per
Christi gratiam à sententia æternæ damnationis:
qui autem non credit, vt decet, iam iudicatus est,
sententia inquam post Adami peccatum in om-
nes homines pronuntiata, damnationis inquam,
de qua Concilium Tridentinum in Decreto de<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
peccato originali Seßione 5. §. 5. vbi illud: In renatis
enim nihil odit Deus: quia nihil est damnationis ijs,
qui verè consepulti sunt cum Christo per Baptismnm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0392.jpg/>
@@1@<SE392>Quarumdam Propositionum circa Indos Censuræ. 377
<duolan 2><-P>in morte &c. Vbi verba Apostoli videre licet<marginalia>Rom. 8. v. 1.</marginalia>
Rom. 8. v. 1. Nihil ergo nunc damnationis est ijs
&c.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO III.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>438.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ndis solam à Deo infligendam p&#x0153;nam<marginalia>Indis p&#x0153;nam|damni tan-|tùm infli-|gendam, qua|censura|notatum.</marginalia>
damni asseruit quidam. Quam assertio-
nem docti magistri in rigore temerariam & erro-
neam censuerunt, quia certum est nullum adul-
tum sine Dei gratia viuere, quin labatur in pec-
cata mortalia, quibus p&#x0153;na sensus respondet, ignis
inquam, iuxta illud Christi Matthæi 25. v. 41.
Discedite à me maledicti in ignem æternum. Addi-
tum tamen videri sic proferentem non seriò lo-
cutum, sed quadam improuida loquendi facilita-
te, & exaggeratione, vt indicaret Indorum igno-
rantiam esse tantam, vt eorum p&#x0153;na sit ea leuior,
quæ Hispanis infligitur ob sua peccata damna-
tis.</P>
<P>  <absatz-nummer>439.</absatz-nummer> Quidquid de hoc vltimo sit, quod ex<marginalia>Admittitur|& explica-|tur.</marginalia>
circumstantijs iudicandum, & propositione se-
cundùm legitimum tenorem accepta, censura
rectè procedit, vbi de Indis agitur sine status di-
stinctione, si videlicet infideles, siue Christiani
sint, & sua propter peccata damnari contingat.
Quamuis fundamentum censuræ, quod adduci-
tur, ad solos infideles videatur pertinere, & id
supponere, quod non est admittendum, infideli-
bus inquam Dei gratiam non conferri, qua pos-
sint mortalia peccata vitare, quod à Nobis est va-
lidis fundamentis impugnatum Tomo 1. Theologi-
corum Problematum. num. 125. & seqq. & Sect. 15.
Problem. 2. Ea autem veritate supposita, etiam est
censuræ locus. Et in primis quod ad temeritatem
attinet, satis est compertum, cùm sit contra men-
tem omnium Theologorum. Quoad errorem
verò ex eo ostenditur quòd Christus, vt vidimus,
omnibus, qui ad sortem electorum non spectant,
ignis æterni p&#x0153;nam intentat, operantibus inquam
iniquitatem, vt de paruulis ratio specialis habea-
tur: Discedite à me maledicti &c. Ne autem quis
respondere posset p&#x0153;nam dictam immisericordi-
bus tantùm intimatam, quod tamen sine funda-
mento rationabili diceretur; occurrit Dominus
ipse Matth. 13. Zizaniorum exponens parabolam.<marginalia>Matth. 13.|v. 20. & 21.</marginalia>
Et sic loquitur vers. 20. & 21. Messores autem An-
geli sunt. Sicut ergo colliguntur Zizania, & igni
comburuntur; sic erit in consummatione sæculi. Mit-
tet Filius hominis Angelos suos, & colligent de regno
eius omnia scandala, & eos qui faciunt iniquitatem:
& mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus, &
stridor dentium. Pro eodem est illud D. Ioannis
Baptistæ Matth. 3. v. 10. Omnis ergo arbor, quæ
non facit fructum bonum, excidetur, & in ignem<marginalia>Idem Cap. 3.|v. 10. & 12.</marginalia>
mittetur. Et inferiùs v. 12. Cuius ventilabrum in
manu sua, & permundabit aream suam, & congre-
gabit triticum suum in horreum, paleas autem com-
buret igni inextinguibili. Vbi quidem de adultis
est sermo, vt constat ex priori comparatione de
arbore non faciente fructum bonum, & ex com-
minatione futuræ iræ in eos, qui eam ob peccata
sua non poterunt declinare. Est ergo hæc veritas
irrefragabilis.<marginalia>Circa ha-|bentem tan-|t&#x0169; venialia|cum origi-|nali.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>440.</absatz-nummer> Ex quo habetur non posse rationabiliter
dici Indorum peccata tantùm fuisse aut esse ve-
nialia, dum in priori illa ignorantia aut hebetu-<-P>@@

<-P>dine perseuerant: propter venialia enim, vt ve-
rior sententia tenet, non remissa, quia neque re-
missum originale, æterna sensus p&#x0153;na non debet
infligi, de quo dictum citato Tomo nu. 1543. & li-
cet stare queat vt quis ea tantùm sit præditus
libertate, vt venialia tantùm committere peccata
queat, vt vidimus Parte 6. nu. 160. quod & Indis
posse applicari ibidem dictum: id tamen gene-
raliter de omnibus nequit nisi irrationabiliter
pronuntiari. Et in eo casu dicendum p&#x0153;nam
sensus futuram æternam, propter dicta nu. præced.
ex quo etiam falsa conuincitur præfata assertio
negans illam Indis propter ignorantiam & hebe-
tudinem. Nec vitatur erronea assertionis quali-
tas, dum generaliter de omnibus sic asseritur,
quia verba Christi grauia reproborum esse pec-
cata significant adductis locis, quia inter eos ma-
gna assignatur diuersitas, dum electis contrapo-
nuntur, ouium scilicet, & hædorum, tritici &
palearum, & iustorum & operantium iniquita-
tem: quod quidem discrimen ex solis venialibus
nequit stabiliri. Vnde operarij iniquitatis alibi ex
eo tales dicuntur, quod grauia comperientur per-
petrasse peccata Lucæ 13. v. 27. Discedite à me<marginalia>Lucæ 13.|v. 27.</marginalia>
omnes operarij iniquitatis. Vbi de iudicio extremo
sermo est. In eo autem quòd hædi dicuntur, no-
tabilis diuersitas in modo viuendi innuitur, quam
Sacri Scriptores expendunt, ex quibus D. Ioannes<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
Chrysostomus homilia 54. in Matthæum ita scri-
bit: Hædos autem homines peccatores dicit: quia in
capris naturaliter hæc insunt vitia: libido præ cete-
ris animalibus, superbia, rixa. Semper enim se per-
cutientes incedunt: & modò humero pulsante, inter-
dum cornu percutiunt. Item multùm trahuntur con-
cupiscentia gulæ, propter gulam namque suam per
Saxa & præcipitia ambulant, & super præcipitia se
suspendunt &c. Videatur etiam circa paleas ho-
milia 11.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO IV.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>441.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Vit illa dicentis neminem Indorum pos-<marginalia>Inconsidera-|tum effatum|circa Indo-|rum salua-|tionem.</marginalia>
se saluari, quia intellectu carent & capa-
citate ad discernendum quid sit bonum, & quid
sit malum. Circa quod piè censum, quia existi-
mata sunt verba ex iracundia profecta, iniuriosa
nationi, cum stulta exaggeratione exiguæ Indo-
rum capacitatis. Id autem attentis circumstantijs
ita censeri potuit, cùm tamen assertio secundùm
se sumpta manifestus error sit, etiamsi staret id,
quod assertio præ se fert: nam capacitate defi-
ciente, more puerorum tractandi essent, & ita
eis Baptismus conferendus, cuius receptione salus
ipsis æterna indubitatò contingeret. Hoc autem
non ita esse constat ex dictis, quia peccare pos-
sunt, vnde & cognitionem boni ac mali habent,
licet imperfectam dum lex per instructionem
non accedit, ea enim suffragante capaces esse ad
multa deprehenditur, pro quibus incapaces ha-
bebantur. Neque pluribus circa hoc opus.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO V.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>442.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Esvm Christum in cruce non esse mor-<marginalia>Aliud non|fuisse pro illis|mortuum|Christum.</marginalia>
tuum pro Indis error est in fide, & ita
sine controuersia iudicatum, cùm casus absurdi-
tatis huiusmodi contigisset: siquidem de fide est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0393.jpg/>
@@1@<SE393>378 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXXI.
<duolan 2><-P>Deum esse vniuersalem Redemptorem, vt Scrip-
tura clamat, & præsertim Diuus Paulus Rom. 5.
vbi contrapositionem illam Christi & Adæ maie-
state sententiarum, & profunditate sapientiæ cæ-
lestis exequitur, & illa est inter alias clausula do-
ctrinalis, & resolutoria v. 18. Igitur sicut per vnius<marginalia>Rom. 5 v. 18</marginalia>
delictum in omnes homines in condemnationem: sic
& per vnius iustitiam in omnes homines in iustifica-
tionem vitæ. Quod in ordine ad sufficientiam ac-
cipiendum. Iuxta quod & clamat Ecclesia Diui<marginalia>D. Leo.</marginalia>
Leonis verbis Sermone 1. in Natiuit. Dom. Sicut
nullum à reatu liberum reperit, ita liberandis omni-
bus venit.</P>
<P>  <absatz-nummer>443.</absatz-nummer> Est & circa hoc damnatio Propositionis<marginalia>Ex damna-|tione Ianse-|nianæ Pro-|positionis|arguitur.</marginalia>
Iansenij Ordine Quintæ ab Innocentio X. &
Alexandro VII. circa quam illi sic: Quintam. Se-
mipelagianum est dicere Christum pro omnibus omni-
no hominibus mortuum esse, aut sanguinem fudisse,
falsam, temerariam, scandalosam; & intellectam eo
sensu vt Christus pro salute dumtaxat prædestinato-
rum mortuus sit, impiam, blasphemam, contumelio-
sam, diuinæ pietati derogantem, & hæreticam de-
claramus, & vti talem damnamus. Hucusque dam-
natio. Nationes ergo Indorum ad Christi redem-
ptionem pertinent, quod negari nisi hæreticè,
non posset, etiamsi reprobatas generaliter quis-
piam plusquàm temerè blateraret. Cùm ergo re-
probatæ dici nequeant, quibus singulari proui-
dentia Deus lucem Euangelicæ veritatis inuexit,
necessariò fatendum est ad redemptionem Chri-
sti pertinere. Vnde in Oratione pro S. Francisco<marginalia>Oratio pro|D. Francis.|Xauerio.</marginalia>
Xauerio Indiarum Apostolo sic vox Ecclesiæ:
Deus, qui Indiarum Gentes Beati Francisci prædica-
tione & miraculis Ecclesiæ tuæ aggregare voluisti
&c. Cuius aggregationis proximæ caussæ Sacra-
menta sunt, per quæ virtus Passionis Christi ritè
conuersis applicatur. Et applicationem huiusmo-
di fructum æternæ salutis in ipsis habere, innu-
meris eam consecutis, in Bulla Canonizationis
egregiè comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>444.</absatz-nummer> Est autem in præfatæ Propositionis<marginalia>Difficultas|circa teno-|rem damna-|tionis.</marginalia>
damnatione notandum, eam quatenus asserit
Christum pro omnibus non fuisse mortuum ho-
minibus, non videri vt hæreticam damnari, sed
vti falsam, temerariam, & scandalosam, cum ta-
men illa manifestus in fide error videatur. Vnde
P. Suarez Tomo 1. in 3. p. Disputat. 4. Sect. 3. vers.
Vt veram sententiam, ita scribit: Dicendum primò<marginalia>De fide est|Christum|esse omnium|hominum|Redempto-|rem.|P Suarez.</marginalia>
Christum Dominum quod in ipso est, sufficienter per
sua opera satisfecisse, tam pro originali lapsu humani
generis, quam pro vniuersis peccatis hominum, quæ
quouis tempore commissa sunt aut committentur. Hoc
vnum est ex fundamentis nostræ fidei definitum in
Concilio Tridentino Seßione 6. vbi Cap. 1. docet cap-
tiuitatem generis humani, in secundo verò redemp-
tionem per Christum & Can. 21. definit Christum
datum nobis esse in Redemptorem & Legislatorem. Sic
ille adde&#x0303;s Scripturę Sacræ plura & manifestissima
testimonia. Qui & Disp. 41. Sect. 1. sic ait: Dico
ergo primò: Christus omnibus hominibus sufficienter
meruit remißionem peccati, tum originalis, tum
etiam actualis. Est de fide ad Roman. 5. sicut per
vnum hominem peccatum &c. Sic & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>445.</absatz-nummer> Circa quod dicendum cùm Pontifices<marginalia>Et quidquid|Pontifices è|cathedra|decernunt.</marginalia>
Propositionem dictam prioribus illis censuris re-
probant, eam ex vi illarum vt contrariam fidei
declarare. Id probatur attenta sola etiam priori<-P>@@

<-P>censura de illius falsitate: Nam Pontificesè Ca-
thedra decernentes affirmant Propositionem di-
ctam esse falsam: Atqui de fide est eos, cùm sic
decernunt, errare non posse: ergo & de fide est
hanc particularem esse de fide, vtpotè in illa ge-
neralitate contentam. Pro quo videri potest P.
Suarez Disput. 5. de fide Sect. 8. Vnde & eam ne-
gans cum pertinacia ad hæresim necessaria, hæ-
reticus erit. Quòd autem hæretica non sit dicta,
& ea censura secundùm intellectum, de quo ibi,
sit ipsi reseruata. non ideò factum, quòd reuera
talis non sit, sed quia illi secundùm intellectum
dictum aliæ erant censuræ adijciendæ, & quod
ad hæresim pertinet manifestiùs expromendum.
Vnde censuræ priores non ita proferuntur, quasi
ad diuersam Propositionem, vt ijs, quæ ad eam
pertinent finitis, ad aliam fiat transitus; alioquin
de sequenti dicendum esset falsam, temerariam,
& scandalosam esse, cùm reuera talis sit; cùm ta-
men nihil eorum proferatur. Addo censuram hæ-
resis ideò secundùm intellectum de reprobis ad-
iectam vt specialiùs damnatio Pontificia contra
errorem Auctoris, de quo agebatur, militaret.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO VI.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>446.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Sseruit quidam clarè sibi à Deo di-<marginalia>Indos non|esse ad con-|fessionem|obligandos|asseruit qui-|dam.</marginalia>
ctum præceptum Confessionis Indos
non obligare, quod & ipse valde conueniens esse
proferebat; quia Clerici publicè asserebant ex-
perientia ducti eos numquam veritatem confite-
ri. Vnde & addebat idem de Hispanis sub Paro-
chorum iurisdictione degentibus, qui similiter
confitentur. Et censere se aiebat veros non futu-
ros Christianos Indos donec Sacramentaliter &
integrè confiteantur: & ita ad maius vitandum
malum, sacrilegiorum inquam frequentium, nunc
temporis ad confessionem neutiquàm obligan-
dos, sed quando posteà Prælatis maioribus visum
fuerit rectam in ipsis dispositionem inueniri. Mo-
dò autem ipsis consulant vt confiteantur qui
voluerint, & ita confitebuntur, qui in fide benè
fundati fuerint, & qui secus fecerint, suam indis-
positionem ostendent.</P>
<P>  <absatz-nummer>447.</absatz-nummer> Circa quod ita iudicatum est: assertio-<marginalia>Duplex as-|sertionis sen-|sus & circa|primum, pro|quo censuræ.</marginalia>
nem quidem duplicem habere sensum posse. Pri-
mum, an Indis dum in fide non videntur suffici-
enter instructi, tollenda sit Confessionis obliga-
tio, & ea ipsorum relinquenda voluntati, ita vt
annuæ illius præceptum auferatur. Et sic assere-
re, visa est propositio temeraria, scandalosa, &
perniciosa: cùm enim de fide sit post Baptismum
mortaliter peccantibus necessarium esse P&#x0153;ni-
tentiæ Sacramentum, & aliàs constet Indos Bap-
tismo etiam accepto fragiles valde ad lapsus gra-
ues remanere; illis Ecclesiæ præceptum auferre,
quod diuini determinatio & declaratio est, est pa-
riter remedium tollere, quod peccantibus est à
diuina pietate prouisum. Item. Indorum indoles
seruilis est, vt debeant ad bonum compelli, spon-
tanei non facturi. Ipsis ergo tollere id, ad quod
alij obligantur Christiani, est eos velle destruere;
numquàm enim ad perfectum nisi per imperfe-
ctum peruenitur. Et quòd Indi ad Confessionem
afficiantur, vt eam tandem ritè obeant, numquàm
obtinebitur, nisi consuetudine ab ipsis paula-
tim comparata, & ita præceptum adimplen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0394.jpg/>
@@1@<SE394>Indi num obligandi ad Confeßionem. 379
<duolan 2><-P>do, vnde id eorum non est relinquendum vo-
luntati.</P>
<P>  <absatz-nummer>447.</absatz-nummer> Quod autem ad inconueniens Sacrile-<marginalia>Sacrilegia|quomodo|non obstent.</marginalia>
giorum attinet, non vrget: nam potiùs ex consi-
deratione maioris mali sequitur Indis Confessio-
nis inculcandum esse præceptum: minus enim
malum est aliquos ex theriaca venenum facere,
& sacrilegè aliquoties confiteri, quàm adeò per-
niciosum errorem haurire, vt Sacramentum P&#x0153;-
nitentiæ rem meri consilij existiment, cùm sit
vnicum peccati remedium. Quòd si prædicta ra-
tio alicuius esset momenti, pariter suadendum ne
sit matrimonium, quia maius est malum adulte-
rium, quàm fornicatio: nec Religiosa vota, quia
maius est peccatum sacrilega castitatis violatio.
Remedium autem aliunde petendum, ex eo sci-
licet quòd ij qui debent sint ministri, & Pastoris
Officium vt tenentur exequantur; præceptum
siquidem Ecclesiæ non est culpandum, & reme-
dia quærere Ecclesiæ præcepta tollendo, hæreticis
proprium est, & ita clamitant contra Clericorum
cælibatum, vota Religiosa, ieiuniorum præcepta,
& ciborum delectum &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>448.</absatz-nummer> Secundus sensus, vt Indi ad Confessio-<marginalia>Circa se-|cundum|sensum cen-|sura gra-|uior, ex ab-|soluta ne-|cessitate|Sacramenti|P&#x0153;nitentiæ.</marginalia>
nem non obligentur, sed id ipsorum relinquatur
voluntati. Quæ propossitio est apertè hæretica,
Lutherana, ex professo damnata in Concilio Tri-
dentino Seßione 14. Cap. 2. cuius verba sunt:
Est autem hoc Sacramentum P&#x0153;nitentiæ lapsis post
Baptismum, ad salutem necessarium, vt nondum re-
generatis ipsa Baptismus. Et Canone 1. Si quis
dixerit in Catholica Ecclesia P&#x0153;nitentiam non esse
verè & propriè Sacramentum pro fidelibus quoties
post Baptismum in peccata labuntur ipsi Deo recon-
ciliandis, à Christo Domino nostro institutum, ana-
thema sit. Et Canone 6. Si quis negauerit Confes-
sionem Sacramentalem, vel institutam, vel ad salutem
necessariam esse iure diuino &c. anathema sit. Hæc
Concilium.</P>
<P>  <absatz-nummer>449.</absatz-nummer> Quia verò reus circa sensum interroga-<marginalia>Et in eo|locutum|$uncleareum.</marginalia>
tus respondit se in eo remittere consultationi cir-
ca id faciendæ, à Theologis inquam doctis aucto-
ritate Sacri Tribunalis, quia in eo nihil poterat
resolutoriè proferre: iudicatum est iuxta poste-
riorem sensum fuisse locutum: quia cum ait ne
Indos obligent ad Confessionem, si hoc secun-
dum non intenderet, certum est fore vt diceret
declarandum Indis eos non posse saluari, nisi pec-
cata confiteantur, sed non compellendos, neque
puniendos. Dici autem ab ipso se circa sensum
consultationi remittere, est id censere dubium,
quod est ab Ecclesia definitum, & ita non esse
certum Confessionem Sacramentalem esse de iure
diuino necessariam. Et dubius in fide infidelis est.<marginalia>Cap. 1. de|Hæreticis.</marginalia>
Sic docti Patres.</P>
<P>  <absatz-nummer>450.</absatz-nummer> Circa quæ nihil est quod non debeat cum<marginalia>Admittitur|resolutio.</marginalia>
veneratione tanti magisterij recipi, sunt enim &
doctè & exactè ventilata. Et cùm illa fuerint ante
annos plures sic dicta, his profectò temporibus
potiùs suscipienda, circa eos, de quibus reus di-
ctus loquebatur, maiori iam Euangelij lumine
collustratos, vnde magis temeraria, scandalosa, &
perniciosa illa futura doctrina. Temeraria in-
quam, quia sine vllo prudenti patrono, & contra
communem fidelium sensum. Scandalosa item,
quia multorum malorum origo, & conscientia-
rum laxamentum exitiale. Perniciosa, quia ani-<-P>@@

<-P>marum salus in certum discrimen adducitur: cùm
enim Indi remedio sint Sacramento destituti, &
contritio moraliter impossibilis, iuxta eam, quam
in ipsis ille, de quo agimus, ineptitudinem reco-
gnouit, nulla illis relinquitur pro exitu felici se-
curitas. Et quidem dum præfatus assertor ait mo-
nendos Indos vt confiteantur, & stet iuxta eum-
dem aliquos ita facturos; euidenter sequitur non
esse ad Sacramenti huius receptionem ineptos,
aliàs ineptior esset admonitio. Cùm ergo id stare
in aliquibus possit, meritò circa omnes obligatio
præcepti vrgenda est, quia aut apti prorsus sunt,
aut si quipiam inepti, beneficio sedulæ instru-
ctionis, pro qua Parochis obligatio non admit-
tens excusationem incumbit, potest eorum inep-
titudo superari.</P>
<P>  <absatz-nummer>451.</absatz-nummer> Licet autem hæc ita sint, non leuis re-<marginalia>Obiectio ex|difficultate|Indorum|confitendi|Parochis.</marginalia>
stat difficultas: nam si Indi ad Confessionem te-
nentur iuxta Ecclesiæ præceptum, tenebuntur
pariter suis Parochis confiteri vbi Confessarius
alius non est: id autem illis est difficillimum, &
inde oritur vt in Confessionibus occultantes pec-
cata mentiantur. Timent enim illos, nec sibi pe-
nitus persuadere possunt propter peccata audita,
si grauiora sint & f&#x0153;diora, non esse à Parochis
asperè & seuerè tractandos. Vnde existimare ali-
quis posset eos pro implendo annuæ Confessionis
præcepto, quod iuxta modificationem temporis
humanum est, ad integritatem Confessionis non
teneri, quia humana præcepta non obligant cum
summa difficultate, iuxta receptam scriptorum
sententiam. Et multò videtur vrgentius, vt non
teneantur, si id securè cauere possint, eo anno
confiteri. Pro quo facit eorum sententia, qui af-<marginalia>Sententiæ|probabiles|vt faueant.</marginalia>
firmant infirmum nimis fatigatum in recitatione
peccatorum posse absolui dimidiata Confessione.
Eos adducit, & sequitur Leander Tomo 1. Tract. 5.
Disput. 5. Quæst. 32. Cui defatigationi æquanda
proculdubio illa, nisi fortè maior sit, quam Indi
suis confitentes Parochis patientur. Item si p&#x0153;-
nitens cognoscit Confessarium reuelaturum ali-
quod peccatum, debere ipsum tacere, apud eum-
dem videri potest. Quæst. 49. cum Auctoribus
pro eo congestis. Et quidem P. Suarez Disp. 23.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
(non 22. vt per errorem apud citatum scripto-
rem) Sect. 2. n. 2. Tomo 4. in 3. p. cognitionem p&#x0153;-
nitentis non requirit, sed timorem. Sic dicens:
Vnde si ego timeam Confessorem non seruaturum si-
gillum &c. Et sic alij. Cùm ergo Indi timeant,
illis etiam hæc suffragatur doctrina. Vbi dici ne-
quit timorem esse vanum, & sine fundamento:
nam licet respectu aliorum talis sit, respectu ta-
men Indorum secus videtur sentiendum, cùm
ægrè illis persuaderi possit ita se habiturum erga
illos Confessarium, ac si nihil audijsset. Et quam-
uis illi sibi persuadeant Confessarium eorum pec-
cata nulli detecturum, quod ad tractationem per-
tinet non ita eueniet, in qua est etiam violatio
sigilli, iuxta receptam grauium scriptorum do-
ctrinam. Licet etiam graue peccatum sit tale
aliquid de Confessario sibi aliquem persuadere;
id certè in Indis non ita euenit, sine reflexione
circa malitiam huiusmodi operantibus, & ibi tre-
pidantibus timore, vbi non est timor, vt vates Re-
gius loquitur. Neque in casu præsenti certa per-
suasio necessaria sit, sed sufficiet timor dictus,
pro quo sufficit dubia cogitatio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0395.jpg/>
@@1@<SE395>380 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XXXXI.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>452.</absatz-nummer> Qui discursus videri posset non impro-<marginalia>Praxim non|esse regula|riter possibi-|lem.</marginalia>
babilis, si commodè posset ad praxim aduocari,
quod tamen numquàm accidet. Nam ad Con-
fessionem dicto modo faciendam peculiaris est
necessaria instructio, cùm supra capacitatem In-
dorum sit, immò & aliorum quamplurium, aut
etiam omnium fidelium, qui Theologica circa
hoc non sunt instructi notitia. Si autem instru-
ctio accedat, & dicatur eis posse quædam pec-
cata Parochis occultare, detectis alijs, discrimen
istud non potest eorum incapacitati committi, &
timeri magno cum fundamento potest idem fa-
cturos, dum alijs non Parochis accidat confiteri,
si timorem aliquem sine fundamento habeant, vt
frequenti est experientia nimis quantùm explo-
ratum. Integritas ergo Confessionis est Indis præ-
dicanda, & vt Parochis suis, dum alij non suppe-
tunt, quod tamen curandum, sicut pro Moniali-
bus Apostolicæ Sedis est prouidentia dispositum,
integrè confiteantur: quod feliciter cadet, si
Parochi ipsi paterna, immò & materna pietate
succurrant, vt noxium illum timorem eximant ad
vnicum animarum remedium accessuris.</P>
<P>  <absatz-nummer>453.</absatz-nummer> Quia verò assertio, de qua agimus, Hi-<marginalia>Quid circa|Hispanos.</marginalia>
spanos etiam complexa, videndum an in illis do-
ctrina, de qua n. 451. locum habere queat: nam
alia, quæ de Indis dicta sunt, ad eos maiori cum
ratione spectare compertissimum est. Et posse
illos aliquando quædam reticere peccata com-
munis sententia est, & exempla statuunt in eo,
qui occidisset fratrem Confessarij, aut habuisset
rem cum matre, sorore, aut alia propinqua illius:
& si illud confiteretur, statim conijceret Confes-
sarius eum esse reum. Sic illi apud Leandrum su-
prà citata Quæst. 49. & idem de similibus dicen-
dum, & in quibus verosimilis pro occultatione
ratio possit occurrere. Vt si odia, detractationes
graues, infligendi damna intentiones, quæ Paro-
chus ad se pertinere verosimiliter possit coniecta-
re. Vnde si bona fide in hoc procedatur, & cum
animo id fiat ritè, rectè, & integrè alteri confi-
tendi, non videtur in eo graue esse peccatum;
immò aliquando graue esse posset in tali Confes-
sione peccatum, eo quòd Confessario occasio
peccandi grauiter tribueretur. Item si inter Pa-
rochum & Paræcianum graues inimicitiæ fue-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
rint, neque Paræciano commodum sit alium
Confessarium adire, debet ille accedente Confes-
sionis tempore animum inimicalem deponere, &
Paræciano se exhibere placatum, ita vt intelligat
se posse confessurum accedere: qui & ab inimici-
tia cessare penitus debet: sed quia his non ob-
stantibus non videtur conuenienti modo Confes-
sio facienda, licentiam pro illius dilatione postu-
lare potest, quam & dare Parochus iuxta Cap.
Omnis vtriusque sexus, de quo dictum Sect. 37.
Quòd si scandalum sit futurum ex non adimple-
tis Ecclesiæ præceptis, confiteatur iuxta dicta,
& Eucharistiam accipiat, pro qua est sufficien-
ter dispositus per Confessionem, qua omnia sunt
mortalia, (licet non omnia directè, sed tan-
tùm quæ in Confessione sunt patefacta) re-
missa.</P>@@

<Z><A+2>PROPOSITIO VII.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>454.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Egem Hispaniæ esse Vicarium Eccle-<marginalia>Regem Hi-|spaniæ esse|Papæ Vica-|rium, &|multa posse|vt talem,|assertio cen-|suris obno-|xia.</marginalia>
siæ & Pontificis, & posse discernere
Censuras, ac degradare Episcopos fuit qui assere-
ret. Quam assertionem doctus Magister censuit
temerariam, & in materia Canonica scandalo-
sam. Et probatio desumpta ex Canonico iure,
Cap. Benè quidem 96. dist. & toto titulo, in quo
statuitur sæculares Principes non posse Ecclesia-
stica negotia tractare Cap. Felix 15. q. 7. in quo
decernitur ad degradationem Episcopi omnes
Prouinciæ Episcopos congregandos, & saltim
duodecim, præter Metropolitanum, vt latè ex-
plicat Panormitanus Cap. Non potest de sent. &
re iudic. Quòd qualitatem contra fidem non ha-
beat, ex eo ostenditur, quòd dicens Regem esse
Vicarium Ecclesiæ fatetur eum ex se talem non
habere auctoritatem, sed ab Ecclesia acceptam:
Vicarius enim dicitur, qui alterius vicem, non
suum gerit officium: asserere autem Papam de
plenitudine potestatis posse Regi, quamuis me-
rè laicus sit, conferre facultatem ad discernendas
Censuras, & Episcopos degradandos, communi-
ter Doctores admittunt, dum absolutè id merè
laicis committere posse concedunt, quia Papa
non est iuri communi subiectus, & quod ad de-
gradationem Episcoporum attinet, non est po-
testati Episcopi essentialiter adnexum, aut Ordi-
nem requirens, sed ad iurisdictionis pertinens po-
testatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>455.</absatz-nummer> Iuxta hæc temeritatis censura proptereà<marginalia>Quo pacto|temeraria|non videa-|ur.</marginalia>
videtur asserta quòd receptissimæ doctrinæ, &
generali Doctorum sensui effatum prædictum
aduersetur, nullus siquidem Regem Papæ esse
Vicarium affirmauit. Et est quidem verissimum
vix quemquam quando propositionis talis cen-
sura prodiuit, ita asserentem inueniri potuisse, si
de titulo Vicarij loquamur. Sed tamen Legati,
aut Delegati titulum fuerunt qui admisere non
pauci, vt dictum Tomo 1. Thesauri Tit. 1. nu. 159.
Tit. 2. nu. 126. Tit. 4. nu. 100. & Tomo 2. Tit. 12.
nu. 272. & 273. & quod ad rem ipsam attinet,
idem est, nam Legati Vicarij sunt, cùm non
suum, sed legantis nomine eius exerceant offi-
cium, & fungantur potestate: immò Legatus
plus videtur quàm Vicarius. Videatur Cardina-
lis Tuschus Tomo 5. Lit. L. Conclus. 158. & seqq.
Iuxta hoc ergo non videtur assertio dicta temera-
ria, licet nobis semper visum fuerat cum tempe-
ramento loquendum, nec penitus acquiescen-
dum illis, qui in amplificationibus huiusmodi ar-
bitrantur obsequium se præstare Regibus sublimi
sua sorte contentis & magis in Ecclesia filios de-
siderantibus esse, quam præsules, concessa sibi ab
ipsa moderatè vtentibus potestate. Sed quidem<marginalia>Et quatenus|talis censeri|debeat.</marginalia>
censura dicta eatenus videtur procedere, quate-
nus alia in assertione contenta comprehendit; sic
enim meritò temeraria dici potest, nulla suffra-
gante Doctorum, nisi fortè Scriptore aliquo ob-
scuri nominis, cuius non sit habenda ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>456.</absatz-nummer> Quare autem scandalosa haberi debeat,<marginalia>An & cur|scandalosa.</marginalia>
Magister dictus non explicat, sed exponi potest
iuxta dicta Tomo 1. Theolog. Problem. in Prolusione
Apologetica nu. 276. ex eo scilicet quod occasio-
nem præbeat in aliquem errorem contra fidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0396.jpg/>
@@1@<SE396>Quarumdam Propositionum circa Indos censuræ. 381
<duolan 2><-P>prolabendi, dum existimare quis potest Reges in
spirituali & Ecclesiastica potestate Episcopis esse
maiores, & ita Angliæ Reges non ita condem-
nandos, dum talia videntur exercere. Et licet id
dicantur habere quatenus Vicarij Papæ, id non
ita facilè intelligitur à communiter audientibus,
nec nominis agnoscentibus proprietatem. Et vt
sint qui agnoscant, aut credunt ita esse ob aucto-
ritatem dicentis, aut non credunt, circa rei benè
instructi veritatem. Si Primum, occasio illis por-
rigitur ingentis hauriendæ falsitatis, quam &
ipsi alijs conentur persuadere; vel malè de Pon-
tifice sentiendi adeò exorbitantia concedente. Si
secundum, ex se assertio suam non amittit quali-
tatem, non enim propositio scandalosa esse ne-
quit, eo quòd apud eum proferatur, qui nullum
sit scandalum subiturus, sicut nec malè sonans,
seditiosa, & sic aliæ. Præterquam quòd scanda-
losam propositionem aliter etiam accipi posse
constat ex proscriptione multarum Propositio-
num Alexandri VII. auctoritate promulgata,<marginalia>Seandalosa|non vno|modo dici-|tur.</marginalia>
omnes namque in duplici Edicto contentæ scan-
dalosæ dicuntur; cùm tamen non omnes pec-
candi occasionem videantur ministrare, sicut illa
de Indulgentijs à Paulo V. reuocatis adhuc vim
habentibus ex noua nescio qua concessione. Et
quidem P. Suarez Disput. 19. de Fide. Sect. 2. n. 19.
qualitatem prædictam conuenire ait omni generi
damnabilium propositionum, de quibus disserue-
rat, vnde non mirum est si Pontifex sub ea fuit
acceptione locutus, iuxta quam etiam citatus
magister. Et P. Suarium sequitur P. Salelles Tomo
1. de materijs S. Inquisitionis. Regula. 99. num. 121.
P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disputat. 3. Puncto 1.
num. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>457.</absatz-nummer> Potest autem generalis illa ratio scan-<marginalia>Quomodo|aliter possit|explicari.</marginalia>
dali ex eo declarari, quòd licet occasionem pec-
cati non præbeat, præbet saltim erroris, quo pacto
explicat Petrus Marchantius in Tribunali Sacra-
mentali pag. 317. vers. Respondeo secundò, & etiam
P. Palaus. Sicut etiam explicari potest iuxta mo-
dum loquendi scripturæ, & satis etiam in com-
muni vsu receptum, iuxta quem scandalizare di-
citur ille, qui aliquid profert, quo audientes of-
fendantur, dum eis displicet, vtpotè dissonum, &
à ratione alienum, ac suo iudicio penitus repro-
bandum. Sic Matth. 15. v. 12. Pharisæi audito<marginalia>Matth. 15.|v. 12.</marginalia>
verbo hoc scandalizati sunt, id est offensi, quia vt
ex D. Ioanne Chrysostomo ait P. Cornelius exi-
stimant Christum loqui contra delectum cibo-
rum lege præscriptum, & ita legem abrogare.
Videatur etiam P. Cornelius ibi, & Matth. 11.
v. 6. Abulensis item Quæst. 42. in citatum Cap. 15.
exemplum adducit eius, qui audiens quempiam
loquentem contra fidem, licet eum nesciret con-
uincere, iudicaret, & meritò, esse malum homi-
nem: scandalosa ergo propositio hoc pacto non
talis dicitur ex eo, quòd peccandi præbeat occa-
sionem, licet aliàs id habere possit, sed ex  respectu
illo offensionis audientium. Et quidem in casu,
de quo agimus, iure optimo potest scandalosa
propositio iuxta explicationem prædictam vsur-
pari. Audientes namque Regem posse excom-
municare, suspendere, interdicere, degradare
Episcopos & sic alia, meritò offenderentur,
monstrosum id in Christi Ecclesia reputan-
tes.</P>@@

<Z><A+2>PROPOSITIO VIII.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>458.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>ùm inter duos Religiosos orta fuisset<marginalia>Circa obli-|gationem|standi pro-|missioni|sponsalium|assertio cum|censuris.</marginalia>
quæstio, an Indus, qui Indæ promise-
rat se cum ea matrimonium contracturum, ad
promissionem implendam posset compelli, pro
quo & esset obligatus, eorum alter dixit, si nol-
let, non posse compelli: secus alius, addens nec
Deum tota sua potentia, nec Concilia, nec quam-
cumque aliam potestatem validam esse vt Indus
non posset ad promissionem implendam compel-
li: & quòd si alteri nuberet, matrimonium non
futurum, sed pellicatum, aut concubinatum.
Circa quod doctus è nostris consultus olim dixit,
si ita proferens sibi vellet, vt non compellendus
in foro conscientiæ sit, certum esse sponsalia in
foro conscientiæ obligare. Si autem de exteriori,
cum distinctione loquendum: aut enim sponsa-
lia fuerunt iurata, vel non? si primum, assertio
dicta nullam mereri censuram affirmat, quia Al-
exander III. Cap. Ex litteris Siluani de sponsali-
bus, statuit vt sic contrahens moneatur id, quod
promisit, adimplere: quòd si monitiones non id
obtineant, per censuras compellendum. Et licet
verum sit Lucium III. qui Alexandro successit
videri contrarium decidisse Cap. Requisiuit eod.
tit. num. 4. Couarrubias tamen in Lib. 4. Decreta-
lium Cap. 4. num. 5. duos hos textus conciliat, vt
scilicet prior procedat quando non occurrit
caussa pro non implendo iuramento, nec grauia
inconuenientia ex illius implemento timentur:
posterior autem quando magnum timetur scan-
dalum, & grauia inconuenientia: & quia regu-
lariter loquendo euenire solent, à compulsione
abstinendum. Si autem iurata non sint, audacia
est & temeritas, quia Innocentius III. Cap. Præ-
tereà el. 1. eodem tit. decernit vt moneantur, & si
hoc non sufficiat, dissimulandum cum talibus,
ne fortè deterius inde contingat.</P>
<P>  <absatz-nummer>459.</absatz-nummer> Deum non esse potentem vt Indus quod<marginalia>Aliæ pro|eâdem.</marginalia>
promisit non adimpleat, blasphemiam esse hære-
ticalem. Siquidem de fide est habere eum domi-
nium supra omnes creaturas, & ita illius etiam
iuris, quod Inda aduersum Indum habet, magis
est dominus Deus, quàm Inda ipsa, & per conse-
quens illi poterat ius tale adimere, nulla ipsi facta
iniuria. Quòd autem neque Concilia, neque
quæuis alia potestas nequirent facere vt Indus
promissionem dictam non adimpleret; si illi ante
pubertatem contaxerant, & iam eam attigerant:
propositio est temeraria & erronea, omnes enim
Doctores affirmant posse teclamare, vt expressè
decisum ab Alexandro III. Cap. De illis, de de-
sponsat. impub. Si autem post annos pubertatis,
non meretur censuram, etiamsi nulla alia caussa
sit præter Indi voluntatem. Contra quod ratio
est satis apparens, ex eo quòd Papa nequit iuri
tertij præiudicare; vt si ego Petro debeam cen-
tum aureos, nequit Papa præcipere vt eos non
soluam. Addit tamen citatus Pater se pro certo
habere posse caussam occurrere, quæ licet se sola
non sit sufficiens ad sponsalia dissoluenda iuxta ea,
quæ hucusque sunt decreta per Iuris dispositio-
nes, sit tamen ad hoc vt Papa dispenset, est enim
valde recepta Canonistarum opinio Papam posse
dispensare in matrimonio rato non consummato.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0397.jpg/>
@@1@<SE397>382 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>Et de facto dispensat in Cap. De illis de despons.
impub. iam citato, vbi caussam sufficientem esse
iudicat matrimonia fuisse inita ante annos puber-
tatis, & vbi ad eos peruentum est reclamasse. Et
ita poterit alia occasio occurrere, in qua ob caus-
sam sibi benè visam possit Papa in matrimonio
similiter statuere per modum dispensationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>460.</absatz-nummer> Quòd autem si cum alia contrahat, non<marginalia>Postrema ex-|certo valcre|matrimonij.</marginalia>
sit futurum matrimonium, sed concubinatus, est
error in fide, oppositum siquidem est in specie
determinatum in Cap. Sicut ex litteris, & Cap.
si inter virum, de sponsalibus, & ita habet praxis,
& Cap. Sicut ex litteris loquitur etiamsi sponsa-
lia de futuro sint firmata iuramento. Hæc præ-
citatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>461.</absatz-nummer> Circa quæ id quod de certa obligatione<marginalia>De certa|obligatione|in foro con-|scientiæ.|Couarrub.</marginalia>
in foro conscientiæ dicitur, ita reuerà est: vnde
Couarrubias suprà nu. 3. ait opinionem Glossæ
in citato Cap. De illis, quam & secutus est Con-
radus Lagus ab eodem adductus, esse erroneam,
dum dicit sponsos, qui promiserunt coniugalem
consensum sine iuramento non esse compellen-
dos à iudice matrimonium contrahere. Quod
quidem in obligatione iuxta conscientiæ forum
videtur fundari, vnde & sic addit: Secundò hinc
constat perperàm dubitasse Abbatem in Cap. Requi-
siuit de sponsalibus, an peccet sponsus, qui ex sponsio-
ne non vult coniugalem contractum, quem promisit,
perficere: est enim hæc dubitatio iuris naturalis, di-
uini, & humani principijs maximè aduersa. Sic ille,<marginalia>Quomodo|assertio op-|posita sit|erronea.</marginalia>
qui censuram prædictam ex doctrina contra Ab-
batem proposita videtur deduxisse, cùm enim de
veritate illa dubitari nequeat, inde sequitur pro-
missionis violatorem obnoxium p&#x0153;næ remane-
re. Videatur P. Thomas Sancius Lib. 1. de Matrim.
Disput. 27. vbi vti omnino certum id statuit ad-
ductis quamplurimis ex Theologis & Iurispe-
ritis. Non videtur autem Couarrubias censu-
ram dictam in toto Theologico rigoresumpsisse.
Vnde nec Doctores communiter eam præferunt.
Videri etiam potest P. Ægidius Disput. 2. de Ma-
trim. nu. 12. & Disput. 22. nu. 1. P. Gaspar Hur-<marginalia>P. Palaus|Parte 5§|Disput. 1.|Puncto 2.|n. 14. vers.|secunda|sententia.</marginalia>
tadus Disput. 1. de Matrimonio nu. 21. P. Sa verb.
sponsalia §. 3. Petrus de Ledesma de Matrimon.
Quæst. 43. Arti. 1. Difficult. 3. Conclus. 1. vbi asse-
rit esse certissimum, sed contraria sententia com-
muni Scholasticorum stylo præmissa. Videtur
ergo temeraria, quia contra omnes, & cui ex
Iurisperitis vix vnus aut alter ex veteribus con-
tradicit. Fundamentum autem vt erronea dici<marginalia>Explicatum|fundamen-|tum.</marginalia>
possit ex eo desumi potest, quod de fide sit con-
tractum mutuo assensu celebratum in re graui
obligare sub mortali: est enim principium iuris
naturalis, iuxta quod obligatio iustitiæ decurrit,
in Scriptura sacra toties commendata: vnde illa
Apostoli conclusio Rom. 13. v. 7. Reddite ergo
omnibus debita. Atqui ex eo per euidentem con-
sequentiam elicitur sponsalitium contractum ob-
ligare sub grauis peccati reatu, quia verus contra-
ctus est, & circa grauissimam versatur materiam.
Quando autem ita accidit, consequentiam qui
negat, erroneam suæ assertioni inducit qualita-
tem, iuxta grauium Scriptorum sententiam, pro
qua videri possunt citati nu. 456.</P>
<P>  <absatz-nummer>462.</absatz-nummer> Iam quod attinet ad conciliationem illo-<marginalia>Circa p&#x0153;-|nam insti-|gendam vt</marginalia>
rum textuum circa p&#x0153;nam infligendam, benè
quidem Couarrubiædoctrina procedit, licet ab-<-P>@@

<-P>solutè proferat non esse adhibendas censuras, si<marginalia>queant Pon-|tificij Cano-|nes conci-|liari.</marginalia>
sponsus (& idem propter eamdem rationem de
sponsa dicendum) ita sit obstinatus, vt liberè con-
sentire coniugio nolit: neque discrimen illud de
inconuenientibus apud ipsum extat, sed illa sem-
per ex huiusmodi non moderata coactione, &
consequenter libertatis perfectæ defectu oriri, &
ita timenda semper arbitratur, ac proptereà stan-
dum decisioni Cap. Requisiuit. Verum nihilomi-
nus est sententiam magistri, cum quo agimus,
esse quamplurium, pro qua P. Thomas Sancius
suprà Disput. 29. nu. 4. & seqq. eos & referens &
secutus. Iuxta illos ergo sponsus censuris vrgen-
dus, quòd si pertinax, absoluendus, ne libertas
pro matrimonio requisita violetur. Et similiter
sentiendum quamuis sponsalia non sint iurata,
idem P. Thomas affirmat. Et ita quod de adhi-
benda censura citatus nuper asseruit propositioni,
de qua nu. 458. sine difficultate admittendum. Id
autem quod de non iuratis addit, dum audaciam
& temeritatem futuram esse pronuntiat, ad cen-
suram Theologicam non spectat, sed ad violan-
tem promissionem, audacter enim & temerè a-
git, dum suæ non stat adeò vrgentis coràm Deo
& hominibus promissioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>463</absatz-nummer> Quod ad censuram attinet ob negatam<marginalia>Censuræ ob|negatam|Deo poten-|tiam circa|sponsalia.</marginalia>
Deo potentiam, vt scilicet sit blasphemia hære-
ticalis, meritò quidem prolatum, sed adducta
ratio de iure coniugis, cuius Deus est absolutus
Dominus, generaliter nequit adaptari: quia in
iure ad gloriam ob diuinam promissionem cum
pacto oneroso id non habet locum: repugnat
enim Deum illud iustis adimere, licet eius sit do-
minus, in quo imperfectio nulla, quia fundatur
in eius libera dispositione, de quo dictum Tomo
1. Problem. nu. 1286. & nu. 1304. de iure autem
vnius rationalis creaturæ erga aliam, id est certis-
simum, quia est quid adhærens creaturæ nulla
Dei supposita promissione sub conditione onero-
sa, & ita eâ potest destructa destrui, & etiam non
destructa facere vt eidem cedat, & etiamsi non
cedat efficere vt alius contra ipsum operetur:
sicut quis ius habet vt nullus quidquam à se in-
uito auferat, & tamen Deus iustam reddere po-
test ablationem. Quod autem ad Concilia &<marginalia>Quid de|Conciliis, &|human alia|potestate.</marginalia>
humanas potestates attinet, rectè censura proce-
dit, si de sponsalibus ante pubertatem agatur: si
autem post pubertatem, quod nullam dicitur me-
reri censuram, sensus videtur esse non extare hu-
manam potestatem, qua possint sponsalia legiti-
mè celebrata dissolui. Vbi quod additur de Pon-
tificia potestate in casu possibili, probabile est, de
quo alibi disquirendum. Apparenti autem illi ra-
tioni de iure tertij non tollendo, pro quo frequen-
ter dum de regulis Cancellariæ agitur, si loqua-
mur de diuina potentia quid sit certum, respectu
cuius humana iura non currunt: si autem de hu-
mana fatendum ita regulariter esse: nihilominus
casus plures possunt occurrere, in quibus & ius
& res in quibus habentur, auferri possint, per
dominium altum Reipublicæ. Quidquid autem
de hoc sit, in casu nostro nihil tale accidit, dum
enim sponsus fidem datam non seruat, nullus
ibi interuenit iuri sponsæ contrarius: quòd au-
tem non adhibeatur stricta coactio, iuris de-
tractio non est, sed prudentissimus operandi mo-
dus in fauorem sponsæ cedens, cui inuitum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0398.jpg/>
@@1@<SE398>Quarumdam propositionum circa Indos censuræ. 383
<duolan 2><-P>sortiri coniugem non potest non infaustum & in-
fortunatum accidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>464.</absatz-nummer> Censura, de qua num. 460. circa valo-<marginalia>Censura cir-|ca valorem|matrimonij|contraviola-|tam sponsa-|lium fidem.</marginalia>
rem matrimonij, non obstante violata sponsalium
fide, satis exacta est, & cùm error in fide dicitur,
id quidem asseritur, quod fidei apertè contrarium
est, generali nomine erroris sumpto, iuxta dicta
suprà nu. 436. In citatis siquidem textibus Pon-
tifices vt tales procedunt, & cùm eorum deci-
siones sint manifestæ, nequit illis salua fide con-
tradici. Sunt autem illi Innocentius III. & Gre-
gorius IX. & ad fundamentum simile statuit Ec-
clesia vt dogma fidei in Concilio Tridentino Ses-
sione 24. Cap. 1. de Reformat. matrimonia filiorum
inita contra voluntatem parentum esse valida,
damnans cum anathemate oppositam assertio-
nem. Sicut enim sponsus tenetur seruare fidem
præstitam, ita & filius obedire parentibus quando
in eo, quod præcipiunt, vtiliter negotium eius
agitur, quia matrimonium est ipsi conueniens,
iuxta varias sententias, de quibus P. Thomas San-
cius lib. 4. de Matrim. Disput. 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>465.</absatz-nummer> Et hæc quidem de sponsalibus generali-<marginalia>Quid circa|Indos spe-|ciale.</marginalia>
ter loquendo, de Indis autem specialius aliquid
adijciendum. Et in primis in casu proposito non
asseritur fuisse sponsalia, quæ mutuam promissio-
nem important, sed tantùm promissionem Indi,
circa quod generaliter loquendo receptissima sen-
tentia est promissionem non acceptatam non pa-
rere obligationem, quod de illa circa matrimo-
nium contrahendum communiter Doctores af-
firmant. Quæ doctrina pro Indis specialiùs mi-
litat, qui de huiusmodi obligationibus plenum
nequeunt formare conceptum. Si autem accep-<marginalia>Vt stet pro-|missio accep-|tata sine|sponsalibus.</marginalia>
tata sit, non id sufficere pro sponsalium constitu-
tione, nisi acceptans signo aliquo repromissionem
indicet, sed tantùm sibi placere significet gra-
uium scriptorum sententia est. Iuxta quod, cùm
in casu nostro non constet an mulier consensum
præstiterit cum requisitis huiusmodi, & in ea
currat Indicæ incapacitatis ratio, ex eo capite
cessat obligatio. Videndi P. Sancius Lib. 1. Disp. 3.
& 4. & P. Palaus suprà Puncto 2. n. 11. Qui licet
in sic promittente obligationem ad implendam
promissionem agnoscant, positioni præfatæ non
aduersantur, ob rationem dictam exigui Indorum
discursus, ex quo fit, vt promissionis efficaciam
non calleant, & ita meram sic faciendi ostendunt
voluntatem, quæ vim nudi propositi non exce-
dit: si etiam addamus quamplurium grauium
scriptorum apud P. Palaum suprà num. 14. opi-
nionem esse expromissione acceptata solùm obli-
gationem sub veniali resultare, iuxta quam in
Indis minor censeri debet, & ita nulla, si minor
hæc dici possit.</P>
<P>  <absatz-nummer>466.</absatz-nummer> Pro quo & facit quod apud citatos oc-<marginalia>Promissio ex|promittentis|voluntate|limitatur.</marginalia>
currit, dum dicunt P. Sancius Disput. 5. n. 21. &
P. Palaus num. 14. vers. Hæc sententia, etsi ex pro-
missione obligatio sub mortali oriatur, posse ta-
men promittentem suam promissionem restrin-
gere, vt vltra fidelitatem se nolit obligare. Ex quo
inferre possumus circa Indos ita esse philosophan-
dum, vt omnis in illis stricta cesset obligatio. Vbi
& addendum specialius aliquid, etiam quando
ex parte sponsæ est repromissio, posse stare vt o-<marginalia>specialis &|notanda|doctrina.</marginalia>
bligatio sub mortali non resultet, vt tradit P. Ga-
spar Hurtadus suprà num. 22. vbi ait non repug-<-P>@@

<-P>nàre fieri mutuam promissionem matrimonij non
commutando ius pro iure: quia non repugnat
priorem promissionem fieri liberaliter & gratis,
& posteriorem etiam liberaliter, aut ex gratitu-
dine, & neutra earum conferri ius iustitiæ in quo
casu sponsalia solùm obligarent ex fidelitate &
sub veniali, & ex sponsalibus sic factis non orire-
tur impedimentum publicæ honestatis, quia ex
vi eorum sponsa non pertineret ad sponsum, vt
aliquid sponsi, neque è contra. Quæ doctrina
Indis venit conuenienter adaptanda. Neque ea-
tenus id quod est à nobis dictum num. 461. infir-
mandum venit, siquidem regulariter loquendo
sponsalia cum obligatione iustitiæ celebrantur, &
ita in exteriori foro iudicandum, vt citatus scrip-
tor obseruat, quo pacto obligationem esse sub
mortali nequit dubitari.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO IX.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>467.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Arochus Indicus asseruit se non teneri<marginalia>Parochum|Indicum non|teneri ad ex-|emplum|damnatus|error.|Matth. 5.|v. 16.|D. Chrys.|adscripta|verba.</marginalia>
ad Indorum doctrinam bono exemplo
maritandam. Quæ assertio vti manifestus error
contra scripturam Sacram proscriptus est. Matth.
5. v. 16. Sic luceat lux vestra coràm hominibus, vt
videant opera vestra bona, & glorificent Patrem ve-
strum, qui in c&#x0153;lis est. Circa quæ sic D. Ioannes
Chrysostomus locutus inducitur: Id est, sic illu-
minate, docete, non vt verba vestra tantummodò au-
diant homines, sed vt opera vestra bona videant, vt
quos illuminaueritis per verbum quasi lux, condiatis
per exempla operum vestrorum, quasi sales. Sic ille.
Adducitur etiam illud Apostoli. 1. Tim. 4. v. 12.<marginalia>1. Tim. 4.|v. 12.</marginalia>
Nemo adolescentiam tuam contemnat; sed exemplum
esto fidelium in verbo, in conuersatione, in charitate,<marginalia>Tit. 2. v. 7.</marginalia>
in fide, in castitate. Et ad Titum. 2. v. 7. In omni-
bus teipsum præbe exemplum bonorum operum, in do-
ctrina, in integritate, in grauitate &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>468.</absatz-nummer> Ita quidem doctus Magister, in eo qui-<marginalia>Alterius esse,|quæ tamen|illius non|sunt.</marginalia>
dem lapsus, quod D. Ioanni Chrysostomo verba
præfata adscripsit, sed Auctoris Operis Imperfe-
cti in Matthæum hom. 11. tanto indigni nomine,
cum pluribus circa fidem erroribus scateat, vt do-
cti Interpretes adnotarunt. Et Erasmus quidem
in Præfatione ad lectorem immeritò quidem sic
fatus: Vt mea quidem sententia, (hoc opus) hac in<marginalia>Circa aucto-|rem Operis|imperfecti in|Matthæum|quid Eras-|mus.</marginalia>
parte non cedat Chrysostomo, eruditione inquam,
facundia, & notitia diuinarum litterarum. Negare
tamen non potuit, quod inferiùs sic est ingenuè
protestatus: Ceterùm præterquam quòd interdum
in enarrandis Scripturis habet nonnihil Origenicæ
libertatis: inspersæ sunt aliquot sententiæ, quæ non
multum abhorrent à dogmatibus improbatis: Quarum
aliquot indicabo lectori, quo sit in legendo cautior
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>469.</absatz-nummer> Licet autem præfata verba non sint Diui<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
Chrysostomi, alia quidem habet homilia. 15. circa
sententiam dictam huc conuenienter adsciscen-
da, sic enim ille: Ego quidem, inquit, lumen ac-
cendi: vt verò perseueret ardens, vestri profectò sit
studij, non propter me, vosque ipsos modò, verum
etiam propter illos, qui eâdem luce potientur, vobis-
que ducentibus viam veritatis inuenient. Non enim
poterunt maledictionibus vestrum obumbrare fulgo-
rem, si tamen vos omni cum diligentia vixeritis, at-
que ita prorsus quasi qui vniuersum Orbem vestri fa-
ciatis imitatione conuerti. Dignam igitur tanta gra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0399.jpg/>
@@1@<SE399>384 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>tia exhibete vitam, vt sicut illa cunctis mox regioni-
bus prædicanda est, ita illi etiam conuersatio vestra
conueniat. Deinde aliud quoque lucrum cum homi-
num salute subiungit. Sanè quòd sit prorsus idoneum
illos præstare solicitos, atque ad omne virtutis bonum
concitare. Non solùm, inquit, corrigitis orbem rectè
sanctéque viuendo, verum etiam glorificari Deum ex
vestra conuersatione facitis: quemadmodùm si con-
traria gesseritis, & homines perdetis profectò, &
Dei nomen blasphemijs offendetis. Hæc ille, &
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>470.</absatz-nummer> Vbi friuola illa est præoccupata respon-<marginalia>Friuola præ-|occupata|responsio.</marginalia>
sio, si quis dicat præfatam Christi doctrinam ad
Apostolos tantùm & Discipulos eam auscultan-
tes fuisse directam, quibus conuersio totius orbis
credebatur: quod enim prauis exemplis perditio
audientibus inferatur, & nomen Dei blaspheme-
tur, ad omnes spectat, quibus est animarum cura
demandata, si præsertim in fide altas radices non
egerint, quod ad Indorum Parochos constat ma-
ximè pertinere. Alludit autem Doctor sanctus ad
Prophetica verba ab Apostolo adducta Rom. 2.<marginalia>Rom. 2. v.|21. & seqq.</marginalia>
vbi sic ille: Qui ergo alium doces, teipsum non do-
ces: qui prædicas non furandum, furaris; qui dicis
non m&#x0153;chandum, m&#x0153;charis: qui abominaris idola,
Sacrilegium facis: qui in lege gloriaris, per præuari-
cationem legis Deum inhonoras (Nomen enim Dei
per vos blasphematur inter Gentes sicut scriptum est.)
v. 21. & seqq. & Apostolus quidem sublimis &
fidelis interpres illud Inter Gentes expressit, quod
apud Prophetam non ita extat, sic enim ille:
Dominatores eius iniquè agunt, dicit Dominus, &
iugiter nomen meum blasphematur. Isaiæ 52. v. 5.<marginalia>Isaiæ. 52.|v. 5.</marginalia>
Constabat siquidem illum de populo agere inter
Gentes versanti, vnde & Septuaginta Interpretes
ita transtulerunt, quos secutus Paulus. Quando
ergo sic res agitur, vt fideles in conspectu Gen-
tilium degant, aut eorum, qui vix à Gentilismi
tenebris emerserunt, illud grande malum ex ip-
sorum deprauata agendi ratione oritur, vt nomen
Dei blasphemetur; quæ infelicitas eos præsertim
tangit, quibus docendi onus incumbit, vnde non
solùm ipsorum redditur inutilis & vana doctrina,
sed & blasphemiarum doctores fiunt, quod à D.
Ioanne Chrysostomo egregiè perpensum homil.<marginalia>D Ioan.|Chrysost.</marginalia>
6. in citatam Epistolam, cuius verba inter alia
illud: Ecce & duplicem rursus accusationem aliam;
neque enim ipsi solùm, ait, contumeliosi sunt, sed &
alios ad id præparant. Qui igitur doctrinæ vsus, cùm
vos metipsos non doceatis? Sed ijs pugnantia docetis,
nempe conuicijs Deum afficere. Sic ille, vt Indorum
Parochis, si Christianè non viuant, nulla coràm
Deo & hominibus esse possit excusatio. De quo
& dictum à Nobis Tomo 1. Thesauri. Tit. 1. Cap. 3.
& Tomo 2. Tit. 13. num. 65. & Tit. 16. num. 51.
Videndus etiam P. Iosephus Acosta de procuran-
da Indorum salute Lib. 4. Cap. 1. & 2. qui & Cap.
17. citata Apostoli verba ad Timotheum & Ti-
tum adducit, & grauiter ac eleganter expen-
dit.</P>
<P>  <absatz-nummer>471.</absatz-nummer> Est ergo dogma Catholicum Parochos<marginalia>Drgma Ca-|iholicum|statuens ob-|ligationem|Parocho-|rum.</marginalia>
ad pascendum sibi creditum gregem exemplo
vitæ teneri, idque de Indicis potiori ratione pro-
cedere non posse nisi ab errante in fide negari,
immò nec dubitari. Vbi circa qualitatem obli-
gationis, de qua forsitan locutus Parochus dictus,
quæstionis aliquid esse potest. Cùm enim ratione<-P>@@

<-P>officij videatur incumbere, non videtur esse com-
munis illa charitatis, qua vitari scandalum debet:
quòd si iustitiæ, fiet inde Parochum, qui pessimis
processit exemplis, licet aliàs integrè administra-
uerit, ad restitutionem teneri; quæ ex violata
commutatiua iustitia debetur, quemadmodum
deberetur, si circa administrationem suo Paro-
chus Officio defuisset. Et de iudice ac guberna-<marginalia>Quæ & iu-|stitiæ esse|ostenditur.</marginalia>
tore agens Tomo 1. Thesauri. Tit. 8. num. 13. & 15.
obligationem iustitiæ in illis asserui & probaui,
vnde quod ad Parochos spectat ita etiam asseren-
dum; & de Indicis vrgentiori profectò ratione.
Et quidem Parochus Indicus ita ad doctrinam
tenetur, vt illius defectus obligationem restitu-<marginalia>& quid pro|obligatione|restitrtionis.</marginalia>
tionis inducat, vt dictum Parte 7. num. 129. Qui
defectus tunc etiam, & potiori ratione contin-
geret, si pro doctrina Catholica falsam aliquam
& damnabilem obtruderet. Tunc sic. Vt vidi-
mus num. præced. ex D. Ioanne Chrysostomo, in-
honestè viuens ita docet, vt eius doctrinæ vsus
nullius momenti est, si doctrinam tradat Chri-
stianam, & aliôqui docet contra Deum blasphe-
mias Propheta (immò & Deo ipso per illum) &
Paulo clamantibus: ergo defectus est illi doctri-
næ, & qui ex illo resultat, effectus tribuendus:
neque enim videtur dici posse per exaggeratio-
nem locutos, ita vt in eorum verbis proprietas
locutionis penitus desideretur; sic enim vti inef-
ficacia & eneruia poterunt à prauè operantibus
æstimari; immò & ab alijs, si reuerà nihil in illis
ponderis sit pro conscientijs onerandis. Accedit
sic viuentem etiam in Sacramentorum admini-
stratione deficere, quandoquidem Paræciani ad
eum verentur accurrere, quem lupum potius,
quàm pastorem experiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>472.</absatz-nummer> Erunt tamen qui secus sentiant, & nul-<marginalia>Stante con-|traria sen-|tentia quid|faciendum.</marginalia>
lam iustitiæ obligationem agnoscant, vel certè
talem, quæ restitutionis onus non importet, quam
proculdubiò sententiam Parochi huiusmodi ani-
mitus amplectentur. Poterit autem, si zelus Præ-
latorum inuigilet, res ita componi, vt & Indis id,
quod sine legitimo acceptum est iure reddatur,
& Parochorum exonerata conscientia, per viam
incipiant salutis incedere, à qua tantoperè deerra-
runt. Visitent ergo per se, aut per alios, quibus
securè possit ea cura committi, & tales inuenien-
tes Parochos, mulctis eos pecuniarijs afficiant, si-
cut ob doctrinæ defectum fieri debet, consimili
applicatione; cùm reuerà defectus doctrinæ sit,
iuxta dicta. Pro quo & facit id, quod habet D.
Barbosa de Officio Parochi Cap. 15. num. 3. vbi ita<marginalia>d. Barbosa.</marginalia>
scribit: & poterit Episcopus constito sibi de eius ne-
gligentia, vel insufficientia, ex fructibus ipsius Eccle-
siæ aßignare partem congruam fructuum alteri, qui
hoc ministerium loco ipsius adimpleat, vt ex Concilio
Tridentino Seßione 5 de Reform. dicto. Cap. 2. colli-
git Piasecius. d. part. 2. Cap. 3. num. 16. non tamen
poterit comminari p&#x0153;nam peccati mortalis Parochis
doctrinam Christianam non docentibus, sed illos per
viam præcepti p&#x0153;nalis debet obstringere, vt Bergo-
mensi Episcopo rescripsit S. Congregatio Episcoporum
sub die 22. Nouembris 1592. Hinc Aloysius Riccius
d. Decis. 22. ait fuisse suspensum ab Officio suæ curæ
quemdam Parochum per sex menses eo quòd rudi-
menta Fidei suos Parochianos non docebat. Sic ille.
Vbi quod de comminatione p&#x0153;næ peccati mor-
talis dicitur ex eo accidit, quòd ineptus videatur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0400.jpg/>
@@1@<SE400>Quarumdam propositionum circa Indos censuræ. 385
<duolan 2><-P>modus talis præcipiendi, si videlicet ita dicatur:<marginalia>Comminatio|sub p&#x0153;na|peccati quo|modo non|liceæt Epis-|copis.</marginalia>
Præcipimus sub p&#x0153;na peccati mortalis, nam pecca-
tum mortale non est p&#x0153;na, sed id, propter quod
p&#x0153;na infligenda est, nec se tenet ex parte iudi-
cis, cùm tamen p&#x0153;na ex eius se parte teneat:
vnde meritò additum per viam præcepti p&#x0153;na-
lis obstringendos. Quidquid de illa quæstione
sit, an vnum peccatum possit esse alterius p&#x0153;-
na, quod ad præsentem caussam est prorsus im-
pertinens. Quòd si quis contendat non esse alie-
num ab Ecclesiæ vsu præcipi aliquid sub reatu
peccati mortalis, quo significatur præceptum ita
vrgere, vt eius violatio futura sit peccatum mor-
tale: dicendum in casu præsenti id non habere
locum; nam si ita præciperetur, indicaretur noua
obligatio sub tali reatu; cùm tamen secluso præ-
cepto tali obligatio sub reatu dicto sit: vnde quod
erat opus ad remedium exitialis negligentiæ non
in additione præcepti consistebat, sed grauis p&#x0153;-
næ, qualis illa per suspensionem semestrem, aut
similis.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO X.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>473.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Sseruit quidam impossibile esse pecca-<marginalia>Vt actio sit|peccaminosa|requiri co-|gnitionem,|vt impugnet|quidam cen-|sor.</marginalia>
ri mortaliter, quin priùs præcedat co-
gnitio deformitatis actus contra legem Dei, cum
subsequente consensu. Ex quo intulit doctus cen-
sor, cui propositio commissa est suo pro munere
censuranda, eum, qui eam protulit negare pec-
catum ex ignorantia commissum; immò & dari
illud posse; quandoquidem vt peccatum mor-
tale sit, cognitionem malitiæ necessariam pro-
testatur, eo quòd sit contra legem Dei quæuis
huiusmodi operatio. Cuius contrarium Scriptu-
ra sacra docet, quandoquidem vti grauia pecca-
ta condemnat opera:, quibus homines se Deo
seruire existimabant. Vnde illud Diui Petri Act.
3. v. 17. Et nunc fratres scio quia per ignorantiam
fecistis, sicut & principes vestri. Et hoc circa præ-<marginalia>Act. 3. v. 17.</marginalia>
terita; circa futura autem Christus Ioan. 16. v.
2. Venit hora, vt omnis qui interficit vos arbitretur
obsequium se præstare Deo. Addit & concludit sic<marginalia>Ioan. 16.|v. 2.</marginalia>
censor: Et quod sit peccatum ignorantiæ, non vide-
tur ita ignarus reus, vt id ignoret; neque ita proter-
uus, vt neget, & videtur potiùs ignorantia & stulti-
tia, quàm hæresis. Sic ille, qui in ea videtur esse
planè sententia, vt propositionis auctor, si sua in
assertione persistat, hæreticus censeri debeat,
vtpotè qui peccatum cum ignorantia factum ne-
get, contra Scripturæ testimonia manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>474.</absatz-nummer> Sed est exorbitans, & minimè admitten-<marginalia>Defenditur|assertio.</marginalia>
da censura: propositio siquidem dicta est verissi-
ma, de qua dictum Parte 5. nu. 4. & seqq. Neque
ex illa sequitur peccatum esse non posse cum
ignorantia factum, cùm præter ignorantiam in-
uincibilem, quæ à culpa excusat, quia facit in-
uoluntarium, detur vincibilis, crassa, & supina, de
quibus Scriptores: & cùm ex illis operatio con-<marginalia>Qualis igno|rantia in|Christi &|Sanctorum|persecutori-|bus.</marginalia>
tingit, etiam est cognitio deformitatis actus con-
tra legem Dei, quia animaduertit quis se non
posse cum tali ignorantia operari, & esse id con-
tra legem Dei iubentis eum esse de cognitione
solicitum, vnde dum circa id negligit, inexcusa-
bilis redditur. Videatur Cardinalis Toletus circa<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
citatum Ioannis locum vers. 2. & 3. in Commen-
tarijs, & Adnotationibus, vbi eruditè & graui-<-P>@@

<-P>ter ostendit grauissima peccata persecutorum
Christi & Sanctorum persecutionibus caussam
præstitisse, quæ in illo etiam, qui videbatur
zelus diuini honoris, relucebant, vnde rebel-
les luci fuerunt, quam poterant, si voluis-
sent, intueri, cumulatis irrefragabilis testimo-
nijs veritatis. Vnde circa id, quod additur cita-
to vers. 3. & hæc facient vobis, quia non nouerunt<marginalia>P. Maldo-|natus.|Ioan. 16.|v. 3.</marginalia>
Patrem, neque me, ita & subtiliter & quam ve-
rissimè scribit P. Maldonatus: Hæc non excusa-
tio, sed aggrauatio potiùs & exaggeratio pecca-
ti est. Duplicis enim culpæ accusantur, & quòd
hæc facturi essent, & quòd Christum, eiusque
Patrem, quem tot miraculis cognoscere potuis-
sent, ignorarent. Sic ille. Benè ergo de illis Do-
minus Psal. 21. v. 13. Tauri pingues obsederunt<marginalia>Psal. 21.|v. 13.</marginalia>
me. Taurus siquidem vt fortiùs feriat oculos
claudit. Quæ doctrina Angelici est etiam Do-
ctoris 3. p. q. 47. Arti. 5. in Corp. & ad 3. iuxta<marginalia>D. Thom.</marginalia>
quam & Nos in Amphitheatro diuinæ miseri-
cordiæ locuti nu. 754. Videantur ibi dicta, sunt
enim pij & eruditi, vt credo, non indigna lecto-
ris. Et Propositio quidem dicta ad Indos spectat,
licet generalis eius videatur esse doctrina, ob di-
cta cit. Parte 5. nu. 4.</P>
<Z><A+2>PROPOSITIO XI.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>475.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Pud Peruuianos in vsu fuit, vt pueri<marginalia>Circa ritum|induendi|puerum fe-|moralibus in|Missa, quid|doctus censor.</marginalia>
speciali ritu femoralibus induerentur:
qui Ethnicis cùm esset proprius, conati sunt iam
Christiani prouehere, & ipso Sacrosancto Missæ
sacrificio, ac Sacerdotalibus benedictionibus
ampliare. Parocho ergo stipendium Missam di-
cturo dabatur, quam parentes pueri, & puer
ipse accensum manu tenens cereum ante alta-
re positus, audiebant. Ex huiusmodi Parochis
denuntiatus vnus S. Inquisitionis Tribunali, &
quæsitum quid de illo sic faciente sentiendum,
vnde & consequenter, an, & quam merea-
tur censuram Propositio licitum statuens ritum
huiusmodi. Quibus responsum valde esse super-
stitiosum & scandalosum opus, nec carere suspi-
cione Gentilici erroris: quandoquidem res pro-
fana, & inhonesta est, ac superstitiosa, re ad-
eò sacra, qualis Missæ sacrificium est, abuti,
& acsi habitu Religioso, aut sanctitatem præ-
seferente indueretur puer, femorali indumento
eum honorem conferre, cùm nihil aliud sit
quàm insigne quoddam virilis sexus, & posse
cum femina habere congressum. Et quia accu-
satus de superstitione prædicta inter Indos fue-
fat educatus, & fama valde turpi laborabat,
visum est docto censori vocandum illum ad S.
Tribunal, & circa ritum præfatum strenuè exa-
minandum, & si deprehensum fuerit non abhor-
rere ipsum ab Ethnicorum secta, iuxta criminis
qualitatem puniendum: si verò Catholicè sen-
tiens cum corradendi pecuniam modum tantum
secutus inueniatur, seuerè corripiendus, eo quod
res Ecclesiæ profanet, & remittendus Ordinario,
vt puniatur. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>476.</absatz-nummer> Circa quæ fatendum equidem ritè &<marginalia>Quid ad-|dendum|censoris re-|sponsioni.</marginalia>
exactè procedere: addendum tamen prædictum
Parochum non posse ratione ignorantiæ excu-
sari, quia licet inter Indos educatus parùm cir-
ca res sacras instructus videatur, & ob penu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0401.jpg/>
@@1@<SE401>386 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>riam Sacerdotum promotus dubitare tamen
potuit, cùm res adeò esset insolens, & ita do-
ctos interrogare, & præsertim Episcopum visi-
tantem, aut alium eius loco, vel per epistolam
consulere, neque circa hoc, quidquid excusatio-
nis obtendere pergat, audiendus, vnde & ipsa ig-
norantia meritò etiam punienda. Item si ad iudi-
cium adductus, inueniatur de Ethnica supersti-
tione suspectus, iuxta suspicionis est puniendus
qualitatem, quia inter sectæ manifestam seque-
lam, & solum corradendæ pecuniæ modum, me-
dium aliquid esse potest, cùm aliàs dicatur inter
Indos educatus. Et tunc ad Iudices S. Tribunalis
spectabit, auditis Consultoribus, p&#x0153;nam arbi-<marginalia>Superstitio-|nis ratione|ad S. Tribu-|nal casum|pertinere.</marginalia>
trari. Quod autem de remissione ad Ordinarium
dicitur, difficultate non vacat, siquidem DD. In-
quisitores de huiusmodi possunt superstitione
cognoscere, iuxta generalem facultatem à Sexto
V. concessam in Bulla, quæ incipit Cæli, & terræ,
cuius tenorem adducit P. Salelles Tomo 1. de ma-
terijs Tribunalium S. Inquisitionis Regula 115. n.
105. præsertim cùm qualificata est, qualis præ-
sens, adhibito Sacrosancto Missæ Sacrificio; &
minùs quidem sufficeret, si videlicet puer ad
Parochum adduceretur, & peteretur ab eo vt fe-
moralia benediceret, crucis signo, & aquæ lu-
stralis aspersione adhibitis: ex quo argui pro ca-
su, de quo est quæstio, satis valido argumento
potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>477.</absatz-nummer> Si autem demus casum prædictum ad<marginalia>De remissio-|ne ad iudi-|cem compe-|tentem.</marginalia>
Sanctum non pertinere Tribunal, circa remissio-
nem etiam superest difficultas: sunt enim qui
censeant tales non esse remittendos, sed relin-
quendos, circa quos Ordinarij constito de tali
derelictione poterunt iuxta criminis procedere
æqualitatem, vt videri potest apud Dianam Par-
te 4. Tract. 7. Resol. 111. est illud conforme de-
cisioni Cap. Accusatus de hæreticis in 6. ibi: Non<marginalia>Cap. Accu-|satus de-|hæret. in 6.</marginalia>
se intromittant, Sed relinquant suis iudicibus pu-
niendos. Et ita vidi in casu simili, in eo inquam,
qui de geminato coniugio fuerat accusatus,
quod licet non extiterat, graue tamen ali-
quid & fraudulentum fuerat pepetratum. Quam-
uis oppositum sit probabile, & ita si remis-
sio fiat, non est illa vt irrationabilis condem-
nanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>478.</absatz-nummer> Iam de Propositionis qualitate loquen-<marginalia>Propositionis|censura.</marginalia>
do, si quis asserat præfatum ritum esse licitum,
erronea videtur eius assertio, & proxima hæresi:
cùm enim ritus Gentilicus sit, profanus, in-
decens, inhonestus, nequit vllo pacto stare vt
Missæ Sacrificio adhibito eleuari ad aliquam pos-
sit sanctitatem, de qua neque illi, qui illum
peragunt, vllatenus cogitant: vnde licitum as-
serere, error in fide est, & contra institutionem
Sacrificij ipsius præcisè consideratam iuxta id
quod Concilia, & Sancti Patres iam inde ab
exordio Ecclesiæ docuerunt: iuxta quod & spe-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
cialiter locutum Tridentinum Seßione 22. in De-
creto de obseruandis & euitandis in Sacrificio
Missæ, vbi inter alia illud: Postremò ne supersti-
tioni locus aliquis detur, edicto & p&#x0153;nis proposi-
tis caueant (Episcopi) ne Sacerdotes alijs, quàm
debitis horis celebrent; neve ritus alios, aut alias
ceremonias & preces in Missarum celebratione ad-
hibeant, præter eas, quæ ab Ecclesia probatæ, ac
frequenti & laudabili vsu receptæ fuerunt. Sic Con-<-P>@@

