@@0@<filename:W0001-E-0000.jpg/>
@@1@<SE1:a>

@@0@<filename:W0001-E-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0001-E-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0001-E-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0001-E-0004.jpg/>
@@1@<SE4>
<Z><A+3>R. P. DIDACI</A+3>
<A+4>DE AVENDAÑO</A+4>
<A+2>SOCIETATIS IESV,</A+2>
<A+1>SEGOVIENSIS,
In S. Inquisitionis Tribunali electo Censore.</A+1>
<A+3>AVCTARII</A+3>
<A+1>INDICI</A+1>
<A+2>TOMVS TERTIVS,</A+2>
SEV
<A+1>THESAVRI</A+1>
<A+2>TOMVS QVINTVS,</A+2>
<A+1>Multa continens peculiaria, & generatim vtilia.</A+1>
#(IMAGE)
ANTVERPIÆ,
Apud IACOBVM MEVRSIVM,
Anno M. DC. LXXV.</Z>

@@0@<filename:W0001-E-0005.jpg/>
@@1@<SE5>

@@0@<filename:W0001-E-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<Z><A+2>LECTORI</A+2>
<A+1>AVCTOR.</A+1></Z>
<P><INI4>S</INI4>Cripturus pergo, Lector ingenue, & octogenarius pergo,
qui scriptionibus finem iam imposuisse videri potui, præ-
cedenti Tomo sic ferè ante biennium præfatus, vt nulla mi-
hi cura, nisi de itineribus æternitatis superesse videretur.
Fateor equidem sic me arbitratum, ad quod insignium virorum potui
exemplo prouocari. P. Alfonsus Salmeron, non modò Societatis no-
stræ, sed & sui sæculi luminare magnum Neapolim redux (Roma) totum<marginalia>P. Ioannes|Nadasi|in Anno|dierum|memorabi-|lium So-|ciet. I. die|13. Fe-|bruarij|Tomo 1.|Historiæ|lib. 3. Cap.|46. & 47.</marginalia>
se ad scribendum contulit vsque ad fractas vires: tunc enim libros clausit, vt se
pararet morti, quam optabat, cùm diceret quòd melior sit misericordia Domini
super vitas, Psal. 62. vers. 4. vt elegans è Nostris enarrat Scriptor. Et erat
Septuagenario maior, mortuus anno 1585 die 13. Februarij, qui & mihi
est reassumptæ lucubrationis auspicium. Antiquius illud quod de Al-
berto sapientia & sanctitate Magno PP. Prædicatorum monumenta te-
stantur, paucos inquam, qui octogenario vitæ restabant, annos, ab
exercitijs legendi & scribendi feriatum, orationi & contemplationi om-
ninò deditum transegisse: visitato quotidie loco, quem elegerat sepul-
turæ. Et licet diuina fuerit dispositione sic actum, illa ipsa documento
esse potest vt intelligamus ætatem illam eiusmodi exigere vocatio-
nem.</P>
<P>  Sed verò vt labori non parcam, à quo aliquandiu prædicta con-
sideratione cessatum, rationes impellunt illæ, quas alibi exhibui cele-
briorum etiam Scriptorum, & probitatis eximiæ, ac eatenus de momen-
to, à quo æternitas, iamiam propinquante anxia memoratione penden-
tium, exempla secutus, quibus nunc alios præstat adiecisse. D. Hierony-<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
mus Epist. 89. sic D Augustino rescribit: Me autem ætatis vltimæ, & pe-
nè decrepitum, ac Monasterij & ruris secreta sectantem paruipendunt. Et quid
ad hæc vitæ Scriptor Marianus Victorius? Nec tamen, inquit à studijs quid-
quam operæ remittebat: & non minùs ad orandum alacris, quàm ad legendum
promptus surgebat. Sic ille.</P>
<P>  Quid D. Bernardus? Cognoscens vir sanctus prope esse iam brauium, soli<marginalia>D. Ber-|nardus.</marginalia>
to currebat alacriùs. Corpus lectulo decubans varijs exercebatur incommodis;
animus tamen nihilominùs liber & potens, quæ Dei erant exercebat inuictus,
non cessans in medijs quoque doloribus meditari sacrum aliquid, aut dictare. Sic
lib. 5. vitæ al. 3. Cap. 1. Mortuus ille anno ætatis 63. Sed attritæ vires,
ac morborum deproperata tempestas, eum decrepitis exæqua-
bant.</P>
<P>  Prouectior quidem B. Laurentius Iustinianus, de quo tamen sic Iu-<marginalia>B. Lau-|rentius|Iustinia-|nus.</marginalia>
stinianus alter, Bernardus scilicet & enarrator & testis Cap. 10. vitæ: Age-
bat annum quartum supra septuagesimum, corpore quidem imbecillo & tenui,
sensibus autem integris, & sine vllo vitio valetudinis. Vt autem nihil ad cumu-
latam gloriam deesset, perseuerauit scribens vsque ad eam diem. Fortè tunc Li-
brum de gradibus perfectionis absoluit. Hæc ille.</P>
<P>  Cui mirabile, & duobus præcedentibus vetustius succedat exemplum<marginalia>D. Petrus|Damiani.</marginalia>
B. Petri Damiani sic scribentis Alexandro Secundo, & abdicati Cardi-<-P>

@@0@<filename:W0001-E-0007.jpg/>
@@1@<SE7>LECTORI AVCTOR.
<-P>nalatus atque Episcopatus reddentis rationem? & certè salubrius est vt di-
mißis omnibus ad me redeam, me defleam, me iugiter meis oculis anteponam. Ecce
enim iam oculi caligant, & solito ampliùs phlegmatis humores abundant. Rugæ
subeunt, & dentium ruinam gingiuæ minantur. Caput denique, quod canis ha-
ctenus aspergebatur, Cycnæo iam albore niuescit. Voxraucit, virtus defecit. Et
heu proh dolor, sola in me vitiorum radix ignorat penitus senectutem. Enimuerò
quotidie mortem præ oculis teneo &c. Cùm ergo ille de se & ita fuerit locu-
tus, & senserit, Bibliothecam tamen secum detulit in Eremum, qualem
expressit Anonymus Scriptor inter Encomiastes alios operibus tanti Do-
ctoris appositus ita scribens: Ipse enim hanc sacram Eremum sanctis operibus,<marginalia>Anonymus|Scriptor.</marginalia>
& diuino cultu primus illustrauit. Bibliothecam omnium veteris & noui Testa-
menti voluminum reliquit. Sic Auctor ille. Scribebat ergo inter omnia
corporis detrimenta. Et quod est admiratione dignissimum, iuxta Scrip-
torem dictum, post secessum, tres supra quinquaginta annos vitæ pere-
git. Licet alijs secus, & verosimilius videatur, qui mortuum affirmant
Anno 1080. Cùm etiam sint qui pauciores tribuant, vt videri potest apud
Henricum Spondanum Tomo 2. Annal. an. 1072. n. 2. & 3. qui eo deces-
sisle affirmat, sexagesimo & sexto ætatis, & secessisse an. 1065. de quo ille
anno eodem. Vnde & mirum apparet vix quinquagenarium ea subijsse
ætatis incommoda, quæ vidimus ex eodem.</P>
<P>  In quo quidem est quòd diuinæ benignitati gratias agere non exiguas
debeam in hoc ætatis cliuoso tramite, non ita cum genuinis eius graua-
minibus conflictatus, neque enim oculi caligant, nec phlegmatis humo-
res abundant, nec dentium ruinam gingiuæ minantur, nec vox raucit,
aut virtus, seu vigor deficit (de hoc enim Damianus,) quidquid de canis
sit, in quibus impedimenti nihil, & nonnullis incommodis, scribendi (vt
mihi amicabili adhortatione multorum obtruditur) diutino labore con-
tractis, sed talibus, vt & labore sint improbo superata. Hac erga cæli fa-
uentia vsus, his animatus exemplis, aliquid elucubrare conabor, pro In-
dijs adhuc: circa quas, quod ad conscientiæ negotia præsertim atti-
net id accidit, quod circa terrarum tractus, dum nouæ nationes & re-
giones diu incognitæ deteguntur. Nam ad Polum Arcticum non est om-<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
nis longitudo penitus explorata. Promontorium etiam Mendocinum non est satis
cognita terræ amplitudo. Iam verò ex nostro Australi vertice, quousque procur-
rat continens vsque ad Patagonespos ita nemo hactenus explorauit, vt scri-
bit P. Acosta lib. 1. de Nat. nou. orb. Cap. 20. Nec mirum si pro nouo hoc
Mundo plura dicenda supersint, quando quæ ad veterem spectant tot
Scriptorum meruere vigilias, exercuere solertiam, & paginas impleue-
runt.</P>
<P>  Quòd si piè & officiosè tendenti, ad metam peruenisse non detur,
ipso in cursu vocante Deo, & dicente: Vsque huc venies, & non procedes<marginalia>Iob. 38.|v. 11.|3, v. 21. &|24.</marginalia>
ampliùs. Iob 38. v. 11. parebo lubens Thesauri melioris obtentu, pro quo
& quotidie laboro cum illis, qui altiori sensu. Quasi effodientes Thesaurum;
gaudentque vehementer, cum inuenerint sepulchrum. Iob 3. v. 21. & 22. quia se-
pulchro inuento, vbi requiescat corpus, suus animæ Thesaurus, pro-
priorum meritorum præsumptione displosa, in cælestibus, vbi thesau-
rizandum clamat ille, in quo sunt omnes Thesauri sapientiæ & scientiæ abs-<-P><marginalia>Coloss. 2.|v. 3.</marginalia>

@@0@<filename:W0001-E-0008.jpg/>
@@1@<SE8>LECTORI AVCTOR.
<-P>conditi. Coloss. 2. v. 3. Securissimè repositus comparatur. Matth. 6. v. 20.
Sic sperare iuuat, quia sic sperare iubet Deus spei, quam & abundare in no-
bis optat Apostolus, dum ait: Deus autem spei repleat vos omni gaudio & pa-<marginalia>Rom. 15.|v. 13.|D. Ioan-|nes Chry-|sost.</marginalia>
ce in credendo, vt abundetis in spe, & virtute spiritus sancti. Rom. 15. v. 13. vbi
D. Ioannes Chrysostomus hom. 28. in citatam Epistolam, sequentem est le-
ctionem amplexus? Vt exuberetis in spe per potentiam Spiritus sancti. Tali in-
quam, in qua Spiritus sancti potentia resplendeat; sic enim & viua & vi-
uax, nec alijs ad salutem necessarijs præsidijs destituta. Vtinam in me ta-
lis, vt Bonæ-Spei Promontorium prætergressus, viuentium Terræ portum<marginalia>Horat.|lib. 1.|Od. 14.</marginalia>
valeam fortiter & feliciter occupare. Pro quo Polarem stellam MARIAM,
Christianæ nauigationis Helicen, & indefectibilem mystici Oceani Cy-
nosuram, exorandam duxi sequenti Hymno, quem dictauit affectus, ad
rem magis, quàm ad rigorem poeticarum legum attentus, iuxta veterem
pietatem in D. Thomæ hymnis toleratam, alijsque.</P>
<duolan 2><P>MARIA Vena gratiæ,</P>
<P>MARIA Germen gloriæ,</P>
<P>MARIA Pharus lumine,</P>
<P>MARIA Fauus nomine.</P>
<P>MARIA Dies fulgida</P>
<P>MARIA noctis Nescia</P>
<P>MARIA Nubes rorida,</P>
<P>MARIA Solis Regia.</P>
<P>MARIA Fax viantibus</P>
<P>MARIA C&#x0153;li Iubilus,</P>
<P>MARIA vitæ Gerula</P>
<P>MARIA mortis Tumulus.</P>
<P>MARIA mundi Faustitas,</P>
<P>MARIA Fons solaminis,</P>
<P>MARIA Centrum cordibus,</P>
<P>MARIA Carmen Angelis.</P>@@

<P>MARIA honorum Titulus,</P>
<P>MARIA Alexipharmacum,</P>
<P>MARIA Terror inferi,</P>
<P>MARIA infirmis Baculus.</P>
<P>MARIA Vatum Gemitus,</P>
<P>MARIA Vialactea,</P>
<P>MARIA Exordium optim&#x0169;,</P>
<P>MARIA Felix Clausula.</P>
<P>MARIA Manna cælicum</P>
<P>MARIA Sal conuiuio</P>
<P>MARIA Amoris Ferculum,</P>
<P>MARIA Nectar Triados.</P>
<P>MARIA Pacis Osculum</P>
<P>MARIA Regio florida,</P>
<P>MARIA Spei Oraculum</P>
<P>MARIA cunctis Omnia.</P></duolan 2>
<P>MARIA gratiæ Oceanus.</P>
<P>Huic seruo da Beneuola,</P>
<P>Vt tuum, consors C&#x0153;litum,</P>
<P>Nomen laudet in sæcula. Amen.</P>

@@0@<filename:W0001-E-0009.jpg/>
@@1@<SE9>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+2>PARTIVM, SECTIONVM,</A+2>
<A+3>ET PARAGRAPHORVM</A+3>
<A+2>TOMI TERTII</A+2>
<A+4>AVCTARII INDICI</A+4></Z>
<duolan 2><Z><A+2>PARS PRIMA.</A+2>
<A+1>De Sanctuario Indico.</A+1></Z>
<negEZ><INI5>S</INI5>Ectio I. Indici Sanctuarij
descriptio. <R>Num. 1</R></negEZ>
<negEZ>Sect. II. Quanti Sedeat Reli-
quiarum propositus The-
saurus æstimari. <R>6</R></negEZ>
<negEZ>Notanda Additio circa Reliquiam S. Ja-
cobi Apostoli Hispaniarum Patroni. <R>14</R></negEZ>
<negEZ>Sect. III. De veritate Reliquiæ Diuæ Annæ
matris Deiparæ cum notanda doctrina.
18</negEZ>
<negEZ>Digressio circa vnicum D. Annæ coniu-
gium, & vnicam illius prolem MA-
RIAM. <R>22</R></negEZ>
<negEZ>Sect. IV. De approbatione Reliquiarum
Indici Sanctuarij. Vbi de illius neceßi-
tate vt publico exponi cultui possint. <R>57</R></negEZ>
<negEZ>Sect. V. De necessaria approbatione Re-
liquiarum, vt de illis Missa & Offi-
cium poßint celebrari. <R>63</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VI. De Reliquiæ magnitudine ne-
cessaria, vt de illa possint sacra officia
celebrari. <R>67</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VII. Facultas pro insignibus Reli-
quijs concessa quam habeat restrictionem.
Vbi & de Reliquia in Ecclesia Matri-
ce. <R>77</R></negEZ>
<negEZ>De Ecclesia Matrice, & alijs præter Re-
gulares. <R>83</R></negEZ>
<negEZ>Sect. VIII. An ratione insignis Reliquiæ
possint Sanctorum Festa eleuari ad ri-
tum altiorem. <R>92</R></negEZ>
<negEZ>Peculiaris difficultatis enodatio circa SS.
Innocentium Reliquias. <R>102</R></negEZ>
<negEZ>Sect. IX. Vtrum Reliquia non magna pos-
sit ratione qualitatis insignis reputari.
104</negEZ>
<negEZ>Sect. 10. Vtrùm quando habentur Reli-
quiæ insignes Sanctorum eôdem die oc-
currentium, diuidi queant, & distin-
ctis diebus singulæ earum celebrari. <R>112</R></negEZ>
<negEZ>Sect. 11. Vtrùm Reliquiæ Sanctorum nul-<-P>@@