<-P>cilium. Cùm ergo constet præfatum ritum esse
superstitiosum, ab illo constat pariter esse dam-
natum; vnde probasse illum, nequit sine ma-
nifesto stare errore, quod & poterit etiam
quispiam non immeritò hæreticum pronun-
tiare.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO XII.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>479.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Acerdos quidam Confessiones Indorum<marginalia>De Sacerdo-|te dicente|puero pecca-|ta, quæ Indi|confiteban-|tur.</marginalia>
excipiens, ea quæ audiebat peccata
octenni puero referebat. Quod quidem ad San-
ctum est delatum Tribunal, & iudicatum grauis-
simum fuisse peccatum contra sigilli obligatio-
nem, sed in genere doctrinæ non habere qualita-
tem. Circa quod tamen obseruandum occurrit,
peccatum dictum ad Sanctum delatum fuisse
Tribunal, neque ab eo reiectam accusationem:
cùm tamen iuxta dicta Parte 7. num. 34. iuxta
communiter receptam sententiam casus huius-
modi ad Ordinarium spectet. Sed quia vt dictum
nu. 35. sententia opposita est probabilis, potue-
runt Domini accusationem admittere, illis præ-
sertim temporibus, quibus res huiusmodi non
adeò crant exploratæ, & necessitas etiam ad
hunc procedendi modum compellebat. Dein-
de licet sigilli violatio simpliciter accepta casus
S. Tribunalis non sit, ex circumstantijs pote-
rit talis iudicari, vt meritò possit illius cogni-
tio vsurpari. Et ita dictum à Nobis citato loco
num. 37. posse denuntiari Prælatum Religio-
sum circa punitionem negligentem, eo quòd
de crimine tali non ita vt par est sentire videa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>480.</absatz-nummer> Et in casu quidem prædicto meritò<marginalia>Sig illi vio-|latio vt spe-|ctare ad 9.|Tribunal|queat. Et|censura Pro-|positionis.</marginalia>
de Confessario tali aliqua potuit sinistri sensus
haberi suspicio, iudicare scilicet ipsum rem
esse nullius momenti puero peccata audita pro-
palare, neque de Sacramento ita dignè senti-
re, qui vti rem ludicram tractat Confessio-
nem. Hæc ergo Propositio apud illum nullo
est pacto damnabilis: Licet Confessario pec-
cata in Confessione audita puero octenni propa-
lare: quæ tamen hæretica est, cùm sit de fide
obligatio sigilli; neque ex eo quòd puero dican-
tur peccata, excusari violatio potest, quia puer
illa alijs faciliùs referet, quàm ætate maior obli-
gationis conscius. Immò etiamsi puer nulli sit ea
detecturus, eorum siquidem memoriam retinere
poterit, & eum de p&#x0153;nitente conceptum, qui non
poterit non illi admodùm displicere. Præterquam
quòd sic Indi à Confessione abhorrebunt, qui
etiam de secreti custodia securi ægrè ad illius in-
tegritatem adducuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>481.</absatz-nummer> Licet autem iuxta dicta nu. 477. non sit<marginalia>Reum esse|S. Tribunali|remittendum|& quomodo.</marginalia>
obligatio remittendi reum iudici competenti,
quando crimen deprehenditur ad S. Tribunal non
pertinere; in hoc tamen casu oppositum videtur
dicendum, quia crimen est enorme, & in damnum
public&#x0169; vergit, & ita ex illis, de quibus quilibet
de populo potest accusare. Pro quo Doctores apud
P. Fragosum Tomo 1. Lib. 5. Disp. 12. n. 73. & 74.
Neq; Alexander IV. citato Cap. Accusatus, §. Sanè
cùm relinquendos iubet suis iudi cibus puniendos
eos, de quibus ibi, generalem aliàs obligationem
adimit circa crimina, de quibus dictum, inter
quæ nullum Dei Ecclesiæ exitialius esse potest.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0402.jpg/>
@@1@<SE402>Quarumdam propositionum circa Indos censuræ. 387
<duolan 2><-P>Neque necessarium est remissionem rei esse per-
sonalem, sed cùm ex accusatione appareat cri-
men ad sanctum Tribunal non spectare, accusator
ad iudicem est competentem remittendus, graui-
ter iniungendo ipsi vt id præstet, ad quod adeò
stricta obligatione tenetur. Qui si deprehendatur
circa hoc negligens, poterit à S. Tribunali com-
petenti animaduersione puniri, vti mandati trans-
gressor, quod iure potuit imponere, quandoqui-
dem ei remissio competit, quam potest conue-
nienti modo disponere, & ita circa hoc sufficienti
gaudet iurisdictione.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO XIII.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>482.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vidam asseruit in his Indiarum parti-<marginalia>Circa plu-|ralitatem|vxorum|damnatus|error.</marginalia>
bus expedire vxorum pluralitatem,
quia sic Indorum conuersio erit facilior, & Hispa-
ni illas magis subiectas habebunt, sunt enim his
in terris valde insolentes, & superbæ, quod com-
muniter significatur nomine libertatis. Ad quæ
vir doctus respondit præfatas rationes nomine esse
rationum indignas, cùm potius deliria dici de-
beant. In ordine siquidem ad infidelium con-
uersionem eadem fuit semper difficultas, quando-
quidem apud illos polygamia in vsu erat, vt asse-
rit Innocentius Tertius in Cap. Gaudemus de di-
uortijs. Et propter eamdem rationem alia multa
conuersis deberent concedi lege diuina prohibita,
sicut est polygamia. Quod autem ad Hispanos
attinet, si vnus homo hisce in partibus vnam ne-
quit mulierem sustinere, quæ illarum est & pro-
cacitas & superbia, quomodò plures poterit susti-
nere? & hoc quidem quantùm ad rationes addu-
ctas; nam quod ad pluralitatem attinet vxorum
hæretica assertio est, vt constat ex Concilio Tri-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
dentino, Seßione 24. vbi legem à Christo latam
(Matth. 19.) recognoscens sic habet: Hoc autem
vinculo duos tantummodò copulari & coniungi Chri-
stus Dominus apertiùs docuit &c. & Canone 2. sic
Si quis dixerit licere Christianis plures simul habere
vxores, & hoc nulla lege diuina esse prohibitum, ana-
thema sit. Idem habetur in citato Cap. Guademus
& 32. q. 7. Cap. Si quis fuerit, alibique, sub ea-
demque certitudine Ecclesiam circa hoc non
posse dispensare, aut licentiam præbere.</P>
<P>  <absatz-nummer>483.</absatz-nummer> Circa quod dictum à Nobis Tomo 2.<marginalia>Discursus rx|quo videa|tur non esse|hæresim.</marginalia>
Thesauri Tit. 12. nu. 481. & Parte 6. supra, n. 357.
& 358. & iuxta dicta priori loco, probabile est
legem à Christo latam non comprehendere infi-
deles, ex quo oritur circa præsentem caussam
difficultas; nam si quis conuertatur, qui plures
habeat legitimas vxores, post acceptum Baptis-
mum omnes videntur coniugati iure gaudere,
quia vt ait Innocentius Tertius in citato Cap.
Gaudemus. Baptismus iura matrimonij non soluit:<marginalia>Cap. Gau-|demus de|diuortiis.</marginalia>
Cùm per Sacrament&#x0169; Baptismi non soluantur matri-
monia, sed crimina dimittantur, quæ sunt illius ver-
ba. Non ergo videtur hæretica assertio, si quis
dicat polygamiam non esse penitus illicitam
Christianis. Quòd si Concilij Tridentini obijcia-
tur auctoritas, dici potest ibi de matrimonio à fi-
delibus inito esse sermonem, non vero de con-
tracto apud infideles, si, vt est dictum, conuer-
tantur. Et licet in Canone damnetur asserens lice-
re Christianis plures simul habere vxores, quod in
eo, qui conuertitur, verum haberet, plures siqui-<-P>@@

<-P>dem haberet vxores: non videtur ita vrgere, vt
supremam censuram mereatur: nam in Decreto
idem continetur, quandoquidem ex illo formatus
est Canon; & dum in eo dicitur huiusmodi vin-
culo duos tantùm copulari, probabilem expositio-
nem admittit, vt ad matrimonia infidelium non
debeat extendi, ex quo id sequitur, quod discur-
sus iste videtur ostendere, & ita non plus quàm
Canon vrgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>484.</absatz-nummer> Nihilominùs censura præfata sustinen-<marginalia>Eliditur ille.</marginalia>
da est, quia talis est manifestus Ecclesiæ sensus, &
Concilium Tridentinum ita verba Christi intel-
lexit, vt à sacris fuerant Canonibus intellecta, qui
in margine citantur, ex quibus satis est celebris
Cap. Guademus, in quo Innocentius Tertius ita<marginalia>Cap. Gua-|demus.</marginalia>
loquitur: Quia vero Pagani circa plures in simul
feminas affectum diuidunt coniugalem, vtrùm post
conuersionem omnes, vel quam ex omnibus retinere
valeant, non immeritò dubitatur. Verùm absonum
hoc videtur, & inimicum fidei Christianæ &c. Ad-
dit irrefragabile aliud ex Christi verbis argumen-
tum Matth. 19. v. 9. Quicumque dimiserit vxorem<marginalia>Matth. 19.|v. 9.</marginalia>
suam, nisi ob fornicationem, & aliam duxerit, m&#x0153;-
chatur. Circa quæ sic ille: Si ergo vxore dimissa
duci alia de iure non potest, fortiùs & ipsa retenta:
per quod euidenter apparet pluralitatem in vtroque
sexu, cùm non ad imparia iudicentur, circa matri-
monium reprobandam. Sic Pontifex, qui doctrinam
Christi vxorum pluralitatem reprobantis genera-
liter de fidelibus accipiendam esse statuit, siue illi
post Baptismum contrahant, siue ante illum legi-
timè fuerint copulati. Et ita semper Ecclesiæ vsu
receptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>485.</absatz-nummer> Id autem quod ex citato Capite addu-<marginalia>Ad citatum|Cap. Gau-|demus re-|sponsio.</marginalia>
ctum de Baptismo non soluente matrimonia, sed
crimina remittente, quando vnum est in conuer-
so quolibet; & legitimè celebratum: sic enim
esse intelligendum ex eodem Canonis constat
Auctore: qui enim sic præmiserat Pontifex, sta-
tim id, quod nuper diximus, contra pluralitatem
edixit, vnde suimetipsius interpres est. Quod au-
tem etiamsi de vnica loquamur vxore, verba præ-
fata cum moderatione aliqua accipienda sint, ex
eo constat, quod eodem habetur in Capite de non
conuersa vxore, aut scandalo futura marito: tunc
enim ille vt ad alias possit transire nuptias liber
pronuntiatur. Quia secundùm Apostolum, (1. Cor.
7. v. 15.) frater, aut soror, non est huiusmodi sub-<marginalia>1. Cor. 7.|v. 15.</marginalia>
iectus seruituti. Verba illius sunt. Ita ergo videtur
sentiendum, quidquid aliquis forsitan secus sen-
serit, censuram aliquantulùm molliendam arbi-
tratus.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO XIV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>486.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosus quidam in Hispania professus<marginalia>De Religioso|apostata in|Indiis, &|ipsius asser-|tione dam-|nata.</marginalia>
inconsulto Prælato ad Indias nauigauit
dimisso habitu, & dicebat se in apostasiæ crimen
nequaquàm incidisse, & ita neque in excommu-
nicationem aut suspensionem, immò peccatu-
rum se si non ita fecisset, quia eius corporalis sa-
lus in periculo versabatur, quandoquidem cùm
esset infirmus, nulla de ipso habebatur cura, sa-
luti autem consulere iure sibi naturali licuisse.<marginalia>P. Iosephus|Acosta pro|merito lau-|datus.</marginalia>
Circa quod P. Iosephus Acosta consultus, vir in-
integritate, orandi studio, facundia, doctrina varia,
labore aßiduo, consilio, dexteritate tantus, quantum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0403.jpg/>
@@1@<SE403>388 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>in India, & in Hispania summi qui suspexerunt, vt
de illo habet P. Ioannes Nadasi in Anno dierum
memorabilium Societatis IESV, respondit, quod ad
factum attinet constare relationem esse penitus
falsam, & insignem audaciam ac inuerecundiam
falsa vsum sui Generalis subscriptione confictis in
litteris, & sic ad audiendas confessiones, & ad mi-
nistranda sacrilegè Sacramenta obtentis licentijs
cum excommunicatione ob apostasiam incursa
celebrando. Esse autem vanam & impudentem
rationem in iure salutis tuendæ fundatam ex eo
constabat, quod morbus non poterat non exigui
esse momenti, vtpotè qui neque nauigationem,
neque itinerum laborem impediebat, sed come-
debat & bibebat, & quidquid erat ipsi libitum
faciebat. Et maiorem quidem impudentiam esse
remedium vrgens & necessarium asserere, transi-
tum ad Indias, pecuniarum abundantia & deli-
tiarum comparata. Vnde eius assertionem esse
præsumptuosam, & suspectam de sinistro sensu
circa Religionem, & votorum Monasticorum
obligationem, & grauem temeritatem negasse
incursionem in excommunicationem ob aposta-
siam, cùm generaliter sit imposita cuicumque
Religioso Professo habitum dimittenti, vt constat
ex Cap. Vt periculosa, Ne Clerici vel Monachi in 6.
Sic dictus Pater concludens sibi videri suspectum
de errore circa vota Religiosa.</P>
<P>  <absatz-nummer>487.</absatz-nummer> Circa quæ in primis erit fortè qui hæ-<marginalia>Leuis quæ-|dam circa|narrationem|difficultas.</marginalia>
reat, dum in facti specie contraria videntur ad-
miscere, dimissionem scilicet habitus, & falsas
Generalis litteras: istæ siquidem sine habitus re-
tentione non poterant vsui esse, vt est manife-
stum. Ad quod dici potest dimissum habitum pro
fugæ commoditate, & posteà reassumptum, vel
alio modo circa hoc inductam varietatem. An au-
tem Religionis desertor siue retento, siue dimisso
habitu, ex communicationem incurrat de qua in
citato Cap. Vt periculosa, communis quæstio est,<marginalia>Sine dimis-|sione habitus|non incurri|irregulari-|tatem.</marginalia>
& sine habitus dimissione non incurri grauissimi
scriptores sentiunt, ex quibus P. Suarez Tomo 4.
de Religione. Tract. 8. Lib. 3. Cap. 1. n. 17. P. Thomas
Sancius Lib. 6. Operis moralis. Cap. 8. num. 20.
P. Palaus Tract. 16. Disput. 4. Puncto 16. nu. 10. &
seqq. Apud quos plures alij. De incursione autem,
si dimittatur habitus, tum illi, tum alij sine dubio
statuunt, quando temerè fit, vt ait Bonifac. VIII.
citato in Capite, & nulla maior ea potest cogitari
temeritas, quàm fuerit illa, circa quam præsens
versatur propositio, à præfato Patre luculenter
expensa: qui dum ratione apostasiæ incursam
excommunicationem affirmat, intelligendus de
illa, quatenus habitus dimissionem includit, nisi
fortè in ea fuit ille sententia quæ & multorum &<marginalia>Oppositum|probabile.</marginalia>
grauium etiam scriptorum est, vt videri potest
specialiter apud P. Sancium suprà n. 19. & dimis-
sionem etiam temporariam sufficere, cùm teme-
raria est, iuxta dicta communis resolutio est, vt
non potuerit prædictus Religiosus eo ex capite
verosimiliter excusari.</P>
<P>  <absatz-nummer>488.</absatz-nummer> Iam quod ad censuram attinet, satis illa<marginalia>Circa Pro-|positionis|censuram.</marginalia>
videtur exacta; nam consideratis circumstantijs
totum hoc illa assertio complectitur, quod à præ-
fato apostata est gestum, & est vt sequitur: Li-
cet Religioso Religionem deserere, falsis Gene-
ralis litteris vti, & ficto recuperandæ salutis præ-
textu vagari remotissimis in terris, habitudi-<-P>@@

<-P>misso, aut retento. Quis autem non videat sic
asserentem, de Religiosorum votorum obliga-
tione sinistrum præseferre conceptum? Nec di-
ci potest illum tantùm asseruisse peccaturum se,
nisi Religiosam domum dimisisset curandæ salu-
tis intuitu: Nam ad finem huiusmodi media præ-
fata conuenientia iudicauit, & ita etiam licita,
cùm ipsi non videretur aliter posse finis ille cu-
rationis obtineri. Erit tamen forsitan, qui asser-<marginalia>Vt tempe-|rari queat.</marginalia>
tionem prædictam graui censura Theologica non
esse inurendam arbitretur; quia modus ille lo-
quendi solet esse desertoribus religiosæ obseruan-
tiæ familiaris, dum pro excusatione insigniter
mentiuntur, vel graues sibi factas iniurias asseren-
tes, vel Prælatorum declinasse tyrannidem, vel
parentum extremas necessitates coe&#x0308;gisse, & sic
aliter, vnde & prætextus ille consulendi saluti,
pro quo nullum in Conuentu subsidium, potuit
similiter vsurpari, idque sine vllo in materia fidei
errore, aut eius vehementi suspicione, quem vi-
sus est depellere, dum se necessitate coactum id
se fecisse testatus est, sic enim de votorum Reli-
giosorum obligatione ritè ac rectè videtur cen-<marginalia>Confirmatio|ex censura|blasphemiæ|cuiusdam.</marginalia>
suisse. Quod confirmari potest ex eo quod graues
Scriptores asserunt circa eum, qui amasiam suam
vocat Deam, scilicet non esse blasphemiam hæ-
reticalem, quia de sensu, iuxta quem soliti sunt
homines huiusmodi loqui communiter constat.
Sic Lorca, & P. Hurtadus de Mendoza, quos ad-
ducit & sequitur Diana Parte 5. Tract. 13. Resol.
20. & Bordonus Tomo 1. Cap. 26. nu. 13. Quæs. 7.
Licet alij secus sentiant, pro quo videndus P.
Tancredi de Religione, Tractat. 2. Lib. 1. Disput. 3.
nu. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>489.</absatz-nummer> Iuxta quæ doctus Pater censendum do-<marginalia>Censura|circa aliam|similem.</marginalia>
cuit de hisce versibus, cùm ad Sanctum fuis-
sent delati Tribunal: Si yo por Dios padeciera:
Loque padezco por vos, Señora, pues sois mi Dios,
Dadme vos loque me diera El Hacedor de los dos. Il-
lam scilicet assertionem Señora, pues sois mi Dios
esse piarum aurium offensiuam; perperàm enim
sonat, & est aliquantulùm scandalosa, ex modo
loquendi, se eam pro Deo habere iactando. Ma-
iorem autem qualitatem non adhibere affirmat
Primò quia in huiusmodi amatorijs carminibus est
aliqua maior licentia vtendi similibus exaggera-
tionibus, quia ex materia ipsa colligitur eas non
oriri ex errore aliquo circa fidem, neque vt so-
nant ab ipso credi, sed ex quadam c&#x0153;ca & in or-
dinata passione, quæ sic loqui compellit ad ma-
gnitudinem turpis affectus declarandam. Et in
Italicis cantionibus magis habetur in vsu dum
Dei, gloriæ, & beatitudinis titulos poe&#x0308;tæ amasijs
largiuntur. Secundò, quia de peccatore dici po-
test practicè & opere ipso Deum sibi constituere
creaturam, iuxta illud: Quorum Deus venter est.
Philip. 3. v. 19. Tertiò, quia ex duobus prioribus<marginalia>Philip. 3.|v. 19.</marginalia>
versibus clarè apparet mulierem pro Deo non
habere, sicut ex postremo, cùm affirmet Deum
vtriusque esse factorem: licet hic cum antece-
denti, Dadme vos &c. malè sonet, & plus scanda-
losi sint prioribus: quia licet dici possit peccato-
rem gloriam suam & beatitudinem in re, quam
amat, constituere: hæc autem valde diuersa est
ab ea, quam Deus confert, siquidem magis verè
& propriè miseria est. Addit forsitan eum esse
sensum, vt quemadmodùm Deus ipsi propter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0404.jpg/>
@@1@<SE404>Quorumdam propositionum circa Indos censuræ. 389
<duolan 2><-P>eius amorem patienti seipsum beatificatione præ-
beret, ita & illa seipsam propter eius amorem si-
milia patienti præbeat, vtique ipsius futura beati-
tudo: qua adhibita explicatione, sensus iste cum
præcedente coincidit: quandoquidem sic se præ-
bens illa, non beatitudinis, sed miseriæ magnæ
proprietatem haberet Psal. 39. v. 2. Eduxit me de<marginalia>Psal 39. v. 2</marginalia>
lacu miseriæ, & de luto fæcis. Id est, carnalium
cupiditatum, vt exponit Cardinalis Bellarmi-
nus.</P>
<P>  <absatz-nummer>490.</absatz-nummer> Et hæc cùm scribo in memoriam venit,<marginalia>Quid de ex-|hibente fe-|minæ signa|adorationis.</marginalia>
quod Matriti vidi, ibi degens proximus puberta-
ti. Femina quædam ex ijs, quas curiales dicunt,
ambitiosè compta in fenestra laxa prostabat, præ-
parata ad capiendas animas, sicut illa, de qua Salo-
mon Prouerb. 7. v. 10. & capta quidem vnius iu-
uenis, qui eam cùm vidisset per callem transiens,
cæpit tundere pectus, ac si eleuari in Missa Sa-
cram Eucharistiam conspexisset, aut tintinnabu-
lum audijsset, tunc pulsari solitum, cùm in fine
Præfationis Sanctus, Sanctus, Sanctus, Deus Pater
proclamatur: vel aliquam celebrem ac miracu-
losam imaginem Christi aut Virginis velis paula-
tim retractis populo panderetur. Circa quod, quia<marginalia>Blasphemia|vt esse in fa-|ctis possit.</marginalia>
& accidere aliàs potest, dubitare iuuat, quid de-
beat de tali agendi exorbitantia censeri, & Blas-
phemiam quidem posse non solis verbis, sed etiam
operum irreuerentia constare, licet in rigore lo-
quendo blasphemia ad sola verba referatur, vt no-
tauit Bordonus suprà Quæs. 13. nu. 22. vnde de-
turpantes & lacerantes imagines sacras ad blas-
phemos reuocantur, licet, vt dixi, in rigore tales
non sint, pro quo P. Suarez Tomo 1. de Relig.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Tract. 3. Lib. 1. Cap. 4. nu. 4. vbi probat blasphe-
miam tantùm in verbis consistere, affirmans ta-
men posse aliquod esse signum quod, licet verbale
non sit, pro blasphemia possit reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>491.</absatz-nummer> Sicut autem crimen blasphemiæ com-<marginalia>Et quomo|do, cùm|creaturæ quæ|Deo sunt|debita tri-|buuntur.|2. Esdræ 9.|v. 18.</marginalia>
mittitur non solùm quando Deo conuitium obij-
tur, sed etiam quando creaturæ laus Deo debita
soli confertur, ita & de reali blasphemia, eo modo
quo talis dici potest, pariter asserendum, 2. Esdræ
9. v. 18. sic habetur: & quidem cùm fecissent sibi
vitulum conflatilem, & dixissent: Iste est Deus tuus,
qui eduxit te de Ægypto feceruntque blasphemias ma-
gnas. Blasphemias vtique & verbo & opere dum
quæ Deo erant soli debita, laus inquam, & cul-
tus, vitulo tribuerunt. Pro quo P. Suarez citato
nu. 4. Iuxta quæ de iuuene illo diuinum, vt ap-
paruit, cultum feminæ tribuenti philosophandum
est: videtur siquidem, cum Scriptura loquendo,
magnam fecisse blasphemiam; magnam inquam,
quia hereticalem, dum diuinus honor impendi-<marginalia>Facta verbis|potiora.</marginalia>
tur creaturæ. Et quidem iniuriæ, quæ facto infe-
runtur, grauiores verbalibus sunt, quia facta sunt
verbis potiora l. de pupillo §. Meminisse. ff. de noui
oper. nuntiat. Cap. Dilecti 52. de appellat. Vbi
Glossa, & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>492.</absatz-nummer> Dicendum tamen factum huiusmoni si-<marginalia>Facti iam|memorati|censura.</marginalia>
milem blasphemiæ, de qua nuper, mereri censu-
ram; sicut enim illa est piarum aurium offensiua,
& scandalosa, ita & hoc piorum oculorum offen-
siuum, & scandalosum, & quo ad hoc fidelium
omnium oculi sunt reputandi pij, nullus enim
erit verè fidelis, licet aliàs non probus, qui non
sit offensionem & scandalum tali immoderatio-
ne passurus. Non est tamen hæreticale, quia ex<-P>@@

<-P>circumstantijs id videtur colligi. Et talis quidem
sic agens si post feminæ, erga quam ita se gessit,
conspectum, aliam videat, idem circa illam fa-
ciet, & circa plures eo die, & sequentibus vt oc-
current, & fortè pulchriores. His addi potest fe-
minam esse Dei imaginem, sicut est & vir, quod
communiter tradunt Doctores, ex qua ineffraga-
bili veritate colligi potest esse adorabilem vt ta-<marginalia>Homo vt|possit quate-|nus Dei est|imago ado-|rari.</marginalia>
lem, vt de homine generaliter loquendo affir-
mant aliqui SS. Patres, & graues Theologi, quos
adducit P. Suarez Tomo 1. in 3. p. Disput. 54. Sect.
6. vers. Circa confirmationem. Iuxta quem respe-
ctum potuit præfatus curialis operari. Sed reuera
licet absolutè loquendo ita possit accidere, & ea
ratione censura aliquatenus temperari, iuxta cir-
cumstantias tamen non videtur excusatio locum
habere, quia talis adorationis modus non est in
vsu, & cùm ad praxim aduocandus est, id ob-
seruandum, quod citato loco admonet Do-
ctor Eximius ita scribens: Cùm non sit hæc ima-<marginalia>Quæ pro eo|requisitæ|conditiones.</marginalia>
go imposita ad repræsentandum Deum secundùm
ea, quæ illi sunt propria, ideò non videtur esse
sufficiens ratio vtendi hac imagine ad hunc adoratio-
nis modum: quamuis secluso scandalo & periculo, &
in homine spirituali ac benè instructo, non poßit in-
trinsecè malus existimari. Sic ille. Nihil autem tale
in præfato adoratore videre licuit, & quod ad
scandalum attinet, meo potest exemplo compro-
bari, qui puer cùm essem, factum exhorrui, cu-
ius post sexaginta & quatuor annos non potue-
runt species aboleri.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO XV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>493.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>sseruit quidam Romam esse quod olim<marginalia>Romanum|Pontificem|in Indijs|futurum vt|asseruerit|quidam. Et|Censura|assertionis.</marginalia>
à Rege vate dictum Psal. 30. v. 14. tam-
quàm vas perditum ob morum perditionem, dixisse
manifestè Deum velle se manum suam protectri-
cem ab ea auertere, & Ecclesiam suam transferre
ad Indias, & eius caput Limensem Metropolim
constituere. Quod quidem duplicem habere sen-
sum posse viri docti censuerunt. Primò enim de
translatione intelligi potest ei simili, quæ tunc
accidit quando Pontificia Sedes & Collegium
Apostolicum Auenionem se contulerunt tempo-
re Clementis V. Sic autem assertionem esse præ-
sumptuosam, scandalosam, & temerariam; nam
perinde est ac dicere Ecclesiam in vniuersa Eu-
ropa defecturam. Secundò Limensem Antistitem
futurum Ecclesiæ caput eo modo, quo hucusque
Romanus Pontifex fuit: & hic videtur esse ab
assertore huiusmodi intentus, ad eum modum,
quo in Hispania aliquandiu Archiepiscopus Hi-
spalensis caput Ecclesiæ Hispaniensis fuit, & po-
steà Toletanus, & in Ecclesia Græca Sedes Ale-
xandrina Decreto Concilij Nicæni, & postmo-
dùm Constantinopolitana: & sic assertionem esse
schismaticam, erroneam, & hæreticam: siquidem
perinde est ac asserere Ecclesiam Romanam, &
D. Petri in ea successorem defecturum, & eius
loco Indicam præualituram Ecclesiam, & alium
Pontificem. Addebat ille sicut modò fideles di-
cuntur credere, quod Romana tenet Ecclesia, ita
deinceps futurum, sed Ecclesiæ Romanæ nomine
Limanum intelligendum Antistitem, vtpotè qui
Papa futurus. Iuxta hæc censent docti illi sensum
propositionis præfatæ esse illum post priorem ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0405.jpg/>
@@1@<SE405>390 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLI.
<duolan 2><-P>plicatum; Si enim esset prior, non affirmaret ita
proferens Limanum Prælatum futurum Papam,
sicut Episcopus Auenionensis Papa non fuit, sed
Romanus Pontifex, qui ex loci mutatione Epis-
copalis suæ Sedis non amisit dignitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>494.</absatz-nummer> Iuxta quam intelligentiam non videtur<marginalia>Vt debeat|admitti.</marginalia>
quomodo stare possit secundus ille sensus, pro
quo Hispalensis & Toletani Archiepiscopi, & Pa-
triarchæ Alexandrini ac Constantinopolitani ex-
empla adducuntur: illi enim licet specialium
Prouinciarum essent Ecclesijs præpositi, non ta-
men vniuersalis, neque in eos fuit Romanæ Sedis
amplitudo translata, vt est manifestum, quando-
quidem Romanorum Pontificum series num-
quàm interrupta à D. Petri primatu perdurauit.
Sensus ergo postremò adductus videtur esse pro-
positioni dictæ genuinus, & quomodocumque
accipiatur, est proculdubiò temerarius & scan-
dalosus, & alias merens Theologicas censuras:
circa supremas autem illas, de quibus citati cen-
sores est vlteriùs inquirendum. Et quidem quod
ad schismaticæ spectat, non videtur locum habe-
re: tunc enim schisma accidit, quando contra
supremum caput aliud insurgit, eamdem affectans
dignitatem. In casu autem, de quo agitur, nullus
esset Papa præter Limanum Antistitem, qui le-
gitimè eligendus supponitur, Deo sic peculiari
prouidentia disponente ob rationem dictam. Nec
sequitur in vniuersa Europa Ecclesiam defectu-
ram, quia stante fide in multis eius regionibus,
potest in Indijs illius caput existere, & inde illam
gubernare, sicut modò ex Romana Vrbe Indias
gubernat, vastissimos inquam tractus Europæ
tractibus ampliores.</P>
<P>  <absatz-nummer>495.</absatz-nummer> Iam quod ad errorem in fide pertinet,<marginalia>Papatum|Romanæ|Sedi non esse|iure diuino|annexum est|probabile, ex|quo propositio|euincitur|non contra-|ria fidei.|P. Suarez.</marginalia>
ex prædicto non videtur posse intellectu deduci:
probabile siquidem est Papatum non esse iure
diuino, ex institutione inquam Christi, Romanæ
Sedi adnexum: Sic enim tenuit Sotus in 4. Dist.
24. q. 2. arti. 3. Alfonsus Mendoza Quæst. 4. Scho-
lastica num. 11. qui plures adducit. Guilielmus
Herincx in Summa Theologiæ Scholasticæ & mo-
ralis Tomo 3. Tract. 6. Quæst. 2. num. 51. P. Suarez
Disput. 10. de fide. Sect. 3. num. 10. ita scribit: Quam-
uis coniunctio summi Pontificatus, cum Romana Se-
de, ad primariam huius dignitatis institutionem non
pertineat, neque videatur à Christo Domino ante A-
scensionem in c&#x0153;lum ordinata; probabilius tamen &
magis pium videtur, Petrum ex ipsius Christi Domi-
ni præcepto & voluntate illam instituisse. Sic ille.
P. Arriaga Tomo 5. Tractatu de fide Disput. 7. n. 44.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
& seqq. in id propendet, nullum pro opposito
firmum fundamentum inueniens. Et num. 45.
contra P. Tannerum inuehitur, qui ita certum
censuit, vt oppositum ad minimum esse temera-
rium affirmârit, & sic concludit num. 46. vers. 1.
Quidquid tamen sit an id efficaciter suadeatur, saltem
probabiliter potest defendi vt communior doctrina.
Hæc ille: est ergo opposita etiam communis.
Iuxta quod asserens in Indijs summum esse posse
Pontificem, & Pontificiam dignitatem alicui
Ecclesiæ alligatum, sicut modò est Romanæ, in
fide non errat, nec censeri debet eatenus hæreti-
cus. Est autem propositio præterdicta valde in-
iuriosa Romanæ Reipublicæ, & præsertim Ec-
clesiastico statui, & non nisi ab homine illuso
pronuntiata, & fortè non sani cerebri, atque ita<-P>@@

<-P>grauiter puniendus, vt in eo vulgare verificetur
prouerbium insanum p&#x0153;na reddi cordatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>496.</absatz-nummer> Nec omittendum propositionem di-<marginalia>Sapere ta-|men hæresim|quia hære-|tici Romæ|infensi, &|sceleratam|buccinantet.</marginalia>
ctam, licet hæretica non sit, posse dici sapere hæ-
resim: hæretici enim Romanæ Ecclesiæ infensi,
Romanorum non cessant scelera, amplificatione
ambitiosissima, buccinare, pro se adducentes, quod
Apocal. 17. habetur de Babylone, quæ mater for-
nicationum dicitur, & abominationum terræ v. 5.
non distinguentes tempora infidelitatis primæ-
væ, & postremæ defectionis sub tempus Anti-
christi, pro quo multa Interpretes, & præ alijs
P. Cornelius, qui non Romanus, Romæ tamen
scribens, testis fidelissimus, dignissimusque, qui sic
loquens audiatur circa vers. 1. Instant hæretici,
& perpetim occlamant, Romæ etiamnum non deesse
scelera, ac nominatim lupas & lupanar permitti,
ergo illam etiamnum esse Babyloniam meretricem.
Roma, inquiunt, est Ruma. (obsc&#x0153;num nomen)
At vbi gentium desunt scelera? Ita ne omnes hæretici
sunt integræ vitæ, sceleris puri? Quot Respublicæ
honestæ & nobiles tolerant lupas & fornices, vt vir-
ginum, & honestarum pudori consulant, ac crimina
grauiora auertant? Ecclesia sancta est, at quot in ea
sunt impij? Sanè Roma sancta est, & sanctior om-
nibus Orbis Ecclesijs & vrbibus. Vbi tot Monasteria,
tot Basilicæ, tot Apostolorum, SS. Pontificum, Marty-
rum, Virginum martyria & templa, tot hospitalia,
tot nosocomia, tot orphanotrophia, quot Romæ? Vbi
tot charitatis opera, tot misericordiæ Sodalitates, tot
elee&#x0308;mosynæ, tot pietatis exercitia, quot Romæ? Vbi
tot Prælati sapientes & integri, tot sacerdotes probi
& pij, tot Religiosi sancti, tot Virgines Deo dicatæ,
quot Romæ? Vbi ciues & populus tam deuotus, tam
Christianus, tam ardens zelo Dei, vti videmus Romæ?
Verùm hæretici liuore cæci ab his oculos auertunt, &
Romæ non nisi lupas & gurgustia quærunt: quærunt,
& inueniunt: fur enim furem agnoscit, lupus lu-
pam, leno lenam. Hæ enim longè magis exteris, quàm
ciuibus, vti expositæ, ita & cognitæ sunt. Romæ enim
est confluxus omnium ex toto orbe nationum: in Vrbe
est Orbis. Quid mirum in tanta colluuie esse spurcos
& incestos, quibus ni lupas concedas, agnos inuadent.
Hæc ille: videndus etiam in Acta Apostolorum Cap.
10. v. 23. vbi & pro Romanæ pietatis exemplis
verissimus declamator.</P>
<Z><A+1>PROPOSITIO XVI.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>497.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vidam duas habens Indas pro gemi-<marginalia>Blasphemia|iactantis va-|lidiorem|manum pro|diuina.</marginalia>
nato pellicatu, cùm ab eo fuissent ab-
latæ per superiorem potestatem, dixit illas meliùs
sua executuras mandata, quàm quidquid ipsis IE-
SVS Christus imperaret. Et in continenti sub-
iunxit per IESVM Christum iurauit facturas In-
das melius, quæ imperaret ille, quàm quæ Deus
ipse: eo quòd potentiorem erga id manum ha-
beret, & ita ipsi meliùs parituras. Quod cùm<marginalia>Illius censu-|ra ex docto|magistre.</marginalia>
docto censori iudicandum obtigisset, prudenter
asseruit, id quod tale assertum peius continebat,
esse adeò illud verum existere, vt in casibus hu-
iusmodi de conscientijs potest tantoperè depra-
uatis præsumi. Nihilominùs modum loquendi
præfatum, præsertim cum iracundia & iuramen-
to esse audacem, impudentem, & piarum aurium
offensiuum. Et quod de validiori manu dictum,
non habere maiorem qualitatem, quia intelligen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0406.jpg/>
@@1@<SE406>Quarumdam Propositionum circa Indos censuræ. 391
<duolan 2><-P>dum iuxta subiectam materiam, de validiore in-
quam manu, non eo quòd maiorem auctoritatem
& potestatem erga illas haberet, quàm Deus; sed
quia adeò ipsarum erat deprauata voluntas, & suo
amasio subiecta, vt potiùs ipsi obsecuturæ essent,
quàm Dei mandatum seruaturæ. Sic doctus ille
ex Societate nostra magister.</P>
<P>  <absatz-nummer>498.</absatz-nummer> Cuius censura satis pia est, & erit forsi-<marginalia>Minùs illam|videri ex-|actam.</marginalia>
tan qui non ita exactam arbitretur: licet enim
ita accidat vt deprauatæ contra Dei præcepta
præualeant voluntates, & Indarum sit erga ama-
sios Hispanos nimis ardens & pertinax affectio,
qualis & in præfato fuisse videtur: de tali non pro-
cedere conuincitur maioris illa potentiæ iactan-
tia; siquidem pellices sublatæ ei fuerant, vnde
mutua cessabat prouocatio, & illius vis in ordine
ad priorem statum. De alio ergo potentiæ genere
procedebat assertio, & ita eius videtur fuisse sen-
sus, validiorem se habere manum ad eas sibi refe-
rendas, etiam Dei obsistente potestate. Vnde non
fit satis per id, quod de subiecta materia diceba-
tur: nam etiam secundùm subiectam materiam
iuxta sensum dictum, nequit vllo pacto sustineri,
validiorem scilicet se habere manum ad recupe-
randas pellices, quàm Deus habeat ad recupera-<marginalia>Et potiùs|hæreticalem.</marginalia>
tionem impediendam. Quæ quidem manifesta
hæresis est, quidquid de vehementia passionis
fuit, ex qua veniat p&#x0153;na temperanda, quæ men-
tem obnubilat, & ita in huiusmodi absurda pro-
rumpit, statim vt ad se redierit detestanda. Quam-
quam circa hoc ita scribat P. Petrus Marchantius<marginalia>Blasphemias|non pati ex-|cusationes.|Petrus|Marchant.</marginalia>
in Tribunali. Sacramentali Tomo 2. Tract. 2. Titulo
4. Sect. 1. Quæst. 3. in Appendice vers. Dico Sexto:
Horrenda est (blasphemia) auribus & omni Chri-
stiano sensui, adeoque nec consuetudo, nec indelibe-
ratio excusare potest, cùm vix poßint absque aduer-
tentia dici, nisi amentiam pronuntiantis, aut posses-
sionem Dæmonis quis alleget, ita vt blasphemus non
moueat linguam, sed à Dæmone moueatur. Vnde ex-
cusationes speculatiuæ, quæ à nonnullis Doctoribus
congeruntur ad excusandum blasphemos illos, vtpotè
quòd verba illa sint velut interiectiones animi com-
moti, quòd ex præcipitantia, & praua consuetudine
proferantur, à iudicio practico & Christiano reijcien-
dæ sunt. Cùm enim verba illa prout hic & nunc pro-
feruntur & audiuntur, nil aliud præter blasphemiam
formalem insinuant, grauem irreuerentiam ingerunt.
Deus vtique non irridetur, & vt blasphemi illum con-
demnat, quidquid sit de intentione eius. Hæc doctus
ille Scriptor. Videantur tamen Diana Parte 5.
Tract. 5. Resolut. 3. & P. Vincentius Tancredi de
Religione Tract. 2. Lib. 1. Disp. 4. nu. 4. apud quos
plures alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>499.</absatz-nummer> Vbi addendum, licet omnes blasphemiæ<marginalia>In blasphe-|mantes Vir-|ginem hor-|renda vin-|dicto.|P. Balin-|ghem.</marginalia>
Deo sint præ atrocioribus alijs peccatis odibiles,
illas tamen, quæ contra Deiparam proferuntur,
solitum esse specialius vindicare: pro quo narra-
tio extat apud P, Antonium Balinghem in Kalen-
dario eius satis horribilis die 21. Iunij nu. 5. vbi ita
scribit: In quadam ciuitate non procul à Ianua
(Gallis Gennes) primò quidam ciuis ob peccata sua
Dæmoniacus factus est, & intra paucos dies adeò
creuit eorum numerus, vt quilibet sibi timeret ne
etiam Dæmoniacus fieret. Communi igitur consilio
ciuium venerunt ad eam ciuitatem vocati viri Reli-
giosi, ac potißimum quidam Abbas Cisterciensis, vt
quid agendum pauidis ciuibus esset deliberarent. In<-P>@@

<-P>dictum est itaque triduanum ieiunium. Tertia verò
die conuocatis coràm se Dæmoniacis obtestabatur di-
ctus Abbas in nomine IESV Christi vt significarent
cur præ ceteris hanc ciuitatem vexarent, & vt exi-
rent à famulis Christi nomine signatis. Equibus
vnus horrendè clamans, Cogitis, ait, nos exire ex
vasis nobis rationabiliter conceßis. Nos quidem sumus
legio illa Dæmonum, quam IESVS vester ab homine
eiectam permisit præcipitare porcos in mare. Nunc<marginalia>Marci 5.|v. 9.|Lucæ 8.|v. 30.</marginalia>
autem vinculis, quibus tenebamur, soluti potestatem
accepimus tantùm in blasphematores Virginis MA-
RIÆ. In hac igitur ciuitate tales inuenimus, & in-
uentos, sicut dignunt est, torquere debemus. Tandem
ad secundam Abbatis iußionem exiere, cum magna
tamen difficultate. Sic ille. Vide etiam die eadem
nu. 4. & die 24. Nouembris nu. 3. Itaque bonus
Filius honori Matris consulit, attentissimus vin-<marginalia>Blasphe-|mantes Vir-|ginem cur|traditi le-|gioni Dæ-|monum, de|qua Euan-|gelium.</marginalia>
dex iniuriarum, quas sacrilegi inferunt sub no-
mine Christiano. Cur autem legioni dictæ ea sit
concessa potestas, non est operosum coniectare,
immundissimi enim illi comprobantur spiritus,
qui ab homine in porcos transire à puritatis fon-
te postularunt, idque consequi magnum benefi-
cium censuerunt. Talibus ergo conuenienter in
blasphemos erga Virginem potestas indulta est,
in illam namque nonnisi immundissimi esse iniu-
rij poterant, speculum sincerissimæ puritatis, non
Epicuri; sed Satanico de grege porci, quamquàm
& Epicuri aliàs, loti iuxta verum prouerbium à
D. Petro adductum in volutabro luti, 2. Pet. 2. v.
vlt. vbi de blasphemis sermo. v. 12. In his quæ ig-
norant, blasphemant. Ignorant quidam te, ô pul-<marginalia>Cant. 1. v. 7.</marginalia>
cherrima inter mulieres, si enim. cognouissent,
numquàm, numquàm Dominum, & Domini
gloriæ Matrem, conuicijs indignissimis affecis-
sent.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Baptismus in voto parentum an suffi-
ciat infantibus, quando reipsa ne-
quit ministrari. Ad dicta in The-
sauro Tomo 2. Titulo 16. nu-
mer. 68.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>500.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Egatum ibi, oppositæ assertionis
censuris adductis, quibus eam gra-
ues Scriptores afficiunt. Sed præstat
modò proponere & diluere, nec non discutere,
quod circa positionem dictam apud Dom. Cara-
muelem occurrit. Ille siquidem in Metalogica<marginalia>Votum pa-|rentum suf-|ficere ad sa-|lutem filio-|rum quam|censuram|mereatur.|Vbi de|Campanella</marginalia>
nu. 1645. hanc Thesim exhibet: Baptismus est
ianua Ecclesiæ, & introitus ad cetera omnia Sacra-
menta, & est necessarius in re, vel in voto, iuxta
illud: Nisi quis renatus fuerit ex aqua & Spiritu
sancto non potest introire in regnum Dei. Ioan. 3.
Qua posita pergit, & ita loquitur: Ex hac conclu-
sione sequitur puellos, etiam Christianorum, immò
& Christianorum filios, qui moriuntur sine Baptis-
mo non saluari. Negat hoc Campanella, & memini
me varias censuras legisse de Campanellæ dogmate,
inter quas erat vna, cui subscribebat P. Lugo (iam
Cardinalis) asserens esse quidem temerariam &c. sed
non hæreticam. Iuxta quam docti Cardinalis sen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0407.jpg/>
@@1@<SE407>392 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLII.
<duolan 2><-P>tentiam, censuræ aliæ possunt assertioni Campa-
nellæ conuenienter adscribi, cùm sint qui hære-
ticam fuerint arbitrati. Vt non ita generaliter
eius defensionem assumat Auctor Candoris Lilij
§. 57.</P>
<P>  <absatz-nummer>501.</absatz-nummer> Pragæ (sic ille prosequitur) sub P. Ludo-<marginalia>Alterius|Magistri|assertio.</marginalia>
uico Connæo (Professore Theologiæ ex Ordine
PP. Minimorum) propugnata est hæc Thesis: Bap-
tismus lauacrum regenerationis, Sacramentum fidei,
ianua est ceterorum, medium regulariter (nota hoc
aduerbium) necessarium ad salutem, in re, vel in
voto. An autem votum istud ipsius baptizati debeat
esse proprium de neceßitate, & non sufficiat Ecclesiæ,
vel parentum, non videtur asserere, qui dixit, Ab sit
vt ego dicam non credere infantes, nam credit in al-
tero, qui peccauit in altero. Vnde si possem dicere
(verba sunt Auctoris post Thesim propositam)
Credit in altero, qui peccauit in altero; Ergo desi-
derat & petit Baptismum in altero, qui fuit macu-
latus in altero. Hanc paritatem alibi persequar; nunc
hoc ratiocinium propono.</P>
<P>  <absatz-nummer>502.</absatz-nummer> Infantes Christianorum, qui sine Baptismo<marginalia>Dom. Ca-|ramuelis|argumen-|tum.</marginalia>
moriuntur, saluantur, ergo Baptismus non est ne-
cessarius in re, & si agatur de voto suscipientis, non
est necessarius in voto.</P>
<P>  Probo antecedens, si non saluarentur, Baptismus
non esset priuilegium, sed grauamen. Atqui est pri-
uilegium: ergo sine Baptismo infantes Christianorum
saluantur.</P>
<P>  Probo Maiorem. In lege naturæ sola fide, aut etiam
oratione parentum liberabantur à peccato originali:
Ergo Baptismus, si quidem priuilegium est, aliquid
debet concedere, nihil tollere. Ergo etiam hodie fide
parentum, aut etiam oratione, & si desit Baptismus,
à peccato originali liberantur. Patet: quia alias es-
sent hodie peioris conditionis infantes, quàm erant in
lege naturæ, tunc enim sufficiebat parentum fides &
oratio: modo requiritur parentum fides & voluntas,
ablutio physica, verborum pronuntiatio, & intentio
ministri: Ergo, ne omnia hæc absurda concedantur,
dicamus Baptismum necessarium non esse.</P>
<P>  Sic placuit contra meam communem, & ab omni-
bus receptam doctrinam arguere: Sed tibi placeat dare
claram & euidentem solutionem. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>503.</absatz-nummer> In cuius discursu occurrit primò id quod<marginalia>Quid in eius|discursu non|probandum.</marginalia>
circa Thesim citati Theologi notandum vult,
scilicet aduerbium illud Regulariter. In quo ta-
men nullum peculiare dici potest esse mysterium;
verissimè enim dici potest Baptismum in re, aut
in voto esse regulariter necessarium, cùm sine illo
stare aliquando salus æterna possit, si videlicet
Martyrium interueniat infantis. Et etiam quia
Deus in prædicta lege potest cum aliquo dispen-
sare, iuxta dicta citato loco Thesauri n. 69. Ex eo
autem quod præfatus Theologus subdit, nullo
modo potest argumentum contra verissimam &
receptam ab omnibus, doctrinam efformari. Si-
quidem ille nihil suo profert nomine, sed alterius
ab ipso minimè cum nota admissionis exhibitum.
Et potest illud etiam in reipsa baptizato locum
habere, quòd scilicet credat in altero, qui pecca-
rit in altero, vnde in Baptismo, quando solemni-
ter ministratur, fit professio fidei nomine bapti-
zati à Patrinis veluti à spiritualibus parenti-
bus.</P>
<P>  <absatz-nummer>504.</absatz-nummer> Iam quod ad rationem citati Auctoris<marginalia>Illatio eius-|dem nullius</marginalia>
attinet, non est quidem noua, aut roboris talis,<-P>@@

<-P>quod facessere negotium possit Theologico Pro-<marginalia>roboris con-|uincitur.</marginalia>
fessori. Et si P. Suarium consuluisset, claram &
euidentem potuisset solutionem inuenire Tomo 3.
in 3. p. Disputat. 27. Sect. 3. vers. Ad Secundam.
Et vt specialius respondeamus, concedo illatio-
nem illam: Ergo desiderat, & petit Baptismum in
altero: hoc enim ex dictis constat circa Baptismi
administrationem, in quo fidei fit professio; &
qui eam facit, petit pariter Baptismi gratiam, vn-
de dici potest infantem in alio, & per alium desi-
derare & postulare. Nego tamen desiderium hoc
(quod & dici aliquomodo potest votum) suffi-
ciens esse in caussa præsenti; quia neque quodli-
bet desiderium in adulto sufficiens est ad iustifi-
cationem, nisi adiunctos habeat actus p&#x0153;niten-
tiæ, qui secundum Catholica dogmata sunt pe-
nitus necessarij. Ex quo fit minùs efficax esse de-
sidcrium tale respectu aliorum. Quæ ratio est
euidens, pro ostendenda illationis præfatæ leui-
tate.</P>
<P>  <absatz-nummer>505.</absatz-nummer> Argumento deinde in forma proposito<marginalia>In forma|argumento|respondetur.</marginalia>
respondeo etiam in forma negando antecedens,
& ad probationem nego Maiorem, & ad proba-
tionem eius, dato antecedenti, circa quod magna
est varietas sententiarum, dum de remedio origi-
nalis in statu naturæ aut lege eius, & etiam in
statu legis scriptæ agitur, nego consequentiam
in primisquoad id, quod dicitur, Baptismum esse
priuilegium; non enim tale est, sed lex à Christo
promulgata ad omnes spectans. Ioan. 3. Matth. 28.
Marci. 16. vnde consequenter negatur non po-
tuisse Christum fauorabile aliquid respectu vnius
aut alterius pro rarissimo casu adimere, cùm aliàs
Baptismi fauor sit incomparabilis æstimationis
respectu remedij prædicti. Quemadmodùm Sa-
cramentum Confessionis valde fauorabile est, ra-
tione cuius innumeri saluantur, qui eo non ex-
tante perirent, cùm faciat de attrito contritum,
iuxta notam huius dogmatis expositionem: &
nihilominus in lege veteri, qui salutem sunt æter-
nam consecuti, confessionis onere, quod est satis
graue caruerunt: & modò damnantur multi ne
illud subeant, quibus per contritionem esset fa-
cilis & secura saluatio. Nego insuper peioris esse
conditionis infantes in lege gratiæ, quia in eo fa-
cilius potest certum peccato originali remedium,
quàm in lege naturæ adhiberi, remedium siqui-
dem Baptismi certum & facile est, potestque à
quocumque ministrari: remedium autem in lege
naturæ quod ad applicationem fidei aut oratio-
nem in argumento reuocatur, valde erat incer-
tum, quia fides supernaturalis esse debebat, non
minùs pro iustificatione propria, quàm pro alie-
na, sine qua impoßibile est placere Deo iuxta Apo-
stolum Hebr. 11. & Concilium Tridentinum
Seßione 6. Cap. 8. De fide autem supernaturali
nemo certus esse potest, & licet non desit qui
affirmet, res quidem incerta relinquitur, vnde &
pariter remedium, non in vno aut altero, sed
generaliter; in quo quantùm Baptismi remedium
excedat statim apparet; qui enim baptizat cum
necessaria intentione certissimus redditur de in-
fantis spirituali regeneratione, & summo quidem
certitudinis gradu, qualis est fidei diuinæ. Non
sunt ergo peioris conditionis infantes in lege
gratiæ, sed felicioris.</P>
<P>  <absatz-nummer>506.</absatz-nummer> Et per hæc fit satis etiam rationi eidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0408.jpg/>
@@1@<SE408>De Baptismo infantium in voto parentum. 393
<duolan 2><-P>à P. Arriaga adductæ Tomo 7. Disputat. 8. nu. 27.<marginalia>P. Arriaga|vt videatur|obstare, &|fauere.</marginalia>
vbi arguit contra eos, qui sola parentum fide in-
fantibus applicata. originale remissum fuisse con-
tendunt, censens signum aliquod sensibile exti-
tisse, & à Deo institutum Sacramentum: Nam
si sola fidei applicatio interior suffecisset tunc ad
iustificandos infantes fuisset illis multò facilior
salus, quàm infantibus pro lege gratiæ: hoc au-
tem videtur valde durum, quia in lege gratiæ vti
copiosiora sunt auxilia, ita debet esse facilior via
salutis: quòd verò hoc sequatur, constat facile,
nam de facto sępè ex defectu aquæ, & ex defectu
scientiæ formæ Baptismi moriuntur infantes sine
remedio: tunc aute&#x0303; applicatio interior fidei fuisset
res facillima, cùm in omni occasione haberet lo-
cum, quia neque vlla indigeret re externa, aut ex-
teriori applicatione. Fit inquam satis, quia appli-
catio dicta magnam incertitudinem præsefere-
bat, neque facilè discerni poterat an talis esset,
qualis est ad infusionem gratiæ sanctificantis ne-
cessaria, sine qua non stat originalis peccati re-
missio. Et licet citatus Pater nu 34. asserat ad iu-<marginalia>Fides quo-|modo esset|necessaria.</marginalia>
stificationem propriam fuisse tunc supernatura-
lem fidem necessariam, probabile autem esse
suffecisse naturalem, qualis est in hæretico agno-
scente naturaliter Deum ad iustificationem in-
fantis; ex eo positio nostro non infirmatur, quia
cùm probabile iuxta eumdem sit supernaturalem
fuisse necessariam, quod tenet P. Vasquez Tomo
2. in 3. p. Disput. 165. nu. 30. & alij, nec reuela-
tio aliqua circa hoc allegari posset, perspicuum
est infantium iustificationem satis incertam ex-
titisse. Immò in casu, quo sola fides sine Sacra-
mento ad infantium iustificationem sufficeret,
probabilius existimat P. Arriaga supernaturalem
fuisse necessariam. Ex quo apparet euidenter
quàm sit felicior paruulorum in statu legis gratiæ
conditio, quomodocumque remedium legis na-
turæ à Doctoribus explicetur: nam hoc quod de
fide dicitur, etiam stante visibili Sacramento ab
eisdem disputatur, vt videriapud citatos potest,
& alios in materia de Sacramentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>507.</absatz-nummer> Dum autem Dom. Caramuel claram &<marginalia>Circa pro-|babilitatem|notata quæ-|dam casui|præsenti ac-|commodata.</marginalia>
euidentem solutionem desiderat, videtur innuere
illa deficiente, etsi valde probabilis sit, senten-
tiam oppositam non esse probabilitate destitu-
tam, quod ille frequenter inculcat, id scilicet
quod probabilibus tantùm fundamentis impeti-
tur, probabile remanere. Quod quidem non est
ita generaliter accipiendum, nam vt aliquid red-
datur improbabile, non sunt rationes euiden-
tes necessariæ, sed adeò vrgentes vt summum
in genere probabilium gradum obtineant, si
enim absolutè euidentes sint, oppositum non
erit improbabile, sed error manifestus. Quidquid
autem de hoc sit rationes nobis adductæ secun-
dum subiectam materiam euidentes sunt. Nec
credendum citatum Scriptorem aliter censuisse,
cùm communem doctrinam, quam se dicit am-
plecti, ab omnibus dicat esse receptam; ex quo fit
oppositam non posse sine temeritatis nota defen-
di, quæ omnium est minima censura ex ijs, quas
Doctores pronuntiant, vt videri potest citato The-
sauri loco. Cùm ergo claram & euidentem solu-
tionem expetit, supponere talem esse posse debe-
mus potius affirmare, aliàs rem impossibilem
postulasset.</P>@@

<Z><A+1>COROLLARIVM.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa doctrinam nuper propositam de pro-
babilitate. Vbi de necessaria approba-
tione Confessariorum pro Di&#x0153;cesum va-
rietate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>508.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc non vno in loco, & iu-<marginalia>Circa The-|sim hanc:|Approba-|tus pro vna|di&#x0153;cesi, est|talis pro|omni, quid|sentiat D.|Caramuel.</marginalia>
uat modò circa id excurrere, quod ha-
bet Dom. Caramuel in Metalogica num. vlt. vbi
proponit Thesim in Viennensis Austriæ Acade-
mia propugnatam cum alijs an. 1653. mense Iunio
à Dom. Iacobo Zotrinis Decano Soboriscensi
in Bohemia, pro suprema Theologiæ laurea præ-
side R. P. Nicolao Arancino Societatis IESV,
cùm approbatione totius Facultatis Theologicæ,
de quo num. 1667. & 1668. tenoris sequentis:
Approbatus in vna di&#x0153;cesi, est approbatus pro omni.
Circa quam ita loquitur: Hanc loquendo de Reli-
giosis multi tenent: at hic ponitur vniuersaliter, &
contra torrentem Doctorum: & quidem hæc doctrina
nec inuidia, nec inconuenientibus carere poterit.
Damnari non poterit, nam hoc solo quòd sit Viennen-
sis Vniuersitatis, probabilem esse suppono: at inter-
dici ab Episcopis posset, aut fortè deberet. Sed quid,
inquies, Religiosi hanc interdictionem ab Episcopis
factam curarent? Curarent, aio, quoniam præceptum
illud non poneret Episcopus Confessarijs Regularibus,
sed p&#x0153;nitentibus sæcularibus sibi subiectis. Sed hic
etiam lucem aliunde suborientem aspicio: Probabile
enim est, quòd priuilegium concessum vni, etiam con-
ceditur alteri correlatiuo: Ergo si Pontifex conceßit
Religiosis, vt semel approbati vbique poßint audire
Confeßiones, etiam conceßit p&#x0153;nitentibus vt vbique
terrarum poßint confiteri Religioso alicubi approbato.
Sed hîc iterùm aliunde video nebulas, quia probabile
est hanc esse Pontificis mentem, vt nemo subditus
poßit vti priuilegio Apostolico inuito Superiori suo:
nam si Deus tanti facit Hierarchiam, vt nullum vn-
quàm Christianum à Pontificis obedientia exemerit,
&, si Christus priuilegium, quod S. Francisco con-
ceßit, voluit sortiri effectum cum conscientia & con-
sensu Pontificis, congruum est vt ita Summus Pon-
tifex priuilegia concedat, vt numquàm subordinatio-
nem superiorum & inferiorum interrumpat. Ergo
stando huic sententiæ, sicut Prælatus potest præcipere
suo Religioso ne audiat Confeßiones talium aut ta-
lium, & hoc præcepto limitare gratiam concessam à
Summo Pontifice: non quòd Summi Pontificis au-
ctoritas Prælato subsit, sed quòd ipse Summus Pon-
tifex nolit concedere gratiam, vi cuius, Religiosus
poßit insultare Prælato; sic etiam Episcopus potest
præcipere suis sæcularibus, ne accedant ad Confessa-
rios à se non approbatos, & hoc etiam præcepto gra-
tiam illis à Pontifice concessam limitare. Sed hæc
omnia merè sunt probabilia, & manet Thesis, cuius
probabilitati nihil derogare poterit quòd non sit eui-
dens. Hæc ille cuius resolutio, cùm ad omnia<marginalia>Vniuersa-|liter videtur|censere pro-|babilem.</marginalia>
contra illam obiecta, se extendat, Confessarios
etiam sæculares complectitur, & ita probabile est
semel approbatum pro vna di&#x0153;cesi, talem etiam
esse pro omni, id quod de Religiosis verosimiliùs
pronuntiandum: quod quidem satis expressè
protulerat, dum approbationem Vniuersitatis ad
conciliandam probabilitatem sufficientem affir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0409.jpg/>
@@1@<SE409>394 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLII.
<duolan 2><-P>marat. Vnde quod de torrente Doctorum, inui-
dia, & inconuenientibus dicitur, euidentiam non
importat, nec sufficiens est ad probabilitatem
submouendam, iuxta præfatum Scriptorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>509.</absatz-nummer> Et locutus quidem ille, sicut & alij pro<marginalia>Nec obstare|Decretum|Vrbani|VIII.</marginalia>
Thesi stantes, post Decretum Vrbani VIII. cu-
ius tenorem dedimus Parte 3. num. 181. & ante
plures annos prodierat, die inquam 12. Septem-
bris 1628. propter quod aliqui id certum arbi-
trantur, vt vidimus loco citato nu. 180. & affirmat
etiam cum alijs Leander à SS. Sacramento Tomo<marginalia>Leander à|SS. Sacram.</marginalia>
1. Tractat. 5. Disput. 11. Quæst. 66. Sed non rarò
accidit, vt quod aliquibus videtur certum, alijs
minimè tale videatur. Et quod plus est, circa eui-
dentiam etiam diuersi sunt aliquoties sentiendi
modi, vt in citato Auctore, quocum agimus, vi-
dere licet, qui Deum esse vnum affirmat non
posse demonstrari, euidenter inquam conuinci,
quod tamen communiter Doctores affirmant, de
quo dictum à Nobis Tomo 1. Theologicorum Pro-
blematum Sect. 1. Problem. 5. & sic in alijs. Vnde
Thesi præfatæ sua videtur probabilitas hucusque
inconcussa constare: post decretum enim di-
ctum, quod summi in hac parte videtur esse mo-
menti, nihil vidimus vrgentius prodijsse. Et Lean-
der quidem id quod certitudine asseruit, ad sæ-
culares tantùm Confessarios affirmat pertinere:
Nam loquendo de Sacerdotibus Regularibus, non est
ita certum vt constat ex dictis, & ex notatis ab Hen-
riquez Lib. 7. loco citato (scilicet Cap. 12. §. 4.)
nec Auctores omnes pro prima sententia adducti, lo-
quuntur absolutè, sed solùm id affirmant loquendo ex
priuilegio Bullæ, aut alterius indulti; quæ sunt il-
lius verba.</P>
<P>  <absatz-nummer>510.</absatz-nummer> Quid autem Nobis circa hoc non solùm<marginalia>Quid ve-|rum in præ-|senti caussa|videatur.</marginalia>
verosimile, sed verum penitus videatur, ex dictis
citata Parte 3. Sect. 8. habetur manifestum, vbi
ostendimus Thesim præfatam nullo solido niti
fundamento, vnde per principia intrinseca non
videtur esse probabilis: quia verò non desunt
scriptores ex aduerso stantes, & sunt illi non pau-
ci, nec contemnendæ auctoritatis, non est peni-
tus improbanda, vt dictum Tomo 2. Thesauri Tit.
12. num. 340. magnam tamen moderationem
circa praxim adhibendam in fine citatæ sectionis
admonitum & addendum modò praxim videri
periculosam, quia magno cum fundamento ti-
meri potest, si sententia, quam tuemur, vera sit,
defectum iurisdictionis à Sede Apostolica non
suppleri, cùm iuxta ipsius stylum ita vera probe-
tur, vt non videatur credibile velle oppositæ fa-
uere, & fouere pariter inconuenientia, de quibus
Dom. Caramuel suprà num. 508. quod genera-
tim à doctis scriptoribus assertum, etiam quando
opiniones multò sunt probabiliores, de quo alibi.<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
Vnde & videntur admonendi p&#x0153;nitentes ante-
quàm audiantur, circa prædicta; & pauci, vt cre-
do, erunt, qui velint se tali discrimini exponere,
licet absolutè possint. Quod quidem non proce-
dit iuxta eorum sententiam, qui generaliter te-
nent peccare contra charitatem Confessarium,
qui extra necessitatem administrat Sacramentum
P&#x0153;nitentiæ cum probabili iurisdictione, de qui-
bus Leander Tom. 1. Tract. 5. Disput. 11. Quæst. 79.
& Angelus Bossius Tomo 1. num. 391. & ita teneri
p&#x0153;nitentem admonere de incertitudine iurisdi-
ctionis. Sed etiam iuxta oppositum, si regulariter<-P>@@

<-P>loquamur, sentientes: loquimur enim in casu
peculiari, in quo Ecclesiæ sensus videtur aut pe-
nitus, aut ferè manifestus. Si ergo tunc operari
iuxta opinionem probabilem potest, non ex eo
erit, quòd Ecclesia iurisdictionis suppleat defe-
ctum, & ita Sacramenti certus reddatur effectus,
sed quia operari iuxta opinionem probabilem po-
test, etiam cum effectus incertitudine, & etiam
valoris Sacramenti, conscio tamen p&#x0153;nitente, vt
benè explicat Ioannes Sancius Disput. 44. nu. 13.
& ex P. Salas proponit Bossius num. 387. Quam-
quàm ea doctrina non careat difficultate iuxta ea,
quæ Auctor idem habet Disputat. 8. num. 6. vbi
ait tam ex parte Confessarij, quàm ex parte p&#x0153;-
nitentis obligationem vrgere ne reddatur inuali-
dum Sacramentum, quod tamen in casu præsenti
contingeret.</P>
<P>  <absatz-nummer>511.</absatz-nummer> Erga id autem, quod Dom. Caramuel<marginalia>Episcopi vt|prohibere|queant ne|alibi appro-|bati Confes-|siones au-|diant.</marginalia>
asseruit, sententiam illam, de qua Thesis, posse,
aut fortè debere ab Episcopis interdici, quod de
Confessarijs sæcularibus omnino certum esse sig-
nificat, similiter loquitur citatus Sancius nu. 10.
vers. Nec proptereà, vbi rationem reddens cur sum-
mus Pontifex opinionem, de qua in præsenti,
permittat, grauibus animarum detrimentis obno-
xiam, ita loquitur: Nec præsumit Summus Ponti-<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
fex Confessarium illa vtentem non certiorem efficere
p&#x0153;nitentem de defectu opinionis, quem si despiciat,
illi contra charitatem non infertur iniuria, vt dice-
mus num. 13. & opus non esse exterminare talem
opinionem, meritò cogitare potest summus Pontifex,
cùm Episcoporum curæ incumbat efficere, ne Con-
fessarij ab alijs Ordinarijs approbati Confeßiones au-
scultent in suis di&#x0153;cesibus. Hæc ille. Sed cùm aliàs
censeat Episcopum non posse punire operantem
iuxta dictam opinionem, vt videri potest. nu. 27.
non videtur quomodò praxim huius modo queat
efficaciter prohibere; si & addamus leges di&#x0153;ce-
sanas aliunde aduentantes sine acquisitione do-
micilij non ligare, iuxta satis probabilem opinio-
nem, vel saltem non residentes per maiorem anni
partem, de quo idem Disputat. 54. num. 31.
& 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>512.</absatz-nummer> Circa quod, vt vidimus, Dom. Cara-<marginalia>Quid Dom.|Caramuel,|ex quo pro|sæcularibus|Confessarijs|efficax in-|stauratum|argumen-|tum.</marginalia>
muel, cùm interdictionis potestatem statuat, vt
certam supponere visus erga sæculares, ad Reli-
giosos transit, & quod pro illis exhibet, & minùs
quidem efficax est, pro sæcularibus potest vali-
diùs adhiberi, posse scilicet Episcopos subditis suis
præcipere ne Confessarijs nisi à se approbatis con-
fiteantur, cui præcepto illi tenentur obedire. Pro
quo vti certissimum statuendum est, ex vi ap-
probationis non conferri sacerdotibus sæculari-
bus iurisdictionem, & ita neque in di&#x0153;cesi, in qua
approbati, audire Confessiones possunt, nisi à Pa-
rochis, aut ab alijs superiorem habentibus pote-
statem, fuerit delegata. Sic ergo Episcopus edicto
suo declarare potest se nulli alibi approbato iuris-
dictionem velle concedere, nec à Parochis di&#x0153;ce-
sanis concedi, & ita subditos non posse ipsis con-
fiteri. Et Religiosi quidem tueri se possunt ex eo,
quòd à Pontifice iurisdictionem accipiant posita
approbatione. Episcopus autem approbans sacer-
dotem sæcularem, nequit ipsi nisi erga oues pro-
prias iurisdictionem delegare. Quæ ratio est eui-
dens, vnde accedente prohibitione dicta quomo-
documque declarata, euidens est non posse lo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0410.jpg/>
@@1@<SE410>Iudices Consulatus munera vt prohibeantur accipere. 395
<duolan 2><-P>cum habere Thesim præfatam, & ita omni carere
probabilitate, quæ ex tolerantia Episcoporum
posset, prohibitione sublata, aliquatenus sustineri.
Et ita accipiendum quod de probabilitate à D.
Caramuele vidimus pronuntiatum, sicut & Vien-
nensis Vniuersitatis approbatio, quæ maximè
Catholica cùm sit, & viris referta doctissimis, in
facultate præsertim Theologica, iuxta sensum
generaliter receptum, & sanam de approbationis
Episcopalis ratione doctrinam, venit intelligenda,
nec voluisse iuri Episcoporum vllatenus deroga-
re, vbi pro opposito neque ratio neque auctoritas
vllatenus suffragatur. Et ita quidem nondum
accepta Clementis X. Constitutione conscripse-
ram, cui tamen penitus standum, de qua infra:
Sectio. 52.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Priorem & Consules Peruuiani
Mercatorum Consulatus, vt sit illis
munerum acceptio p&#x0153;næ adiectione
prohibita. Vbi & de iudice appella-
tionis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>513.</absatz-nummer> <INI3>O</INI3>Rdinatio pro illis 8. Sic habet: Y por<marginalia>Ordinationis|tenor circa|iudices Con-|sulatus.</marginalia>
quanto los Oficios de Prior y Consules
son de mucho trabajo y ocupacion, y las
personas que los exercieren forzosamente han de fal-
tar à sus propios negocios, y se les recrecem mayores
gastos, que los ordinarios; y asi mismo el juez de
apellaciones, se ha de ocupar y trabajar en el dicho su
Oficio; Ordeno y mando que à los dichos Prior, Con-
sules, y juez de apellaciones, se les dé de salario por
cada año, que exercieren los dichos Oficios, quinien-
tos pesos de à ocho reales à cada vno de ellos, y que
no puedan llebar, ni lleben derechos algunos à las par-
tes, que ante ellos litigasen, ni en otra manera, sopena
de voluerlo con el quatro tanto, paraque à la parte se
le restituya lo que se le vbiere llebado, y lo demas que-
de aplicado para la Camara de su Magestad, y gastos
del Consulado. Sic Ordinatio, circa quam dubitari
potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>514.</absatz-nummer> Primò cùm prohibeantur stipendij titulo<marginalia>Dubium 2.|circa mune-|rum quali-|tatem.</marginalia>
quidquam reportare, quid sibi velit illud, Ni en
otra manera. Ad quod facilè respondetur, à liti-
gantibus nihil accipere posse, quandoquidem
iudices sunt, quibus præter salarium nihil à liti-
gantibus licet accipere. Assignantur autem illis
quingenti octoregales, qui vel stipendij rationem
habent, vel si non habeant, nihil eo titulo per-
mittuntur accipere, quia sine illo seruire com-
muni vtilitati volunt, ex quo & ipsi peculiarem
referunt, vtpotè Vniuersitatis talis membra. Quæ
ratio non videtur in appellationis iudice milita-
re, cui pro labore suo verè dici potest stipendium
assignari, sicut assignatur iudici mediæ Annatæ,
& est eiusdem ferè quantitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>515.</absatz-nummer> Secundò an in acceptione sit mortale<marginalia>2. grauitate&#x0303;|peccati.</marginalia>
peccatum? Respondetur affirmatiuè, si munera
non sint exigui valoris, nec interueniant tituli,
quibus datio & acceptio possunt honestari, de
quibus communiter Doctores, & Nos in The-
sauro, & priori Auctarij Tomo, in locis, quæ dabunt<-P>@@

<-P>Indices, & suprà num. 334. & seqq. Nec obstat
legem esse p&#x0153;nalem, quia & p&#x0153;nalis lex est, quæ
contra fures, adulteros, homicidas, & sic alios
fertur, & nihilominùs supra grauia crimina ca-
dunt, qualia & hîc esse possunt, aut venditione
iustitiæ, aut illius violatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>516.</absatz-nummer> Tertiò, vtrùm sit in conscientia obliga-<marginalia>3. de obliga-|tione resti-|tutionis.</marginalia>
tio restitutionis. Respondetur iuxta distinctionem
in Ordinatione ipsa assignatam, de parte redden-
da ei, qui dedit, & tribus alijs. Vbi cùm restitu-
enda dicatur, non videtur posse de obligatione<marginalia>Vide Tomo|1. Thesauri|Tit. 3. n. 28.</marginalia>
dubitari. Neque in eo vis facienda quòd dicatur,
Y que no puedan llebar: nam verbum Non poßint,
non semper impedit dominij translationem, vt
ostendi Tomo 1. Thesauri. Tit. 3. num. 24. sed ex
manifesta legis intentione; cùm enim restitutio-
nem sub expressis terminis imperet, supponit
translatum non esse dominium, nisi fortè pecu-
niarum mixtio fuerit, quod est per accidens, &
in ordine ad obligationem restitutionis, nullius
momenti. Et in hoc lex non est p&#x0153;nalis, quia si-
cut restitutio p&#x0153;na non est, ita neque declaratio
talis obligationis à superiori potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>517.</absatz-nummer> Circa tres autem partes alias Ordinatio
merè p&#x0153;nalis est, & in conscientia ante senten-
tiam non obligat, iuxta receptissimam Theolo-
gorum ac Iurisperitorum doctrinam, de qua di-
ctum Tomo 1. Thesauri. Tit. 4. n. 75. & 137. ac 138.
Immò etiamsi sententia sequatur, dummodò non
fiat executio, obligatio conscientiæ non subest,
quia nullus tenetur suæ esse p&#x0153;næ executor:
quod esset valde durum, & ita à benignis legisla-
torum mentibus alienum. Et mirum sanè est gra-
uem adeò p&#x0153;nam in hac parte delinquentibus,
fulminari; cùm vix simile quidquam aliàs repe-
riamus. Sed est illa iudicibus imposita accipien-
tibus aliquid ratione Officij. l. Sancimus. C. ad l. Iu-
liam repetund. Vide etiam Tit. 4. citato num. 75.
Videtur autem ita dispositum ex eo quòd iudices
isti, cùm litterati non sint, nec rigorem legum
circa hoc statuentium perspectum habeant, ve-
reri potest parùm circa talia scrupulosos futuros,
dandis & recipiendis per mercimonium assuetos:
vnde oportuit extraordinaria p&#x0153;na proposita red-
di cautiores.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Quartò circa illud, A las partes que ante<marginalia>4 circa quos|litigantes|versetur|prohibitio.</marginalia>
ellos litigasen, an scilicet de actu litigantibus ac-
cipiendum, an etiam de ijs, qui verosimiliter pos-
sunt litigare non post multum tempus, & videtur
standum tenori verborum, quia quando legisla-
tor alios præter litigantes intendit comprehende-
re, id expressè indicat, vt videri potest apud P.
Thomam Sancium Tomo 1. Consiliorum moralium
Lib. 3. Dubio 1. vbi varias leges adducit. Sed ratio
è contrà vrget, quia idem instat periculum per-
uersionis iustitiæ, vt videtur manifestum. Et qui-
dem iudices isti communi iure cènsentur, vnde
in acceptione munerum quadrupli; vt vidimus,
p&#x0153;na mulctantur: ex quo videtur non obscurè
inferri ad eos etiam, qui litigaturi verosimiliter
creduntur, extendi debere, quia leges generali-
ter ita disponunt. Et intelligendæ profectò iuxta
benignum sensum, quem præsefert. l. 56. tit. 5.
lib. 1. nouæ recopilat. ibi: De los que se espera, que<marginalia>l. nouæ re-|copilat.</marginalia>
en breue traeran pleyto ante ellos. In iudicibus au-
tem Consulatus, cùm iurisdictio Consulis annalis
sit, & Priorum biennalis, qui intra annum litiga-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0411.jpg/>
@@1@<SE411>396 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLIII.
<duolan 2><-P>turus speratur, breui quidem id facturus creditur,
quia anni spatium breue tempus reputatur, vt vi-
deri potest apud Cardinalem Tuschum Tomo 8.
Lit. T. Conclus. 37. & licet non ita certum de bien-
nio sit, nihilominùs apud eumdem sic habetur,
vt alijs præfati Tribunalis iudicibus idem debeat
adaptari. Litigaturus quidem quispiam creditur;<marginalia>Regula ob-|seruatione|digna.</marginalia>
ergo iam ille de lite cogitat, & ita verosimiliter
credi potest munera anticipatione studiosa con-
ferre. Si autem de lite non cogitans tribuat, quod
ex circumstantijs potest deprehendi, titulus alius
amicabilis, & ita minimè damnabilis, nec graue
onus secum portans, intercedit. Quæ regula de-
bet diligenter obseruari, potestque iudicibus alijs
deseruire, quibus cum limitatione aliqua mune-
rum acceptio prohibetur. Sunt enim quibus pe-
nitus prohibitio imminet, de quibus Tomo 1.
Thesauri. Tit. 3. num. 24. & seqq. Quamquàm &
circa hos suæ non desint fauorabiles opiniones.
Ex illis autem est iudex appellationum eiusdem<marginalia>De p&#x0153;na iu-|dicis appel-|lationum.</marginalia>
Tribunalis, qui Regius Senator cùm sit, eo non
obligationibus constringitur, de quibus nuper
citato loco. quadrupli etiam p&#x0153;na mulctandus,
si deliquisse contingat, & delictum fuerit suffi-
cienter comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>519.</absatz-nummer> Et quidem si à litigante aut breui li-<marginalia>Alia pro|eodem.</marginalia>
tigaturo quidquam accipiatur, pro eo quadru-
pli est p&#x0153;na manifesta; Si autem à non litigan-
te, nec breui litigaturo, iam Regius Senator
non vt appellationum iudex, sed vt Regius
spectatur Auditor, & ita quod in eo interce-
dere potest delictum, ac si iudex appellationum
non esset, venit puniendum iuxta Ordinatio-
nem, quæ habetur Cap. 29. inter eas, quæ
pro Audientijs in partibus Indiarum prodierunt
anno 1563. tenoris sequentis: Ni puedan rece-<marginalia>Ordinatio|Regia.</marginalia>
bir cosa alguna, aunque sea de comer, de Vniuer-
fidad, ni de particular alguno, ni de otra perso-
na, que aya tenido pleyto el año antes, ô lo espere
traer, y lo mismo sus mugeres è hijos, sopena de
perjuros, y de perdimiento de su Oficio, y que-
dar inhabil para tener otro, y voluer loque asi
lleuare con el doblo. Sic ibi. Non ergo quadru-<marginalia>Notatu dig-|na circa|illam.</marginalia>
pli, sed dupli p&#x0153;na imponitur: neque id mi-
rum, cùm maius aliquid p&#x0153;nale incumbat,
priuatio inquam Officij, quæ tamen non est
disposita pro iudicibus Consulatus: vnde ne-
que pro Auditore appellationum iudice, si
vt talis delinquat, quia non delinquit vt Au-
ditor, sed vti peculiaris iudex, qualis erat
futurus Regius Quæstor iuxta priores Ordi-
nationes, cuius loco Regius est designatus
Auditor, quia ita est expedientius iudica-
tum, vt constat ex Ordinationum §. 49. &
idem dicendum quando Auditor Prætoris aut
Gubernatoris munus exercet, vti Potosij &
Huanca velicæ solet accidere, vnde finitis Officijs
more aliorum, à quibus obiri solent, subeunt syn-
dicatum; cùm tamen vt Auditores Visitatoribus
Regijs suæ administrationis soleant reddere ratio-
nem.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XLIV.</A+2>
<A+1>Dubiorum quorumdam enodatio circa
eumdem Consulatum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>520.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rimum sit circa id quod habetur §. 3.<marginalia>Circaexclu-|sionem Ara-|goniensium|pro electione.</marginalia>
in quo ita dicitur de electoribus iudi-
cum Consulatus: Y no han de ser E-
strangeros de los Reynos de España, y se entien de
serlo los de la Corona de Aragon. & §. sequenti de
Electis ita dicitur: Que no sean Estrangeros de los
Reynos de Castilla. Vbi idem non obscurè innui-
tur, & ratio est clara ex maioritate rationis. Hoc
autem difficile videtur iuxta dicta suprà nu. 393.
vbi ostendimus Aragonienses inter naturales Re-
gni computari, vnde non videtur quo pacto fue-
rint à muneribus Consulatus exclusi. Sed certè
vt stare prædicta dispositio possit, confirmatio
Regia facit in fine prædictarum Ordinationum,
ibi: Por quanto mi intencion y voluntad es que asi
se haga y cumpla, no embargante qualesquier leyes,
Ordenanzas, Prematicas, y Sanciones de estos mis<marginalia>Regia legum|Consulatus|confirmatio.</marginalia>
Reynos, y de los de las Indias, que en contrario de
ello aya, ô auer pueda, con las quales de mi propio
motu, cierta ciencia, y poderio Real absoluto, de que
en esta parte quiero vsar y vso como Rey y Señor natu-
ral no reconociente superior en lo temporal, dispenso
para en quanto à esto toca, quedando en su fuerza y
vigor para en lo demas en ellas contenido. Sic Sere-
nissimus Rex noster Religiosissimæ memoriæ
Philippus Quartus, per quod videtur difficultas
præfata cessare. Licet enim verum sit quod D.
Solorzanus habet Tomo 2. Lib. 3. Cap. 19. num. 49.
scilicet Aragonienses cum honorificis Officijs ad<marginalia>Quid pro|illis faciat.</marginalia>
Indias solitos transfretare absque vlla peculiari in
hac parte dispensatione, qui mos veluti pro lege præ-
ualuisse videtur. Circa hunc tamen morem pro
lege præualentem dispensare Rex potuit, & re
ipsa, si dispensatione fuit opus, dispensauit. Cur
autem eo cum rigore erga præfatos actum, non
est cur an$uncleariè disquiramus. Illud verosimile, si in-<marginalia>Admissio vt|stare queat.</marginalia>
ter Mercatores Aragoniensis quisquam sit ijs prę-
ditus qualitatibus, quas pro electoribus necessa-
rias esse in Ordinationibus inuenimus, cum eo
posse dissimulari. Cùm enim exclusio, sic peten-
tibus Commercij membris, statuta videatur, dum
ab ipsis quisquam admittitur, suo videntur iuri &
commodo cedere, & ita sine conscientiæ graua-
mine procedere, aut periculo inualidæ electio-
nis.</P>
<P>  <absatz-nummer>521.</absatz-nummer> Secundum circa illud ex §. 3. in quo de<marginalia>Iuramen-|tum Iudi-|cum post ele-|ctionem.</marginalia>
electione agitur: Luego el Prior y Consules pasa-
dos, y el juez Oficial Real (Regius Senator, vt po-
steà dispositum) publiquen y declaren al dicho ayun-
tamiento la eleccion hecha paraque las personas, que
fueren elegidas por Prior y Consul, sean auidos por
tales, el Prior por vn año siguiente, y el Consul por
dos, y les tomaran juramento en forma de que vsaràn
los dichos Oficios con toda rectitud, y haran justicia
à las partes conforme à las leyes Reales, y Ordenan-
zas de esta Vniuersidad, y donde vieren su prouecho
se lo allegaràn, y el daño se lo euitaràn, y que à todo
su saber y entender haràn aquello, que buenos y re-
ctos Iueces deben hacer. Hæc ibi pro iuramento,
cuius materia, & consequenter obligatio, satis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0412.jpg/>
@@1@<SE412>Dubia quædam circa Mercatorum Consulatum. 397
<duolan 2><-P>videtur esse perspicua, & ad duo capita reuoca-
tur, iudicandi inquam iuxta leges & Ordinatio-
nes Regias, cum ijs, quæ generaliter ad munus
iudicum spectant; & Vniuersitatis commercij
commodis consulendi, vtilium accessione, &
noxiorum amotione, quantùm eorum prudens
discursus assequetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>522.</absatz-nummer> Et quod ad generalem iudicum obli-<marginalia>Quidam|Canones de|obligatione|quatenus iu-|dices sunt.</marginalia>
gationem attinet, conuenienti moderatione tra-
ctandum, pro qua deseruire possunt sequentes
Canones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Ea quæ sunt parui momenti sub mortali
non obligare vi præstiti iuramenti. Quæ au-
tem talia sint prudentium iudicio discernen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Non obligare nisi secundùm vsum &
& consuetudinem receptam, & à Principe tole-
ratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Non incurrere periurium quando à suo re-
gimine ex aliqua rationabili caussa recedunt, de-
bet enim iuramentum ad æquitatem & ratio-
nem reduci.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Non obligari ad ea, quæ etsi seruentur, non
tamen ex religione iuramenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Neque ad futura statuta, nisi aliud iu-
rans intenderit; aut fuerint priorum declara-
toria.</P>
<P>  Hinc aliquas pro particularibus casibus illa-
tiones deducunt Scriptores, qui sunt sanè multi,
& ex ijs videri possunt P. Lessius de Iust. Lib. 2.
Cap. 42. num. 22. P. Thomas Sancius in Decalo-
gum Lib. 3. Cap. 14. P. Fragosus Tomo 1. Lib. 5.
Disputat. 12. nu. 99. P. Vincentius Tancredi de
Religione Tract. 4. Lib. 3. Disput. 6. nu. 11. qui alios
congerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>523.</absatz-nummer> Quatenus verò iudices tales, obligatio<marginalia>De eadem|vt sunt iudi-|ces speciale.,|cum genera-|li regula.</marginalia>
ex legibus & Ordinationibus Regijs colligenda,
earum grauitate perpensa secundùm se, & non
ratione iuramenti, quia iuramentum non auget
materiam, aut mutat illam ex leui in grauem, sed
tantùm facit, vt posito iuramento, quod debeba-
tur ratione fidelitatis debeatur ratione reuerentiæ
debitæ diuinæ auctoritati. Si ergo quod ratione
Ordinationum Regiarum secluso iuramento ma-
teria grauis est, grauis erit obligatio: & leuis, si
leuis, vnde ad hoc explorandum illas erit opus
percurrisse.</P>
<P>  Et in primis quæ ad electionem spectant, &<marginalia>De quibus-|dam in par-|ticulari.</marginalia>
substantiam eius attingunt, quia ad formam per-
tinent, vt certum est electorum numerum perti-
nere, satis compertum est grauem materiam con-
tinere: non ita quæ ad eorum qualitates, ex qui-
bus nonnullæ parui videntur esse momenti, vt
quòd vxorati sint, aut vidui, vel vigesimumquin-
tum ætatis annum excedant. Circa extraneos au-
tem quod ad Aragonienses attinet iam dictum,
sicut & circa alios, si ea concurrant, de quibus
dictum suprà Sect. 35. sicut & circa electos id,
quod pertinet ad maiorem quantitatem triginta
millium ducator&#x0169;, quam in censu debeant nume-
rare. Quid enim si non excedat, quid si neque
attingat, vt bonus quis esse iudux possit, dotibus
alijs exornatus? Videatur P. Sancius suprà nu. 3.
Grauem etiam materiam concernunt quæ ad re-
cusationes spectant, & earum iudices, cùm præ-
scribant formam ad fundandam iurisdictionem
pro rebus momenti magni, quales solent in con-<-P>@@

<-P>trouersa discussione tractari de auro, argento, pe-
cunijs, pretiosis mercibus, & substantia tota In-
diarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>524.</absatz-nummer> Grauem etiam materiam secretum præ-<marginalia>Circa secre-|tum qualis|obligatio.</marginalia>
stat, quod non solùm Priori, Consulibus & iudici
appellationum imponitur, sed etiam multis alijs,
qui debent aut occasione recusationum, aut aliàs
disceptationi iudiciariæ in secreto habitæ inter-
teresse. Circa quod sententia P. Thomæ Sancij<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
suprà n. 5. communiter est recepta, dum ait iuxta
materiam, quæ detegitur, iudicandam esse cul-
pam. Si enim ea sit grauis momenti, detectio erit
mortalis: si aute&#x0303; leuis, erit venialis etiamsi aliquod
speciale secretum iuret quis se seruaturum, in quo
tamen sunt qui secus sentiant. Obseruandus est
autem Ordinationis tenor §. 26. in qua sic dici-<marginalia>Regia Ordi-|natio circa|illud.</marginalia>
tur: Porque conuiene que los pleytos se determineran
y juzguen con secreto, de manera que los litigantes ni
otras personas entiendan ni sepan los votos de los
jueces antes ni despues de auer pronunciado las sen-
tencias, porque se escusen muchos inconuenientes, que
de esto podian resultar, y el odio y enemistad, que to-
marian las partes contra los jueces, que supiessen
que eran de votos contrarios à sus pretensiones, Or-
deno y mando que los dichos Prior y Consules, y
sus acompañados en casos de discordia, ô los quo les
sucedieren en los de impedimento ô recusacion, y los
acompañados de juez de apelaciones, demas del ju-
ramento, que hacen de vsar los dichos oficios,
guardando el seruicio de Dios nuestro Señor, y de
su Magestad, y Iusticia à las partes, le hagan de
guardar estas Ordenanzas y de que los votos, que
dieren en los pleytos y causas, que determinaren,
ni de sus Compañeros, no los reuelaran, ni descu-
breran à persona alguna, y guardaran secreto en
todas las cosas, que les fuere encargado. Y este jura-
mento harà el juez de apelaciones quando fuere nom-
brado. Hæc ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>525.</absatz-nummer> Ex quibus apparet iuramentum dictum<marginalia>Explicata in|speciali.</marginalia>
pro obseruatione secreti circa vota iudicum per se
& directè versari, & extra materiam dictam nihil
determinatum haberi. Ex ratione autem, quæ
pro ea redditur, satis dilucidè infertur, in eius vio-
latione graue peccatum admitti, cùm occasio esse
possit odiorum & simultatum, quod quidem et-
iam secluso iuramento contingeret. Est insuper
obligatio, quando circa rem aliquam fuerit se-
cretum iniunctum, & iuxta illius momentum
suberit tunc obligatio, iuxta dicta, & regulari-
ter videtur futura grauis, quia pro rebus leuis
momenti non solet imponi. Si ergo non impona-
tur, iuramentum circa votorum tantum reuela-
tionem vrgebit. Sed à quibus imponendum, &<marginalia>A quo se-|cretum in-|dicendum,|& quibus.</marginalia>
quibus, cùm iudices, Prior inquam & Consules
sibi ipsis nequeant imponere, neque iudicibus alijs
subsidiarijs, de quibus Ordinatio, cùm eiusdem
sint auctoritatis, & multò minùs iudici appella-
tionum, sicut neque hic illis? Videtur dicendum
ab eo, qui in Tribunali præsidebit secretum in-
iungendum, siue de prima instantia agatur, siue de
secunda, in qua iudex appellationum debet præ-
sidere. Quod cùm accidet, ipsi qui iniungunt,
religione iuramenti ad obseruantiam tenebun-
tur, quia & pro illis Ordinationis verba vrgent,
Y guardaran secreto en todas las cosas, que les fuere
en cargado. Quæ quidem ad omnes diriguntur,
vt ex tenore præcedentium constat: & ita quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0413.jpg/>
@@1@<SE413>398 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLIV.
<duolan 2><-P>iniunctum est secretum omnes ex iuramenti re-
ligione constringit, vt sit sensus, si secretum sit
iniunctum, omnes illud vi iuramenti tenentur ob-
seruare. Esset autem expeditior sensus, si illud
Les non fuisset adiectum, & ita diceretur. En to-
das las cosas, que fuere encargado: cùm reuerà is.
esse debeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>526.</absatz-nummer> Ordinatio §. 31. de exigenda ratione à<marginalia>Ordinatio-|nes quædam|matertæ|grauis.</marginalia>
Receptore Aueriæ, & bonorum aliorum Vni-
uersitatis, grauem proculdubio materiam impor-
tat, vnde & grauiter vrget iuramentum. Sic et-
iam plures Ordinationes aliæ, quæ circa Com-
mendatarios, seu Fatores, quos vocant, & mini-
stros in contractatione versantur, in quibus ea,
quæ iudicanda dicuntur, manifestam infidelita-
tem, & notorias iniustitias continent, de quibus
& Nos Tomo 1. Thesauri Tit. 9. Cap. 12. §. 10.
Illa autem, de qua §. 44. de non admittendo al-
terius ministro, durante illius ex pacto obliga-
tione, grauis quidem videtur, sed cùm pro iudi-
cibus non sit statuta, sub iuramento non obli-
gat, nisi quatenus Mercator circa hoc iudices in-
terpellet, vt ministrum talem cogant suæ satis-
facere obligationi, quæ quidem ex iustitia est, &
ita graue peccatum in illius violatione commit-
titur. Et hæc pro Ordinationibus sufficiant. Quæ
ad munera spectant, iuxta dicta Sect. præcedenti de-
cidenda, attenta graui conscientiæ obligatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>527.</absatz-nummer> Restat postremum illud in iuramento<marginalia>Vtilitates &|damna com-|mercij, vt|sint materia|iuramenti.</marginalia>
comprehensum: Y donde vieren su prouecho selo
allegaran, y el daño selo euitaran. Non ergo ex
vi iuramenti tenentur ad inquirenda Vniuersita-
tis commoda, & inueniendos modos, quibus
commercium augeatur, sed cùm opportunè pro
eo occasiones succurrunt, ijs prouidè vti, sine
aliorum detrimento. Id enim indicat illud, Y
donde vieren. Damna autem ex eo obuenire pos-
sunt, quòd plures leges Indicæ circa contracta-
tionem latæ, nec per contrarium vsum abroga-
tæ, non seruentur, vnde pro earum obseruatione
in casus contingentia ex officij obligatione, &
iuramenti pariter militandum. Quod & facien-
dum, etiamsi quorumdam ex Mercatoribus ex
transgressione legum vtilitas habeatur, qui illas
eo quòd p&#x0153;nales sint, in conscientia non obli-
gare sibi habent persuasum: vt in ijs accidit, quæ
circa merces ex Sina adductas, aut aliunde dis-
ponunt. Vrget autem huiusmodi obligatio cùm<marginalia>Notanda|doctrina|circa merces|prohibitas.</marginalia>
denuntiator existit, qui si desit, dissimulare pote-
runt, quando damnum non admodùm considera-
bile futurum reputatur: ex nimia enim circa hoc
inquisitione plus damni solet quàm vtilitatis ob-
uenire, præsertim, si in mercibus huiusmodi suum
interesse habeant, vt frequenter euenit, maiores
Potestates: immò & ipsi Consulatus iudices, qui
contra se agere non tenentur, iuxta ea, quæ habet
P. Lessius suprà nu. 76. & P. Fragosus citato n. 99.
vers. Accedit, cum alijs ibidem adductis. Licet au-
tem contra se agere non teneantur, si tamen man-
datum aliquod circa hoc expediatur, se subscri-
bentibus alijs, & ipse tenetur subscribere, per
quod sibi non incommodat, nam etiam sine eius
subscriptione poterit expediri mandatum; & ad
hoc videtur vi iuramenti teneri, cùm res non le-
uis momenti videatur: immò & omnes ad sub-
scribendum tenentur, etiamsi omnium in eo ver-
tatur interesse, & non leuis periculum detrimen<-P>@@

<-P>ti, si denuntiator vrgeat: poterunt tamen extraiu-
dicialiter rebus suis consulere, modis non indebi-
tis, nec conscientia grauiter vulnerata. Cùm enim
sic ferat Mercatorum stylus, quando ipsi Consu-
latus institutionem instituerunt, nihil contra ip-
sum intenderunt agi, & ita neque iudices, iura-
mento præstito, ne sibi contrarij viderentur. Et
isthæc satis pro iuramento.</P>
<P>  <absatz-nummer>528.</absatz-nummer> Tertium, quid faciendum, si ij, qui eli-<marginalia>Quid de liti-|bus ipsos con-|cernentibus|iudices.</marginalia>
guntur iudices, caussam pendentem in Consulatu
habeant, aut post electionem lis contra ipsos in-
surgat, aut ipsi velint, quia noxia est illis dilatio
futura, contra alios litigare? Circa quod non vi-
detur Regia aliqua Ordinatione prouisum. In
quo quidem quod ad negotium conscientiæ atti-
net, grauiter illam grauabit, qui curauerit eligi,
vt sic litem contra se intentatam protrahat; caus-
samque aduersarij reddat deteriorem, & similiter
peccabunt electores, qui id scientes prætensoris
intentum promouebunt, nisi eligendus adeò vtilis
fuerit iudicatus, vt commodum aduersarij postha-
bendum meritò videatur. Quæ quidem resolutio
supponit non procedendum in lite, & consequen-
ter neque electum iudicem circa negotium pro-
prium acturum nihil, aut inchoatum ante electio-
nem, aut post ipsam inchoandum. Et hoc quidem
videtur indicatum §. 8. verbis illis. Y por quanto los<marginalia>Regia Ordi-|natio.</marginalia>
oficios de Prior y Consules son de mucho trabajo y
ocupacion, y las personas que los exercieren forzosa-
mente han defaltar à sus propios negocios &c. Dein-
de dici potest electos litem habentes pro impeditis
habendos, & ita seruandam Ordinationem, de qua
§. 7. quamuis in ea non decidatur quid faciendum
si Prior & Consules pariter deesse contingat,
quamuis videatur innui ex ijs, qui annis præteritis
iudices fuerunt, Tribunal istud integrandum.
Certè oportebit tunc Proregem, aut Regni Gu-
bernatorem adijsse.</P>
<P>  <absatz-nummer>529.</absatz-nummer> Quæ §. 11. circa Assessorem habentur<marginalia>Circa As-|sessorem quæ|absurda,|supposita Or-|dinatione.</marginalia>
præstat missa non fecisse, sic enim ibi: Ordeno y
mando que los dichos Prior y Consules puedan tener
vno ô dos Letrados, que lo sean en las causas del dicho
Consulado y Assessores de su Iuzgado, y vn Procura-
dor, que tenga poder del dicho Consulado, paraque
acuda à lo que se le ordenare: à los quales señalaran el
salario ô salarios, que les paraciere competentes, y seles
pagaran de las auerias, que se cobraren de la dicha
Vniuersidad, y los puedan crecer ô disminuir en todo ô
en parte, siempre que les parezca; porque no han de
llebar assessorias, ni otros algunos derechos à las par-
tes; y asi mismo los puedan nombrar por el tiempo que
les pareciere, y remouerlos, y nombrar otros, con causa,
ô sin ella &c. Iuxta quæ designatio & electio As-
sessoris ad iudices Consulatus spectat, quem pos-
sunt etiam pro libitu remouere. Ex quo fit desig-
nationem talem cum remotione electi ab ipsis ad
superiorem non pertinere potestatem. In quo qui-
dem multiplex esse culpa potest, in designatione
inquam, in remotione docti & benè meriti, in
subrogatione insufficientis, & incremento sala-
rij: & verò quis non videat pro assessorio in Tri-
bunali, in quo caussæ grauissimi momenti tra-
ctantur, absurdissimè eum Aduocatum desig-
nari, cui litigaturus nemo in Tribunali alio
suæ caussæ committeret defensionem? & ita
vidi per annosplures insignem & valde cele-
brem Aduocatum hoc munus obijsse Doctorem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0414.jpg/>
@@1@<SE414>Dubia quædam circa Mercatorum Consulatum. 399
<duolan 2><-P>D. Thomam de Auendaño, cuius & patrocinio<marginalia>Laudatus|ex illis qui-|dam.</marginalia>
nostra est vsu Societas, exitu sæpissimè fortunato.
Non mihi cognatus, licet cognominis, vnde lau-
dator esse minimè suspectus possum, viuentis ad-
huc decrepita in ætate, & malè affecta diutur-
niori paralysi, sed vegetæ & floridæ eruditionis
non vestigia modò, sed & miranda lumina con-
seruante. Quærantur tales, & quia non facilè in-
ueniendi, capaces sine ambiguitate quærantur;
aliàs neque designantis, neque designati secura
esse conscientia poterit, & inter restitutionis dis-
crimina fluctuabit. Vbi & illud certum, iudices
Consulatus, qui de intruso Assessore, nec pro mu-
nere huiusmodi apto experimentalem notitiam
habent, si ipsi circa caussas, de quibus agitur plenè
instructi non sint, debere Aduocatum alium an-
te prolationem sententiæ consulere, licet non ti-
tulo Assessoris, quo gaudebit designatus. Et huic
vt occurratur incommodo duo eligi Assessores
solent, vt si aliquis minùs obtrudatur idoneus, sit
qui ex primoribus cùm sit, muneri huiusmodi
possit pro dignitate deseruire. Et talis is, de quo
inferiùs, laudatus à me aliàs, & repetita dignissi-
mus laudatione Doctor D. Gregorius de Rosas
y Azeuedo Sacrorum Canonum in Regia Lima-
na Vniuersitate Professor; qui pro Consulatu in
caussa, de qua statim, egregiè decertauit. Sit er-
go pro illa.</P>
<Z>APPENDIX.</Z>
<negEZ><A+1>Circa contractum Æthiopicorum manci-
piorum à Rege initum cum Genuensi-
bus Mercatoribus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>530.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nte annos nouem sic factum, cùm<marginalia>Contractus|Æthiopico-|rum manci-|piorum cum|Grillis.</marginalia>
futurus contractus talis & Regijs ne-
cessitatibus opportunus, & Indicis hisce Prouin-
cijs vtilissimus crederetur. Illud enim in ipsis ex-
perimur incommodum, vt sine mancipijs huius-
modi viuere non possimus sicut nullibi gentium
sine famulis, agrorum cultoribus, & ceteris ne-
cessitatum communium administris. Ad illa enim
non suppetunt Indi, neque Hispanorum est co-
pia, qui & seruire etiam iustam mercedem accep-
turi refugiunt, cùm videant in ministerijs talibus
viles personas occupari. Hac ergo de caussa cum
Grillis pactum vt septem proximis annis viginti-
quatuor mille & quingenta mancipia in tres por-
tus Indicos Terræ firmæ, & Nouæ-Hispaniæ
conducere tenerentur, ter mille inquam & quin-
genta per annos singulos, sub certis conditioni-
bus in meliorem contractus cursum & exitum
ordinatis. Et illi quidem dixerunt, sed non facta<marginalia>Exitialis|deprehensus,|& ita contra|illum à|Consulatis|actum.</marginalia>
sunt; & si quid factum plus profectò detrimenti
per illud, quàm vtilitatis reportatum. Vnde Pe-
ruuianus Consulatus obligationi, de qua dictum
nu. 528. studens satisfacere, & commune istud,
ac Commercio speciale damnum auertere, cùm
aliàs Mercatores præfati cōtractationem suam in
interiora Regni conentur prouehere, designatis
portubus non contenti, coràm Excellentissimo
Comite de Lemos Peruuiano Prorege libellis
exhibitis agit ne damnum istud serpat vlteriùs.
Libellos autem præfatus nuper Assessor confor-
mauit, quos quia rem istam eleganti dilucidatio-<-P>@@

<-P>ne proponunt, & aduersantium machinamenta
conuincunt, in huius calce operis lector inueniet,
sicut & factum aliàs præcedenti Auctarij Tomo,
vt suis ille loquens verbis audiatur: nec latina
illa reddere curæ est, cùm materia præsens ad
Hispanos spectet, vel ad eos, qui licet extranei
sint, student tamen Hispanæ linguæ non haberi
penitus imperiti.</P>
<P>  <absatz-nummer>531.</absatz-nummer> Et vt circa negotium istud aliquid pro-<marginalia>Indicas Pro-|uincias con-|suli debuisse.</marginalia>
feramus, mirari iuuat quomodo Regium India-
rum Consilium, cùm tanti illud momenti fuerit,
non iudicauerit opportunum, immò & necessa-
rium, Prouinciarum Indicarum sensum præno-
uisse. Licet enim contractus fuerit visus conue-
niens, & earum caussa vtiliter peragi, pruden-
tium tamen, & eximiè prudentium fuit, quales
illo fouentur in gremio, id quod accidit, posse
accidere præuidere; quod quidem Prouinciarum
sensu cognito anteuerti potuit, numquàm post
quæstuosam enormiter experientiam reparan-
dum. Notissima regula est, Quod omnes tangit,<marginalia>Regula|Quod om-|nes in 6.</marginalia>
debet ab omnibus approbari. 29. in 6. Scio plures
illam exceptiones pati, sed nescio an in casu no-
stro aliqua ex illis possit habere locum. Consilium
quidem in arena sumere aliquando necessitas ipsa
compellit; sed quando illa non talis, nullis pru-
dentiæ regulis poterit adaptari; & perinde est
cum Consilio insciorum in re, de qua agitur, fe-
cisse, ac nullum adhibuisse consilium: estque
hoc ingens, quod Indiæ patiuntur incommodum,
à remotissimis gubernatæ. Ante annos aliquot<marginalia>Rerum In-|dicarum|notitia vt|laboretur.</marginalia>
classis Indicæ reditus occasione hostilium incur-
sionum vltra expectationis terminos insolitè re-
tardatus. Habuit id nimiùm & Regem, & Cu-
riam, & quotquot agnouere, solicitos. Indicitur
à Rege consultatio, vt & circa caussas inquirant,
& de remedio peruideant viginti primarij viri, in
quibus erat Excellentissimus Manceræ Marchio
Prorex paulò ante Peruuianus, cuius vidi episto-
lam Religioso amico scriptam, in qua id se pro
certo asseruisse dicebat; moræ caussam minimè
motui alicui Peruuianorum incolarum adscri-
bendam (nam & erant tale aliquid suspicantes)
eo quòd eorum haberet fidelitatem vsquequaque
perspectam. Dolebatque solum se in ea consulta-
tione inuentum, qui rei, de qua agebatur, aliquam
experientiam haberet, reliquis profunda ignoran-
tia laborantibus rerum Indicarum. Cùm ergo
in Curia experientia desit, & necessarium sit pro
Consiliarijs ipsis consilium, Viris alioqui magnis,
inde petendum, vnde venire potest, & potest so-
lùm ab ijs, qui res habent præ oculis, & commo-
da ac incommoda possunt bono cum zelo fide-
liter recensere.</P>
<P>  <absatz-nummer>532.</absatz-nummer> Et Regij quidem Consilij stylus hic esse<marginalia>Stylus Regij|Consilij non|debuit omit-|ti.</marginalia>
solet, cùm aliqua à Regia Maiestate postulantur,
iubetur enim vt fiat informatio, inquisitione præ
habita, & adhibita consultatione. Cur ergo in
casu nostro, cùm tanti fuerit momenti, ab ipso
prætermissus? Dicant qui sciunt, & nobis de sub-
tili contractantium efficacia liceat aliquantulùm
suspicari, qui Regi ingentes, & indefectibiles
prouentus acceleratione contractus promiserunt;
nulla maledicis fide habita, qui eos, ad quos dis-
positiones huiusmodi spectant, dicunt non bonis
artibus incantatos, vt non viderent cælum, nec re-
cordarentur iudiciorum iustorum. Daniel. 13. v. 9.<-P></duolan 2><marginalia>Dan. 13. v. 9</marginalia>

@@0@<filename:W0001-D-0415.jpg/>
@@1@<SE415>400 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLIV.
<duolan 2><-P>Absit, absit, à viris tantis vel minima labis tantæ
suspicio, integritatis & sapientiæ opinione non
dubia commendatis. Vtinam notitiæ defectus,
ex quo errores parari faciles Regia prouidentia
suppleatur. Hæc cùm scriberem, hoc ipso in-
choato §. adueniens amicabili officio vir prima-
rius cognatum habens in Regia Camera Consilij
Indiarum ab eo se litteras nuper accepisse testa-
tus est, quibus ingenuè fatebatur, cùm ad ipsum
propositio tractandorum in Consilio Camerę spe-
ctat, non maiorem eorum habere notitiam, quàm
is, ad quem scribit, rerum Anglicarum; & in eo
sibi consimiles reliquos Consiliarios. Et quid ad
hæc? Orandus Deus vt sinceras eorum suæ lucis
affusione dirigat voluntates. Orandi & ipsi vt eam
rerum Indicarum notitiam comparare studeant,
ad quam sub mortalis culpæ reatu teneri Tomo
1. Thesauri Tit. 2. Cap. 1. habetur euidenter de-
monstratum.</P>
<Z><A+1>Dubij incidentis enodatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>533.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>N scilicet asportata mancipia contra<marginalia>Circa pre-|tium man|cipiorum|contra pacta|asportato-|rum.</marginalia>
pacti conditiones, atque ita p&#x0153;næ
Commissi subiecta, vt vendi Regis nomine
queant, aut aliàs, ita sint vendenda, sicut à præ-
fatis Mercatoribus per Fatores suos occultos ven-
di solita, aut pretio moderato quale annis ante
contractum prædictum habuerunt. Et videtur
posse maiori illo vendi, quo à præfatis Mercato-
ribus vendi solita.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Quia illud erat iam pretium currens, licet<marginalia>Quæ pro so|lito apud|Genuenses|rationes mi-|litent.</marginalia>
ex accidentibus infaustis auctum: Sic enim vide-
mus in multis accidere, quorum pretia etiam
caussis incrementi cessantibus perseuerant.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Quia sunt merces vltramarinæ, quibus iuxta
multorum sententiam nequeunt pretia moderata
taxari.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Quia mancipiorum huiusmodi vrget ne-
cessitas, nec tot illa sunt, vt eidem possint satis-
facere: est autem dogma certum apud Theolo-
gos & Iurisperitos pretia crescere iuxta mercium
raritatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Quia sic Regijs necessitatibus occurritur
sine speciali grauamine vassallorum, qui manci-
pia ista erant pretio empturi à Genuensibus de-
signato.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Si Regio nomine non fiat venditio, sed be-
nignitate immerita cum præfatis agatur, ex mi-
norato pretio, Regia iura pariter minorantur,
iuxta id, quod priori in libello exactè ponderatur:
id autem conueniens non apparet.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Quia quod de minori pretio annorum præ-
teritorum dicitur, non videtur ita esse, siquidem
ante contractationem istam iam pretium auctum
fuerat, occasione Lusitanicæ rebellionis, vnde &
rerum pretia, pro quibus mancipiorum istorum
labore est opus, etiam increuerant, nec leui qui-
dem incremento.</P>
<P>  Tandem. Quia mancipiorum copia indies
minor, ob continuatam tot retro annis extractio-
nem, neque enim infinitus eorum est numerus,
neque generationes generantibus abactis cum ea-
dem possunt numerositate procedere, vt in Hi-
spania accidit, occasione Indiarum, Belgij, & Ita-
liæ indigenarum abundantia nimium quantùm
minorata.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>534.</absatz-nummer> Pro opposita autem positione hæc fun-<marginalia>Quæ pro|parte oppo-|sita.</marginalia>
damenta succurrunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Pretium esse exorbitans, & posse illud pu-
blica auctoritate diminui, tum ex generali do-
ctrina, de qua suprà n. 83. & seqq. & loco Thesauri
ibidem indicato: tum ex generali monopolio-
rum stylo, cùm pro bono Reipublicæ permit-
tuntur, solent etiam moderata præfigi.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Quia hoc pacto pretium vsu venit, quod
est futuris temporibus, plus minùsve retinendum;
ne si secus venditiones istæ decurrant, Indicæ
Prouinciæ, & Peruuiana hæc præsertim omnium
nobilissima, ad miserrimum statum prouoluan-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Quia licet necessitas ob raritatem pretium
augeat, id stare nequit cum exorbitantia inducta,
& quia Mercatores isti caussa huiusmodi raritatis
extiterunt, non adimplentes contractus initi con-
ditiones; si enim eum, quem promiserunt, man-
cipiorum numerum asportassent, pretium pro-
culdubio fuisset moderatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Quia sic bono communi consulitur sine
aliquo Regij fisci detrimento. Si enim mancipia
eius vendantur nomine ob pactum violatum,
magnum ex venditione emolumentum capitur,
etiamsi moderato pretio vendantur, vt est mani-
festum. Item Rex vt vidimus paciscens, aut eius
potiùs Consiliarij, damni fuit caussa subsecuti
ex ipso: ergo damnum aliquod si patiatur ex
venditione, non debet venire in considerationem.
Ex quo vrgetur, si dicatur nomine Regis non
vendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Quia venditio ex eo fit, quòd Consulatus
allegatæ rationes contractus certissima damna
conuincunt, quæ in eo comperiuntur, quòd adeò
excessiuo pretio vendantur: ergo debet conse-
quenter ad ista procedi, & eius postulationi stari,
ex pretij immoderantia conquerentis, aliàs sibi
contrarius Magistratus euincetur, apud quem
negotium istud agitatur, nec sine periculo scan-
dali, dum communi bono non videtur consuli, &
fisco potiùs quàm Christo militari.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Quia si moderatum assignetur pretium, ij
qui ob mancipiorum defectum, eo quòd diuites
non sint, qui summo etiam pretio emunt, terras
suas ægrè colunt, & ad extremam paupertatem
numerosis cum familijs vergunt, poterunt com-
modè emere, si dimidium pretij numeratò tri-
buant, & reliquum post elapsum annum, quo
pacto venditiones istæ felicioribus temporibus,
vt in libellis dicitur, solitæ celebrari. Ad quod
quidem consideratio debet Gubernatorum ex-
tendi. Et simile etiam argumentum fieri po-
test in nonnullis alijs, quorum victus ratio ex
opificio pendet, pro quo mancipia necessa-
ria.</P>
<P>  Postremò, Quia simili habito respectu, man-
cipia huiusmodi, quæ in Portu de Buenos ayres,
in quo sub seueris p&#x0153;nis est prohibita contracta-
tio, intercipi solent, moderato valde pretio ven-
duntur, vnde & accidere solet ab ipsis, quibus
p&#x0153;na commissi infligitur, artificiosè emi, vt ma-
iori vendantur pretio, semper tamen moderato,
& non sine considerabili Mercatorum lucro. Ex
quo apparet, quàm ingens sit illud, quod Grilli
obtinent, sine iacturis dictis, & cum Regia, vt
sic dicam, benedictione vendentes tot eorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0416.jpg/>
@@1@<SE416>Circa contractum cum Grillis Æthiopicor. mancipiorum. 401
<duolan 2><-P>millia, continuata nouem per annos venditio-
ne.</P>
<P>  <absatz-nummer>535.</absatz-nummer> Et hæc quidem adeò videntur vrgentia,<marginalia>Resolutio|iuxta nuper|proposita|fundamenta.</marginalia>
vt non videatur, si ritè expendantur, posse circa
venditionis formam dubitari. Vnde quæ ex op-
posito sunt adducta aut iam sunt plenè soluta, aut
possunt facilè dilui, cùm ex illis ad summum ha-
beatur pretium posse aliquantulùm augeri: quod
neque penitus admittendum, quia cùm ratione
monopolij sit ingens mancipiorum vendibilium
copia, inde vendentium etiam valde moderato
pretio lucrum est immensum, sic enim fieri solet,
& debet profectò fieri quando huiusmodi mono-
polia permittuntur, iuxta dicta Tomo 1. Thesauri.
Tit. 1. nu. 157. quia in non permissis pretia iuxta
vendentium libitum adaugentur. Et etiamsi mo-
derata sint, neque contra iustitiam in venditione
peccetur, sed contra charitatem, vt ibidem di-
ctum, toleranda non sunt, nisi vbi manifesta ha-
betur vtilitas, idque pretij designatione, quæ om-
nibus grata sit, vt de monopolio niuis dictum
Tit. 5. num. 189. pro qua est taxa pretij constitu-<marginalia>In monopo-|lijs taxand&#x0169;|pretium,|quando lici-|tè concedun-|tur.</marginalia>
ta, iuxta communem Doctorum sensum, ex qui-
bus P. Lessius de Iust. Lib. 2. Cap. 21. num. 148.
ita scribit: Priuilegium iusta aliqua ratione conces-
sum est, vel non: si iusta ratione concessum est (v. g.
quia aliter nemo tales merces sufficienti copia vellet
inuehere ob sumptus, quos non facilè potest recupe-
rare, nisi ad tempus aliquod priuilegium habeat: vel
quia Princeps eget pecunia pro bono publico, ad quam<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
conflandam tale priuilegium aliquibus vendit) tunc
tale monopolium est licitum; modò iustum pretium
à Principe taxatum, vel prudentium iudicio, spectatis
circumstantijs omnibus, taxandum, non excedant.
Hæc ille. Sit ergo licitum ex venditione Regij
priuilegij monopolium dictum, dum tamen taxa-
tum à Principe pretium non est, neque pruden-
tium iudicio, ex eo factum vt vendentium ty-
rannidi Prouinciæ Indicæ obnoxiæ remanerent.
Pro quo & Cardinalis Lugo de Iust. Tomo 2.<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
Disput. 26. num. 170. vbi post stabilitam mono-
poliorum licitam aliquando permissionem, ita
subdit: Quo casu taxari debet pretium moderatum à
Republica, vt sine præiudicio boni communis poßint
venditores moderatum lucrum habere. Sic ille. Vbi
non omittendum quod apud Patrem Sa extat<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Verb. Venditio num. 6. vbi ita ille: Illicitum est
priuilegium, vt quis solus vendat cum populi damno:
secus si detur ex caussa iusta, non grauatis emptoribus.
Sic doctus Pater citato num. per errorem 6. cùm
esse 5. debuisset. Est autem manifestum grauari
emptores, dum cariùs, non taxato moderato pre-
tio, emere compelluntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>536.</absatz-nummer> Est autem valde opportuna præsenti in-<marginalia>Opportuna|doctrina cir-|ca pretium|iustum in|illis.</marginalia>
stituto quædam Cardinalis citati doctrina sensui
communi conformis nu. 172. vbi quærit quomo-
dò debeat intelligi illud pretium summum iu-
stum, in quo Mercatores conspirant absque iniu-
stitia (quidquid de charitate sit) an scilicet sit
pretium iustum summum idem, quod esset, si
monopolium non fieret: an verò illud, quod sup-
posita illa difficultate & conspiratione vendito-
rum, æstimaretur iustum. Videtur enim non posse
geri conspirationem illam, quin eo ipso varietur
pretium iustum, cùm iustitia pretij desumatur ex
facilitate & copia, vel difficultate & charitate
venditorum. Ad quod ille sic respondet: Respon-<-P>@@

<-P>detur tamen proculdubio intelligi in primo sensu de<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
pretio iusto summo, quo, secluso eo monopolio, merces
illæ venderentur: & ita supponunt prædicti Doctores:
pretium enim iustum non debet desumi ex statu ab
ipso monopolio introducto, sed ex statu, quem eo se-<marginalia>Vnde gene-|raliter desu-|mendum.</marginalia>
cluso merces haberent, cuius rationem statim redde-
mus. Scilicet nu. 176. vbi ita inquit: Ratio autem
est, quia iustitia pretij non debet pendere ab arbitrio
venditoris nolentis nisi tali, vel tali pretio vendere
aut emere: alioquin nullum esset pretium iniustum:
sed debet desumi ex alijs circumstantijs antecedenti-
bus, nempe ex copia vel inopia mercium, & pecuniæ,
ex multis vel paucis, qui vendant aut emant, & ex
neceßitate etiam vendendi aut emendi, quam habent.
Hæc ille. Iuxta quæ etiam stante priuilegio Prin-
cipis pretium eorum, quæ venduntur; non est
arbitrio venditorum relinquendum, sola auaritia
regulando, sed illud esse debet, quod secluso mo-
nopolio haberent, idque est casui, de quo agi-
mus, penitus applicandum.</P>
<Z><A+1>Notandæ aliquot Illationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>537.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima sit eum, qui excessiuo pretio à<marginalia>Ementem|excessiuo|pretio non|teneri ex-|cessum sol-|uere.</marginalia>
præfatis Mercatoribus emit, excessu iux-
ta id, quod diximus, computato, non teneri illud
soluere, si commodè possit, vt accidit, cùm emi-
tur non numerata pecunia. Patet, quia iniustum
illud est, & obligationem restitutionis inducens.
Debet autem pretij moderatio solo ementis arbi-
trio non fieri, regulariter loquendo, nisi is sit,
qui rem habeat penitus exploratam, & dirige-
re alios possit ipsum sincerè & candidè consu-
lentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>538.</absatz-nummer> Secunda posse sic ementem necessitate<marginalia>Et posse vti|compensa-|tione.</marginalia>
compulsum, facta solutione, si occasio succurrat,
compensationem facere. Constat ex nuper dictis,
& communi Scriptorum doctorum doctrina cir-
ca dispensationem. Hic enim non agitur de opi-
nione probabili, quam ad compensationem non
sufficere volunt multi, de quo dictum Parte 4.
nu. 78. & seqq. sed de re moraliter certa, cùm in
ea Doctorum receptissimum dogma conspiret, de
moderatione scilicet pretij minimè in ijs, quæ ad
necessarium vsum spectant, venditorum arbitrio
relinquenda, & in monopolijs retinenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>539.</absatz-nummer> Tertia, de emente ab eo, qui excessiuo<marginalia>Quid de|emente à|priore emp-|tore.</marginalia>
pretio emit, idem est dicendum, propter easdem
rationes. Quæ quidem in externo foro parùm
sunt fortè valituræ, & ita ad internam aduocan-
dæ. Venditorem autem excusare poterit bona fi-
des, & errore detecto ad restitutionem excessus
tenebitur, quia in eo factus est locupletior: ha-
bebat enim seruum iustæ æstimationis octi rega-
lium 500. & modo in numerato habet 800. aut
plus aliquid, vt frequentes habent venditiones.
Licet oppositum verosimile videatur; nam quam-
uis reuerà pretium serui tale sit, is qui ab eo emit,
non illud, sed excessiuum, si à Grillis emere con-
tingeret, tribuisset; non ergo minus habet ex eo
quòd ab alio emerit, & ita neque iste quidquam
tenetur restituere; nec locupletior reputandus,
nihil enim plus habet, quàm ante serui habebat
emptionem, vnde respectu solius primi vendito-
ris ea locum videntur habere, quæ præcedenti-
bus illationibus continentur. Et consequenter vi-
detur dicendum ementem non posse vti compen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0417.jpg/>
@@1@<SE417>402 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLV.
<duolan 2><-P>satione, quia à primo venditore erat empturus,
quod à secundo emit, vnde nihil habet minùs,
propter quod habeat actionem contra illum, benè
tamen contra primum venditorem, vnde vitium
venditionis descendit, & certa iniustitiæ labes.
Et hoc quidem in ordine ad compensationem, li-
cet in ordine ad integram solutionem non eadem
videatur esse ratio, quia respectu illius immedia-
tus venditor debet attendi vendentis maiori pre-
tio id, quod reuera minoris est æstimationis; pri-
mus autem venditor sibi imputet errorem, qui
non debet ab ipso ementi, & iustum exhibenti
pretium, præiudicium generare.</P>
<P>  <absatz-nummer>540.</absatz-nummer> Quarta Regem non teneri contractui<marginalia>Regem non|teneri stare|contractui,</marginalia>
præfato stare, Regiumq&#x0301;ue Indiarum Consilij
Fiscalem debere pro distractu strenuè proclama-
re. Constat, quia & Regi, & bono publico de-
prehensus est exitialis. Sic videmus frequenter
fieri venditione aliquorum officiorum, in qua læ-
sio posteà non leuis reperta; fitque ita minimè
temerata promissionis Regiæ veritate. Licet
enim vt Cassiodori verbis asserit Theodoricus<marginalia>Cassiodor.</marginalia>
Lib. 3. variarum 35. esse inconcussum debeat Prin-
cipis votum: id quidem de liberali est, & minimè
præiudiciali largitione tenendum: secus cùm de
pactis onerosis agitur, in quibus sicut priuati,
læsione propria, aut communi recognita, potest
gradum reuocare. Pro quo Cardinalis Tuschus
plures Auctores congerit Tomo 6. Lit. P. Conclus.
690. nu. 62. & seqq. & iuxta Alexandrum ad-
ductum nu. 70. ex Concilio 16. nu. 30. Lib. 5. re-
quiritur vt caussa vera sit, & iusta, & cognitio caus-
sæ sit adhibita, quod quidem in negotio præsenti
concurrit, vt nequeat dubio locus aliquis rema-
nere. Nec de his plura.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLV.</A+2>
<A+1>De exitu Nouitiæ cum licentia ad dies
aliquot ex caussa leui præstita.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>541.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Cio sic accidisse alicubi, occasione<marginalia>Casus pro-|positus.</marginalia>
Festi magni, quod plures ex remota
etiam statione conciuit, licentiam
S. V. concedente Capitulo, securitate circa pro-
fessionem exitu non obstante Nouitiatus inte-
gritati promissa. Circa quod.</P>
<P>  Dico Primo. Probabile est id quod iudicio est<marginalia>Assertio 1.|esse probabile|exitum non|obstasse inte-|gritati No-|uitiatus,|etiam di-|misso habi-|tu.</marginalia>
Capituli præfati dispositum. Probatur, quia sic
tenent graues Scriptores ex quibus aliqui exitum
per dies aliquot, etiam sine licentia, retento ta-
men habitu, & cum voluntate reuersionis, non
obstare integritati anni requisiti affirmant. Sic P.
Suarez Tomo 3. de Religione Lib. 5. Cap. 14. nu. 14.
Tract. 7. P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disput. 1. Pun-
cto 12. §. 2. nu. 7. Diana Parte 3. Tractatu 2. Re-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
solut. 84. in fine. Licet autem P. Suarez limitatio-
nem illam addat de retentione habitus citato loco,
sicut & alij eum secuti: postea tamen idem sta-
tuit, etiam dimisso habitu per dies aliquot, dum-
modò voluntas redeundi perseueret, sic enim ha-
bet Cap. 15. nu. 6. vbi ita ait: Si verò sit sermo de
exitu animo redeundi præsertim cum habitu, non cre-
do interrumpi Nouitiatum, etiamsi sic per aliquot
dies, nisi recognita, à Prælatodimittatur. Sic ille,<-P>@@

<-P>qui dum præsertim cum habitu, satis apertè signi-
ficat etiam sine habitu id verum habere, quod
asserit. Et ita etiam tenent Bordonus Tomo 5. de
Prefeßione regulari Cap. 8. Quæs. 2. P. Pellizarius
Tomo 1. Tract. 2. Cap. 2. Quæs. 73. & alij. Pro quo
& videndus P. Palaus supra §. 4. n. 3. Licetautem
illi de Nouitio loquantur, circa hoc tamen non
esse statuendam diuersitatem respectu Nouitia-
rum, colligitur ex generali doctrina P. Thomæ
Sancij Lib. 5. in Decalogum Cap. 4. n. 28. vbi con-
tra Emmauelem Roderi cum Tomo 3. qq. regular.
q, 15. arti. 10. vers. Aduertendum denique, probat
in ijs, quæ ad interruptionem Nouitiatus spectant
idem de feminis ac de masculis asserendum, quia
eadem pro omnibus ratio. Illorum ratio est, quia
perseuerante voluntate redeundi non est in animo
inconstantia, quod præcipuè attenditur, cùm ha-
bitus non faciat Monachum.</P><marginalia>Cum licen-|tia id verius.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>542.</absatz-nummer> Ex præfata autem sententia euidenter in-
fertur, si lice&#x0303;tia accedat, exitum integritati Noui-
tiatus non obstare, quod quidem communiter te-
nent Scriptores. Nauarrus Consilio 42. de Regular.
Lib. 3. in 2. editione Emmanuel Rodericus citato.
Arti. 10. & in Summa Tomo 2. Cap. 8. nu. 4. Miran-
da in Manuali Prælatorum Tomo 1. Quæst. 22.
Arti. 6. P. Thomas Sancius suprà nu. 27. Diana
Parte 7. Tractat. 11. Resolut. 38. Lezana Tomo 1.
Parte 1. Cap. 24. nu. 22. Eligius Bassæus verb. Re-
ligio 3. nu. 8. & innumeri alij. Quòd autem li-
centia quæuis sufficiat, licet non sit ex caus-
sa iusta, affirmat & probat P. Suarez citato
Capite, & nu. 14. Diana citata Resol. 84. Ascanius
Tamburinus 3. Disput. 6. Quæst. 7. nu. 17. Bordo-
nus citato Cap. 8. Quæs. 6. vers. Quinta pars. Quid-
quid ergo de licentia fuerit à Capitulo in casu no-
stro concessa, exitus Nouitiæ cum illa consistens,
Nouitiatum nullatenus potuit interrumpere.</P><marginalia>Assertio 2.|Oppositum|etiam pro-|babile, quia|licentia non|suffragatur.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>543.</absatz-nummer> Dico Secundò. Probabile est dictum
exitum Nouitiatus annui integritati penitus ob-
stitisse. Id probo. Nam in primis Ioannes An-
tonius Nouarius in Summa Bullarum Parte 2. Ti-
tulo de Nouitijs recipiendis in Monasterijs destinatis
num. 2. & sequent. Affirmat Nouitium, qui ex li-
centia sui superioris in domo est paterna mora-
tus, in ea aliquoties pernoctando, ex caussa infir-
mitatis sui patris, non satisfecisse menti Consti-
tutionis annum continuum requirentis: seque ita
iudicasse in caussa huiusmodi, pro casus contin-
gentia. Licet autem Diana Parte 7. Tractat. 11.
Resolut. 38. cum Bordono, Miranda, & Vecchio
opinionem istam reprobet; Parte tamen 9. Tract.
9. Resolut. vlt. in fine, quidquid aliàs dixerit, exi-
stimat annum Nouitiatus debere esse continuum
continuatione physica; nec loquitur solùm quan-
do exitus est sine animo redeundi, siquidem ad-
ducit decisionem Sacræ Rotæ, de qua vers. præ-
cedenti: quam etiam profert pro sua assertione
Nouarius suprà iuxta Resolutiones Eminentissi-
morum DD. Cardinalium, quæ non tantùm in
exitu cum animo dicto procedit, sed in eo, quem
præmisimus ex eôdem. Prætereà, sententia est
grauissimorum Doctorum, vt loquitur Miranda
suprà ante Conclusionem asserentium licentiam
Prælati circa hoc nihil operari, & ita ea non ob-
stante interrumpi Nouitiatum: pro quo rationes
non leues ab eôdem proponuntur, suffragantibus
Constitutionibus Ordinis Franciscani.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0418.jpg/>
@@1@<SE418>Circa exitum Nouitiæ cum licentia Capituli. S. V. 403
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>544.</absatz-nummer> Deinde, stante sententia de valido exitu<marginalia>Etsi suffra-|gari possit,|debet esse|iusta.</marginalia>
cum licentia prælati, insurgit difficultas circa va-
lorem, quando ex caussa iusta non conceditur,
quod quidem necessarium esse tenet Nauarrus
Consilio citato, quem per omnia sequitur Miranda,
vers. Ad Tertiam id expressè statuens verbis illis:
& de eius licentia, iusta de caussa data, quæ ante
ipsum protulit citatus Emmanuel arti. illo. 10.
Lezana Tomo 1. Parte 1. Cap. 2. num. 11. sic: Cum
licentia Prælati, & cum habitu aliqua de caussa ra-
tionabili. P. Azor Tomo 1. lib. 12. Cap. 2. Quæs. 8.
& Cap. 3. Quæs. 7. vbi cum Nauarro loquitur, &
exempla accommodata proponens, & cum vtro-
que Bassæus citato num. 8. P. Thomas Sancius
suprà num. 27. licentiam ait futuram esse legiti-
mam adductis Nauarro, P. Azor, & Emmanuele
Roderico, quibuscum etiam loquitur Villalobos
Parte 2. Tract. 35. Difficult. 15. num. 11. Peyrinis
Tomo 2. Cap. 1. num. 101. Ascanius Tamburinus
de Iure Abbatissarum Disputat. 4. Quæs. 8. iustis de
caußis, & sic alij, ex quibus & Bonacina de Clau-
sura q. 2. Puncto 10. diffic. 2. §. 2. n. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>545.</absatz-nummer> Quòd autem caussa, de qua in casu no-<marginalia>Nee talis in|casu, de quo|quæstio.</marginalia>
stro iusta non fuerit, probari potest, si reuerà pro-
batione hoc indiget, cùm videatur manifestum
meram fuisse curiositatem. Licet enim res ipsa
sancta fuerit, erga huiusmodi, quando in eis splen-
didus concurrit apparatus, & multa, quæ blan-
diantur sensibus, magis curiositas, quàm deuotio
solet animos parùm insolida virtute fundatos pro-
uocare. Et vt demus deuotionis aliquid admix-
tum, indecens tamen est vt ex huiusmodi affectu
exitus permittantur: siquidem processiones san-
ctissimi Corporis Christi, & quæ in hebdomada
sancta fiunt, omnium deuotissimæ sunt; & tamen
valde esset indecens, & ita cum communi scan-
dalo, si Nouitiæ ad illas permitterentur exire,
etiam extra Monasteria non pernoctaturæ. Et in
casu quidem nostro, non alio Nouitiæ actæ spi-
ritu, quàm seruitrices, quarum turbam, quominùs
egrederentur, nullus potuit honestus respectus
cohibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>546.</absatz-nummer> Et vrgere possumus ex sententia eorum,<marginalia>Pro Nouitiis|Monialium|specialis dif-|ficultas.|Emmanuel|Rodericius</marginalia>
qui id, quod de valida licentia ex iusta caussa con-
cedunt, limitant respectu Nouitiarum, pro quo
citatus Emmanuel articulo 10. vers. illo Aduerten-
dum commoda satis adducta ratione tenoris se-
quentis: & ratio horum est, nam ipsæ Moniales aut
ratione voti, aut ratione præcepti ad seruandam per-
petuam Clausuram astringuntur: & non propter
quamcumque infirmitatem conceditur ipsis ad egre-
diendum licentia. Quem rigorem non experiuntur
non potentes se continere, ita vt saltem intra annum
probationis non egrediantur. Hæc ille, de casu lo-
cutus, qui solet esse pro exitu Nouitiorum vrgen-
tior, necessitas inquam curationis. Quem cum
allegasset Villalobos suprà, ita subdit: Y en pra-<marginalia>Henricus|Villalobos.</marginalia>
ctica vemos, que quando alguna Nouicia sale por al-
gun justo respeto, vuelue à commenzar el año de la
probacion. Sic ille. Quod & videtur efficaciter
posse ostendi ex eo quod circa puellas Monaste-
rium ingredientes solo titulo honestæ educatio-
nis scimus esse dispositum, id enim conceditur
seruatis quibusdam conditionibus, ex quibus vna
est, quòd inde exire, nisi non reuersuræ possint,
de quo Dom. Barbosa de potestate Episcopi Allegat.
102. num. 63. post adductos complures n. præced.<-P>@@

<-P>Cùm ergo sic circa sæculares puellas Sacræ Con-
gregationis sit auctoritate constitutum: ergo cir-
ca Nouitias eadem debet censura seruari, vt exire,
nisi non reuersuræ nequeant. Iuxta quæ</P>
<P>  <absatz-nummer>547.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Licentia in casu præfato<marginalia>Assertio 3.|licentiam|dari non po-|tuisse.</marginalia>
non videtur conuenienter impendi potuisse. Pro-
batur, Quia ex dictis apparet Nouitiatum ex plu-
ribus capitibus valde probabiliter interrumpi,
quia scilicet licentia absolutè dari Nouitijs ne-
quit, pro quo vltra citatos stat Franciscus Bonæ-
spei Tomo 5. Tractatu 2. Disput. 8. num. 26. vbi De-
cisionem Rotæ adducit. Pro quo & Stephanus
Gratianus Tomo 1. Cap. 166. num. 14. dicens op-
positum non esse tutum. Item ex non iusta li-
centia, quod videtur manifestum, & saltim negari
nequit esse satis probabile. Et insuper ex pecu-
liari ratione circa Nouitias. Atqui licentia, ex
qua Professio reddenda est dubia, nequit conue-
nienter impendi. Ergo neque illa, de qua agimus.
Minor ex se videtur clara, & ostenditur ex eo
quod habet Bassæus in simili suprà num. 5. vbi
inquirens an qui sine venia superioris egrederetur
retento habitu, Nouitiatum interrumperet, &
adductis Auctoribus diuersimodè circa hoc, &
probabiliter quidem sentientibus, ita concludit:
Pro solutione huius dubij dicendum est tam affirma-<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
tiuam, quàm negatiuam horum Doctorum senten-
tiam esse probabilem, quia pro se habet rationes &
Auctores: ceterùm talis Nouitius annum continuum
in Nouitiatu peragere debet, à tempore, quo sic è Mo-
nasterio fugit: quia si profiteretur secutus opinionem
probabilem, posset multis annis post profeßionem Re-
ligionem deserere, probans per aliam opinionem pro-
babilem suam profeßionem fuisse nullam. Ita multi
Doctores de hoc casu consulti. Sic ille, ex quo irre-
fragabilis euadit consequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>548.</absatz-nummer> Pro qua & occurrit nuperus casus Reli-<marginalia>Iuxta pro-|babilem|sententiam|Nouitius|absolutus,|per maiorem|anni partem|in domo pa-|terna demo-|ratus.</marginalia>
giosi, qui post annos plures professionis nullitatem
allegauit, eo quòd maiorem partem anni proba-
tionis in domo paterna infirmitatis caussa tradu-
xit, & per sententiam iuridicam suæ est restitu-
tus libertati. Cùm tamen sententia valde proba-
bilis sit per huiusmodi egressum non interrumpi
Nouitiatum, cui tamen noluerunt iudices con-
formari, sed secuti contrariam, quam & amplexus
Illustrissimus Acacius de Velasco Tomo 2. Resolut.<marginalia>Dom.|Acacius de|Velasco.</marginalia>
moral. Resolut. 290. num. 7. vbi ita scribit: Y ad-
uierte tambien Diana (citata Resolut. 84.) que el
Nouicio, que con licencia de su superior, con ocasion
de curar alguna enfermedad sale del Monasterio, puede
estar fuera del, no solo por espacio de vn mes, sino tam-
bien por la maior parte del año, como dice Sanchez
con Nauarro y otros (suprà num. 28.) losquales<marginalia>Quod &|tenet etiam|Herincx.|Tomo 3.|Tract. 4.|Disput. 4.|nu. 24.</marginalia>
hablando del Nouicio dicen: Qui decem menses &
semimensem extra Religionem demoratus est, & re-
siduum tantùm in illa permansit. Immò Azorius
(suprà Quæs. 8.) loquitur de Nouitio, qui toto pro-
bationis anno extra Conuentum apud sæcularem de-
moratus est, cum licentia tamen superioris. Pero esta
dotrina con licencia de personas tan graues y doctas,
no la tengo por segura: porque no sè yo como se puede
llamar año de probacion estando lo mas del fuera del
Monasterio. Sic ille: ad cuius tribunal in Orio-
lensi Episcopatu, si Nouitius talis accederet, eam-
dem, quam & is, de quo locuti sumus, libertatem
obtineret.</P>
<P>  <absatz-nummer>549.</absatz-nummer> Sic & videmus passim iuxta opiniones<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0419.jpg/>
@@1@<SE419>404 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVI.
<duolan 2><-P>probabiles à iugo Religioso absolui alios, &<marginalia>Iuxta minùs|probabilem|sententiam|vt queat|illud stare.</marginalia>
quandoque iuxta minùs probabiles; quod qui-
dem potest à iudicibus præstari, si videant non
obtenta fauorabili sententia, molestissimam illos
vitam in Religione ducturos, eo quòd graues sint
impositæ p&#x0153;næ in lite posita pro obtinenda li-
bertate superatis, aut alijs de caussis. Quibus euen-
tibus opiniones minùs probabiles secundùm se,
sunt practicè probabiliores, de quo à me dictum
aliàs: & in materia Sacramentorum est dogma
Theologicum ratione necessitatis: quæ & ali-
quomodò interuenit in casibus, de quibus loqui-
mur, occurrendi scilicet angustias irremediabiles
patienti, etiamsi ad eas non fuerit penitus incul-
pabilis deuolutus. Videatur P. Thomas Sancius
Lib. 2. de Matrimonio Disput. 36. nu. 8. vbi & alios
adducit, & Nauarrum præsertim singulari cum
doctrina loquentem. Videant ergo quomodo sit
inconuenientibus huiusmodi occurrendum, qui
in casu, de quo egimus, vt vidimus censuere, &
suo quidem abundent in sensu.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLVI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Monialibus fugientibus ratione ho-
stilis incursionis nonnulla opportunè
discussa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>550.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Nno proximè elapso 1671. Pana-<marginalia>Panamensis|hostilis oc-|cupatio.</marginalia>
mensem ciuitatem prædo Anglica-
nus inuasit, & cepit, inopinato qui-
dem successu, cùm ex ea parte, qua superuenit
exercitus, inaccessibilis videretur, & tot pro de-
fensione suppeterent & ciues, & milites, vt mi-
nori eorum numero, si mens non læua fuisset, posset
inconcussa persistere, & hostium audacia meri-
ta repercussione mulctari. Peccatum in eo, vt
communis vox est, & peccatum valde; sed quæ-
retur peccatum illius, & non inuenietur, cùm
tamen damna, & iacturæ multis pecuniæ millio-
bus æstimentur, de quo citatur scriptum, nu. 530.
Nec damnis communibus ita locupletatur hostis,
vt vltra famæ vilem profectò fum&#x0169; sacrilegijs hæ-
reticalibus deturpatæ, quid quam habuerit, quo
posset facinoris administris satisfacere, vnde cor-
rixationibus parta occasio, Deo sic altè prouiden-
te, ne faustum quidquam sibi ex asse obtigisse
iactent colligationes impietatis, quibus dissoluendis
curam adhibet peculiarem Isaiæ 58. v. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>551.</absatz-nummer> Moniales ergo, quarum erat vnicum<marginalia>Monialium|fuga, quæ|licita com-|probatur.</marginalia>
Monasterium sub titulo Immaculatæ Virginis
Conceptionis, fuga sibi consulendum censuerunt,
vt in Limanam se conferrent vrbem nauigatione
suscepta, quodam eas comitante primario Sacer-
dote è Capitulo S. V. cui illæ subiectæ, & iure
quidem vsæ suo, quod ipsis adscribunt commu-
niter Doctores, vt videri potest apud Bonacinam
de Clausura Tomo 1. Quæsti. 1. Puncto 8. vbi plu-
res adducit, addens contrarium in eo esse Zero-
lam verb. Moniales, ad 16. quæsitum Dub. 2. Sed
reuerà ille contrarius non est, sic enim scribit. Si-<marginalia>Zerolæ non|benè adscrip-|ta negatio.</marginalia>
militer Monialis electa in Abbatissam in alio Mona-
sterio, potest exire ab illo suo, & ire ad illud, vel ob
timorem belli ab infidelibus. Nauarrus loco citato nu.<-P>@@

<-P>48. vers. 4. nota tamen (scilicet in Commentario 4.
Regularibus. Cap. Statuimus) in vtroque casu vidi<marginalia>Zerola.</marginalia>
practicari oppositum, & habitus fuit recursus ad Sa-
cram Congregationem. Sed vide in Additionibus
magnis. Hæc ille, qui nullo modo id ne-
gat, cùm eius assertio manifesta præcesserit, sed
praxim proponit, quæ esse respectu aliquarum
potuit, licet non ex absoluta necessitate, & praxis
ipsa indicat eum non loqui in casu quæstionis. Si
enim consuli Sacra Congregatio potuit, ergo ti-
mor non erat belli iam iam ingruentis, sed quod
futurum post tempus tale timebatur, vt esset lo-
cus recursui ad Sacram Congregationem. Vnde
P. Sancius Lib. 6. in Decalogum Cap. 15, nu. 44.
immeritò etiam dixit præfatum Auctorem id non
benè negasse in 2. editione, iuxta quam ipsum al-
legamus. Nec aliter accipiendum quod de Addi-
tionibus dicitur, pro quo videndus idem Parte 2.
verb. Moniales, in fine. Ergo illæ & nauali & ter-
restri itinere, Limensem nactæ vrbem non leui
laborum pretio, in qua cùm illustre sit sub eodem
titulo Monasterium, arcam inuenerunt columbæ
istæ, futuram illis refugio post grauissimam &
delicatis & inexpertis tempestatem. In quo Ex-
cellentissimi Comitis de Lemos Peruuiani Pro-
regis, ac eius pijssimæ & religiosissimæ Borgia-
dum suprema in nobilitate Consortis, non officia,
solùm, sed & obsequia quæstuosissa præfulse-
runt, dum in palatio exceptæ, & magno quidem
numero, post solicitam curam honestæ & spon-
farum Christi non degeneris deductionis. Du-
bia iam, quæ circa negotium istud potuernnt
occurrere, inanis non erit operæ pretium eno-
demus.</P>
<Z>DVBIVM PRIMVM.
<A+1>Circa exceptionem in Palatio, stante Mo-
nasterio eiusdem Instituti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>552.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Atio dubitandi est, quia præceptum<marginalia>Ratio dubi-|tandi ex|obligatione|nonretardati|ingressus.</marginalia>
Clausuræ est certum, & vbi illa com-
modè recuperari potest, si differatur, videtur gra-
uiter violari. Vnde à Pio V. in Motu proprio,
quem ad litteram adducit Miranda in Manuali,
Tractatu de Sacris Monialibus Quæs. 3. Arti. 4. id
habetur expressum ibi: Sed nec in prædictis casibus<marginalia>Motus pro-|prius Pij V.</marginalia>
extra illa (Monasteria) nisi ad necessarium tempus
stare licere. Et ita in detentione peccari mortali-
ter affirmat Bonacina suprà num. 21. vbi pro eo
adducit citatum Motum proprium, & Cap. Peri-
culoso §. Verùm de statu Regular. in 6. in quo sic
Bonifacius VIII. Verùm quando Abbatissa vel Prio-<marginalia>Cap. Peri-|culoso in 6.</marginalia>
rissa cuiusuis Monasterij, pro feudo, quod Monaste-
rium ipsum tenet ab aliquo Principe seu domino tem-
porali, sibi debebit homagium, vel fidelitatis Sacra-
mentum præstare (nisi quòd per Procuratorem illud
præstet poßit efficere apud eum) de Monasterio cum
honesta & decenti Societate exire poterit eo casu li-
center, homagio facto, quamprimùm commodè pote-
rit, seu fidelitatis præstito Sacramento ad ipsum Mo-
nasterium è vestigio reuersura; fic quòd in fraudem
residentiæ, siue more claustralis, nihil fiat omnino.
Sic Pontifex, qui licet de Prælatis tantum, & in
casu speciali videatur locutus, eius tamen decisio
ad omnes spectat, de quibus in principio Decre-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0420.jpg/>
@@1@<SE420>De Panamensium Monialium fuga ab Anglorum &c. 405
<duolan 2><-P>talis locutus, tum ex maioritate rationis, in non
p&#x0153;nali decisione. Si enim Abbatissa cum honesta
& decenti Societate egressa, quam sic explicat<marginalia>Glossa.</marginalia>
Glossa verb. Societate: Habebit secum duas, vel plu-
res ex antiquis Monachabus, & Capellanos suos: ita
ad reditum è vestigio constringitur, cum nullum
in detentione posset subesse periculum: quandò
id potiùs de alia est qualibet asserendum Societa-
tis prædictæ tutamine destituta? E vestigio, id est,
Statim, illico, mox, continenter: hanc enim vim
habet, iuxta significationis receptissimam pro-
prietatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>553.</absatz-nummer> Nihilominus citatus scriptor ita accipi-<marginalia>Tempera-|mentum|obligationis</marginalia>
endum censet, vt teneatur statim ac moraliter fieri
potest, non tamen metaphysicè, vt in alijs acci-
dit: ex quo infert Monialem, quæ adepta sani-
tate, seu cessante caussa egressus, breui spatio in-
gressum in Monasterium differt, peccati saltem
mortalis ream non esse, iuxta P. Sancium suprà
num. 68. vbi vnum vel duos dies breue spatium
putat. Idem est de reuertenti ex reformatione
Monasterijalicuius, si aliquantulùm immoretur,
aut à recto itinere aliquantulùm deuiet, v. g. vi-
ginti, aut vigintiquinque milliaribus, vt Sacram
imaginem inuisat, aut consanguineos visitet, quia
nec in fraudem clausuræ, nec longum spatium,
cum eodem num. 61. & Gutierrez Lib. 1. Cano-
nicar. qq. Cap. 14. ad finem. Pro quo etiam stat
Lezana Tomo 1. Parte 1. Cap. 25. num. 22. citans
P. Sancium, & etiam Rodericium. Tomo 1. qq.<marginalia>Emmanuel|Rodericus.</marginalia>
regular. arti. 11. q. 47. vbi ita prudenter scribit:
Verùm tamen cùm hoc sit præceptum morale, in vtrô-
que casu moraliter debet interpretari. Et in humanis
constitutionibus non debemus litteræ nimis inhærere;
immò standum est consuetudini aliàs non culpabili,
& non vitiosæ, neque peccato fauenti. Vnde dictæ
licentiæ non debent punctualiter & metaphysicè in-
telligi, ita vt ingredientes Monasteria aut egressæ
Moniales, ab his, statim finitis negotijs sine vlla mora
teneantur regredi in ea, aut egredi ab his. Hæ enim
res morales non consistunt in indiuisibili; immò ea-
rum latitudo debet arbitrio prudenti remitti, pro vt in
simili tradit Palacius. (in 4. dist. 20. disp. 3. Con-
clus. 8.) & in rebus dubijs sensus communis pruden-
tium debet attendi, pro vt latè tradit Corduba (lib. 3.
qq. q. 3. pag. 206. reg. 4.) & neque Deus, neque
Ecclesia in suis prætendunt obligare ad eorum obser-
uantiam, ita vt obseruar: videatur inurbanus & ru-
sticus. Vnde vota & iuramenta stulta nullius apud
Deum sunt valoris, pro vt tradit idem Corduba cum
communi. Hæc doctus Pater & Miranda q. 2.
arti. 20.</P>
<P>  <absatz-nummer>554.</absatz-nummer> Iuxta quæ ab alijs etiam probata, reso-<marginalia>Resolutio|pro licita|exceptione.</marginalia>
lutio dubij propositi inoffenso decurrit pede, si-
quidem ingressus mora conuenientes habuit ra-
tiones: fessæ enim laboriosis viarum tractibus, &
animo ac corpore fatigatæ, ac insperatò exules,
meritò debuerunt ante ignotæ reclusionis angu-
stias aliquantulùm recreari: nec præceptum de
ingressu ita acerbè accipi, vt nihil voluerint Pon-
tifices, & terris iactatis & alto misellis feminis
indulgeri. Hic equidem quidquid pro latitudine
præcepti interpretatio potest prudentium expen-
dere locum maximè habere potest, vt doctus scri-
ptor admonuit, nec credendum circa illud pru-
dentem arbitrum defuisse. Vigintiquinque mil-
liaria Hispanica Octo conficiunt leucas cum mil-<-P>@@