<-P>lam inter se habentium connexionem,
possint vnius Officij recitatione vno eo-
dem die connecti. <R>122</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XII. An Sanctis translatis ratione
Reliquiarum stabilis poßit dies desig-
nari. Et ex alijs titulis perpetuò trans-
ferendis. <R>127</R></negEZ>
<negEZ>Sect, XIII. Quid præstandum circa San-
ctorum Corpora & Reliquias, quæ di-
uersis in locis dicuntur asseruari. <R>136</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIV. Quid erga Sanctorum Reli-
quias faciendum, quorum ignorantur
nomina. <R>146</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XV. An Reliquiarum Festa possint
infra Octauas de præcepto celebrari. <R>155</R></negEZ>
<negEZ>Dubium incidens. An ob vitandum ni-
miam dilationem in Translatorum ce
lebratione possint infra Octauas celebra-
ri. <R>164</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVI. Vtrùm Reliquiæ non insignes
poßint minori ritu celebrari. <R>167</R></negEZ>
<negEZ>Sect, XVII. Vtrùm Festa Sanctorum, quo-
rum Reliquiæ insignes habentur, in
Translatione gaudeant aliquo iure præ-
lationis. <R>171</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XVIII. Circa Reliquias eorum, qui
tantum sunt Beatificationis honorem
consecuti. <R>175</R></negEZ>
<negEZ>Sect. XIX. Notanda quædam circa Festa
sacrarum Reliquiarum iuxta dierum
seriem, qui sunt ipsis per menses assigna-
ti. <R>180</R></negEZ>
<P>Festa Januarij. <R>Ibidem</R></P>
<P>Festa Februarij. <R>185</R></P>
<P>Festa Martij. <R>193</R></P>
<P>Festa Aprilis. <R>203</R></P>
<P>Festa Maij. <R>208</R></P>
<P>Festa Junij. <R>215</R></P>
<P>Festa Iulij. <R>221</R></P>
<P>Festa Augusti. <R>230</R></P>
<P>Festa Scptembris. <R>236</R></P>
<P>Festa Octobris. <R>245</R></P>
<P>Festa Nouembris. <R>254</R></P>
<P>Festa Decembris. <R>259</R></P>
<negEZ>Sect. XX. De Sanctorum insignibus Re-
liquijs in Collegio D. Jacobi Limano<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0010.jpg/>
@@1@<SE10>INDEX TITVLORVM TOMI III. AVCTARII.
<duolan 2><-P>Societatis IESV. <R>264</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas peculiaris, an ratione Reliquiæ
insignis, possit Rex Baltassar vnus ex
Magis adoratoribus Christi celebrari.
267</negEZ>
<negEZ>Difficultas alia circa Reliquiam S. Cordu-
læ Virginis & Martyris. <R>278</R></negEZ>
<negEZ>De SS. Georgio, Alexio, Aconia, & Te-
rentia.</negEZ>
<negEZ>De D. Jacobo Maiore aliqua. Vbi & de
eiusdem Reliquijs. <R>290</R></negEZ>
<negEZ>Proponuntur nonnulla ex Chronico & Ad-
uersarijs Iuliani Petri circa prædicta,
cum quibusdam alijs. <R>494</R></negEZ>
<negEZ>Sectio XXI. De Reliquijs Domus Proba-
tionis S. Antonij Limanæ Societatis
IESV. <R>307</R></negEZ>
<P>De S. Donato Martyre. <R>311</R></P>
<P>De S. Felice Martyre. <R>312</R></P>
<P>De S. Christina Virg. & Mart. <R>313</R></P>
<P>De S. Vincentio Martyre. <R>314</R></P>
<P>S. Beatricis Virg. & Mart. <R>315</R></P>
<P>De S. Aurelia Martyre. <R>316</R></P>
<P>S. Mauritij & Sociorum Mart. <R>317</R></P>
<P>De S. Saturnio Martyre. <R>318</R></P>
<P>SS. Vndecim millium Virg. & Mart. <R>319</R></P>
<P>De S. Vitale Martyre. <R>320</R></P>
<P>De S. Saturnino Mart. <R>321</R></P>
<P>De S. Victoria Virgine & Mart. <R>322</R></P>
<negEZ>Litteræ testimoniales R. P. Claudij Aqua-
uiua pro pluribus Sanctorum Reliquijs.
325</negEZ>
<negEZ>Sectio XXII. De Indulgentijs pro sacra-
rum Reliquiarum Visitatione concessis.
326</negEZ>
<P>Nonnulla alia pro Indulgentiis expedita.</P>
<negEZ>Assertio 1. Indulgentia concessa ab Ar-
chiepiscopis visitantibus Sanctuarium
potest à successoribus multiplicari. <R>342</R></negEZ>
<negEZ>Assertio 2. Archiepiscopus potest Indulgen-
tiam concedere quadragenaria maiorem.
345</negEZ>
<negEZ>Assertio 3. Indulgentia 40. dierum quo-
modo augeri possit plurium Episcopo-
rum concessione. <R>348</R></negEZ>
<negEZ>Sectio XXIII. Circa dicta in decursu pro
Sanctuario Indico vtiles Additiones.</negEZ>
<negEZ>§. 1. Ex Pontificali Romano quædam cir-
ca sacras Reliquias consideratione dig-
nissima. <R>352</R></negEZ>
<P>§. 2. De S. Fortunato Martyre. <R>357</R></P>
<P>§. 3. De S. Liberato Martyre. <R>359</R></P>
<P>§. 4. De S. Sulpitio Seuero. <R>363</R></P>
<negEZ>§. 5. Quomodo Reliquiæ necessariæ conse-
cratione Altaris fixi & portatilis. <R>366</R></negEZ>
<negEZ>§. 6. Episcopi vt visitare queant Sanctua-
ria Regularium. <R>392</R></negEZ>
<P>Breues aliæ pro Reliquiis decisiones. <R>393</R></P>@@

<Z><A+2>AVCTARII INDICI</A+2>
<A+1>PARS DECIMA,</A+1>
ALPHABETARIA.</Z>
<negEZ><INI2>L</INI2>It. A. Absolutio à peccatis. Num. 1
An Absolutio valida fuerit respectu In-
dorum, qui sine Dei cognitione superna-
turali sunt peccata confessi. <R>2</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione à Sacerdote adhibita, qui
solum humana fide crederet per absolu-
tionem super naturalem remitti peccata.
12</negEZ>
<P>De absolutione ab excommunicatione.</P>
<negEZ>Peculiaris casus in materia immunitatis.
15</negEZ>
<P>Casus alius Relegatorum Religiosorum. <R>19</R></P>
<negEZ>De Religiosi alterius exauthorati relega-
tione. <R>28</R></negEZ>
<negEZ>De absolutione Religiosi ab excommunica-
tione, casus cum peculiaribus circum-
stantijs. <R>43</R></negEZ>
<P>Circa præmissa vtiles discußiones. <R>48</R></P>
<negEZ>Circa Confessarium Religiosum quid prohi-
bente Prælato, pro complemento dudum
propositæ doctrinæ. <R>62</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa nuper proposita notandum oc-
currat. <R>68</R></negEZ>
<P>De absolutione cum opinione probabili. <R>71</R></P>
<Z>Academia.</Z>
<negEZ>Circa iura incorporationis in Limana dif-
ficultas. <R>74</R></negEZ>
<negEZ>Nonnulla alia circa Academicos Professo-
res. <R>78</R></negEZ>
<Z>Accusatio.</Z>
<negEZ>Nonnulli circa illam casus occurrunt bre-
uiter expediendi-<R>81</R></negEZ>
<Z>Aduocatus.</Z>
<negEZ>Dubitatum an poßit Aduocatus salarium
leuare, si lites, pro quibus patrocinari
debebat, defecerunt. <R>91</R></negEZ>
<Z>Ædificium.</Z>
<negEZ>Circa ædificium sacrum, & Parochialia
iura disceptatio. <R>104</R></negEZ>
<negEZ>Circa ædificium dictum difficultas ob debi-
ta ad illud concurrentium. <R>112</R></negEZ>
<Z>Ægrotans.</Z>
<negEZ>Circa constantem iam diu Parochum, an
illi dari possit Coadiutor ad succeßionem
Canonicè institutum. <R>117</R></negEZ>
<P>De Ægrotante Episcopo. <R>130</R></P>
<negEZ>De Coadiutore Episcopi, siue Auxiliari.
139</negEZ>
<Z>Ætas.</Z>
<negEZ>Difficultas specialis circa dispensationem.
in ætate pro Ordinibus sacris. <R>149</R></negEZ>
<P>De priuilegijs aliis circa ætatem. <R>156</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0011.jpg/>
@@1@<SE11>INDEX TITVLORVM TOMI III. AVCTARII.
<duolan 2><Z>Affinitas.</Z>
<negEZ>Circa dispensationem in primo gradu pro
foro externo. <R>1168</R></negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem ob violatum vincu-
lum affinitatis. <R>173</R></negEZ>
<Z>Ambitio.</Z>
<negEZ>An in Canonica electione poßit quis pro se
ferre suffragium, & ratione illius offi-
cium obtinere. <R>177</R></negEZ>
<Z>Archidiaconus.</Z>
<negEZ>Circa Limanum, An teneatur, sic iubente
Archiepiscopo, Di&#x0153;cesim visitare. <R>190</R></negEZ>
<Z>Archiepiscopus.</Z>
<negEZ>An electo ex Ecclesia alia, & ad guberna-
tionem iuxta Regiam ordinationem ad-
misso, liceat Indulgentias dilargiri. <R>193</R></negEZ>
<Z>B. Baptismus.</Z>
<negEZ>Dubium circa solemnitatem, quando ratione
necessitatis nō confertur in Ecclesia. <R>199</R></negEZ>
<negEZ>Digreßio pro Societate JESV in ordine ad
examen suorum Scholasticorum. <R>202</R></negEZ>
<negEZ>Singularis casus circa Baptismum anno
1598. <R>206</R></negEZ>
<P>Quædam notantur circa dicta. <R>211</R></P>
<negEZ>Adduntur, & expenduntur alia ex eo-
dem Magistro, <R>217</R></negEZ>
<negEZ>Breuiores quædam Resolutiones circa Bap.
tismum paruulorum. <R>219</R></negEZ>
<Z>Beneficium.</Z>
<P>Casus peculiaris. <R>224</R></P>
<negEZ>Casus circa capacitatem Religiosi adbaben-
dum Beneficium, præsertim Curatum.</negEZ>
<negEZ>Notantur aliqua circa præfatam Resolu-
tionem.</negEZ>
<Z>Bulla S. Cruciatæ.</Z>
<negEZ>Priuilegia Indis concessa an per ipsam su-
spendantur. <R>237</R></negEZ>
<negEZ>Quædam expeditæ difficultates circa In-
dos. <R>241</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas alia circa tempus publicatio-
nis. An scilicet vt publicatio vniformiter
fiat in omnibus oppidis, possit in aliqui-
bus non impleto biennio publicari. <R>245</R></negEZ>
<Z>C. Capellania</Z>
<negEZ>Cum Resolutionibus quibusdam circa illas.
247</negEZ>
<Z>Casus reseruati.</Z>
<negEZ>De reseruatis in Limano Archiepiscopatu.
259</negEZ>
<P>Doctrina multiplex circa prædicta. <R>261</R></P>
<Z>Census.</Z>
<negEZ>Casus occurrens circa emptionem census ma-
iori pretio, rogante emptore. <R>268</R></negEZ>
<negEZ>Circa redemptionem census difficultas spe-
cialis, Censualista rogante. <R>277</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas alia circa pecuniam non nume-
ratam. <R>281</R></negEZ>
<Z>Clericus.</Z>
<negEZ>De Medico ad Ordines sacros promoto quid<-P>@@

<-P>circa exercitium artis præsertim in In-
dijs. <R>286</R></negEZ>
<negEZ>Quid Clericis sit prohibitum circa Juris ci-
uilis auditionem. <R>293</R></negEZ>
<Z>Concilium.</Z>
<negEZ>Circa Concilium Prouinciale quæ obligatio
pro Indijs in Metropolitanis, & in suf-
fraganeis ad illud conuocatis. <R>300</R></negEZ>
<P>Vtiles aliquot Additiones. <R>307</R></P>
<negEZ>Confessarius. 314. vbi citantur verba, in
quibus de illo.</negEZ>
<Z>Consecratio Episcopi.</Z>
<negEZ>§. 1. Circa consecrationem sine Bullis casus
nuperus, & peculiaris. <R>315</R></negEZ>
<negEZ>§. 2. An concurrentibus duobus tantum
Episcopis, necessariò debeant ad conse-
crationem adhiberi. <R>321</R></negEZ>
<negEZ>§. 3. An Præbendarij assistentes Episcopo
consecranti Mitris vti possint. <R>326</R></negEZ>
<P>Consilium Regium Indiarum. <R>332</R></P>
<negEZ>§. 1. De iuramento circa obseruantiam Re-
giarum Ordinationum. <R>333</R></negEZ>
<negEZ>§. 2. Alia pro eadem iuramenti obligatio-
ne. <R>341</R></negEZ>
<P>Contractationis Indicæ Domus. <R>351</R></P>
<Z>Contractus.</Z>
<negEZ>Casus peculiares circa emptionem & ven-
ditionem. Sunt quatuor. <R>369</R></negEZ>
<Z>Casus alij pro contractibus.</Z>
<negEZ>Prætor Indicus vt poßit cum Regia pecunia
contractare. <R>379</R></negEZ>
<P>Prætoris Indici contractus alius. <R>381</R></P>
<negEZ>De tradente gregem cum obligatione inte-
græ redditionis, & præmio quartæ par-
tis ex multiplicatione. <R>383</R></negEZ>
<negEZ>Celebris contractus circa Mineram Huan-
cauelicensem argenti viui. <R>385</R></negEZ>
<Z>D. Decimæ.</Z>
<negEZ>De Parochis Indorum Decimas conducen-
tibus. <R>390</R></negEZ>
<negEZ>Ratione nouæ Ecclesiæ erectæ an decimæ
vltra solui solitas debeantur. <R>395</R></negEZ>
<negEZ>An ex prædijs & gregibus Ecclesiarum &
Capellaniarum Decimæ debeantur. <R>401</R></negEZ>
<negEZ>Delegatus. 404. Vbi doctrina vtilis &
peculiaris.</negEZ>
<negEZ>Dimissoriæ. Casus peculiaris & doctri-
nalis. <R>400</R></negEZ>
<Z>Dispensatio.</Z>
<P>Circa §. 6. Compendij Indici. <R>417</R></P>
<negEZ>Circa §. Eumdem pro denuntiationibus
matrimonialibus. <R>419</R></negEZ>
<negEZ>Ordinarij an & quando queant in foro
conscientiæ dispensare. <R>422</R></negEZ>
<negEZ>De peculiari dispensatione circa p&#x0153;nas an-
te pronuntiatam sententiam, <R>426</R></negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<negEZ>Circa donationes habentium parentes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0012.jpg/>
@@1@<SE12>INDEX TITVLORVM TOMI III. AVCTARII.
<duolan 2><-P>in Hispania, & Indijs degentium. <R>440</R></negEZ>
<P>De donatione facta absenti. <R>444</R></P>
<Z>Ecclesia.</Z>
<P>De violatione ratione vsus Matrimonij. <R>447</R></P>
<Z>Electio.</Z>
<negEZ>De electione cuiusdam Prælati cum pecu-
liaribus circumstantijs. Vbi de subor-
natione. <R>449</R></negEZ>
<negEZ>Circa electionem in Capitulo ex peculiari
concessione Generalis. <R>472</R></negEZ>
<negEZ>De Abbatissæ electione inspicientibus suffra-
gia scripta quatuor Religiosis, qui ad-
stabant electioni. <R>475</R></negEZ>
<Z>Eucharistia.</Z>
<negEZ>Pronuntiata aliqua circa Indorum Com-
munionem. <R>481</R></negEZ>
<P>Adiectiones vtiles circa dicta. <R>488</R></P>
<Z>Excommunicatio.</Z>
<negEZ>De excommunicato absoluto ad reinciden-
tiam casus peculiaris. <R>495</R></negEZ>
<negEZ>De excommunicatione in Monitorio cum
peculiaribus circumstantijs. <R>504</R></negEZ>
<negEZ>De Visitatore Religiosum Parochum excom-
municante. <R>511</R></negEZ>
<P>Circa Prætorem excommunicatum. <R>516</R></P>
<negEZ>De Iudice incidenter cognoscente de delicto
Clerici. <R>521</R></negEZ>
<negEZ>Excommunicatio an possit fulminari con-
tra exercentes officium pro quo à Repu-
blica est aliquis ob pretium exhibitum
designatus, cum prohibitione erga alios.
536</negEZ>
<negEZ>F. Factor, vulgo Fator, seu Commenda-
tarius Mercatorum. <R>546</R></negEZ>
<Z>Festum.</Z>
<negEZ>An Festa introducta in Di&#x0153;cesi, possit Epi-
scopus statuere vt solùm in Ciuitate, &
non in agris, cum obligatione seruentur
552</negEZ>
<negEZ>G. Gabella, Gratia, Gratitudo, Guber-
nator, remissiuè. <R>558</R></negEZ>
<Z>H. Heres.</Z>
<P>De herede grauato vtilis disquisitio. <R>559</R></P>
<negEZ>Argumenta quædam contra præfatam re-
solutionem. <R>564</R></negEZ>
<P>Ad sex priora responsio. <R>565</R></P>
<P>Duobus alijs fit satis argumentis. <R>570</R></P>
<negEZ>An relicta pro Capellanijs possint in alium
vsum commutari. <R>572</R></negEZ>
<P>Circa Trebellianicæ detractionem. <R>580</R></P>
<Z>I. Indi.</Z>
<negEZ>Quinque proposita dubia circa laborantes in
Mineris Pelosinis. <R>589</R></negEZ>
<P>Circa primum de venditione Indorum. <R>590</R></P>
<negEZ>Circa Secundum de venditione Minerarum
cum Indis. Vbi & de locatione, quod
spectat ad Tertium. <R>591</R></negEZ>
<P>Ad Quartum. <R>594</R></P>
<negEZ>Ad Quintum de obligatione restitutionis.<-P>@@