<-P>liari, in quibus Monialis duos forsan insumet dies,
& vnum profectò aut alterum in consanguineo-
rum visitatione, non enim illi elabi sinent adeò
desiderabilem fruendi tali hospite sine spe alterius
occasionem. Et tamen licitam diuersionem hu-
iusmodi docti & pij scriptores, vt vidimus, arbi-
trantur. Et Pater quidem Sancius non per mil-
liaria, sed per leucas tempus diuersionis assig-
nans, octo aut nouem permittit, nec solùm pro
visitatione cognatæ, sed etiam amicæ, cuius sen-
tentiam amplectuntur P. Palaus Tract. 16. Disp. 4.
Punct. 9. num. 19. Tomo 3. P. Pellizarius Tomo 2.
Tract. 10. Cap. 5. nu. 56. & alij. Videndus etiam
Dom. Barbosa de potestate Episcopi Allegat. 102.
num. 58.</P>
<Z>DVBIVM SECVNDVM.
<A+1>Circa visitationem præcipuarum Vrbis Ec-
clesiarum cum populari concursu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>555.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic factum eas comitante Excellentissima
Proregina honorarijs in curribus, quæ
præcipuum locum in suo Abbatissæ prærogauit.
Et relata quidem facie velis oblongis, quæ nec
videre; nec videri penitus prohiberent. Quod
quidem fieri non debuisse, ex eo ostendi potest,<marginalia>Contra vi-|sitationem|quid obstet.|Dom.|Barbosa.</marginalia>
quod Dom. Barbosa citata Allegat. 102. nu. 26. in
hæc verba scribit: & quando ex permissu Sedis Apo-
stolicæ transferuntur Moniales de loco ad locum,
translatio debet fieri in aurora, vt à paucis conspici
poßint, atque à personis grauibus & honestis, &
sanguine eis proximioribus deducuntur, earumque
dotes Monasterio, quod relinquetur, remaneant, re-
ferunt decisum Tamburinus dicta Disput. 21. Quæst.
10. nu. 5. (de iure Abbatissarum) Armendariz vbi
proximè (scilicet in Additionibus ad recopilat. leg.
Nauarræ lib. 2. tit. 28. l. 7. de Relig.). nu. 100.
Sic qui & pro eodem. Summa Apostolicarum Deci-
sionum Collectaneo. 512. Lezana Tomo 2. verb.
Clausura nu. 18. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 10.
Cap. 5. nu. 51. & ita est vsu receptum Prælatis
circa hoc nimium quantum attentis, cùm tran-
slatio est aliqua facienda, nam vel in aurora, aut
si clariore sub luce, in curru tamen cortinis obs-
curo, vt mutuus arceatur aspectus. Vt à paucis
conspici poßint. Sic Sacra Congregatio. Quomodò
ergo indecens non sit, à turbis conspici ad nouum
spectaculum confluentibus, tumultuaria inter-
mixtione?</P>
<P>  <absatz-nummer>556.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod ad violationem<marginalia>Assertio 1.|Non viola-|tam clausu-|ram, nec p&#x0153;-|nas incur-|sas.</marginalia>
clausuræ spectat, & p&#x0153;nas eidem impositas, in
prædicto casu nihil fuit, quod conscientiæ potue-
rit negotium graue facessere. Probatur ex recep-
tissima Scriptorum doctrina, de qua Dubio præce-
denti: cùm enim licita fuerit detentio, quòd ea
stante Ecclesiæ visitari potuerint videtur innega-
bile, siquidem vt Sacram imaginem inuisat, po-
test egressa à via diuertere, de quo num. 553. &
554. Ergo in vrbe Ecclesias inuisere, in quo de-
tentio peculiaris non est, cùm dies hospitij ex eo
non augeantur, sed cum fructu transigantur ali-
quo, visitatione Ecclesiarum, in quo si curiosita-
tis admisceatur quidpiam, venialem culpam non
excedet, vt de ingressis cum licentia, & ex curio-
sitate Officinas Monasteriorum lustrantibus affir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0421.jpg/>
@@1@<SE421>406 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVI.
<duolan 2><-P>mant Patres Emmanuel & Miranda adducti nu.
553. & P. Sancius suprà Cap. 16. num. 69. cum
alijs. Et cùm id sine graui peccato stare possit sine
p&#x0153;narum etiam stare potest grauitate, pro quo
specialiter P. Sancius num. 70. alijs communiter
suffragantibus, ex quibus etiam Dom. Barbosa
suprà nu. 58. alios adducens.</P>
<P>  <absatz-nummer>557.</absatz-nummer> Dico Secundò Licet visitatio eo, quo<marginalia>Assercio 2.|Sed visitatio|reprobata.</marginalia>
accedit, modo, ob bonam fidem à graui culpa
potuerit excusari reuerà tantùm videtur habuisse
indecentiæ, vt vix possit excusatio, si aliàs con-
tingat, admitti. Probatur ex dictis nuper, & Con-
gregatio quidem non videtur imposuisse præcep-
tum, cùm nomine tantùm Declarationis sit edi-
ta: declarauit ergo contra decentiam Sacrarum
esse feminarum in turbis oculorum vulgarium
aspectui se prodere: & id plusquàm leue esse pia-
culum, quandoquidem plusquàm leuis in eo in-
decentia reperienda: immò & pericula in aspi-
cientibus eas oculis quibus nollent, vt de se Diua
Agnes fatebatur. Non enim semper sanctitas sta-
tus ad frænandam concupiscentiam valet, vt ex-
perimenta multiplicia probant. Et norunt Theo-
logi satis receptam esse sententiam teneri femi-
nam ipsi occurrere, quando sine detrimento ali-
quo id facere potest, nihil omittens, quod eius
statui vtile, aut decens aliquomodo videatur: qua-
le nihil in casu præsenti obtendi potest. Culpatur
egressus Dinæ, quia eius statui indecorus, vnde
etsi pudica, vt Abulensis notat in Caput. 34. Ge-
nesis, Sichemi oculis non pudicis est visa, & amo-<marginalia>Genes. 34.</marginalia>
ris violentiam ferre non valens, pro verbis viribus
vsus est. Vide infra nu. 560.</P>
<P>  <absatz-nummer>558.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod ad p&#x0153;nas attinet,<marginalia>Assertio 3.|Non incur-|sas p&#x0153;nas.</marginalia>
etiamsi graue interfuisset peccatum, eas Monia-
les dictæ non incurrerunt. Probatur ex recepta
grauium Scriptorum sententia, iuxta quam Mo-
niales legitimè egressæ, quæ non redeunt finita
egressus caussa, sed diu demorantur, aut alio di-
uagantes non redeunt via recta ad Monasterium,
non incurrunt p&#x0153;nas, licet mortaliter peccare
contingat, violatione clausuræ; Quia Motus
proprius Pij V. solas iniustè egredientes p&#x0153;nis
afficit in eo contentis, vt ex eius tenore constare
videtur. Sic P. Thomas Sancius suprà Cap. 15.
num. 70. Bonacina suprà Quæst. 1. Puncto 4. nu. 3.
vbi præter P. Sancium adducit Lamas & Lælium
Zechium. P. Pellizarius Tract. 10. Cap. 5. nu. 83.
quod & consequenter debent fateri, qui de in-
gressu in Monasteria similiter loquuntur, cum
licentia quidem, sed mortali intentione, & ni-
mium ibidem demorantur, vt videri potest apud
Dianam Parte 3. Tractat. 2. Resolut. 51. & 67. &
Parte 4. Tract. 4. Resolut. 90. licet non desint secus
sentientes, vt videri potest apud P. Pellizarium,
qui rectè probat vtriusque casus eamdem esse ra-
tionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>559.</absatz-nummer> Et posset quidem argui ex eo quòd Pius<marginalia>Obiectio|proposita &|soluta.</marginalia>
V. cùm de egressu egisset, & eos proposuisset
casus, in quibus ille licet, limitationem illam ad-
didit, de qua num. 552. Nisi ad necessarium tempus
& statim circa p&#x0153;nas sic statuit: Aliter autem,
quàm vt præfertur, egredientes &c. Quæ clausula
ad omnia præcedentia videtur referenda, iuxta
communem Doctorum sensum, ex quibus Dom.
Barbosa Tractatu de Dictionibus dist. 143. num. 1.
Ad quod quidem responderi potest cum Bordono<-P>@@

<-P>Tomo 3. Resolut. 76. num. 60. regulam prædictam
fallere quando Clausula est onerosa, vt in præ-
senti accidit. Cùm enim Pontifex de egredien-
tibus tantùm sit locutus, & in eas fulmen Excom-
municationis iaculetur, neque de moram facien-
tibus subinferat mentionem, non videtur circa
eas eodem vti rigore voluisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>560.</absatz-nummer> Argui insuper potest. Nam si cum li-<marginalia>Valida in-|stantia ex|Motu proprio|Pij V.</marginalia>
centia egressæ diuagentur, Pontificis frustrari
videtur intentum, sic enim ille in citato Motu
proprio: Decori & honestati omnium Sanctimonia-
lium, quarum IESVS Christus Dominus noster spon-
sus est, vt in puritate & castitate superædificantes, in
ipso feliciter inhabitare valeant consulentes, ea, quæ
illarum existimationi detrahere possent, decet nos
consultò submouere. Sanè periculo & scandalo plena
res est, ac Regulari obseruantiæ vehementer aduersa-
tur, Sanctimoniales aliquando parentes, fratres, so-
rores atque alios agnatos, vel cognatos, nec non Mo-
nasteria, & alia filiationes nuncupata, etiam eis sub-
iecta visitandi, aut infirmitatis caussa, aliove præ-
textu à Monasterijs exire, & per sæcularium perso-
narum domos discurrere & vagari, quo veluti colo-
re, eximium quoque honestatis & pudicitiæ decus in
discrimen committunt. Hæc Pontifex, quibus in
primis id, quod dictum est num. 558. egregiè
comprobatur. Deinde omnia à Pontifice enu-
merata ab ipso submoueri curantur, vtpotè scan-
dalis & periculis plena, & Sacrarum Virginum
statui penitus indecora: Vnde & p&#x0153;nas pro
submotione disponit, sine illis nihil futurum effi-
cax arbitratus: Ergo etiam stante sententia lici-
ta, p&#x0153;nis sunt dispositis obnoxia, quia omnia
præfata etiam stante licita sententia ab egressis
possunt perpetrari, & valde per accidens est, quod
cum licentia licita aut illicita, aut verò etiam nul-
la peragantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>561.</absatz-nummer> Respondeo argumentum quidem esse non<marginalia>Fit illi satis|recognita|difficultate.</marginalia>
leue, neq; eius difficultatem ab Auctoribus vide-
ri perpensam. Pro qua & vrgeri ampliùs potest
iuxta dicta pro solutione præcedentis obiectio-
nis: nam licet clausula post dispositionem ap-
posita ex eo non extendatur ad omnia præce-
dentia, quia in materia odiosa versatur, & odia
sunt restringenda; id tamen non habet locum
quando principalis intentio disponentium non
habetur verosimili coniecturâ perspecta, quod
tamen secus accidit in præsenti, iuxta nuper dicta.
Vt ex Tiraquello & P. Sancio habet D. Barbosa
Tractatu de Axiomatibus Iuris. Axiom. 166. num. 5.<marginalia>Vide Na-|uarrum|Consil. 34.|de Simonia|& P San-|cium Lib. 6|de Matrim.|Disput. 22.|nu. 19.</marginalia>
qui & num. 7. ex Farinacio extensionem negat,
etiam ex identitate rationis, quando odium est
irrationabile; id quod in negotio præsenti dici
nequit, cùm extensio adeò rationabilis sit, quan-
tùm ex verbis Pontificis vidimus elucere. Quid
ad hæc? Fateor nihil mihi occurrere, quod plenè
satisfaciat, & standum extrinsecæ probabilitati,
cui verba decisionis videntur fauere, vt ostendi-
mus, vt misellas delinquentes à suprema omnium
p&#x0153;na liberemus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0422.jpg/>
@@1@<SE422>De Panamensium Monialium fuga ob Anglorum &c. 407
<duolan 2><Z><A+2>DVBIVM TERTIVM.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Moniales Limanorum Monasterio-
rum ad excipiendas exules fuerint obli-
gatæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>562.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Absolutè loquendo, & non<marginalia>Assertio 1.|sine Prælati|auctoritate|non posse in-|gressum stare</marginalia>
interueniente Prælati auctoritate, non
tenentur Religiosæ eas admittere, quæ destructo
ipsarum Monasterio profugerunt. Hoc videtur
clarum, quia receptio ad eas non spectat, nisi
Prælati interueniente auctoritate, quæ necessa-
ria est de Prælato loquendo, qui verè Prælatus
sit, quod tamen Abbatissæ non habent, vt cum
communi Doctorum sententia obseruat Tambu-
rinus suprà Disput. 21. Quæs. 2. num. 6. inde pro-
bans licentiam ab illa non posse concedi pro
transitu ad aliud Monasterium. Et quidem si
Religiosæ exules diuersi instituti sint, ingredi
nequeunt ex sola Abbatissæ licentia sine violatio-
ne Clausuræ, vt videri potest apud citatum scrip-
torem Disput. 24. Quæs. 5. num. 4. iunctis ijs, quæ
habet citata Disput. 23. Quæs. 3. Si autem eius-
dem, quidquid sit de itinerantis hospitio, aut si-
mili per modum visitationis aut recreationis in-
gressu, pro habitatione diuturna id stare nequit,
iuxta eumdem num. 3. debet enim Pastor ouem
propriam agnoscere, de alimentis curare, ne gra-
uetur Conuentus, quod præsertim locum habet
quando non de vnius aut alterius ingressu agitur,
sed quamplurium, vt in casu præsenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>563.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si Prælatus licentiam<marginalia>Assertio 2.|sola posita|licentia non|esse obliga-|tionem.</marginalia>
ingrediendi concedat, nulla præcepti obligatione
subiuncta, non ideo Religiosæ ad receptionem
sub mortalis peccati reatu cōstringentur. Id pro-
bo, quia in tali receptione possunt non leuia in-
commoda reperiri ratione habitationis, & alio-
rum, quæ ipsæ meliùs norunt. Et experientia
est quotidiana compertum Monasteria plus iusto
numerosa ægrè gubernari: quid ergo si numerus
tot exulum incrementis notabiliter augeatur?
Quòd si diuidantur illæ, & per diuersa Monaste-
ria distribuantur, dum Prælati ad solam licentiam
concedendam suam obligationem extendunt,
neque illæ ampliùs se obligatas debent repu-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>564.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si res ita commodè dis-<marginalia>Assertio 3.|stare illam, si|commoditas|disponatur.</marginalia>
ponantur, vt valde onerosus non sit futurus in-
gressus, videntur Prælati grauiter obligari vt
Religiosas subditas ad exulum, aut peregrinarum
receptionem compellant. Probatur, quia neces-
sitas est grauis, & quando talis, ad excipiendos
hospites charitatis vrget obligatio; aliôquin ex-
probratio illa Christi Domini æternæ damnatio-
nis prænuntia stare non posset: Hospes eram, &
non Collegistis me. Matth. 25. v. 42. Quàm enim<marginalia>Matth. 25.|v. 42.</marginalia>
indecorè, & periculosè extra Monasteria viuatur,
ex dictis Pontificio Oraculo constat, de quo nu.
560. Vnde si obligatio colligendi hospitem ali-
quando vrget sub mortali, quod necessariò fa-
tendum est, in hoc quidem maximè casu, vt vi-
detur innegabile. Quæ ratio conuincit facien-
dum id, etiamsi excipiendæ sint diuersi instituti,
iuxta dicta num. 562. vt necessariò faciendum,
si in vno Monasterio, quod instituti eiusdem sit,<-P>@@

<-P>non possint peregrinæ omnes conuenienter ad-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
mitti. Inordinatum esset, si aliquis tantùm sibi dè
proprijs bonis subtraheret, vt alijs largiretur, quod de
residuo non posset vitam transigere conuenienter se-
cundùm proprium statum, & negotia occurrentia.
Nullus enim inconuenienter viuere debet. Quæ sunt
verba D. Thomæ 2. 2. q. 32. arti. 5. id quod in
Monialibus specialiter verum habet, cuius incom-
modis non est ita facile subueniri, cùm tamen
debeant illæ ad laboriosum, quem pro Dei amore
suscepere statum, subleuari potiùs, quàm graua-
ri. Ex eo autem quod ita præcipere Prælati pos-
sint, euincitur illas pariter obligari, & ita iuxta
hoc processit adducta probatio. Modus autem in
eo seruandus Prælatorum est & Gubernatorum
prudentiæ relinquendus.</P>
<Z><A+2>DVBIVM QVARTVM.</A+2>
<A+1>Circa alimentorum prouisionem. Vbi spe-
cialia quædam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>565.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Ac de caussa difficultas maior recep-<marginalia>In transla-|tione bona,|quæ fuerint|relicta etiam|transferen-|da.</marginalia>
tionis, & ita maior etiam circa hoc
Prælatorum cura debet adhiberi. Vbi in primis
pro certo statuendum quidquid ex destructo
Monasterio, & redditibus ad illud spectantibus,
conduci inde possit, in alimenta profugarum con-
ferendum. Pro quo videri possunt Tamburinus
suprà Disputat. 21. Quæs. 9. & 10. P. Pellizarius
Tomo 2. Tract. 8. Cap. 5. num. 107. Dom. Barbosa in
Collectaneis ad Concilium Tridentinum. Seßione 25.
de Regularibus Cap. 5. num. 116. vbi adducit Ste-
phanum Weyms, qui ait in casu nostro simili
translationem faciendam ad eiusdem Ordinis
Monasterium, & non facile ad aliud, vt inde etiam
probari possit, quod est à Nobis dictum. num.
præced.</P>
<P>  <absatz-nummer>566.</absatz-nummer> Sed quia minùs sufficiens esse potest<marginalia>Translata-|rum alimen-|tis quomodo|prouidendum|ex Greg. 13.</marginalia>
quod ruinæ Monasterij superstitit, solicita est o-
pus in Prælatis & Gubernatoribus prouidentia,
vt competentia in nouum Monasterium ingressis
parentur alimenta, & ita ad fidelium pietatem
recurrendum eleemosynis corrogatis, & quia istæ
etiam minùs esse sufficientes possunt, necessitati
huiusmodi opportunæ suppetiæ à Gregorio XIII.
latæ comperiuntur: pro quo sic Bonacina suprà<marginalia>Bonacina.</marginalia>
Quæst. 1. Puncto 8. num. 17. ita scribit: Verum ta-
men est hoc tempore rarò fieri posse vt Moniales con-
uersæ iustam habeant caussam exeundi ad colligendas
eleemosynas, quia Gregorius XIII. in præcitato Motu
proprio (Quæst. 1. Puncto 1. num. 1.) ne Moniales
conuersæ è Monasterio exeant, decreuit vt dimidia
pars omnium eleemosynarum in quacumque mundi
parte, quacumque lege, dispositione, vel obligatione
pauperibus erogandarum, conferatur Monasterijs Mo-
nialium in neceßitate constitutis, & in eo loco exi-
stentibus, in quo prædictæ eleemosynæ distribuendæ
sunt; modò tamen prædictæ eleemosynæ certis pau-
peribus non debeantur, aut non sint ad alios vsus
quàm ad alendos pauperes destinatæ: nam si certis
pauperibus debeantur, aut ad alios certos vsus distin-
ctos ab alimentis destinatæ sint, non possunt Monia-
libus tradi, vt constat ex præcitato Motu. Idemque
obseruat Nauarrus Consil. 8. num. 2. de statu Mo-
nachorum, & alibi. Sanchez loco citato num. 65.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0423.jpg/>
@@1@<SE423>408 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVI.
<duolan 2><-P>Hæc ille. Et Nauarrus quidem magis ex professo
in Commentario 4. de Regularibus num. 54. & seqq.
Vbi præfati Motus proprij, aut Extrauagantis,
vt ille vocat, integrum tenorem exhibet, & ex-
ponit. Nauarrum etiam adducit P. Thomas San-
cius Lib. 6. Cap. 15. citato n. 59.</P>
<P>  <absatz-nummer>567.</absatz-nummer> Quæ prouidentissima dispositio si vs-<marginalia>Opportuna|illius dispo-|sitio.</marginalia>
piam alibi, in hac profecto Limana Vrbe, posset
magno cum Monialium bono executioni man-
dari, in qua plurimæ defunctorum piæ disposi-
tiones extant pro pauperum subuentione. Non
vidi autem nec audiui de hoc actum, licet plures
Religiosæ sint, quibus vix necessaria suppetant,
& tenuissimo victu generaliter succurratur: &
Prælatorum quidem pietas, quibus satis opulenti
redditus, & obligationis suæ probè conscijs, vrba-<marginalia>Obligatio|specialior pro|Monialium|subuentione.</marginalia>
norum pauperum subuentioni comprobatur at-
tenta; cùm tamen circa Religiosarum indigen-
tiam desiderari videatur. Cuidam ex illis eam per
litteras proponenti respondit illorum vnus, ne
ipsi labores & angustias proponeret, quos eius
nomine aut caussa minimè pateretur: Que no pa-
decia por su quenta. Quod quidem nescio quo
pacto conuenienter dici potuerit, hac enim ra-
tione nullius pauperis subuentio ad curam Epis-
coporum pertineret, quando quidem quas pati-
untur grauissimas necessitates, eorum de caussa
minimè patiantur. Et circa Religiosas maiorem
vrgere obligationem satis luculenter doctissimus
Pontifex Gregorius citata in Extrauaganti per-
pendit, Theologorum inconcussam sententiam
amplexus de maiori obligatione erga sanctiorem
statum profitentibus, de quo D. Thomas 2. 2. q.<marginalia>Pontificis pro|eo pot estas.</marginalia>
32. arti. 9. Item quando iusta est caussa posse
Pontificem pia legata commutare irrefragabilis
sententia est, quod & potestati eiussunt qui, etiam
non stante caussa iusta, concedant, pro quo vi-
deri potest P. Thomas Sancius lib. 4. Consiliorum
Cap. 2. Dub. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>568.</absatz-nummer> Ex quo fit non solos Episcopos, sed<marginalia>Vis vt locum|habere que-|at, stante|obligatione.</marginalia>
etiam Præbendarios, ac Beneficiarios reliquos
decimalibus fruentes prouentibus, hac obliga-
tione constringi, cui si satisfacere nequeant, ab
Episcopis possunt iusta districtione compelli. Sen-
tentia enim satis recepta est generaliter loquendo
posse fideles per superiorem potestatem ad elee-
mosynæ contributionem adstringi, vt videri po-
test apud P. Lessium de Iustitia lib. 2. Cap. 12. nu.
75. Cùm ergo in præfatis titulus vrgentior sit,
maius est pro potestate ad compulsionem huius-
modi fundamentum. Ex quo apparet quàm sit
intolerandus abusus, si ad subueniendum ita con-
stricti, velint potiùs donarijs ad delicias curiosè
& quæstuosè compositis identidem recreari.</P>
<P>  <absatz-nummer>569.</absatz-nummer> In casu ergo nostro pro subueniendo<marginalia>Quo ordine|proceden-|dum.</marginalia>
Monialibus peregrinis, Pontificis dispositio ser-
uetur, attentè legenda, vt executio reddatur ex-
pedita: decimalibus locupletati censibus suæ ob-
ligationi non desint: quòd si neque ita id, quod
est necessarium, habeatur, ad alios habeatur re-
cursus, qui commodè subuenire possunt, meliori
quo id fieri valeat modo; & si preces non obti-
neant, vis iusta succedat, ciuilibus erga id Magi-
stratibus requisitis: quos Gregorius XIII. in
Motu proprio citato ad opus hoc debere concur-
rere eo modo expressit, qui apud ipsum viden-
dus; & posse similiter in casu, de quo nuper, au-<-P>@@

<-P>ctoritatem suam interponere, videtur esse certis-
simum, & magni semper id ponderis est, licet
quandoq; ex eo titulo largitiones magna ex parte
extorqueantur inuitis: quod tamen scrupulo va-
cat, quando pro eo, quod exigitur, in largienti-
bus supponitur obligatio.</P>
<Z><A+2>DVBIVM QVINTVM.</A+2>
<A+1>De regimine & subiectione intra noua
Claustra.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>570.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro enodatione præmittendum est in-<marginalia>Diuersimodi|circa in-|gressum.</marginalia>
gressum earum, de quibus agimus, di-
uersimodè posse contingere. 1. Si omnes cum
Abbatissa in Monasterium eiusdem Ordinis in-
grediantur per modum hospitij, quia sperant se
ad proprium instauratum & securum reuersuros.
2. Si omnes permanere velint. 3. Si aliquæ de
reuersione cogitent, aliæ permanendi habeant
voluntatem. 4. Si per Monasteria distributæ sint,
quæ diuersum profiteantur institutum, & quæ-
dam in illis permanere statuant, aliæ cogitent re-
uersionem. 5. Si reipsa reuerti aliquæ velint,
num illis possit tuta conscientia permitti, & quid
de sic reuersis. Ad quæ breuiter dicendum vide-
tur.</P>
<P>  Ad Primum perinde habendas ac si in hospitio<marginalia>Quid circa|1.</marginalia>
iter agentes morarentur. Vnde erga propriam
Abbatissam eodem subiectionis modo se gerere
poterunt, id euitando, quod euitare deberent, si
in domo priuata fuissent admissæ, in qua nihil
agere possent, quod rectam gubernationem illius
perturbaret, & in ordine ad clausuram non secus
ac aliæ Pontificijs legibus obseruatis. Vnde si
Abbatissa tempus suæ administrationis expleue-
rit, eligere aliam poterunt, aut eamdem, si pro
eo non extet prohibitio peculiaris, iuxta dicta
supra Sect. 9. Cui electioni auctoritatem præsta-
bit assistens Præbendarius earum superior, vel si
is absit, Ordinarius, aut eius loco alius, si à Re-
gularium sint iurisdictione prorsus exemptæ; aut
Regularis Prælatus si secus res habeat, vel comi-
tatus ipsas, vel cuius sunt illæ curæ à proprio Præ-
lato commissæ, saltim per Epicheiam nulli obno-
xiam dubitationi in casu adeò vrgentium circum-
stantiarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>571.</absatz-nummer> Ad Secundum, omnes Abbatissæ Mo-<marginalia>Quid circa|2.</marginalia>
nasterij obedientiam debere præstare, & aliarum
more se gerere. Probatur, quia iam cessat ratio
hospitij, vt possit dici cum Apostolo: Iam non
estis hospites & aduenæ. Ephes. 2. Item quia sub
ea conditione admittuntur, dum se permansuras
affirmant, non enim de materiali permanentia
sermo est, sed de formali; aliàs monstrosum esset
Religiosum corpus, & difforme capite geminato.
Quod quidem & in Abbatissa consequenter lo-
cum habet; poterit tamen ipsi peculiaris honor
impendi spatio triennij ab electione currente, aut
maiori alio iuxta proprias Constitutiones, & ba-
culus etiam Abbatialis permitti, sicut virga per-
mittitur Togatis iudicibus emeritis aut iubilatis,
quod à quodam satis docto vidi; (nonnullis id ex-
probrantibus) propugnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>572.</absatz-nummer> Ad Tertium circa permanere volentes,<marginalia>Quid circa|3.</marginalia>
id quod est nuper dictum, debet obseruari. Si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0424.jpg/>
@@1@<SE424>De Panamensium Monialium fuga ob Anglorum &c. 409
<duolan 2><-P>autem inter eas sit Abbatissa, quæ permanere
nolunt, eo est modo procedendum, de quo,
Ad Primum, vt scilicet eidem subiectæ maneant,
& alia consequenter peragantur. Si secus, ma-
nebunt illæ Abbatissæ Monasterij subiectæ in
ijs, quæ ad obseruantiam spectant, ne alias ex
inordinatione scandala subsequantur. Qua de
caussa peregrini per maiorem anni partem in op-
pido aliquo demorantes, statutis pro eo latis vr-
gentur, iuxta receptissimam sententiam, cùm
tamen plures minorem moram sufficientem esse
contendunt, pro quo specialiter videri possunt
P. Suarez Tomo 1. de Religione Lib. 2. Cap. 14.
num. 9. & seqq. & P. Thomas Sancius Lib. 1. in
Decalogum, Cap. 12. à num. 37. Quod & vrgeri
potest ex eo quòd Moniales in Monasterio di-
uerso demorantes non tenentur ad illas speciales
obseruantias, quibus in priori Monasterio tene-
bantur, vt ex grauibus Scriptoribus proponit eos
secutus Tamburinus suprà Disput. 21. Quæs. 11.
num. 3. qui licet videantur loqui de omnimo-
da translatione, eorum tamen ratio etiam in
non totali locum habet, quòd scilicet obseruan-
tiæ tales adstrictæ sint professioni in tali Mona-
sterio, & ita locales. Cùm ergo talis obligatio
cesset, æquissimum est vt obseruantiæ Monaste-
rij, in quo diutiùs versantur, adueniant, ne sine
regulari obseruantia relinquantur, quod adeò
alienum est ab earum statu.</P>
<P>  <absatz-nummer>573.</absatz-nummer> Ad Quartum, Si Abbatissa reuerti velit<marginalia>Quid cir-|ca 4.</marginalia>
cum aliquibus, id faciendum, quod est nu. 570.
& præced. dictum, nolentes autem ad professio-
nem in Monasterijs talibus non tenentur, ad ob-
seruantias autem & consuetudines iuxta dicta
nuper poterunt obligari. Vbi accommodari do-
ctrina potest, quam habet P. Sancius suprà num.
38. ad finem, vbi ait obligationem obseruandi
leges & consuetudines eius loci, in quo quis diu-
turnam moram posuit prouenire ex vsu quasi
communi iure gentium inducto, & ex consensu
omnium fidelium, principum & pastorum. Pro
nostro enim casu idem videtur accidere, neque
enim credendum est Monialium supremos Præ-
latos eas ab obseruātia regulari exemptas volitu-
ros, dum in Monasterijs extraneis necessitate
compellente versantur, cùm in illis maiori po-
tiùs debeant exemplo procedere, ne sint corpore
& moribus pariter onerosæ. Poterunt autem in
ijs, quæ ad Officium diuinum spectant, Mona-
sterij consuetudinem, in quo versantur, amplecti,
pro quo variæ & fauorabiles Doctorum senten-
tiæ suffragantur. Et specialiter congruit quod<marginalia>Circa vsum|diuersi Bre-|uiarij,</marginalia>
tradit Lezana Tomo 2. verb. Breuiarium num. 12.
scilicet, cùm extraneus debeat se accommodare
moribus loci, in quo habitat, ita & circa Breuia-
rij vsum faciendum. Vbi de Beneficiato loquitur
cum Bonacina & alijs. Quamuis autem dicat
extra Chorum probabilius esse debere vti Bre-
uiario, quod adhiberet in Ecclesia, in qua ha-
bet residentiam; probabile tamen fatetur oppo-
situm, quod satis pro casu nostro, in quo est
profectò verosimilius, cùm Monialis alibi resi-
sidentiam non habeat, sitque pars illius Com-
munitatis, & eiusdem professionis quoad sub-
stantialia, nec non circa externam obseruan-
tiam.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>574.</absatz-nummer> Ad Quintum permitti non posse, nisi<marginalia>Quid circa|5. vbi quo-|modo tran-|slatio facien-|da.</marginalia>
Monasterium sit ita accommodatum, vt clausu-
ra in eo possit obseruari, & reliqua ad decen-
tiam habitationis sint prouidè constituta. Pro quo
ita scribit Dom. Barbosa citato Collectaneo in
Concil. Trident. nu. 119. Moniales transferri non
possunt in Monasteria nouiter erecta, nisi eadem
Monasteria, auctoritate Apostolica, extructa  fuisse
priùs constet, ipsaque præuia visitatione, earumdem
Monialium capacia, eisque accommodata, atque ita
absoluta reperta fuerint, vt cæmentarijs, alijsque fa-
bris nulla ædificationis caussa in ipsa posteà ingre-
diendi neceßitas relinquatur. Aldanad tit. 5. nu. 18.
(In Compendio Canonicar. resol. lib. 3.) vbi te-
statur ita fuisse decisum in Vlixbonensi 17. Iulij 1615.
Sic ille, ex quo Tamburinus citata Disputat. 21.
Quæs. 10. nu. 7. & constat ad quamcumque Mo-
nialium transmigrationem esse referendum,
quandoquidem in omnibus eadem militet ratio,
etiam si Declaratio nulla Sacræ Congregationis
extaret. Vnde quod actum in casu nostro circa<marginalia>Facti impro-|batio circa|illam.</marginalia>
nonnullas ad Monasterium Panamense reuersas
prudentes aliqui minimè probandum censuerunt;
cùm minimè illud ad effectus præfatos disposi-
tum videatur, & militaris tumultus non parùm
videatur aduersari. Pro quo Bordonus ita scribit
Tomo 3. Resolut. 68. nu. 73. An autem alijs casi-<marginalia>Bordoni|iudicium|circa milites|pro Monia-|lium cau-|tela.</marginalia>
bus vrgentibus, vt belli, quia propè Monasterium vo-
lunt statuere corpus militum, vt aiunt, vel Lazare-
tum pro peste infectis, poßint Moniales exire? Re-
spondent affirmatiuè in similibus casibus, aut vrgen-
tioribus posse Moniales exire Nauarrus Tomo 2. Con-
sil. 4. de Regularibus nu. 48. Rodrig. Tomo 1. q. 34.
Arti. 4. Sanchez Lib. 6. Cap. 15. num. 37. & plures
alij, quos citat Barbosa ad dictum Cap. 5. Seßion. 25.
nu. 26. contra multos alios Doctores citatos ab eodem
nu. 27. Vnde posse exire tempore belli, & se recipere
in locum tutum docent Nauarrus loco citato nu. 48.
Bonacina, Quæst. 1. Quæs. 1. p. 9. num. 9. cum alijs
apud dictum Barbosam nu. 28. & hoc apud me certis-
simum est, quia milites magis pestiferi sunt quàm ip-
sa pestis, insolentiores ipsa insolentia, nulli parcunt,
neque sacris, ignorant interdictum naturale de non
furando, quod vitium cum eo luxuriæ adeò familiare
est, vt illos ego putem peßimam gentem, Deo & ho-
minibus odibilem. Hæc ille & pro eodem videri
potest P. Raynaudus Tomo 17. in Prato spirituali.
§. 57.</P>
<P>  <absatz-nummer>575.</absatz-nummer> Quid ergo faciendum reuersis ad Mona-<marginalia>Quid de re-|uersis, & in-|commodam|pro clausura|habitatio-|nem inue-|nientibus.</marginalia>
sterium suum Monialibus, nec illud inuenientibus
ita dispositum vt clausura in eo possit obseruari?
Laborandum equidem vt quantocyùs accommo-
detur illud, etiam si fabros ingredi sit necessari&#x0169;, ea
adhibia cautela quę adhibenda fuisset, si ante bel-
licam incursionem aliqua in eo ruina contigisset.
Quòd si in eo diutiùs laborandum sit, non ideò ad
repetendā nauigationem sunt obligandæ, cùm sit
laborum ingentium subeundus apparatus, nec si-
ne vitæ discrimine, vnde in casu, de quo agimus,
peregrinæ aliquot obierunt. Sicut ergo stante
vrgentis caussæ titulo, vt n. præced. vidimus, leges
clausuræ non ligant, quia esset dura quidem, &
non digna Pontificię pietatis obligatio; ita conse-
quenter asserendum non vrgere illam in casu di-
cto, vbi seruari aliquomodo potest, & speratur
tandem clausuræ decus & honestas adstruenda.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0425.jpg/>
@@1@<SE425>410 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVI.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>576.</absatz-nummer> Vbi & inquiri potest vtrum præfatæ<marginalia>Quid circa|earum re-|gionem.</marginalia>
ante arreptum iter possint. Abbatissam eligere?
& videtur quidem posse, ac etiam oportere, vt
habeant commodam in itinere directricem, cui
præstare obedientiam debeant, cùm multa occur-
rere possint, in quibus sit illud necessarium. Po-
test autem aliter disponi si vna eligatur à Prælato
Præsidentis nomine in Conuentibus familiari, &
electio commodiori tempori recuperatæ habita-
tionis propriæ reseruetur. Vel gubernationis cu-
ra Capellano deferatur, sine quo non sunt vllate-
nus dimittendæ: quæ & videtur sufficiens, quan-
doquidem ipsis futurus peregrinationis comes, &
ita perpetuò assistens: id quod non ita accidit
quando in clausura degunt, & Superiore ad mul-
ta occurentia indigent. Quod stare certiùs po-
terit quando ex Metropolitani di&#x0153;cesi, est futu-
ra reuersio, ad eum enim specialius pertinet in
casibus huiusmodi raris, nec semper quoad om-
nes circumstantias à Iure præuisis prouidere. Pro
quo facit id, quod habet Tamburinus citato
Quæsito 10. vers. Ex quibus, ibi: Cùm in facto non
poßit hic casus describi de translatione vniuersali.
Vnde alias, quæ occurrere possunt missas facio
quæstiones.</P>
<Z><A+1>Additio circa dicta num. 573. de vsu di-
uersi Breuiarij.</A+1></Z>
<P><INI2>P</INI2>. Bordonus Tomo 3. Resolut. 64. Quæs. 14. ita<marginalia>Ex Bordo|no doctrina|de vsu Bre-|utarij robo-|rata.</marginalia>
scribit Quæres 14. Franciscanus in Quadragesi-
ma conciones habet apud Benedictinos, aut alios, an
in horis canonicis poßit se conformare cum Religiosis,
vel Clericis, in diuino Officio, apud quos diuersa-
tur?</P>
<P>  Respond. Potest Religiosus extra, siue solitarius,
siue cum socio, aut cum alijs Clericis tam Regulari-
bus, quàm sæcularibus, se conformare in diuino offi-
cio, etiam ritu Romano non vtentibus. Ita conceßit
Innocentius Quartus Bulla 11. a pud Rodriguez. In-<marginalia>Priuilegium|pro illo.</marginalia>
cipit. Pro vestro Collegio. Idem extende ad alios Re-
ligiosos ratione communicationis priuilegiorum. Sic
ille. Et eiusdem priuilegij mentionem faciunt
etiam Tamburinus Tomo 1. de Iure Abbatum Disp.
10. Quæs. 7. nu. 5. Ioannes à Cruce in Epitome de
statu Religionis Lib. 2. Cap. 8. Conclus. 4. P. Pelli-
zarius Tract. 5. Cap. 8. nu. 77. Fr. Antonius à Spi-
ritu sancto in Directorio Regularium Tract. 2. Disp.
2. Sect. 3. §. 3. nu. 159. & Tract. 3. Disput. 6. num.
1611. qui & vsum probant. Extendi autem
posse illud ad Moniales constat ex receptissima
sententia de Communicatione in ijs omnibus,<marginalia>Monialibus|commune|sicut alia.</marginalia>
quorum est earum status capax, vt videri potest
apud Tamburinum de Iure Abbatissarum Disp. 15.
Quæs. 4. num. 4. vbi specialiter de Officio diuino.
P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract. 8. Singulari 16.
& quidem in ijs, quæ ad dictum Officium spe-
ctant, id videtur singulari ratione dicendum, eo
quòd magis ipsis laboriosum sit, vt constat, vnde
oportet plus illis, quàm viris per benignitatem
Apostolicæ Sedis indulgeri.</P>@@

<Z><A+2>SECTIO XLVII.</A+2>
<A+1>De fædere cum Anglis circa Indias
stabilito.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>578.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Tabilitum inquam Matriti die 8. Iulij<marginalia>Fæderis sta-|bilitio.</marginalia>
an. 1670. plena pro eo data potesta-
te Excellentissimo Comiti de Peña-
randa à Consilio status, & Indiarum Præsidi,
pro parte Regis magnæ Britaniæ Equite aurato
cum potestate simili concurrente. Et fæderis qui-
dem Capitula satis opportuna visa sunt, & com-
muni assensu probata, vno tantùm excepto, sep-
timo scilicet tenoris sequentis: Demas de esto se ha<marginalia>Capitulum|7. commu-|niter impro-|batum, ob|Insulam|Xamaicam.</marginalia>
ajustado que el Serenißimo Rey de la Gran Bretaña,
sus Herederos, y sucesores, avràn, tendran, y
poseeràn perpetuamente con pleno derecho de sumo
Imperio, propriedad, y posesion todas las Tierras, Re-
giones, Islas, Colonias, y Dominios sitos en la India
Occidental, ô en qualquiera parte de la America,
que el dicho Rey de la Gran Bretaña, y sus subditos
al præsente tienen y poseen: desuerte que por este
nombre ô titulo, ô con pretexto de otra qualquiera
pretension, no se pueda, ni de la Iamas hacer apremio,
ni mouerse de aqui adelante disputa alguna. Sic ibi.
Generali siquidem eorum, quæ tunc temporis
Angli possidebant Insula Xamaica videtur com-
prehensa, vnde ingentia damna Americanis por-
tubus Hispanici dominij illata ab illis multis mil-
lionibus æstimanda: nec videtur initione fæderis
ea parta securitas, qua res nostræ possint tranquil-
lè procedere, multis illam in sentinam latrocinan-
tium confluentibus suo etiam Regi rebellibus.
Vnde post fædus dictum irruptio in Castellum
de chagre, & Panamensis accidit deprædatio, de
qua Sect. præced. vbi igorantia nequit nisi ad dam-
nabilem excusationem obtendi, vnde & scrip-
tum à Britaniæ Rege facinoris sacrilegi du-
cem puniri iussum, pro fæderis firmitate soli-
citum. Et quid inde, etiamsi pendere faciat in
ligno, ad reparationem damnorum, quæ nec
Anglia tota poterit multis puræ putæque pecu-
niæ ex pretiosioribus metallis, multis millionibus
compensare?</P>
<P>  <absatz-nummer>579.</absatz-nummer> & Capitulo quidem 14. sic habetur:<marginalia>Pro Pana-|mensi incur-|sione debita|satissactio,|iuxta Cap.|14.</marginalia>
Ningun agrauio particular podra en caso alguno me-
noscabar, ô diminuir esta amistad, y Confederacion,
ô engendrar odios ô disensiones entre las dichas Na-
ciones; pero cada vno estarà obligado à responder de
su hecho propio. Ni por causa de Represallias ô de
otros qualesquiera semejantes odiosos procedimien-
tos, pague el vno lo que el otro delinquio; sino es en
caso de se deniegue la justicia, ô se le dilatare
mas de lo justo; porque en este el Rey, cuyo subdi-
to padecio el detrimento y injuria, podra proceder
segun el derecho y las leyes de las Gentes per todos
modos, hasta que à la parte agrauiada se le satisfuga.
Tantùm ibi. Si ergo ita Regia auctoritate con-
uentis standum est, satisfactionem pro damnis in
Panamensi irruptione factis videamus. Et vbi illa?
Ergo quod scriptum est; si non est obseruandum,
deleatur. Pro laude Religiosissimę memoriæ Phi-<marginalia>Quia non|data, repo-|scenda.</marginalia>
lippi Tertij Regis nostri scriptum sic ab Aucto-
re pio iuxta ac erudito: Idem arcem Alaraschiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0426.jpg/>
@@1@<SE426>De fædere cum Anglis circa Indias. 411
<duolan 2><-P>arte & natura loci munitißimam ad columnas Her-<marginalia>P. Balin-|ghem in|Kalend.|Mariano 31.|Martij.|Alaraschia|Indiarum.</marginalia>
culis ex opposito Gadium tam Hispanis, quàm omnibus
nauigantibus semper infestam, frustra olim à maiori-
bus tentatam, anno 1610. in potestatem suam ab Im-
perio Mauritanico auulsam redegit. Non est Xa-
maica arte aut natura munitior, immò nec ita
munita, vt multùm possit negotij Hispanis armis
admotis seriò facessere: vnde magno cum India-
rum Occidentalium bono à prædonum insig-
nium tyrannide auulsa posset in potestatem Se-
cundi Caroli redigi, primi, vt speramus futuri
æmuli triumphorum. Sin minus erit illa Alaras-
chia Indiarum iam diu, suo in hostili exercitio in
officium verso, & illudens fæderi perdurabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>580.</absatz-nummer> Capitulum 6. est vt sequitur: Todos los<marginalia>Circa cap-|tiuorum li-|bertatem|Capitulum|perperàm|obseruatum.</marginalia>
Prisoneros sin quedar ninguno, de vna y otra parte, de
qualquiera condicion y calidad que sean, que por ra-
zon de hostilidad hecha en la America por el tiempo
pasado estan detenidos, sean puestos en libertad pron-
tamente, sin que interuenga canje ô precio alguno por
su rescate. Sic cùm ibi habeatur pro mancipijs in
Panamensi deprædatione magno numero suam
in Alaraschiam deportatis, post publicatum fæ-
dus pretium postularunt, centum inquam octo
regales per singula capita. Vbi est ergo illud, De
qualquiera condicion ô calidad que sean, prontamen-
te, sinque interuenga canje ô precio alguno? Hic
equidem interpretandum aliquid habuerunt,
& iuxta Lutheranam aut Caluinianam Theolo-
giam suum in fauorem arbitrium deriuarunt. Sic
ergo processu temporis faciendum verosimiliter
possumus coniectare, vnde & controuersias non
defuturas armis dirimendas.</P>
<P>  <absatz-nummer>581.</absatz-nummer> In Octauo sic procedit satis prouida dis-<marginalia>Aliud pro|commercijs|vt obliget.</marginalia>
positio: Los Subditos y Moradores, Mercaderes, Go-
bernadores de Armadas, Patronos de naues, Marine-
ros de los Reynos, Prouincias, y tierras de entrambos
Reyes, respectiuamente se abstendran y guardaran de
ir à comerciar y nauegar à los Puertos y lugares, donde
aya Fortalezas, Castillos ô Sitios para mercancias, y
à otros qualesquiera lugares, que en la India Occi-
dental ocupa vna y otra parte. Circa quod inquiri
potest an commercij prohibitio forum conscien-
tiæ attingat, vel stare illud sine graui peccato pos-
sit. Vbi de conscientia Anglorum frustranea est
quæstio, cùm sit illis hæreticalis, id est dæmonia-
ca conscientia. De nostris ergo illa, & videtur
sanè obligatio esse sub mortalis peccati reatu, quia
Regia est lex, & in materia graui, neque excusa-
tioni locus, ex eo quòd p&#x0153;nalis sit, quandoqui-
dem p&#x0153;na nulla eam violantibus assignatur, iuxta
dicta Tomo 1. Thesauri, Tit. 2. nu. 3. & Cap. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>582.</absatz-nummer> Nihilominùs obligatio non videtur adeò<marginalia>Non esse sub|mortali|reatu.</marginalia>
grauis asserenda, cùm stet commercium huius-
modi in Hispania publicitus admitti, & ita in nar-
ratione inde dudum transmissa horrenditur binis,
qui in Gaditanum pelagus die 14. Martij anno
proximo 1671. per breuissimum spatium incubuit,
dimidium millionem Anglicarum mercium di-
citur perijsse. Et illæ quidem Mercatoribus ven-
duntur, à quibus in Americam transuehendæ,
aut alijs, à quibus empturi illi: vnde non videtur
ex aliquali furtiuo commercio damnum inferri
notabile, quod lege dicto modo obligante debeat
prohiberi. Pro quo id facit, quod à Nobis dictum
citato Titulo Thesauri nu. 98. circa voluntatem
legislatoris dignoscendàm pro legum obligatione<-P>@@

<-P>coniectanda: hic enim non videtur vrgere, cùm
etiam ea sublata satis communi bono consultum
videatur per generalem prohibitionem circa pu-
blicum commercium, pro quo Gubernatores
graui conscientiæ obligatione premuntur, etiamsi
obligatio non ita afficiat singulos. Quemadmo-
dum tenentur ad nocturnas Vigilias pro vitandis
maleficijs; cùm tamen noctu ambulantes per
publicas vias non ideò grauiter delinquant, dum
eorum intentio aliàs non sit lethali infecta mali-
tia. Addi potest licet non imponatur p&#x0153;na, aliun-
de transgressores ipsis obnoxios haberi, ex defe-
ctu scilicet registri, de quo suprà Tit. 5. Cap. 18.
Per quod communi bono satis videtur esse con-
sultum, & prætereà intrat quod de p&#x0153;nali lege
affirmant multi, non inquam sub reatu conscien-
tiæ obligare & iuxta hoc intelligendum quod<marginalia>Capituli 12|similis pro-|hibitio.</marginalia>
habetur Capitulo 12. ibi: Mas sempre sera prohi-
bido que nose diuiertan (cùm scilicet ex accidenti
aliquo ad vetitos portus appellitur) ni saquen de
las Naos cargas, mercancias, ô fardos algunos, ni à
vender se expongan, ni tan poco estos generos seran
recebidos en las Naues porla otra parte, ni se hara
cosa alguna, que se oponga à este Tratado. Non enim
graue peccatum erit, si quidquam clanculum
aut inferatur, aut extrahatur, cùm tantùm pu-
blica ad venditionem expositio videatur prohibe-
ri, quæ numquàm accidet, cùm id non sint Ma-
gistratus portuum permissuri.</P>
<P>  <absatz-nummer>583.</absatz-nummer> Cap. 10. & 11. disponitur quid sit fa-<marginalia>Quid de|fortuito casu|ad portus|accedenti-|bus ex Cap.|10. 11. & 12.</marginalia>
ciendum quando ob casum fortuitum ad vetitos
portus naues prędictorum Regum accedere com-
pelluntur, aut passi naufragium eos nancisci con-
tingit. Debent siquidem humanè excipi, & ipsis
iuxta necessitatis terminos subueniri. Notandum
autem quod Cap. 12. citato sequenti verborum te-
nore disponitur: Quando los baxeles de qualquiera
de los Confederados (como arriba se dice) fueren for-
zados por los peligros del mar, ô por otra vrgente ra-
zon à tomar puerto en los dominios del otro; si estas
Naues fueren tres ô quatro, y pudieren dar iusta oca-
sion de sospecha, la causa de semejante llegada se de-
clararà luego al Gobernador, ô principal Magistrado
del Lugar, ni se detendran alli mas tiempo que elque
por dicho Gobernador se les permitiere, y fuere com-
modo y Iusto para proueèrse de vituallas, y resarcir y
reparar las Naues. Notandum inquā, quia in primis
nihil videtur speciale promitti, quod generaliter
non sit in quocumque nauium fortuito appulsu
faciendum; cum enim prohibitus accessus sit,
debet enim Magistratui illius caussa fieri manife-
sta, & iuxta dispositionem ipsius tempus moræ
temperari. Deinde cùm huiusmodi caussa pateat,
vnde occasio iusta suspicionis esse potest? Vide-
tur equidem rebus Hispaniæ consultum, vt sem-
per timeri ab Anglicanis possit insidijs, & vsurpari
illud: Timeo Danaos & dona ferentes, dum scilicet
recta fides Regno in illo non regnat, sed hæreti-
ca perfidia clauum conscientiarum regit: quod
quidem ab Hispaniæ nauibus non ita timendum,
etiamsi tres aut quatuor sint, earum enim vecto-
res Catholica deducit fides, cui cognita fidelitas,
& ita securè vbicumque post stabilitum fædus
excipiendæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>584.</absatz-nummer> Humana quidem promittitur & impe-<marginalia>Quid c&#x0169; hu-|mana tra-|ctatione stare|pro cautela|possit.</marginalia>
ratur admissio, sed quia vbi nauium ex numero
iusta potest esse suspicio, id quod vidimus impe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0427.jpg/>
@@1@<SE427>412 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVII.
<duolan 2><-P>ratum: Ergo quando ex minori numero etiam
attentis circumstantijs locus esse suspicioni potest,
specialis etiam potest adhiberi cautela, & quan-
tùm prudentia dictauerit securitati prouideri.
Quæ illatio est certissima ob eamdem rationem:
& cùm in vtriusque partis cedat commodum, si-
ne inconuenienti aliquo venit admittenda. Vnde
potest defendi quod in Portu Valdiuiæ factum,
in quo ex Anglicana naui apprehensi quatuor
(alius enim eorum Director sponte venit) & in
Limanam Curiam aduecti, ex quibus tres hære-
tici publicæ custodiæ traditi, Catholicus alius, &
aduentus sui legitimam caussam allegans, solo
incolatu Anglus maiori libertate donatus: donec
Regij Consilij decreto quid sit circa illos agen-
dum statuatur. Et nauis quidem prædicta eo vi-
detur iure vsa, de quo Capit. 15. ibi: Pero tenga
se entendido siempre, que de ninguna manera se debe
interrumpir la libertad de nauegar: con tal que nada
se cometa ô peque contra el legitimo sentido de estos
Capitulos. Cui minimè derogatum, sed cum iusta
est cautione processum, eo enim ipso tempore,
quo nauis Anglica circa Valdiuiæ portum, in
mari scilicet Antarctico seu pacifico, traiecto
Magellanico freto, seu del May re, visa est, An-
glicana in Panamensem tractum feruebat irrup-
tio, vnde suspicari non in meritò potuit, de inua-
sione in portubus maris eiusdem, Peruuio proxi-
mis, aureo ipsis vellere, pariter cogitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>585.</absatz-nummer> De libera autem nauigatione, & pote-<marginalia>Fædus vt|queat cum|Pontificia|concessione|constare.</marginalia>
state circa occupandas Indorum terras à Rege
Catholico hæreticis facienda dictum à Nobis
Tomo 1. Thesauri Tit. 1. num. 24. & seqq. Id quod
euenisse dolemus præsagientibus, satis vrgenti
demonstratione adhibita, vt non possit hæreticis
ius ad occupandas terras conferri, quæ ab indige-
nis habitantur, ne lupis oues Christi Catholico
commissas Regi à Deo sui in terris interuentu
Vicarij inito fædere tradi mactandas & perdendas
qui commisit doleat, & manum subtrahat adiu-
tricem, triumphare permittens filios perditionis.
Et quod ad Insulam Xamaicam attinet ex præ-
fato capite non videtur caussa doloris extare,
quandoquidem illa, sicut & nonnullæ aliæ illius
tractus, natiuis sunt incolis aut penitus, aut ferè
destitutæ. Quamuis ex eo quòd felici Conuer-
sionis Indorum cursui possit possessio talis obstare
iuxta dicta, respectus talis non posthabendus
Regibus Catholicis videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>586.</absatz-nummer> Et quidem Alexander VI. in Bulla ter-<marginalia>Et licentia|nauigationis|concedi.</marginalia>
tia pro donatione Indica nauigationes cunctis
in partes Regibus dictis assignatas, Excommuni-
catione adiuncta, prohibens, sic tamen addit:
Absque expressa vel speciali vestra, ac heredum, &<marginalia>Bulla Ale-|andri VI.</marginalia>
successorum prædictorum licentia. Vnde videri po-
test licentiam dictam hæreticis posse concedi, si
Reges Catholici commodum id fuerint arbitrati,
vnde & pacisci, sicut nuper factum. Quod qui-
dem concedi potest, si commodum tale purè
temporale non sit, sed in quo Catholicæ etiam
religionis negotium agatur, & tantæ considera-
tionis, vt incommodo ex concessione aliàs ob-
uenturo præponderare sit penitus exploratum. Et
vbi de rebus Indicis agitur, temporale tantum
commodum non esse attendendum cum verosi-
mili in negotio religionis detrimento, ex eo ha-
betur manifestum, quòd Indiæ à Pontifice titulo<-P>@@

<-P>sunt fidei introducendæ in illas & propagandæ,
concessæ, vnde ille nequit vllatenus posthaberi,
& vt dici solet, post terga dimitti, pro quo, cùm
casus incidit, non politica tantùm, sed Christia-
na, eâque seria & experrecta, opus est considera-
tione. Et numquàm quidem eueniet vt terræ ab
Hispanis habitatæ, & in quibus Indorum copia,
hæreticis habitandæ concedantur. Pro alijs au-
tem, quæ sunt sanè adhuc multæ, nec lucem
Euangelicæ prædicationis adeptæ, minor esse po-
terit difficultas.</P>
<P>  <absatz-nummer>587.</absatz-nummer> Et dubitari profectò potest an Indis vti-<marginalia>Indis an sua|deterior bar-|baries hære-|tica instru-|ctione. Et|quid pro|parte ne-|gante.</marginalia>
lius sit sua in barbarie persistere, quàm hæreticis
conuiuere, etiamsi eorum sint erroribus imbuen-
di. Et videtur quidem hoc posterius asserendum;
nam errores in ipsis sine malitia hæresis formalis
existent, barbariem ex conuictu exuent, Idolo-
latriamque dediscent, ac paruulorum multi (si
contingat circa hoc non errare illos) suscepto Ba-
ptismo æternam poterunt salutem obtinere. Quod
quidem non tollit quominùs illi lupi sint, cùm
sint caussæ perditionis, non ostendentes vias vitæ,
per quas ipsi malitia impellente non ambulant,
vnde & miserorum istorum perditio illis dubio
procul imputanda, sicut & Catholicis, qui non
Catholicè viuentes suis prauis exemplis eos ge-
hennæ filios faciunt, quos Dei filios facere de-
buissent. Quod cùm verosimile appareat, in
concessione terrarum, quas Hispani habitare ne-
queunt, præ illarum multitudine, stare poterit
concedentis conscientiam minimè degrauari.</P>
<P>  <absatz-nummer>588.</absatz-nummer> Potest tamen, & satis quidem verosimi-<marginalia>Pro affir-|mante vali-|da funda-|menta.</marginalia>
liter etiam dici, Conditionem Indorum non fu-
turam ex hæreticorum consortio meliorem, quia
cùm in ipsis non sit verus Dei zelus, eorum est
futilis & friuola prædicatio, vnde ex illa in me-
lius Indi non proficient, sed fient profectò prauis
exemplis peiores, socios in ebrietate habituri
promptissimos, & carnalis fautores corruptelæ,
& securissimos promotores. Hi sunt in epulis suis<marginalia>Iudæ v. 12.|& 13.</marginalia>
maculæ, conuiuantes sine timore, semetipsos pascen-
tes, nubes sine aqua, quæ à ventis circumferuntur,
arbores autumnales, infructuosæ, bis mortuæ, eradi-
catæ, fluctus feri maris, despumantes suas confusio-
nes, sidera errantia, quibus procella tenebrarum ser-
uata est in æternùm. Iudæ 12. & 13. Vbi hæreti-<marginalia>Hæretico-|rum lucu-|lenta de-|scriptio.</marginalia>
corum luculenta descriptio, circa quam viden-
dus P. Cornelius: nec vacat circa singula eorum
digna præconia diuagari. Et vt alia omittam, ex-
pendendum illud: Despumantes suas confusiones.
Circa quod sic citatus scriptor: Iam per confusio-
nes, siue, vt Vatablus, dedecora, intellige Primò verba
pudenda, hæretica, blasphema, superba, contumelio-<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
sa, impudica. Secundò pudenda opera, putàsacrile-
gia, expilationes templorum, seditiones, bella cædes,
rapinas &c. Ex his ergo veri exurgent pro oui-
bus Christi pastores? Apage. Benè hoc sanctis-
simus insinuauit Apostolus dum dixit: Semetipsos
pascentes. Circa quod sic scriptor idem: Pastoris
est pascere oues, non se ipsos: At hi pseudopastores
pascunt se; non oues; immò oues deglutiunt, vt ijs,
earumque bonis se pascant. Hæc ille, satis execra-
bilibus experimentis comprobata.</P>
<P>  <absatz-nummer>589.</absatz-nummer> Et tali ex magisterio id prodijt, quod<marginalia>Nupera eo-|rum atroci-|tate compro-|bata.</marginalia>
hoc ipso, quo hæc scribo, die fideli est ad me nar-
ratione delatum, ex Indica inquam Carthagine,
ex quacùm nauis Marchionis de Villalta soluis-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0428.jpg/>
@@1@<SE428>De neceßitate Examinatorum pro Paræciali cura. 413
<duolan 2><-P>set, portum Trinitatis aditura, sine vllis pro ho-
stili auertenda inuasione præsidijs, vtpotè mini-
mè necessarijs iudicatis, pacis in ciuitate dicta
f&#x0153;dere nuperrimè, Anglis eò Regijs cum litteris
accurrentibus, confirmato: ab Anglica est naui
bellicis tormentis, & militibus instructa, simula-
tis amicitiæ Officijs, intercepta, spoliata, attra-
cta, more pyratico. Hæc Puritana pax, hæc illius
Theologia scholæ, vnde formantur Anglicanæ
Ecclesiæ pastores, qui inter alias præfatam pote-
runt despumare confusionem, hoc est, infandum
dedecus superba irrisione iactare, fluctus feri ma-
ris, eius scilicet, quod licet tranquillum aliàs, suis
illi fraudibus, insidijs, atrocitatibus ferum & hor-
ribile reddiderunt. Ergo quæ à Nobis num. 578.
& 579. dicta sunt, alta sint mente reposta, ni ve-
limus Pacificum hoc nostrum mare, ferum etiam
fluctibus istis præualentibus indies reddi, & act&#x0169;
sic de nobilissimis & locupletissimis partibus In-
diarum. Addo & facinus aliud ficta sub pace per-
petratum, & post hæc scripta fideli ad nos rela-
tione delatum, nauim inquam aliam ad Hispana
tendentem littora, & quæ vix è portu soluerat,
à præfatis inuasam, quæ tamen in portum se re-
cepit, capienda & diripienda, nisi nox opportuna
fauisset. Vectores ergo certum rati luce adue-
niente periculum, anchorali fune præciso, vela
dedere ventis, & ita incolumes à feri maris flucti-
bus euaserunt. Non est ergo istorum Christiana<marginalia>Qualis eo-|rum pax.</marginalia>
pax, quæ turbationem & formidinem excludat,
qualis illa, de qua Christus: Pacem relinquo vobis,
pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat,<marginalia>Ioan. 14.|v. 27.</marginalia>
ego do vobis. Non turbetur cor vestrum, neque for-
midet. Ioan. 14. v. 27. Sed hæretica profectò, &
Puritana, qua peior nulla, turbationem & formi-
dinem, cùm firmiùs videtur stabilita relinquens.
Non quomodo mundus dat. Circa quod Cardinalis
Toletus ita scribit: Mundus enim nudis verbis, &<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
aliquando fictis, & quam ipse non habet, nec quæ sua
est, dat &c. Sic mundus assolet, in quo hæretici
gradum obtinent sublimiorem, de quibus præ-
sertim illud affirmari potest, Quam ipsi non habent.
Pacem quidem dant simulatam & fictam, veram
enim dare nequeunt, quia nemo dat quod non
habet, cùm constet inter hæreticos mera turba-
menta consistere, & neque in domo vna quid-
quam reperiri conforme, dum alia vir, alia mu-
lier, alia famuli sectarum figmenta sequuntur,
de quo apud Scriptores multa, cùm nobis hæc
pauca sufficiant.</P>
<Z><A+2>SECTIO XLVIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Paræcialis cura an sine Examinatorum
suffragijs possit in Indijs valida pro-
uisione conferri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>590.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic visum nuper aliquibus, & Sede<marginalia>Capitulares|sine Exami-|natoribus|sufficere vt|probari|queat.</marginalia>
vacante N. non adhibitis Examinato-
ribus, iuxta formam à Concilio Tri-
dentino præscriptam Seßione 24. Cap. 18. Capi-
tulares Examinatorum munus, dimissis legitimè
aliàs designatis, assumpserunt: & eo, (vt indica-
tum mihi) fundamento, quod ex Cardinalium
Declarationibus, & recepta apud Scriptores do-<-P>@@

<-P>ctrina persistit, ad Examinatores scilicet tantùm
spectare approbationem simpliciter exhibitam,<marginalia>Ad Exami-|natores non|spectare iu-|dicium de|maiori di-|gnitate, qui|negent.|Dom.|Barbosa.</marginalia>
sine gradu prælationis, cùm ad Episcopum perti-
neat quis sit magis idoneus iudicare, pro quo
Dom. Barbosa in Collectaneis circa citatum Caput.
nu. 121. Qui tamen nu. 114. ita scribit: Exami-
natores ab Episcopo vel Vicario, quibus Beneficia pro-
uideri incumbit, maximè quando iubetur, teneri si-
gnificare & subscribere quis dignus, & quis dignior
sub peccato mortali tenent Bartholomæus Medina in
Summa Lib. 1. Cap. 14. §. 32. & Petrus de Ledesma
in Summa p. 2. Tract. 7. c. 1. Conclus. 7. Difficult.
13. Sic ille. Quòd quidem ex ea parte non vide-
tur contrarium, qua iussio prædictorum interue-
nit: licet enim ad eos spectet de maiori dignitate
iudicium, possunt tamen ad conscientiæ suæ ma-
iorem securitatem Examinatorum iudicium im-
plorare. Quatenùs verò Auctores dicti etiam
iussione seclusa idem faciendum esse significant,
dum particulam Maximè adhibent, in eo non au-
diendi, cùm Doctorum communis sensus, ex
quibus plures citatus Scriptor adducit, contra-
rium statuat, Cardinalium Declarationibus aper-
tè suffragantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>591.</absatz-nummer> Hoc ergo supposito fundamento discur-<marginalia>Ex eo quòd|non spectat|arguitur pro|casu præ-|senti.</marginalia>
runt illi, & iudicant sine Examinatoribus Syno-
dalibus, aut alijs eorum loco designatis ob ipso-
rum defectum, posse id, quod ad sufficientiam
oppositorum spectat expediri: quandoquidem
iudicium de maiori illorum dignitate ipsis reser-
uatur: qui autem de maiori iudicare dignitate
potest, etiam valet de absolutè digno, vt est eui-
dens, pro quo iudicium Examinatorum tantùm
requiritur, & tres pro eo sufficiunt, iuxta Tri-
dentinum: ex quo fit maiorem numerum, qui
esse in Capitulis solet, pro eo abundè sufficere, &
frustra fiunt per plura, quæ fieri possunt per pau-
ciora. Licet autem Concilium citato Capite pro<marginalia>Examen|quomodo pro|forma sta-|tuatur.</marginalia>
forma examen vt ab eodem disponitur exigere
videatur, & reuerà forma sit, qua non seruata
actus irritatur, iuxta dogma in Iure vtroque cer-
tissimum, pro quo in negotio præsenti loquens
Textus & Doctores accumulat P. Fragosus Tomo
2. Lib. 9. Disput. 20. §. 1. num. 7. formam tamen
posse per æquipollens impleri probari potest ex
Decio in Cap. Appellationibus de Appellat. vbi
quatuor proponit casus, in quibus forma non im-
pletur per æquipollens, supponens posse in alijs.
Et non referre an verè an interpretatiuè implea-
tur affirmat Alexander Consil. 179. num. 6. vers.
Tertiò respondeo Lib. 5. Ex quibus Cardinalis Tus-
chus Tomo 3. Lit. F. Conclusion. 415. num. 32.
& 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>592.</absatz-nummer> Dico Primò. Pro examine promouendo-<marginalia>Assertio 1.|In Indijs de-|bere Exami-|natores, ad-|hiberi iuxta|formam|Tridentini.</marginalia>
rum ad Paræcialem curam in Indijs debet forma
à Concilio Tridentino præstituta seruari. Proba-
tur, quia sic habetur expressum in Regio rescrip-
an. 1609. die 4. Aprilis, ibi: Y admitidos los
Opositores, y auiendo precedido el examen en con-
curso dellos conforme à derecho, como se hace en estos
Reynos en las Iglesias, donde los Beneficios se proueen<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
por oposicion, nombrando Examinadores cada año,
conforme à lo que manda el Santo Concilio de Trento.
Sic Philippus Tertius iuxta Sedis Apostolicæ fa-
cultatem. Vbi & inferiùs sic additur: Sin que los
Prelados puedan proponer, ni propongan otro al-
guno sino fuere de los Opuestos y examinados &c.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0429.jpg/>
@@1@<SE429>414 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLVIII.
<duolan 2><-P>Et sic habet constantissima praxis omnium Ec-
clesiarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>593.</absatz-nummer> Dico Secundò. Stante obligatione cir-<marginalia>Assertio 2.|Debere esse|specia iter|desig natos.</marginalia>
ca obseruantiam prædicti decreti, quæ sub reatu
culpæ mortalis vrget, tum ratione grauissimæ
materiæ, & periculi circa Sacramentorum valo-
rem, nec non Regij Patronatus, pro quo iura-
mentum à Prælatis sua in promotione præstatur;
non fit ei satis, nisi Examinatores adhibeantur
iuxta formam ab ipso traditam, & receptum sty-
lum supplendi ipsos, cùm constiterit defecisse, ita
vt Ordinariorum ipsorum examen minimè suffi-
ciens debeat iudicari. Probatur.</P>
<P>  Primò. Quia Episcopus non habet votum de-<marginalia>1. Probatio|ex eo quod|Episcopus|non habet|votum deci-|siuum.</marginalia>
cisiuum, & consequenter neque Vicarius, vt ha-
betur ex Declarationibus Cardinalium ex Biblio-
theca Cardinalis Bellarmini de promptis, sic enim
circa citatum Caput: Item Episcopus, vel Vicarius
non habent votum decisiuum, sed si plures habent
paria vota Examinatorum, si accedat Episcopus, erit
electus, sed si vota Examinatorum sint singularia,
nullus est approbatus, etiamsi accedat Episcopus, vel
Vicarius: immò si cum voto Episcopi non habent vl-
tra dimidium votorum, omnes censentur reprobati.
Sic ibi: quod & habet Dom. Barbosa in Collecta-
neis ad citatum Caput. nu. 115. vbi adducit Masso-
brium in Praxi habendi concursum requis. 4. Dub. 5.
Iuxta quæ manifestè colligitur Capitulum S. V.
non plus potestatis habere, cùm manifestum sit
minorem esse in multis, & ad summum id habe-
ri, vt in Ordinaria iurisdictione succedat: & vt
demus in delegata etiam succedere, de quo in
Thesauro Tom. 2. Tit. 19. nu. 62. & seqq. & quòd
Capitulo non ita fidatur, sicut Episcopo commu-
nis sensus est, de quo nu. 65. & omninò certum
maiori nullatenus posse potestate gaudere. Ex
quo in præsenti caussa id habetur, quod Asser-
tione nostra contendimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>494.</absatz-nummer> Secundò. Quia Pontifex in reseruatis<marginalia>2. Ex modo|prouisionis|Pontificiæ.</marginalia>
sibi Beneficijs per concursum prouideri solitis ita
Synodalium Examinatorum iudicium requirit,
vt si sola Episcopi approbatio subsit, nulla sit ab
eodem facta prouisio, vnde generalis clausula ap-
poni solita neutiquam suffragatur. Pro quo Ni-
colaus Garcia de Beneficijs Parte 9. Cap. 2. num.
367. Ex quo P. Palaus Tomo 3. Tract. 13. Disput. 3.
Puncto 3. n. 5. Vnde sic in proæmio prouisionum:
Nos tibi, quia dilectis filijs Examinatoribus in Synodo
di&#x0153;cesana, iuxta formam Concilij Tridentini de-
putatis, seruata forma huiusmodi in concursu &c.
Ex quo pro Capitulo S. V. similiter arguendum
iuxta nuper dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>595.</absatz-nummer> Tertiò. Apud Declarationes Cardina-<marginalia>3 Ex spe-|ciali Decla-|ratione circa|Capitulum.</marginalia>
lium, de quibus nu. 593. sic quædam: Item Capi-
tulum, & inferiores, si prouident Parochiam sine
concursu, vel sine ordinatis Examinatoribus, collatio
est nulla. Quid clarius?  Dices non agi de Capi-
tulo S. V. sed plena, eo quòd priuilegiatum sit in
ordine ad prouisionem; vnde sic additur: &
Episcopus faciat concursum, & mittat approbatum
Romam iuxta Bullam Pij V. Vide vers. Datur.
1568. Sed hoc non obstat, quia plus est Sede
plena eam habere Capitulum potestatem, quàm
ea vacante, vt constat, quandoquidem proprio
nomine & auctoritate, & non in defectum alte-
rius potest Parochiam prouidere; & nihilomi-
nus collatio est nulla, quia non sunt adhibiti<-P>@@