<-P>596</negEZ>
<negEZ>Quædam pro ampliori Resolutionis proxi-
mæ confirmatione, <R>601</R></negEZ>
<negEZ>Circa mercedem Indis debitam rebus in aliis
laborantibus. <R>605</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indos Huancauelicenses, & Mine-
rarias Consultatio peculiaris. <R>612</R></negEZ>
<negEZ>De ingressu in terras infidelium. Ciuncio-
rum, vulgo Chunchos. <R>616</R></negEZ>
<negEZ>Breuis excursio circa præfatam Resolutio-
nem. <R>625</R></negEZ>
<negEZ>Circa Chilenos Indos pro eorum seruitute.
636</negEZ>
<negEZ>Circa Indorum Commendationes Resolu-
tiones aliquot. <R>648</R></negEZ>
<Z>Indulgentia.</Z>
<negEZ>Circa Altare priuilegiatum dubium pecu-
liare. <R>655</R></negEZ>
<negEZ>Dubium aliud peculiare circa electionem
Altaris. <R>657</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indulgentias Confratrum SS. Sacra-
menti, an Sacerdotes vti illis possint, &
lacticinia ac oua comedere in diebus, in
quibus aliàs non licet. <R>660</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indulgentias Bullæ Cruciatæ pro mor-
tis articulo dubia quædam. <R>663</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indulgentias Jubilei Anni sancti.
671</negEZ>
<Z>Irregularitas.</Z>
<P>Diuersorum casuum circa illas decisiones.</P>
<negEZ>Primus de Sacerdote armorum offensiuo-
rum artifice, & naturalem filium ante
Ordines sacros habitum ad manufactu-
ram instruente. <R>682</R></negEZ>
<negEZ>Secundus de comitante eum, qui alium oc-
cidit. <R>686</R></negEZ>
<negEZ>Tertius de occidente caussa defensionis cum
specialibus circumstantijs. <R>692</R></negEZ>
<negEZ>Quartus circa abortum sinc voluntate con-
currendi ad ipsum, licet concursus exti-
terit aliqualis. <R>698</R></negEZ>
<negEZ>Quintus de concurrente ad abortum, sed
non adeò proximè vt in casu præcedente.
706</negEZ>
<negEZ>Sextus de occisore, & vouente Religionis
ingressum. <R>707</R></negEZ>
<negEZ>Septimus de habente conditionalem occiden-
di voluntatem. <R>716</R></negEZ>
<negEZ>Octauus de occideute in rixa non prouoca-
ta, sed expectata. <R>718</R></negEZ>
<negEZ>Nonus de Religioso narrante capitale cri-
men à quodam commissum ei, qui de-
linquentem denuntiauit contra fidem
secreti promissam. <R>720</R></negEZ>
<negEZ>Decimus de Parocho expellente reum sedi-
tionis, qui statim captus & infurca-
tus. <R>722</R></negEZ>
<negEZ>Notantur aliqua circa præcedentem deci-
sionem. <R>728</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0013.jpg/>
@@1@<SE13>INDEX TITVLORVM TOMI III. AVCTARII.
<duolan 2><negEZ>Circa defectum natalium Asserta quædam.
737</negEZ>
<negEZ>Circa infectum Maurico sanguine ex parte
matris. <R>740</R></negEZ>
<Z>Iudex.</Z>
<negEZ>Circa praxim Iudicum criminalium. Vbi
& de Ecclesiæ immunitate. <R>745</R></negEZ>
<Z>L. Legatum.</Z>
<negEZ>De legato quodam non subsistente caussa.
756</negEZ>
<Z>M. Matrimonium.</Z>
<negEZ>De Matrimonio inter absentes sine Procu-
ratore celebrato. <R>762</R></negEZ>
<negEZ>De Matrimonio contracto ex commissione
Episcopi ob recusationem inhibiti- <R>767</R></negEZ>
<negEZ>De Matrimonio celebrato cum mandato
non subscripto, deprehenso postmodùm
subscriptionis defectu. <R>772</R></negEZ>
<P>Notantur aliqua circa Resolutionem. <R>776</R></P>
<negEZ>Circa promissionem Matrimonij viri Hi-
spani cum Æthiopissa firmatam iura-
mento. <R>780</R></negEZ>
<negEZ>Peculiaris Resolutio circa impedimentum
criminis. <R>785</R></negEZ>
<negEZ>De vxorato Religionem ingresso cum vxo-
ris licentia, manentis in sæculo. <R>792</R></negEZ>
<negEZ>De Indo in ebrietate sororem vxoris patrue-
lisque vxorem carnaliter cognoscente.
802</negEZ>
<negEZ>Peculiaris Resolutio circa Matrimonium
cum dispensatione inter consanguineos
in tertio gradu. <R>808</R></negEZ>
<negEZ>Benedictionibus Ecclesiæ an stet contrahi
aliquando Matrimonium. <R>811</R></negEZ>
<negEZ>De recusante Matrimonium post violatio-
nem futuræ vxoris, ob denegatam do-
tem. <R>812</R></negEZ>
<negEZ>De coniuge post votum Religionis emissum
ingredi renuente, altero iam ingresso post
votum simile. <R>814</R></negEZ>
<negEZ>Nonnulla circa Resolutionem præfatam
vtilia additamenta. <R>819</R></negEZ>
<Z>N. Negotiatio.</Z>
<P>Circa Bullam pro Indijs Clementis IX. <R>824</R></P>
<Z>Nouitius.</Z>
<negEZ>De interruptione Nouitiatus per Nouitiæ
transitum ex vna Religione ad aliā. <R>834</R></negEZ>
<Z>O. Occasio.</Z>
<negEZ>De Moniali à sæculari indecenter contre-
ctata. <R>837</R></negEZ>
<Z>Officium Diuinum,</Z>
<negEZ>Dubium peculiare circa Officia Translato-
rum. <R>842</R></negEZ>
<P>Circa mutationem diuini Officij. <R>851</R></P>
<Z>Opinio.</Z>
<negEZ>Circa vniformitatem in officio quid ratione
probabilis opinionis liceat. <R>854</R></negEZ>
<negEZ>An ratione opinionis probabilis declaratus
incurrisse Censuras possit se gerere ac si
declaratio talis non extaret. <R>865</R></negEZ>@@

<P>P. Parochus Religiosus.</P>
<negEZ>Vbi multa circa grauem nuperam Contro-
uersiam. <R>871</R></negEZ>
<negEZ>An Parochus Indorum, qui Beneficium
sponte dimisit, sit eligibilis virtute Bul-
læ Cruciatæ. <R>886</R></negEZ>
<P>Q. Quarta funeralis. Aliqua circa illā. <R>892</R></P>
<P>R. Repræsaliæ. Vtilia circa ipsas. <R>897</R></P>
<Z>Residentia Societatis Iesv.</Z>
<negEZ>Circa legatum pro ipsa peculiaris difficul-
tas. <R>904</R></negEZ>
<Z>Restitutio.</Z>
<negEZ>Peculiaris difficultas circa restitutionem
propter osculum inuitæ feminæ. Vbi
& circa Confeßionem. <R>907</R></negEZ>
<Z>S. Sancti.</Z>
<negEZ>Catalogus Reliquiarum in Collegio D. Ja-
cobi Limano, præter illas, de quibus
Parte 1. n. 264. <R>912</R></negEZ>
<P>T. Tabachus. De illo aliqua. <R>914</R></P>
<Z>V. Visitator.</Z>
<negEZ>Circa procurationem difficultas ratione
consuetudinis. <R>925</R></negEZ>
<negEZ>Difficultas alia circa modum procurationis
cum doctrina vtili. <R>920</R></negEZ>
<P>De Religioso Visitatore. <R>928</R></P>
<P>De Visitatore Prouinciæ in Societ. IESV. <R>932</R></P>
<negEZ>§. 1, An Prouinciales possint Ordinationes
& mandata Visitatorum abrogare. <R>933</R></negEZ>
<negEZ>Adnota nonnulla circa præfatam Resolu-
tionem. <R>948</R></negEZ>
<negEZ>§. 2. Visitator an possit Visitatoris alterius,
aut Prouincialis Ordinationes aut sta-
tuta mutare. <R>957</R></negEZ>
<negEZ>§. 3. De facultate Visitatoris circa forum
internum. <R>959</R></negEZ>
<P>§. 4. Circa licentias. <R>966</R></P>
<Z>V. Vsus.</Z>
<negEZ>Qui accepit Pallium an in aliena Di&#x0153;cesi
exercere Pontificalia munia possit de li-
centia Di&#x0153;cesani. <R>985</R></negEZ>
<negEZ>An Indicus Archiepiscopus ante acceptum
Pallium poßit Ordines conferre. <R>994</R></negEZ>
<negEZ>An Pallio non accepto possit Archiepiscopus
Missam Pontificali ritu celebrare.</negEZ>
<negEZ>Circa Episcopum suffraganeum coram suo
Metropolitano prædicantem ante Pal-
lij receptionem. <R>1005</R></negEZ>
<Z>V. Vxor.</Z>
<negEZ>Circa bona acquisita constante Matrimo-
nio, quid mortua vxore non finito con-
tractu, <R>1012</R></negEZ>
<negEZ>Circa vxorem contrahentem marito absen-
te. <R>1016</R></negEZ>
<negEZ>Pro vxoribus Proregum difficultates ali-
quot expeditæ. <R>1024</R></negEZ>
<negEZ>Vxori vt competat bonorum parapharna-
lium vsus. Casus peculiaris. <R>1033</R></negEZ>
<negEZ>De vxore infideli post conuersionem mariti
conuersa ad fidem, & nolente Sacra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0014.jpg/>
@@1@<SE14>INDEX TITVLORVM TOMI III. AVCTARII.
<duolan 2><-P>mentaliter copulari. <R>1037</R></negEZ>
<negEZ>De vxoris licentia necessaria marito ad in-
stituenda opera pia. <R>1046</R></negEZ>
<negEZ>Vxor soluto Matrimonio an retinere pos-
sit vestes à merito donatas. <R>1056</R></negEZ>
<Z>Z. Zelus.</Z>
<negEZ>De Zelo Catholicorum Hispaniæ Regum
pro bono Indorum. <R>1065</R></negEZ>
<negEZ>Superaddita quædam duabus præmissis Au-
ctarij Partibus.</negEZ>
<negEZ>Circa vnicum D. Annæ coniugium, & v-
nicam prolem MARIAM. <R>1096</R></negEZ>
<negEZ>Circa multiplicationem sacrarum Reli-
quiarum quidam dicendi modi propositi
& expensi. <R>1098</R></negEZ>
<negEZ>An in Feria 5. & Sabbato ante Domini-
cam. 1. Quadragesimæ, recitari possit de
SS. Eucharistia, & purissima Virginis
Conceptione. <R>1107</R></negEZ>
<negEZ>An stante facultate celebrandi in Ciuitate
de Reliquia existente in Matrice, possit
diuersa celebrari die ab ea, in qua in Ma-
trice celebratur. <R>1111</R></negEZ>
<negEZ>Ex cineribus sacri Corporis vt possit Reli-
quia constitui membri alicuius similitu-
dine conformata. <R>1115</R></negEZ>
<negEZ>Circa Indos confitentes Sacerdotibus non
benè callentibus eorum Idioma, vt pos-
sint absolui. <R>1121</R></negEZ>
<negEZ>Circa mortalia peccata non aperta in Con-
fessione eo quòd à confitente fuerint ta-
lia iudicata. <R>1125</R></negEZ>
<negEZ>Auditores Regij vt possint Festis assistere.
1135</negEZ>
<negEZ>Circa taxam pecuniæ pro Bulla Cruciatæ
difficultas specialis. <R>1138</R></negEZ>
<negEZ>Circa portionem decimalem à Religiosis
traditam, & depositali in arca reser-
uatam Difficultas peculiaris inuoluens
nonnullas alias. <R>1142</R></negEZ>
<negEZ>Disquisitio circa occurrentes casus de iudi-
cio circa nullitatem Professionis.</negEZ>
<negEZ>§. 1. Quid circa Judices in allegatione in-
ualidæ Profeßionis ex Concilij Tridenti-
ni Decreto, aut aliunde habeatur. <R>1147</R></negEZ>
<negEZ>§. 2. De quo Superiore loquatur Concilium
cùm ait, Coram Superiore suo. <R>1148</R></negEZ>
<negEZ>§. 3. Quid speciale circa Superiorem in So-
cietate IESV. <R>1150</R></negEZ>
<negEZ>§. 4. De Ordinario cum Superiore iudi-<-P>@@

<-P>cium assumpturo. <R>1154</R></negEZ>
<negEZ>§. 5. Judices præfati an Ordinarij. Quis
eorum præcipuus, & quid ex præcipui
qualitate. <R>1156</R></negEZ>
<negEZ>§. 6. Circa non Professos solemniter in So-
cietate IESV an Concilij dispositio pro-
cedat. <R>1159</R></negEZ>
<negEZ>§. 7. An vnus ex Iudicibus sine altero
possit iudicialem aliquem actum exer-
cere. <R>1163. 1209 & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>§. 8. An si Superior in caussa reclamatio-
nis renuat procedere, poßit à solo Ordi-
nario concludi. <R>1166</R></negEZ>
<negEZ>§. 9. Circa Judicum in lata sententia dis-
cordiam. <R>1172</R></negEZ>
<P>§. 10. Circa appellationem. <R>1176</R></P>
<negEZ>§. 11. An post quinquennium poßit petitio
reclamantis audiri. <R>1181</R></negEZ>
<negEZ>§. 12. An si Professionis substantialis de-
fectus sit notus Prælatis poßint liberum
dimittere etiam non reclamantem. <R>1186</R></negEZ>
<negEZ>§. 13. Contra reclamaturos an possit in
Religionibus remedium prouideri, &
quale illud? <R>1191</R></negEZ>
<negEZ>§. 14. De Procuratore in caussa nullita-
tis Professionis. <R>1197</R></negEZ>
<negEZ>§. 15. Circa expensas litis à Religione re-
clamanti tribuendas. <R>1201</R></negEZ>
<negEZ>§. 16. Circa nuperum factum in iudicio
nullitatis. <R>1209</R></negEZ>
<negEZ>§. 17. Circa impedimentum suspensionis
in reclamantibus. <R>1215</R></negEZ>
<P>Vbi quid speciale in Societate. <R>1229. & seq.</R></P>
<negEZ>§. 18. Reclamans an puniri ob delicta aliàs
commissa possit. <R>1232</R></negEZ>
<negEZ>Vtilia quædam consilia circa casus occurren-
tes.</negEZ>
<negEZ>I. An liceat consecratio sacrorum Oleorum
extra Feriam 5. in C&#x0153;na Domini. <R>803</R></negEZ>
<negEZ>II. Circa Capellanum obligatum ad Missas
ratione fundationis, quid si diuinum
officium omittat, in ordine ad restitu-
tionem. <R>806</R></negEZ>
<negEZ>III. Circa iuramentum de non ludendo
cum p&#x0153;na pecuniaria authentico instru-
mento firmata. <R>809</R></negEZ>
<negEZ>IV. Circa puellam multis dæmonum le-
gionibus diuexatam. <R>826</R></negEZ>
<negEZ>Allegatio docti Aduocaticontra monopolium
Tabachi. Ad calcem operis.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0015.jpg/>
@@1@<SE15>FACVLTAS R. P. PROVINCIALIS.
<P><INI2>E</INI2>Go Alfonsus Rodriguez Præpositus Prouincialis Societatis
Iesv in Prouincia B&#x0153;tica, potestate adid mihi factâ à Reue-
rendo admodùm Patre nostro Ioanne Paulo Oliua eiusdem So-
cietatis Præposito Generali, facultatem concedo, vt Tomus
tertius Auctarij Indici, qui est quintus Thesauri à P. Didaco de
Avendaño Societatis nostræ Compositus, & eiusdem Societatis
grauium, doctorumq&#x0301;ue Virorum iudicio examinatus, & appro-
batus typis mandetur. In quorum fidem has litteras manu no-
strâ subscriptas, & sigillo Officij nostri munitas dedimus.</P>
<R>ALFONSVS RODRIGVEZ.</R>
------------------------------------------------------------
<Z><A+1>SVMMA PRIVILEGII REGII.</A+1></Z>
<P><INI2>C</INI2>AROLVS Dei gratiâ Hispaniarum Indiarumque, &c. Rex
Catholicus, Archidux Austriæ, Dux Burgundiæ, Brabantiæ,
&c. Serenißimus Belgarum Princeps, diplomate suo sanxit; ne quis
librum, cui titulus est R. P. Didaci de Avendaño Societatis Iesv
Thesaurus Indicus, citra Iacobi Mevrsii voluntatem, proximis
nouem annis imprimat, aut alibi terrarum impressum in Germaniæ
inferioris ditiones importet, venalemúe habeat, qui secùs faxit, con-
fiscatione librorum & aliâ graui p&#x0153;nâ mulctabitur, vti latiùs patet
in litteris datis Bruxellæ xvi. Decembris anni m. dc. lxvii.</P>
<Z>Signat</Z>
<R>LOYENS.</R>

@@0@<filename:W0001-E-0016.jpg/>
@@1@<SE16>1
<Z><A+3>AVCTARII</A+3>
<A+4>INDICI</A+4>
<A+3>PARS NONA.</A+3>
<A+2>DE SANCTVARIO INDICO.</A+2></Z>
<negEZ><A+2>Materiam illud & iucundam & scitu dignissimam varijs quæ-
stionibus exhibebit: vnde non oportuit pretiosissimam hanc
Indicorum Thesaurorum portionem intactam reliquisse.
Sit ergo pro ipsa</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO PRIMA.</A+2>
<A+1>Indici Sanctuarij descriptio.</A+1></Z>
<P><INI7>H</INI7>Abetvr illud in Collegio D.<marginalia>Num. 1.|In templo|illud D.|Pauli Lima.</marginalia>
Pauli Societatis Iesv Limanæ
huius, aliàs Regum, ciuitatis,
cuius templum amplitudine,
decore, ornatu, ac maiestate
mirabile, ijs etiam qui non
Hispaniæ solùm, sed & ma-
gnæ Europæ partis templa conspicarunt. Tale
enim esse oportebat, præter communem ratio-
nem, ciuium cælestium domicilium, in quo
scilicet eorum complures & corpore & spi-
ritu residerent. Vbi enim est thesaurus tuus, ibi est
& cor tuum. Matth. 6. v. 21. Ergo & Sanctorum<marginalia>Matth. 6.|v. 21.</marginalia>
corda, vbi thesaurus eorum est. Sunt autem the-
saurus corpora, & corporum partes, quibus nihil<marginalia>Sancti vt|assistant vbi|eorum cor-|pora & Re-|liquiæ.</marginalia>
ipsis in mundo pretiosius, ad consortium gloriæ,
quam expectant ardenter, diuinitus ordinatæ.
Viri debent diligere vxores suas vt corpora sua. Qui
suam vxorem diligit, seipsum diligit. Nemo enim
vnquàm carnem suam odio habuit, sed nutrit & fo-
uet eam. Sic Apostolus. Ephes. 5. v. 28. & 29.
Ex quibus euidens nobis emicat coniectura pro
affectus magnitudine, quo Sancti sua corpora
prosequuntur. Neque enim eorum sunt vt viro-
rum vxoria corpora sociali quodam f&#x0153;dere, ea,
quæ satis est nota omnibus, vnitate. Cùm tamen
sanctorum corpora reuera eorum sint, quibus
vniti quondam, & tandem aliquando nexu in-
dissolubili copulandi. Diligunt ergo illa vt sua,
& eo, quo licet, modo, & nutriunt & fouent,<marginalia>Perficiendi|ex vnione|cum illis.</marginalia>
calidis precibus eorum consulentes gloriæ, qua
se penitus futuros esse perfectos recognoscunt.
Pro quo ita scribit Eximius Doctor P. Francis-
cus Suarez 1. 2. Tract. 1. Disput. 10. Sect. 3. n. 7.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Deest aliqua perfectio (beatis) quæ ex coniunctione
ad corpora in illas redundabit. Sic ille. Meritò er-<-P>@@

<-P>go dicere possumus ibi sanctos assistere vbi eo-
rum sunt corpora, & locum huiusmodi vti pro-
prium domicilium reputare. Vt stet etiam illud
præsenti in caussa: Vbicumque fuerit corpus, illuc
congregabuntur & aquilæ. Matth. 24. v. 28. Vbi<marginalia>Matth. 24.|v. 28.</marginalia>
Christus Dominus Aquilarum nomine Sanctos
designauit, vt communis Patrum sententia fir-
mat, cui & affinis illa Isaiæ 40. v. 31. Qui autem<marginalia>Isaiæ 40.|v 31.|Cur aquilæ|dicti.|P. Cornel.</marginalia>
sperant in Domino, mutabunt fortitudinem, assu-
ment pennas vt aquilæ, volabunt &c. Circa quæ
sic P. Cornelius sublimiori sensu: Beati sunt aqui-
læ. Primò, quia aquila, quæ acutißimi est visus (in-
deque dicta est aquila, quòd acutè videat, vt volunt
multi) significat altam, arduam, intentamque Bea-
torum contemplationem. Hi enim diuina visione
fruentes, mentis aciem in Deum solem verum, ac
omnis lucis fontem figunt. Sic ille, alia pro eodem
accumulans, sententiæ Christi adductæ inserta
mentione.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Et complures dixi in præfato templo cor-
pore & spiritu residentes, quia vltra quadragin-
ta eorum corpora, & insignes Reliquiæ ad sexa-
ginta, cum alijs multis, quæ minùs censentur
insignes, quia non ita magnæ; licet plures pro-
pter excellentiam eorum, ad quos spectant, me-
ritò possint insignes compellari. Neque abs re
fuerit eos hic lectori proponere, vt sicut alij apud
Laurentium Beyerlinck Tomo 6. Theatri lit. R.
Catalogi eiusmodi extant, ita & noster multis
illorum illustrior iusta cum veneratione lega-
tur.</P>
<Z><A+2>SACRA CORPORA.</A+2></Z>
<negEZ><INI2>S</INI2>. Fortunati Martyris cum vase sanguinis. die 2.
Februarij.</negEZ>
<P>S. Lucij Martyris die 2.</P>
<negEZ>S. Rogati Martyris incerto die, sicut & sequen-
tium.</negEZ>
<P>S. Iusti Martyris.</P>
<P>S. Antonini Martyris</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0017.jpg/>
@@1@<SE17>2 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><P>S. Vitalis Martyris.</P>
<P>S. Christinæ Virginis & Mart.</P>
<P>S. Leonis Martyris.</P>
<P>S. Germanici Martyris.</P>
<P>S, Mercurij Martyris.</P>
<P>S. Felicissimi Martyris.</P>
<P>S. Septimiæ Virginis & Mart.</P>
<P>S. Marcellini Martyris.</P>
<P>S. Theodoræ Virginis & Mart.</P>
<P>SS. Cyriaci & Theoduli Martyrum. die 2. Maij.</P>
<P>S. Cyriacæ Virginis & Mart.</P>
<P>S. Faustini Martyris.</P>
<P>S. Gordiani Martyris.</P>
<P>S. Gratiani Martyris.</P>
<P>S. Gaudentij Martyris.</P>
<negEZ>S. Seuerini Martyris, cuius caput transfixum cla-
uo.</negEZ>
<P>S. Cresentij Martyris.</P>
<P>S. Victorini Martyris.</P>
<P>S. Titi Martyris.</P>
<negEZ>S. Flauij Petri Martyris, 23. Augusti ex testimonio
sepulchri annorum 15. & dierum 36.</negEZ>
<P>S. Lelij Martyris.</P>
<P>S. Vrsi Martyris.</P>
<P>S. Honorati Martyris.</P>
<negEZ>S. Pancharij Martyris 23. Septembris annorum 20.
mensium 8. & dierum 11. ex testimonio sepul-
chri pariter adducto.</negEZ>
<P>S. Callistrati Martyris 16. eiusdem.</P>
<P>S. Stactei Martyris 28. eiusdem.</P>
<P>S. Euagrij Martyris 12. Octobris.</P>
<P>S. Prisciani Martyris illius Socij.</P>
<P>S. Basillæ Virginis & Mart.</P>
<P>S. Candidæ Virginis & Mart.</P>
<P>S. Herculani Martyris.</P>
<P>S. Venerandi Martyris.</P>
<negEZ>S. Victoriæ Virginis & Mart. de quo & in Domo
Probationis.</negEZ>
<P>S. Aureliæ Martyris die 2. Decembris.</P>
<P>S. Theodori Martyris.</P>
<P>S. Victoris Martyris die 15. Decembris.</P>
<P>S. Liberati Martyris die 20. eiusdem.</P>
<Z><A+2>RELIQVIÆ</A+2>
<A+1>INSIGNES.</A+1></Z>
<negEZ><absatz-nummer>3.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>. Spinæ Coronæ Domini nostri IESV
Christi.</negEZ>
<P>S. Mathiæ Apostoli.</P>
<P>S. Seuerini Mart. S. Caput, de quo suprà.</P>
<P>S. Irenæi Martyris die 10 Februarij.</P>
<P>S. Amantij Martyris die eodem.</P>
<P>S. Cyriaci Martyris.</P>
<P>S. Secundini Martyris.</P>
<P>S. Celerinæ Martyris S. Caput.</P>
<P>S. Timothei Mart. 24. Martij.</P>
<P>S. Cassiani Martyris.</P>
<P>S. Callisti Martyris.</P>
<P>S. Lelij Martyris ab eo diuersi, de quo suprà.</P>
<negEZ>S. Martini Martyris, hac gloria singularis, cùm
Confessores alij.</negEZ>
<P>S. Siluani Martyris die 5. Maij.</P>
<P>S. Felicis Martyris.</P>
<P>S. Faustini Martyris. De alio suprà.</P>
<P>S. Eutychiani Martyris.</P>@@

<P>S. Victorini Martyris. Alius suprà</P>
<P>S. Victoriæ Martyris. De alia suprà.</P>
<P>S. Arethusæ Martyris.</P>
<P>S. Sergij Martyris.</P>
<P>S. Mauritij Martyris. De alio infra.</P>
<P>S. Zenonis & Sociorum plures insignes die 9. Iulij.</P>
<P>S. Iuliani Martyris die 7. Augusti.</P>
<P>S. Bernardi Abbatis 20. eiusdem.</P>
<P>S. Eusebij Martyris 25. eiusdem.</P>
<P>S. Primi Martyris sacrum Caput.</P>
<P>SS. Mauritij & Sociorum die 22. Sept.</P>
<negEZ>SS. Martyrum Treueriensium, plures die 6. Octo-
bris.</negEZ>
<P>S. Felicis alterius Martyris.</P>
<negEZ>SS. Vrsulæ & Sociarum Virginum & Marty-
rum duo Capita, & aliæ.</negEZ>
<P>S. Nicomedis Martyris.</P>
<P>S. Feliciani Martyris.</P>
<P>S. Agabiti Martyris.</P>
<P>S. Valeriani Martyris.</P>
<P>S. Parthemij Martyris.</P>
<P>S. Valentini Martyris.</P>
<P>S. Eugenij Martyris.</P>
<P>SS. Trium Martyrum ignotorum nominum.</P>
<negEZ>S. Pontiani Martyris & Pontificis die 19. No-
uembris.</negEZ>
<P>S. Portiani Abbatis 24. eiusdem.</P>
<P>S. Aurelij Martyris.</P>
<P>S. Hyacinthi Martyris.</P>
<negEZ>S. Irenæi alterius Martyris die 15. Decembris,
Sacrum Caput.</negEZ>
<P>S. Antonij Martyris die eodem.</P>
<Z><A+2>RELIQVIÆ</A+2>
<A+1>MINORES.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>4,</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Inores inquam quantitate molis, vt cum
Philosophis loquamur, non quantitate
virtutis, cùm in eodem esse æstimationis gradu
debeant, pari adorandæ cultu, & plures earum
ob eos, ad quos spectant, excellentiam, maiori-
bus aliorum præferendæ, vnde & insignes com-
pellari posse superiùs dicebamus. Has ergo ante
alias proferemus.</P>
<P>  Ligni sacrosancti Crucis Domini miraculosa
particula, quæ vices gubernaculi in tempestate
amissi subijt, raro prodigio historijs commenda-
to, de quo inferiùs.</P>
<P>Sacri velaminis Deiparæ.</P>
<P>S. Iosephi eius Sponsi vestis fragmentum.</P>
<negEZ>S. Annæ eiusdem Matris os magnitudinis digita-
lis.</negEZ>
<P>S. Ioannis Baptistæ.</P>
<P>S. Petri Apostoli.</P>
<P>S. Pauli Apostoli.</P>
<P>S. Iacobi Maioris.</P>
<P>S. Philippi Apostoli.</P>
<P>S. Bartholomæi Apostoli.</P>
<P>S. Matthæi Apostoli.</P>
<P>S. Simonis Apostoli.</P>
<P>S. Laurentij Martyris.</P>
<P>S. Ignatij Martyris & Pontificis.</P>
<P>S. Chrysogoni Martyris.</P>
<P>S. Sixti Martyris.</P>
<P>S. Ianuarij Martyris.</P>
<P>SS. Trium Iuliorum Martyrum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0018.jpg/>
@@1@<SE18>Sectio I. Catalogus insignium Reliquiarum. 3
<duolan 2><P>S. Hierolippi Martyris.</P>
<P>S. Ignatij alterius Martyris.</P>
<P>S. Vitalis Martyris.</P>
<P>S. Cyrilli Martyris.</P>
<P>S. Protasij Martyris.</P>
<P>S. Candidi Martyris.</P>
<P>S. Basilij Martyris.</P>
<P>S. Herendani Martyris.</P>
<P>S. Luciani Martyris.</P>
<P>S. Geminiani Martyris.</P>
<P>S. Nicetæ Martyris.</P>
<P>S. Seueriani Martyris.</P>
<P>S. Primitiui Martyris.</P>
<P>S. Iacobi Intercisi Martyris.</P>
<negEZ>SS. Diui Placidi & Sociorum Martyrum Sancto-
rum quorumdam concretus sanguis.</negEZ>
<P>SS. Aliquot Martyres sine nomine.</P>
<P>SS. Septem Dormientium Martyrum.</P>
<P>S. Pigmenij Martyris.</P>
<P>S. Pancratij Martyris.</P>
<P>S. Iusti Martyris, De alio suprà.</P>
<P>S. Victorini Duplicis Martyris.</P>
<P>S. Firmij Martyris.</P>
<P>S. Capitonis Martyris.</P>
<P>S. Antonini Martyris. De alio suprà.</P>
<P>S. Eleutherij Martyris.</P>
<P>S. Lucij Martyris. De alio suprà.</P>
<P>S. Cælestini Martyris.</P>
<P>S. Liberati Martyris. Alius suprà.</P>
<P>S. Floriani Martyris.</P>
<P>S. Philemonis Martyris.</P>
<P>S. Syluestri Pontificis.</P>
<P>S. Ambrosij.</P>
<P>S. Ioannis Chrysostomi.</P>
<P>S. Hieronymi.<kongge>Doctorum.</P>
<P>S. Bonauenturæ.</P>
<P>S. Francisci Seraphici.</P>
<P>S. Alexij Confessoris.</P>
<P>S. Caroli Borromæi.</P>
<P>S. IGNATII Societ. IESV Fundat.</P>
<P>S. Francisci Xauerij Indiar. Apostoli.</P>
<P>S. Francisci Borgiæ.</P>
<P>B. Aloysij Gonzagæ.</P>
<P>S. Mariæ Magdalenæ.</P>
<P>S. Constantiæ Martyris,</P>
<P>S. Sophiæ Martyris.</P>
<P>S. Christinæ Martyris. De alia suprà.</P>
<P>S. Symphorosæ Martyris.</P>
<P>S. Paulinæ Martyris.</P>
<P>S. Armoniæ Martyris.</P>
<P>S. Theodoræ Virg. & Mart. Aliasuprà.</P>
<P>S. Beatæ. Videtur Martyr.</P>
<P>S. Claræ Virginis.</P>
<P>  Sunt & præcipuorum Sanctorum Ordinis Prę-
dicatorum, quas eleganti theca inclusas huic
Collegio dono misit Rmus. P. Fr. Franciscus de
Marinis sui præclarissimi Ordinis Magister, sin-
gularis beneuolentiæ monumentum, & pignus
amoris ingenui, vt pax, quam nescio quæ turba-
menta fugauerant, inuiolabili vtrimque nexu fir-
maretur. Et ita quidem, Deo bene fauente pro-
ceditur, vt sperare liceat sic futurum,  dum tales
habemus obsides, cælestis Ierosolymæ ciues, quæ
dicta pacis visio Reliquiarum suarum pignoribus
obligatos.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Et pro Thesauri adeò pretiosi decenti cu-<-P>@@