<-P>Examinatores ordinati: ergo idem est de Se-
de vacante, & potiori quidem ratione dicen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>596.</absatz-nummer> Quartò, Quia etiam deficientibus Exa-<marginalia>4. Ex defe-|ctu, Synoda-|lium Exa-|minatorum.|necessariò|supplendo, &|qualiter.</marginalia>
minatoribus synodalibus nequit Episcopus sine
alijs ad prouisionem Parochialis Ecclesiæ proce-
dere, iuxta id, quod est à Clemente VIII. dispo-
situm, pro quo Auctores exhibet Dom. Barbosa
in Collectaneis citatis num. 93. Itaque Examina-
tores Synodales quando omnes intra annum de-
putationis mortui fuerint, tunc Episcopus ex an-
tiquis Examinatoribus, si fuerint, subrogare de-
bet alios non pauciores quàm sex, & si non exi-
stant sex Examinatores antiqui synodales, qui ad
hunc numerum ascendant, tunc Episcopus eligat
illos, qui fuerint, & alios suppleat de nouo, ap-
probatos tamen à Capitulo, vsque ad numeri prę-
fati complementum. Si autem nulli Examinato-
res antiqui superstites sint, tunc Episcopus nouos
Examinatores probitate & scientia idoneos, qui
à Capitulo approbati sint, non pauciores dicto
numero substituat, ex quibus tres saltim pro con-
cursu ad Paræciale beneficium tenetur adhibere.
Ex quibus euidenter infertur sine illis stare pro-
uidentiam dictam non posse, etiamsi necessitas ob
defectum synodalium aliud permittere videre-
tur. Quando ergo necessitas nulla est, & Exa-
minatores iuxta legitimam sunt formam electi,
minùs id profectò licebit, eritque nullius valoris
prouisio, quomodocumque Examinatorum ele-
ctio contigerit: intentum siquidem Concilij fuit,
quod Pius V. Constitutione sua roborare voluit,
vt approbatio ad concursum pro Parochialibus
beneficijs accedentium neutiquam Ordinarijs so-
lis, aut pro eorum libitu designatis Examinatori-
bus relinquatur. Et hæc cùm ita se habeant re-
spectu Episcoporum, ostendere debet Capitulum
vnde ipsi maior sit circa casum, de quo agitur,
potestas attributa.</P>
<P>  <absatz-nummer>597.</absatz-nummer> Quintò, Ex varijs alijs Declarationibus<marginalia>5. Ex varijs|declaratio-|nibus, &|forma præ-|scripta.</marginalia>
Cardinalium, quæ hoc videntur aut statuere, aut
supponere, & à multis proferuntur Auctoribus,
quos præsertim allegat Dom. Barbosa in Colle-
ctaneis citatis, & in Summa Apostolicarum Decisio-
num verb. Examinatores, qui & se pro alijs citat
locis. Videndæ etiam Declarationes & Resolu-
tiones, de quibus num. 593. quæ cùm apud Car-
dinalem Bellarminum extiterint, certissimæ &
authenticæ comprobantur, qua fide publicæ luci
datæ. Videndus etiam P. Fragosus citato nu. 7. &
etiam 8. vbi probat sine examine iuxta formam
præscriptam collationem esse nullam, quia reuerà
forma est, cuius omissio actum reddit nullum,
pro quo Textus & Doctores inducit, sicut & Nos
Tomo 2. Thesauri. Tit. 20. num. 112. cuius euidens
argumentum ex Constitutione citata Pij V. de-
sumitur collationem prædictam penitus annul-
lantis. Pro quo etiam Diana Parte 3. Tractat. 5.
Resolut. 64. Vbi quæstionem proponit, de qua.<marginalia>Quid Syno-|dalibus defi-|cientibus|faciendum.</marginalia>
num. præcedenti, quando scilicet instat prouisionis
necessitas, & non existunt synodales Examinato-
res, adducitque Homobonum, Riccium, & Bar-
bosam, nec non Decisionem Rotæ affirmantis
tunc Concilij præceptum non vrgere, quia forma
à lege inducta non obligat quando nequit pręcisè
adimpleri. Contrarium tamen tamquàm proba-
bilius amplectitur, pro quo & stat Sacræ Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0430.jpg/>
@@1@<SE430>De neceßitate Examinatorum pro Paræciali cura. 415
<duolan 2><-P>gregationis Cardinalium Decisio, de qua ibi. In
eo autem vtriusque sententiæ Auctores conue-
niunt, vt omninò necessarium sit Examinatores
ab Episcopo designari, sine quibus nequeat ad
prouisionem beneficij Curati procedere, & ita
examen semper est tamquàm forma prouisionis
adhibendum, nec standum Ordinarij solius iudi-
cio. Quo pacto etiam accipiendum, quod deci-<marginalia>Notanda|Decisio.</marginalia>
sum asserit Nicolaus Garcia suprà Cap. 2. num. 4.
scilicet Constitutionem Pij V. locum non habe-
re, nisi in his di&#x0153;cesibus, in quibus fuit coacta
synodus, & in eis iuxta formam à Concilio dis-
positam deputati sunt Examinatores. Debent si-
quidem ab Episcopo deputari: quod & pariter de
Capitulo S. V. dicendum, si casus similis inci-
dat, ob rationem dictam, quòd scilicet in eo ma-
ior non sit quàm in Episcopo potestas. Licet au-
tem Decretum Clementis VIII. casum hunc
non videatur comprehendere, ad illum propter
eamdem rationem videtur extendendum, quia
reuerà nihil interest defectum Examinatorum ex
eo accidere quòd numquàm electi sunt, aut quia
electi penitus defecerunt. Et Decreti prædicti
etiam Diana meminit Resolut. citata.</P>
<P>  <absatz-nummer>598.</absatz-nummer> Tandem. Ex eo quod pro parte opposi-
ta nihil adducitur, quod momenti alicuius sit. Id<marginalia>Vltima ex|obiectorum|dilutione.</marginalia>
siquidem quod de iudicio circa maiorem digni-
tatem examinatorum dicitur, pro quo & Barbosa
in Summa citata Collectaneo 341. num. 21. & Bel-
larminianæ Declarationes vers. Item, non spectat:
quàm sit leue ex dictis constat, quandoquidem
ex eo fieret solius Episcopi examen futurum suf-
ficiens, cùm ad ipsum spectet de examinandorum
maiori dignitate iudicare, de quo specialiùs &
expressiùs Doctores innixi Declarationi præfatæ
loquuntur. Licet etiam in Capitulo plures sint,
quàm necessariò debeant Examinatores adhibe-
ri, non ideò pro examine requisito sufficiunt, nec
benè axioma illud adaptatur Frustra fiunt per plura<marginalia>De axioma|te Frustra|siunt per|plura &c.</marginalia>
&c. Quia omnes illi maiorem non habent quàm
Episcopus potestatem, vnde per illos quantumuis
multi sint, id fieri nequit, quod per minorem nu-
merum Examinatorum, quia vnus virtute & po-
testate censentur, & ita non per plures fieret: qui,
vt axioma locum habeat, debent esse eiusdem ra-
tionis cum paucioribus, quod secus accidit in prę-
senti. Et vbi lex numerum statuit, stare nequit
plurium aut pauciorum comparatio, & axioma
ineptissimè vsurpatur. Quamuis etiam stare pos-<marginalia>De imple-|tione per|æquipollens</marginalia>
sit, vt forma per æquipollens impleatur, in præ-
senti æquipollentia deficit, quia solum Capitulum
non æquipollet Capitulo & Examinatoribus: ille
enim maior Capitularium numerus etiam exa-
mini debet interesse. Et insuper cùm solus Epis-
copus non æquipolleat Examinatoribus, neque
æquipollebit Capitulum, cùm maioris amplitu-
dinis non sit, iuxta dicta: vnde neque interpre-
tatiuè forma per huiusmodi abusum adimple-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>599.</absatz-nummer> Dico Tertò. Cùm adeò manifestum<marginalia>Assertio 3.|Deuoluen-|das nomina-|tiones</marginalia>
appareat in prouisione præfata formam non esse
à Concilio præscriptam penitus obseruatam, Pa-
tronus non debet, immò nec potest, eidem stare.
Ratio est clara, quia nequit actum illegitimum
approbare, & ei auctoritatem conferre, vt proui-
sio procedat, in qua substantiale deficit requisi-
tum.</P>@@

<P>  Vbi opponi potest id, quod ex Aldana lib. 3.<marginalia>Oppositio ex|singulari|circa Patro-|nos laicos|Decisione.</marginalia>
Canon. respons. Tit. 9. num. 52. habet Dom. Barbosa
in Collectaneo ad Cap. 18. Trident. citato num. 151.
vbi ita scribit: Præsentatus à Patronis laicis ad Ec-
clesiam Parochialem de iure patronatus laicorum, suf-
ficit quòd examinetur coram alijs Examinatoribus
non synodalibus. Ita Aldana d. tit. 9. num. 52. vbi
refert decisum sub die 19. Decembris 1620. Sic ille.
Non ergo in casu nostro, in quo Ecclesiæ Paro-
chiales sunt de iure patronatus laici ea erit, quam
diximus, obligatio. Ad quod dicendum ita qui-<marginalia>Cum pecu-|liari doctri-|na disiecta.</marginalia>
dem potuisse disponi, si Patrono libuisset, & id
fuisset conueniens iudicatum, iuxta id quod de-
cisum asserit Nicolaus Garcia supra Cap. 9. n. 270.
ex quo Dom. Barbosa in Collectaneo Consilij citato
num. 147. scilicet Decretum Concilij non habere
locum contra institutionem & fundationem,
cùm seruari debeat lex in ipsa institutione posita,
sed tantùm præsentatus examinandus & appro-
bandus ab Ordinario. Et ita quidem aliquando
videtur factum, quando Rex aliquos ad Paro-
chiales quasdam Ecclesias præsentabat, nec sibi
videtur ligasse manus, vt si quidquam tale præ-
stare velit, id debeat illicitum & inualidum repu-
tari. Quia verò modus præsentationis ijs præscri-
ptus, qui eius nomine patronatum exercent, is
est, quem vidimus num. 592. circa illum non li-
cet altercari. Si & addamus in casu, de quo est
sermo, id non esse seruatum, quod in præfata De-
cisione disponitur, scilicet quòd examinetur coràm
alijs Examinatoribus non Synodalibus. Non ergo à
solo Episcopo, & ita neque à solo Capitulo, non
maiori, quàm ille, gaudente potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>600.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si contingat Capitulares<marginalia>Assertio 4.|circa Capi-|tulares Exa-|minatores|designatos.</marginalia>
aliquos Examinatores designatos, & vacatio Ec-
clesiæ succedat, sitque à Capitulo Parochiale be-
neficium conferendum, non debet examen ab ip-
sis cum voto decisiuo peragi, sed alijs est munus
huiusmodi ex designatis extra Capitulum relin-
quendum, vel si non extent, eligendi, iuxta dicta
nu. 597. Ratio autem ex eo desumitur, quod di-
ctum nu. 593. Capitulum scilicet in examine non
habere votum decisiuum, quod tamen habent
Examinatores. Item ex dictis num. 590. & 598.
Examinatores inquam non se debere circa gradus
idoneitatis intromittere, quod est Ordinarijs re-
seruatum: quod secus accideret, si Capitulares
essent Examinatores. Nisi fortè Examinatorum
sint munere soli contenti, alijs de Capitulo pro-
uisione relicta, de quorum scientia & probitate
nequeant dubitare. Quod firmari potest ex De-
claratione quadam inter Bellarminianas, quæ sic
habet: Sede vacante Vicarius Capituli faciat ea om-<marginalia>Declaratio|Cardin cir-|ca Vicarium|S. V.</marginalia>
nia, quæ ex hoc Capite spectant ad Episcopum: nec
requiritur consensus Capituli ad deputandum Vica-
rium, & ad ponenda edicta concursus. Sic ibi. Iuxta
quod non debet videri incongruum, si pluribus
ex Capitulo id præstare liceat, quod vni Vicario
non dubitat Sedes Apostolica demandare. In In-
dijs autem non ea Vicarij gaudent potestate, sed
Capitula quod ad prouisionem dictam attinet, sibi
penitùs iuxta probatas doctrinas arrogarunt, de
quibus citato Tit. 19. Thesauri nu. 24. & 31.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0431.jpg/>
@@1@<SE431>416 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio XLIX.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XLIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Religiosi contribuere teneantur ad
reparationem muri æstibus maris ob-
iecti eo quòd proxima illis sit ipso-
rum domus. Ad dicta Tomo 1.
Thesauri Tit. 3. num. 120. &
seqq.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>601.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>T quidem nu. 120. reparatio muro-<marginalia>Pro muri|reparatione|non extare|obligatio-|nem.</marginalia>
rum expressa, de qua Auctores com-
muniter loquuntur, vt videri specia-
liter potest apud Thomam Delbene Tomo 1. de
Immunitate Ecclesiastica Cap. 5. Dubitat. 17. & vi-
detur non obscurè ab Innocentio Tertio indica-
tum in Cap. Non minùs, de Immunit. Eccles. iuxta
Concilium Lateranense ab eodem Pontifice ce-
lebratum, ibi: Siue quidem fossata, siue expeditio-
nes &c. Fossata enim ad murum spectant, iuxta<marginalia>Isaiæ 26.|v. 1.|P. Cornel.</marginalia>
quod accipiendum illud Isaiæ 26. Vrbs fortitudi-
nis nostræ Sion Saluator, ponetur in ea murus & an-
temurale. Circa quod ita scribit P. Cornelius:
IESVS ergo Ecclesiæ & fideli est murus & antemu-
rale, est prora & puppis, est fossa & vallum. Sic
Scipio Romanis contra Annibalem & Carthaginen-
ses dicitur fuisse sossa & vallum, puta omne præsi-
dium, omne tutamentum, omne robur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>602.</absatz-nummer> Ex quo apparet ex eo solùm difficulta-<marginalia>Pro casu|proposito|rationes.</marginalia>
tem oriri posse, quòd præfata domus mari proxi-
mior sit; sed est illa profectò nulla, quia si domus
esset laicalis ex eo capite non deberet specialiter
grauari, quando constat commune esse pericu-
lum, quod toti populo imminet, licet damnum ad
priora ædificia priùs sit necessariò deuenturum,
si non obijciatur murus. Deinde. In talis muri
reparatione, sicut in eius constructione, non est
habitus respectus directè & principaliter ad secu-
ritatem talis domus, vnde etiam illa non extante,
& factus fuisset, & pergeret reparatio sumptibus
eisdem: cùm tamen pro obligatione huiusmodi
talis debuisset haberi respectus, vt dictum citato
num. directus scilicet & primarius, pro quo &
adducti Doctores à Scriptore præfato Dubit. 16.
per errorem 7. Prætereà, Quia pro reparatione
tali deseruit impositio, quam communiter Scrip-
tores vocant Aßisium, & vulgariter Sisa, ex væna-
libus arietibus collecta, pro qua & est illa suffi-
ciens, & sine Ecclesiasticorum grauamine pro-
cedit, de qua & dictum citato Thesauri loco num.
103. & sequentibus. Item. Licet oppidum por-
tuense, in quo est talis domus, periculo sit expo-
situm, & non ita alia ab eo aliquantulùm dissita,
non ideò est peculiari contributione grauatum,
sed tantùm generali illa Assisij, quia in talis op-
positi securitate totius ferè regni commodum est
locatum: ergo maior propinquitas non venit
in considerationem. Et ita respectu dictæ domus
cum proportione dicendum, vt scilicet grauari
nequeat, cùm pars oppidi sit, quod in eo pri-
uilegiatum videatur: vnde & de domibus a-
lijs mari propinquis idem videtur pronuntian-
dum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>603.</absatz-nummer> Et rebus quidem ita se habentibus, non<marginalia>Oppositum|non esse pro-|babile at-|tentis cir-|cumstantijs,|li et aliàs|probabiles|videntur|sententiæ|suffragari.</marginalia>
videtur probabile aliter posse in hoc negotio pro-
cedi, nec fauere sententias quasdam grauium
Scriptorum, quæ pro casu à circumstantijs præ-
dictis absoluto possent allegari, sicut & Textus
ciuilis iuris, quibus ille innixæ, scilicet l. cùm
ad felicißimam C. de quibus muneribus & præstation.
l. 10. l. ad portus, C. de operibus publicis, l. diuina
domus C. de exactorib. tribut. Lib. 10. l. iubemus, l.
neminem, & l. ad Constitutiones, C. de Sacros. Ec-
cles. & in Iure Hispano, l. 54. Tit. 6. part. 1. l. 20,
Tit. 22. Part. 3. l. 1. & 11. Tit. 3. Lib. 1. nouæ re-
copilat. ex quibus habetur pro institutione pon-
tium, itinerum, & similium, ac pro muneribus
debitis propter aduentum Principis Ecclesias
posse cogi ad soluendum tributum: cum enim
tam Clerici quàm laici æquè fruantur vijs, pon-
tibus, fontibus, & similibus: & Respublica hæc
omnia disponat æquè in laicorum ac Clericorum
vtilitatem, & ipsi Clerici non possint hanc dispo-
sitionem, vtpotè toti Reipublicæ necessariam
impedire, consequens est quod omnes teneantur
contribuere, quia sic iustitia distributiua petit, vt
qui sentit commodum, debeat sentire & in com-
modum, l. secundùm naturam, ff. de regul. iur. l.
Qui sentit, de regul. iur. in 6. & distributio talis
non tam est tributum Principi exhibendum in
signum suæ superioritatis, quàm quædam bene-
ficij à Republica accepti solutio, vbi non de con-
tributione ad aliquid, quod tantùm ad orna-
tum deseruiat, agitur, sed quod sit reuerà ne-
cessarium, cùm necessitas non habeat legem, ex
quo arguit Abbas in citat. Cap. Non minùs. Non
inquam allegari possunt, sicut neque id, quod
à Nobis dictum citato Tit. 3. num. 136. quia
ea omnia casum sine circumstantijs præmissis at-
tingunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>604.</absatz-nummer> Et in eo quidem de reparatione muro-<marginalia>Et pro mu-|rorum repa-|ratione illæ.</marginalia>
rum agendo plures sunt qui censeant Ecclesiasti-
cos ad illam teneri, & posse etiam à laica pote-
state compelli, videndi apud Dianam Parte 1.
Tract. 2. Resolut. 39. & Tract. 3. Resolut. 22. ex qui-
bus est P. Henriquez Lib. 10. qui est de Sacramento
Ordinis Cap. 15. num. 5. lit. I. vbi ita scribit: Cùm<marginalia>num. 5.|P. Henriq.</marginalia>
adest caussa boni communis, quæ ex æquo concernit
Clericos & laicos, vt pro ponte, fonte, aut murorum
reparatione, quod dicitur bonum procommunale, &
exprimitur lege Regni, quæ sanè corrigitur iure Ca-
nonico, vt quidam putant, sed declarat prædictum
ius, & mentem Pontificis. Hæc ille: vbi post vo-
cem sanè apponenda est negationis nota, vt con-
stat ex Glossa lit. L. vbi post adductas leges, &
Doctores ita subdit: Quæ iura in hoc non sunt cor-
recta iure Canonico, sed illud declarant, accedente
consuetudine, quæ est optima legum interpres. Sic
per sententiam Senatus Regij declaratum est teneri
Clerum ad contributionem, vt oppidum, quod Rex
vendere parabat, se redimat, quia id est bonum æquè
concernens Clericos. Sic doctus Pater. Vbi & addi
potest murum, de quo agitur, non solùm æstui
maris oppositum, sed bellicis incursionibus, ex
quo & necessitas contributionis videtur augeri.
Et cùm prædicta sententia id pro se habeat, quod
dictus scriptor, & alij ab ipso, & à Nobis citati
nuper, accumulant, erunt forsitan qui iuxta eam
operari velint, non attendentes, quæ specialia
sunt, vnde non facilè conniuendum ipsis, sed pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0432.jpg/>
@@1@<SE432>De immunitate Ecclesiastica pro casu speciali. 417
<duolan 2><-P>virili repugnandum, cùm inter Catholicos, &
eximiè profectò tales, res agatur: & condescen-
sio facilis in istis ab Innocentio Tertio in citato
Cap. Aduersus, sicut & à Leone X. in Concilio
Lateranensi damnabilis iudicatur, dum ille im-
prudentiæ consulit, hîc consensum prohibet, de
quo dictum citato Tit. 3. Thesauri num. 122. Circa
vitandas autem turbas videantur dicta num. 135.
& 136. In hoc siquidem, sicut in multis alijs hu-
manis præceptis, si obseruantia in casu parti culari
sit præiudicialis futura, eorum cessat obligatio,
quando in odium Ecclesiasticæ libertatis non
procedunt laicæ potestates, tunc enim cum D.
Thoma Cantuariensi vsque ad sanguinem resi-
stendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>605.</absatz-nummer> Quia verò de Religiosorum fauore agi-<marginalia>Ex eo quòd|Religiosi non|veniant no|mine Cleri|vt argui|queat.</marginalia>
tur, potest in casu præsenti specialiter obseruari,
cùm Canones Sacri onus contributionis admit-
tendum ratione peculiaris necessitatis indulgent,
de Religiosis non agere, sed de Clero, vt videre
licet in citato Cap. Non minùs, quod in citato
etiam Cap. Aduersus confirmatur, & quibusdam
adiectis roboratur: sic enim ibi: Nisi Episcopus &<marginalia>Cap Non|minus.</marginalia>
Clerus tantam neceßitatem vel vtilitatem aspexerint
&c. Iuxta id, quod præcesserat: De bonis Eccle-
siarum & Clericorum, & pauperum Christi vsibus
deputatis, volunt ferè cuncta compleri. Clericorum
autem nomine non venire Religiosos communis
scriptorum sententia est, iuxta quam locutus P. Sa
verb. Clericus num. 1. quando de odiosis agitur,
scilicet de oneribus imponendis. Pro quo P. Tho-
mas Sancius lib. 6. in Decalogum Cap. 15. num. 74.
Angelum, Siluestrum, & Tabienam adducit, & à
Nobis obseruatum citato Tit. 3. num. 140. Sed
verò licet præfata doctrina communiter recepta
sit, in negotio præsenti sunt qui aduersentur, vn-
de Cardinalis Tuschus Tomo 1. lit. C. Conclus. 399.<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
ita scribit: & Religiosi & Monasteria etiam exem-
pta comprehenduntur in Clero, & sunt de Clero. Ab-
bas in Cons. 7. & Consil. 26. lib. 2. Extende etiam in
onerosis, quia Monasteria exempta tenentur contri-
buere oneribus imminentibus Clero, secundum vnam
opinionem, licet in contrarium sit textus in Cap.
Quàm sit. 18. q. 2. ita Abbas Consil. 26. Sic ille.
Cùm ergo opinio sit laicæ fauens potestati, ex
prædicta de Cleri significatione doctrina non vi-
detur certum omnino posse præsidium aduocari.
Vnde vrgendum ex priuilegijs, de quibus dictum
citato num. 140. & orandus Dominus vt pium
potestatibus dictis erga Ecclesiam Matrem hono-
rificatam infundat affectum, ne etiamsi & iura
& priuilegia faueant, se ijs, quæ num. 603. di-
cta ex aliquorum mente sunt, studeant defen-
sare.</P>
<Z><A+2>SECTIO L.</A+2>
<A+1>Circa legem quamdam Indos donari
prohibentem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>606.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur illa Tit. 10. lib. 5. nouæ reco-<marginalia>Lex Indos|donari pro-|hibens.</marginalia>
pilationis, & est ordine 12. tenoris
sequentis: Mandamosque de aqui a-
delante ninguna merced se haga à persona alguna de
Indios. Ante quam sic habetur: Don Carlos y
Doña Iuana (eius mater) en Valladolid año de 1523.<-P>@@

<-P>peticion. 26. Circa quam inquiri potest an ex
ipsa obligatio aliqua conscientiæ suboriatur. Et
duplicem illius intellectum adducit Ioannes Ma-
tienzus Glossa 1. Prior est vt prohibeatur ipsorum
Indorum donatio, ne vt serui possideantur; sunt
enim omnes liberi, nec ex aliqua caussa effici
possunt serui, vt in l. 21. Indiarum. Posterior vt
prohibeatur ne habeantur tamquam Vassalli,
quod respectu Regis tantum habent, etiamsi
fuerint Commendati, Commendatarij siquidem
sola possunt exigere tributa, sine iurisdictione
aliqua soli Regi, & eius loco iustitiam admini-
strantibus competenti, vnde & tributi pars eo
titulo Regi reseruatur, pro quo & sic loquitur:
Prout nunc factum est per prudentißimum, egregium-
que virum omnibus numeris consummatißimum
Dom. Franciscum à Toleto huius regni Peru Prore-
gem meritißimum. Quare ad hunc effectum partem
tributorum septimam Regiæ Coronæ, me consulente,
adiudicauit in taxationibus nouis tributorum, quas
in toto regno denuò Regis mandato fecit. Quare se-
cundus intellectus mihi applaudit. Sic ille, cui &
applaudunt Azeuedus Ibidem nu. 1. & Dom. So-
lorzanus Tomo 2. de Iure Indiarum Lib. 2. Cap. 1.
num. 27. & 28. & in Politica Lib. 3. Cap. 1. circa
finem vers. En segundo lugar, & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>607.</absatz-nummer> Sed quidem pro nullo ex præfatis sensi-<marginalia>Nullius vi-|deri mo-|menti osten-|ditur.</marginalia>
bus lex ista alicuius videtur esse momenti. Quod
enim ad seruitutem attinet, de illa profectò non
agit, vnde intellectus talis docto Scriptori non
placuit, nec erat cur, si reuerà talis esset, in noua
recopilatione poneretur, quandoquidem id, quod
ad seruitutem attinet, satis superque est legibus
Indicis cautum, & sufficientissimè promulgatum.
Quod verò ad Vassalagium spectat, sine sufficien-
ti fundamento dicitur, cùm nullatenus exprima-
tur, vnde sic asserentes videntur diuinare. Dein-
de vt Dom. Solorzanus affirmat, lex dicta ad in-
instantiam Episcopi Chiapensis lata est, facta
conuenienti supputatione temporis, in quo ille
circa res Indicas, bono quidem zelo, sed, vt iudi-
carunt, multi, non secundùm scientiam, turbas,
illas, de quibus Indici Scriptores, & nostrates, &
exteri etiam, excitauit. Quod quidem id, quod<marginalia>Chiapensis|Episcopi con-|tentio.</marginalia>
ante dictam legem extat, videtur non leuiter in-
dicare, cùm dicitur Peticion. 26. sicut & locus &
tempus, En Valladolid año de 1523. Ibi enim tunc
præfatus Episcopus caussam Indorum vrgebat,
præsens quidem, si non (vt sæpè aliàs) immedia-
tione suppositi, immediatione virtutis; quod ex
relatione eiusdem constat Proposit. 29. Atqui ille
non de vassalagio tantùm, sed de commendatio-
ne qualicumque agebat, vt sequentia eiusdem
verba reddent manifestum, sic enim in citata
Propositione: Vltimamente su Magestad estando en<marginalia>Eiusdem|narratio.</marginalia>
esta Villa de Valladolid en el año de 523. por el mes de
Iunio, teniendo informacion como el dicho reparti-
miento era iniusto y tyranico, y ser causa de perecer
todas aquellas infinitas naciones, auiendo precedido
por su mandado ayuntamientos de Letrados de sus
Consejos, y de Theologos, y de personas de muchas
letras, y de buena y santa vida, como su Magestad
mismo refiere: à los quales parecio que con buena
conciencia, pues Dios N. Señor crio los dichos Indios
libres y no sugetos, su Magestad no podia mandarlos
encomendar, ni facer repartimiento dellos à los Chri-
stianos. Estas son palabras formales de su Magestad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0433.jpg/>
@@1@<SE433>418 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio L.
<duolan 2><-P>en vna instruction, que enuio à Hernando Cortes, que
poco auia que era entrado en la Nueua-España por las
mismas tyranicas conquistas, en la qual le mandò
que no hiciese encomienda, ni repartimiento, ni de-
posito alguno de Indios en Españoles, sino que los de-
jase viuir libremente como sus Vassallos en estos Rey-
nos de Castilla viuen: y si quando aquella instruction
llegase vbiese hecho algun repartimiento ô encomien-
da, luego lo reuocase, y los pusiese en su libertad
&c. Iuxta quæ manifestè infertur legem præfa-
tam pro solo vassalagio remouendo conditam
non fuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>608.</absatz-nummer> Verum nihilominùs est etiam pro auer-<marginalia>Pro vassa-|lagio etiam|remouendo|agit.</marginalia>
tendo illo præfatum egisse Episcopum, vt videre
est in Octauo remedio ab eôdem proposito Re-
gijs Consiliarijs, & alijs pro consultatione adhi-
bitis, de qua nuper, & pro quo sic ille: El octauo
remedio, y que entre todos los remedios dichos es el
mas principal y sustancial; porque sin este todos los
otros valdrian nada, porque todos se ordenan y ende-
rezan à este, como medios à su propio fin, en el qual
va mas, è importa à V. Magestad, que nadie puede
expresar: y va tanto, que no va menos que perder to-
das las Indias, ô ser Señor de las gentes de ellas, ô
perder las todas: Es este, que V. Magestad ordene y
mande, y constituya con la suso dicha magestad y sole-
nidad en solemnes Cortes por sus Pregmaticas san-
ciones, è leyes Reales, que todos los Indios, que ay en
todas las Indias, asi los ya sugetos, tomo los que de
aqui adelante se sugetaren, se pongan y reduz-
gan y encorporen en la Corona Real de Castilla y
Leon, en cabeza de V. Magestad como subditos y Va-
sallos libres, que son, y ningunos estan encomendados
à Christianos Espanoles; antes sea inuiolable consti-
tucion, determinacion y ley Real, que ni agora, ni
ningun tiempo jamas perpetuamente puedan ser sa-
cados, ni enagenados de la dicha Corona Real, ni da-
dos à nadie por Vasallos, ni Encomendados, ni dados
en feudo, ni en Encomienda, ni en deposito, ni por
otro ningun titulo, ni modo ô manera de enagena-
miento, ô sacar de la dicha Corona Real por seruicios,
que nadie haga, ni merecimientos que tenga, ni ne-
ceßidad que ocurra, ni causa ò color alguna otra, que
se ofrezca ô se pretenda. Para firmeza de lo qual V.
Magestad Iure formalmente por su fe, y palabra, y
Corona Real, y por las otras cosas sagradas, que los
Principes Christianos tienen de costumbre jurar, que
en ningun tiempo por su persona Real, ni por sus Su-
cesores en estos Reynos, y en aquellos, en quanto en si
fuere lo reuocaràn, antes les mandarà expresamente
en su Real testamento que siempre lo guarden y su-
stenten y defiendan, y en quanto en si fuere lo confir-
men y perpetuen. Y esto es asi necesario por viente
causas ô razones siguientes. Hæc ille anno 1542.
Ex quibus apparet ipsum pro depellendo etiam
vassalagio fuisse solicitum, quod in rationibus
subiunctis frequenter inculcat, & præsertim 14.
vbi illud: Ha de ser pues V. Magestad de dar vn qui
late de juridicion, ni señorio, ni vn Vasallo en las In-
dias à nadie, muy demasiadamente escaso, y encerarla
y guardarla en su Real Corona, como la niñilla con el
parpado de los ojos.</P>
<P>  <absatz-nummer>609.</absatz-nummer> Cùm ergo lex, de qua loquimur, con-<marginalia>Lex præfata|non obser|uata, vnde|pro confir-|matione|actum.</marginalia>
dita fuerit ab Imperatore, & eius matre Serenis-
sima Ioanna dicta anno 1523. dubitare iuuat quo-
modo Chiapensis Antistes sic pro ea condenda
instet. Huius tamen dubij solutionem exhibet ille<-P>@@

<-P>Ratione 19. vbi ita scribit: la decima nona razon
es, porque esta fue determinacion muy acordada,
considerada y disputada, y como Christianißimo Prin-
cipe concluida y mandada executar por vuestra Ma-
gestad, con acuerdo y parecer de su Consejo Real, y
de muchos Theologos y seruos de Dios el año de 1523.
y la mandò enuiar à Hernando Cortes, que la platica-
se y executase, la qual dice asi: Otro si, por quanto
por larga experiencia &c. Donde V. Magestad con-
fiesa que mandò juntar muchas personas doctas y te-
moras de Dios, para que platicasen loque en esto podia
y debia hacer, y que todas le respondieron despues de
muy platicado y disputado y considerado, que con
buena conciencia no los podia dar ni encomendar à
los Españoles, y por tanto que le mandaba que no los
diese, ni encomendase, ni depositase, è si lo auia he-
cho lo reuocase todo: y el pecador por su propio inter-
esse no loquiso hacer, y V. Magestad pensò siempre
que lo auia hecho, en cubriendo todos à V. Magestad
la verdad. Tambien la mandò dar y executar al li-
cenciado Ayllon, que iba por Gobernador à la Florida,
como parece en su instruccion &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>610.</absatz-nummer> Inobseruantia ergo legis dictæ, & ac-<marginalia>De nouo|edita paulo|post reuoca-|tur.</marginalia>
ceptationis defectus eam inutilem, & obliuione
quasi sepultam reddiderunt. Et præfati Antistitis
clamor inualuit, vt inter leges Indicas ea, quæ
sine vi & efficacia iacebat eodem anno ponere-
tur. Pro quo citatus Matienzus, & ex eo D. So-
lorzanus. Sed neque illa diu viguit, ex vtero ferè
translata ad tumulum; nam anno 1545. reuocata
fuit die 20. Octobris alia edita, per quam liceret
Proregibus, & Indiarum Moderatoribus Indos
more solito commendare, vt Commendatarij eo-
rum tributis potirentur, dum viuerent, & filij,
vel vxores eorum, iuxta formam Regijs decretis
traditam, ita quòd non excederet duorum vitam.
Circa quam potestatem moderationes adhibitæ,
vt modò non illa in Proregibus extet eius ampli-
tudo, quæ annis prioribus videbatur. Et hoc qui-
dem dicto Prælato arridere non potuit, qui Com-
mendam quocumque modo factam eisdem in-
conuenientibus obnoxiam contendebat: Aunque<marginalia>Chiapensis|verba.</marginalia>
reseruen para si la juridicion y dominio vniuersal y
supremo, y tambien la juridicion baja ô immediata,
vt ipse habet ratione 1. Eius ergo tandem ratio-
nes non ita concludentes deprehensæ sunt, vt con-
tra illas disponere Augustissimo Imperatori, qui
legem priorem condiderat, non liceret.</P>
<P>  <absatz-nummer>611.</absatz-nummer> Ex quo & positio nostra redditur mani-<marginalia>Recopilatam|fuisse nil|iuuat.</marginalia>
festa, legem scilicet dictam nullius esse momenti.
Contra quod ex eo argui potest, quòd in Noua
recopilatione proposita reperiatur, ex quo saltim
videtur inferri obligationem non conferendi vas-
salagij superesse. Contra quod tamen est legem
dictam pro vassalagio non esse specialiter consti-
tutam, sed pro omnimoda, & cuiusuis generis
donatione, vt ex discursu præcedenti liquet: ne-
que alio sensu in Recopilatione vulgata, quàm
fuerit primæ eius conditionis: atqui sub eo pro-
positam fuisse affirmari nequit, ita vt eius vigeat
obligatio, & de peculiari alio non constat: ergo
absolutè sentiendum nullam ex reproductione
obligationem resultare. Videtur ergo, vt qui-
busdam placet, ex defectu notitiæ id fa-
ctum, quæ si adfuisset, editionis anno 1542.
quando confirmata & roborata illa, fieri de-
buisset.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0434.jpg/>
@@1@<SE434>Circa legem Indos donari prohibentem. 419
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>612.</absatz-nummer> Inter rationes autem à Chiapensi Præ-<marginalia>Chiapensis|ratio contra|commendas,|ex electione|Regiæ per-|sonæ.</marginalia>
lato allatas prima videtur specialiùs conscientiæ
negotium vrgere: arguit enim ex obligatione
Regibus Catholicis à Sede Apostolica imposita
circa conuersionem Indorum, quando eis India-
rum est facta concessio, iuxta quam per semetip-
sos & non per alios debent caussam istam agere,
& promouere, & ita Indos nulli alteri tradere, sed
suo sub dominio, cura & tutela conseruare, & ita
commendas, quomodocumque illæ constiterint,
salua non posse conscientia constare; iam enim
illi alienæ curæ, & minimè securæ, sed apertè exi-
tiosæ, committuntur. Nam ex magnitudine dig-
nitatis, ex magna perfectione personæ, ex ponde-
rositate caussæ, siue rei, præsumitur electa indu-
stria personæ quia credidit Princeps eos, qui ob sin-
gularem industriam, explorata eorum fide & graui-
tate ad huius Officij magnitudinem adhibentur, non
aliter iudicaturos esse pro sapientia ac luce dignitatis<marginalia>l. 1. Tit 11.</marginalia>
suæ, quàm ipse foret iudicaturus. ff. de Offic. præfect.
prætor. in fine. C. de Summa Trinitate, in Epistola,
inter claras. Quæ in casu nostro concurrunt, cùm
de magnitudine dignitatis Regum Catholicorum
constet, ac singulari eorum zelo pro amplifican-
da Catholica religione: & negotium tale sit, vt
nullum maius excogitari possit, mundi inquam
noui conuersio. Quod roboratur ex duplici iuris
regula, quando scilicet in commissione apponitur
clausula, De tua fide, prudentia, aut rectitudine con-
fidimus, vel adijcitur præceptum. Et vtrumque in
Bulla Alexandri VI. videre licet. Et Reges qui-
dem Catholici se ita facturos iuridica sunt polli-
citatione testati, quæ pollicitatio à Sede Aposto-
lica acceptata, in pactum transijt, à quo non li-
cet tuta conscientia resilire.</P>
<P>  <absatz-nummer>613.</absatz-nummer> Sed hæc non vrgere facilè demonstratur:<marginalia>Nullius esse|roboris de-|monstratur.</marginalia>
concedimus enim electam Regum Catholicorum
industriam in negotio propagationis fidei, & eam
iuxta eam formam, sub qua est ab Apostolica Se-
de concessa in alium non posse transferri, & ita
neque Regem alium prærogatiua tali inuestire,
& propagationis dictæ constituere promotorem,
aut alicui ex filijs eam deferre curam cum eadem,
quæ sibi est tradita, potestate. Cùm verò ipse ea
exequi nequeat, quæ ad munus tale necessaria
sunt, aliorum potest & debet vti ministerio, quod
quidem Bulla in ipsa Pontificiæ concessionis ha-
betur expressum. Duo autem sunt ad negotium
præfatum requisita. Primum instructio circa res
fidei, & morum Christianorum cum Sacramen-
torum administratione. Secundum, Indorum
protectio, vti miserabilium personarum, quæ tunc
opportunior, quo immediatior, & magis pecu-
liaris, vt non omnes ad vnius pertineant curam,
sed speciales habeant protectores, quibus propte-
reà subsidijs temporalibus obsequantur. Hæc ergo
à Regibus Catholicis magna sunt circumspe-
ctione disposita: Parochi enim, qui circa primum
adlaborent Indis designantur, & protectionis cu-
ra Commendatarijs aliquibus demandatur, quibus
Indi ea soluant tributa, quæ essent Regibus ipsis<marginalia>Obiectioni|ex abusu fit|satis.</marginalia>
soluturi. Sed clamat hic præfatus Antistes, &
gratiam Commendatarijs factam in rabiem verti
lupinam ingeminat, & neque vmbram protectio-
nis in illis deprehensam. Sit hoc verum turbidis
illis temporibus, posteà certè moderatiùs actum,
& Indi in Commendatarijs multis sedulos sunt<-P>@@

<-P>experti defensores: quidquid de nonnullis minùs
pijs fuerit; quod si nonnullorum defectus obstare
censendus sit, amoueantur etiam Parochi, plures
siquidem quæ sua sunt quærere deprehensi sunt,
non quæ IESV Christi, in quo & repertus Epis-
copus auri Sacra fame damnabilis, de quo Auctor
idem in Relatione de Terra firma. vers. Y porque:
& quidem Reges tributa sibi debita alijs quibus-
dam suo iudicio benemeritis cedere nihil habet
Commissioni Pontificiæ contrarium, neque id
est per alium agere quod suæ est tantùm industrię
reseruatum. Quod autem cum remuneratione
huiusmodi cura aliqualis tributariorum iniunga-
tur, nihil Indis præsefert incommodi; immò com-
modiùs cum ipsis videtur agi, quàm cum illis, qui
Regi tributa pendunt, cùm habeant pro se &
Regiam curam, quæ omnibus est communis, &
quam diximus, peculiarem.</P>
<P>  <absatz-nummer>614.</absatz-nummer> Quæ autem in contrarium adducuntur,<marginalia>Adducta|ex Iure|diluuntur.</marginalia>
nullius roboris sunt. Textus ex Titulo de Præ-
fecti prætorij Officio, ad eumdem Præfectum
spectat, cui ob Officij emine&#x0303;tiam concessum fuit,
vt ab eius sententijs non posset appellari, qui non
aliter ac Princeps ipse iudicaturus credebatur.
Et quid inde ad intentum? In Officialibus qui-
dem qui eliguntur ex publico id ita habet, vt Of-
ficium nequeant exercere per alium, vt tradit
Baldus Cons. 165. lib. 5. Atqui Rex Officialis non
est, etiamsi commissionis aliquid proprium ad-
mittamus, quod secus accedere remanet demon-
stratum. Item vbi mera executio facti commit-
titur, electa videtur industria personæ: Regi au-<marginalia>Industria|personæ|quando non|electa.</marginalia>
tem merum ministerium, aut executio non com-
mittitur, sed superior, & tantæ Maiestatis digna
prouidentia. Ex Beroio in Cap. Quoniam Abbas
in fine de Offic. deleg. In Epistola Inter claras, quæ
est Sanctissimi, vt ibidem dicitur Ioannis Roma-
næ Vrbis Patriarchæ, nihil habetur speciale, quod
præsenti queat deseruire proposito, in ea siqui-
dem ille Iustiniani Imperatoris studium tuendi
fidem & Christianam religionem luculenta lau-
datione commendat, edictum approbans, quod
ab eo fuerat pro submouenda hæreticorum in-
tentione, Episcoporum interueniente consensu
vulgatum. Et prodesse tantummodò potest, qua-
tenus ex ea deduci aliquæ sententiæ possunt Ca-
tholicis nostris Regibus verosimiliùs congruen-
tes. Et illud sanè his licet, si vsquàm aliàs his vsur-
pare temporibus: Quamobrem, Gloriosißimè Prin-<marginalia>S. Ioannes|Pontifex.</marginalia>
cipum votis omnibus exorabitur diuina potentia, vt
pietatem vestram in hoc ardore fidei, in hac deuotione
mentis, in hoc integræ religionis studio sine defectu
sui in longiora tempora conseruet: hoc enim & san-
ctis credimus Ecclesijs expedire. Amen, Amen,
Amen.</P>
<P>  <absatz-nummer>615.</absatz-nummer> Clausulam de tua fide, prudentia, ac re-<marginalia>De Clausula|Confidi-|mus.</marginalia>
ctitudine confidimus, libenter admittimus, circa
quam Romanus Consilio 330. vbi & discretio addi
solita, quæ & prudentiæ nomine intelligenda ve-
nit. Et licet ita communiter scriptores censeant
industriam tunc personæ electam, nihil inde con-
tra propositam resolutionem, quia Reges Catho-
lici id, in quo industria ipsorum exigitur, minimè
alijs committunt, superiorem scilicet prouiden-
tiam, pro qua administros necessariò tenentur ad-
hibere. Item Pontifex onus circa distributionem
tributorum, aut eorum receptionem non impo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0435.jpg/>
@@1@<SE435>420 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio L.
<duolan 2><-P>nit, dum confidentiam rectæ administrationis in
ordine ad fidei propagationem exponit: ergo li-
cet illis ea ijs, qui benè sibi visi fuerint condonare.<marginalia>De mendato.</marginalia>
Neque quod de mandato additur plus vrget, quod
similiter explicandum: nihil enim in eo circa
tributorum dispositionem. Denique circa pun-
ctum electionis industriæ tot sunt dicendi modi,
vt plurima pro vtrâque parte adducat Mascardus
Conclus. 594. Sicut & Cardinalis Tuschus Tomo
4. Conclus. 105. & 106. vt inde argumentum ef-
ficax difficilè valeat efformari. Neque quod ex<marginalia>De contra-|ctu.</marginalia>
contractu arguebatur vllius est ponderis; contra-
ctum siquidem admittimus, & obligationem ex
parte Regum Catholicorum, sed ad illud tan-
tùm, quod est sufficienter declaratum, neque
in eo, de tributis quidquàm, quorum dispositio,
Regia inuestitura supposita, ad ipsos debet ne-
cessario pertinere, & à Pontifice non obscurè in-
dicatum verbis illis: Vosque, & heredes, ac succes-
sores præfatos illarum dominos cum plena, libera, &
omnimoda potestate, auctoritate, & iurisdictione, fa-
cimus, constituimus, & deputamus. Sic Alexander
VI. Addi etiam potest in ijs, quæ sunt concessa
alicui ratione contractus, licet videantur persona-
lia, posse tamen cedi, vt ex Baldo Consil. 93. ha-
bet Cardinalis Tuschus citata Conclus. 105. n. 12.
Vnde ex ratione contractus non ita argui potest
vt præfato est visum Auctori, nisi quando perso-
nalis industria est expressè in omnibus, de qui-
bus agitur, obligata, quod secus accidere in
præsenti caussa remanet euidenter comproba-
tum.</P>
<negEZ><A+1>De Censura quadam Scriptoris adducti cir-
ca res Indicas, & alijs obseruatione
dignis erga ipsas.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>616.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itatus Chiapensis Præsul, cuius scripta<marginalia>Contra Epi-|scopum Chi-|apensem vn|de in stitui|possit con-|certatio.</marginalia>
iam pridem oblitterata, nescio quo spi-
ritu sine licentijs necessarijs denuò recusa, cùm
reuerà in illis libellus infamatorius Indicorum
Conquisitorum, & multorum aliorum videatur
contineri, vt eidem obiecit Genesius de Sepulue-
da Obiectione 12. in Catholicos Reges, & natio-
nem Hispanam maledicentia redundante, vt me-
ritò visum fuerit ea colligi & asseruari, Regia
auctoritate, pro vt videri potest apud Dom. So-
lorzanum Tomo 1. de Iure Indiarum lib. 2. Cap. 1.
num. 23. vers. Sextus, quoddam, qui præfati scrip-
toris, acerrimi quamuis, virtutes agnoscit, & cum
multis, quos adducit, deprædicat eodem Cap. 1.
num. 26. & 27. quibus ego nihil detractum ve-
lim, dum aliqua ipsius effata refellenda propono:
sic enim in multis accidisse compertum est exi-
miæ sanctitatis commendatione celebribus, quo-
rum sententiæ aliquæ à verò penitus deuiarunt,
vt opus fuerit illas à scriptoribus fidei sincerè re-
felli.</P>
<P>  <absatz-nummer>617.</absatz-nummer> Sic ergo ille Proposit. 10. Entre los In-<marginalia>Propositio|eiusdem de|infide lium|dominio in|suis regnis.</marginalia>
fieles, que tienen Reynos apartados, que nunca oie-
ron nueuas de Christo, ni reciuieron la fe, ay verda-
deros Señores Reyes y Principes, y el Señorio y digni-
dad y preeminencia Real les compete de derecho na-
tural, y de derecho de las gentes, en quanto el tal Se-
ñorio se endereza al regimiento y gobernacion de los
Reynos confirmado por el derecho diuino Euangelico,
lo mismo à las personas singulares el Señorio de las<-P>@@

<-P>cosas inferiores: y por tanto en el aduenimiento de
IESV Christo, de los tales Señorios, honras, preemi-
nencias Reales y lo demas, no fueron priuados en v-
niuersal, ni en particular ipso facto, nec ipso iure.<marginalia>Oppositum|censet hære-|ticum, pro|quo & cen-|suræ aliæ.</marginalia>
Sic cùm statuerit, statim Proposit. 11. ita subdit:
la opinion contradictoria de la precedente Proposicion
es erronea y perniciosißima, y quien con pertinacia
la defendiere, incurrirá formal heregia. Es asi mismo
impijßima, iniquißima, y causatiua de innumerables
robos, violencias y tiranias, estragos y latrocinios,
daños irreparables, y pecados grauißimos, infamia,
hedor, y aborrecimiento del nombre de Christo, y de la
religion Christiana, y eficacißimo impedimento de
nuestra Catholica Fe, muerte, perdicion y jactura de
la mayor parte del linage humano, damnacion cer-
tißima de infinitas almas: y finalmente de la piedad,
mansedumbre, y costumbre Euangelica y Christiana
cruel y capital enemiga. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>618.</absatz-nummer> Contra quem tamen stat agmen nume-<marginalia>Contra illum|Doctorum|numerosum|agmen pro-|ponitur, vn-|de probabi-|litas com-|probata.</marginalia>
rosum scriptorum, pietate ac doctrina illustrium,
asserentium infideles vero rerum suarum domi-
nio carere, sicut & principes iurisdictione, & ita
eo ex titulo posse eorum terras à Christianis
Principibus occupari, & si resistāt, bello coe&#x0308;rceri.
Sic Cardinalis Hostiensis, Panormitanus, Anto-
nius de Butrio, Baldus, D. Antoninus, Oldradus,
Aretinus, Ioannes de Annania, Præpositiuus,
Henricus Boic, Philippus Paschalis, Albertinus,
Albarus Pelagius, Petrus Belluga, Archidiaco-
nus, Alexander Alensis, Simon Maiolus, Turre-
cremata, Ioannes de Fantuc, Laudensis, Ioannes
Maior, Matthæus de Afflictis, Masquardas de
Susannis, Doctor Martha, Antonius Scappus, Ol-
dradus, Genesius de Sepulueda, Petrus Malferi-
tus, Alfonsus Guerrerus, Petrus Bellinus, quos
adducit Dom. Solorzanus suprà Cap. 10. num. 3.
& seqq. Et Doctor quidem Martha de Iurisdict.
1. p. Cap. 24. ex num. 10. opinionem non solùm
ait esse magis communem, sed etiam magis Ca-
tholicam: & Christianæ fidei magis vtilem. Et
ipse quidem Dom. Solorzanus licet in contrariam
inclinet, pro qua à num. 41. quamplures Docto-
res accumulat, sequenti tamen Cap. 11. vtram-
que vt probabilem problematicè proponit, & v-
triusque argumenta dissoluit, vnde & sine nota
aliqua posse defendi satis est iuxta ipsius mentem
manifestum. Quod & Doctores alij, (licet ad-
uersentur, & minimè sufficientem titulum pro
bello inferendo pronuntient) nullatenus infician-
tur probabilitati aut expressè aut æquiualentibus
terminis suffragantes. Vnde, vt dixi Tomo 1. The-
sauri Tit. 1. num. 12. nonnulli Doctores apud P.
Salas affirmant Pontificem in concessione India-
rum probabilem opinionem secutum. Probabi-
litatem etiam agnoscit P. Fagundez Tomo 1. in
Decalogum lib. 1. Cap. 33. num. 28. & 29. vbi &
alios pro ea adducit. Et eum omnino videndum
admonet Diana Parte 6. Tract. 4. Resolut. 16. vers.
Verùm, quidquid. Trullench lib. 1. in 1. præceptum
Decalogi Cap. 19. num. 9. assertum negatiuum ve-
rius tantùm esse ait P. Azor Tomo 1. lib. 8. cap. 24.
Quæs. 8. vtrâque sententia suis cum fautoribus
præmissa concludit negatiuam sibi magis arride-
re, satis indicans oppositam non penitus displi-
cere, & de Idololatris agit, qui Quæs. 6. de Infi-
delibus generaliter agens affirmatiuam senten-
tiam omnium dixerat esse Canonici iuris inter-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0436.jpg/>
@@1@<SE436>Circa Censuram Episcopi Chiapensis &c. 421
<duolan 2><-P>pretum, stante ex aduerso communi consensu
Theologorum. Et de Idololatris agens etiam Co-
uarrubias in Regula Peccatum. Parte 2. §. 10. vers.<marginalia>Couarrub.|quantum|eidem fa-|ueat.</marginalia>
Quid autem, & neganti sententiæ adhærens, sic in
fine scribit: Hæc denique adduximus aduersus prio-
rem sententiam, quæ fortaßis ab his obiectionibus vi-
rorum ingenio & iudicio facillimè defensa, potiores
partes obtinebit. Sic ille, qui vers. Sed nihilominus
de Infidelibus absolutè disserens, negatiuam sen-
tentiam seueriorem censere profatur. Non ergo
iuxta ipsum opposita omnino à veritate discor-
dans. Non ergo eidem omnino conformis illa P.
Acostæ clausula Lib. 2. de procuranda Indor. salute<marginalia>P. Acostæ.|non proban-|dum asser-|tum.</marginalia>
Cap. 2. tenoris sequentis: Quod quia sine contro-
uersia omnes sentiunt, qui modò aliquid sentiunt,
non est quod morosa disputatione reuocetur in du-
bium. Hæc doctus Pater. Cùm enim constet
rem esse disputationi obnoxiam, & multos, quo-
rum est non contemnendus sensus, id quod dixi-
mus, arbitrari, non est inanis operæ circa illam
aliquantulùm immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>619.</absatz-nummer> Sed obijci potest Primò id quod habet<marginalia>Obiectio 1.|ex damna-|tione senten-|tiæ.|In margine|Caietanus,|Victoria,|Sotus, Cor-|duba, &|Couarrub.|habentur.|Negatur|illa, & qui|pro ipsa ste-|terint.</marginalia>
citatus P. Acosta suprà Cap. 4. in fine sic locu-
tus: Quorum sententia iam dudum (Scriptorum
inquam sine nomine apud ipsum) apud omnes ob-
tinuit, Salmantino & Complutensi illustribus gym-
nasijs damnantibus, vt audio, atque explodentibus
scriptum cuiusdam librum contra caussam Indorum,
atque ipso Catholici Regis Senatu longè aliam ra-
tionem in expeditionibus Indicis præcipiente. Sic
ille. Ad quod respondeo sententiam illam iam
dudum apud omnes, id est, communiter, &
vt magis probabilem, ac negotio, de quo age-
batur, obtinuisse, neque ab Academijs illis op-
positam absolutè potuisse damnari. Quòd si de
scripto Genesij de Sepulueda præfatus locutus
Auctor, pro eo. Sic ille Obiectione 12. in fine:<marginalia>Genesius|Sepulueda.</marginalia>
Con estas respuestas me parece que he satisfecho à
las objeciones y argumentos del Señor Obispo, y de
los que siguen su opinion, que casi à todo ello està
respondido en mi libro y Suma del, que està im-
pressa en Roma, examinada y aprobada por Iuicio
de los doctißimos y grauißimos Señores el Vicario del
Papa, y el Maestro del Sacro Palacio, y vn Audi-
tor de Rota, y alabada por comun parecer de otros
muchos varones doctißimos de la Corte Romana,
como parece por la misma Impreßion. Sic Au-
ctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>620.</absatz-nummer> Secundò obijci potest in Concilio Con-<marginalia>Obiectio 2.|Ex dogmate|certo de do-|minio apud|peccatores.</marginalia>
stantiensi damnatum fuisse errorem Ioannis Hus
& Wicleph asserentium dominium rerum ipso
iure amitti propter peccatum. Qui & fuit error
Armachani, in libro, cui titulus, Defensorium
pacis, improbatus à Ioanne Maiore in 2. dist. 42.
& Iacobo Almaino in 4. dist. 15. Quæst. 2. Col.
10. Ex quo arguit Couarrubias suprà num. 2. &
luculentiùs Dom. Solorzanus citato Cap. 10. nu.
56. & seqq. Concilium siquidem negans pec pec-
catum dominium rerum amitti, nullum speciale
excipit; & cum absoluta decisio sit, infidelita-
tem etiam comprehendit. Ad quod in primis
dici potest Infideles non priuari ratione infideli-
tatis eo domino, qualecumque illud sit, quod
ipsis etiam stante in fidelitate potest competere,
quatenus sine alicuius iniuria rebus, quas possi-
dent, vti pro libitu possunt, dum auctoritate Ec-
clesiæ ab eisdem non auferuntur. Dominij enim<-P>@@

<-P>nomine aliquando venit non solùm absoluta
proprietas, sed administrationem, possessionem,
aut vsum fructum, vt notauit Dom. Solorza-
nus citato Cap. 11. nu. 26. Qui ibidem. nu. 6. &<marginalia>Dom.|Solorzan.|iuxta Ho-|stiensis men-|tem non|respondere.</marginalia>
seqq. respondet verum dominium in Infidelibus
dari, sed ab Ecclesia posse iusta de caussa ad
fidelia regna transferri. & sic Hostiensis senten-
tiam, aliorumque defendit problematico ritu.
Atqui Hostiensis & multi alij cum eo sentientes
existimant verum dominium & absolutam iu-
risdictionis & bonorum proprietatem apud Infi-
deles non extare, & sic ex eorum mente propo-
nitur ab ipso citato Cap. 10. num. 1. & seqq. & ita
non videtur exacta & accommodata responsio:
licet iuxta sententiam aliam possit verosimiliùs
sustineri, si dicatur apud Infideles verum exta-
re dominium, sed auctoritate Ecclesiæ aufer-
ri ab illis posse, & fidelibus Principibus præro-
gari.</P>
<P>  <absatz-nummer>621.</absatz-nummer> Deinde responderi potest Concilium<marginalia>Responsio|alia satis|Concilio æc-|commodata,|ex doctrina|circa hære-|ticos.</marginalia>
Constantiense damnare eos, qui absolutè affir-
mant per mortale peccatum dominium amitti,
quodcumq; illud sit: non verò eos, qui secundùm
probabilem sententiam de aliquo id affirmarint:
vt constat de peccato hæresis externo, per quod
iuxta probabilem sententiam ipso iure, sine sen-
tentia iudicis, dominium bonorum amittitur,
& fisco penitus applicantur, vt videri potest apud
P. Thomam Sancium Lib. 2. in Decalogum Cap.
22. num. 6. licet ipse contrarium tueatur. Quod
ergo Doctores sententiam præfatam conplecten-
tes de hæresi probabiliter censent, Hostiensis &
alij de infidelitate iudicarunt. Et quemadmodum
Concilium non aduersatur sententiæ illi, ita ne-
que isti, vt eam nota grauiori dignam dicere de-
beamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>622.</absatz-nummer> Cùm ergo solius Ecclesiæ auctoritate<marginalia>Solius Ec-|clefiæ aucto-|ritate stare|posse debella-|tionem, &|ita inconue-|nientia ces-|sare.</marginalia>
dominium ab Infidelibus auferri queat, ex sen-
tentia prædicta non illa sequuntur absurda, quæ
à Prælato dicto proclamantur: in ordine enim ad
eorum damnificationem, vt erga ipsos non liceat,
perinde se habet bonorum possessio, ac si verum,
proprium, & maximè legitimum dominium asse-
ratur. Sic ab hæreticis ante sententiam condem-
natoriam aut criminis declaratoriam, nequeunt
bona auferri, quia ante illam aut dominium eo-
rum habent, aut iustam possessionem, vt ait P.
Sancius suprà nu. 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>623.</absatz-nummer> Velle autem armorum strepitum in or-<marginalia>Armorum|strepitum|non posse|penitus amo-|ueri: &|Infideles co-|gi posse vt|audiant|Prædicato-|res.</marginalia>
dine ad introductionem aut propagationem fidei
penitus amoueri, id velle est quod multiplici po-
test ratione conuelli. Posse siquidem cogi vt Præ-
dicatores audiant, timore incusso, & belli illa-
tione, post media adhibita, quæ sunt pietati
Christianæ conformia, frequentißima & verißi-
ma est omnium ferè Theologorum ac Iurisperitorum
opinio, vt ait Dom. Solorzanus suprà Cap. 20.
num. 1. pro quo multa congerit solido eruditio-<marginalia>Pro eorum|securitate|posse conduci|militare|præsidium.</marginalia>
nis apparatu. Prætereà pro securitate Prædicato-
rum posse conduci militare præsidium ex Regijs
Schedulis, & operariorum Euangelicorum te-
stimonijs ostendit Illustrissimus Quitensis Epis-
copus in Itinerario Parochorum Indicorum Lib. 1.
Tractat. 10. Sessione 2. in cuius fine dictum viri
profectò Apostolici, satis mihi noti, & satis qui-
dem notabile proponit, affirmantis sibi eo in ope-
rela boranti plus momenti afferre duos Arcabu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0437.jpg/>
@@1@<SE437>422 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio L.
<duolan 2><-P>siarios pro defensione attestantes, quàm socios
quinquaginta eiusdem operis comministros. Cir-
ca quod P. Palaus Tomo 1. Tract. 4. Disput. 2. Pun-<marginalia>P. Palai.|doctrina pro|eadem.</marginalia>
cto 5. num. 9. absolutè asserit hoc esse licitum, si
in præcisa defensione sistatur, immò & conue-
niens, vt impediatur quoad fieri possit innocen-
tis iniuria, & irreuerentia Religionis Christianæ.
Addit tamen ex accidenti & ratione scandali esse
illicitam huiusmodi securitatem: quia meritò ti-
mere possunt Infideles videntes Prædicatores ita
munitos se debellandos ab illis, nisi prædicatio-
nem audiant, illique assentiantur: ac proinde au-
ditionem fidei & receptionem esse coactam, &
non voluntariam. Quocirca Prædicatores imita-
tores Christi, & Apostolorum, non strepitu armo-
rum, & potentia mundana, sed potiùs humilitate,
mansuetudine, & patientia vestiti, prædicationem
suscipere debent. Sic dictus Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>624.</absatz-nummer> Sed verò, cùm militarem defensionem<marginalia>Non videri|prorsus ex-|actam.</marginalia>
non solùm licitam, sed etiam conuenientem ad-
struxerit, non videtur quomodò absolutè illici-
tam ratione scandali potuerit affirmare. Nam vel
accidens illud scandali est separabile, aut non? Si
separabile, ergo resolutio de illicita defensione
non debuit esse absoluta, sed cum limitatione, si
videlicet cum scandalo sit futura, secus eo defi-
ciente. Si autem inseparabile: ergo nequit dici
si in præcisa defensione sistatur, non solùm esse
licitam, sed conuenientem, cùm nequeat vlla
ratione licitum & conueniens censeri, quod scan-
dalum semper habet adiunctum. Vt ergo eius
possit stare doctrina, primum ex dictis sustinen-
dum, & ita videtur intellexisse Trullench suprà
nu. 10. ipsum allegans, & resolutionem cum li-
mitatione futuram: si videlicet adsit, aut absit
scandalum; & abfuturum Doctores stantes pro
defensione supponunt: quia licet armati appa-
reant milites, pacificè tamen, mansuetè, &
amanter cum Indis agendum, declarandum-
que voluntariam futuram fidei susceptionem.
Quòd si non nihil timoris in susceptione fuerit
admixtum, filij sic recipientium sponte susci-
pient, & nati natorum, & qui nascentur ab il-
lis. Id quod à D. Gregorio circa Iudæos & di-<marginalia>Ex D. Gre-|gorio no-|tandum do-|cumentum.</marginalia>
ctum & factum; sic enim ille lib. 4. Registri
Epist. 6. Nec hoc inutiliter facimus, si pro leuandis
pensionum oneribus eos ad Christi gratiam perdu-
camus; quia & si ipsi minus fideliter veniunt; hi
tamen qui de eu nati fuerint, iam fideliùs baptizan-
tur. Aut ipsos ergo, aut eorum filios lucramur. Sic
Doctor sanctus. Neque quod de Christo & Apo-
stolis dicitur quidquam vrget, vt præfati Auctoris
potest doctrina probari; subdit siquidem quòd si
infideles pacis signis abusi fuerint, & prædicatio-
nem repulerint, Prædicatoresque dehonestaue-
rint, tunc poterit Ecclesia pro suo iure defenden-
do exercitum mittere, & infideles subiugare. At-
qui hoc neque à Christo, neque ab Apostolis fa-
ctum, ad quos sic Dominus Matth. 10. v. 14. &
quicumque non receperit vos, neque audierit sermo-
nes vestros: exeuntes foras de domo, vel ciuitate,
excutite puluerem de pedibus vestris. Cur autem
prædicationis forma mutanda sit postquàm Ec-
clesia eam, quam videmus, est nacta potestatem
docti Scriptores elucidant apud Dom. Solorza-
num suprà Cap. 18. nu. 9. & 10. qui & circa se-
curitatem videndus nu. 11. & seqq.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>625.</absatz-nummer> Pro quo etiam stat Bulla celebris Ale-<marginalia>Ex Bulla|Alexan. VI.|robur adie-|ctum.</marginalia>
xandri VI. donationis Indiarum, in qua sic dici-
tur: Ac præfatus Christophorus in vna ex principa-
libus Insulis prædictis, iam vnam turrim satis muni-
tam, in qua certos Christianos, qui secum iuerant
in custodiam, & vt alias Insulas acterras firmas
remotas & incognitas inquirerent, posuit, construi,
& ædificari fecit. Sic Pontifex ex fideli ad ipsum
narratione delatum, in quo nihil quod improba-
ret inuenit, sed cum laude egregij Conquisitoris
Columbi prolatum. Quis autem non videat tur-
rim dictam sic munitam terrori Indis futuram,
qui nondum receperant fidem: quod tamen non
est inconueniens iudicatum, quandoquidem pro
securitate eorum, qui introductioni fidei & eius
propagatione sedulam erant adhibituri curam, ser-
uiebat. Pro quo & videri possunt dicta à Nobis
in Thesauro Tit. 1. Cap. 1. §. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>626.</absatz-nummer> Tertiò obijcias dogma à Paulo Tertio<marginalia>Obiectio 3.|Ex Bulla|Pauli III.|dominium|Indorum|suis in rebus|adstruentis.</marginalia>
definitum in Bulla an. 1537. 4. Nonas Iunij circa
Indorum rationalem capacitatem, ad quod illud
pertinet, quod verbis sequentibus expressit: Licet
extra fidem Christianam existant, sua liberate, ac re-
rum suarum dominio huiusmodi vti, & potiri, & gau-
dere liberè & licitè posse: nec in seruitutem redigi
debere: ac quidquid secus fieri contigerit, irritum, &
inane: ipsosque Indos & alias gentes Verbi Dei præ-
dicatione, & exemplo bonæ vitæ, ad dictam Fidem
Christi inuitandos fore, auctoritate Apostolica per præ-
sentes Litteras decernimus & declaramus. Sic Ponti-
fex, iuxta cuius irrefragabilem decisionem non
videtur locus relinqui probabilitati sententiæ prę-
fatæ dominium infidelibus denegantis. Sed re-
sponderi potest iuxta dicta n. 620. & 621. Neque
ad intentum Pontificis plus quidquam necessa-
rium erat; neque enim æquare eos voluit infide-
libus alijs, de quorum capacitate humanæ naturæ
propria numquàm est dubitatum; cùm tamen cir-
ca eorum dominium diuersæ Scriptorum fuerint
quæstiones, & varietas sententiarum. Addi potest,
etiamsi dominium absolutum, & vndequaque
perfectum apud Gentiles Indos non sit, sed apud
Ecclesiam; posse tamen illam ipsum illis cedere, vt
illud habeant, sicut habent, qui fidem fuerint am-
plexi Catholicam. Cùm enim ratione infidelitatis
eo priuentur, sic disponente Christo Domino; ea
per fidei susceptionem depulsa, titulus prædictus
cessat, nec iam Ecclesia potest dominium in alium
transferre, nisi caussa aliqua interuenerit fidelibus
communis omnibus, de quibus Doctores soliti
disputare.</P>
<P>  <absatz-nummer>627.</absatz-nummer> Ex eo autem quòd Pontifex Indos Verbi<marginalia>Pontifex|quid præci-|puè pro con-|uersione ad-|hibendum|statuat.</marginalia>
Dei prædicatione, & exemplo bonæ vitæ ad fi-
dem inuitandos asserat, nulla timoris, quem in-
cutere arma solent, facta mentione; non licet in-
ferre quidquid ad timorem spectat, penitus remo-
uendum; sed illis vtendum armis Euangelicorum
ministrorum proprijs, quæ quandoque sufficientia
esse possunt, & de quibus Pontifices præcipuè
debent esse soliciti, quia non contraria paci, et-
iamsi illis Christi milites studeant obarmari ritu
Apostolico, de quo per excellentiam Apostolus<marginalia>Ephes. 6. v.|13. & seqq.</marginalia>
Ephes. 6. v. 13. & seqq. vbi & lorica, & galea, &
scutum, & gladius, & calceati pedes in præpara-
tione Euangelij pacis. A pace siquidem auspicand&#x0169;.<marginalia>Quod ad ti-|morem spe-|ctat à Regi-</marginalia>
Quòd si quidquam aliud ad timorem spectans
opportunum visum fuerit, id ad prouidentiam pe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0438.jpg/>
@@1@<SE438>Circa censuram Episcopi Chiapensis &c. 425
<duolan 2><-P>culiarem spectat; iuxta quam pijssimus Rex noster<marginalia>bus Catholi-|cis prouisum|quorum id|prouidentiæ|relictum.|Philippi|Tertij re-|scriptum.</marginalia>
Philippus Tertius in rescripto anni 1619. die 17.
Martij ita loquitur: Y pues el principal intento es
la predicacion del Euangelio, y lo demas secundario,
os encargo con particulares veras è instancia, que
procureis con buen consejo y medios à proposito, pro-
seguilla y fenecella, Et inferiùs. Procurando, que pues
en aquella tierra no se ha visto gente de à caballo, ni
armas de fuego, que de esto aya el mejor recaudo que
se pueda, Y sobre todo os encargo afectuosamento el
buen tratamiento &c. Pacifico ergo ingressui, id
quod timori esse possit, non est contrarium repu-
tandum, dummodò fides absolutè loquendo libe-
rè suspiciatur. Pro quo & facit generalis illa pro-
testatio, quæ ex Catholicorum Regum Ferdi-<marginalia>Protestatio|Conquisito-|rum.</marginalia>
nandi & Isabellæ præscripto Conquisitoribus
præmittenda fuit, & apud Indicum Historiogra-
phum Antonium de Herrera extat, ex quo illam
exhibet Dom. Solorzanus suprà Cap. 24. nu. 32.
ibi: Si no lo hicieredes, ô en ello dilacion maliciosa-
mente pusieredes, certifico os, que con el ayuda de
Dios, yo entrare poderosamento &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>628.</absatz-nummer> Quartò argui potest ex rescripto Magni<marginalia>Obiectio 3.|Ex rescripto|Philippi|Secundi.</marginalia>
Philippi Secundi die 1. Aprilis 1580. in quo sic
ille Gubernatori Philippinarum: Que proceda se-
ueramente contra los Descubridores, que no guardan
las instrucciones: porque ay algunos qui piensan, que
por ser los Indios infieles, pueden ser conquistados y
sugetados por fuerza de armas. Respondeo Primò
id non esse sufficiens ad censuram oppositæ sen-
tentiæ inurendam, potuit enim Rex probabilio-
rem amplecti, & iuxta eam velle Conquisitores
procedere sui interpositione præcepti. Secundò id
præcepisse Regem, quod nullius opinionis pro-
babilis suffragio poterat à Conquisitoribus vio-
lari. Nullus enim asseruit infidelitatem ius præ-
bedere fidelibus, vt possint Infideles inuadere,
suis spoliare bonis, & penitus subiugare. Solius
enim auctoritate Pontificis id fieri potest, quod
ratione est, & Christiana pietate regulandum:
necessaria enim pro vitæ sustentatione, & etiam
familiæ, subtrahi neque auctoritate Pontificia
possunt; vnde neque Catholicis Regibus tale
aliquid concessum, quod & ipsi satis perspectum
habuerunt.</P>
<Z><A+2>SECTIO LI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Matrimonium contractum ab
Indo cum Europæa, interueniente
primo gradu illicitæ affinitatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>629.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On posse in eo dispensari virtute pri-<marginalia>Virtute pri-|uilegij Indici|non posse|dispensari,|benè tamen|ratione dif|ficilis recur-|sus, & à|Commissario|S. Cruciate.</marginalia>
uilegij Indiarum Episcopis & Socie-
tati concessi, dictum à Nobis Parte
6. num. 465. vbi de gradu etiam secundo locuti
sumus. Vnde nuper circa hoc consultus, negaui
venerabile Capitulum S. V. virtute priuilegij
posse dispensari: benè tamen ratione difficillimi
discursus ad Sedem Apostolicam, sicut possunt
Episcopi: in eo enim etiam succedere dictum To-
mo 2. Thesauri Tit. 19. nu. 62. Sicut & Commis-
sarius S. Cruciatæ potest, iuxta expressam ipsi
traditam facultatem, vt ex tenore concessionis
constat.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>630.</absatz-nummer> Potest autem dubitari an locus esse pos-<marginalia>Vt non possit|Capitulum|stante Com-|missarij fa-|cultate quæ|videantur|probare.</marginalia>
sit dispensationi Capituli ex adducto titulo, cùm
adsit certa facultas Commissario S. Cruciatæ
concessa & ratio dubitandi est, quia tali facultate
stante, perinde est acsi Pontifex ipse adesset, cu-
ius est ille delegatus, est enim præsens immedia-
tione virtutis, & si non immediatione suppositi.
Qua de caussa habens casum reseruatum Sedi
Apostolicæ, & impeditus eam adire, tenetur ad
Episcopum recurrere, qui pro huiusmodi casibus
habet facultatem ex Cap. de cetero de sent. ex-
com. vbi de percussione Clerici agitur, quod ta-
men Doctores ad omne legitimum impedimen-
tum extendendum communi sensu determinant,
vt videri potest apud Dianam Parte 9. Tractat. 4.
Resolut. 62. vers. Sed tria. Prætereà id quod de
potestate Capituli S. V. dicitur non est omninò
certum, sed tantùm probabile, cùm tamen facul-
tas Commissarij omnino certa sit: certum autem
in certo est præferendum, vt clamant Iura l. Cum
Titio, ff. ad l. Falcidiam, l. Non quemadmodum, ff.
de iudicijs, Cap. Si quis positus de P&#x0153;nit. d. 7. Cap.
Ad audientiam de homicidio, & locis alijs, quæ
adducit Glossa in citato Cap. Ad audientiam verb.
In dubijs: pro quo & Stephanus Gratianus Discep-
tat. foren. Tom. 5. Cap. 884. nu. 28. & vrgetur ex
eo quòd in materia Sacramenti versemur, in qua
in certis certa sunt præferenda sub mortalis cul-
pæ reatu, vt est receptissima doctrina, de qua Nos
sæpiùs: agitur enim de matrimonio, cuius est
valori omnimodò consulendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>631.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus dicendum posse<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
Capitulum dispensare, iuxta id quod tradit P.
Henriquez Lib. 12. de Sacramentis Cap. 3. nu. 1. in
Glossa Lit. H. pro quo & Recentiores allegat. con-
tra aliquos asserentes in casibus præfatis si Nun-
cius, aut Legatus adsit cum dispensandi faculta-
te, ad eos futurum esse recursum: quod quidem
nullo expresso iure probare affirmat, & ita non
esse obligationem, & de impedimentis matrimo-
nij speciatim loquitur, quem sequitur Diana Par-
te 9. Tract. & Resol. citatis vers. Aduerte, quòd. &
ratio eius est, quia in his casibus absoluit Episco-
pus tamquàm proprius Pastor, & potestate ordi-
naria: illa enim potestas ordinaria, quæ sublata
erat ei per reseruationem, restituta est existente
impedimento recurrendi ad Papam. Hæc tamen
ratio non videtur in casu præsenti procedere, vbi
non de absolutione à casibus reseruatis agimus,
sed de impedimentis. Et in illo priori plures sunt
qui ita sentiant, vt videri potest apud Leandrum
de SS. Sacrament. Tomo 4. Tractat. 2. Disput. 17.<marginalia>In absolutio-|ne à reser-|uatis qui|faueant.</marginalia>
Quæst. 59. vbi pro eo adducit, prætor Henriquez
etiam Lib. 6. Cap. 10. nu. 1. & 13. &c. vbi mani-
festus error, cùm Lib. 12. vbi iam citatus, scribi
debuisset. Dianam Parte 5. Tract. 9. Resol. 6. vers.
Notandum. P. Gasparem Hurtadum de Censuris
Disput. 15. Difficult. 3. nu. 11. P. Auilam de eisdem
Parte 2. Cap. 7. Disput. 1. Dub. 6. Conclus. 3. vers.
Quartò nota, addens esse satis probabile, & con-
sequenter tutum in praxi. Nihilominùs ratio
præfata potest meritò pro impedimentis matri-
monij sustineri, & similiter de illis censendum<marginalia>Ordinariam|pro eo esse in|Episcopis, &|Capitulo|S. V. facul-|tatem.</marginalia>
satis indicauit Diana, dum id quod ad P. Henri-
quez dictum circa impedimenta, pro absolutione
etiam dictum reputauit. Et quidem facultatem
illam ordinariam circa absolutionem, etiam talem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0439.jpg/>
@@1@<SE439>424 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LI.
<duolan 2><-P>esse circa dispensationem, vrgente necessitate,
doctè ostendit P. Thomas Sancius Lib. 8. de Ma-
trim. Disput. 2. num. 10. vbi & quod propter eam
rationem in ea succedit Capitulum. Neque ne-
cessarium est, vt rem istam in eas angustias redi-
gamus, quæ in præfata ratione indicantur, scili-
cet potestatem absoluendi, sublata reseruatione,
Episcopis restitutā & ita ordinariam esse, quod &
videtur consequenter de potestate ad dispensan-
dum debere affirmari. Siue enim restituta, siue non
restituta sit, sed ratione officij competens, nec
sub nomine delegationis, ordinaria dicenda est, &
ita in Episcopis Pastoris propria, sicut & in Ca-
pitulo S. V. quod pastorali in cura succedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>632.</absatz-nummer> Et ex eo quidem ratio præfata roboratur,<marginalia>Instauratur|ratio.</marginalia>
stante enim in Pastore proprio potestate, non est
ad reuersum alium vrgenda fidelis ouis, ex acci-
dentaria superuentione habentis similem faculta-
tem: Habet absolutè: ergo non tollitur, dum ni-
hil est, quod ex iure obstet: Ius enim tolli non
nisi per contrarium ius potest, quod & expressum
in casu præsenti à P. Henriquez vidimus, & qui-
dem meritò requisitum. Ius etenim dispensandi
in Commissario contrarium non est, cùm sit com-
patibile cum Episcopali & Capitulari. Pro quo
& facit reseruationem respectu Episcopi esse o-
dium, & ita strictè interpretandam. Quod ita in-
telligendum, vt cùm odium sit, & necessitate
superueniente illa cesset, sic cessare intelligenda
sit, vt potestas ordinaria suo possit fungi munere,
nullo per accidens superueniente obstaculum
posituro.</P>
<P>  <absatz-nummer>633.</absatz-nummer> Quod & roborari ampliùs potest obie-<marginalia>Obiectionum|solutione ro-|boratur.</marginalia>
ctorum solutione. Ad id enim quod de præsentia
Pontificis dicitur immediatione virtutis, admit-
tendo respondeo esse quidem præsentem, sed cum
limitatione ad dispensandum per suum delega-
tum, sine abolitione tamen iuris Pastoralis: non
vult enim fideles oues compellere vt suum dese-
rant Pastorem, in quo absolutè est radicatum ius
dispensandi, & meliùs frequenter quàm extranei
earum potest (certè debet) necessitatibus subue-
nire. Quod de tenendo tuto, incerto dimisso di-
citur, facilè expeditur ex dictis circa Opinionis
probabilis licitam sequelam Parte 1. 5. & 6. pro
quo Indices consulendi. Et id etiam circa matri-
monium stare posse, quamplurium receptissimæ
sententiæ firmant. Non quidem ex eo quòd cir-
ca materiam & formam incerta sint certis præ-
ferenda, salua conscientia, sed quia circa alia oc-
currere opiniones possunt, iuxta quas sit licitum
operari, sic volentibus coniugibus, vnde nulla il-
lis fit iniuria, sicut neque irreuerentia Sacramen-
to, quandoquidem is, qui probabili opinione vti-
tur, prudenter operatur. Cùm enim à Sacramen-
to isto non pendeat hominum salus, nec pro ea
sit proximè aut remotè institutum, ex eo quòd
aliquando inualidè administretur, nullum graue
sequitur inconueniens, ex quo coniuges damna-
tionis possint subire periculum, licet Sacramen-
talem gratiam non recipiant, quam tamen recep-
turos se probabiliter arbitrantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>634.</absatz-nummer> P. Thomas Sancius Lib. 2. de Matrimonio<marginalia>P. Sancij|aduer santis|rationibus|obuiatur.</marginalia>
Disputat. 40. nu. 8. sententiæ nostræ non acquie-
scens, sic contra illam arguit: Episcopus solùm
potest in hoc casu dispensare ratione necessitatis
vrgentis: sed quando adest potens dispensare, ad<-P>@@

<-P>quem confugi potest, necessitas cessat: ergo non
potest Episcopus. Et confirmatur, quia Sacerdos
simplex quamuis in articulo mortis constitutum
possit absoluere ratione vrgentis necessitatis; si
tamen ea cesset, quia vel Pastor ordinarius, vel
ab ipso expositus, haberi potest, nequit absolue-
re. Rursus, quia ideò Pontifex eam facultatem
concedit, vt simili necessitati consulatur. Sed
hæc non vrgent, concedimus enim Episcopum
solùm posse dispensare ratione necessitatis, quia
perse loquendo, & secluso quocumque priuile-
gio, tamquàm ad Pastorem proprium spectat
dispensatio: eo autem ipso quòd sic spectet, ex
accidentaria alterius facultate nequit in eo facul-
tas ista cessare. Dici etiam potest Episcopum non
ratione absolutæ & omnimodæ necessitatis posse
dispensare, sed quia dispensatione indigens est
impeditus adire Pontificem: eo enim ipso quòd
tale impedimentum extet, dispensandi facultas
ad proprium Pastorem reuocatur, cui si non esset
reseruata competeret, iuxta citati Scriptoris do-
ctrinam Lib. 1. Disput. 61. nu. 3. & Lib. 7. Disp. 1.
num. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>635.</absatz-nummer> Confirmatio pro Nobis facit, quia sim-<marginalia>In articulo|mortis qui-|uis Sacerdos|absoluere|potest, etiam|proprio præ-|sente Pa-|store.</marginalia>
plicem Sacerdotem in eo articulo posse absolue-
re, non obstante proprij Pastoris, aut ab eo expo-
siti præsentia, communissima sententia est, pro
qua plures Auctores adducit P. Dicastillus Tomo
2. de Sacramentis Disput. 10. nu. 365. pro qua &
in sequentibus egregiè militat P. Baunij Tomo 1.
Tract. 4. Quæst. 34. & alij apud Leandrum Tomo 1.
Tract. 5. Disput. 11. Quæst. 18. licet ipse cum alijs
oppositam tueatur, probabilitatem tamen alte-
rius contestatis: si vnum P. Luysium excipiamus
in eo improbabiliter locutum, & ita à multis ex
præfatis reiectum, P. Dicastillo, Leandro, & Car-
dinali Lugo de P&#x0153;nitentia Disput. 18. nu. 24. &
præ alijs à Diana Parte 4. Tract. 4. Resolut. 161.
vbi affirmatiuam sententiam, quam cum multis
tenuerat Parte 1. Tract. 5. Resolut. 5. alijs additis
vt æquè probabilem proponit, & roborat nouis
superinductis firmamentis, vt eam non obscurè
amplecti videatur. Quæ quidem satis Nobis suffi-
cientia sunt, vt rationem P. Sancij parùm robu-
stam ostendamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>636.</absatz-nummer> Quod autem postremò obijcitur, parui<marginalia>Ex conces-|sione priui-|legij non|semper se-|quitur sine|illo aliquid|fieri non|posse.</marginalia>
est profectò momenti: Si enim sensus sit à Pon-
tifice concedi ratione vrgentis necessitatis, nihil
diuersum additur ab eo quod in priori est ratione
positum, & iam à Nobis eneruatum. Si autem
velit concedi ratione necessitatis, supponendo non
esse aliàs pro dispensatione huiusmodi facultatem,
si enim esset, frustra concessa videretur: Ad id
facilis est ex communi doctrina circa priuilegia
responsio, quandôque videlicet illa concedi ad ea,
quæ sine ipsis fieri possent; & tunc ad maiorem
certitudinem, & securitatem conscientiarum de-
seruit. Sic in Bulla Cruciata extat priuilegium
circa ieiunium pro sexagenarijs, qui tamen sine
illo ab ea sunt obligatione liberi, iuxta probabi-
lissimam sententiam quamplurium scriptorum,
quos adducit & sequitur citatus Auctor Lib. 7.
de Matrim. Disput. 32. num. 17. & Tomo 2. Consilio-
rum libro 5. Cap. 1. Dub. 4. vt alia multa omittam,
quæ in Compendijs occurrunt, & videri possunt
dicta Tomo 2. Thesauri Tit. 12. num. 163. Cùm er-
go Resolutio præfata adeò probabilis sit, & tuta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0440.jpg/>
@@1@<SE440>Circa absolutionem in articulo mortis &c. 425
<duolan 2><-P>in praxi, consuli meritò potest, & à Capitulo S.
V. iuxta illam sine offendiculo dispensari, de cuius
ampla potestate videri etiam potest citatus Lean-
der Disput. 17. citata Quæst. 43.</P>
<negEZ><A+1>Additio vtilis circa nuper dicta, & po-
testatem absoluendi in articulo mor-
tis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>637.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse Sacerdotem simplicem absoluere<marginalia>Ex casu pro|mortis arti-|ticulo non|benè largui|circa dispen-|sationem.</marginalia>
in articulo mortis habentem casum re-
seruatum, etiamsi proprius adsit Pastor, aut legi-
timè expositus dictum à Nobis, & obiectio ex
contraria sententia deducta, ex manifesta proba-
bilitate depulsa. Modò addendum, etiamsi dica-
mus in casu absolutionis id non licere, nihilomi-
nùs dispensationem posse in casu, de quo est ser-
mo, conferri. Ratio est, quia in ordine ad abso-<marginalia>Ioannes|Sancius|Disput. 44.|n. 16.</marginalia>
lutionem debet eligi secura sententia, ne æterna
salus in discrimen adducatur, si contingat falsam
esse sententiam, iuxta quam p&#x0153;nitens operatur,
quæ est multorum satis probata doctrina, licet
non desint aliqui secus sentientes. In casu autem
dispensationis nihil tale accidit, vt n. 633. remanet
comprobatum. Item pro sententia negante fa-
cultatem absoluendi, vt Auctores eam sequentes
affirmant, stat sensus & vsus Ecclesiæ, immò &
præceptum, vt inferiùs videbimus, secus pro dis-
pensatione. Prætereà simplex sacerdos non est
proprius Pastor, nec Pastoris proprij locum te-
nens, sicut in casu nostro: & ad illum quidem
spectat oui suæ consulere existenti in omnium
maximo periculo, iuxta Pastoris Officium, non
ita exactè à simplici sacerdote præstandum. At
in casu nostro Commissarius non est proprius
Pastor; & ita licet ad illum possit haberi recur-
sus, non est tamen Pastori potestas similis dene-
ganda. Hæc cùm ita se habeant, iuuat circa fa-
cultatem absoluendi specialius aliquid addi-
disse.</P>
<P>  <absatz-nummer>638.</absatz-nummer> Doctor D. Petrus Aingo Ezpeleta in Se-<marginalia>D. Ezpelet.|negans sim|plici Sacer-|doti faculta-|tem in illo.</marginalia>
lectis de casibus tempore mortis occurrentibus Tract. 5.
Resolut. 59. num. 9. & seqq. Statuit simplicem Sa-
cerdotem præsente approbato Di&#x0153;cesano non
habere iurisdictionem ad absoluendum moribun-
dum, pro quo quamplures Auctores adducit, &
sententiam hanc satis constare ait ex Rituali Ro-
mano Pauli V. vbi sic dicitur: Sed si periculum
mortis immineat, approbatusque desit Confessarius,<marginalia>Ex Rituali|Pauli V.|non benè|arguit.</marginalia>
quilibet Sacerdos potest. Sed reuerà non constat,
nam Pontifex id statuens, quod est certum, quæ-
stionem inter Theologos controuersam non at-
tigit, sed suæ probabilitatis iure quamcumque
partem gaudere permisit. Deinde cùm in eo ar-
ticulo debeat p&#x0153;nitens securam, vt diximus, sen-
tentiam amplecti, meritò potuit Pontifex ita lo-
qui, sine probabilis sententiæ detrimento, quando
bona cum fide iuxta illam administratur & susci-
pitur Sacramentum. Addendum verba præfata
non esse in Rituali, sed alia nostræ potiùs fauen-
tia positioni. Videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>639.</absatz-nummer> Arguit deinde, quia præcipuum funda-<marginalia>Sicut neque|ex limita-|tione admis-|sa in defini|tione Conci-|lij Triden-|tini.</marginalia>
mentum affirmantis sententiæ est Concilij Tri-
dentini definitio Seßione 14. Cap. 7. vbi sic illud:
Verum tamen piè admodùm, ne hac ipsa occasione ali-
quis pereat, in eadem Ecclesia Dei custoditum semper
fuit, vt nulla sit reseruatio in articulo mortis: atque<-P>@@

<-P>ideò omnes sacerdotes quoslibet p&#x0153;nitentes à quibus-
uis peccatis & censuris absoluere posse. Sic Conci-
lium. Atqui hoc non vrget: Ergo. Minor osten-
ditur, quia neque sacerdos hæreticus, excommu-
nicatus non toleratus, aut degradatus, præsenti
simplici sacerdote potest absoluere: Ergo pote-
stas dicta non est ita vniuersaliter accipienda, sed
conuenienti cum antelatione, quàm & Aucto-
res aduersi in præfatis necessariam recognos-
cunt.</P>
<P>  Sed neque hoc vrget, licet enim sint qui Mi-<marginalia>Nullum Sa-|cerdotem|exceptum|iuxta illud,|etiamsi con-|currant om-|nes aliàs|impediti.</marginalia>
norem admittant, sunt tamen plures & graues
scriptores exceptionem respuentes, ex quibus
Cardinalis Lugo suprà num. 37. ita scribit: Hanc
graduationem & Ordinem, maximè cùm ex neceßi-
tate, qua ab his Auctoribus adstruitur, vt absolutio
aliter data non valeat ex defectu iurisdictionis, nimis
scrupulosam existimo. Incredibile enim est Ecclesiam
noluisse dare in eo articulo facultatem, nisi obserua-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
retur ille ordo, quem ne doctißimi quidem homines
sciunt, nec nisi cum magno studio & attentione cog-
noscere possunt; quo modo infirmus aut moribundus
ad eam subtilitatem speculandam obligari prudenter
poterat? Dicendum ergo est Ecclesiam posita neces-
sitate, quòd scilicet periculum sit mortis, & proprij
Confessarij copia non sit, omnibus alijs indifferenter
facultatem concedere; nam omnes ibi enumerati, si
verè iurisdictione carent, sacerdotes simplices sunt:
nec refert quòd hic Sacerdos alibi fortè expositus sit,
vel iurisdictionem habeat: nam hîc & nunc est simplex
Sacerdos, & verba Tridentini vniuersalia sunt, vt in
casu neceßitatis omnis Sacerdos poßit absoluere. Hæc
ille. Quod & tenent Leander citata Disputat. 11.
Quæst. 21. P. Mendus in Bullam Cruciatæ Disp.
22. num. 13. P. Bauny Tomo 1. Tract. 4. Quæst. 34.
vers. Quid si ad manum: & seqq. Vbi specialiter
soluit ea, quæ circa hæreticum obijci possunt.
Illustrissimus Acacius de Velasco Tomo 1. Resol.
moral. verb. Absolutio num. 1. cum Ledesma ait
oppositum esse securius, manifestè indicans aliud
esse securum, & iuxta mentem Concilij. Nal-
dus verb. Confeßio & Confessarius n. 31. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>640.</absatz-nummer> Et quidem si circa aliquem difficultas<marginalia>Neque hæ-|reticum.</marginalia>
esse posset, maximè circa hæreticum ob pericu-
lum peruersionis, vel quia de Sacramento P&#x0153;-
nitentiæ sinistrè sentiret: Atqui ea cessare pos-
sunt: Ergo. Minor ostenditur: Nam si cessare
non possent, etiamsi solus moribundo adesset, non
posset hic illi confiteri, vt est euidens: quod ta-
men receptissima Doctorum sententia negat.
Quidquid P. Arriaga secus videatur sentire Tomo
8. Disput. 39. num. 21. dum ex lege charitatis af-
firmat teneri moribundum non eligere hæreti-
cum, quia sine peccato nequit administrare Sa-
cramentum, licet absolutè possit, vnde præceden-
tibus Auctoribus pro responsione adhibitis accen-
sendus. Et ille quidem non curandum simile
scandalum passiuum ait, quia moribundus posset
habere adeò grauem difficultatem confitendi re-
spectu alicuius, vt ea esset sufficiens ratio passi-
uam occasionem dandi alteri non benè disposito,
cui placeat confiteri. Atqui hoc potest respectu
hæretici euenire: Ergo confiteri licebit ipsi. Ex
quibus apparet perperàm asserere necessariò fa-
tendum præsente Sacerdote simplici non posse
præfatos absoluere, eum, cum quo decertamus,
Auctorem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0441.jpg/>
@@1@<SE441>426 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LI.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>641.</absatz-nummer> Qui & prætereà argumentatur ex Con-<marginalia>Ex Tridenti-|no leuis ob-|iectio dis-|cussa.</marginalia>
cilij Tridentini verbis citato in Capite, sic enim
ibi: Visum est vt atrocicra quædam & grauiora cri-
mina, non à quibusuis, sed à summis dumtaxat Sa-
cerdotibus absoluantur. Tunc sic. Illud Quibusuis,
etsi vniuersale sit, non comprehendit Sacerdotes
simplices, sed approbatos; nam licet atrociora
crimina non reseruarentur, non posset ea simplex
Sacerdos absoluere: Ergo argumentum ex simili
nota vniuersalitatis, cum de articulo mortis agi-
tur, nihil concludit, sed Confessarium indicat ap-
probatum, nisi aliud addatur. Responsio est fa-
cilis; nam cùm de articulo mortis agitur, & di-
citur Omnes Sacerdotes non est vnde vniuersalitas
limitetur, sicut in priori loco; & ratio, quæ ad-
ducitur, id apertè indicat: Ne hac ipsa occasione
aliquis pereat. Verba ergo Concilij explicanda
iuxta subiectam materiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>642.</absatz-nummer> Insurgit insuper ex eo quòd Auctores<marginalia>Alia ex non|concessa fa-|cultate pro|non reser-|uatis.</marginalia>
pro nostra sententia stantes ex ablata à Concilio
reseruatione præcipuum desumunt fundamen-
tum. Tunc sic: Ergo non possunt absoluere ab
ijs peccatis, quæ reseruata non sunt. Illatio vide-
tur clara. Tunc vltra: Ergo neque ab alijs, quæ
sunt reseruata, & respectu quorum reseruatio
cessat. Probatur illatio: quia sublata reseruatio-
ne peccatum remanet in statu peccati simplicis,
sicut alia non reseruata: Atqui ab illis nequit sim-
plex Sacerdos absoluere, si adsit pro ijs absoluen-
dis expositus: Ergo neque ab alijs similem ha-
bentibus statum sublata reseruatione. Sic ille ex
P. Petro Hurtado Tomo 1. in 2. 2. Disp. 84. §. 162.
& posset etiam ex P. Arriaga, qui circa non re-
seruata similiter philosophatur dicens videri id
sibi valde probabile num. 18. & recepto vsu om-
nium Religiosorum, & prætereà quia Concilium
solùm agebat de reseruatione aliquorum pecca-
torum enormium, quam subiungit nullam fuisse
aut esse in Ecclesia Dei pro articulo mortis: circa
reliqua verò peccata mortalia non reseruata ni-
hil dicit ibi quòd possint à quocumque Sacerdo-
te etiam non approbato, & in præsentia habentis
iurisdictionem, absolui: non ergo debemus nos
eam licentiam extendere.</P>
<P>  <absatz-nummer>643.</absatz-nummer> Respondeo negando priorem illationem,<marginalia>Disiecta illa,|& oppositum|demonstra-|tum.</marginalia>
siquidem facultas à Tridentino concessa in mortis
articulo, ad non reseruata etiam extenditur: quod
benè probat P. Dicastillus specialiter contra P.
Molinam Tractatu 3. de Iustitia Disput. 63. num. 2.
vers. Nos verò, tum quia in generali concessione
pro reseruatis censentur etiam non reseruata
concedi. Tum etiam quia in Concilio expressè
conceditur facultas pro omnibus peccatis, ibi A
quibuscumque peccatis. Vbi & Concilium ex eo
quòd omnibus Sacerdotibus concedatur facultas
circa reseruata, colligit esse illam circa omnia,
dum sic ait, postquàm dixerat custoditum sem-
per in Ecclesia fuisse, vt nulla sit reseruatio in ar-
ticulo mortis: Atque ideò omnes Sacerdotes quosli-
bet p&#x0153;nitentes à quibuscumque peccatis &c. His
addo à Concilio omnem sublatam reseruationem:<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
ei autem, qui absoluere ab aliquibus peccatis ne-
quit, talia peccata propriè loquendo dici possunt
reseruata: quandoquidem reseruatio idem est ac
ademptio facultatis necessariæ Sacerdoti ad absolu-
tionem culpæ, vt benè P. Bauni citato Tractatu 4.
Quæst. 27. Atqui manifestum est ei, qui non po-<-P>@@

<-P>test absoluere, adimi facultatem necessariam, vn-
de & respectu eius datur reseruatio. Neque cùm
dicitur ademptio, significatur sublatio alicuius,
quod habuerat priùs, sed denegatio eius, cuius
absolutè est capax; cùm euidens sit multos esse
casus reseruatos respectu eorum, pro quibus
numquàm illi facultatem habuerunt. Deinde ra-
tio adducta à Concilio hoc etiam conuincit; Ne
hac ipsa occasione aliquis pereat: cùm euidentissi-
mum etiam in aperiendis Superiori peccatis gra-
uibus non reseruatis, ingentem esse in multis dif-
ficultatem, immò & in venialibus quibusdam, ex
quorum admissione opinio potest aliquomodo
bona ab eo de subdito concepta denigrari, vt
mendacia, comessationes, furtiuæ visitationes &
sic alia. Neque ex recepto vsu Religiosorum ar-
gumentum sumi momenti alicuius potest, qui
vt in plurimùm id faciunt vt perfectiùs operen-
tur; siquidem eorum Confessiones in mortis ar-
ticulo de peccatis iàm Confessis sunt, pro quibus
Sacerdos quiuis iurisdictionem habet, sicut pro
venialibus, iuxta receptum dogma Theologo-
rum. Quod & de ordinario Confessario tenet ci-
tatus Ezpeleta num. 14. cum P. Hurtado suprà §.
166. & alijs. Concilium autem Tridentinum
satis id, quod contendimus, innuisse, constat ex
nuper dictis.</P>
<P>  <absatz-nummer>644.</absatz-nummer> Respondet etiam citatus Scriptor P.<marginalia>Definitio-|nem Greg.|XIII. à P.|Molina|adductam|non vrgere.</marginalia>
Molinæ obijcienti citato nu. 2. definitionem Gre-
gorij XIII. vt eam ipse vocat etiam adducto vers.
Nos verò, declarantis scilicet, præsente eo, qui an-
te mortis articulum legitimus Confessarius est,
non posse moribundum Sacerdoti simplici con-
fiteri. Videatur, si iuuat responsio apud illum.
Videtur sanè excessisse doctus Pater, sicut in ver-
bo Stultitia, de quo vers. dicto, Nos verò: ita in
nomine definitionis; cùm si quidquam à Ponti-
fice responsum, doctrinale potius sapientis Do-
ctoris responsum, quam Pontificia fuerit decisio,
vnde scripto non tradita, neque à Scriptoribus
obseruata. Eam autem ignorasse Nauarrum, qui
contra sententiam scripsit Consilio 23. nu. 2. de
p&#x0153;nit. & remiss. in 2. editione, retractans illam,
quam in Manuali fuerat amplexus Cap. 26. n. 26.
incredibile est, cùm Romæ scriberet, & rerum
huiusmodi esset diligentissimus obseruator. Quòd
si & ignorasse illum, & Consiliorum etiam euul-
gatores dicamus, ex eo arguere etiam possumus,
talem scilicet fuisse Pontificis responsionem, vt
non curauerit ille in communem venire notitiam,
nolens probabilibus sententijs præiudicium im-
portare.</P>
<P>  <absatz-nummer>645.</absatz-nummer> Neque circa præsentem quæstionem
diutiùs iuuat occupari ad finem operis opportuni-
tate transmissionis vrgente. Quæ enim Cardinalis
Lugo plus alijs robustus obijcit, à P. Dicastillo
soluta poterit lector studiosus inquirere: Vnde ex
disquisitione præsenti, vnum aut aliud pro reso-
lutione præcipua, ex qua illius occasio desumpta,
tantùm adijciemus.</P>
<P>  P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disputat. 30. Sect. 3.<marginalia>Ex doctrina|P. Suarij|inflantia pro|dispensatio-|ne.</marginalia>
nu. 5. rogat an si in articulo mortis adsit Sacer-
dos, qui ex priuilegio habeat iurisdictionem ad
absoluendum à reseruatis Summo Pontifici, de-
beat ille necessariò præferri alijs habentibus tan-
tum communem iurisdictionem? & respondet
negans, redditque rationem: Nam reseruatio facta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0442.jpg/>
@@1@<SE442>Circa Constitutionem S. Clementis X. pro Regularibus. 427
<duolan 2><-P>Summo Pontifici non obligat in illo articulo, vel po-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
tiùs non comprehendit illum. Item, quia illud est ve-
luti quoddam priuilegium, quo nemo vti tenetur, sed
potest sequi Ordinarium ius. Hæc ille, ex quibus
inferri potest idem de dispensatione dicendum,
vt non sit necessarium ad Commissarium Cru-
ciatæ recurrere, sed sequi ordinarium, cùm in
illo facultas ad dispensandum per priuilegium
habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>646.</absatz-nummer> P. Thomas Sancius Lib. 2. in Decalogum
Cap. 13. nu. 14. contra Zambranam de casibus ar-
ticuli mortis Cap. 4. Dub. 4. nu. 15. & Dub. 6. nu. 4.
cum alijs, quos refert, affirmat infirmum, qui non
potest per se adire Superiorem, aut accersere,
Non teneri per litteras, aut Confessarium, &
sic concludit: Nec tandem placet teneri p&#x0153;niten-
tem accipere Bullam: Quòd non teneatur quærere
priuilegium proprium, sed poßit ordinario iuris bene-
ficio vti. Hæc sapiens ille Magister, quibus potiùs
standum, quàm ijs, de quibus nu. 634. quia post
opus de Matrimonio scripta, & ita re meliùs per-
pensa, sicut Nauarrus in retractatione sua illa
protestatus, de qua nu. 640. Addi potest in hoc
negotio non solùm priuilegium quærendum, sed
& pecuniam erogandam; quod est onus à ne-
mine rationabiliter iniungendum, quando sine
illo potest quis ordinario iuris beneficio vti.</P>
<Z><A+2>SECTIO LII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Constitutionem SS. D. Clementis
X. in qua Regularium priuilegia
quoad prædicationem Verbi Dei, &
Sacramenti P&#x0153;nitentiæ administra-
tionem declarantur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>647.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Dita illa cum præfato titulo anno<marginalia>Editio Con-|stitutionis.</marginalia>
1670. vndecimo Kalendas Iulij, seu
21. Iunij, Pontificatus eius primo,
qui Nestoreos vtinam possit numerare. Et visum
est circa Declarationes in ipsa contentas breui-
ter excurrisse, cum in illis aliqua, de quibus in
Thesauro Indico, & eius Auctario, à Nobis
dictum, attingantur. Ex quibus,</P>
<P>  Primum illud: Regulares, qui in Ecclesijs sui<marginalia>1. Circa be-|nedictionem|ad prædican-|dum in pro|priis Ecclesiis|Religioso-|rum.</marginalia>
Ordinis prædicare voluerint, teneri ab Episcopo Di&#x0153;-
cesano benedictionem petere. Prædicare tamen posse,
quamuis illam non obtinuerint. Sufficit ergo licen-
tia petita, & non obtenta iuxta eorum Scripto-
rum sententiam, qui adducti à Nobis Tomo 2.
Thesauri Tit. 12. num. 331. & à Pontifice appro-
batur.</P>
<P>  <absatz-nummer>648.</absatz-nummer> 2. Quod si Episcopus benedictionem ne<marginalia>2. Quid si|contradicat|Episcopus.</marginalia>
dum non concesserit, sed etiam contradixerit, nec
in prædictis quidem Ecclesijs licere Regularibus præ-
dicare; Eosque contrauenientes ab illo tamquàm Se-
dis Apostolicæ Delegato Censuris, alijsque p&#x0153;nis Ec-
clesiasticis in vim Constitutionis F. R. Gregorij XV.
Prædecessoris nostri, incipientis, Inscrutabili Dei
prouidentia, coe&#x0308;rceri, & puniri posse. Episcopum ta-
men absque iusta & rationabili caussa contradicere
non debere. Petita ergo potest esse benedictio, &
non obtenta, quando Episcopus nihil respondet,
sed audit, & tacet; tunc autem contradicere cen-<-P>@@

<-P>sendus quando manifestè illam negat. Religiosus
enim ait, volo benedictionem ad prædicandum, &
Episcopus respondet, Nolo dare: contradicit er-
go, quia nolle, quod alius vult, contradicere il-
li est, cùm nihil magis possit esse contrarium.
Potest etiam accidere vt Episcopus, qui benedi-
ctionem non contulit, etsi non negauerit, vo-
lenti Religioso prædicare contradicat, prædica-
tionem ipsi prohibendo, in quo Pontificia est de-
claratio manifesta. Sed cùm benedictionem non
conferri ab Episcopo videatur esse indicium vo-
luntatis oppositæ prædicationi; neque enim ta-
cere consentientis est, iuxta vulgarem regulam,
sed potiùs abnuentis, vt verba Pontificis innuunt,
Ne dum non concesserit: mirari iuuat cur eo non<marginalia>Obseruanda|doctrina.</marginalia>
obstante dicat ille posse prædicare, cùm id sit
contra Episcopi voluntatem, & tacitam contra-
dictionem. Ad quod dici conuenienter potest
esse modum quemdam p&#x0153;nalis animaduersionis
respectu Episcopi, qui cùm possit apertè conce-
dere aut negare, rem in suspenso relinquit, & pe-
tentem anxium, suæ subordinationis & reueren-
tiæ debito officio frustratum. Et quidem si inep-
tum censuit, negare debuit: & dum non negat,
secus sentire videtur. Cur ergo moras nectit?
Non equidem rationabiles illæ, vnde benedictio
negata ab illo, à Pontifice liberaliter indulgetur.
Quòd si contingat aliquem minùs idoneum
prædicare, id non videtur futurum frequens, &
Episcopus id ignorare non poterit, vnde & incon-
uenienti ex huiusmodi prædicatione resultanti
perget obuiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>649.</absatz-nummer> Dum autem Pontifex contra inobedien-<marginalia>Censuris vt|possint Regu-|lares com-|pelli.</marginalia>
tes Censuris vtendum statuit iuxta Constitutio-
nem Gregorij XV. apertè significat illam suo in
robore permanere, non obstante reuocatione Vr-
bani VIII. tandem inuenta, de quo dictum Parte
4. nu. 160. & seqq. quod & ad Indias etiam refe-
rendum contendent magno cum fundamento
Episcopi, quibus non est obstinatiùs resistendum.
Resisti tamen modis à iure prouisis poterit, si
iusta & rationabili caussa non extante Censura-
rum fulmina iaculentur, contra Pontificis men-
tem, si priùs de Prædicatoris meritis sufficiens
informatio exhibeatur, nec credendum dicenti
habere se caussas sufficientes, quas propalare non
oporteat: si enim tales sint, erunt profectò occul-
tæ, & propter occulta crimina nemo publicè in-
famandus est, quando iuridicè non agitur, vt in
negotio præsenti; siquidem reo non citato pro-
ceditur, neque illi quidquam de ipsi obstantibus
indicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>650.</absatz-nummer> 3. Et huiusmodi benedictionem teneri et-<marginalia>Pro quibus|necessaria|benedictio.</marginalia>
iam Regulares petere, si in quibuscumque Oratorijs
sui Ordinis sermonem coràm populo, vel in Ecclesijs,
aut ad Crates Monasteriorum Sanctimonialium eo-
rum iurisdictioni subiectarum, licet clausis ianuis, &
nullus sæcularis ibi intersit, habere voluerint. Vbi
quòd coràm populo dicitur, multitudinem non exi-
guam videtur indicare, vox enim Populus, & in<marginalia>Quid nomi-|ne populi</marginalia>
Scriptura, & in Iure vtroque, ita est in vsu, sicut
& in communi vsurpatione, vnde & prouerbium,<marginalia>Card Tus-|chus v. Po-|pulus &|Barbosa|circa illum|Tract. de|Appellati$unclearis.</marginalia>
Vox populi, vox Dei. Et de prædicatione loquendo
extant Homiliæ D. Ioannis Chrysostomi ad po-
pulum Antiochenum, D. Gregorij Magni ad
populum, Romanum scilicet, & D. Augustini
Operum Tomus decimus continet, vt in titulo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0443.jpg/>
@@1@<SE443>428 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LII.
<duolan 2><-P>dicitur, sermones ad populum & Clericos, & in
eo extat specialis sermo ad populum in Festo S.
Vincentij Martyris de Iacob & Esau: pro quo &
Grammaticorum lexica consulenda. Iuxta quod
non erit contra declarationem præfatam, si co-
ràm paucis in locis dictis Dei verbum propona-
tur, & in grangijs, etiamsi nonnulli, qui non sint
de Religiosorum familia, famulis & mancipijs
iuxta eorum captum prædicare. De plateis di-
ctum Tit. 12. nu. 333. Oportebit tamen huic se
Decreto penitus conformare.</P>
<P>  <absatz-nummer>650.</absatz-nummer> Posse autem Episcopum licentiam concessu-<marginalia>Circa exa-|men volen-|tium in alie-|nis Ecclesijs|prædicare,</marginalia>
rum Regularibus in Ecclesijs, quæ suorum Ordinum
non sunt, prædicare volentibus, illos, quamuis ab Vni-
uersitatibus, aut à Magistratibus laicis nominatos,
etiamsi Episcopi Antecessores per tempus immemora-
bile hanc licentiam absque examine concedere consue-
uerint, quoad doctrinam examinare; Si ita ipsius ar-
bitrio, quod moderatum & discretum esse debet, vi-
sum fuerit. Et licentiam prædicandi semel ijsdem
concessam, ob rationabiles caussas, licet occultas, præ-
dicationem tamen concernentes suspendere. Non posse
tamen Episcopum generatim prohibere Regularibus,
quin in Ecclesijs suorum Ordinum prædicent. Circa
quæ in primis quod ad examen spectat, dubitari
de iure & conuenientia nequit: prædicatio siqui-
dem ministerium est in Dei Ecclesia præcellens,
& multa in ministro requirens, vt dignè & fru-
ctuosè possit exerceri. Et cùm præsertim ad E-
piscopos pertineat, curandum sanè vt qui eius lo-
co prædicaturi fuerint, tales sint, quibus id munus
possit securè committi. Examen ergo conueni-
enter, immò & necessariò præmittendum; ali-
ter enim dari licentia nequit, sicut in alijs nequit
Officijs; aliàs c&#x0153;co modo procedet illam largi-
turus. Hac enim de caussa Episcopi apud Ponti-
ficem examinantur, Prædicatores siquidem ex
Officio sunt, & pro Canonicatu Magistrali con-
cursus instituendus, sicut & pro Parochiali cura,
vbi satis exactum habetur examen, quia de Præ-
dicatoribus agitur. Et quemadmodùm pro Ma-
gistrali Canonicatu Theologica peritia requiri-
tur, vnde ex Magistro sententiarum materia præ-
lectionis assumitur; ita & in Prædicatorum exa-
mine ab Episcopis faciendum: sicut & circa
scripturam Sacram, ex cuius intelligentia digna &
apta dicendi ad populum copia dependet; ex
cuius defectu graues & frequentes lapsus, cum
dolore, risu, aut rubore audientium experientia
reddidit manifestos. Non est ergo cur Religiosi
querelam circa hoc possint rationabiliter effor-
mare.</P>
<P>  <absatz-nummer>652.</absatz-nummer> Illud difficilius, quod de occultis caussis<marginalia>Pro caussis|occultis no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
dicitur ob dicta num. 648. vnde iuxta illa videtur
accipiendum. Et roboratur ex ijs, quæ Pontifex
subijcit circa Confessarios, vt inferiùs videbimus:
si enim circa Prædicatores idem voluisset, expres-
sisset Cap. Ad audientiam de decimis: & cùm
sit res adeò exorbitans à communi iure ac stylo,
non debet, Pontifice tacente, præsumi. Et circa
Confessarios quidem obligationem talem admo-
nendi delinquentes agnoscit ille; sed non medijs
inferioribus Prælatis id præstandum statuit, sed
Sedi Apostolicæ manifestandas caussas huiusmo-
di: in Prædicatoribus ergo aliter faciendum.
Quod autem de non prohibenda generatim præ-
dicatione dicitur, circa Confessarios fuerat reso-<-P>@@

<-P>lutum à S. Congregatione Cardinalium, annuen-
te Innocentio X. Resol. 4. reddita ratione scan-
dali, quæ & in prædicationis prohibitione est pari
euidentiâ comperta.</P>
<Z><A+1>Circa Sacramenti P&#x0153;nitentiæ administra-
tionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>653.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D hæc Religiosos ab Episcopo ad Confes-<marginalia>Circa ap-|probationem|extensio ve-|tita, & circa|Moniales.</marginalia>
sionem sæcularium in sua Diæcesi audien-
das approbatos, non posse in alia Diæcesi eas absque
Episcopi Diæcesani approbatione audire, quamuis
pænitentes subditi sint eius Episcopi, à quo ipsi Reli-
giosi iam fuerunt approbati. Et generaliter approba-
tos ad personarum sæcularium Confeßiones audien-
das nequaquàm censeri approbatos ad audiendas Con-
feßiones Monialium sibi subiectarum; sed egere quoad
hoc speciali Episcopi approbatione; Atque approbatos
pro audiendis Confeßionibus Monialium vnius Mo-
nasterij minimè posse audire Confeßiones Monialium
alterius Monasterij. Itidemque Confessores extraor-
dinarios semel deputatos atque approbatos ab Episco-
po ad Monialium Confeßiones pro vna vice audien-
das, haud posse expleta deputatione in vim approba-
tionis huiusmodi illarum Confeßiones audire. Sed to-
ties ab Episcopo esse approbandos, quoties casus depu-
tationis contigerit. Sic cùm statuit Pontifex quam-
plurium sententiam probabilem iudicatam ex-
pungit, non quidem generaliter loquendo de ap-
probatione sufficiente pro qualibet Diæcesi, &
respectu subiectorum quibuslibet Episcopis, quæ
satis iam videbatur expuncta, saltim Episcopis ita
pro suis Diæcesibus faciendum contestatis, iuxta
dicta citato Titulo 12. Thesauri num. 344. sed<marginalia>Plurium|contraria|sententia.</marginalia>
quando approbatus in vna Diæcesi subditum ap-
probantis in alia Diæcesi volentem confiteri in-
uenit; quem posse & audire & absoluere pro
certo præmittit Diana Part. 3. Tract. 4. Resol. 144.
& ita esse apud Doctores receptum. Verba illius
sunt: De proprio Parocho, & de Religiosis, qui per
approbationem æquiparantur Parocho, non dubitant
Doctores: difficultas de alijs Sacerdotibus approbatis.
Sic ille, qui statim quatuor pro parte negante ad-
ductis scriptoribus, affirmantem cum decem am-
plectitur, pro qua & Parte 10. Tract. 14. Resol. 39.
octo alios dictis insistens allegat. Et eorum plu-
res ex primarijs sunt Scholasticæ & moralis The-
ologiæ luminibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>654.</absatz-nummer> Sed placet Sanctissimo, quod iam vidi-<marginalia>A Pontifice|prorsus ex-|puncta.</marginalia>
mus, & magnam pro eo conuenientiam extitisse
debemus Nobis, libenter parituris, meritissimò
persuadere. Et licet de Religiosis decisio præfata
procedat, nequit ex eo rationabiliter colligi id
sæcularibus licere, quod Religiosis denegatur,
quandoquidem iuxta communem Doctorum
sensum, pro quo nuper, Religiosi multò quàm
sæculares Sacerdotes in hoc P&#x0153;nitentialis admi-
nistrationis negotio à Pontificia Sede fauoribus
decorati inueniantur. Et ita circa vtrosque vide-
tur Pontifex Declarationem S. Congregationis
ratam & inuiolabilem reddidisse, editam die 22.
Maij 1610. de qua ex Nouario Diana citata Re-
solut. 39. De Parochis autem alia videtur esse ra-
tio, quia de illis nihil, quod possit obstare, prola-
tum. Et valde est rationi conforme, vt Pastor
cùm sit, vbicumque propriam ouem inuenerit,
possit eam vitali pascere Sacramento, pro cuius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0444.jpg/>
@@1@<SE444>Circa Constitutionem SS. Clementis X. pro Regul &c. 429
<duolan 2><-P>administratione nihil est, quod externum con-
cernat forum, necessarium, qua de caussa Epis-
copis in aliena Diæcesi ea licent, quæ sunt iuris-
dictionis voluntariæ. Iam quod de Monialium
Confessarijs disponitur est quidem satis opportu-
num, pro quo & iam Decreta nonnulla præ-
iuerant, & Cardinalium Declarationes, nec
quidquam occurrit, quod hîc addere debea-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>655.</absatz-nummer> Ceterùm in Monasterijs, ac etiam Colle-<marginalia>Circa fami-|liares Reli-|giosorum.</marginalia>
gijs, vbi iuxta Regularia instituta viuitur, Posse tam
Prælatos Regulares, quàm Confessores Regularium
eorumdem Monasteriorum, seu Collegiorum audire
Confeßiones illorum sæcularium, qui inibi sunt verè
de familia, & continui Commensales; non autem il-
lorum, qui tantùm ipsis deseruiunt. Iuxta huius
Declarationis mentem videtur dicendum famulos
domesticos, & mancipia posse præfato beneficio
frui: commensalitas enim non dicitur proptereà
quòd in eadem mensa sit ad effectum aliquem
ex multis, qui in Iure habentur; comedendum,
sed quia mensam in eadem habent domo expensis
domini eius instructam, pro quo videndus Car-
dinalis Tuschus Tomo 3. lit. F. Conclus. 72. qui &
num. 41. habet commensalem dici posse, qui ali-
cuius expensis alitur, etiamsi extra domum co-
medat, aut partem accipiat in pecunia, de quo &
num. 42.</P>
<P>  <absatz-nummer>656.</absatz-nummer> Illos autem Religiosos, qui ad Confeßiones<marginalia>De approba-|tione cum|limitatione,|& sine illa.</marginalia>
andiendas idonei generaliter reperti fuerint, ab Epis-
copis generaliter quoque & indistinctè absque aliqua
limitatione temporis, certorumque locorum, aut gene-
ris personarum in Diæcesi propria admittendos. Quo
ad ceteros verò, qui non adeò idonei reperientur, si
petierint se admitti, arbitrio Ordinariorum relinqui
ipsos cum limitata facultate, prout eisdem Ordinarijs
magis expedire videbitur, probare, & admittere. Ex
his apparet Episcopos ratione ætatis non posse
Religiosum aliàs idoneum generaliter repertum
cum limitatione approbare; quia defectus talis
non obstat, quo minùs Sacerdos 24. annorum
electus Parochus sine limitatione censeatur ap-
probatus. Solùm esse difficultas posset, si Reli-
giosus aliquis ex priuilegio ante ætatem iure re-
quisitam contingeret ordinari, vt in Indijs accidit
per priuilegium Societatis. Sed neque tunc limi-
tatio adhibenda; quia Pontifex idoneum ad Sa-
cerdotium reputans ralem, pariter ad munia om-
nia Sacerdoti propria idoneum arbitratur, cui se
iudicio debet Episcopus conformare. Positio au-
tem præcipua ex eo etiam roboratur, quod de
minùs aptis additur, vbi de arbitrio circa ætatem
non est sermo; quia si talis defectus verè est talis,
qui decenti administrationi obstet, non fuit Epi-
scopi arbitrio remittendum, quid eo stante fieri
deberet, quandoquidem quid fieri deberet, apertè
constabat. Et in hoc quidem Pontifex eorum, vt
ita loquar, Canonizauit sententiam, de qua dictum
citato num. 344. Thesauri.</P>
<P>  <absatz-nummer>657.</absatz-nummer> Semel autem simpliciter approbatos posse in<marginalia>De Semel|approbatis.</marginalia>
Diæcesi Episcopi approbantis quouis anni tempore,
etiam Paschali, & quorumcumque etiam infirmorum
Confeßiones audire abs&#xE8BF; vlla Parochorum, vel ipsius
Episcopi licentia. De qua tamen Confeßione teneri
dictos Religiosos eorumdem infirmorum Parochum
illicò certiorem reddere. Et hoc posse illis ab Episcopo
sub p&#x0153;na suspensionis à facultate audiendi Confeßio-<-P>@@

<-P>nes præcipi. Sufficere tamen vt certioratio fiat saltem
per scripturam apud ipsum Infirmum relinquendam.
Circa hoc Innocentij X. in contradictorio iudi-
cio sententia præcesserat, cuius tenorem proponit
P. Martinon Tomo 5. Disput. 53. num. 84. ex quo
alij: idque in vim priuilegiorum, quæ sunt pro-
fectò comperta, licet aliquorum oculos æmula-
tionis fumus faciat caligare. Quæ de certioratione
adduntur, vtilia quidem sunt, sed nescio an Pa-
rochi multùm sint soliciti circa illa futuri. Quod
iubetur est facile, etsi Episcopi circa illud instent,
libenter obsequendum, scriptura apud Infirmos
relicta, verbis duobus terminanda. Confessus est.
N. & subscriptio. Quod additur; & eos, qui di-
ctis Religiosis simpliciter approbatis Paschali tempore
confeßi fuerint, Constitutioni, quæ incipit: Omnis
vtriusque sexus, quoad Confeßionem tantùm satisfe-
cisse censendos; proptereà dictum, quia in citata
Constitutione præceptum extat de sumendo in
Paschate Eucharistiæ Sacramento, neque aliud
in eo videtur esse mysterium.</P>
<P>  <absatz-nummer>658.</absatz-nummer> Regulares verò ad eiusmodi Confeßiones<marginalia>Nouo exa-|mine quan-|do non vten-|dum, quan-|do secus, &|de occultis|caussis.</marginalia>
audiendas, præuio examine simpliciter, & absque vlla
temporis præfinitione ab ipsomet Episcopo, secus au-
tem si ab eius Vicario, aut ab Antecessoribus Episco-
pis approbatos, non posse ab eôdem, qui sic approbauit,
iterùm examinari, aut ab eisdem Confeßionibus au-
diendis suspendi, seu licentias illis concessas reuocari,
nisi noua superueniente caussa, quæ ipsas Confeßio-
nes concernat. De qua tamen haud necessarium esse,
vt in actis constet; nec eam teneri Episcopum ipsis
Regularibus significare, sed Sedi Apostolicæ dumta-
xat, vbi eam sibi aperiri postulauerit. Prior huius
declarationis pars vti certa statuta fuerat ab In-
nocentio X. in Decreto, de quo dictum nu. 651.
cuius meminit Diana Parte 10. Tract. 14. Res. 23.
& Nos non semel. Posterior satis notabilis est, &
quæ pro Indijs non videtur posse conuenienter
obseruari; vnde debent Episcopi reuocationis
caussas Confessarijs, aut eorum significare Præ-
latis; non enim debent penitus indefensi manere;
quod etsi non iustitia, charitas tamen videtur po-
stulare, vt correctionis forma à Christo Domino
præstituta seruetur, iuxta dicta suprà 278. & hæc
quidem obligatio Episcopis dubio procul incum-
bit; sed quia illi hoc se possunt decreto tueri di-
centes significaturos se Apostolicæ Sedi, nec sit
vnde ad fauorabile aliquid possint à Religiosis
compelli, sustinendum patienter, & regularis vi-
tæ obseruantia, si quid offensionis datum fuerit,
propulsandum. Circa quod sequitur:</P>
<P>  <absatz-nummer>659.</absatz-nummer> Porrò si Regulares cum scandalo, aut aliàs<marginalia>Vitæ turpi-|tudinem in|Confessarijs|caussam esse|Sacramenti|Confessionis|administra-|tionem con-|cernentem.</marginalia>
inhonestè viuant, vel aliquod delictum committant,
per quod rationabili Episcopi iudicio videantur à
Confeßionibus suspendendi, in quo ipsius Episcopi con-
scientiam oneratam esse volumus, cùm præcipua Mi-
nistri Sacramenti p&#x0153;nitentiæ qualitas sit vitæ inte-
gritas ac morum honestas, vtique eam caussam ad
Confeßionis Ministerium pertinere, ac proinde nihil
obstare quo minùs ob eam poßit Episcopus Regulares
à semetipso approbatos suspendere, aut repellere à
Confeßionibus audiendis. Attamen Confeßiones au-
diendi facultatem omnibus simul vnius Conuentus
Regularibus Confessoribus adimi ab Episcopo incon-
sulta Sede Apostolica nullatenus posse. Cùm decisio<marginalia>Quid circa|remotionem|propter illā.</marginalia>
præsens iuxta præcedentem veniat accipienda, ex
illa habemus non teneri Episcopos caussas aperire<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0445.jpg/>
@@1@<SE445>430 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LII.
<duolan 2><-P>Regularibus, quando ob vitam cum scandalo &
inhonestè actam ab audiendis Confessionibus re-
pelluntur, declarante Pontifice Confessiones con-
cernere. Et quidem in eo non videtur Regulari-
bus considerabile grauamen imponi: cùm enim
Episcopis de ipsorum scandalis, & inhonesto a-
gendi modo apertè constet, meritò sibi debent illi
persuasum habere, illud ipsum esse, propter quod
approbatio ab eisdem impartita denegatur. Nec
videtur cùm de occultis agitur, alterius illas esse
generis, sed hic doctrina obseruatione, & scitu
digna stabilitur, vitæ inquā turpitudinem ex illis
esse caussis, & verò etiam præcipuam, propter
quam possunt Regulares ab audiendis Confessio-
nibus amoueri, siue occultæ illæ sint, siue noto-
riæ, de quibus hoc loco videtur agi, cùm de
scandalo, & inhonesto vitæ genere Pontificia
sententia proferatur. Et vbi publica est turpitu-
do, non est cur reformidare debeat Episcopus
caussam aperire repulsæ, cùm dicere facilè possit,
Medice cura te ipsum, & tunc poteris alios medi-
cari. Quod tandem statuitur, etiam fuerat ab
Innocentio X. citato Rescripto decretum Re-
sponsione 4. in qua & Episcopum conscientiæ
grauiter onerantur. Quod autem ibi: Nisi ex
grauißima caussa dicitur, hoc loco sublatum, cui
& standum.</P>
<P>  <absatz-nummer>660.</absatz-nummer> Ex facultatibus per Mare magnum aliave<marginalia>Non licere|absolutio-|nem à re-|seruatis|Episcopis.</marginalia>
priuilegia Regularibus cuiuscumque Ordinis. Insti-
tuti, aut Societate etiam IESV conceßis, factam eis
non esse potestatem absoluendi in casibus ab Episcopo
sibi reseruatis. Et per Confirmationes dictorum pri-
uilegiorum, quas Regulares à Sede Apostolica post
Sacrum Concilium Tridentinum obtinuerunt, nequa-
quàm reuixisse priuilegia priùs ab eodem Concilio,
aut deinde Apostolicis etiam Decretis sublata atque
extincta, si quæ habebant absoluendi à casibus Epis-
copo reseruatis. Omnis ergo absoluendi facultas à
casibus prædictis Regularibus aut concessa, aut
prætensa penitus sublata; non tamen ea, quæ ra-
tione concessionis peculiaris, & ipsis cum sæcu-
laribus communis, potest conuenire, vt in Iubi-
leis, & Bulla Cruciatæ, de quo dictum Parte 3.
Sect. 10. vbi & proscriptionem Alexandri VII.
adduximus Propositionis affirmantis, cui est de-
claratio dudum adducta conformis, pro quo &
Decretum Vrbani VIII. præiuerat, cuius &
mentio ibidem. Sed pro Indijs non vrgere præfa-<marginalia>Quid pro|Indijs.</marginalia>
ta omnia ex amplissima concessione circa ca-
sus Bullæ C&#x0153;næ probatum, ex qua pro Epis-
copalibus, qui minoris proculdubiò momenti
sunt validum videtur posse argumentum confor-
mari.</P>
<P>  <absatz-nummer>661.</absatz-nummer> Cui resolutioni id videtur obstare quia<marginalia>Quod vide-|batur obsta-|re lucida-|tum.</marginalia>
sequitur: & habentes facultatem absoluendi ab om-
nibus casibus Sedi Apostolicæ reseruatis, non ideò à
casibus Episcopo reseruatis posse absoluere. Videndum
ergo an aliunde positio prædicta possit roborari.
Et quod ad Indos attinet nulla est difficultas, vt
constat ex dictis citato Tit. 12. Thesauri Cap. 11.
§. 1. quod & de Neophytis alijs pariter asseren-
dum. Quoad alios autem, ex eo quod cùm omnes
casus Sedi Apostolicæ reseruati proferuntur, non
veniunt casus Bullæ C&#x0153;næ, vt est communis
Doctorum sensus, ex quibus plures adducit Dia-
na Parte 5. Tract. 12. Resolut. 34. asserentes quan-
do in Iubilæo conceditur facultas absoluendi ab<-P>@@

<-P>omnibus casibus & Censuris Papæ reseruatis,
non posse Confessarium absoluere à casibus Bul-
læ C&#x0153;næ, quam sententiam sibi certam asserit
dictus Auctor, licet Angelus Bossius de Iubilæo
Sect. 1. Casu 7. nu. 2. oppositum non esse impro-
babile pronuntiarit. Vt certum etiam proponit
Leander à SS. Sacram. Tomo 4. Disput. 17. Quæst.
38. cum multis, quos allegat. Cùm ergo Ponti-
fex in casu nostro de Bullæ casibus nullam faciat
mentionem, eius non esse videtur intentum, vt
qui pro illis facultatem habet, nequeat ab Epis-
copalibus absoluere: id quod pro Indijs verosi-
milius apparet, quibus specialiora sunt priuilegia
concessa, & vbi Episcopi circa casus dicti parùm
videntur esse soliciti, cùm constet ad Episcopo-
rum instantiam rem hanc seueriùs agitatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>662.</absatz-nummer> Posse autem Regularem Confessorem in ea<marginalia>Circa alie-|nos Di&#x0153;ce-|sanos.</marginalia>
Di&#x0153;cesi, in qua est approbatus, confluentes ex alia
Di&#x0153;cesi à peccatis in ipsa reseruatis, non autem in
illa, vbi idem Confessor est approbatus, absoluere, nisi
eosdem p&#x0153;nitentes nouerit in fraudem reseruationis,
ad alienam Di&#x0153;cesim pro absolutione obtinenda mi-
grasse. Quæ declaratio mira forsitan aliquibus ac-
cidet; sed est quidem pro illa non admodum dif-
ficilis, & satis quidem rationabilis coniectura.
Di&#x0153;cesanos quidem nequeunt absoluere Regu-
lares, quia illis prohibitum, nec propterea Di&#x0153;-
cesanis huiusmodi absolutionis est beneficium
difficile, cùm perse, aut per Confessarios possint
Episcopum adire: quod tamen non habent extra
Di&#x0153;cesani sui territorium existentes, si vbi de-
gunt absolui nequeant, & ideò eorum spirituali
saluti benignè est Apostolica prouidentia consul-
tum, & Regularibus is fauor impensus, qui alijs
omnibus denegatus, in quibus ipsi etiam Episco-
pi videntur comprehensi, stantibus nihilominus
probabilibus opinionibus circa peregrinos, &
temporis spatia pro exteris, de quibus aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>663.</absatz-nummer> Vigore supra dictorum priuilegiorum nequa-<marginalia>Etiam satis-|facta parte|absoluere|non posse in|foro externi.</marginalia>
quàm licere Regularibus, etiam satis facta parte ab-
soluere P&#x0153;nitentes à censuris quoad externum &
iudiciale forum, & absolutos ab eis in foro P&#x0153;niten-
tiali, vtique non censeri absolutos in exteriori iudicio
& contentioso. Quinimmò Censuris Ecclesiasticis ir-
retitos & denuntiatos ab Episcopis cogi posse gerere
se pro talibus, etiamsi à Regularibus fuerint absolu-
ti. Circa quæ obseruatione dignum occurrit non
asserere Pontificem inualidam esse absolutionem,
sed non licere, & in externo foro pro nulla habe-
ri, & quoad illud tantùm illicitam reputari; vnde
circa absolutionem in foro interno nihil decerni-
tur, sed potiùs videtur supponi licere illam, aut
saltem pro eo probabilem esse sententiam, vt re-
uerà extat, quam & pro externo sunt qui defen-
dant, vt videri potest apud Brunonem Chassaing<marginalia>Brunonis|Chassaing|ex puncta|sententia &|aliorum.</marginalia>
de Priuilegijs Regularium Tract. 5. Cap. 2. Proposit. 3.
vbi ita scribit vers. 3. Diximus probabiliter posse
absoluere ab illis in foro externo: quoniam datur fa-
cultas absoluta ab illis absoluendi, quæ non sic dare-
tur, si ad vnicum forum restringeretur. Vnde non po-
test iudex de illis ampliùs cognoscere, & p&#x0153;nitens
nō tenetur seipsum absolui facere, sed iudex obligatur
absolutionem datam, si ei authenticè constet, accep-
tare. Sic Nauarrus Consil. 26. de sent. excommun.
Medina 2. p. instructorij Confessar. Cap. 12. Roderi-
cus q. 67. arti. 6. Sic ille, & id ipsum est quod à
Pontifice reprobatur,</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0446.jpg/>
@@1@<SE446>Circa Constitutionem SS. Clementis X. pro Regular. &c. 431
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>664.</absatz-nummer> Quoties exhibitis aliquibus Regularium<marginalia>Quid cum|priuilegium|verbis con-|stat obscuris.</marginalia>
Apostolicis priuilegijs coram Episcopo, ab eo iudice-
tur ipsa non suffragari casui, de quo agitur; si di-
ctorum priuilegiorum verba obscura sint & ambigua,
non esse ad Metropolitanum prouocandum; sed cùm
eius sit interpretari, cuius est condere, dictorum pri-
uilegiorum interpretationem Sedis Apostolicæ iudi-<marginalia>Cap. Ne ali|qui, de pri|uileg. in 6.</marginalia>
cio, pro vt aliàs Constitutione Prædecessoris Nostri
fel. record. Clementis IV. statutum fuit, esse requi-
rendum. Quid his sanctius, quid iuri & rationi
conformius? Sed quid faciemus in Indijs, in qui-<marginalia>& pro Indijs|quidnam.</marginalia>
bus Sedem Apostolicam adire adeò operosum, &
longa requirens temporis spatia, negotium est,
& casus occurrere possunt moram adeò prolixam
minimè patientes? Videtur sanè obsequendum
Episcopis, quia in iure habent fundatam inten-
tionem, à qua, cum certa sit, nequit dubijs fun-
damentis exturbari, & iure suo vtens nemini facit
iniuriam ex vulgaribus textibus apud Doctores,
de quibus Barbosa in Tractatu de Axiomatibus Iu-
ris, Axiomate 135. num. 8. Marius Antonius lib. 1.
Resolut. 5. num. 2. sic videmus Episcopos aliquos
iure suo vti in examine promouendorum ad Or-
dines, quia priuilegium, quod eisdem exhibetur,
non iudicant apertè suffragari. Et Religiosi de
Pontificia interpretatione non curant, quia ve-
rentur in fauorem Episcoporum futuram, con-
tenti probabilitate, quam docti scriptores agnos-
cunt, cui & plures Episcopi benignè & liberali-
ter acquiescunt. Et quidem non oportebit, cùm
casus acciderit, cum Episcopis obstinatè conten-
dere, quia hoc in Decreto præcipuæ illis partes
deferuntur, cùm dicitur; & ab eo iudicetur ipsa
non suffragari casui, de quo agitur. Et ita etiam
statutum in præfato Decreto Innocentij X. Respons.
7. Sic Constitutio dicta addita amplissima eo-
rum omnium, quæ obstare possent, deroga-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>665.</absatz-nummer> Et est quidem illa ad nos transmissa à<marginalia>Trasumpto|Constitutio-|nis quæ ad-|hibenda fides</marginalia>
P. Secretario Societatis, sine subscriptione tamen
Notarij publici, & sigillo Prælati, aut personæ
in dignitate Ecclesiastica constitutæ munita,
quod ad fidem eidem adhibendam in iudicio &
extra illud Sanctissimus prærequirit; vnde non
videtur hucusque, si trasumptum aliud non ex-
tet iuxta præfata authenticum, adeò distantes ob-
ligare. Sed quidem vt præfata desint, ea tamen
videntur concurrere, quæ pro facienda plena fide
saltim extra iudicium, sufficientia debeant meritò
iudicari. Impressio scilicet in typographia Ca-
meræ Apostolicæ, peculiaris auctoritatis, sub-
scriptio Secretarij, viri quidem admodùm Reli-
giosi, & exploratæ iam diu fidei, licet non in ip-
so trasumpto; cui nullus queat publicus Nota-
rius exæquari. R. P. Generalis mandatum, sine
quo ad Prouincias scripta huiusmodi minimè
transmittuntur. Hæc cùm adsint, nemo, nisi
proiectæ audaciæ circa Constitutionem præfatam
valeat dubitare. Et in ijs quidem, quæ fauorabilia
sunt, non opus esse trasumpto authentico, sed suffi-
cere moralem certitudinem quomodocumque
habitam, probatum à Nobis Tomo 2. Thesauri Tit.
12. num. 104. Possumus ergo ijs frui, quæ in
Constitutione huiusmodi fauorem præseferunt,
sine scrupulo aliquo, aut periculo, cùm de nul-
lius Sacramenti valore in talibus agi compertissi-
mum habeatur. In alijs autem quæ onerosa vi-<-P>@@

<-P>dentur, negotium Episcoporum agitur, & vt Re-
ligiosos vrgere Constitutionis vigore queant, non
sunt trasumpto, quod Nobis est missum, vsuri,
sed authentico alio, quod cùm exhibeant, aut de
eo sufficientem præstent fidem, parendi erit obli-
gatio manifesta. Neque enim virtute missi No-
bis trasumpti sunt acturi, neque tenemur arma
ipsis, quibus contra Nos pugnent, ministrare.
Si qua autem minimè fauorabilia prætereà sint,
in quibus sine Episcoporum potest notitia proce-
di, parendum sanè Pontifici in vim citati trasum-
pti iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>666.</absatz-nummer> Si illud interim obseruemus, ex vi Con-<marginalia>De qualitate|obligationis.</marginalia>
stitutionis dictæ nullam specialem addi obliga-
tionem respectu eorum, quæ in ipsa continentur
anteà non extantem, eorum stante sufficienti
notitia, pro qua inducenda, & roboranda etiam
obligatione fuisse illam conditam eiusdem tenore
patescit, sic enim ibi: Nos attendentes quòd alias<marginalia>Notandus|Constitutio-|nis tenor.</marginalia>
diuersis temporibus prædictæ dubitationes & contro-
uersiæ nonnullis prædecessorum nostrorum summorum
Pontificium Constitutionibus, earumque Declaratio-
nibus definitæ fuerint; Eiusmodi definitiones in vnum
collectas, vt magis, magisque dissensionum tollantur
semina, & inposterùm firmior in agro Dominico pax
Christi floreat; pro summo, quo fungimur, Apostola-
tus officio, nouis Apostolicis Litteris muniendas duxi-
mus, & roborandas. Itaque de consilio nonnullorum
Venerabilium Fratrum Nostrorum. S. R. E. Cardina-
lium, & dilectorum Filiorum Romæ Curiæ Prælato-
rum pietate, doctrina, & prudentia præstantium, &
matura deliberatione nostra, atque ex certa scientia;
hac generali, & perpetuò valitura Constitutione de-
cernimus ac declaramus, Regulares, qui in Ecclesijs
&c. Quæ ergo anteà sub reatu mortalis peccati
non obligabant, neque modò obligant, iuxta
probabiles regulas ad dignoscendum gradus obli-
gationis, à Doctoribus traditas. Vbi & illud, an
quod interminatione Censuræ præcipitur, eo ipso
sub lethali obliget, si non lata, sed ferenda sit, &
de Excommunicatione ratio aliqua sit, quæ pro
Censuris alijs non militet, quæ sunt vulgares
quæstiones, cùm tamen doctrina apud scriptores
occurrens, vt applicari conuenienter possit pru-
dentem, & minimè præcipitem exigat conside-
rationem, ne in scopulum aliquem, vnde irreme-
diabilis dolor, impingatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>667.</absatz-nummer> Cùm autem in Constitutione præfata<marginalia>Quid circa|Capitulum|S. V.</marginalia>
nulla Capituli S. V. facta mentio inueniatur, immò
neque Ordinariorum, nisi cùm de minùs aptis ad
audiendas Confessiones agitur, vbi & Ordinario-
rum nomine Episcopi designati, de quibus dispo-
sitio procedebat; non ideò illi ordinaria potestas
deneganda, sed in illis, pro quibus ratio peculiaris
occurrit, iuxta dicta citato Tit. 12. n. 339. vbi & de
Vicario. Priuilegia autem quæ pro Indijs à Pon-
tificibus conceduntur, non est censendum reuo-
cari, illa scilicet, quæ ad viginti annos concessa,
eo finito spatio prorogantur. Ille enim concessio-
nis modus visus est maximè opportunus ad Ec-
clesiasticam gubernationem regionum istarum.
Et ita quæ circa hoc sunt à Nobis dicta in eodem
Tit. Cap. 11. §. 5. vti irrefragabilia suscipienda, quid-
quid de examine Prædicatorum sit, in quo gra-
uium scriptorum, de quibus ibidem, sumus sen-
tentiam amplexi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0447.jpg/>
@@1@<SE447>432 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LIII.
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO LIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa dispensationem pro gradibus mix-
tis, iuxta facultatem Indicis Episco-
pis concedisolitam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>668.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>St illa Sexta in ordine, & sic se ha-<marginalia>Facultatis|tenor.</marginalia>
bet: Sexta dispensandi in tertio &
quarto consanguinitatis & Affinitatis
simplici & mixto, & in secundo, tertio, & quarto
mixtis; non tamen in secundo solo quo ad futura ma-
trimonia: quo verò ad præterita etiam in secundo so-
lo, cum his, qui ab hæresi, vel infidelitate conuertun-
tur ad fidem Catholicam, & prædictis prolem suscep-
tam declarandi legitimam. Quæ quidem non ad
solos Indos aut Neophytos, pro quibus aliàs suffi-
cienter prouisum, sed ad incolas omnes Indicarum
extenditur regionum. Pro cuius explicatione
variæ supponendæ sunt graduum consanguinita-
tis & affinitatis mixtiones, de quibus P. Thomas
Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disputat. 24. num. 4.
circa quos in ordine ad dispensationis valorem,
quando illa petitur, nec plenè omnia, quæ ad il-
los spectant, exprimuntur, diuersæ sunt sententiæ
Doctorum apud ipsum, circa quas non est operæ
præsentis pretium distineri: in ordine verò ad
potestatem dispensandi præfata facultate con-
cessam.</P>
<P>  <absatz-nummer>669.</absatz-nummer> Dico Primò. Concessio circa secundum,<marginalia>Assertio 1.|Mixtionem|extendi ad|gradum|propinquio-|rem.</marginalia>
tertium, & quartum gradum mixtos ita est acci-
pienda, vt dispensari in illis possit, non solùm
quando est in mixtione æqualitas, sed etiam quan-
do mixtus est ex alio propinquiori. Itaque qui in
tertio, & aut quarto gradu consistens, est etiam
cognatus in secundo, dispensari potest. Quod
quidem etsi non ita expressè concederetur à Pon-
tifice, ita posset intelligi iuxta probabilem satis
sententiam, quam cum Angelo, Siluestro, & Car-
dinali Toleto tenet P. Sancius loco nuper adducto
num. 34. Addens quod maiorem habere videtur
difficultatem, dum sic ait: Quod tamen limito, nisi<marginalia>Limitatio|circa gra|dum pri-|mum.</marginalia>
alter eorum distaret à stipite in primo gradu propter
verba Motus proprij Pij V. relata num. 32. dicentis
numquam Pontificis mentem esse dispensare in hoc
casu, nisi exprimatur. Vbi & addi potest, etiamsi
declaratio præfata deesset, iuxta tenorem facul-
tatis dictæ id videri compertum: si enim in pri-
mo gradu mixtionis dispensari posset, id ex-
pressisset Pontifex, sicut de secundo & alijs pro-
nuntiauit, in eo enim maior erat difficultas, &
ideò apertiùs exponendum sic: & in primo, se-
cundo &c. mixtis; sicut post tertium & quar-
tum propositos addidit secundum, quando mix-
tus.</P>
<P>  <absatz-nummer>670.</absatz-nummer> Et ego quidem speculatiuè loquendo<marginalia>Probabile|vt sit oppo-|situm.</marginalia>
possem probabile ostendere oppositum, quia licet
Pius V. quid sit tenendum declarasse videatur,
post illum tamen Motum proprium editum docti
Scriptores apud eumdem num 24. non ita rigi-
dum agnoscunt, vt secus factum debeat prorsus
inualidum reputari. Et Ledesma quidem Quæst.
54. arti. 2. vers. Et aduertendum, admonitionem
ait esse Pontificis. Præterquàm quòd Pontifex
de sua tantùmlocutus voluntate, vt non videa-<-P>@@

<-P>tur eius dispositio opinioni aliàs probabili æter-
num exilium indixisse. Item pro Indijs aliquid
plus debet indultum credi, quàm pro alijs, vt vi-
detur ex generali Pontificum ad fauendum ipsis
propensione toties manifestata constare: & cum
fauor sit is, de quo agimus, & religionis caussam
aliqua ratione concernat, quia totum Indiarum
negotium conuersioni Indorum militat, meritò
est pro eo aliqualis extensio concedenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>671.</absatz-nummer> Nec dici potest satis amplam extensio-<marginalia>Roboratur|extensionis|fundamen-|tum.</marginalia>
nem haberi ex eo quod Assertio præfata consti-
tuit: nam reuerà in ea extensio nulla fit, sed te-
nori concessionis inhæretur. Iuxta illam enim
dispensari in gradu secundo simplici nequit, benè
autem in mixto. Atqui cùm de mixto agitur,
nequit dici de eo agi, qui mixtionem habet ex
gradibus æqualibus, v. g. ex geminata consan-
guinitate, aut adiuncta affinitate: sic enim maior
pro eo dispensatio, quàm pro simplici esset requi-
sita, vt est compertum; cùm tamen Pontifex
quando facultatem pro simplici negat, quam
concedit pro mixto, minùs aliquid concedere a-
pertè significat, addita scilicet limitatione. Vt
ergo dispensatio pro tertio & quarto mixtis cum
dicta facultate possit componi, si cum secundo
concurrant, dispensari possunt, sic enim mixtus
secundus dispensabilis proponitur, mixtus inquam
cum remotioribus, vnde pariter esse dispensabiles
ex tenore dicto, sine extensione aliqua perspe-
ctissimum habetur. Vt igitur fauorabile aliquid
debeat vlteriùs admitti, interpretatio præfata suc-
currit, rarò habitura locum, sed verosimiliter ha-
bitura.</P>
<P>  <absatz-nummer>672.</absatz-nummer> Dico Secundò. Circa Indos Resolutio<marginalia>Assertio 2.|illimitata|circa Indos.</marginalia>
præcedens sine limitatione decurrit. Pro quo
stat P. Sancius suprà n. 35. adducens Priuilegium
Pauli Tertij, de quo & Nos Tomo 2. Thesauri Tit.
12. n. 375. concedentis dispensationem in 3. & 4.
gradu, vt non egeant in concurrentibus casibus
dispensari, vt ibidem explicatum. Ex quo fit
posse coniungi, licet in primo & secundo gradu
distent, quia licet dispensatio sit stricti iuris, debet
accipere interpretationem à iure communi, quan-
do versatur circa iuris communis materiam. At
attento iure communi distantia graduum com-
putatur iuxta remotiorem, & ille imbibit & tra-
hit ad se propinquiorem. Sic doctus Pater, osten-
dens statim Pium V. suo illo Motu proprio non
esse contrarium. Ex quo inferre licet, quòd sicut
fauore Indorum, id quod de ipsius voluntate est
dictum à concessione gradus primi concedendi
aliena, benignam accipit interpretationem; ita
etiam pro consimili possit accipere, præsertim vt
stare dispensatio queat in gradu cum remotiori-
bus mixto, quarto scilicet, si non placeat tertius,
circa quos exiguum constat esse discrimen.</P>
<P>  <absatz-nummer>673.</absatz-nummer> Dico Tertiò, licet ratione præfatæ fa-<marginalia>Assertio 3.|circa eosdem,|pro omni|genere mix-|tionis aliàs|validæ.</marginalia>
cultatis dispensationem pro Consanguinitate &
affinitate tantùm præseferentis, nequeat in gra-
dibus aliunde mixtis dispensari, scilicet publicæ
honestatis, legalis, spiritualis, circa quæ multa P.
Sancius citata Disputatione; aliunde tamen stare
illa potest in omni genere mixtionis. Tum ex re-
ceptissima sententia, quam cum multis, quos con-
gerit, tenet idem Pater Libro eodem Disp. 2. n. 28.
asserentibus in potestate legitimandi concessa à
Principe casum mixtum venire sub simplici,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0448.jpg/>
@@1@<SE448>Circa dispensationem in gradibus mixtis. 433
<duolan 2><-P>præsertim quando non est in præiudicium tertij,
ex generali doctrina circa talia, quæ beneficio
Principis conceduntur: & in negotium præsens
cadunt opportunissimè, vt est consideranti cla-
rissimum. Tum etiam ex vrgenti titulo religionis
toties inculcato, & qui potest in præsenti potiori
ratione, quàm in caussa, de qua n. 670. à Nobis
allegari, iuxta philosophicum axioma, Propter
quod vnum quodque tale, & illud magis. Prætereà
sine respectu ad mixtionem potest cum Indis di-
spensari in omnibus impedimentis, iuxta dicta ci-
tato Tit. 12. Cap. 14. & de cognatione spirituali
specialiter n. 384. & 385. & priuilegia quidem li-
mitationem nullam ratione mixtionis important:
ergo ea non obstante locum habere potest dispen-
satio. Hic enim non agitur de gradibus mixtis,
pro quibus limitatio adhiberi solet, sed de genere
alio mixtionis, de quo circa Indos nihil in priui-
legijs limitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>674.</absatz-nummer> Pro quo & facit sententia P. Henriquez<marginalia>Ex probabili|opinione cir-|ca dispensa-|tionem sin-|gulorum im-|pedimentor&#x0169;|comprobatio.</marginalia>
Lib. 12. Cap. 13. n. 6. in Glossa Lit. N. P. Salas de
legibus Disp. 20. Sect. 15. n. 122. in fine, & aliorum
quamplurium, quos adducit Diana Parte 1. Tract.
10. Resol. 39. & Parte 8. Tract. 3. Resol. 25. & Parte
10. Tract. 11. Resol. 44. in fine, qui affirmant eum,
qui plura habet impedimenta, posse singillatim
eorum dispensationem petere, alijs tacitis. Et licet
citatus Auctor Resolutione illa 39. opponat praxim,
seu stylum Romanæ Curiæ, quo videatur proba-
bilitas sententiæ huius infringi; Resolutione tamen
25. Partis 8. illius non meminit, vbi & absolutè
videtur eam amplecti, quidquid tandem dixerit
Part. 10. Huius ratio est, quia singula dispensabilia
sunt, neque apparet vnde obligari quis possit ad
totalem omnium apertionem, sicut pluribus ex-<marginalia>Glossa in|Cap. Expar-|te v. Red-|dere, de off.|Ordin.</marginalia>
communi cationibus innodatus potest singularum
absolutionem impetrare: nec quæuis difficultas
in dispensando, inualidam reddit dispensationem,
vt in multis alijs accidit, pro quibus extant proba-
bilissimæ opiniones. Ad hunc ergo modum cùm
Indi dispensari in omnibus impedimentis queant,
& sint quasi in actu primo dispensati, ex eo quòd
simul impedimenta concurrant, non est obex, quo
possit inualida reddi dispensatio. Cùm etiam in il-
lis ea cesset ratio, qua aduersi mouentur Auctores,
difficultatis scilicet: attenta siquidem Indiarum
indole, omnis pro dispensatione cessat difficultas,
concurrente pariter benignissa erga illos Pontifi-
cum voluntate. Itaque circa hoc inoffenso potest
decurri pede, scrupulis amandatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>675.</absatz-nummer> Dico Quartò. Capitulum Sede vacante<marginalia>Assertio 4.|Circa Capi-|tulum. S. V.|cui vsus|denegatur.</marginalia>
non potest prædicta vti facultate. Id constat ex
dictis Tomo 2. Thes. Tit. 19. n. 86. & 87. Quod ta-
men hoc loco iuuat etiam protestari, vt eum, qui
mihi videtur manifestus abusus, expungam. Et do-
ctorum supra vulgarem æstimationem magistro-
rum consensu corroborem, pro quo, cùm textus
adeò sit apertus, ille solus debet profectò sufficere
animo ab affectibus libero, & pro Dei caussa sin-
cerè militanti. Si enim argutari libeat, & dispensa-
tionem petitis hinc inde ratiunculis, & textibus
brocardicis velle licitam & validam inclamare, &
sic tandem extorquere, vix erit aliquid in amplis-
simo moralis Theologiæ armamentario, quod non
possit ab huiusmodi iuris corruptoribus infirmari.
Et vidi quidem Prælatos, qui cùm possent ante
mortem id, quod in præfata clausula continetur,<-P>@@