<-P>stodia & ornatu munifica est pietate & industria<marginalia>Pretiosos|Reliquia-|rum orna-|tus, & au-|gusta collo-|catio.</marginalia>
laboratum. Duo dicata altaria præcipuo in tem-
pli loco, & in illis splendida loculamenta consti-
tuta supra viginti mille octo regalium expensis,
vasa argentea deaurata adhibita, in quibus ars
cum materia decertat, & aliquando superat. Sunt
etiam & arculæ sacrorum Corporum elegantiæ
spectabilis: quarum, & vasorum pretium aut
prædicto æquale, aut vix inferius. Pro solemni
autem collocatione ornatissima instituta proces-
sio, eo vehiculorum apparatu, splendore, &
pompa, vt meritò dicere possim quod apud P.<marginalia>P. Balin-|ghem.</marginalia>
Balinghem in Kalendario Virginis lego die 28.
Maij de huius generis quadam Venetijs visa lo-
quentem: Qua quidem ante hac nulla, aut ad plau-
sum festiuior, aut ad splendorem illustrior, aut augu-
stior ad pompam Venetijs (muta nomen, & dic,
Limæ Regum vrbe) sit conspecta. Sic ille. In quo<marginalia>Illius lauda-|tus promo-|tor.</marginalia>
quidem deuotissima solicitudo P. Antonij Vas-
quez eluxit, cui tanti moliminis felix, faustus,
fortunatusque, & si quid maius dici potest, & po-
test equidem, debetur exitus, semel & iterùm
Prouincialis, & Collegij Rectoris cuius memo-
ria in benedictione erit, iam ad æterna taberna-
cula admissi ab amicis, quos non ex mammona
iniquitatis, sed sanctè collecta constructis taber-
naculis honorauit. Et longo hîc ætatis ductu
muneratus ab eo, qui est Corona Sanctorum om-
nium, defecit enim (vt verbis Christi loquar:
Vt cùm defeceritis, recipiant vos in æterna taberna-
cula. (Lucæ 16. v. 9.) annum agens secundum<marginalia>Lucæ 16.|v. 9.</marginalia>
suprà nonagesimum, vt sic tantum posset opus
perficere, & perfecto frui, semper aliquid pro
ampliori eius gloria meditatus. Vt cùm defeceritis.
De morte agit Dominus, & tamen illam suo
non vult nomine designatam, vt priuilegium hîc
aliquod ijs, de quibus agebat, circa mortem con-
cessum agnoscamus: vt scilicet longæuis adue-
ueniat, in quibus non morborum violentia, sed
naturæ defectus sentiatur. Pro quo isthæc modò
satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO II.</A+2>
<A+1>Quanti debeat Reliquiarum sacrarum
propositus thesaurus æstimari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>6.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>D hoc faciunt quæ à me dicta in Epi-
thalamio, & quidem solidissima, præ-
sertim in Concionum Indice die 1. No-
uembris, & in Amphitheatro n. 662. Facit & quod<marginalia>Sancti præ-|sentes vbi|eorum Reli-|quiæ.</marginalia>
superiùs comprobatum n. 1. de Sanctorum præ-
sentia, vbi eorum Reliquiæ quomodolibet asser-
uantur. Ex qua persuasione id accidit, quod circa
Reliquias Sancti prophetæ Samuelis actum D.
Hieronymus narrat Libro contra Vigilantium Cap.
2. ita scribens: Omnes Episcopi cineres dissolutos<marginalia>Quid inde|erga Reli-|liquias S.|Samuelis.</marginalia>
in serico & vase aureo portauerunt. Omnium Eccle-
siarum populi occurrerunt sanctis Reliquijs, & tanta
lætitia, qua si præsentem viuentemque Prophetam
cernerent, susceperunt, vt de Palæstina vsque Chal-
cedonem (Constantinopoli proximam) iungeren-<marginalia>S. Hieron.</marginalia>
tur populorum examina, & in Christi laudem vna
voce resonarent. Sic ille. Ex quibus habemus in
dissolutis Prophetæ sancti cineribus, mortui sci-
licet ante annos plusquàm mille quadringentos,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0019.jpg/>
@@1@<SE19>4 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>vt ex P. Saliano habemus Tomo 3. Annalium: illa
populorum examina eum agnouisse præsentem,
vti esse poterat, qui nondum resurrectionis be-
neficio fruebatur. Et huius translationis memo-
riam Ecclesia celebrat simul cum eiusdem San-
cti præconio in Romano Martyrologio die 20. Au-
gusti, illum enim vt Sanctum meritissimò cele-
brat, pro cuius sanctitate in Scriptura sacra lucu-
lentum testimonium perhibetur. Dilectus à Do-
mino Deo suo Samuel propheta Domini &c. Eccli.
26. v. 16. & seqq. Nec tamen Testamenti noui
Sanctis exæquandus; pro quo militat subtilis, &
insimul profunda doctrina P. Ioannis Maldonati
ad illud Matth. 11. v. 11. Qui autem minor est in
regno cælorum, maior est illo. Vt eliciamus inde
quanto debeat feruentiori cultu, de quo agimus,
Reliquiarum cumulus frequentari, quando in
vnius, & veteris quidem Testamenti Reliquias,
ita pietas populorum exarsit, vtpotè fidelium,
quibus immissa cęlitus lux, vt agnoscerent quan-
tus debeatur Sanctis honor, & quàm ingentia
possint sibi ex eorum præsentia & cultu benefi-
cia polliceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Sua ex Turonensi vrbe in locum, qui<marginalia>Vnius San-|cti Reliquiæ|integrumre|gnum locu-|pletant,</marginalia>
Agaunus dictus, se contulit, vbi SS. Thebæo-
rum legio martyrij est gloriam palmarum trium-
phalium millibus consecuta. Ibi cum viridem
cespitem scidisset, sanguis fluere c&#x0153;pit: quem
cùm vasis collegisset, secretò custodiuit: (cælo
tamen id quod acciderat propalante, ne mira-
culum adeò præclarum incognitum remaneret.)
Et sic in suam est regressus ciuitatem. Rem nar-
rat elegans Scriptor, & ita scribit: Iter repetit,<marginalia>P. Ludoui-|cus Cello|tius in|Mauritia-|de lib. 2. in|argumen-|to.</marginalia>
Galliam thesauro suo magis locupletaturus, quàm
vnquam Iason aureo vellere Græciam. Sic ille. Vnius
ergo Martyris vel solus sanguis integro est regno
locupletando satis, supra exaggerata commenta
fabularum. Hinc & Regni nostri intelligenda
felicitas, cùm in Sanctuario nostro Legionis
præfatæ illustria pignora videantur, Sancti in-
quam Mauritij illius antesignani, & quorumdam
aliorum, ignotorum nominum, cum ex sola
Sociorum satis habeantur compellatione perce-
lebres.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Diuus Gregorius Nyssenus in Oratione<marginalia>Ex cultu S.|Theodori|Mart. vali-|dum argu-|mentum.</marginalia>
pro S. Theodoro Martyre ita loquitur: Vos, qui
populus Christi, qui grex sanctus, ac regale estis Sa-
cerdotium, qui vndique & ex vrbibus, & ex agris
cateruatim confluxistis, vnde signo itineris accepto
ad hunc sacrum locum venistis? Quis vos huc ve-
niendi adeò seriam ac quasi præstitutam neceßita-
tem imposuit? Hæc ille, & alia quibus fidelium<marginalia>D. Gregor.|Nyssenus.</marginalia>
ardentem affectum erga præfatum Martyrem
eleganter repræsentat. Qui huius puri cultus mi-
nistri, ac Martyrum studiosi estis, & magno qui-
dem ad præsentem caussam documento. Vbi &
illud consideratione dignissimum, quod post ex-
positam templi fabricam, & opulentiam ac va-
rietatem ornatus, his verbis prosequitur: His
igitur arte laboratis operibus, quæ sensui exposita
sunt, vbi oculos oblectauit, cepit deinceps etiam ipsi
conditorio appropinquare, sanctificationem ac bene-
dictionem, contrectationem eius esse credens: quòd<marginalia>Notanda|deuotio.</marginalia>
si quis etiam puluerem, quo conditorium, vbi Mar-
tyris corpus quiescit, obsitum est, auferre permittat,
pro munere puluis accipitnr, ac tamquàm res ma-
gni pretij condenda terra colligitur. Nam ipsas attin-<-P>@@

<-P>gere Reliquias, si quando aliqua eiusmodi prospera
fortuna contingat, vt id facere liceat, quàm id sit
multùm desiderandum & optandum ac summarum
precum donum, sciunt experti, & eius, desiderij
compotes facti. Quasi corpus enim per se viuens ac
florens, qui intuentur, amplectuntur, oculis, ore,
auribus, omnibus sensuum instrumentis adhibentes;
deinde officij, & affectionis lacrymas Martyri quasi
integer esset ac appareret, superfundentes, vt pro ipsis
deprecator intercedat, supplices preces offerunt; tam-
quàm satellitem Dei orantes, quasi accipientem dona,
cùm velit, inuocantes. Sic Doctor Sanctus vali-
dum nobis pro Sanctuario, in cuius elucidatione
sumus, exhibens argumentum, vbi tot Marty-
rum sacra pignora, & aliorum sanctitate subli-
mium, cultores suos, præfatis similes, benedictio-
nibus possunt omnigenis perbeare. Quanta &
quali æstimatione sunt digni, cùm vel tenuis
conditorij puluis tanto in pretio fuerit apud eos,
quos felicia illa tempora merueruut?</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Sed audiendus Gregorius alter, Magnus<marginalia>Ex D. Pauli|Reliquiis do-|cumentum|singulare.</marginalia>
inquam, qui præ alijs quanto sint Reliquiæ in
pretio habendæ verbis pariter & factis tanto di-
gnissimis spiritu diuinitus instructo declarauit.
Postulauerat Constantina Augusta ab ipso caput
D. Pauli Apostoli, aut aliud quid de corpore eius-
dem, nec non sudarium, collocanda in Ecclesia,
quam in illius honorem suo in palatio Orientalis
Sedis, quæ & Mauritij Imperatoris, cuius erat
vxor, construebat. Negauit id Sanctissimus Pon-
tifex, vti non possibile, cælestibus prodigijs edo-
ctus, & in fine Epistolæ, quæ est 30. Lib. 3. Re-<marginalia>D. Gregor.|Magnus,</marginalia>
gistri sic locutus: Sed quia Serenißimæ dominæ
tam religiosum desiderium esse vacuum non debet, de
catenis, quas ipse Sanctus Paulus Apostolus in collo
& in manibus gestauit, ex quibus multa miracula
in populo demonstrantur, partem aliquam vobis
transmittere festinabo; si tamen hanc tollere liman-
do præualuero: quia dum frequenter ex catenis eis-
dem multi venientes benedictionem petunt, vt parum
quod ex limatura accipiant, aßistit Sacerdos cum
Lima, & aliquibus petentibus ita concitè aliquid de
catenis ipsis excutitur, vt mora nulla sit. Quibusdam
verò petentibus, diu per catenas ipsas ducitur Lima,
& tamen vt aliquid exinde exeat, non obtinetur. Sic
ille: ex quibus pro æstimatione sacrarum Reli-
quiarum mirabile documentum emicat, pro quo
& alia in eadem Epistola continentur. Sed habe-
mus speciale aliquid pro Indico Sanctuario. Cùm
enim de catenis Diui Apostoli parum aliquid
ductu limæ excussum, vti donum eximium fue-
rit solitum impartiri; idque nonnullis petentibus
cælitus denegatum, nihil limam ducentis præ-
ualente conatu; cum Limano Sanctuario feli-
cius actum; annulus enim ex eisdem catenis con-
cessus Peruuiano Procuratori, de quo autenti-
cum testimonium extat, & in Diui eiusdem A-
postoli templo collocatum, quod Augusta pro
suo illo Palatino non potuit obtinere, & fortè
neque quidquam lima excussum, non præualen-
te Pontificis sancti votiuo conamine, quod iam
premonuerat fore contingens, cùm dixit: Si ta-
men hanc tollere limando præualuero. Si enim iuxta
votum accidisset, aliquid in eâdem Epistola de
missione doni eiusmodi additum fuisset ab ipso:
& futurum id Augustæ gratissimum, si quod
negatum diuinitus multis, sibi indultum com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0020.jpg/>
@@1@<SE20>Sectio II. De Reliquiar. thesauri æstimatione. 5
<duolan 2><-P>perisset. Nihil autem de minùs felici successu
dictum fuisse, ideo esse potuit, ne Augustæ in-
iucunda narratio accideret, sicque in prosecutio-
ne pij moliminis refrigesceret. Sed heu, annulus
noster Gygico pretiosior, in suo anctore dispa-
ruit, & nescimus vbi sit; cùm tamen sciamus
vbicumque ille sit, Diuum Apostolum tanti pi-
gnoris respectu habito nobis non defuturum,
qui sub eius vexillo Apostolici muneris vtcum-
que æmuli militamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Eum autem, quem vidimus, ardentem<marginalia>Reliquia-|rum cultus|quàm sit|proficuus.</marginalia>
fidelium erga Reliquias sacras affectum, prop-
tereà in illis accendit Deus, quia earum inter-
uentu ingentia & frequentia beneficia ijsdem
impartiri: vnde hac confidentia ad illas est re-
cursus. Vnde sic admonet D. Ioannes Chrysosto-<marginalia>D. Ioannes|Chrysost.</marginalia>
mus Homilia vltima. Tomo 2. Proinde magna
fide, promptitudineque huc veniamus, quo & visis
Sanctorum monumentis, & consideratis eorum præ-
mijs, inde varios thesauros vndequâque colligamus.
Sic ille, qui magna nos fide monet accedere, sic
enim eos, immò & eorum pulueres omnipoten-
tes experiemur. Pro quo & D. Gregorius Na-<marginalia>D. Gregor.|Nazianz.</marginalia>
zianzenus Oratione in S. Cyprianum ita scribit:
Omnia potest puluis Cypriani, cum fide, vt sciunt
hi, qui ipsi experti sunt, & miraculum, ad nos vsque
transmiserunt. Hæc ibi. Et quidem fideles illi,
quibuscum, & de quibus Nyssenus loquebatur
Antistes, non in Sacris Martyris Theodori Reli-
quijs, & pretiosis pulueribus spem figebant suam,
quibus non dabatur frui, sed in conditorij pulue-
ribus; ibi siquidem constitutam sibi benedictio-
nem amplissimam reputabant. Et recenti quidem
prouocabantur exemplo, de quo sic ille Oratio-
ne eâdem: Hic enim, vt credimus, etiam anno præ-<marginalia>D. Gregor|Nyssenus.</marginalia>
terito barbaricam tempestatem sedauit, & horren-
dum feror&#x0169; & immanium Scytharum bellum inhibuit
atque repreßit, terribilem atque formidabilem illis
iam visis & appropinquantibus obuibrans non ga-
leam trinis cristis & conis insignem, neque gladium
benè acutum, & ad solem resplendentem, sed malo-
rum propulsatricem & omnipotentem Crucem Chri-
sti, pro qua & ipse mortem perpessus hanc gloriam
acquisiuit. Sic ille, vbi peculiare beneficium pro-
fligatorum hostium Theodori sancti auxiliatrici
dextera recognoscit. Et est illud Peruuio nostro
maximè accurandum, pro cuius fortunata inua-
sione inuidentia magnorum hostium collaborat:
vnde ad cælestia pręsidia conuolandum, & validi
auxiliarij conquirendi. Et ne hac in parte Nysse-
norum sortem arbitremur, habemus in Sanctua-
rio nostro Theodori alterius sacrum corpus, de
quo in Martyrologio die 15. Decembris visa est ali-
quibus haberi memoria; sed reuera alter est, &
ideò illum eiusdem mensis die 5. celebramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Habemus & alia pro tutaminis huius-<marginalia>S. Franciscus|Manilam|defendit.</marginalia>
modi securitate fundanda. P. Ioannes Nadasi in
Anno dierum memorabilium Societatis citato die
18. Februarij de P. Raymundo de Prado agens
Manilæ mortuo præfato die an. 1605. ita scribit:
Anno 1603. nocte à 3. Octobris in S. Francisci fe-<marginalia>P. Nadasi</marginalia>
stum eunte vidit S. Franciscum Seraphicum è muris
Manilam vrbem contra Chinenses defendentem. Sic
ille. Et nos etiam vt defensurum speremus, illius
gaudemus Reliquijs, tunicæ scilicet & cilicij.
Neque à Parente optimo Primogenita separanda
filia, cuius & datum potiri Reliquia, & scimus<-P>@@

<-P>qualem illa à Saracenis Assisium obsidentibus,<marginalia>Assisium|D. Clara,|cum eius|laude.</marginalia>
& Monasterium, cui illa præerat, inuadere co-
nantibus, cum ægra allata esset ad portam, vna-
que vas, in quo Sanctissimum Eucharistiæ Sa-
cramentum erat inclusum, victoriam reportarit.
Pro nobis ergo etiam Clara, Pallas diuina pug-
nabit. Et habet illa Limæ illustre Monasterium,
adeòque numerosum, vt fortè in tota Europa
nullum ipsi æquale reperiatur. Vnde & habet,
quod eius possit solicitudinem circa Vrbis huius,
in cuius securitate totius videtur regni momen-
tum constitutum, protectionem cumulare. Ha-
bet & plura alia, quorum protectioni dum con-
sulit Bellona clarissima, id præstat, vt possit de
illa, sapienti quide&#x0303; virgine, & vna de numero pru-
dentium, illud Sapientiæ elogium meritò procla-
mari: In perpetuum coronata triumphat, in conta-<marginalia>Sapient. 4.|v. 2.</marginalia>
minatorum certaminum præmium vincens. Sap. 4.
v. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Habent Parisienses Diuæ Genouefæ<marginalia>B. Genouefæ|pro Gallia|præsidium.</marginalia>
conciuis suæ pretiosa pignora, quæ à beato Ger-
mano Antisiodorensi Episcopo Christo dicata, admi-
randis virtutibus, & miraculis claruit, vt dicitur
in Martyrologio Romano die 3. Ianuarij. Hoc
illi muniti præsidio, quid non, dum iusta tra-
ctantur, expectant? Audiendus pro eo eruditus
historiæ scriptor magnarum aliarum lucubratio-
num numerositate notissimus P. Dionysius Pe-<marginalia>P. Dionys.|Petauius.</marginalia>
tauius sic locutus:</P>
<shi>Explesti sine labe diem, cæloque receptus
Spiritus intactos artus, sacrata reliquit
Pignora; magnum illud Francis, vrbique futurum
Præsidium: Hinc rebus sueti tutamen in arctis,
Hinc petere auspicium, & regni componere curas.</shi>
<P>Hinc etiam nobis & felicia captanda auspicia, &
vrbis nostræ Regiæ, immò & totius regni fidu-
cia roboranda. Non unius tantùm Virginis, sed<marginalia>Pro Peruuio|non minus à|SS. Virgini-|bus.</marginalia>
complurium sacris corporibus ditamur, de qui-
bus nu. 4. quæ & Martyres: vnde quia & gratio-
res Deo, ita etiam pro impendendis auxilijs po-
tentiores. Nec caussari potest non esse conciues,
quod à D. Gregorio Nysseno sanctis in Martyri-<marginalia>D. Gregor.|Nyssenus.</marginalia>
bus obseruatum citata Oratione de S. Theodoro,
sic locuto: Patria igitur præclaro ac strenuo huic
viro est ea regio, quæ ad solem spectat orientem &c.<marginalia>Sanctis pa-|tria mun-|dus, vnde &|vniuersalis|subuentio.</marginalia>
nunc verò quilibet Martyr totius soli subiectæ regio-
nis ciuis vniuerso terrarum orbi communis est. Sic
ille. Neque generalis ille respectus ad solos est
Martyres adstringendus, cum sit reuera ille San-
ctis omnibus ex eodem fundamento communis,
vnde & videmus eos vbique gentium inuocatos
miraculis coruscare. Id quod recentissimis possu-
mus exemplis comprobare. Beatus Stanislaus<marginalia>B. Stanislaus|Kostka Li-|mæ coruscat|miraculis.</marginalia>
Kostka patria Polonus, paucos ante menses de-
uotionem populi c&#x0153;pit miraculis excitare per-
magnis, pro illius imaginibus anhelantis, vt opus
fuerit peculiari impressione vti; nec tamen sic
petentium deuotio satiata, & quidem cùm ita se
nobis pergit præbere beneficum, pro defensione
ab hostibus spem etiam videtur fundare non le-
uem. Is enim est, qui S. Casimiri conterranei
sui, sicut & sanctitate æmuli, ita & auxiliari in
conflictibus potestate. Lithuanis exiguo numero
ad potentißimi hostis insperatam irruptionem trepi-
dantibus, in ae&#x0308;re apparens, insignem tribuit victo-
riam. Sic de S. Casimiro in Officijs sacris. Cui
egregio facinori simile in B. Stanislao videre<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0021.jpg/>
@@1@<SE21>6 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>Poloni; nam & ipse in ae&#x0308;re visus hostes infensis-
simos profligauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Quæ dum recolo, Sanctissimus Hispa-<marginalia>D. Iacobi|Maioris Re-|liquia singu-|lare patroci-|nij pignus.</marginalia>
niarum & Indiarum Patronus Iacobus, non po-
test non memoriæ portas irrumpere</P>
<shi>Qui bella nos cum cingerent,
Est visus ipso in prælio,
Equòque & ense acerrimus
Mauros furentes sternere.</shi>
<P>Habemus siquidem ipsius Reliquiam, non qui-
dem magnam, cum medij digiti magnitudinem
non excedat, sed magnis testimonijs comproba-
tam, quibus peruisis Illustrissimus Archiepisco-
pus DD. Petrus de Villagomez suis etiam illam
autenthicis litteris approbauit. Cui & ego, licet
argenteo inclusam vase, eoque deaurato, orna-
tum cupiens adhiberi maiorem, vt & communi
obligationi, & peculiari affectui splendida de-
monstratio responderet. Ex ijs ergo pecunijs, quæ
ex librorum quorumdam proprij laboris fru-
ctuum sunt venditione collectæ, Reliquiarium
est arte & materia satis spectabile confectum: vt
ex Iacobis minimus Maiori Iacobo domino suo
tributum sudore comparatum proprio, & eius
aliquali profuturum gloriæ, pendens, seruitiale
debitum recognitione ingenua protestetur. Cre-
do equidem, si nostra id non demeruisset igna-
uia bella nostra sæpiùs feliciores euentus habuis-
sent, etiam patrocinio aliorum destitutis, quia
vnus hîc pro decem millibus computatur. Non
contabuit equus, neque gladius deformatus ru-
bigine, vt ægrè possit è vagina educi. Ab equili
cælesti est Regi regum, & Domino dominan-
tium, vnde & illius potest equos, de quibus Ha-
bacuc 3. v. 8. Qui ascendes super equos tuos: &<marginalia>Habac, 3.|v. 8. 9. &|11.</marginalia>
quadrigæ tuæ saluatio. Est & armamentario Chri-
sti Præfectus, in quo arma perpetuo splendore
nitescunt. Vnde illud loco eodem v. 9. & 10.
Suscitans suscitabis arcum tuum. Sol & luna stete-
runt in habitaculo suo, in luce sagittarum tuarum,
ibunt in splendore fulgurantis hastæ tuæ. Vt dicere<marginalia>D. Paulin.</marginalia>
meritò cum D. Paulino queat Epist. Habeo arma-
mentarium Christi, vnde arma lucis vsurpem. De
voluntate autem auxiliandi quis dubitet, cùm de
ijs agatur hostibus, quibus sacra omnia nullius
pensi sunt, in Christum & Sanctos, Sacramen-<marginalia>Ardens il-|lius zelus|pro Christi|honore.</marginalia>
tis, templis, imaginibus, barbarico furore calca-
tis, diuina abutentibus patientia, verbis & factis
vsque ad satietatem sacrilegis, vt videantur ipsis
tenebrarum potestatibus truciores. Samaritano-
rum inhumanam repulsam nolentium Christum
vel pervnius noctis spatium hospitari ægerrime
tulit cum Ioanne fratre Iacobus, vnde & dixe-
runt: Domine, vis dicimus vt ignis descendat de cæ-
lo, & consummat eos? Lucæ 9. v. 54. Circa quæ<marginalia>Lucæ 9.|v. 54.|D. Ambr.|Numer. 25.|4. Reg. 1.</marginalia>
sic B. Ambrosius Lib. 7. in Lucam: Nec discipuli
peccant, qui legem sequuntur. Sciebant enim &
Phinees reputatum ad iustitiam, quia sacrilegos in-
teremerat. Et ad preces Eliæ ignem descendisse de
cælo, vt Prophetæ vindicaretur iniuria. Sed vindice-
tur qui timet; vindictam non quærit, qui non timet.
Simul ostenditur nobis, in Apostolis fuisse merita
Prophetarum, quando eamdem sibi potestatem, quam
Propheta magnus emeruit, impetrandi iure præsu-
munt. Et bene præsumunt quia ad sermonem suum
ignis de cælo descenderet, quoniam Filij sunt toni-
trui. Marci 3. v. 17. Sic ille; iuxta quem D. Ia-<-P>@@

<-P>cobi, sicut & fratris, eius vti maioris exemplum
secuti, zelus ardens pro honore Christi à culpa
fuit prorsus eximius, & Apostolica sublimitate
condignus, & in eo peculiaris, qui Filius tonitrui
ab ipso est Dei Filio compellatus. Quid enim mi-<marginalia>P. Maldon.</marginalia>
rum Filios tonitrui fulgurare voluisse? vt inquit
Ambrosius. Sic P. Maldonatus in eum locum, non
verba, sed sententiam amplexus. Qui ergo inur-
banum agendi modum cum Christo sic sensit, vt
cælestis ignis dignum vindicta censeret, pro quo
& sibi potestatem fieri cupiebat; quid erga sacri-
legos inuasores, & tantæ Maiestatis temeratores
turbulentissimos faciendum iudicabit? Prohibi-
tus tunc zelus, sed commodiori tempori reser-
uatus. Habet & Euangelium gladium suum. Cùm<marginalia>Idem.|Euangelij|gladius.</marginalia>
opus est & ferro de terra, & igne de cælo tuenda est
& conseruanda religio, occidendi inuadentes in Ec-
clesiam Turcæ, comburendi tamquàm proditores &
transfugæ discedentes hæretici. Hæc ille, ex quibus
intelligere possumus quanta sit animositate prę-
cellens Patronus noster, qualique ad increpan-
das & propulsandas huiusmodi feras arundinis,
cum pugnantibus pugnans, pronitate. Increpatus
à Christo, nam conuersus increpauit eos, Ibidem
increpandi feras huiusmodi potestatem adeptus:<marginalia>Psal. 67.|v. 31.</marginalia>
Increpa feras arundinis Psal. 67. v. 31. hæreticos
inquam, vt D. Augustinus exponit. Increpa in-
quam, id est exterre, coe&#x0308;rce, reprime, sic expo-
nente Cardinali Bellarmino.</P>
<P>  Videndus P. Ioannes Ferrandus in Disquisitio-
ne Reliquiaria Lib. 2. Cap. 2. & pag. 342.</P>
<Z>NOTANDA ADDITIO
<A+1>Circa Reliquiam S. Iacobi Apostoli Hispa-
niarum Patroni.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>14.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Rit qui dubitet circa illam, licet, vt dixi-<marginalia>Quid contra|veritatem|Reliquiæ|videatur|militare.</marginalia>
mus, sufficientibus sit testimonijs cōpro-
bata, ex eo arguens quòd non videatur quomodo
illa potuerit à sacro corpore separari. Illud enim, vt
monumenta antiqua testantur, statim à morte à
discipulis sublatum è loco, vbi canibus discer-
pendum fuerat à Iudæis plusquàm canina feri-
tate proiectum, naui impositum, per vastissimum
mare dispositione diuinæ prouidentiæ mirabili
ad extremas Hispaniæ oras est translatum, &
Compostellæ gloriosè sepultum. Ante sepultu-
ram enim integrum prorsus extitit, quia non-
dum vsus sub introierat partes Sacrorum Corpo-
rum auferendi, cùm præter corpus D. Stephani
vix aliud esset, quod & statim sepulturæ tradi-
tum, & magna cum reuerentia tractatum, sicut
tractari oportere Romana Ecclesia censuit, vt ex
sanctissimo Gregorio vidimus nu. 9. Post sepul-
turæ autem tempus similiter credendum, sic
enim illius tumba disposita, vt contrectari non
posset, sicut in eius miraculosa inuentione per-
spectum. Beati Apostoli sepulchrum marmoreis la-<marginalia>In Priuilegio|Regis Alfon-|si 6.</marginalia>
pidibus contextum inuenit sanctissimus inquam
Theodomirus Iriensis Antistes. Post inuentio-
nem autem nil secus attentatum probat Don
Maurus Castella Ferrer in Historia eiusdem S.<marginalia>D. Maurus|Castella|Ferrer.</marginalia>
Apostoli Lib. 3. Cap. 1. vbi ita scribit; Bien soy
de parecer, que quando se dice en la Santa Iglesia de
Ouiedo, y en otras partes, que ay Reliquias de todos
los Apostoles (y lo afirman algunos Autores, como es<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0022.jpg/>
@@1@<SE22>Sectio II. De veritate Reliquiæ S. Iacobi. 7
<duolan 2><-P>el Obispo Sebastiano quando trata como fundò la
Santa Iglesia de Ouiedo el Catolico Rey Don Alonso
el Casto, diciendo: Adijciens principali Altari ex
vtrôque latere bis senum numerum titulorum
reconditis Reliquijs omnium Apostolorum) que
auia alguna de nuestro Patron Santiago: Però esta
se ha de entender, que no es hueso de su santißimo
cuerpo, sino alguna de su vestidura ô mortaja. Por-
que aun para ponerse vna en su Apostolica casa por
deuocion, no se tocò à estas Sanctißimas Reliquias;
solo se sacò vn pequeño pedazo de la Tumba, como
hace mencion del el Memorial de las Reliquias, que
anda impresso. Hæc ille, & alia</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Sed quid dicet ad Reliquias alias, quæ<marginalia>Reliquiæ|plures ex|Sacro Cor-|pore profe-|runtur.</marginalia>
non ex vestibus, aut sepulchralibus linteis dici
possunt, sed Corporis partes, & eor&#x0169; aliquæ satis
notabiles? In Ecclesia S. Pauli & Sacrario eiusdem
Ecclesiæ inter Reliquias alias numerantur Bra-
chia Sanctorum Iacobi Maioris, & Iacobi Minoris.
Romæ item in Ecclesia ad SS. Apostolos, Bra-
chium S. Iacobi Zebedei. Duaci in Ecclesia S.
Amati, De brachio S. Iacobi Apostoli. Vbi de Ma-
iori est sermo; nam de Minore sic præmissum:
De S. Iacobo fratre Domini. Sicut & alibi pro quo
consuli potest Beyerlinck in Theatro Tomo 6. Lit.
R. pag. 279. & seqq. Et quod plus est Tolosates
Corpus S. Iacobi se habere proclamant, quod
Henricus Spondanus Tomo 1. Annalium an. 44.<marginalia>Henricus|Spondanus.</marginalia>
n. 4. vt de possessione magnæ partis meritò glo-
rietur. Vt enim aliqua Ecclesia dici possit ha-
bere corpus alicuius sancti, & vt is locus eo no-
mine venerationi sit, satis est si vel eius particu-
lam possideat, de quo & an. 55. n. 3. sic conclu-
dens: Nec tamen hæc dixerim animo conuellendi
opinionem de corpore S. Iacobi existente Compostellæ.
Sed potiùs vt moneam, non minori eam Ecclesiam
venerationi esse debere, etiamsi non integrum poßi-
deat. Sic ille, qui dum opinionem circa prædicta
videtur admittere, de integritate sacri corporis
accipiendus venit; nam esse illud Compostellæ
sub opinione non est, sed irrefragabilis veritas
auctoritate Romanæ Ecclesiæ roborata. Pro
quo & Scriptor idem ita loquitur Tomo 2. ad an.
816. num. 3. Idque quòd reperto Compostellæ vene-
rando S. Iacobi Apostoli fratris Ioannis (de cuius tran-
slatione dictum est aliàs) atque miraculis insigniter
illustrato, Apostolici culminis reuerentia dignum vi-
sum est vt locus ille sedis Episcopalis insigniri debe-
ret honore. Ex quo etiam tempore cæptus est totius
Orbis concursu frequentari, adeò vt qui ipsum vene-
randum sepulchrum vniuerso patens Orbi, miraculo-
rum promptuarium nominârit, puto veritatis scopum
attinget. Hæc ille. Et quid ad præfata, iuxta quæ
negotium istud valde videtur reddi perple-
xum?</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Videtur quidem in primis tamquàm in-<marginalia>Probatur|illius non|esse.</marginalia>
dubitabile statuendum præfatas Reliquias mini-
mè ad Apostolum nostrum pertinere, quia de
illius integritate ita constat, vt partes adeò nota-
biles nullo pacto sit verosimile defuisse. In ser-
mone S. Leonis, quem iam ab antiquis tempori-
bus Ecclesia Compostellana in vsu habet, quis-
quis ille fuerit, de quo citatus D. Maurus suprà
fol. 222. & seq. ex eiusdem Epistola sic habetur:
Qualiter in Hispaniam integrum corpus Beati Iacobi<marginalia>S. Leo Pon-|tifex.</marginalia>
Apostoli translatum est. Integrum ergo transla-
tum, & integrum sepulchro traditum, quale vi-<-P>@@