<-P>circa designationem suppleturi pręstare, id tamen
omiserint, cùm tamen reuerà grauis pro eo vrgere
obligatio videatur, iuxta ibidem dicta circa Capi-
tulum. Et nescio an obliuione, & perfrequenti
illius temporis acciderit turbatione: an verò mo-
tiuo aliquo, quod viris pijs & doctis visum fuerit
sufficiens, quod me non assequi ingenuè non ve-
reor profiteri.</P>
<P>  <absatz-nummer>676.</absatz-nummer> Videtur autem circa Delegatos, de qui-<marginalia>Difficultas|circa supple-|turos post|mortem Epi-|scopi. Et qua-|dam minùs|apta expli-|catio.</marginalia>
bus ibi, nonnulla solutione indigens difficultas,
dum sic dicitur: Quibus Delegatis auctoritate Apo-
stolica facultas conceditur, Sede vacante, in casu ne-
ceßitatis consecrandi Calices, Patenas, & Altaria por-
tatilia, Sacris Oleis, ab Episcopo tamen benedictis. In
Clausula enim & sunt Delegati ab Episcopo, & à
Sede Apostolica, dum sic ibidem habetur: Vt Sede
vacante sit, qui poßit supplere, donec Sedes Apostolica
certior facta (quod quamprimùm fieri debebit) per De-
legatos, vel per vnum ex eis, alio modo prouideat: qui-
bus &c. Vt enim intelligi de Episcopi Delegatis
debeat huiusmodi dispositio circa consecrationem
prædictorum, facit modus ille loquendi. Per Dele-
gatos, vel per vnum ex eis, siquidem ad Delegatos
à Sede Apostolica non videtur posse conuenienter
referri, sic enim non diceretur, Vel per vnum ex eis,
Sed per Delegatos, aut vnum saltim: illud siquidem.
Ex eis supponit esse iam designatos alios; & cùm
tales à Sede Apostolica nondum sint, de ijs acci-
piendum, quos Episcopi designarint. Neq; obstat
illud: Quibus Delegatis auctoritate Apostolica conce-
ditur facultas &c. Nam verba illa Auctoritate Apo-
stolica, ad sequentia congruè referuntur, vt sit
sensus Delegatis facultatem concedi auctoritate
Apostolica, licet ab ea non sint, sed ab Episcopo
designati.</P>
<P>  <absatz-nummer>677.</absatz-nummer> Nihilominus oppositum videtur prorsus<marginalia>Verosimilier|alia.</marginalia>
Clausulæ tenori conforme, dum in ea sic dicitur:
Prædictas facultates communicandi, non tamen illas,
quæ requirunt Ordinem Episcopalem, vel non sine sa-
crorum Oleorum vsu exercentur, sacerdotibus idoneis,
qui in eius Di&#x0153;cesi laborabunt, & præsertim tempore
sui obitus, vt Sede vacante sit qui poßit supplere &c.
Iuxta quæ manifestum apparet etiam post obit&#x0169;
non haberi facultatem pro consecratione dicto-
rum, cùm de illa vno contextu, in quo negatio
extat, disponatur, & facultas sua cum limitatione
tendat de vno in alium statum. Et quidem si in
Clausula dicta non fuisset additum, quod ad Con-
secrationem spectat, nullus esset qui verosimiliter
affirmare posset ad id facultatem ab Episcopo tra-
ditam extendi valere. Atqui ex additione tali ni-
hil huiusmodi habetur: Ergo nullo pacto licet ex-
tensio. Maior est clara, & Minor ostenditur: Nam<marginalia>Supplentem|non esse De-|legatum.</marginalia>
in primis is, qui pro Episcopo suppleturus eligi-
tur, non vocatur Delegatus, nec reuerà Episcopi
Delegatus est, quia ordinariam suam potestatem
in ipsum non transfert, cùm in facultatibus dictis
priuilegiarius sit, neque illæ sint officio annexæ:
vnde in concessione ista ea adhibentur verba, quæ
hoc satis insinuant, dum dicitur concedi faculta-
tem Prædictas facultates communicandi sacerdotibus
idoneis: qui eius non operantur nomine, sed virtute
Sedis Apostolicæ, ad quam dispensationes spe-
ctant, sicut Episcopi ipsi. Deinde nullum est ver-
bum, ex quo solidum possit pro assertione con-
traria fundamentum: si enim aliquod, illud equi-
dem: Per Delegatos, vel per vnum ex eis. Sed est sanè<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0449.jpg/>
@@1@<SE449>434 Auctarij Indici Pars VIII. Sectio LIII.
<duolan 2><-P>leuis momenti, cùm explicationem habeat faci-
lem, vt scilicet sit qui suppleat Episcopo mortuo,
donec per Delegatos à Sede Apostolica, aut vnum
ex designatis ab Episcopo, aut etiam ex Capitu-
laribus, aliter prouideatur. Quam de solis desig-
natis sermonem esse expeditior explicatio, ex Sa-
cerdotibus inquam idoneis. Quod autem de verbis
illis dicebatur Auctoritate Apostolica, admitti potest
ad sequentia spectare, sed nihil inde contra legi-
timam expositionem ex superioribus sufficienter
roboratam. Non est tamen ex prædictis inferen-
dum, eis, per quos prouisum fuerit, non posse quę
ad Consecrationem pertinent, exercere, iam enim
illi sunt Delegati, & auctoritate Apostolica po-
tiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>678.</absatz-nummer> Vbi & illud etiam, Donec Sedes Apostolica<marginalia>Quem in eo|habeat ter-|minum vsus|facultatis.|Vbi peculia-|ris difficultas.</marginalia>
certior facta alio modo prouideat, nonnihil exhibet
quæstionis, an scilicet si antequàm Sedes Aposto-
lica prouideat certior facta, quod quidem in Re-
gionibus Indicis tractum habet satis prolixum,
finiatur tempus concessionis Episcopo designa-
tum, possit qui est pro supplemento relictus fa-
cultatum vsum vsque ad prouisionem dictam pro-
rogare: id enim particula donec videtur innuere,
restringit enim dispositionem, sed cum perseue-
rantia vsque ad tempus, cui adiecta est, vt cum
Bartholo & Gratiano tradit Dom. Barbosa Tra-
ctatu de Dictionibus dict. 93. n. 5. qui & n. 7. cum
alijs ait accipi infinitè, vnde non videtur hoc
prorsus inuerosimile, cùm aliàs beneficium Prin-
cipis sit, & ita amplè, quantùm verba admittunt,
vt admittere hîc apparet, interpretandum. Pro
quo & ratio non contemnenda succurrit, si enim
in viuis esset Episcopus, curaret equidem vt ante
impletionem temporis noua obtineretur concessio<-P>@@

<-P>facultatum, & ita Di&#x0153;cesis vtilitatibus ex earum
vsu prouenientibus non careret. Cùm ergo præ-
uentus morte id non præstiterit, satis est Aposto-
licæ Sedis pietati conforme, vt earum vsus in Sa-
cerdotibus idoneis ab eo designatis perseueret.
Aliunde autem verosimilius videtur oppositum
ex notissima regula quòd subrogatus sapit naturam<marginalia>Iuris Regula|circa ius|subrogati.</marginalia>
subrogantis, sicut & alia, iuxta quam is, qui in ius
succedit alterius, eo iure, quo ille vti debet, & alia
item tenorissequentis: Nemo potest plus iuris trans-
fere in alium, quàm sibi competere dignoscatur. Circa
primam videndus Dom. Barbosa Tractatu de Axio-
matibus iuris axiom. 213. & circa alias 46. vide-
licet, & 79. iuris in 6. earum Glossæ. Sed quidem<marginalia>Qualiter|cupienda.</marginalia>
non videntur illæ conuincere, quia licet ita sit vt
in eis disponitur, generaliter loquendo, non tamen
quando adest specialis dispositio amplians aut re-
stringens: generi enim per speciem derogatur, vt
est iuris receptissimum Axioma, de quo citatus
Scriptor Axiom. 107. & dispositio generalis non
comprehendit casum specialiter definitum. l. Cùm
in testamento §. fin. ff. de hered. instit. & alibi. Cùm
ergo in facultate prædicta ita disponatur, vt vidi-
mus, Donec Sedes Apostolica &c. Tali potiùs stan-
dum dispositioni, quàm generalibus illis docu-
mentis. Et quidem viuens Episcopus non posset
vltrà definitum vitæ tempus prædictarum facul-
tatum vsum extendere; & tamen ille Sacerdoti-
bus idoneis communicari potest, in quibus vltrà
vitæ tempus perstat: plus ergo iuris transfertur
in ipsos. In quo quidem repugnantia nulla est, quia
id non fit auctoritate simplici transferentis, sed
supremi Principis beneficio, qui & vltrà mortem
illud potest protendere propriam, vnde gratia non
expirat morte concedentis.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-D-0450.jpg/>
@@1@<SE450>
<Z><A+3>INDEX</A+3>
<A+1>EORVM, QVÆ IN HOC</A+1>
<A+2>AVCTARII INDICI</A+2>
<A+1>TOMO SECVNDO</A+1>
CONTINENTVR.
<A+1>Prior Numerus Partem indicat, secundus Numerum
marginalem.</A+1></Z>
<duolan 2><Z>A.
Absolutio.</Z>
<negEZ><INI5>C</INI5>Irca absolutionis formam specialis
difficultas pro suspensione effectus.
p. 6. 262. & 263.</negEZ>
<negEZ>Indi & Æthiopes quomodo absol-
uendi à censuris. <R>496</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo stare poßit licita absolutionis negatio con-
tra P&#x0153;nitentis opinionem. <R>p. 7. 201</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione ab excommunicatione reseruata Papæ
in Indijs, <R>p. 8. 266</R></negEZ>
<negEZ>Forma absolutionis quem habeat sensum quando iam
est peccatum confitenti remissum. <R>p. 6. 274</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione à reseruatis Sedi Apostolicæ per priui-
legium Gregorij XIII. <R>444</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione in articulo mortis. p. 8. 631. 635.
637. & seqq. Vbi quid poßit simplex Sacerdos
præsente proprio.</negEZ>
<negEZ>De absolutione à reseruatis, Episcopo conueniente
632</negEZ>
<negEZ>De absolutione à reseruatis ab Episcopo, quid ex
Constitutione Clementis X. 660. & 661. Vbi
quid pro Indijs.</negEZ>
<P>Quomodo stare nequeat etiam satisfacta parte. <R>663</R></P>
<Z>Academia.</Z>
<P>Louaniensis reiecta censura, & quare. <R>p. 5. 4</R></P>
<negEZ>Viennensis circa Thesim quamdam approbatio. p. 8.
508. & seqq.</negEZ>
<P>Salmantinæ & Complutensis. <R>619</R></P>
<Z>Actio.</Z>
<P>Vide verb. Peccatum.</P>
<negEZ>Quomodo esse perfectior quàm alia habente obie-
ctum perfectius. <R>p. 5. 46</R></negEZ>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Circa duos actus incompoßibiles in Christo peregrino
apud Emmaunca, & alijs. <R>202</R></negEZ>
<negEZ>Interni præcipi humana lege nequeunt. 274. Vbi de
Sacramento P&#x0153;nitentiæ notanda doctrina. p. 7.
306</negEZ>
<P>Primo actu non finiri gratiam. <R>p. 8. 294</R></P>
<Z>Adoratio.</Z>
<P>An adorari poßit homo vt Dei imago. <R>p. 8. 492</R></P>
<Z>Aduocatus.</Z>
<negEZ>An esse talis poßit contra propriam sententiam. p. 5.
264</negEZ>
<Z>Æthiopes.</Z>
<negEZ>Pares in priuilegijs Indis, & circa Inquisitionem.
p. 6. 497</negEZ>@@

<Z>Angelus.</Z>
<P>An pro illis Aureolæ. p. 7. 289. Vbi de D. Michaele.</P>
<Z>P. Antonius Terillus.</Z>
<negEZ>Opus illius egregium de conscientia probabili. p. 2.
Sect. 2</negEZ>
<Z>Approbatio.</Z>
<negEZ>Approbationis tempore finito an celebrari in Oratorio
poßit. <R>p. 6. & seqq.</R></negEZ>
<P>De negata iniustè approbatione. <R>58</R></P>
<negEZ>De concessa Confessarijs cum limitatione. Sect. 23.
& 24</negEZ>
<negEZ>Necessaria Episcopi in Confessario Religiosorum
quando de Bulla Cruciata, aut Iubileo agitur.
383. Vbi oppositum an probabile.</negEZ>
<negEZ>Circa Thesim absolutè statuentem sufficere vnicam
approbationem. p. 8. 508. & seqq. Vbi an sit pro-
babilis.</negEZ>
<negEZ>Circa eamdem quid ex Constitutione Clementis X.
655. Ibi Index.</negEZ>
<Z>Aureola.</Z>
<negEZ>Circa illas Excursio scitu digna continens multa.
p. 7. 244. Ibi Index. Vbi de Martyribus, Doctori-
bus, Virginibus, pro quorum laudibus plura.</negEZ>
<Z>B.
Baptismus.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N sine speciali priuilegio poßint Religiosi in In-
dijs baptizare. <R>p. 6. 151. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Qualiter Indis & Æthiopibus conferendus. 154. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Posse stare sine fide explicita Christi, & Trinitatis
157</negEZ>
<negEZ>Paruulos Indorum filios sine Baptismo saluari nequit
asseri. <R>166</R></negEZ>
<P>De Baptismo Apostolorum. <R>249</R></P>
<P>Quomodo ad salutem necessarius. <R>p. 8. 433</R></P>
<negEZ>Baptismum in neceßitate per solam parentum fidem
non posse suppleri. <R>500. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Per illum faciliùs prouideri infantibus, quàm per
remedium in lege naturæ. <R>504. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Beatificatio.</Z>
<negEZ>De illius certitudine contra Mag. à S. Thoma, &
Ioannem Poncium. <R>p. 6. 1. & seqq.</R></negEZ>
<P>Martyres Marrociani an beatificati. <R>5</R></P>
<P>Pontificem in ea errare non posse. <R>10. & seqq.</R></P>
<P>Episcopis vt olim licita. <R>17</R></P>
<P>Certior Canonizatio. <R>18</R></P>
<negEZ>Per illam declaratur statim à morte eum, de quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0451.jpg/>
@@1@<SE451>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<-P>agitur, beari. <R>31. 35. & seqq.</R></negEZ>
<P>Radij & splendores pro Beatis. <R>85</R></P>
<negEZ>Officium vt liceat concessa Missa. 88. Vbi de aliqui-
bus, & quid de Missa sine Officio.</negEZ>
<P>Esse Canonizationis speciem. <R>77</R></P>
<negEZ>Pro Beatificatis non conceduntur Ecclesiæ Titulares.
98.</negEZ>
<P>Neque Octauæ. <R>128</R></P>
<negEZ>Quid pro Fundatoribus, & alijs consuetis solemniter
celebrari, aut ratione priuilegiorum. <R>129. & seqq.</R></negEZ>
<P>Beatificati aliqui in Martyrologio descripti. p. 8. 106</P>
<P>Missæ votiuæ vt liceant. <R>102. & seqq.</R></P>
<Z>Benedictio.</Z>
<P>Vide verb. Prædicatio, & Prædicator.</P>
<Z>Beneficium.</Z>
<negEZ>Non esse obligationem pro dimittendo illo ob irregula-
ritatem. <R>p. 7. 48</R></negEZ>
<P>Posse ab Episcopo pensiones Beneficio imponi. <R>62</R></P>
<negEZ>Ad illa Exteri non admíttendi, & qui non sint tales
habendi vt tales. <R>p. 8. 395</R></negEZ>
<Z>Blasphemia.</Z>
<negEZ>Circa quamdam vocantis amasiam deam. p. 8.
488</negEZ>
<P>De alia vocantis Deum cum adiunctis alijs. <R>489</R></P>
<negEZ>De alia circa tundentem pectus visa femina Curiali.
490. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De alia iactantis validiorem manum contra diuinam.
497. & 498</negEZ>
<negEZ>Blasphemantes Virginem Deum specialiter punire.
499</negEZ>
<Z>Bulla C&#x0153;næ.</Z>
<negEZ>Priuilegia pro absolutione à casibus in illa contentis.
p. 6. 440</negEZ>
<P>Quomodò non vbique admissa. <R>p. 8. 312</R></P>
<negEZ>Eius casus non veniunt conceßione omnium reserua-
torum Sedi Apostolicæ. <R>660</R></negEZ>
<Z>Bulla Cruciatæ.</Z>
<negEZ>Religiosos ea vti non posse quo ad reseruata in Reli-
gione, & oppositum non esse probabile. p. 6. 376.
contra modernum Scriptorem. & p. 8. 46. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Non posse illa volentes vti non approbato confiteri et-
iam Religiosos. <R>383. & 384</R></negEZ>
<negEZ>Indis ad quid opus illa. 440. & seqq. vbi de dispen-
satione in gradibus prohibitis.</negEZ>
<P>De peccantibus ex confidentia illius. <R>p. 7. 86</R></P>
<negEZ>Transacto publicationis tempore vsus eius non licet,
nec valet. <R>p. 8. 49. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid eodem currente spatio, si quis diuersa reseruata
commisit. <R>51</R></negEZ>
<negEZ>Circa Religiosos iterùm. 52. & seqq. contra recen-
tiorem scriptorem, in cuius opere propositiones ali-
quæ proscriptæ recensentur.</negEZ>
<negEZ>An ratione supplicationis id stare poßit. 46. de cuius
vi. 322. & seqq. & in speciali. <R>333</R></negEZ>
<negEZ>Indulgentiæ illius vt iuuent pro excusandis Indorum
P&#x0153;nitentialibus satisfactionibus. <R>423</R></negEZ>
<negEZ>Non est obligatio eam sumendi pro absolutione in ar-
ticulo mortis absente proprio Sacerdote. <R>647</R></negEZ>
<Z><A+1>Bullæ, Breuia, & Constitutiones Ponti-
ficum.</A+1></Z>
<negEZ>Canonizationis, ex quibus habetur Sanctos statim
à morte gloriam consecutos. p. 6. 46. & seqq. Vbi
plures.</negEZ>
<P>Adriani ampla conceßio. 456. & plura. 466. & seqq.</P>@@

<negEZ>Pauli Tertij pro Societate IESV quo ad Ordines.
p. 8. 160</negEZ>
<P>Gregorij XIII. pro eôdem. <R>161</R></P>
<P>Eiusdem pro illegitimis. <R>p. 6. 441</R></P>
<negEZ>Vrbani VIII. circa negotiantes Ecclesiasticos in India
Orientali. <R>p. 8. 252</R></negEZ>
<negEZ>Clementis IX. circa idem in vtraque India. Ibidem
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Pauli V. tollentis excommunicationem contra nego-
tiantes. <R>267</R></negEZ>
<P>Beatificationis B. Claræ de Monte Falco. <R>p. 6. 10</R></P>
<negEZ>Vrbani VIII. pro S. Francisco Borgia, & Martyribus
Iaponiensibus. <R>88</R></negEZ>
<P>Clementis VIII. circa iura Parochorum. <R>483</R></P>
<P>Vrbani VIII. pro eôdem. <R>Ibidem.</R></P>
<P>Priuilegiorum aliqua. <R>p. 6. 440</R></P>
<P>Clementis VII. <R>414. 416. & 418</R></P>
<negEZ>Clementis X. circa priuilegia Religiosorum, ex qui-
bus cum Episcopis controuersiæ. p. 8. 641. &
seqq.</negEZ>
<Z>C.
Cambium.</Z>
<P><INI2>I</INI2>Ndicum an liceat. <R>p. 8. 380. & seqq. &. 401</R></P>
<Z>Canonicus.</Z>
<P>Circa aßistentiam quo vti priuilegio queat ratione</P>
<P>Mætatis, sicut & alij Præbendarij. <R>Parte 8. Sect. 37</R></P>
<Z>Canonizatio.</Z>
<negEZ>Gloriam à Sanctis statim à morte obtentam per illam
definitur. <R>p. 6. 23. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quæ pro illa sint necessaria. <R>25</R></P>
<P>Obiectio ex S. Paschasio Diacono. <R>39</R></P>
<P>Alia ex S. Seuerino Colon. Epis. <R>40. & seqq.</R></P>
<P>De Sancto Annone. <R>42</R></P>
<P>Contra Sinnichium præcipuè agitur. <R>43. & seqq.</R></P>
<P>Quid de Canonizationibus Ioannis XXI. <R>21</R></P>
<Z>Capellanus.</Z>
<negEZ>De Capellania pro Fiscali S. Inquisitionis. p. 7.
222. & seqq. Vbi an ea potiatur factus Inqui-
sitor.</negEZ>
<Z>Capitulum S. V.</Z>
<P>Vide Dispensatio.</P>
<negEZ>An Dimissorias dare queat intra annum habenti
dispensationem Apostolicam circa ætatem. p. 8.
140. Vbi notanda quædam circa potestatem ad
dispensandum.</negEZ>
<P>Quid circa Religiosos. <R>145. & seqq.</R></P>
<P>Nomine Ordinarij. <R>142</R></P>
<negEZ>Sine Examinatoribus Synodalibus an procedere poßit.
590. & seqq.</negEZ>
<Z>Carolus Magnus.</Z>
<P>An Canonizatus. <R>p. 6. 3</R></P>
<Z>Casus reseruati.</Z>
<P>Vide Bulla C&#x0153;næ, & Bulla Cruciatæ.</P>
<negEZ>Vnius noctis spatium an sufficiat pro absolutione ab
illis. <R>p. 7. 101</R></negEZ>
<negEZ>Circa casus reseruatos in Religionibus quædam in
verosimiles profligatæ sententiæ. p. 8. 189. Vbi de
peccatis carnalibus.</negEZ>
<Z>Censura.</Z>
<negEZ>Censuris erga Indos ac Æthiopes an vtendum. p. 6.
491. & seqq. & quid circa latas à Iure.</negEZ>
<negEZ>Contra Religiosos Parochos an illis vti poßint Epis-
copi. <R>505. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>De Censuris contra Prædicatores contradicente Epis-
copo. <R>p. 8. 648. & 649</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0452.jpg/>
@@1@<SE452>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Charitas.</Z>
<negEZ>Ex toto corde &c. erga Deum explicata à S. Fran-
cisco Salesio. <R>p. 5. 333.</R></negEZ>
<P>Cum minori damno circa famam proximi petit illa
fieri correctionem. Vbi quid de Episcopo. p. 8.
278.</P>
<P>Charitas quomodò incipiat à seipso. <R>p. 5. 170</R></P>
<negEZ>Quomodo peccari grauiter poßit ab administrantibus
ex charitate. <R>p. 7. 71</R></negEZ>
<negEZ>Qualiter ingeniosa ad subueniendum proximo sine
famæ ipsis detrimento. p. 8. 288. ad locum. 2. Cor.
8. v. 8</negEZ>
<Z>Christus D.</Z>
<negEZ>Quomodo finxerit se longiùs ire in Emmaunte. p. 5.
104. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Iugum eius quomodo suaue vsu licito probabilium opi-
nionum. <R>127</R></negEZ>
<negEZ>An sint illi Aureolæ concedendæ. p. 7. 267. &
268</negEZ>
<negEZ>Quæ sint opera ab ipso dicta impoßibilia. p. 5.
126</negEZ>
<P>Circa remansionem in Ierosolyma cùm duodennis,
doctrina vtilis. <R>325</R></P>
<negEZ>Rosa pulcherrima, cuius recensentur folia. p. 6.
127</negEZ>
<negEZ>Pro omnibus mortuum certa fidei assertio. p. 8. 442.
& seqq. Vbi specialiter de Indis.</negEZ>
<Z>Commendatarij Indorum.</Z>
<negEZ>Si negligentes erga ipsos, non posse integrè tributum
accipere. <R>p. 7. 87. & seqq.</R></negEZ>
<P>Posse illis Commendas conferri. p. 8. 606. & seqq.
contra rigidum negatorem.</P>
<Z>Communio.</Z>
<negEZ>Quale pro illa ieiunium naturale necessarium. p. 6.
196. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Sanguis an administrandus non valenti Hostiam
traijcere. 201. & seqq. vbi præsertim de Indis.</negEZ>
<P>Qualis obligatio communicandi in articulo mortis.
207</P>
<negEZ>Sacerdos non ieiunus an sacrificare poßit vt Viaticum
conferat. <R>210</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indorum Communionem. 213. & seqq. Vbi an
licitè potuerit aliquando prohiberi, & de antiquiori
Ecclesiæ more.</negEZ>
<negEZ>Ex Concilio Eliberitano exempla negatæ in articulo
mortis. <R>220</R></negEZ>
<negEZ>Ecclesiæ impositum præceptum pro administratione.
323</negEZ>
<P>Quid in dubio circa capacitatem. <R>226</R></P>
<P>De priuilegio Hispaniæ. <R>387. & seqq.</R></P>
<P>Quæ rationabilis caussa pro dilatione. <R>392</R></P>
<P>Multis an danda. <R>393. & 394</R></P>
<P>Licita est in nocte Natiuitatis. <R>p. 8. 231. & seqq.</R></P>
<Z>Concilium.</Z>
<negEZ>De auctoritate Limensis. 2. Parte 7. 97. & seqq. &
311. De alijs sæpius.</negEZ>
<Z>Confessarius.</Z>
<P>An liceat illi vti æquiuocatione. <R>p. 5. 234</R></P>
<negEZ>Ætas in Di&#x0153;cesana Synodo pro Confessarijs designa-
ta, an in Religiosis necessaria. p. 8. 234. &
seqq.</negEZ>
<P>Reiectus ab examine nequit validè absoluere. <R>236</R></P>
<negEZ>Quid si post examen approbetur sub conditione.
277</negEZ>
<negEZ>De certitudine absolutionis cum probabili opinione.
239</negEZ>
<negEZ>Quomodo se habere debeant cum Indis Chilensibus<-P>@@

<-P>nolentibus plures dimittere vxores. <R>p. 6. 358</R></negEZ>
<negEZ>Notandum discrimen inter Confessarium Religioso-
rum & Regularium à Tridentino propositum.
382</negEZ>
<P>De Confessarijs solicitantibus. <R>p. 7. 5. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quomodò se debeat opinioni P&#x0153;nitentis conformare.
196. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Vitæ inhonestas est caussa Confeßionem concer-
nens, propter quam subtrahi approbatio potest.
p. 8. 659.</negEZ>
<P>Vide Approbatio, & Examen.</P>
<Z>Confessio.</Z>
<negEZ>Cum ignorantia necessarij doloris an valida. p. 6.
169. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Per interpretem an sit eius obligatio, & multa circa
illum. <R>178. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Contra Religiosos violantes sigillum possunt Prælati
procedere. <R>p. 7. 36.</R></negEZ>
<P>Quid si negligant. <R>37</R></P>
<negEZ>De obligatione quam primùm confitendi in Sacerdo-
te, qui ea non præmissa celebrauit. <R>102</R></negEZ>
<negEZ>An Paræciani poßint aliquando non Parochis confi-
teri. 139. Vbi de ignorante.</negEZ>
<P>Circa circumstantiam Virginitatis. <R>237. & seqq.</R></P>
<P>De amißione Aureolæ. <R>244</R></P>
<negEZ>Quod remedium illi, qui confessus est iurisdictione
carenti. <R>p. 8. 271</R></negEZ>
<negEZ>Admonitio pro confitente, qui contrariam opinio-
nem tenet ei, quam sequitur Confessarius. p. 7.
211</negEZ>
<negEZ>Confeßionis præceptum pro Indis longius spatium ad-
mittit. p. 8. 412. & seqq. Vbi circa Cap. Omnis
vtriusque sexus.</negEZ>
<negEZ>Quibus ex caußis dimidiari queat. 451. &
seqq.</negEZ>
<P>Pro obligatione sigilli censura. <R>480</R></P>
<Z>Confirmatio Sacramentum.</Z>
<negEZ>De illo. p. 6. 183. & seqq. Vbi quòd Indicum balsa-
mum sit verè tale.</negEZ>
<negEZ>Casus specialis de confirmato oleo infirmorum. 185.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>An Religiosi in Indijs virtute priuilegiorum illud ad-
ministrare poßint. <R>188. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Conscientia.</Z>
<negEZ>Casus ad illam spectantes ad Theologos spectare con-
tra Iuristam sine fundamento locutum. p. 7. 155.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Ex dubia non benè argui contra probabilem. p. 5.
153</negEZ>
<P>Vide Opinio.</P>
<Z>Consecratio.</Z>
<negEZ>Circa consecrationem Episcopi Paraquarij discursus
P. Terilli. <R>p. 5. 116</R></negEZ>
<P>Quid circa veritatem. <R>157. & seqq.</R></P>
<Z>Consilium.</Z>
<negEZ>De consilio Religiosi Societatis dispensat Episcopus in
gradibus pro matrimonio prohibitis, & alijs. p. 6.
353</negEZ>
<negEZ>Quod de consilio est, an aliquando ei, quod est de præ-
cepto, præferendum. <R>367</R></negEZ>
<negEZ>Consilium Episcopi qualiter ad Indorum Communio-
nem requisitum.</negEZ>
<Z>Consilium Regium.</Z>
<negEZ>Quomodò stare queat mulctam ab illo sæpiùs Eccle-
siasticis imponi. <R>p. 8. 276</R></negEZ>
<negEZ>Praxis supremi Castellæ circa Ecclesiasticos delin-
quentes in officio. <R>277</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0453.jpg/>
@@1@<SE453>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Rescriptum Consilij Indiarum circa aßistentiam
Præbendarij. <R>405</R></negEZ>
<P>Ex defectu notitiæ grandæuitatis proceßisse. <R>407</R></P>
<Z>Consuetudo.</Z>
<P>Quando obligare grauiter censeatur. <R>p. 7. 300</R></P>
<P>Vicinorum quando attendatur. <R>301</R></P>
<negEZ>De consuetudine circa celebrationem Sanctorum cum
Octauis. <R>p. 6. 120. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Consulatus.</Z>
<negEZ>De illo in Indijs multa. p. 8. 89. & seqq. Ibi Index
marginalis.</negEZ>
<Z>Contractus.</Z>
<P>Qui non probandi, <R>p. 8. 90</R></P>
<P>De illorum temperamento. <R>91</R></P>
<negEZ>Mohatræ vt liceant, & chirographorum emptio.
92</negEZ>
<P>De nonnullis alijs. <R>93</R></P>
<P>De contractu Cambij, suprà, <R>& 298</R></P>
<P>Mutationis pecuniæ pro pecunia. <R>299</R></P>
<negEZ>De quodæm contractu cum Rege tribuente Mercato-
ribus debita pro parte pretij. <R>368. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa contractum argenti Viui notandæ resolutiones.
362. & seqq.</negEZ>
<P>Quid circa iuramentum Prætorum. <R>369</R></P>
<P>De contractu Nigrorum. <R>530. & seqq.</R></P>
<negEZ>In contractu non eligi personalem industriam.
615</negEZ>
<Z>Contumelia.</Z>
<negEZ>Vt contingat peccari in illa. p. 7. 276. &
seqq.</negEZ>
<Z>Conuicium.</Z>
<negEZ>Caussam proferentis reddit deteriorem. p. 5. 226. &
seqq. Vbi specialia quædam.</negEZ>
<Z>Culpa.</Z>
<negEZ>Leui nequit p&#x0153;na grauis imponi, & leges aliter
disponentes in præsumptione fundari. p. 7.
70</negEZ>
<P>Sine mortali non stat irregularitas ex delicto. <R>117</R></P>
<negEZ>Nemo sine culpa puniendus. 170. & seqq. Vbi de
lege p&#x0153;nali, & Interdicto.</negEZ>
<P>Ob venialem an amittatur Aureola Virginitatis.</P>
<Z>D.
Damnum.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>B obligatione audiendi Missam quale damnum
excuset. <R>p. 6. 366</R></negEZ>
<negEZ>Damna creditoribus illata vt debeat Quæstor compen-
sare. <R>359. & seqq.</R></negEZ>
<P>Damni & lucri notandum dißidium. <R>p. 8. 360</R></P>
<negEZ>Damna diminutæ solutionis vt poßit creditor compen-
sare. <R>363</R></negEZ>
<negEZ>Diligentiam exactißimam adhibendam pro compen-
satione damnorum circa personas & quantitatem.
366</negEZ>
<P>Notanda circa illud doctrina. <R>267</R></P>
<Z>Debitor, Debitum.</Z>
<negEZ>An Quæstor, qui iniustè soluit, habeat regressum ad
eum, cui soluit. <R>p. 8. 361</R></negEZ>
<negEZ>Qui bona fide solutionem accepit à creditore non po-
tente soluere alijs, ad restitutionem non tenetur.
362</negEZ>
<negEZ>Chirographa debitorum an emere Quæstor poßit.
363</negEZ>
<negEZ>Quæstor, qui impetrauit aßignationem creditoris, an
tanti æstimare laborem queat, ac si emeret. 364.
cum doctrina speciali.</negEZ>@@

<negEZ>In accipiente ob neceßitatem quando debitum penitus
extinguatur. <R>p. 6. 432</R></negEZ>
<negEZ>Debitum deterioris conditionis quando integrè peti
poßit. <R>371</R></negEZ>
<negEZ>Debita Minerarijs an emi à Magistratibus queant.
373</negEZ>
<Z>Decimæ.</Z>
<negEZ>Pauperes ad illas non teneri. p. 6. 428. & seqq. vbi an
cessante neceßitate superueniat obligatio.</negEZ>
<negEZ>Earum conductio quomodo Clericis prohibita. p. 7.
160. & seqq.</negEZ>
<Z>Declaratio.</Z>
<negEZ>Declarationes Cardinalium circa Religiosos delin-
quentes extra claustra, & iurisdictionem Episco-
porum erga illos. <R>p. 8. 280. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa clandestina matrimonia. <R>418</R></P>
<P>De alijs in decursu sæpiùs.</P>
<Z>Decoctor.</Z>
<P>De illis. p. 8. 95. & seqq. Vbi specialia quædam.</P>
<Z>Decretum.</Z>
<negEZ>Innocentij X. in caussa Episcopi Angelopolitani. p. 6.
507</negEZ>
<P>Gregorij XV. <R>508</R></P>
<P>Pauli V. circa solicitantes. <R>p. 7. 13</R></P>
<P>Et circa eosdem Greg. XV. <R>12. & 14</R></P>
<negEZ>Clementis VIII. circa Regulares ordinandos. p. 8.
152</negEZ>
<negEZ>Eiusdem alia circa informationes pro Nouitijs.
175</negEZ>
<P>Aliud circa reseruationem. <R>195</R></P>
<negEZ>Alexandri VII. circa approbationem cum limitatione.
243</negEZ>
<negEZ>Vrbani VIII. circa cultum non Canonizatorum aut
Beatificatorum. <R>p. 6. 84</R></negEZ>
<Z>Detractio.</Z>
<P>Notanda circa illam. <R>p. 7. 230. & seqq.</R></P>
<P>Detractoribus non credendum. <R>p. 1. 65</R></P>
<Z>DEVS.</Z>
<negEZ>Quomodo complacere poßit in obiecto prohibito, sed
probabili. <R>p. 5. 296. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quæ de illo notitia sufficiat ad salutem. <R>p. 6. 157</R></P>
<P>Contra Deum an liceat litigare. <R>p. 5. 166</R></P>
<P>Est supremus Superior, & quid inde. <R>176</R></P>
<negEZ>Vt finis naturalis non est sufficiens motiuum in
accedente ad P&#x0153;nitentiæ Sacramentum. p. 6.
171</negEZ>
<negEZ>Quomodo poßit contra ius ex sponsalibus acquisitum
operari.</negEZ>
<P>De illo aliàs, & sæpiùs.</P>
<Z>Diana.</Z>
<P>Defensus doctus, eruditus, & pius Pater. <R>p. 5. 56</R></P>
<Z>Dictio.</Z>
<P>De dictione Insuper. <R>p. 8. 253</R></P>
<P>E vestigio quid indicet. <R>552</R></P>
<Z>Di&#x0153;ta.</Z>
<P>Quid sit. <R>p. 6. 354</R></P>
<Z>Dispensatio.</Z>
<negEZ>Episcopi vt poßint dispensare in petitione debiti con-
iugalis. <R>p. 6. 340</R></negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem cum mixtim progenitis. 342.
& seqq.</negEZ>
<P>De priuilegio Societatis I. circa illos. <R>346</R></P>
<negEZ>Futuras caussas rationabiles. 467. & 468. Vbi de
speciali quadam circa homicidium, & alia. 469.
& seqq. & 478</negEZ>
<P>Circa bigamiam. <R>471. & 477</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0454.jpg/>
@@1@<SE454>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Circa irregularitatem ex infamia propter Simoniam.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Circa habilitatem pro Beneficio. 472. & 473. Vbi
notanda doctrina.</negEZ>
<P>Circa mandantem in homicidio. <R>p. 7. 118</R></P>
<P>Dispensatio & licentia vt differant. <R>165. & 166.</R></P>
<negEZ>An possit non petenti ad cautelam concedi. p. 6. 66.
& 67</negEZ>
<negEZ>An virtute facultatum, quæ Indicis Episcopis concedi
solent, dispensari cum illegitimo poßit, qui bona
fide ordinatus est, & Beneficium accepit, aut vir-
tute alterius conceßionis. <R>218</R></negEZ>
<negEZ>In dispensatione pro homicidio, cur de scandalo ex-
ceptio. <R>223</R></negEZ>
<negEZ>Cum Religiosis circa ætatem an dispensare Episcopi
queant. <R>224</R></negEZ>
<negEZ>Circa matrimonium Indi cum Hispana cum primo
gradu illicitæ affinitatis. 620. & seqq. Circa gra-
dus mixtos. <R>668. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Distantia.</Z>
<negEZ>Quæ excuset Parochos pro recursu ad Episcopos. p. 7.
99. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Pro excusatione audiendi Missam in Festis. p. 6.
360</negEZ>
<negEZ>Ratione illius posse Capitulum S. V. in Indijs, et-
iamsi adsit Commissarius S. Cruciatæ. p. 8. 621.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Et ordinariam pro eo, sicut in Episcopo, esse potesta-
tem. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<Z>Distributiones.</Z>
<negEZ>Quando seneseas lucrari queant. p. 8. 404. &
seqq.</negEZ>
<P>De regula circa hoc tradita à P. Azorio. <R>411.</R></P>
<Z>Doctrinæ Indorum.</Z>
<P>Vide Parochus. <R>& p. 7. Sect. 5. & seqq.</R></P>
<negEZ>Sine concursu conferri nequeunt, & de neceßitate
Examinatorum, etiam Sede vacante. 590. & seqq.</negEZ>
<Z>Domicilium.</Z>
<negEZ>Vt quis habeatur naturalis Regni quale domicilium
requiratur. <R>p. 8. 290</R></negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<negEZ>Omnium bonorum præsentium ac futurorum an va-
lida. <R>p. 7. 129</R></negEZ>
<Z>Dubium.</Z>
<P>Vide Opinio.</P>
<negEZ>Operari cum dubio secundùm se spectatum esse pec-
catum. <R>p. 5. 251</R></negEZ>
<negEZ>Varij textus de amplectenda parte tutiore in dubio
qualiter exponendi. <R>p. 5. 148. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quid de dubio circa præceptum Superioris. <R>157</R></P>
<negEZ>Non esse obligationem interpretandi dubia in partem
meliorem actu positiuo. <R>170</R></negEZ>
<Z>E.
Ecclesia.</Z>
<P><INI2>D</INI2>Ifficilia præcipienti parendum. <R>p. 5. 127</R></P>
<P>Tota Ecclesia nequit falli. <R>p. 6. 15</R></P>
<negEZ>Ecclesiæ nomine an veniant quæ in seminarijs Socie-
tatis I. 90. vbi de cultu Beatificatorum.</negEZ>
<negEZ>Ecclesiæ pro Canonizatis tantùm. 48. & 49. Vbi
quid si Patronus Religionis sit tantùm Beatifica-
tus.</negEZ>
<Z>Electio.</Z>
<negEZ>De digniorum electione. p. 7. 73. vbi de Parochis
Indorum.</negEZ>
<P>Notanda doctrina circa concursum. <R>74</R></P>@@

<Z>Eleemosyna.</Z>
<negEZ>Quando ad illam Parochi Indorum, etiam Religiosi
teneantur. <R>p. 7. 119. & seqq.</R></negEZ>
<P>De spirituali. <R>125. & seqq.</R></P>
<negEZ>An fiat satis per illas omißioni diuini officij. 312.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Obligari & compelli ad illam posse fideles. p. 8. 168.
Vbi specialiter pro Monialibus, de quo & 566. &
567.</negEZ>
<Z>Episcopus.</Z>
<negEZ>Notanda doctrina circa ingressum in administratio-
nem. <R>p. 5. 60</R></negEZ>
<P>De consecratione Paraquariensis. <R>316. & seqq.</R></P>
<negEZ>An Indici poßint in matrimonij impedimentis dispen-
sare. <R>p. 6. 325. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Facultas ea vt poßit Vicarijs, & alijs committi.
338</negEZ>
<negEZ>Quomodo obligare Parochos ad residentiam debeant.
p. 7. 90. & 91</negEZ>
<P>Nequeunt consuetudinem legitimam abrogare. <R>300</R></P>
<negEZ>Quomodo illis liceat Maioratus institutio, & alia pro
casu occurrente. <R>315</R></negEZ>
<negEZ>De potestate Indicorum ad dispensandum in gradibus
prohibitis in foro externo. 60. & seqq. Vbi no-
tatu digna.</negEZ>
<negEZ>Defectus Episcoporum in neceßitate an poßit sine
Pontificia prouisione suppleri, vbi de Indicis spe-
cialiter. <R>p. 8. 75. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Casus peculiaris, in quo præsentatus à Rege posset
Ecclesiæ gubernationem assumere. <R>81. & 82</R></negEZ>
<negEZ>Quid poßint Episcopi circa Regulares extra clau-
stra delinquentes, pro casus contingentia. 278.
& seqq. Vbi de processu, carceratione, &c.
ibi Index.</negEZ>
<P>Circa petitionem debiti. <R>p. 6. 340</R></P>
<negEZ>An poßint statuere contra ius commune. p. 8. 413.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Non posse comminari sub p&#x0153;na peccati Parochis cir-
ca Christianam docendam doctrinam. <R>472</R></negEZ>
<negEZ>Ad eleemosynas pro Monialibus specialiùs obligari.
567</negEZ>
<negEZ>Quomodo prohibere poßint ne alibi approbati Confes-
siones audiant. <R>511. & 512</R></negEZ>
<negEZ>Posse à reseruatis Sedi Apostolicæ absoluere, & quo-
modò. <R>631</R></negEZ>
<negEZ>Et in impedimentis ob difficilem recursum ex pote-
state ordinaria. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<Z>Eucharistia.</Z>
<P>Vide Communio.</P>
<negEZ>In eius Sacrificio Christus principalis offerens. p.
6. 13. Ex eo probata Beatificationis certitudo.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Nomine Ecclesiæ offertur. 14. Ex quo illatio ea-
dem.</negEZ>
<negEZ>Quomodo necessaria iuxta verba Christi. 208. 209.
400. & 401.</negEZ>
<negEZ>Pro illius receptione an plus cognitionis quàm pro
Confeßione requiratur. <R>394</R></negEZ>
<negEZ>Non conferenda, si indecentia timeatur, etiam in
mortis articulo, licet absolutio conferri sub condi-
tione possit. <R>404. & 405</R></negEZ>
<Z>Examen.</Z>
<negEZ>Quàm exactum pro Beatificatione. p. 6. 19. & 20
Vbi de D. Thoma à Villa-noua.</negEZ>
<P>Pro Sancta Rosa. <R>79</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0455.jpg/>
@@1@<SE455>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Pro ordinibus in Religiosis quale. p. 8. 157. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Pro concursu ad Paræcias Indicas. 509. & seqq.
Vbi de Examinatoribus plura generaliter vtilia.
Ibi Index.</negEZ>
<P>De examine Prædicatorum. <R>651</R></P>
<P>De examine Confessariorum Regularium. <R>658</R></P>
<Z>Excommunicatio.</Z>
<negEZ>Excommunicatio pro sumentibus Cocam qualiter vr-
geat. <R>p. 6. 424</R></negEZ>
<negEZ>Excommunicatus recipiens Beneficium à quo, &
quomodò poßit dispensari. <R>446</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo in Indijs poßit esse reseruata Pontifici. p. 8.
265</negEZ>
<negEZ>De Excommunicatione 7. Bullæ C&#x0153;næ contra defe-
rentes arma &c. ad Ecclesiæ hostes. 428. & 429.
cum notanda doctrina.</negEZ>
<Z>Exemplum.</Z>
<negEZ>Quàm necessarium in Parochis Indis Christianæ pro-
bitatis. p. 8. 467. & seqq. Vbi & quòd in alijs.</negEZ>
<P>In Confessarijs. <R>659</R></P>
<Z>Extranei.</Z>
<negEZ>Qui dicantur, sicut & qui naturales, & quid circa
illos liceat, aut sit prohibitum. Parte 8. 390.
& seqq.</negEZ>
<P>Quid de Aragoniensibus. <R>520</R></P>
<Z>Extrema Vnctio.</Z>
<negEZ>De illius institutione multa scitu digna. p. 6. 243.
Ibi index.</negEZ>
<P>Circa formam multa. <R>255. & seqq.</R></P>
<P>Amen cur speciale in illa. <R>256. & 257</R></P>
<negEZ>Circa capacitatem Indorum pro illius receptione.
269. & seqq. Vbi & quid circa alios.</negEZ>
<P>De pueris, cæcis, surdis, mutis. <R>275. & seqq.</R></P>
<negEZ>Excellentißimus illius effectus remißio mortalium.
278. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Bona fides an sufficiat sine attritione ad prædictum
effectum. <R>293. & seqq.</R></negEZ>
<P>Casus peculiaris. <R>295</R></P>
<negEZ>Indi post Baptismum an vngendi, si periculosè ægro-
tent. <R>273</R></negEZ>
<Z>F.
Fabrica.</Z>
<P><INI2>E</INI2>Cclesiæ fabricæ quæ applicanda. <R>p. 7. 131</R></P>
<negEZ>Circa fabricas Religiosorum depulsa calumnia.
p. 6. 488</negEZ>
<Z>Facultas.</Z>
<negEZ>Facultatibus, quas habent Episcopi ad dispensandum
in matrimonij impedimentis in casibus neceßitatis
an vti Vicarij poßint, & alij ex eorum conceßione.
p. 6. 338</negEZ>
<negEZ>De facultatibus conceßis Episcopis. 449. & seqq.
Vbi an illis frui queant Religiosi.</negEZ>
<Z>Fama.</Z>
<negEZ>Sine minori eius damno facienda correctio. p. 8.
278</negEZ>
<Z>Familiaris.</Z>
<negEZ>Quid circa Confeßionem in Religiosorum familiari-
bus. <R>p. 8. 665</R></negEZ>
<Z>Festum.</Z>
<negEZ>Ad Festum S. Rosæ an Indi teneantur. p. 6.
121</negEZ>
<P>Quid de Europæis. <R>123</R></P>
<negEZ>Indos non posse compelli ad ea, ad quæ non tenentur.
359</negEZ>@@

<negEZ>Pro illis, ad quæ tenentur, quæ excusationes. 360.
Vbi de Missæ auditione.</negEZ>
<P>Quid circa laborem. <R>361. & 362</R></P>
<negEZ>Quid ob metum. 363. & seqq. vbi & pro bona fide
peculiaris doctrina.</negEZ>
<negEZ>Cum Indis vt dispensare Parochus queat. p. 7. 137.
& seqq.</negEZ>
<Z>Fides.</Z>
<negEZ>Vt stet mysterijs fidei assentire quosdam, alios dissen-
tire. <R>p. 5. 212</R></negEZ>
<negEZ>In ijs, quæ de fide sunt, quædam esse alijs certiora.
p. 6. 21</negEZ>
<negEZ>Fides Christi & Trinitatis non est necessaria neceßi-
tate medij. <R>157</R></negEZ>
<P>Fit satis argumentis P. Acostæ. <R>162. & seqq.</R></P>
<negEZ>Cum euidentia credibilitatis assensus contrarius fidei
esse non potest. <R>p. 5. 212</R></negEZ>
<P>Non valere instantiam ex formali hæresi. <R>213</R></P>
<negEZ>De fide est propositio, cuius opposita ab Ecclesia decla-
ratur falsa. <R>p. 8. 445</R></negEZ>
<P>Ad salutem est omnino necessaria. <R>430</R></P>
<negEZ>Per fidem parentum non suppleri Baptismum. 500.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quomodo ad remedium paruulorum in lege naturæ
necessaria. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<Z>Fides humana.</Z>
<negEZ>Quæ adhibenda Transumptis Constitutionis Pontifi-
ciæ. <R>p. 8. 667</R></negEZ>
<Z>P. Franciscus Bonæ Spei.</Z>
<negEZ>Contra illum agitur. p. 5. n. 1. & seqq. per integram
disceptationem.</negEZ>
<negEZ>Illius in D. Caramuelem inuasio peracerba. 15. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Illustre eiusdem testimonium pro Auctoribus senten-
tiam de probabilis opinionis sequela tenentibus.
75</negEZ>
<negEZ>Dura pronuntiata, neo sibi constantis, dum egregiè
collaudat. <R>130</R></negEZ>
<negEZ>Impetitio indigna in D. Caramuelem à qua hic vin-
dicatus. <R>159</R></negEZ>
<P>Doctrina eius admodum obscura. <R>292. & 293</R></P>
<negEZ>Acris inuectiua in D. Caramuelem circa paruitatem
materiæ in ieiunio naturali. <R>p. 6. 196</R></negEZ>
<negEZ>Calumnia in eumdem cum vindicatione. 199. &
seqq.</negEZ>
<Z>P. Franciscus Suarez.</Z>
<P>Defensus. <R>p. 8. 251</R></P>
<Z>Fructus.</Z>
<P>Quomodo restituendi à Simoniacis. <R>p. 6. 472</R></P>
<negEZ>Et à Parocho Indorum linguam ignorante. p. 7.
40</negEZ>
<negEZ>Officiales Regij negotiantes cum pecunia vt faciant
fructus suos. <R>p. 8. 297. & seqq.</R></negEZ>
<Z>G.
Gabella.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vid quando in rebus venalibus onus soluendi
certam pecuniæ quantitatem ab Ecclesiasticis
& laicis imponitur. p. 8. 245. & seqq. P. Verri-
celli sententia propulsata.</negEZ>
<P>Grauamen quando per se, & per accidens. <R>248</R></P>
<negEZ>De immunitate ab illis familiæ laicæ Episcopi.
251</negEZ>
<negEZ>De inæqualitate vectigalis inter exteros & natura-
les. <R>400</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0456.jpg/>
@@1@<SE456>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Gratia.</Z>
<negEZ>Facta à Principe non expirat primo actu, seu vnico.
p. 8. 294</negEZ>
<negEZ>Facienti quod in se est Deum non denegare suam
gratiam vt stet in confitente cum ignorata attri-
tione. <R>p. 6. 177</R></negEZ>
<negEZ>De Pontificijs gratijs vt cognoscere Episcopi va-
leant.</negEZ>
<Z>Gratitudo.</Z>
<negEZ>Quam debeat Societas I. D. Caramueli eam erga ip-
sam ingenuè & luculenter profitenti. p. 1. n. 3.
& 3</negEZ>
<Z>Gubernator.</Z>
<negEZ>Quomodo contrahere cum Minerarijs poßit. p. 8.
377. & seqq. Vbi specialiter de Huancauellicensi.</negEZ>
<Z>H.
Hæresis, Hæreticus.</Z>
<negEZ><INI2>F</INI2>Ormale peccatum hæresis vnde tale. p. 5.
213</negEZ>
<negEZ>Circa irregularitatem ob hæresim contractam quo-
modo Prælati Regulares poßint dispensare. p. 6.
453</negEZ>
<negEZ>Quid de priuilegio quodam Archiepiscopo Limano
concesso. <R>475. & 476</R></negEZ>
<negEZ>Hæreticorum argumento ex erroribus, qui videntur
probabiles, quomodo fiat satis. <R>p. 7. 184</R></negEZ>
<negEZ>Reiecta Scriptoris moderni responsio, de qua,
183</negEZ>
<negEZ>Cum hæreticis non ineunda commercia, & de ex-
communicatione circa hoc in Bulla C&#x0153;næ. p. 8.
426. & seqq.</negEZ>
<P>Hæresis erroris nomine compellata. <R>436</R></P>
<P>Hæretici quomodo despument suas confusiones. <R>588</R></P>
<P>Peßimi pastores. <R>Ibidem & 589</R></P>
<P>Quale in illis dominium. <R>622</R></P>
<P>Posse absoluere in articulo mortis. <R>639. & 640</R></P>
<Z>Homicidium.</Z>
<P>Vide Irregularitas.</P>
<negEZ>Propter illud contracta irregularitas vt queat dispen-
sari. <R>p. 8. 223</R></negEZ>
<Z>Horæ Canonicæ.</Z>
<P>Attentatio vt necessaria in illis. <R>p. 5. 108</R></P>
<P>Vbi quid de se Caramuel.</P>
<negEZ>De obligatione Parochi circa illas. p. 7. 140. &
seqq.</negEZ>
<P>Vide, Officium diuinum, & Præbendarius.</P>
<Z>Hospitale.</Z>
<negEZ>Hospitale S. Annæ Limano eximium concessum pro
dispensationibus priuilegium. p. 6. 477. &
seqq.</negEZ>
<P>Hospitale S. Bartholomæi. <R>p. 8. 405</R></P>
<negEZ>Vbi laudatus D. Don Ioannes de Cabrera & Benaui-
des illius promotor & insignis benefactor.</negEZ>
<Z>I.
Ieiunium.</Z>
<negEZ><INI2>P</INI2>Otio Chocolati an liceat in diebus ieiunij. p. 6.
412. & seqq,</negEZ>
<P>Circa potiones alias, vbi & de Guarapo. <R>416</R></P>
<negEZ>Circa ætatem pro obligatione. 418. & 419. Vbi de
Indis specialiter, pro quo & infra.</negEZ>
<negEZ>Circa vnicam Indorum comestionem. 420. & seqq.
vbi & pro alijs.</negEZ>
<P>De Coca, an eius vsus contrarius ieiunio. <R>423</R></P>@@

<P>Circa illius prohibitionem notanda quædam. <R>424.</R></P>
<negEZ>De vsu. ouorum & lacticiniorum pro Religiosis, vir-
tute cuiusdam Bullæ, quæ impugnatur. p. 8. 40.
& 41.</negEZ>
<negEZ>Cùm de ieiunio agitur, an liceat sententiæ mutatio.
p. 1. 110</negEZ>
<P>Circa ætatem. <R>p. 6. 216</R></P>
<Z>Ignorantia.</Z>
<negEZ>Inuincibilis vt stet cum vsu opinionis probabilis. p. 5.
71. & 72</negEZ>
<P>Non confertius, nisi in quibusdam casibus. <R>147</R></P>
<negEZ>Dictamen conscientiæ ex vincibili sequendum.
252</negEZ>
<P>Operationem talem esse peccaminosam. <R>252</R></P>
<negEZ>Quæ non excuset à peccato. p. 8. 473. &
474</negEZ>
<Z>Illegitimus.</Z>
<P>Vide Informatio, & Nouitius.</P>
<negEZ>De illegitimi profeßione, in qua professus pater,
& dispensatione ad dignitates. p. 8. 197. &
seqq.</negEZ>
<Z>Immunitas Ecclesiastica.</Z>
<P>Vide Gabella.</P>
<negEZ>Circa immunitatem familiæ laicæ Episcopi. p. 8.
251</negEZ>
<negEZ>De mulcta pecuniaria Ecclesiasticis imposita, &
à Regio Indiarum Consilio reprobata. p. 8. 273.
& seqq.</negEZ>
<P>De immunitate bonorum in illis. <R>275</R></P>
<negEZ>De immunitate Religiosorum, & quid ex illa habea-
tur. <R>281. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>De contributione ad reparationem muri Callae&#x0308;nsis
ob propinquam mari Religiosam domum, & Ec-
clesiam, & quid ex illa habeatur. 601. & seqq.
Vbi & generales doctrinæ.</negEZ>
<Z>Indi, Indiæ.</Z>
<negEZ>In illorum peccatis vnde malitia sit minor. p. 5.
n. 4</negEZ>
<P>Ad Festum S. Rosæ non teneri. <R>p. 6. 122</R></P>
<P>Indiarum detectione noua inducta Philosophia. <R>162</R></P>
<negEZ>In Indis an cum ignorantia doloris necessarij sta-
re Sacramentum P&#x0153;nitentiæ poßit. 169. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>An teneantur per interpretem confiteri, & quid cir-
ca illum. <R>178. & seqq.</R></negEZ>
<P>More puerorum tractandi. <R>271</R></P>
<negEZ>Sine dispensatione vt queant incestuosi debitum con-
iugale petere. <R>340</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa Ordinem Sacrum. 460. & 461.
Vbi de illustri Martyre Iaponiensi P. Didaco
Iuki.</negEZ>
<negEZ>An aliquando confiteri non Parocho poßint. p. 7.
139.</negEZ>
<negEZ>Quomodo hi peccent in illorum contumelijs. 226. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>An sine eleemosyna lucrari poßint Indulgentias Iu-
bilei. <R>p. 8. 24</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indorum Chilensium libertatem, cùm essent
captiui, ex Regio rescripto. 311. & seqq. Vbi an
sit obligatio reddendi pretium emptoribus.</negEZ>
<negEZ>Indi prohibiti in Hispaniam transmigare, circa quod
inquiritur. <R>396</R></negEZ>
<negEZ>In Indias arma exportari prohibitum, & quomodò
accipiendum. <R>397</R></negEZ>
<negEZ>De prohibitione transportationis argenti viui ex Pe-
ruuio in Nouam-Hispaniam. <R>399</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0457.jpg/>
@@1@<SE457>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Circa Indos opinionibus benignis agendum. p. 6.
373</negEZ>
<negEZ>Propositiones absurdæ circa illos. p. 8. Sect. 40. Ibi
Index.</negEZ>
<P>Circa obligationem ex sponsalibus. <R>465. & 466.</R></P>
<negEZ>Indis an deterior instructio hæretica, quam natiua
barbaries. <R>587. & seqq.</R></negEZ>
<P>De fædere cum Anglis circa Indias. <R>578. & seqq.</R></P>
<negEZ>Indi vt poßint dominio priuari ob infidelitatem. 620.
621. & 625</negEZ>
<negEZ>Quomodo aliquis terror conuersioni non obstet modo
debito procurandæ. <R>623. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Indulgentia.</Z>
<P>Pro Indulgentijs notanda. <R>p. 6. 499. & seqq.</R></P>
<negEZ>Indulgentia Iubilei an obtineatur, si non adhibeatur
aliquid ex requisitis. <R>p. 8. 23. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Valde opportunæ pro supplenda in Indis, & alijs sa-
tisfactione Sacramentali. 422. & 423. cum no-
tanda doctrina.</negEZ>
<Z>Infidelis.</Z>
<negEZ>De infideli conuerso, conuersis aut non conuersis cun-
ctis eius vxoribus. <R>p. 6. 356</R></negEZ>
<negEZ>Infideles ratione infidelitatis debellari posse an sit as-
sertum censura dignum. <R>p. 8. 616. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa eorum, dominium & armorum strepitum pro
terrore. Vide Indi & Indiæ. Parochus, Fides,
& alibi, circa alia.</negEZ>
<Z>Informatio.</Z>
<negEZ>De illis neceßitate pro Nouitijs multa. Parte 8. 169.
& seqq. & quid pro Indijs. <R>179</R></negEZ>
<negEZ>De informationibus circa delictum Religiosi delin-
quentis extra claustra. <R>284. & 285</R></negEZ>
<Z>Innocentes Sancti.</Z>
<P>Quo ritu celebrentur. <R>p. 6. 145</R></P>
<Z>Inquisitio, Inquisitores.</Z>
<negEZ>Clementina 1. de hæreticis circa impedientem ali-
quem pro officio S. Inquisitionis qualiter exponen-
da. <R>p. 7. 1. & seqq.</R></negEZ>
<P>De solicitante masculos in Confeßione. <R>4</R></P>
<negEZ>Circa quemdam solicitationis reum ostenditur iusta
damnatio. <R>5. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Pro venialibus an queant denuntiari. 6. & seqq. Vbi
quòd aliàs venialia possunt esse mortalia.</negEZ>
<negEZ>Solis verbis impuris sine voluntate vlteriùs progre-
diendi casum Inquisitionis committi. <R>9. & 10</R></negEZ>
<negEZ>Cumulum verbalium aut realium leuitatum depra-
uatam ostendere voluntatem. <R>11</R></negEZ>
<negEZ>Quid de solicitatione, simulata in loco non defignato
pro illis confeßione. <R>12. & 13.</R></negEZ>
<negEZ>Constitutionem Gregorij XV. in Hispania receptam.
14. & 24. Vbi de conuenientia.</negEZ>
<negEZ>Pænitentem consentientem debere denuntiare, &
quomodò. <R>16. & seqq.</R></negEZ>
<P>De Confessario paßiuè se habente. <R>23</R></P>
<negEZ>Femina solicitans an debeat denuntiari. 25. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>De solicitante ad crimina non venerea. 28. & quid
in alijs Sacramentis. <R>29</R></negEZ>
<P>Notanda circa praxim S. Tribunalis. <R>30</R></P>
<P>De iurisdictione ex iure diuino. <R>32</R></P>
<negEZ>Violatio sigilli Confeßionis an ad illud spectet. 33. &
seqq.</negEZ>
<P>Spectare superstitiones. <R>476</R></P>
<P>Casus peculiaris. <R>475. & seqq.</R></P>
<negEZ>Inquisitores an debeant remittere Ordinario reum,
cuius crimen non spectare ad S. Tribunal est depre-
hensum. <R>p. 8. 477</R></negEZ>@@

<negEZ>De impediente lectionem Bullarum ad illud spectan-
tium. <R>131</R></negEZ>
<negEZ>Circa priuilegia concernentia ipsum vtilis pro Regu-
laribus doctrina. <R>135. & seqq.</R></negEZ>
<Z>D. Ioannes de Cabrera.</Z>
<P>Eius laudata eximia pietas. <R>p. 8. 405</R></P>
<Z>Irregularitas.</Z>
<P>Quid in dubio circa illam. <R>p. 5. 170</R></P>
<negEZ>Celebrans ante impletam ætatem non est irregularis.
p. 6. 304</negEZ>
<negEZ>Irregularitatis dispensationem non esse ad reinciden-
tiam. 439. Vbi de illegitimis.</negEZ>
<negEZ>In irregulari validos esse actus iurisdictionis. p. 7.
49</negEZ>
<negEZ>Ex verberatione moderata non incurri irregularita-
tem, etiam morte subsecuta. <R>116</R></negEZ>
<P>Ob venialem culpam non incurri. <R>117</R></P>
<negEZ>Benè tamen in dubio facti circa homicidium. Ibi-
dem.</negEZ>
<P>Quomodò interdum sine culpa. <R>174</R></P>
<Z>Iudex.</Z>
<negEZ>Vt formet iudicium ex probabilibus fundamentis.
p. 5. 22. & 23</negEZ>
<negEZ>Vnicum motiuum est pro decisione sufficiens, etiamsi
tantùm probabile. <R>25</R></negEZ>
<negEZ>Minùs probabile an poßit sequi. 263. & magis ex
professo. Sect. 27. Vbi multa contra modernos quos-
dam Scriptores, probabilitate sententiæ affirmantis
propugnata.</negEZ>
<negEZ>Post latam sententiam pænam remittens ad restitu-
tionem tenetur. <R>168</R></negEZ>
<P>Pro iudice vt stet præsumptio. <R>207</R></P>
<negEZ>Iudices vt se gerere debeant circa p&#x0153;nam commißi.
p. 8. 403</negEZ>
<negEZ>Ratio quomodo esse iudex in negotio conscientiæ pos-
sit. <R>p. 1. 171</R></negEZ>
<negEZ>Paritate testium stante an reum poßit condemnare.
128</negEZ>
<negEZ>De iudicibus Consulatus Mercatorum. p. 8. Sect. 43.
& 44. n. 513. & seqq.</negEZ>
<Z>Iudicium.</Z>
<negEZ>Certum iudicium ignorantiæ inuincibili innixum an
necessarium operaturo probabiliter. <R>p. 5. 70</R></negEZ>
<P>Quando temerarium. <R>214. & 215</R></P>
<P>Circa illud notanda quædam. <R>p. 7. 236</R></P>
<negEZ>Summarißimum vt stet in negotio conscientiæ. p. 5.
173</negEZ>
<negEZ>Ratione status non potest quis malus iudicari. p. 7.
232. vbi de militibus.</negEZ>
<negEZ>Ad vniuersale omnes congregandos, etiam infideles.
p. 8. 434. & seqq.</negEZ>
<Z>Iuramentum.</Z>
<negEZ>De iuramento aliquorum Professorum in Academijs,
Thomistarum, & aliorum. <R>p. 5. 234</R></negEZ>
<P>De iuramento Prætorum. <R>p. 8. 379</R></P>
<Z>Iurisdictio.</Z>
<P>Speciale aliquid circa hæreticos. <R>p. 6. 315.</R></P>
<negEZ>Confertur ab Ecclesia stante opinione probabili. p. 8.
239</negEZ>
<negEZ>Certam esse posse tunc absolutionem, & quomodo.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Secus quando cum bona fide confitetur quis iurisdi-
ctione carenti. <R>269. & 270</R></negEZ>
<P>An communis error sine titulo sufficiat. <R>272</R></P>
<negEZ>De iurisdictione Episcopi circa Regulares delinquen-
tes extra claustra. <R>278. & seqq.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0458.jpg/>
@@1@<SE458>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Iuristæ.</Z>
<P>Eorum lapsus cùm Theologizant. <R>p. 1. 178</R></P>
<P>Vide Theologus.</P>
<Z>Ius, Iustitia.</Z>
<P>Iuris & facti diuersam esse rationem. <R>p. 5. 64</R></P>
<P>De Iuris regula circa tutius in dubio. <R>143. & 144</R></P>
<negEZ>In materia iustitiæ fauere posseßionem perseuerante
dubio. <R>155</R></negEZ>
<negEZ>Circa belli iustitiam vt se gerere debeant mili-
tes. <R>127</R></negEZ>
<negEZ>Religiosi Parochi an ex iustitia administrare de-
beant. <R>p. 7. Sect. 9.</R></negEZ>
<negEZ>Iustitiæ obligatio in Parochis Indicis ad vitæ exem-
plum. <R>p. 8. 471. & 472</R></negEZ>
<Z>L.
Labor.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Ieiunium.</P>
<P>Vt liceat Indis in Festis. <R>p. 6. 359. & 361</R></P>
<P>Ad vitandum otium an liceat. <R>362</R></P>
<negEZ>Circa laborem Parochorum, præsertim Indicorum.
445</negEZ>
<Z>Laus.</Z>
<P>Tenenda in illa moderatio. <R>p. 5. 1</R></P>
<Z>Lex.</Z>
<P>Posseßio vt stet pro lege. <R>p. 5. 139</R></P>
<P>Vis humanæ legis quanta. <R>p. 6. 314</R></P>
<P>Dubiam non obligare. <R>352</R></P>
<P>P&#x0153;nalis an obliget sine culpa. <R>p. 7. 173. & 174</R></P>
<negEZ>Propositio damnata ab Alexandro VII. circa legis ac-
ceptationem. <R>p. 8. 326</R></negEZ>
<negEZ>Lex an feratur sub conditione acceptationis. 327
& 328</negEZ>
<negEZ>Difficultatem non excusare, dum responsum à sup-
plicantibus expectatur. <R>329. & 322</R></negEZ>
<P>Circa caussas idoneas supplicationis. <R>332</R></P>
<P>De legibus Hispaniæ circa cambium Indicum. <R>385</R></P>
<negEZ>Leges circa commercium exterorum vt obligent. 390.
& seqq. Vbi quinam illi.</negEZ>
<negEZ>De lege contra registrantes aliena, proprio suo, aut al-
terius nomine. <R>402</R></negEZ>
<P>Lex Cæsarea vt faueat senibus. <R>408</R></P>
<negEZ>De legibus circa asportationem rerum Indicarum in
domum Contractationis. <R>426. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa legem de non donandis Indis. <R>606. & seqq.</R></P>
<Z>Liber.</Z>
<negEZ>Si Auctoris moderni sit, an ideò sit id quod continet,
probabile reputandum. p. 8. n. 4. Quid ex Censo-
ribus. <R>p. 5. 132</R></negEZ>
<Z>Libertas.</Z>
<negEZ>An quis liber esse tantùm quoad venialia poßit. p. 6.
160. & 161.</negEZ>
<Z>Licentia.</Z>
<P>Vide Dispensatio.</P>
<negEZ>Quæ pro egressu Nouitij requiratur. p. 8. 541. 544.
& seqq.</negEZ>
<Z>Lucrum.</Z>
<negEZ>De lucro cum Regia aut aliorum pecunia. p. 8. 297.
& seqq.</negEZ>
<P>Circa lucrum ex solutione Regij Quæstoris. <R>357</R></P>
<negEZ>Lucri & damni notandum discrimen in ordine ad
restitutionem. <R>360</R></negEZ>
<negEZ>De lucro Quæstoris suggerentis creditori vt emat mi-
nori pretio. <R>364</R></negEZ>
<P>Lucrum ex mutuo vt liceat. <R>387. & 388</R></P>
<P>De exceßiuo lucro cessante. <R>386</R></P>@@

<Z>M.
Malitia, Malum.</Z>
<negEZ><INI2>V</INI2>T actus contrahat malitiam moralem requiri-
tur reflexio supra prohibitionem. p. 5. 4. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Mala grauißima in Indijs occasione prohibitionis
contractuum sub p&#x0153;na excommunicationis.</negEZ>
<Z>Mandatum.</Z>
<negEZ>Illud, ex quo sequitur mors, non semper inducere ir-
regularitatem. <R>p. 7. 115</R></negEZ>
<P>Quando mortale, an illa Pontifici reseruetur. <R>118</R></P>
<Z>MARIA Virgo.</Z>
<negEZ>Pietas erga ipsam Ducis de Maqueda nihil comeden-
tis Sabbatis. <R>p. 5. 86</R></negEZ>
<negEZ>Circa certitudinem purißimæ Conceptionis. 307. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Firmamenta septemdecim ex Bulla Alexandri VII.
310. & seqq.</negEZ>
<negEZ>An actus opinionis in illa quærente Filium. 321.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De ipsius Aureolis. p. 7. 269. Vbi multa pro eius lau-
dibus.</negEZ>
<negEZ>An tentata 271. & seqq. Negatur in materia casti-
tatis. 280. Quæ maior Angelica. <R>282</R></negEZ>
<P>Beatificationis cultus pro illius Conceptione. <R>p. 6. n. 5</R></P>
<P>Beatæ Rosæ morienti vt visa occurrere. <R>85</R></P>
<Z>Martyr.</Z>
<negEZ>In Mißis pro Martyribus cur non Symbolum. p. 6.
138. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De interfecto infante casus peculiaris, vbi multa sci-
tu digna. <R>227. & seqq.</R></negEZ>
<P>Vide V. Aureola. Et Beatificatio.</P>
<Z>Matrimonium.</Z>
<negEZ>De dubio circa valorem matrimonij. p. 5. 142. &
156</negEZ>
<negEZ>Circa consensum Indorum ab alio expressum p. 6.
310. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De Parochi defectu in remotis partibus, aut absentia.
313. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De ignorantia linguæ in testibus, & de Parocho, ac
interprete. <R>319. & 320</R></negEZ>
<negEZ>De gradibus cognationis, quibuscum potest celebrari.
321. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Vbi præsertim de primo gradu transuersali, & di-
spensatione Martini V. & in eo non solùm decla-
rationem, sed etiam dispensationem fuisse. <R>325.</R></negEZ>
<negEZ>De conuersis, cùm tamen coniuges non conuertantur.
326. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa cognationem spiritualem Indorum, & rudium
aliarum nationum. 350. & seqq. Vbi an ignoran-
tes illam contrahant, aut non habentes intentio-
nem.</negEZ>
<negEZ>Superuenientem non impedire debiti petitionem, vt
stare queat. <R>352</R></negEZ>
<negEZ>Circa asserta quædam Indici Scriptoris. 352. &
seqq. Ibi Index.</negEZ>
<negEZ>Inualidè contracto non esse opus noua solemnitate.
p. 7. 46.</negEZ>
<negEZ>Coadiutor Religiosus à Prælato missus an validè aßi-
stat. <R>68</R></negEZ>
<negEZ>Clandestina Indorum immeritò à Concilio. 1. Limensi
irritata. <R>p. 8. 418</R></negEZ>
<negEZ>Pluralitatem vxorum non licere, dogma fidei. 482.
& seqq.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0459.jpg/>
@@1@<SE459>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Metus.</Z>
<P>Vt obstet valori matrimonij. <R>p. 6. 311</R></P>
<P>De metu cadente in constantem virum. <R>p. 8. 129</R></P>
<Z>Missa.</Z>
<negEZ>Duplicatum stipendium ratione applicationis fructus
specialis non posse accipi. p. 6. 235. & seqq. Vbi
de titulis alijs.</negEZ>
<P>A Testamentario an minui stipendium queat. <R>237</R></P>
<negEZ>Decreta Vrbani VIII. generaliter obligare. 241. &
242</negEZ>
<P>Auditionem vt excusent damna spiritualia. <R>366</R></P>
<P>Confeßio & sermo an præferri queant. <R>367</R></P>
<negEZ>De excusatione ratione ætatis in pueris & senibus.
368. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Interdicti tempore an obligatihabentes Cruciatam.
371. & seqq.</negEZ>
<P>Circa inuitos & coactos audientes. <R>374. & seqq.</R></P>
<negEZ>Missa an dici debeat pro animabus in conceßione pro
illis. <R>403</R></negEZ>
<P>Vna Missa plures posse liberari. <R>504</R></P>
<negEZ>Prælati an poßint subditorum Missas applicare. p. 7.
96. vbi specialiter de Concilio Prouinciali.</negEZ>
<negEZ>Tres Missæ Natiuitatis D. dici possunt post mediam
noctem. 106. & 107. de quo & p. 8. 225. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Plures Missæ an dici queant cum licentia Episcopi;
& specialiter in die Commemorationis omnium de-
functorum. <R>295. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Notanda quædam circa ritus in Missa seruandos. p. 8.
98. & seqq. Vbi specialiter de mora aliqua ante
Sacramenti sumptionem.</negEZ>
<negEZ>Circa Collectam, & famulos tuos &c. specialia &
vtilia quædam. <R>116</R></negEZ>
<P>In Collecta pro Indijs quid peculiare. <R>121. & seqq.</R></P>
<P>De obligatione circa illam. <R>124. & seqq.</R></P>
<Z>Missiones.</Z>
<negEZ>Ad eleemosynam spiritualem spectant, & quales pro
illis eligendi. <R>p. 7. 125. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Mißionarijs prohibita negotiatio sub grauißimis p&#x0153;-
nis. <R>252. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Monialis.</Z>
<negEZ>An Abbatissa triennio expleto poßit iterùm eligi. p. 8.
68. & seqq. Vbi quod omnia vota requiran-
tur.</negEZ>
<P>Prælatus an poßit non confirmare. <R>72</R></P>
<P>Quid facturus præsidens electioni. <R>73</R></P>
<negEZ>Deceptio duas tertias partes requirentium in prima
electione. <R>74</R></negEZ>
<negEZ>De transmigratione Panamensium Monialium varia
dubia. <R>Sect. 46.</R></negEZ>
<negEZ>Ibi Index marginalis, cum generali pro casibus huius-
modi doctrina.</negEZ>
<Z>Mors.</Z>
<negEZ>Quæ notitia illius sufficiat in coniuge ad secundas
nuptias. <R>p. 5. 128</R></negEZ>
<negEZ>De articulo mortis vide Baptismus, Casus reserua-
ti, Confessio, Eucharistia, Opinio.</negEZ>
<Z>Munera.</Z>
<negEZ>An dari à Religiosis suis Prælatis poßint pro nomi-
natione ad Paræcias Indorum. p. 7. 50. & seqq.
Vbi notanda documenta.</negEZ>
<negEZ>Vt sint iudicibus prohibita. p. 8. 334. & seqq. Vbi
quid ex natura rei, & decem tituli, ex quibus dari
contingere potest. Ibi Index.</negEZ>
<P>Quid ex humanis legibus. <R>344</R></P>
<negEZ>Circa iudices Consulatus quid specialiter dispositum.
513. & seqq. Vbi & generaliter vtilia.</negEZ>@@