<-P>dimus nu. 14. Aut ergo brachia, & maiores illæ
partes, quibus Tolosa exultat, furto ablata sunt,
aut Præsidum donatione. Primum videtur irra-
tionabile, quia cælestis hic thesaurus summa est
semper cura seruatus, & furtum huiusmodi mi-
nimè latuisset. Posterius item, quia prorsus in-
credibile, & ex eo conuincitur, quod in fine ci-
tati num. 14. ex prædicto Auctore positum, sci-
licet neque vt Reliquia Sancti Corporis in eius
æde reponeretur, attactum illud, præ reuerentiæ
magnitudine; sed solum exiguum frustrum ex
tumba eductum. Accedit iuxta Reliquiarum
dictarum enumerationem plura Sancti Apostoli
brachia, quod fabulis consentaneum, admitten-
da. Vnum enim in Sacrario Ecclesiæ D. Pauli,
aliud item Romæ in Ecclesia Ad Sanctos Apo-
stolos, vulgo Santi Apostoli. Pars alterius Duaci;
& quidem nullius ex præfatis, aliàs non brachia,
sed semibrachium eorum aliquod diceretur. Si
Tolosates etiam corpus se habere contendunt;
ergo & brachia. Ecce quinque, & ecce mon-
strum, vt nulla illius ratio haberi debeat, qua
possit veritas inconcussa labefactari, pro cuius
firmitate militamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Quid ergo de Reliquia nostra, cui viden-<marginalia>Circa Reli-|quiam ve-|rosimilis re-|solutio.</marginalia>
tur adducta refragari? Posset dici eo tempore,
quo absconditum sepulchrum, barbarorum to-
nante tempestate, ne in eorum deueniret manus,
& sacrilegis ausibus tractaretur, fideles aliquos
pro sua erga eum pietate, & vt in præsentissimis
periculis solatium & præsidium obtinerent, par-
tes aliquas sacri corporis, quarum ablatione vix
eius minueretur integritas, extraxisse: easque ob
eximium, quo haberentur in pretio, summa vi-
gilantia custoditas, & per singularem Dei pro-
uidentiam ad nostra vsque tempora deuenisse.
Sed quia coniectura ista minùs solida videri po-
test aliquibus, ab illis congerendis abstineo, id
tantùm dixisse contentus Reliquiam nostram
fidelissimis testimonijs communitam, quæ apud
nos extant, propter quæ approbari ab Illustrissi-
mo Archiepiscopo, vt diximus, potuit; & erat
ille satis circa hæc, sicut & doctus, ita & cautus
ac circumspectus. Et sit reuera ita vt Reliquia
talis Sancti Apostoli non sit; cùm sit tamen cer-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
tissimum sancti esse alicuius, eam ille profectò
adoptabit, annuente libentissimè sancto, & tam-
quàm propriam peculiari affectu prosequetur,
honorem in illa sibi impensum admittens, qui
reuera ad eum dirigitur, eumque implorati pa-
trocinij exhibitione rependens. Neque enim est
cur debeat religiosus affectus, & pia munificen-
tia suo effectu fraudari. Et mihi quidem expe-
ditior hic modus erga sanctorum cultum vide-
tur, quàm propter minùs cautam deuotionem
aliqua paradoxa comminisci. De lacte Virginis
Deiparæ extant non vno in loco Reliquiæ. Et
vt à Sancto non recedamus Patrono, de illa lucu-
lenta memoria habetur inter Reliquias, quæ in
Altaribus illius Ecclesiæ repositæ sunt, quando
illa est ritu solemnissimo consecrata; sic enim
Alfonsus Magnus in peculiari pro ea diplomate,<marginalia>De Reliquia|lactis Virgi-|nei.</marginalia>
quod ad litteram adducit citatus D. Maurus Lib.
4. Cap. 19. In altari sancti Saluatoris sunt ter senæ
Reliquiæ subtracta vna (17.) De sepulchro Domini,
de vestimento Domini quando Crucifixus est. Item
de tunica Saluatoris, de terra vbi Dominus stetit, de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0023.jpg/>
@@1@<SE23>8 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>Ligno sanctæ Crucis, de pane Domini, de lacte San-
ctæ MARIÆ &c. Quis autem non videat valde
difficile esse explorare modum, quo talis Reli-
quia haberi potuit, vt consideranti est obuium?
& tamen hoc Christianæ est indulgendum pie-<marginalia>D. Anton.|Calderon|de Excellen|tijs D. Iacobi|Parte 2. Lib.|4. Cap. 12.|n. 6.</marginalia>
tati. Vbi hoc obiter obseruandum inter Reli-
quias in Altaribus collocatas numerari ab Au-
ctore nupero magnæ aliàs & eruditionis & au-
ctoritatis Reliquiam S. Ioannis Euangelistæ,
cùm reuera inter illas non inueniatur; quod enim
de illo dicitur ad titulum Altaris spectat, non ad
Reliquiam. Ex eo autem citato in Capite pe-
culiarem excellentiam Apostoli nostri conatur
elicere, quod sepulchrum eius omnes Apostoli
aut viui, aut post mortem inuiserint, dum suis
illum Reliquijs scientes & volentes exornârint.
Et quidem cum iuxta ipsum non solum Diui
Petrus & Paulus, quos satis est verosimile in
Hispaniam venisse, sed etiam D. Ioannes præsti-
terit, quod probandum omisit, nullo pro aduen-
tu adducto fundamento: non erat profectò ne-
cessarium vt mortuus per Reliquiam inuiseret,
& ita ad Reliquiam referri, quod ad Altaris ti-
tulum pertinebat.</P>
<Z><A+2>SECTIO III.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De veritate Reliquiæ Diuæ Annæ ma-
tris Deiparæ cum notanda do-
ctrina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>18.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St illa, vt dictum, os digitalis magni-<marginalia>Reuelationes|quædam|contrariæ, eò|quòd cum|Christo re-|surrexerit,|reijciuntur</marginalia>
tudinis, præfati Archiepiscopi auctori-
tate firmata, & antiquissima veneratione, pro
qua & antiqua pariter testimonia deficere mi-
nimè potuerunt, vnde & exponi in primario
altari solita in eius die festo, suo cum luminum,
& artificiosorum florum apparatu. Videtur au-
tem contra hoc reuelationum quarumdam euul-
gatio militare, iuxta quas auia sancta cum re-
surgente nepote Christo pariter resurrexit: vnde
non potuerunt ossium Reliquiæ remanere. Ve-
rùm vt reuelationibus huiusmodi fides hac in
parte adhiberi non debeat, non solùm ex Reli-
quia hac nostra argumentum insurgit, sed ex
alijs, quibus non videtur posse credulitas de Ec-
clesiæ more solita, denegari. Coloniæ in Eccle-
sia Patrum Carthusianorum illius extare bra-
chium testatur Beyerlinck in Theatro Tom. 6. lit.<marginalia>Variæ illius|Reliquiæ|diuersis in|locis.</marginalia>
R. pag. 279. die 26. Iulij Iuxta quem etiam pag.
282. lit. C. in Ecclesia PP. Dominicanorum est
digitus adhuc carne & cute amictus. Norimbergæ
pars brachij fol. 283. lit. S. Inter Reliquias Im-
periales brachium S. Annæ 284. B. & lit. F. & H.
Fragmenta & Reliquiæ sine expressione. In
Domo Professa Societatis IESV Antuerpiæ
Frustrum iuncturæ, siue costæ humeralis. 288. lit. H.
Ibidem. Pulueres ossium. 289. lit. A. Romæ in
Sacrario Ecclesiæ S. Pauli Brachium cum pollice
inclus&#x0169; brachio argenteo. 299. Col. 3. P. Balinghem
in Kalendario Virginis die. 26. Iulij ita scribit: Fe-
stum D. Annæ matris Sanctißimæ Deiparæ, quod ob
Filiæ merita celeberrimum est Myndæ, Marcoduræ
in Ducatu Iuliacensi (vbi eius Caput asseruatur,
multis clarum miraculis, Augustæ, Osnaburgæ,<-P>@@

<-P>Rhemis, Metis, Strigoniæ, Sangalij, Lucernæ, Dua-
ci, vbi eius pes ostenditur. Vide etiam infra
num. 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Argumentum autem hoc extantium Re-<marginalia>Ex illis va-|lidum argu-|mentum,|sicut ex San-|ctorum alio-|rum Reli-|quiis.|P. Cornel.</marginalia>
liquiarum communiter Doctores vsurpant ad
probandum non resurrexisse illos, quorum esse
dicuntur. P. Pineda in Iob. Cap. 19. v. 25. affirmat
cum Christo resurrexisse Danielem, & tres eius
socios Ananiam, Azariam, & Misaelem. Quod
tamen sic redarguit P. Cornelius in Matth. 27.
v. 55. Sed his obstat, quòd horum corpora & Reli-
quiæ ostenduntur Romæ in templo S. Adriani, vt ob-
seruauit Noster Lorinus in Act. Cap. 2. v. 29. Sic ille.
Vt etiam probetur D. Ioannem Baptistam eo
non potitum priuilegio similiter arguunt, vt vi-
deri potest apud eumdem sic dicentem: Verùm<marginalia>Pro S. Ioan-|ne Baptista|vrgetur.</marginalia>
Baptistæ obstat quòd eius Caput Romæ & Ambiani,
digitus Florentiæ, reliqui Corporis cineres Genuæ
ostenduntur. & P. Suarez Tomo 2. in 3. p. q. 53.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
arti. 3. in Comment. §. Sexta coniectura ita scribit
post alia: Reuocare enim in dubium historiam &
traditionem de Reliquijs Baptistæ, neque pium esset,
neque antiquitati consentaneum. De qua re legi
possunt, quæ congerit Canisius lib. 1. de corruptelis
Verbi Dei Cap. 14. sic Doctor eximius, qui &
addere plus potuit, Ecclesiam scilicet inuentio-
nem Capitis celebrare die 14. Februarij, de qua
sic in Martyrologio: Ierosolymis prima inuentio<marginalia>Martyro-|logium Ro-|manum.</marginalia>
Capitis Præcursoris Domini clare indicans fuisse
& aliam, de qua die 29. Augusti, simul cum il-
lius Decollatione: vt iterato testimonio hæc
veritas firmaretur. Quod non videtur animad-
uertisse P. Tirinus, dum in citatum locum Mat-
thæi in dubium id reuocat dicens: Fortè etiam
Zachariæ, Simeonis, Ioannis Baptistæ surrexerunt,
scilicet corpora, cùm veluti pro certo resurre-
ctionem Adæ, Heuæ, Noe, Abrahæ, Isaac, Ia-
cob, Ioseph, &c. Statuisset. Cùm sint tamen
qui de Heua negent, quia id indecorum Virgini
Deiparæ reputant, vt scilicet ante illam femina
alia corporis gloriam, & cæleste culmen obti-
neret. Sed hanc rationem exigui esse momenti
existimant alij contra P. Lorinum suprà qui id<marginalia>Heua cum|Christo re-|surrexit.</marginalia>
de omnibus negat feminis, quod est sanè durissi-
mum, inter tot scilicet resurgentes feminam
nullam beneficium illud meruisse; cùm in ne-
gotio resurrectionis feminæ præcipuas personas
egerint, & ita illius fuerint nuntiæ à Domino
constitutæ, ipsis in hoc Apostolis antelatæ. In<marginalia>Quomodo|non indeco-|rum Virgini.</marginalia>
quo & ipsius Virginis agi caussa potuit, vt scili-
cet ascendens in cælos, & in ipsis ante genera-
lem resurrectionem corpore cum glorioso futu-
ra, socias haberet eiusdem gloriæ participes, qui-
buscum agere posset sensuum exercens faculta-
tes. Quam rationem de Christo agens adducit
P. Suarez suprà circa finem, sic concludens: Præ-
sertim cùm deliciæ eius sint esse cum filijs homi-
num. Prouerb. 8. v. 31. Videndus Franciscus Lu-
cas Brugensis in cit. locum Matthæi, qui & de
Diui Baptistæ glorificato corpore sinistrè cen-
suit, à P. Cornelio superiùs impugnatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Potest autem argui ex multiplicatione<marginalia>Non obstare|quod asseri-|tur de mul-|tis brachiis|D. Annæ.</marginalia>
brachiorum D. Annæ, sicut & Nos supra n. 16.
de D. Iacobi brachijs dicebamus: tria enim cum
parte alterius vidimus num. 18. sicut ergo ex eo
capite brachia D. Iacobo attributa improbanda
censuimus, ita & de brachijs D. Annæ philoso-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0024.jpg/>
@@1@<SE24>Sectio III. Digreßio circa D. Annæ coniugium. 9
<duolan 2><-P>phari debemus, vt doctrinæ consequentia subsi-
stat. Sed alia est profectò ratio: nam præter
brachia habemus hîc caput multis clarum miracu-
lis, ex quibus moralis euidentia consurgit: ha-
bemus pedem, partem etiam humeralis costæ,
digitum adhuc carne & cute amictum, & id, de
quo n. 22. Quæ si sola exstarent, ex illis validum
posset argumentum efformari, sicut ex D. Ioan-
nis Baptistæ capite. Ex eo autem quòd tales
Reliquiæ sint, verosimile prorsus redditur & bra-
chia etiam extare, licet in eo aliqua intercedat
confusio, qua non obstante, vbicumque suffici-
entibus documentis brachium aliquod reperia-
tur, suo non est cultu fraudandum, quia aut ve-
rum est, aut adoptatum, iuxta dicta nu. 17. Pro<marginalia>Prudens|monitum|Cardinalis|Baronij.</marginalia>
quo & facit prudens monitum Cardinalis Baro-
nij adductum ab Henrico Spondano Tomo 2. an.
1025. nu. 2. circa Caput Diui Ioannis Baptistæ
consulti, cuius possessione diuersæ Ecclesiæ glo-
riantur: rescripsit enim: Poßidete vti poßidetis.
Sic etenim Prætores olim edicto proposito ijs,
qui rem aliquam se possidere affirmabant.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Ex dictis autem non solum veritas Reli-<marginalia>Pro S. Ioa-|chimo ar-|gumentum|idem.</marginalia>
quiæ S. Annæ propugnata, sed etiam D. Ioannis
Baptistæ, qua & Sanctuarium nostrum exultat.
Et ex eodem fundamento conuellendum, quod
de D. Ioachimi Patris Deiparæ resurrectione in
reuelationibus citatis occurrit. Eius siquidem
Cranium Coloniæ colitur die 9. Decembris pro
quo & sacra celebrantur officia, vti de Reliquia
insigni: vnde & limitatio additur iuxta Romani
Breuiarij Rubricas, scilicet, Nisi incidat in Do-
minicam, quia Dominicæ Aduentus priuilegia-
tæ sunt. Quod autem die 20. Martij non cele-
bretur, ex eo accidit quòd circa eius Festum in
diuersis Ecclesijs mos etiam diuersus inoleuerit,
vt videri potest apud P. Balinghem in Kalendario
Virginis citato die 20. Martij. Neque quod ad
diem nonum Decembris attinet, singulare est;
eum enim morem Cauriensis est Ecclesia secu-
ta, suumque habet ex obseruata mysterij vicini-
tate decorem; vt scilicet celebrata die 8. puris-
sima Virginis Conceptione, Genitoris sanctissi-
mi festiuitas die sequenti celebretur. Quemad-
modùm celebrata die 4. Maij S. Monicæ festiua
memoria, sequenti gloriosissimi Augustini, illius
filij conuersio admiranda recolitur. Ecclesia au-
tem rationes alias maioris conuenientiæ procul-
dubiò habuit, vt prædictum diem 20. Martij il-
lius celebri memoriæ consecraret, de quo alibi
à me actum.</P>
<Z>DIGRESSIO.
<A+1>Circa vnicum Diuæ Annæ coniugium. Et
vnicam illius prolem MARIAM.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>22.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod proponit titulus ita est communi<marginalia>D. Annæ|gloriæ instar|Virginis eius|filiæ pietas de-|bet Christia-|na consulere.</marginalia>
fidelium credulitate firmatum, vt op-
positum non possit sine illorum offensione pro-
ferri. Vnde minimè laudabilem crediderim illo-
rum hac tempestate laborem, qui circa hoc aut
nouare aliquid student, aut ex antiquitate quid-
quam eruere, quod iam sapientium profundam
solertiam constat reiecisse; cùm veritati propo-
sitæ eruditam antiquitatem fauere sit penitus
manifestum, Et quidem sicut pro Beatissima<-P>@@