<Z>Mutuum.</Z>
<negEZ>Quid circa illud in pecunia sit Antuerpiæ statutum,
& quomodò intelligendum. <R>p. 8. 387. & 388</R></negEZ>
<negEZ>Proscriptio Propositionis ab Alexandro VII. circa mu-
tuum quomodo procedat. <R>389</R></negEZ>
<Z>N.
Negotiatio.</Z>
<P><INI2>Q</INI2>Vis dicatur Negotiator. <R>p. 7. 151</R></P>
<negEZ>Circa quædam an negotiationis nomine com-
prehensa. <R>150. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Ex dispensatione Episcopi an poßit Parochus nego-
tiari. <R>154</R></negEZ>
<P>De negotiatione per alios. <R>155</R></P>
<P>Religiosi circa hoc defensi. <R>159. & p. 8. 261</R></P>
<negEZ>Prohibita à Clemente IX. Ecclesiasticis in vtrâque
India. <R>p. 8. 252. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Vbi multa pro ea, & alia Vrbani VIII. Ad solos Re-
ligiosos spectare Constitutionem Vrbani. <R>257</R></negEZ>
<P>Clementis ad Mißionarios. <R>258. & 259</R></P>
<negEZ>Non prohibita, quæ secundùm Sacros Canones est li-
cita, licet probabiliter. <R>260</R></negEZ>
<P>Circa p&#x0153;nas. <R>262. & seqq.</R></P>
<P>Excommunicatio sublata à Paulo V. <R>266. & 267</R></P>
<negEZ>Regij Officiales vt valeant cum pecunia sibi credita
negotiari. <R>292. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Neophyti.</Z>
<P>Qui sint ad vsum priuilegiorum. <R>p. 6. 457</R></P>
<negEZ>An eorum priuilegia ad Mixtos poßint extendi. 467.
& 468</negEZ>
<Z>Nouitiatus, Nouitius.</Z>
<negEZ>Renuntiatio facta à Nouitio Societatis. p. 8. n. 6. con-
tra modernum quemdam.</negEZ>
<negEZ>De informationibus necessarijs. 169. vbi multa spe-
cialia.</negEZ>
<negEZ>Nouitiatum non repetendum cessante impedimento
iuxta probabilem opinionem. <R>186</R></negEZ>
<negEZ>Ratione egressus è Conuentu quomodò interrumpa-
tur. 541. & seqq. Vbi specialiter de Moniali-
bus.</negEZ>
<Z>O.
Obedientia.</Z>
<negEZ><INI2>P</INI2>Ræstanda Pontifici etiam difficilia præcipienti.
p. 5. 127</negEZ>
<negEZ>In dubio quomodo obediendum Prælato circa rem præ-
ceptam. <R>157</R></negEZ>
<Z>Occasio.</Z>
<P>Vide Malum.</P>
<Z>Officium diuinum.</Z>
<P>Vide Horæ Canonicæ.</P>
<negEZ>Oracula viuæ vocis, quæ ad illud spectant, reuocata.
p. 8. 32</negEZ>
<negEZ>Circa Officium Resurrectionis moderni scriptoris as-
serta refutata. <R>34. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Officium ciuile.</Z>
<negEZ>Quinam ad illa admitti queant. p. 8. 394. vbi de
Exteris.</negEZ>
<Z>Opinio.</Z>
<negEZ>Opinionis, fidei, & intellectus discrimen ex D. Ber-
nardo. <R>p. 5. 14</R></negEZ>
<P>Probabilitati quomodo non obstet dubium. <R>9. & seqq.</R></P>
<negEZ>Prudentia opinioni congruit ex Aristotele explicata.
15</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0460.jpg/>
@@1@<SE460>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Quomodo in operante iuxta illam sint iudicia di-
uersa. <R>16. & 17</R></negEZ>
<P>Quando non liceat opinionis probabilis vsus. <R>19</R></P>
<P>Regula Tene certum. vt habeat locum in illo. <R>20</R></P>
<negEZ>Non esse necessariam moralem certitudinem, nisi in
ordine ad operationem, in qua est absoluta. 22. 23.
26. 36. & seqq.</negEZ>
<P>Non obstare formidinem, & quid illa. <R>33</R></P>
<P>Nullum in eo peccandi periculum. <R>29. 45. 49</R></P>
<P>Vt faueat P. Bonæ Spei illustri testimonio. <R>44</R></P>
<negEZ>Sufficientem esse diligentiam in illa. 48. neque exem-
pla conuincere, de quibus 50. & 51. Sicut neque
absurda. <R>52. & 53</R></negEZ>
<P>Medicis vt licitus illius vsus. 53. & Iudici <R>54</R></P>
<P>Ex ignauia argui non posse. <R>55</R></P>
<P>Circa Auctores pro illa. <R>57</R></P>
<P>Admonitio Alexandri VII. ad PP. Dominicanos. <R>58</R></P>
<negEZ>Circa vnius Doctoris auctoritatem. Sect. 8. & 9. &
n. 84</negEZ>
<P>Probationes optimæ ex P. Scildere. <R>70</R></P>
<negEZ>Quid specialiter quando necessaria est operatio. 77.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De opinione communiter recepta vt non improbabili.
82. 83</negEZ>
<negEZ>Horologia vt faciant opinionem probabilem, & quid
circa illa. <R>85. & seqq.</R></negEZ>
<P>Erroris & opinionis discrimen. <R>90</R></P>
<negEZ>Mutatio opinionis vt liceat. Sect. 12. & n. 110. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Definitio opinionis probabilis ex P. Scildere defensa
contra P. Bonæ Spei. <R>115. & 116</R></negEZ>
<negEZ>Pro P. Rhodes. 117. & 118. circa aliqua impro-
bato. <R>110</R></negEZ>
<P>Pro P. Herincx. <R>120. & 121</R></P>
<negEZ>Certitudo ab extrinseco & ab intrinseco vt conueniat
communi sententiæ. <R>121. & 122</R></negEZ>
<P>Excessus circa hoc Fagnani. <R>124</R></P>
<P>Circa Auctores vt faueant aduersarij. <R>130</R></P>
<P>Praxis Catholicarum Vniuersitatum. <R>131</R></P>
<P>S. Scripturæ auctoritatibus fit satis. <R>135</R></P>
<P>Circa operantem iuxta alterius opinionem. <R>137</R></P>
<negEZ>Ex iudicio circa illicitam operationem argumento de-
sumpto responsio. <R>136. & seqq.</R></negEZ>
<P>Minùs tutum vt sequi liceat. <R>Sect. 16.</R></P>
<negEZ>Quo sensu Pontifices contrarium videantur asseruis-
se. <R>150. & seqq.</R></negEZ>
<P>Ex conscientia dubia malè argui. <R>153</R></P>
<negEZ>Caramuelis & Fagnani inepta conciliatio. Sect. 22.
& prior vindicatus. <R>189</R></negEZ>
<negEZ>Obiectioni ex incertitudine iudicij practici ob Aucto-
rum contra stantium sensum, factum satis. <R>194</R></negEZ>
<P>Pro vera sententia demonstratio. <R>195</R></P>
<negEZ>Ex duabus æquè probabilibus opinionibus licitum esse
vtramlibet sequi. Sect. 22. vbi modus dicendi P.
Terilli refutatus.</negEZ>
<negEZ>Licitum esse opinionem minùs probabilem amplecti,
sed sine assensu circa illam. Sect. 23. contra cita-
tum Auctorem illum, pro quo ratio validißima. <R>223</R></negEZ>
<negEZ>Si dari assensus prædictus poßit, an futurus prudens.
Sect. 24. Negatur cum varia doctrina.</negEZ>
<negEZ>Circa certitudinem vltimi dictaminis certior doctri-
na. 238. & seqq. Vbi quod sit euidens, etiam in
materia fidei, & posse demonstrari. 243. & 247</negEZ>
<P>Moralem certitudinem non sufficere. <R>249. & 250</R></P>
<negEZ>Minùs probabilis sub qua consideratione poßit in
praxi magis probabili & tutæ præferri. 254. &
seqq. Vbi de singulari sensu P. Terilli.</negEZ>@@

<negEZ>Antiqui Scriptores cum Modernis circa præsentem
controuersiam conciliati. <R>266</R></negEZ>
<negEZ>Certitudo iudicij practici conuenientiùs explicata.
292. & seqq.</negEZ>
<P>Circa formidinem exacta disquisitio. <R>Sect. 30</R></P>
<P>Sine illa vt stare opinio queat. <R>304. & seqq.</R></P>
<negEZ>Ex sententia circa Conceptionem Virginis vt argui
queat. <R>307. & seqq.</R></negEZ>
<P>Obiectorum solutione roborata. <R>326. & seqq.</R></P>
<negEZ>Iudicium practicum probabile non sufficere contra P.
Verricelli. <R>335. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Excursio circa Tractationem P. Antonij Alfonsi Sa-
rasæ de opinione probabili. 175. vbi multa vtilia,
neque obuia. Ibi Index marginalis.</negEZ>
<negEZ>Illius pars altera circa obligationem Confessarij con-
formandi se p&#x0153;nitenti secundùm probabilem opi-
nionem operanti. 196. Vbi cum Seuero Iurista
concertatio. Ibi etiam Index.</negEZ>
<negEZ>Opinionem esse posse improbabilem, licet in Expur-
gatorio non videatur proscripta. <R>p. 8. n. 3</R></negEZ>
<P>Improbabilitas non est censura Theologica. <R>5</R></P>
<negEZ>Vsus opinionis probabilis vt liceat in Tribunali S. In-
quisitionis. <R>p. 7. 30</R></negEZ>
<P>Agmen Auctorum pro benigna stantium. <R>175</R></P>
<P>Obseruatio circa illam. <R>176</R></P>
<P>Nulla est tutior quàm alia. <R>188</R></P>
<negEZ>Quomodo euidentia fundamenta necessaria sint ad
tollendam probabilitatem. <R>p. 8. 507.</R></negEZ>
<P>Minùs probabilis vt reddi magis probabilis queat. <R>549</R></P>
<negEZ>Iudicium S. Inquisitionis vt reddere poßit probabilem
singularem opinionem. <R>p. 8. 1. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Oratorium.</Z>
<negEZ>An celebrari in eo poßit transacto tempore conceßio-
nis.</negEZ>
<Z>Ordo.</Z>
<negEZ>Circa asserta quædam Indici Scriptoris. p. 6. 298.
& seqq.</negEZ>
<P>Æthiopes an poßint ordinari. <R>305. & seqq.</R></P>
<P>Circa Religiosos quædam. <R>p. 8. 145. & seqq.</R></P>
<Z>P.
Papa.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Obedientia, Opinio.</P>
<P>Cùm dispensat, quàm certa dispensatio. <R>p. 61. 7</R></P>
<negEZ>Cùm tacet an debeat consentiens reputari. p. 8. 325.
& circa Cruciatam. <R>333</R></negEZ>
<negEZ>Publicum Sanctorum cultum non solùm vt Princeps,
sed vt Iudex decernit. <R>p. 6. 16</R></negEZ>
<negEZ>In Beatificatione plusquàm permittendo procedit, &
è Cathedra decernit. <R>72. & 73</R></negEZ>
<negEZ>Sententia illius quomodo sententijs aliorum præiudi-
cet. <R>236</R></negEZ>
<negEZ>Pia illius voluntas præsumitur, vt non approbati in
casu necessitatis possint Confessiones audire, pro
quo Synodus Quitensis. <R>p. 7. 136</R></negEZ>
<negEZ>Eius dispositiones quando Religiosos comprehendant,
si de illis non faciant mentionem. <R>p. 8. 138</R></negEZ>
<negEZ>Quidquid è Cathedra decernit, fidei habet certitudi-
nem. <R>445</R></negEZ>
<negEZ>Pontificatus an sit iure diuino Sedi Romanæ adnexus.
495.</negEZ>
<negEZ>Papa in Indijs an esse possit. Circa quod à n.
493</negEZ>
<negEZ>De illius potestate circa Infideles vt eorum dominia
possint alijs conferri. <R>622. 627. & 628</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0461.jpg/>
@@1@<SE461>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Parochus.</Z>
<negEZ>Parochi Indici quo teneantur Rituali vti. p. 6. 147.
Vbi de auctoritate Ritualis Pauli 5.</negEZ>
<negEZ>Tenentur ad tribuendam Indis Communionem. 395.
& seqq. Vbi quid stante dubio.</negEZ>
<negEZ>Circa administrationem noctu, & equitando. 398.
& 399</negEZ>
<negEZ>Quid quando pro longiùs distantibus postulatur. 400.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quid de ebrio, qui post ebrietatem mansit sine sensu.
403. & seqq. vbi & de alijs Sacramentis.</negEZ>
<negEZ>Transacto Paschate manere obligationem. 406. &
seqq. Etiam in Indis. <R>412</R></negEZ>
<negEZ>An pro anticipatione sit obligatio in præuidente im-
pedimentum. <R>411</R></negEZ>
<negEZ>Propter laborem an à ieiunio excusentur. 425. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa iura Parochialia. 483. & seqq. Vbi & de Reli-
giosis.</negEZ>
<P>Damnabiles abusus circa sepulturas. <R>490</R></P>
<negEZ>De Parochis ignorantibus Indorum linguam. p. 7. 38.
& seqq.</negEZ>
<P>Praxis non tolerabilis. <R>43</R></P>
<P>Non semper esse irritam collationem. <R>44</R></P>
<negEZ>Sublato impedimento non esse collatione opus. 45.
Etiamsi habita per concursum. <R>47</R></negEZ>
<negEZ>Religiosi Parochi ex iustitia administrare debent. 69.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De obligatione circa residentiam. 76. & seqq. Vbi
ad quæ poßint assumi officia.</negEZ>
<negEZ>Non satisfacere per se non seruientem, cura omni
Coadiutori relicta. <R>79. & seqq.</R></negEZ>
<P>Nec facere fructus suos. <R>83</R></P>
<negEZ>Compositio circa hoc virtute Cruciatæ vt poßit locum
habere. <R>83. & 84</R></negEZ>
<P>Quid circa suspensos & excommunicatos. <R>85</R></P>
<negEZ>Semel in anno tantùm Paræcias visitantibus quale
stipendium debeatur. <R>87</R></negEZ>
<negEZ>De obligatione circa Missas, & earum applicationem.
93. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Quæ distantia excuset à recursu ad Episcopum. 99.
& seqq.</negEZ>
<P>Circa horam celebrandi. <R>104. & seqq.</R></P>
<P>De administrando Viatico. <R>105</R></P>
<P>Qualiter punire Indos poßint. <R>108. & seqq.</R></P>
<negEZ>Religiosi Parochi non habent liberam administratio-
nem omnium Beneficij bonorum. <R>123. & 124</R></negEZ>
<negEZ>Circa Oblationes quæ obligatio. 128. & seqq. Vbi de
obligatione restitutionis.</negEZ>
<negEZ>Cùm Indis vt dispensare circa Ecclesiæ præcepta
queant. <R>132. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>An confiteri Sacerdoti non approbato poßint, & quid
Indi Paræciani. <R>135. & seqq.</R></negEZ>
<P>De obligatione circa diuinum Officium. <R>140. & seqq.</R></P>
<negEZ>Vbi de obligatione restitutionis ex defectu circa
illud</negEZ>
<negEZ>Coadiutores cum futura succeßione an dari queant.
Et quid de alijs. <R>144. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Negotiatio vt illis prohibita, præsertim Indicis. 149.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa specialem prohibitionem Synodi Diæcesanæ Li-
mensis. 163. & seqq. Vbi specialia quædam.</negEZ>
<negEZ>Circa obligationem applicandi Missas. 295. & seqq.
Vbi de statuto Toletanæ Synodi, & quomodo poßit
Indicis Parochis applicari.</negEZ>
<negEZ>An compellere Indos poßint ad constructionem Eccle-
siæ, & domus suæ habitationis. <R>307. & seqq.</R></negEZ>@@

<negEZ>An dispensare cum Indis poßint in petitione debiti
coniugalis. <R>341</R></negEZ>
<negEZ>Coadíutor an dispensare cum Parocho possit circa ie-
iunium. <R>p. 7. 426</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo se gerere debeat cum Paræciano, cum quo
inimicitias habuit. <R>p. 8. 457</R></negEZ>
<negEZ>Parochos Indicos non teneri ad doctrinandum exem-
plo, Propositio damnata. <R>467. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>De Parocho Indico dicente peccata, quæ audiebat
puer annorum octo. <R>479. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Patronus Sanctus.</Z>
<P>De patronatu S. Rosæ. <R>p. 6. 92. & seqq.</R></P>
<negEZ>Plures esse principaliores posse. 96. & 97. Vbi de
Patronatu S. Francisci Xauerij.</negEZ>
<P>Circa praxim electionis. <R>97</R></P>
<negEZ>Circa minùs principales an obliget Decretum S. Con-
gregationis. <R>105</R></negEZ>
<P>An tales esse poßint Beatificati. <R>108</R></P>
<P>Quid pro Indijs. <R>109</R></P>
<P>An præferendi Titularibus. <R>111. & 112</R></P>
<negEZ>An idem Patronus qui & Titularis. 113. & 114.
negatum.</negEZ>
<negEZ>Quis tenendus ordo in Commemorationibus, & an de
vtroque futuræ. <R>114 & seqq.</R></negEZ>
<Z>Pauper.</Z>
<P>Non teneri ad decimas. <R>p. 6. 428</R></P>
<negEZ>Illis facienda restitutio à Parochis ob doctrinæ defe-
ctum. <R>p. 7. 131</R></negEZ>
<P>Paupertatis votum. Vide Votum.</P>
<Z>Peccatum.</Z>
<negEZ>Vt actio sit peccaminosa requiritur notitia malitiæ &
reflexio supra illam. p. 5. 4. & seqq. Quid de obdu-
ratis. 7. & 8. Vide etiam. <R>p. 8. 473. & 474.</R></negEZ>
<negEZ>De peccantibus ex fiducia diuinæ misericordiæ. p. 7.
86</negEZ>
<P>Quoad venialia tantùm potest quis esse liber. p. 6. 160</P>
<negEZ>Perseuerantia in mortali etiam per vnam noctem ti-
menda, & quid inde in ordine ad reseruata. <R>101</R></negEZ>
<negEZ>Peccatum graue quomodo leue esse in materia queat.
169. & seqq.</negEZ>
<P>Minimum inter mortalia ebrietas. <R>359</R></P>
<negEZ>Operans iuxta opinionem probabilem neque mate-
rialiter peccat, sicut neque qui cum dispensatione.
p. 7. 188</negEZ>
<P>De habente venialia tantùm cum originali. <R>p. 8. 440</R></P>
<Z>Periculum.</Z>
<negEZ>Nullum esse in vsu opinionis probabilis. p. 5. 29. 45.
& 49. Vide Opinio.</negEZ>
<negEZ>Quando non est periculum iniustè iudicandi, quomo-
do licet munera accipere.</negEZ>
<Z>P&#x0153;na.</Z>
<negEZ>Imponi nequit operanti iuxta opinionem probabilem.
p. 6. 509. Quid de Parochis. <R>p. 7. 169. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Mulctæ pecuniariæ an poßint Parochis Religiosis im-
poni. <R>p. 6. 510</R></negEZ>
<P>A lege an sine culpa. <R>p. 6. 173, 174</R></P>
<P>Quid vulgariter p&#x0153;næ. <R>174</R></P>
<P>P&#x0153;na commißi vt obliget. <R>p. 8. 503</R></P>
<P>De p&#x0153;na Seuerini. p. 6. 40. Vbi non fuisse S. Seuerin&#x0169;.</P>
<negEZ>Ad illius incursionem sententia declaratoria iudicis
requisita. <R>p. 2. 62</R></negEZ>
<negEZ>P&#x0153;nam damni solùm infligendam Indis damnata
Propositio. <R>438. & seqq.</R></negEZ>
<Z>P&#x0153;nitentia.</Z>
<P>Pro animabus Purgatorij imponi valet. <R>p. 6. 238</R></P>
<negEZ>Indis quæ imponendæ. Sect. 28. Vbi specialia quæ-
dam. Ibi Index.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0462.jpg/>
@@1@<SE462>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>P&#x0153;nitentiæ Sacramentum quomodo ad salutem ne-
cessarium. <R>448</R></negEZ>
<Z>Possessio.</Z>
<negEZ>Circa regulam de meliore conditione in dubio poßi-
dentis. p. 5. Sect. 17. 18. 19. & 20. n. 158. &
seqq.</negEZ>
<P>Moralis explicata. <R>168</R></P>
<P>Contra Deum vt stare poßit. <R>175</R></P>
<P>Vt stet pro Deo. <R>179</R></P>
<negEZ>Non benè circa illam quosdam philosophari. 184. &
185</negEZ>
<negEZ>De possessore malæ fidei vtilia multa. p. 8. n. 300.
& seqq.</negEZ>
<Z>Præbendarius.</Z>
<negEZ>An condi poßit statutum pro excusandis senibus ab
aßistentia. <R>p. 8. 404</R></negEZ>
<P>Pro Indijs negatur. <R>406</R></P>
<negEZ>Sine illo stare posse remißionem. 407. De Septuage-
narijs agitur. <R>409. & 410</R></negEZ>
<P>Vide Canonicus.</P>
<Z>Prædicatio.</Z>
<P>Vide Missiones.</P>
<negEZ>An illius auditio Missæ auditioni præferenda. p. 6.
367</negEZ>
<negEZ>Sine vitæ exemplo quàm inutilis, immò & damnosa.
p. 8. 467. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De benedictione Episcopi pro ea requisita, aut licentia
illius. <R>647. &. 648</R></negEZ>
<P>Pro quibus locis necessaria in Regularibus. <R>650</R></P>
<negEZ>De examine volentium in alienis Ecclesijs prædicare.
651</negEZ>
<Z>Prælatus.</Z>
<negEZ>Prælatis ritè se gerentibus an Doctorum conferatur
Aureola. <R>p. 7. 266</R></negEZ>
<negEZ>In caußis S. Inquisitionis non se debent intromittere.
p. 8. 135. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Prælati Religiosi id erga proprios possunt subditos
quod Episcopi erga suos. <R>p. 6. 452</R></negEZ>
<negEZ>Per Bullam Adriani quàm ampla illis potestas, dum
solùm excipit actus, qui non exigunt consecratio-
nem Episcopalem. <R>456</R></negEZ>
<negEZ>Pro eadem. 466. Vbi non obstare ostenditur quòd
videatur finis conceßionis defecisse.</negEZ>
<P>Cognoscunt de violatione sigilli Confeßonis. <R>p. 7. 36</R></P>
<P>Qui actus excommunicati Prælati sint validi. <R>52</R></P>
<negEZ>Mutatio non substantialis circa Prælatum non ohstat
quo minùs frui poßit honoribus, quibus ante illam
fruebatur. <R>224</R></negEZ>
<negEZ>De obligatione Regularium Prælatorum circa lectio-
nem Constitutionum ad S. Inquisitionem spectan-
tium. <R>p. 8. 132</R></negEZ>
<Z>Præsentatio.</Z>
<negEZ>Cum sola Regia præsentatione an liceat in casu ne-
ceßitatis Episcopalem administrationem assumere,
aut etiam plus aliquid eo in genere vsurpare. p. 8.
75. & seqq. De illa sæpè alibi.</negEZ>
<Z>Præsumptio.</Z>
<P>Quæ vehemens vt pro certa habeatur. <R>p. 5. 22</R></P>
<negEZ>Circa præsumptionem sufficientis dispositionis in pe-
tente Baptismum. <R>p. 6. 158</R></negEZ>
<Z>Pretium.</Z>
<negEZ>An taxari poßit pro mercibus in Indias asportatis.
p. 8. 83. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Ob pretia rerum aucta quomodò aliquid accipi queat
vltra salarium. <R>347</R></negEZ>
<negEZ>In Monopolio concesso à Principe taxandum pretium
iustum, & vnde tale. <R>536</R></negEZ>@@

<Z>Prætor.</Z>
<negEZ>Non potest pro ijs, quæ ad officium spectant aliquid
vltra salarium reportare. p. 8. 94. Vbi casus pecu-
liaris.</negEZ>
<Z>Priuilegium.</Z>
<negEZ>Non amittitur per legem de illo non facientem men-
tionem. <R>p. 6. 122</R></negEZ>
<P>Circa dispensationem in bigamia. <R>343. & 344</R></P>
<P>Circa illegitimos 435. & seqq. cum notanda doctrina.</P>
<P>Non amittitur per non vsum. <R>387</R></P>
<negEZ>Circa Simoniacum, & facultatem restituendi Benefi-
cium. <R>445. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Neophytorum priuilegia ad Mixtos an valeant ex-
tendi. <R>462. & seqq.</R></negEZ>
<P>Priuilegia post Indorum conuersionem vrgere. <R>462</R></P>
<negEZ>De duobus amplis priuilegijs circa dispensationem.
474. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Pro reuocatione an necessaria notificatio. 479. &
481</negEZ>
<negEZ>Circa Communicationem Religionum pro Festis. p. 8.
42. & seqq. Vbi & de diuino officio.</negEZ>
<negEZ>De priuilegio quodam circa negotia S. Inquisitionis
an sit communicatio. <R>139</R></negEZ>
<negEZ>De alio PP. Dominicanorum circa Informationes.
180. & 182.</negEZ>
<P>Auferuntur abutentibus. <R>199</R></P>
<negEZ>Carmelitanorum Discalceatorum circa transitum ad
Carthusiam. 208. & seqq. circa quod multa.</negEZ>
<negEZ>Quod circa appellationem prohibitam est communi-
cabile. <R>217</R></negEZ>
<negEZ>Sixti IV. pro Minoribus vt Symbolum in Festis San-
ctorum suorum dicere poßint. <R>p. 6. 137</R></negEZ>
<P>Clementis VII. pro quo Parte 8. <R>414. 416. & 418</R></P>
<negEZ>Aliquando ad maiorem tantum conscientiæ quietem
conceditur. <R>636</R></negEZ>
<Z>Prorex.</Z>
<negEZ>Proreges an emere debita à Minerarijs poßint. p. 8.
345</negEZ>
<P>Quid si Regio nomine. <R>376</R></P>
<Z>Prosper Fagnanus.</Z>
<negEZ>Probabilitatis iuratus hostis, contra quem. p. 5.
paßim.</negEZ>
<negEZ>Quanta illius effata minimè toleranda. 124. Contra
quæ 125. & seqq.</negEZ>
<Z>Purgatorium.</Z>
<P>An animæ in illo orent. <R>p. 6. 23</R></P>
<negEZ>Deum in illo citra condignum punire. Et quid de In-
dis. <R>p. 8. 425</R></negEZ>
<Z>Q.
Quadragesima.</Z>
<negEZ><INI2>T</INI2>Otum illud spatium pro Confessione Indis con-
cessum & vltra. p. 8. Sect. 27. Vbi aliqua
circa illud.</negEZ>
<Z>Quæstio.</Z>
<negEZ>De quæstionibus apud Dianam obiectio Fagnani eua-
nida. <R>p. 5. 56</R></negEZ>
<negEZ>Quæstio circa communicantem post auditam horam
noctis duodecimam. <R>85</R></negEZ>
<Z>Quæstor.</Z>
<P>Vide Negotiatio, Restitutio.</P>
<negEZ>Excusatio in illis circa solutionem ex præsumpta
Proregum voluntate non probanda. p. 8.
354</negEZ>
<P>Non discutiendum mandatum. <R>355.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0463.jpg/>
@@1@<SE463>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>R.
Regula.</Z>
<P><INI2>D</INI2>E odijs & fauoribus vt accipienda. <R>p. 5. 166</R></P>
<negEZ>In 6. duodecima de verosimiliori in obscuris se-
quendo. <R>280</R></negEZ>
<Z>Religio, Religiosus.</Z>
<negEZ>Religiosi in Indijs an frui poßint facultatibus Epis-
copis concedi solitis. <R>p. 6. 449. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>An poßint erga subditos quod Episcopi ex Tridentino.
452</negEZ>
<P>Quid de irregularitate ex hæresi contracta. <R>453</R></P>
<negEZ>Et de competentibus Episcopis ratione neceßitatis.
454</negEZ>
<negEZ>Immeritò illis obijci pingues redditus, & ædificia à
quodam Prælato. <R>488. & 489</R></negEZ>
<negEZ>Non residentibus an dari queant doctrínæ Paræciales.
p. 7. 57</negEZ>
<negEZ>Simoniaci an intercedentes cum promißione emolu-
torum. <R>58. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Prælati possunt nominare cum onere pensionis mode-
ratæ. <R>63. & 64</R></negEZ>
<negEZ>An sola Prælatorum nominatione poßint Paræcialem
curam assumere. <R>65. & seqq.</R></negEZ>
<P>De Coadiutore à Prælato misso 68. & de Socijs 72.</P>
<negEZ>Circa Ordines quando non adest Diæcesanus Episco-
pus notanda quædam. <R>p. 8. 145. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>An suspensionem incurrant, si Confeßiones audiant
in priuatis domibus contra Episcopi Edictum. 241.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quid obseruandum in Confessionibus ad vitandas
cum Episcopis controuersias. <R>244</R></negEZ>
<P>De Religioso turpiter expendente. <R>302. & 303</R></P>
<negEZ>An Cleri nomine veniant in ordine ad contributio-
nes. <R>605</R></negEZ>
<Z>Reliquiæ.</Z>
<negEZ>Ex veneratione illarum in Beatificatis infertur eo-
rum gloriæ certitudo. <R>p. 6. 64</R></negEZ>
<P>An in Proceßionibus circumferri queant. <R>Ibidem.</R></P>
<Z>Reseruatio.</Z>
<P>Vide Casus reseruati.</P>
<negEZ>Quomodo pro illa sit necessaria materia ex se morta-
lis. <R>p. 8. 196</R></negEZ>
<negEZ>Circa reseruationem peccatorum carnalium quæ re-
futatæ sententiæ. <R>189. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Restrictio mentalis.</Z>
<P>Vt liceat. <R>p. 5. 105</R></P>
<Z>Restitutio.</Z>
<P>Vide Fructus.</P>
<negEZ>Vbi non est peccatum mortale, non esse obligationem
ad illam. <R>p. 7. 70</R></negEZ>
<negEZ>De quadam regula circa ipsam in Parochis Indorum.
129</negEZ>
<P>Fieri posse Ecclesiæ pro ornamentis &c. <R>131.</R></P>
<P>Vbi quid ex doctrinæ defectu ex Limensi Con-
cilio.</P>
<negEZ>Ob defectum in recitatione diuini Officij. 120. 140.
& seqq.</negEZ>
<P>Ob accepta munera. <R>p. 8. 184. & seqq.</R></P>
<negEZ>De Quæstore præferente non aßignatum à Pro-
rege. 344. & seqq. Vbi an id stare licitè
poßit, & quo lucro, & quid circa incertas
personas.</negEZ>
<P>Ex damno incertæ personæ an obligatio. <R>359</R></P>
<negEZ>Circa restitutionem damnorum exactior doctrina.
266. 267.</negEZ>@@

<Z>Reuelatio.</Z>
<P>De peculiari quadam D. Birgittæ. p. 8. 268. & 289</P>
<P>Alia eiusdem. <R>270</R></P>
<Z>Rex.</Z>
<negEZ>In conscientia teneri ad solutionem debitorum pro
ministrorum fraudibas ad instar priuati soluentis
per famulos. <R>p. 8. 363</R></negEZ>
<P>Eius nomine vt emi debita poßint. <R>376</R></P>
<negEZ>An dici Vicarius Ecclesiæ & Papæ poßit. 454. &
seqq.</negEZ>
<P>Quomodo Monopolia concedere queat. <R>535</R></P>
<P>Non teneri stare contractui præiudiciali. <R>540</R></P>
<P>Quomodò præsentare ad Ecclesias Paræciales. <R>599</R></P>
<P>Pro illo oratio. <R>614</R></P>
<Z>Ritus.</Z>
<negEZ>Superstitiosi in Missa damnati. p. 8. 473 & seqq.
Vbi de Gentilico quodam.</negEZ>
<Z>Rosa Sancta Limana.</Z>
<negEZ>Ex illius Beatificatione ostenditur Sanctos statim à
morte gloriam obtinere. p. 6. 72. & seqq. Vbi spe-
cialia circa illam.</negEZ>
<P>De illius Patronatu, & meritis pro ipso. <R>92. & seqq.</R></P>
<P>An etiam Titularis esse queat. <R>98. & seqq.</R></P>
<P>Circa Missas votiuas. <R>102. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quem locum in suffragijs Sanctorum habitura. 112,
& seqq.</negEZ>
<P>Ipsius elogium. <R>124</R></P>
<P>Rosula à Christo amanter compellata. <R>125</R></P>
<negEZ>Cum Beata Rhode composita, & inde collaudata.
126</negEZ>
<negEZ>Quinque Rosæ Sanctæ totidem Christi respondentes
vulneribus, & quid in Peruuiana peculiare. 126.
& 127</negEZ>
<Z>S. Rosula.</Z>
<negEZ>In Martyrologio Romano die 14. Septembris nomen
est viri, contra aliquos. <R>p. 6. 125</R></negEZ>
<Z>S.
Sacerdos.</Z>
<P>Vide Horæ Canonicæ, Officium diuinum, Pa-
rochus.</P>
<negEZ>Sacerdote ficto administrante, & bona cum fide acce-
dentibus. <R>p. 8. 268. & seqq.</R></negEZ>
<P>De non ficto, sed carente iurisdictione. <R>271</R></P>
<Z>Sacramentum.</Z>
<negEZ>Quæ mutatio in forma illi obstet. p. 6. 66. &
267</negEZ>
<negEZ>An quod additur formæ, ex voluntate Ministri poßit
ad illam pertinere, & vsque ad illud non perfici
Sacramentum. <R>262. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quid circa formam aliam. <R>268</R></P>
<negEZ>Discrimen inter Sacramenta viuorum & mortuorum.
291</negEZ>
<P>Vide Baptismus, & Fides.</P>
<Z>Sancti.</Z>
<negEZ>In veteri Testamento vt inuocari potuerunt. p. 6. 45.
Vbi decorum cultu.</negEZ>
<negEZ>Quomodo dici poßit vitam præsentem eos parturijsse.
52</negEZ>
<P>Aliqua in Sacris Officijs vt illis congruant. <R>59. & seqq.</R></P>
<P>Radios & splendores gloriam indicare. <R>62. & seqq.</R></P>
<P>Quid de SS. Elia & Ioanne Euangelista. <R>65</R></P>
<negEZ>Illorum Reliquiæ insignes in Limano Collegio.
144</negEZ>
<negEZ>An Solis primæ & Secundæ Classis Octauæ conue-
niant. <R>145</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0464.jpg/>
@@1@<SE464>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Ordo in Conone Missæ non semper ratione antiqui-
tatis. <R>146</R></negEZ>
<P>Quædam eorum exempla non imitanda. <R>p. 8. 106</R></P>
<negEZ>Cognomina an in Sacris Officijs assumenda. 107. &
seqq.</negEZ>
<Z>Scandalum.</Z>
<negEZ>Quale in Parochis c&#x0153;nantibus coràm Indis in diebus
Ieiunij, etiamsi excusari aliàs queant ob defatiga-
tionem. <R>p. 6. 427</R></negEZ>
<negEZ>Scandalum falsò obiectum Religiosis ob negotiatio-
nem. <R>p. 7. 159.</R></negEZ>
<P>De scandalo Clerici locantis operas suas. <R>126</R></P>
<negEZ>Circa scandalosam Propositionem. p. 8. 456
& 457. Vbi qualiter scandalum sumi poßit.</negEZ>
<Z>Scientia.</Z>
<P>De Seniorum scientia. <R>p. 5. 72</R></P>
<Z>Scriptura Sacra.</Z>
<negEZ>Ex illa ineptè argui contra licitam sequelam opinio-
nis probabilis. <R>p. 5. 135</R></negEZ>
<negEZ>Ex illa ostenditur credendum vni, sed digno fide.
65</negEZ>
<Z>Scrupulus.</Z>
<P>Vide Formido. <R>& p. 5. 341</R></P>
<Z>Secretum.</Z>
<negEZ>Iuramentum de illo vt obliget. p. 8. 521. Vbi de iura-
mento iudicum Consulatus.</negEZ>
<Z>Sententia.</Z>
<negEZ>Pro communi sequenda quæ restrictiones. p. 5.
291</negEZ>
<negEZ>Quæ contra Conceptionem vt dici temeraria queat.
315</negEZ>
<Z>Simonia.</Z>
<negEZ>An dispensari poßit cum Simoniaco vt retineat
Beneficium virtute Bullæ Pij V. aut ex conces-
sione Concilij Tridentini pro Episcopis. p. 6. 445.
& seqq.</negEZ>
<Z>Societas IESV.</Z>
<P>Illustre illius elogium. <R>p. 5. n. 3</R></P>
<negEZ>Seminaria eius an veniant nomine Ecclesiæ. p. 6.
90</negEZ>
<negEZ>Priuilegia ad dispensandum in matrimonij impedi-
mentis. <R>346</R></negEZ>
<negEZ>Renuntiationem factam in illa esse reuocabilem. p.
8. 7. & seqq. & oppositum esse improbabile
contra neotericum Scriptorem. Vbi & alia scitu
digna.</negEZ>
<negEZ>Circa quoddam eius priuilegium notanda quædam.
59</negEZ>
<negEZ>De alio pro dispensatione in gradibus prohibitis pro
foro externo. 60. & seqq ubi specialia quædam.</negEZ>
<negEZ>De priuilegio circa examen pro Ordinibus. 157. &
seqq.</negEZ>
<P>Aliud circa informationes pro Nouitijs. <R>181</R></P>
<negEZ>Specialis difficultas circa Decretum 25. Octauæ Con-
gregationis. 183. & seqq. vbi & notatu digna.</negEZ>
<P>Notanda doctrina. <R>188</R></P>
<negEZ>Casus reseruatus circa castitatem qualis. 194. &
195.</negEZ>
<negEZ>Speciale dubium circa extinctionem Votorum per Pro-
feßionem. <R>207</R></negEZ>
<negEZ>Fruitur priuilegio Carmelitanorum Discalciatorum
circa transitum ad Chartusiam. <R>210</R></negEZ>
<P>Duo præclara illius elogia. <R>211. & 212</R></P>
<negEZ>An ex commißione Episcopi poßit solus Religiosus So-
cietatis in Matrimonij impedimentis dispensare.
p. 6. 353</negEZ>
<negEZ>An in Congregatione abbreuiata legi debeant Bullæ<-P>@@

<-P>spectantes ad Tribunal S. Inquisitionis. <R>p. 8. 133</R></negEZ>
<Z>Sponsalia.</Z>
<P>Circa illorum obligationem. <R>p. 8. 458</R></P>
<P>Ibi Index.</P>
<Z>Statutum.</Z>
<negEZ>Circa aßistentiam Præbendariorum. Vide Præben-
darius.</negEZ>
<negEZ>Circa statutum Toletanæ Synodi circa Missarum ap-
plicationem. <R>p. 6. 295. & seqq.</R></negEZ>
<Z>S. Stephanus.</Z>
<P>Cuius sit Claßis eius Festum. <R>p. 6. 145</R></P>
<Z>Supplicatio.</Z>
<negEZ>Quando liceat, & quam habeat vim. p. 8. 322. &
seqq.</negEZ>
<Z>Suspensio.</Z>
<P>De incursa ob defectum ætatis. <R>p. 6. 304</R></P>
<negEZ>De imposita ab Episcopo contra audientes Confeßio-
nes in domibus priuatis. <R>p. 8. 241. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Symbolum.</Z>
<negEZ>Cur in Missa non omnibus Sanctis tribuatur ex pro-
fesso disquiritur. p. 6. 138. Vbi obseruatu digna.</negEZ>
<Z>T.
Tabacum.</Z>
<negEZ><INI2>A</INI2>N eius sumptione violetur ieiunium naturale.
p. 6. 193</negEZ>
<negEZ>Concilij Limensis Decretum an pro communicaturis
omnibus vrgeat. <R>Ibidem & seqq.</R></negEZ>
<Z>Tempus.</Z>
<P>Circa determinatum tempus præcepti. <R>p. 5. 97</R></P>
<negEZ>An continuatum necessariò futurum, cùm determi-
natur aliquid Pontificio indulto. <R>p. 8. 290</R></negEZ>
<P>Circa Nouitiatus annum. <R>292</R></P>
<P>Quod dicatur breue.</P>
<Z>Testis.</Z>
<negEZ>Paucorum testimonio aliquando standum contra plu-
res. <R>p. 5. 24</R></negEZ>
<P>Dicto vnius vt credendum. <R>65</R></P>
<P>Quid stante eorum paritate. <R>200. & 227</R></P>
<P>Vni testium æqualium nequit præstari fides. <R>208</R></P>
<negEZ>Quomodo vni credatur circa consuetudinem, & alia.
p. 8. 1. & 6</negEZ>
<negEZ>Sufficere illum ad impediendum Matrimonium. 64.
Sed non Indum. <R>65</R></negEZ>
<Z>Theologus.</Z>
<negEZ>Ad Theologos spectare decisionem eorum, quæ ad con-
scientiam spectant, potiùs quàm ad Iuristas osten-
ditur. p. 7. 155. & seqq. contra Iuristæ cuiusdam
leuia commenta.</negEZ>
<negEZ>Canonum & legum tractatio vt spectet ad ipsos.
157</negEZ>
<negEZ>Insignes aliqui Iurisperiti, qui & Theologi, in qui-
bus Dom. Doctor Didacus de la Rocha Togatus
Senator in Limana Cancellaria probitate & sa-
pientia commendatus. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<Z>D. Thomas Aquinas.</Z>
<negEZ>Explicata eius doctrina de imperio rationis circa
actus obscuros, sicut voluntas mouet seipsam. p. 5.
216</negEZ>
<negEZ>Circa eius assertum de miraculosa erga Genti-
les prouidentia facientes quod in se est. p. 6.
167</negEZ>
<negEZ>Quidquid scripsit fuisse diuinitùs infusum vt acci-
piendum. <R>p. 7. 155. & 157.</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-D-0465.jpg/>
@@1@<SE465>Index Tomi II. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>V.
Venditio.</Z>
<P><INI2>I</INI2>Ndis vt liceat Guarapum vendi p. 6. <R>417</R></P>
<negEZ>Notanda doctrina pro venditione circa ebrios.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Quando venditor non teneatur de euictione. p. 8.
314. & seqq.</negEZ>
<P>Exteris non licet carius vendere. <R>p. 8. 400</R></P>
<Z>Vicarius.</Z>
<negEZ>Nomine Ordinarij venit. p. 8. 192. Vbi casus pecu-
liaris.</negEZ>
<P>Vicarius Episcopi an esse Parochus poßit. <R>p. 7. 77</R></P>
<P>Quid de eius habitatione. <R>219</R></P>
<negEZ>Vicario Sede Vacante quid competat circa concursum
pro Beneficijs. <R>p. 8. 600</R></negEZ>
<Z>Visitator.</Z>
<P>Circa Ecclesiasticum aliqua. <R>p. 7. 167. & 168</R></P>
<P>An acquirat dominium eorum, quæ accipit. <R>p. 8. 351</R></P>
<negEZ>Vt queat punire Parochos per alios contractantes.
p. 7. 171</negEZ>@@

<Z>Viuæ vocis Oracula.</Z>
<P>Quæ pro integris regnis nōvidentur reuocata. <R>p. 6. 391</R></P>
<negEZ>Quædam non esse reuocata contendit modernus Au-
ctor efficaciter impugnatus. <R>p. 8. 28. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Voluntas, Voluntarium.</Z>
<negEZ>De imperio voluntatis erga rationem & potentias.
p. 5. 216. 217. & 221</negEZ>
<P>Violentiam an pati queat. <R>218</R></P>
<Z>Votum.</Z>
<P>Paupertatis qualis perfectio. <R>p. 8. 13</R></P>
<P>Votorum renouationis præclarum exemplum. <R>185</R></P>
<negEZ>An durent in profitente, qui extingui non vult. 202.
& seqq.</negEZ>
<Z>Vsura.</Z>
<P>Vnde illicita. <R>p. 5. 298</R></P>
<P>Vide Mutuum, Contractus Restitutio.</P>
<Z>Z.
Zelus.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Valis Clementis IX. in Constitutione contra
Ecclesiasticos negotiantes in Indijs. p. 8.
252. & seqq.</negEZ></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-D-0466.jpg/>
@@1@<SE466>
<Z><A+2>EXCMO. SEÑOR.</A+2></Z>
<P><INI6>E</INI6>L tribunal del consulado, dize, que con la noticia que tuuo de que
los Assentistas de los Negros solicitauan introducirlos en este Rey-
no, passando a el sus fatorias, y contrataciones, y que con efecto na-
uegauan cantidad muy considerable de ellos. Presentó memorial su-
plicando a V. Exc. se siruiesse de mandar que se embargassen, para que
vendidos por cuenta de su Magestad, por la inobseruancia de los ca-
pitulos del assiento, su procedido se entrasse en la Real caxa.</P>
<P>  Y porque es negocio de tanta calidad, y materia de que pende la conseruacion
destos Reynos, y de los Comercios de toda la Monarquia por sus dependencias:
halla que puede y deue representar a V. Exc. los graues inconuenientes que resultan
de permitir tan perniciosa nouedad, y que trae consequencias muy nociuas, sin que
se considere conueniencia que obligue a la disimulacion.</P>
<P>  Porque los pretextos con que se introduxo el assiento fueron la vtilidad de la Real
hazienda, y la publica de estos Reynos, suponiendo que se hazia vn seruicio muy
considerable a su Magestad, dandole de derechos en siete años dos millones, y cien
mil pesos, y que las Indias tendrian los negros de que necessitauan para la cultura de
sus haziendas; y los efectos han sido tan contrarios a la propuesta, que solo se han
experimentado grauissimos perjuicios inegables, como verificados con la experien-
cia.</P>
<P>  Pues en quanto a los intereses de la Real hazienda, es de aduertir, que los negros
que se introducian en los puertos de las Indias pagauan de derechos nouenta y cinco
pesos por cada pieça, segun consta de la certificacion que dio Don Sebastian Gomez
Carrillo del orden de Santiago, Contador de la Ciudad de Panama, inclusa en la
executoria despachada por el Supremo Consejo de las Indias, que presenta; y estos
mesmos esclauos conducidos a esta Ciudad, y otras partes del Reyno pagauan nue-
uos derechos: todos los quales pretenden los Assentistas que se incluyan en los cien
pesos referidos; con que no solo han tenido crecimiento, sino mucha diminu-
cion.</P>
<P>  A esto se añade, que segun diferentes capitulaciones de los assientos que el Co-
mercio celebrò con su Magestad, se halla preuenido, que si se concediesse gracia y re-
mission de algunos derechos, lo que importassen se huuiesse de rebaxar; y si los fa-
tores de los Assentistas comercian los Negrosen esta Ciudad libres de alcabala, y las
demas contribuciones se auran de admitir en data cien mil pesos de armada a arma-
da, suma muy considerable, en que serà muy damnificada la Real hazienda.</P>
<P>  Por manera, que hecho el computo de lo que pudieran importar los derechos de
los esclauos, si los introduxessen los vassallos de su Magestad, aun sin el estanco, y sin
las delicadezas que pactaron los Assentistas, excediera en gran cantidad a los dos
milliones, y cien mil pesos que ofrecieron. Y esto sin otras circunstancias, que ellas
por si se manifiestan facilmente. Y en quanto a la vtilidad comun de los vassallos, y
vezinos de este Reyno, y sus contrataciones tambien es grauissimo el perjuicio que
se ha experimentado. Porque no pudiendo introducir se los esclauos por otra ma-
no, que la de los Assentistas, y sus fatores, los venden a precios excesiuos, siendo
necessario auerlos de comprar por la cantidad que pide su antojo: desuerte que si se
replica, o insta en la moderacion ordinariamente responden, que lo busquen en la
otra botica.</P>
<P>  Y siendo la obligacion de introducir cada año tres mil y quinientos negros, y en-
los siete veinte y quatro mil y quinientos, no cunpliendo con esta calidad los van
trayendo en numero corto, con que se experimenta perpetua necessidad, y tienen la
ventaja en el precio, y en el ahorro de las costas y gastos.</P>

@@0@<filename:W0001-D-0467.jpg/>
@@1@<SE467>
<P>  Y aunque han de pagar los derechos (introduzgan, o no el numero de los escla-
uos en los siete años) procediendo con la sutileza, que en sus negociaciones obser-
uan, preuinieron que cumplido el plaço tuuiessen otros dos mas para contrarar los
que faltassen, y que si todauia en ellos no los ajustassen, huuiessen de ocurrir al Con-
sejo por nueua permision.</P>
<P>  Por manera que en los nueue años que han corrido, aun no se han traido la mitad
de los esclauos, y se han lleuado mas precio del que todos pudieran importar, por
la exorbitancia con que los venden, auiendo cautelado quanto se pudo imaginar en
su conueniencia, de que ha nacido el daño que padecen estos Reynos, perdidas las
haziendas por la falta de negros, y sin que los dueños tengan con que poderlos com-
prar; pues quando antes solian valer a quatrocientos pesos, poco mas, o me-
nos, pagados a plaços: oy ninguno razonable baxa de ochocientos y cincuenta
pesos.</P>
<P>  Tambien es de mucha consideracion, que estando prohibido que traigan merca-
derias, las han entrado, no solo a Portouelo, y Panama, sino tambien a esta Ciu-
dad, como se verificarà siendo necessario. De que se sigue vn daño irreparable al
Comercio que pactò en sus assientos viniesen las flotas, desuerte que dexassen tiem-
po para que las mercaderias se pudiessen beneficiar, y no se retagassen. Y estos hom-
bres lenta, y continuadamente llenan el Reyno de todo genero de empleos, con que
los vassallos no pueden dar salida a los que hizieron en España, y Portouelo en que se
interesa la Monarquia.</P>
<P>  Y de aqui es, que el Comercio se halle en tan miserable estado, que los hombres
no pueden sustentarse, y se van consumiendo los mayores caudales, sucediendo de
ordinario quiebras muy quantiosas, como a V. Exc. le consta por la frequencia y
notoriedad. Y si se permitiesse que los Assentistas comerciassen en el mar del Sur,
se arruinara sin enmienda, porque seria muy dificultoso, sino impossible embaraçar-
les el ingreso de todo genero de mercaderias, para que se valen de la maña, de la
solicitud, y de los medios que pueden promouer su pretension, y los vassallos de su
Magestad no tendrian los necessarios para conseruar sus caudales; pues se les quita
conducir por su cuenta los negros en que se ocupan dos millones, Los assientos se
defraudan de cincuenta y cinco pesos de derechos por cada pieça. No aurâ seguri-
dad en los empleos de Portouelo, porque continuando estos hombres la introduc-
cion de la ropa, la pueden vender con muy crecidas ganancias a menos precio, por
no ser tan grande la costa que les tiene, y comprarla de los piratas, y fatorias estran-
geras inmediatas a Portouelo, y Cartagena, y sobre estas ventajas tienen otra la mas
considerable, y mas perniciosa para este comercio, y de los de España por las corre-
spondencias que ay en entrambos. Yes que con la noticia que puede darles el fator
que residiere en esta Ciudad, dentro de tres meses introduciran en ella los renglones
que tuuieren valor, y siendo las ganancias para los Estrangeros, los vassallos de su
Magestrad aurande satisfacer las contribuciones, y derechos, que importan en cada
armada mas de millon, y docientos mil pesos solo en esta Ciudad, sin lo que con-
tribuyen los demas. Y aunque el animo, y desseo es, y serà siempre de adelantarse
en el Real seruicio, puede faltar la possibilidad, como vâ faltando desde que se in-
troduxo este assiento, de que han abusado los interesados, interpretandole a su
modo.</P>
<P>  Y es nueuo y muy de reparar el medio con que han querido passar sus contrata-
ciones a estos Reynos; pues no siendo creible ignorassen la vtilidad que se les seg-
uiria en nueue años, no lo an intentado, valiendose de suponer persona en cuya ca-
beça se introduxessen algunos esclauos, segun se à entendido, aunque à sido dificul-
toso probrar la confiança: y despues de tanto tiempo con el pretexto de huir la in-
uasion que hizo el enemigo Ingles a la Ciudad de Panama, se vinieron a esta, y ha-
ziendo propria conueniencia de la calamidad comun; luego solicitaron emplear en
mantenimientos, y embiar nauio por su cuenta, con el color de que eran para susten-
tar los esclauos, defraudando aun de tan corta grangeria a los naturales, y sin auer
ocurrido al Gouierno superior se resoluieron a traerlos a esta Ciudad, fiados en que
consiguen quanto dessean, sin que por el assiento, y sus condiciones se les per-
mita.</P>
<P>  Porque aduertidas todas las que contiene, no se hallarâ alguna, que les conceda
esta facultad, antes se les prohibe comerciar en el mar del Sur, y se destinan por lu-<-P>

@@0@<filename:W0001-D-0468.jpg/>
@@1@<SE468>
<-P>gares fixos para su contratacion, la Ciudad de Cartagena, Portouelo, y la Veracruz,
o qualquiera de ellos.</P>
<P>  Y deue ponderarse el capitulo onze del assiento, en que se contratô que se les auia
de dar licencia para que en cada puerto donde huuiessen de beneficiar los negros
pudiessen tener hasta tres personas, aunque fuessen estrangeros para que se subro-
gassen los vnos a falta de los otros, como no fuessen de otras Naciones quede los
Reynos de Castilla, Ginoueses, Italianos, o Flamencos, y estos vltimos vassallos de
su Magestad, excluyendo Portugueses, y que no fuessen personas militares, o Ingenie-
ros. Y desde luego se reconoce, que como se expressaron los puertos referidos, si
les fuesse licito tener los mismos fatores en los demas lugares de estos Reynos, con
mayor causa, y razon por la mayor dificultad se huuiera expressado.</P>
<P>  Y el señor Fiscal del supremo Consejo de las Indias en el pleyto que siguio este
Comercio con los Assentistas, sobre que contribuyessen para las auerias del Norte.
Dize que no se les ha permitido por el assiento comerciar en el mar del Sur, y en essa
conformidad fueron condenados los Assentistas a pagar los derechos, que les tocas-
sen del dinero que conduxessen por el boqueron, sin embargo de la cedula que pre-
sentaron, de cuyo contexto se valian para persuadir, que estauan esemptos de la con-
tribucion. Pero todo se quiere obscurecer y paliar, y no solo pretenden comerciar
en este mar, y Reyno, sino que Don Augustin Grillo, vno de los fatores, que han ve-
nido a esta ciudad, ha militado debaxo de las vanderas del Rey de Francia, y mostró
la patente de Capitan a personas de su confiança.</P>
<P>  Y deue V. Exc. con el zelo, è integridad, que suele, como quien tiene a su cargo la
conseruacion de estos Reynos, cargar la consideracion en las perdidas tan lamenta-
bles, que se han seguido despues de celebrado este assiento. Porque la Ciudad de
Cartagena, Portouelo, y Panama se han ido despoblando, y estan en suma miseria,
nacida de que losvecinos principalmente adelantauan sus caudales con el Comercio
de los Negros, que se les prohibio con el estanco, y los Assentistas vendiendo los a
precios exorbitantes, y percibiendo vsuras muy crecidas por qualquier dilacion en la
paga, y mesclandose en los demas tratos y grangerias, no han dexado plata, alaja, ni
joya de valor, y todo lo han transportado.</P>
<P>  Y loque es muy lamentable han enriquecido las fatorias Estrangeras, con quienes
comercian, y a los piratas armandoles contra este Reyno, y sus costas del Norte, y
aunque el animo sea otro, el efecto es el que se representa.</P>
<P>  Y la maior dificultad para boluer a reedificar y poblar a Panama, es hallarse sus
vecinos sin tener en que ocupar los caudales, y siendo la tierra de suyo enferma, y
de temple tan poco benigno, solo la vtilidad puede contener en ella a sus habitado-
res, y faltando, necessariamente la auran de desamparar los pocosque restan.</P>
<P>  Con auer permitido el ingreso de Estrangeros, y especialmente los Ingleses, y
Franceses que traen en sus embarcaciones, se han instruido de todos los puertos, y
caletas por la mar, y entradas por tierra, estado de las cosas, fuerça, y preuenciones
de los Castillos, conque se animaron a la sopresa de Portouelo, plaça que en la co-
mun estimacion de las naciones Estrangeras fue inexpugnable; pero como nada
puede reseruarse a enemigos, que con la vecindad y trato se hizieron tan domesticos,
lo que no pudiera la fuerça, consiguio la industria.</P>
<P>  Passo el Comercio a Panama por tolerancia, o disimulacion de los señores Presi-
dentes, y siendo por naturaleza inaccesible sucedio la inuasion tan costosa a todo el
Reyno, cuya perdida importò mas de cinco millones, sin lo que ha costado assi a su
Magestad, como a los particulares el copioso socorro, que dispuso V. Exc. para la
restauracion, con tanta promptitud, que parecio impossible lo que se vio executado.
Y quando pierden todos, solo ganan los Assentistas, mejorando sus medras en la co-
mun calamidad.</P>
<P>  Y si bien aurâ sucedido vna y otra desgracia sin que influyesse inmediatamente
colìgacion de los Assentistas, no se puede negar que ha sido causa muy proxima la
permision de que los Estrangeros penetrassen aquellos lugares, y auerlos enriquecido
para que se puedan armar en tan crecido numero. Y parece que reconocen el bene-
ficio los piratas, pues quando el sucesso de Portouelo, los fatores de los Assentistas
el dia antecedente inmediato a la perdida, se hizieron a la vela con tanta precipita-
cion, que sin estar aprestado el baxel salieron del puerto, dando motiuo para que se
presumiesse tuuieron anticipada noticia, que no comunicaron a los Castellanos: y es
cierto que fue urgente el fundamento que motiuò la presuncion.</P>

@@0@<filename:W0001-D-0469.jpg/>
@@1@<SE469>
<P>  En la inuasion de Panama no se les apresò vn esclauo de quantos tenian, ni se
causò perjuicio a quien tuuiesse ingreso en su contratacion, de suerte que las calami-
dades publicas, y particulares las padecen, y lloran los vassallos de su Magestad, y
estos hombres fabrican de las ruinas agenas su fortuna passando sus tratos y fatorias
a lo mas interior de tan zelosas Prouincias vedadas con tanta prouidencia, y por tan
dilatado tiempo a los Estrangetos, en que ha consistido su conseruacion.</P>
<P>  Y como quiera que la desgracia ha entrado por la puerta, y seguido los passos desta
contratacion, como se ha experimentado en Portouelo, y Panama, no ay seguridad
de que permitida en la parte mas principal del Reyno, y dexando a su arbitrio pe-
netrar lo mas recondito del, no se experimenten los mismos sucessos. Y no es el in-
tento presuponer delito alguno en los Assentistas, pero aurà sido corta fortuna, que
tambien sueleser culpa en materias desta calidad, en que se auentura la suma del to-
do, que no deue exponerse aun a la mas remota contingencia.</P>
<P>  Este Comercio aflijido (Señor Excelentissimo) occurre a V. Exc. para que como
quien tan inmediatamente representa a su Magestad, tiene la cosa presente, y expe-
rimenta los daños que se han referido, aplique prompto remedio, haziendo, por lo
menos, que los esclauos que los Assentistas huuieren passado a esta Ciudad, y otras
partes del Reyno los bueluan a la de Portouelo mientras su Magestad informado
determine lo que fuere seruido, que siempre deferirà a la justa suplica de sus vassal-
los, en el interin han de ser manutenidos en la possession en que se hallan, pues no
deuen decidir los interesados la duda con el mesmo hecho; y si se huuiesse de aguar-
dar el recurso a tanta distancia, qualquiera que se preniniesse seria inesicaz y tardo.</P>
<P>  Pide, y suplica a V. Exc. que con vista de los autos, que se han principiado, los
demas pedimientos, y executoria, que presenta, mande que los esclauos introduci-
dos se vendan por cuenta de su Magestad, y si esto no huuiere lugar, que se bueluan
a la ciudad de Portouelo, sin que se les permita conducirlos a la de Panama, conser-
uando este Reyno en la possession en que se halla, de que no comercien en el los E-
strangeros, en cumplimiento de las Cedulas Reales que lo disponen, mientras su Ma-
gestad determina la duda que se afecta: y si pareciere conueniente se haga junta para
la resolucion. Y aunque la notoriedad escusaua de prueba la ofrece de lo que con-
tiene este memorial, y en todo espera recebir merced de la rectitud, y Christiano
zelo de V. Exc.</P>
<Biaoge>&t1 Martin de &t2 Lorenço de &t3 Andres de &t4 Doct. D. Gregorio de
&t1 Asunsulo. &t2 Morales. &t3 Madariaga. &t4 Rojas y Azeuedo.</Biaoge>
<Z><A+1>Con licencia del Excelentissimo Señor Conde de Lemos, Virrey del
Peru En Lima, año de 1672.</A+1></Z>

@@0@<filename:W0001-D-0470.jpg/>
@@1@<SE470>
<Z><A+2>EXCMO. SEÑOR.</A+2></Z>
<P><INI6>E</INI6>L tribunal del Consulado, dize: que V. Exc. se siruio de mandar se
le diesse traslado de dos Reales cedulas, y vna executoria, que pre-
sentò Don Agustin Grillo, y por ninguno de los instrumentos refe-
ridos se adelanta su pretension, que se reduce a introducir el comer-
cio de los negros a este Reyno, lo qual se manifiesta de la respuesta
indiuidual a cada vno.</P>
<P>  La cedula de veinte y seis de Iunio de seiscientos y sesenta y tres, solo ordena, se
guarde el capitulo onze del asiento, y aunque los interesados pidieron se les diese
despacho para que tuuiessen fator en la Ciudad de Mexico, y otras partes, solo se de-
cide, que se den a los nombrados las asistencias necessarias, para que puedan obrar,
obseruando puntualmente las capitulaciones del asiento, de quese les mandò dar co-
pia autentica.</P>
<P>  Y algunas clausulas generales de que se quiere inferir, que en ella se dâ facultad a
los fatores, para que puedan asistir y penetrar lo interior de las Prouincias, como
quiera que se refieren a las capitulaciones, no deben extraerse de sus terminos. Y di-
rigirse la cedula a los señores Virreyes de Mexico, es porque el Corregidor, y justi-
cias de la Veracruz dependen inmediatamente de su voluntad.</P>
<P>  La executoria se reduce en suma, a que los Grillos no paguen alcabala de los ne-
gros, que vendieren en Portouelo, y Panama, sin que en ella se controuirtiesse, o du-
dase si el trafico de los esclauos, y los assentistas se huuiessen de introducir a estas
Prouincias del Peru tan separadas y zelosas: y no puede hazerse ilacion de cosas tan
diuersas.</P>
<P>  Mayormente quando en los dos Reynos se pueden considerar, y militan razones
muy desiguales, que no es possible motiuen vna mesma decision.</P>
<P>  La otra cedula de 4. de Abril de seiscientos y setenta y vno, aduertido su contex-
to, es en fauor deste Comercio, porque solo habla con los oficiales Reales de la Ciu-
dad de Panama, o con los deputados que baxaren a hazer la prorrata en Portouelo,
para ajustar la contribucion de los trecientos y cincuenta mil ducados de las auerias
del Norte, por considerarle, que alli se han de contener los fatores de los assentistas,
sin adelantar sus contrataciones a estos Reynos, y Prouincias; pues de otra suerte
la cedula fuera absoluta, para que se les diesse el testimonio de lo que pagassen deste
efecto, donde quiera que constase auerle satisfecho.</P>
<P>  Y es prueba euidente la que resulta de la mesma cedula, en quanto ordena, que a
los assentistas se les dè satisfacion, o admita en data lo que huuieren desembolsado,
ù desembolsaren por la causa referida en vno de los tres puertos de su permision, y
no mâs. Desuerte que si se cobrasse de ellos este derecho en otra parte, no deuiera
hazerse el rescuentro, por auerse passado a contratar donde no se les permitia.</P>
<P>  Y debe notarse, que siendo los assentistas tan promptos y puntuales en obtener
los despachos, que hazen a su fauor, no sacaron la executoria en virtud de que se de-
spacho la Real cedula, porque de ella no se conociesse mâs facilmente lo que se re-
presenta, no pareciendo possible, que a estos hombres se les permita en ruina del Co-
mercio, y en tan notorio perjuicio de la causa publica lo que suponen se les ha con-
cedido, queriendo persuadirlo por consequencias falibles: y siendoles tan facil auer
obtenido cedula, que con expresion decidiesse el caso, declinando la contingencia
de la repulsa, se vinieron con el pretexto de la inuasion de Panama, y no bien fixo el
pie, lo trasiegan todo.</P>
<P>  El perjuicio de la Real hazienda es grauissimo, por que debiendo pagar de cada
pieça vendida en esta ciudad docientos y veinte y seis pesos, incluyen todos los dere-
chos en los cien pesos que pagan, y vsurpan los ciento y veinte y seis, como se mani-
fiesta de las partidas siguientes.</P>

@@0@<filename:W0001-D-0471.jpg/>
@@1@<SE471>
<P>  Por la primera entrada en Portouelo nouenta y cinco pesos, segun consta de la
certificacion de Don Sebastian Gomez Carrillo, inserta en la executoria  presentada,
que obtuuo el Comercio en contradictorio juicio con los assentistas.</P>
<P>  Veinte pesos de la alcabala de Panama, estimando cada pieça a quinientos pesos,
que es el precio infimo a que los han vendido.</P>
<P>  Por las auerias del Sur, y Norte a razon de ochocientos pesos en esta ciudad, a
siete por ciento, cincuenta y seis pesos. Y aunque en la executoria solo se les mandô
pagar a cinco por ciento, fue por la consideracion de que no comerciauan en esta
Ciudad, y Reyno, sino en la de Portouelo, y se les rebaxaron los dos por ciento de
la aueria del Sur.</P>
<P>  Por los derechos del almojarifazgo, alcabala, Consulado, y Alcalde prouincial
cíncuenta y cinco pesos; que todas estas partidas importan los docientos y veinte y
seis pesos referidos.</P>
<P>  Y ajustado el computo en toda la gruessa de los 24$unclear500. es lauos que deben en-
terar en los sieteaños del asiento, importan los derechos cinco millones quinientos y
treinta y siete mil pesos; por manera, que es defraudado su Magestad en tan gruessa
suma, como el exceso a los dos millones y cien mil pesos que pagan los assentistas;
con que en los rescuentros que pretenden se les hagan, alcançarân a la Real hazienda
en tres millones y ochenta y siete mil pesos (punto en que aurà de cargar la conside-
racion el señor Fiscal) y esto sin las demas circunstancias del estanco, y de los mu-
chos esclauos, que introducen, con el color de que no tienen las siete quartas, y re-
baxa que se les haze del numero de los introducidos, para ajustar la calidad que han
de tener; en que obra la negociacion, la industria y maña de los fatores, a que se re-
duce aquel tan ponderado, y repetido seruicio que se haze a su Magestad.</P>
<P>  Y tambien deue repararse el fraude, que se podria causar, o al asiento de la aueria,
o a la Real hazienda; porque si los assentistas obtienen, que no an de pagar los dere-
chos del mar del Sur, no solo se damnifica el asiento en la porcion que traginaren;
si no que abueltas de ella podran conducir muchas cantidades de particulares, hazi-
endo grangeria, y vendiendo el beneficio que se les concede.</P>
<P>  Y si se allanaren a pagar las auerias del Sur, este mismo inconueniente resultarâ
contra su Magestad; porque lleuando con su plata, no solo la que toman a daño, y la
resultada de las demas contrataciones, con los testimonios que obtuuieren de auer
pagado, se les admitirâ la compensacion en sumas muy crecidas.</P>
<P>  Y aunque en la misma cedula se aduierte, que solo se admita el rescuentro en lo
procedido de los esclauos, y no en mas, siendo necessario deferir a la cuenta que die-
ren (pues ajustada en otra forma, seria litigio muy dilatado y dudoso) no esfacil hal-
lar medio para ocurrir a los fraudes.</P>
<P>  Y quando ha sido tan del agrado de su Magestad el asiento del Comercio porque
los excluya, que para euitar aun la sospecha de ellos despachó cedula para que su
Real tesoro se entregase a los desputados del comercio, que le passassen a Portouelo:
no es verosimil permita, que se abra puerta tan dilatada a las negociaciones y medios,
de que se valen los fatores, para adelantar sus conueniencias.</P>
<P>  Y no ha de estrañarse, que el Tribunal represente los derechos que le asisten, en
orden a su conseruacion y a la obseruancia de las capitulaciones que contienen sus
asientos, ni llamarse inquietud la que se rèduce a vna natural defensa tan justa y licita:
y mas quando se mueue principalmente por zelo en el seruicio de su Magestad, a que
le inducen sus ordenanças, y el desseo de que no se defraude la Real hazienda con
tanta notoriedad y exorbitancia.</P>
<P>  Y vltimamente permitida la contratacion en este Reyno, no puede el Comercio
correr con los asientos que tiene a su cargo, porque aunque se halla preuenido por di-
ferentes capitulaciones, que si su Magestad fuesse seruido de conceder alguna gracia,
y remision de derechos, estos se huuiessen de rebaxar; y que los assentistas no pre-
tenderân la exempcion por hallarse vencidos, segun la executoria presentada, y solo
auran de pedir rescuentro a su Magestad, que se halla grauissimamente leso, y dam-
nificado: pero quitandose los medios de comerciar, segun se representô en otro me-
morial, no puede acudir a tantas, y tan gruessas contribuciones.</P>
<P>  Porque si a los fatores se les permite negociar en el mar del Sur, fletaràn por su
cuenta los baxeles, y se harân dueños de todo, sin que se reserue especie alguna rece-
birân, como lo han principiado, el dinero a daño con premios muy crecidos. Y como
no se les concede por el asiento tratar en otros generos, aurân de proceder oculta-<-P>

@@0@<filename:W0001-D-0472.jpg/>
@@1@<SE472>
<-P>tamente, defraudando los derechos, y causando los demas inconuenientes, que se
han insinuado, y de que V. Exc. se halla bastantemente noticioso, sin que a su gran
capacidad pueda huir la noticia, de lo que por si se manifiesta: y siendo la vtilidad
para estos hombres, los naturales y vassallos de su Magestad experimentarân los per-
juicios.</P>
<P>  Y assi siendo V. Exc. seruido, y con su beneplacito, auiendo de petmitirse que los
fatores promueuan sus contrataciones a este mar, desde luego hazen dexacion de
los asientos, que tienen a su cargo; no porque el animo no sea de adelantarse en el
seruicio de su Magestad, y mas en el gouierno de V. Exc. que tanto fomento, y am-
paro ha dado al Comercio, si no porque hallandose tan atrasado, y con empeños muy
considerables para el entero de los derechos, que son a su cargo; aun estando estos
hombres en Portouelo, y Panama; con la ropa, que introducen, y por la exorbitan-
cia con que han obrado, en contrauencion de sus mismas capitulaciones, y admiti-
dos en la parte principal del Reyno, y estancada en el vna contratacion tan gruesa,
como la de los esclauos, a muy pocos dias experimentaràn los naturales lo mismo,
que se ha padecido en las ciudades de Cartagena, Portouelo, y Panama.</P>
<P>  Y puesto que su Magestad tiene a V. Exc. en este Reyno, para que en su Real
nombre le conserue, y preuenga qualquier daño que le amenaze, o se pueda esperar,
no ha de permitir el que ocasionarâ vna ruyna absoluta. Y pues en mas de nueue
años que ha que se continua el asiento, no se ha intentado la nouedad, es razon, que
a los fines del, no se perturbe y altere el orden obseruado, por lo menos mientras no
ay declarada voluntad de su Magestad, que auiendola, como leales seruidores, y
vassallos, obedeceràn puntualmente, aunque experimenten su destruicion, como la
lloran los lugares en que han negociado los fatores.</P>
<P>  Pide y suplica a V. Exc. se sirua de hazer como tiene pedido, amparando al Co-
mercio en la possession en que està, mientras no constare de voluntad expresa de su
Magestad: y no auiendo lugar, se le admita la dexacion que haze (con el rendimien-
to y subordinacion deuida) de los a sientos, y siempre espera recebir merced del zelo
de V. Exc.</P>
<P>  Otrosi a V. Exc. pide y suplica se sirua de mandar, que don Agustin Grillo pre-
sente el poder, y nombramiento, que tiene para poder asistir en esta ciudad, y legi-
time su persona, en que recebirà merced.</P>
<P>  Otrosi a V. Exc. pide y suplica mande se de vista al señor Fiscal, para que en confor-
midad de lo pactado defienda las capitulaciones de los asientos celebrados con el
Comercio, y el interes de la Real hazienda, en que recebirà merced.</P>
<Biaoge>&t1 Martin de &t2 Lorenço de &t3 Andres de &t4 Doct. D. Gregorio de
&t1 Asunsulo. &t2 Morales. &t3 Madariaga. &t4 Rojas y Azeuedo.</Biaoge>

@@0@<filename:W0001-D-0473.jpg/>
@@1@<SE473>
<Z>FACVLTAS R. P. PROVINCIALIS.</Z>
<P><INI2>M</INI2>Artinus de Cuaznabar Præpositus Prouincialis Prouinciæ
B&#x0153;ticæ Societatis Iesv, facultate ad id mihi factâ à Re-
uer. Adm. P. nostro Ioanne Paulo Oliua, Præposito Generali
eiusdem Societatis Iesv, facultatem facio, vt opus Morale, cui
titulus: Thesauri Indici Tomus quartus, Auctore P. Didaco
de Avendano Societatis Nostræ Theologo, grauium doctorum-
que virorum iudicio approbatum, typis mandetur: in quo-
rum fidem has litteras manu nostrâ subscriptas, & sigillo nostro
munitas dedimus in Collegio nostro Hispalensi Sancti Herme-
nigildi die sextâ Augusti anni Millesimi Sexcentesimi Septua-
gesimi quinti.</P>
<R><A-1>MARTINVS DE CVAZNABAR.</A-1></R>
------------------------------------------------------------
<Z>SVMMA PRIVILEGII REGII.</Z>
<P><INI2>C</INI2>AROLVS Dei gratiâ Hispaniarum Indiarumque, &c. Rex
Catholicus, Archidux Austriæ, Dux Burgundiæ, Brabantiæ,
&c. Serenissimus Belgarum Princeps, diplomate suo sanxit; ne quis
librum, cui titulus est R. P. Didaci de Avendaño Societatis Iesv
Thesaurus Indicus, citra Iacobi Mevrsii voluntatem, proximis
nouem annis imprimat, aut alibi terrarum impressum in Germaniæ
inferioris ditiones importet, venalemúe habeat, qui secùs faxit, con-
fiscatione librorum & aliâ graui p&#x0153;nâ mulctabitur, vti latiùs patet
in litteris datis Bruxellæ xvi Decembris anni m. dc. lxvii.</P>
<Z>Signat</Z>
<R>LOYENS.</R>

@@0@<filename:W0001-D-0474.jpg/>
@@1@<SE474>

@@0@<filename:W0001-D-0475.jpg/>
@@1@<SE475>

@@0@<filename:W0001-D-0476.jpg/>
@@1@<SE476>

@@0@<filename:W0001-D-0477.jpg/>
@@1@<SE477>

@@0@<filename:W0001-D-0478.jpg/>
@@1@<SE478>

@@0@<filename:W0001-D-0479.jpg/>
@@1@<SE479>