<-P>Virgine semper id, quod magis est ipsi glorio-
sum, debemus adstruere, vt est receptissimum in
Theologica exercitatione proloquium; vt hîc
meritò veniat applicandum illud cælestis Magi-
stri: Aemulamini autem charismata meliora. 1.<marginalia>1. Cor. 12.|v. 31.</marginalia>
Cor. 12. v. 31. ita circa sanctissimam eius Ma-
trem cogit pietas æmulari. Vbi scilicet nihil in
Scriptura contrarium, nihil in Ecclesiasticis tra-
ditionibus aduersum, aut in Patrum doctrina
discordans, vel Theologiæ principijs aliquatenus
improbatum. Et multò id potiùs quando præ-
dicta fauere penitus, si mens læua non fuerit,<marginalia>Etiam Ma-|ter illa nostra,|quia auia.</marginalia>
comperientur. Debemus hoc Christi Matri, &
nostræ; sic enim eam & possumus & debemus
fideles filij compellare: Ergo & debemus itidem
Matri eius, quæ & dici Mater potest nostra, quia
quæ Christi est Mater, Mater nostra est. Notis-
simum illud auiam esse bis matrem. Pro quo &
facit l. Nescenius. ff. de negot. gest. in cuius margi-
ne ex Surdo in l. Liberorum. ff. de verb. Significat.<marginalia>Glossa ex|Surdo.</marginalia>
sic dicitur: Statutum in matre locum habet in auia:
quia mater & auia procedunt per eamdem rationem,
vbi naturalis ponderatur affectio. Sic ibi. Et vt
plusquàm naturalem eius agnoscamus affectum,
singulari videtur diuinæ prouidentiæ dispositio-
ne peractum, vt illius pignus, præter relata n. 16.
mirabile prorsus habeamus, de quo P. Philippus<marginalia>P. Philip-|pus Labbe.</marginalia>
Labbe Tomo 1. suæ Bibliothecæ. Tractatu de Sanctis
Lemouicensibus intra Di&#x0153;cesim, & eorum Reli-
quijs. §. 60. ita scribit. S. Annæ mamilla, qua Dei
genitricem MARIAM Virginem aluit & lactauit,<marginalia>Mirabilis|mamillæ il-|lius Reliquia.</marginalia>
habetur, veneratur, & manifestè ostenditur infra
Christallum, in Ecclesia S. Annæ in loco sic ab ipsa
Anna denominato. Sic ille. Valde inquam mi-
rabile pignus, quod potuit tot per sæcula perdu-
rare: perdurauit tamen vt maternæ eius affectio-
nis erga Ecclesiæ filios spirituali influxione la-
ctandos, quo fuerat diuinissima Filia lactata,
immortalis etiam testis extaret. Audiant ergo
filij hortamentum cæleste, & eipiè & laudabili-
ter obsequantur Prouerb. 31. v. 28. & seqq. Sur-<marginalia>Prouerb. 31.|v. 28 & seq.</marginalia>
rexerunt filij eius, & beatißimam prædicauerunt,
vir eius, & laudauit eam. Multæ filiæ congregaue-
runt diuitias: tu supergressa es vniuersas &c. Quæ<marginalia>Laudata|cum sponse.</marginalia>
verba in sacris eius officijs vsurpat Ecclesia. Cùm
autem constet apud omnes nullum eam habuisse
filium humana generatione progenitum, ad spi-
rituales est dubio procul referendum. Vnde &
debent illi surgere, & Beatissimam prædicare,
ac supereminentiam cęlestium diuitiarum quan-
tum valuerint reddere manifestam. Laudauit
eam vir eius. Et qualis vir? Tali profecto con-
sorte dignissimus, dotibus naturæ consimilis, or-
namentis gratiæ coæqualis, vt dicere merito &
illi posset quæ Beatissima prædicata: Multi viri
congregauerunt diuitias: tu supergressus es vniuer-
sos. Quo spiritu clamat Ecclesia præ omnibus
sanctis electum, vt Genitricis Filij Dei pater
esset, & excellentiam eius supra sanctos omnes
sæculorum pręcedentium ex tali electione com-
mendet. Cuius & caussam pariter agimus, cùm
de vnica Diuæ Sponsæ prole tractamus: vnde
vtriusque coniugis apud scriptores sacros consi-
milia merita prædicentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Sit ergo Beatissima Anna prole vnica fe-<marginalia>Illius poliga-|mia reproba-|ta.</marginalia>
lix, quæ non pro decem millibus, sed pro innu-
merabilibus computatur. Quæ ergo de multi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0025.jpg/>
@@1@<SE25>10 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>plici coniugio à nonnullis commenta vti incre-
dibilia & falsa reijcienda, vt loquitur P. Vincen-
tius Regius in Euangel. Elucidat. lib. 4. Cap. 16. in
Theoria ad vers. 9. Vnde & mendacia apud P.
Hadrianum Lyræum in Trisagio Mariano lib. 2.
Modo 2. & non posse hoc tempore sustineri ad-
uertit pius & doctus P. Fr. Iosephus à IESV
MARIA in historia Deiparæ lib. 1. Cap. 51. quia
Ecclesia vti certissimum amplectitur, vt in sacris
proponit officijs, Conceptionem Virginis fuisse
miraculosam, eo quòd eius parentes fuerint ste-
riles, quod multorum Patrum attestatione per-
notum, qui videri possunt apud Cardin. Baro-
nium Tomo 1. in Apparatu n. 41. & seqq. Sponda-
num Ibid. n. 19. & 20. P. Suarez Tomo 2. in 3. p.
Disp. 5. Sect. 4. P. Vasquez ibid. Disput. 122. n. 22.
& seqq. P. Spinellum in Throno Deiparæ. Cap. 18.
Nouarinum in Vmbra Virginea Cap. 33. & seqq.
P. Christophorum à Castro in Historia Deiparæ
Cap. 1. P. Canisium lib. 1. de Deipara, Cap. 4.
P. Barradas Tom. 1. lib. 6. Cap. 15. P. Salianum
Tom. 6. an. 4037. PP. Vincentium & Lyreum
suprà, P. Raynaudum in Byptichis Marianis. Par. 1.
Puncto 1. P. Vegam in Theologia Mariana Tom. 1.
Palæstra 1. Certum 4. P. Bessonum in Cant. Cap. 1.
vers. 1. in Comment. P. Ioan. Thomam à S. Cyrillo
de laudibus D. Annæ Cap. 18. P. Cancellotum in
Annal. Marianis in Apparatu. P. Maldonatum in
Matth. 13. ad vers. 55. & D. Antonium Calderon
de Excellentijs D. Iacobi. lib. 1. Cap. 5. qui in fine
varias censuras adducit contra assertores poliga-
miæ D. Annæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Et addendum firmiter in vno coniugio<marginalia>Sententia|de filiabus|S. Ioachim|explosa.</marginalia>
vnum tantùm benedictionis fructum extitisse:
pro quo sic P. Suarez suprà. vers. Sed hæc senten-
tia: Ferè omnes antiqui Patres explicantes. 1. Caput
Matthæi, & genealogiam Christi, docent, vel sùppo-
nunt B. Virginem fuisse Vnigenitam, & heredem
parentis sui Ioachim. Et quidem de partu ante con-
ceptum Virginis videtur apertè constare ex di-
ctis, sterilitate inquam Diuorum coniugum
prorsus obstante, quæ propter generandam Vir-
ginem diuinitus noscitur fuisse depulsa. Post
conceptam autem & natam Virginem eos pro-
creandis operam dedisse filijs, in effeta aliàs sene-
ctute, & voluptati vacasse, filiæque sanctissimæ
post tot miracula editæ Vnigenitæ non consu-
luisse gloriæ, & totum amoris pondus eidem de-
bitum in alios voluisse partiri; cùm absurda
multa præseferant, nisi magnis, & ineluctabili-
bus argumentis nequeunt à quoquam piæ, sanæ,
& eruditæ mentis admitti. Atqui nihil tale est,
vt euidenter constabit: non ergo vllatenus ad-
mittendum. Explodenda ergo à Nobis sunt,
quæ apud modernum scriptorem occurrunt vul-
gari lingua, qui arbitratus obsequium se præstare
Diuo Iacobo Hispaniarum Patrono, si maxima
eum cognatione Christo propinquum ostende-
ret, multiplicatis D. Annæ conceptibus ex viro
suo D. Ioachimo, id conatur stabilire. Ait ergo
post natam Virginem, aliam genuisse Mariam,
de qua Ioan. 19. v. 25. Stabant autem iuxta cru-<marginalia>Ioan. 19.|v. 25.</marginalia>
cem IESV mater eius, & soror matris eius Maria
Cleophæ. Et insuper matrem D. Iacobi vxorem
Zebedæi, quæ in Euangelio vocatur Salome, &
vulgo etiam Maria, Diui pariter Ioannis ex eo-
dem viro parentem. Pro quo cùm nonnulla sa-<-P>@@

<-P>tis infirma producat, ex eo etiam longam ducit
successuum inauditorum seriem, nullis, vt æsti-
mo, solidè eruditis placituram. Illa ergo quæ pro
vtraque congerit, oportet conuelli; quo pariter
positionis nostræ veritas, & communiter in Ec-
clesia receptæ statuetur, roborabitur, elucesset.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Stabant igitur iuxta crucem IESV mater<marginalia>Illius fun-|damenta ex|moderno|Scriptore.</marginalia>
eius, & soror matris eius Maria Cleophæ. Hinc ar-
guitur, quia notissima regula est sacrorum Inter-
pretum verba Scripturæ in sua propria significa-
tione esse accipienda, quando ex eo nullum
emergit absurdum, vt in præsenti euenit: nul-
lum enim fingi tale potest, si nomen Soror in sua
propria significatione sumatur, in qua & Patres,
& omnium sæculorum interpretes acceperunt,
dum sororem Deiparæ præfatam dixere Mariam,
nulla addita restrictione. Quod vrgetur ex D.
Hieronymo, qui in cap. 12. Matth. v. 48. affirmat<marginalia>Vide etiam|de Scrip-|tor. Eccles.|in Iacobo|& Matth.|27. v. 55. &|contra|Helui-|dium n. 13.|ante med.|Leuit. 20.|v. 19.</marginalia>
fuisse Materteram Domini. Est autem Materte-
ra soror matris, sicut patruus est patris frater; &
illius significatio ad minorem cognationem ne-
quit extendi, vt probat textus Leuit. 20. v. 19.
Turpitudinem materteræ & amitæ tuæ non discoope-
ries. & l. Iurisconsultus ff. de gradib. cognat. iuxta
quam soror auiæ dicitur Matertera magna: proa-
uiæ maior, abauiæ maxima: neque alteri no-
men istud attributum, nisi existenti in primo
graduum stipite. Adeò autem videtur expressa
S. Doctoris mens, quem & secuti D. Isidorus &
Beda à P. Vasquez adducti, vt idem Pater ita
ingenuè fateatur, ex quo vrget citatus Scriptor,
qui pro eodem allegat Remigium, Christianum
Druthmarum, Paschasium Ratbertum, Zacha-
riam Christopolitanum. S. Thomam 3. p. q. 28.
art. 3. Lect. 5. cap. 1. Epist. ad Galatas. Et Abu-
lensem q. 103. in cap. 12. Matth. & q. 84. in cap.
13. cum D. Hieronymo loquentes. Prætereà
sunt, qui Iacobum Minorem præfatæ Mariæ fi-
lium vocant Christi consobrinum: quod in idem
recidit, vt Theodoretus in cap. 1. Epist. ad Galatas.
Vbi & Claudius Antisidor. & Dionysius Car-
thusianus in cit. cap. 12. Matth. arti. 4. & in 13.
arti. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Hæc pro Maria Cleophæ citatus Scrip-<marginalia>Apertè con-|uelluntur.</marginalia>
tor, quæ ad vnam illam auctoritatem ex Ioan. 19.
v. 25. adductam reducuntur. Circa quam ita
scribit Cardinalis Baronius citato n. 41. Appara-<marginalia>Cardinalis|Baronius.</marginalia>
tus: Si cùm in diuinis Scripturis sorores nominatas
inuenerint, velint hi germanas intelligere, in porten-
tosos eos labi errores necesse est. Sic ille adductis
locis ex Matth. 13. & Marci 6. Dico ergo Ma-
riam Cleophæ ideò Deiparæ sororem dictam,
quia gradu cognationis non remoto fuit illi con-
iuncta. Cùm enim in Scriptura sacra ad expli-
candos huiusmodi gradus nomina specialia non
suppetant, sororum voce inter feminas soliti desi-
gnari, sicut inter viros, fratrum. Et ita Abraham
fratrem vocauit Lot filium fratris sui Gen. 13. v.<marginalia>Gen. 13.|v. 8.</marginalia>
8. Fratres enim sumus. Neque aliter accipiendi,
qui ex antiquis & modernis Mariam Cleophæ
Virginis dixere fororem; cùm nullus eorum in-
ueniatur, qui D. Ioachimi filiā compellarit; sint-
que prætereà quamplures, qui alium ipsi paren-<marginalia>Matertera|Christi vt|esse Maria|Cleophæ|possit.</marginalia>
tem assignent. Et Versio quidem Arabica sic
habet: & soror matris eius Maria filia Cleophæ.
Neque vrget, quod à D. Hieronymo & alijs eum
secutis Matertera dicatur Christi: id enim stare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0026.jpg/>
@@1@<SE26>Sectio III. Digreßio circa D. Annæ coniugium. 11
<duolan 2><-P>potest, quia & extendi nomen illud ad gradus in-
feriores. Rogo enim quomodo vocanda sit con-
sobrina matris? Apud nos quidem eodem voca-
tur nomine, quo soror matris, scilicet Tea: quod
à proprietate Latinæ linguæ non est credendum
abhorrere, & ex dictis num. præced. ostenditur;
Nam soror auiæ dicitur matertera maior: ergo
minoris comparatione. Atqui minor alia assignari
nequit præter dictam, matris inquam consobri-
nam. Citato autem Leuitici loco pro sorore ma-
tris sumitur in omni proprietate, quia de gradi-
bus agitur matrimonium impedientibus, qui vl-
tra secundum non se extendebant. Quod autem
de consobrinis Christi obijciebatur, vt sororum
esse filij debeant, leuis est profectò momenti,<marginalia>Consobrini|qui dici va-|leant|Tobiæ 11.|v. 20.</marginalia>
quia consobrini etiam dicuntur ex consobrinis
procreati. Tobiæ 11. v. 20. Veneruntque Achior
& Nabath consobrini Tobiæ, gaudentes ad Tobiam.
Vbi P. Gaspar Sancius duorum istorum nomini-
bus multos ait designatos fuisse cognatos, cùm
tamen non omnes sororum fuisse filios appareat
manifestum. Vnde Versio Arabica sic habet: &
venerunt Achior & Nabat consanguinei Tobiæ ad<marginalia>Versio Ara-|bica.</marginalia>
eum &c. Versio autem Syriaca, quæ ad rigorem
vocis magis accessit, ea non obstante, nostræ est
positioni conformis, sic enim illa: Aduenerunt<marginalia>Versio Sy-|riaca.</marginalia>
illuc Achicon & Leuian filius sororis eius cum eo ad
Tobit. Vnus ergo tantùm erat sororis filius: &
tamen vterque dicitur consobrinus: neque enim
de filio sororis Leuian esse sermo potest, cùm de
cognatione Tobiæ ratio tantùm habeatur. Pro
quo & Ioannes Passeratius in suo Dictionario<marginalia>Passeratius.</marginalia>
verb. Consobrini ita scribit: sed ferè vulgus omnes
istos communi appellatione consobrinos vocat: quem-
admodùm & eos, qui ex fratribus patruelibus, aut
consobrinis propagantur, vel amitinis. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Et pro interpretatione dicta militat fir-<marginalia>Rationes piæ|interpreta-|tionis.</marginalia>
ma traditio, Ecclesiæ auctoritas, & antiquorum
sententia Scriptorum, Virgini gloriam Vnigeni-
tæ tribuentes. Fuit siquidem eius miraculosa
conceptio, sterilitate sanctorum Parentum abro-
gata, quos non est credibile post huiusmodi pro-
lem, aut concupiscentiæ ardore raptatos, aut gi-
gnendorum filiorum importuna cupidine, ad
carnis negotia reuocatos, vt num. 24. dicebamus.
Dicere quidem Beatissima Anna cum Sara po-
tuit, & dixisse sat consonum: Postquàm consenui,<marginalia>Gen. 18.|v. 12.</marginalia>
& Dominus meus vetulus est, voluptati operam dabo?
Genes. 18. v. 12. Paruit tamen imperanti Deo;
sed filio benedictionis accepto, à voluptate ma-<marginalia>Ex Sara|vrgens pon-|deratio.</marginalia>
ritalis cōplexus, cui iam diu renuntiauerat, peni-
tus temperauit, vt videri potest apud Abulensem
in eum locum. Intellexerat enim miraculosum
conceptum, vnicum fuisse genitalis virtutis re-
paratæ scopum, neque ea indecenter abutendum,
cùm & lactare deberet filium, quo tempore non
sine graui fetus incommodo maritales actus ex-
ercentur: pro quo videri possunt. quæ P. Sancius
adducit lib. 9. de Matrimonio Disput. 23. nu. 13. &
seqq. Per longum autem adeò spatium lactatio-
ne durante in vetula, quî stare verosimiliter
queat vt post illud ad opera carnis anhelaret, qui-
bus iampridem longum dixerat vale, cælestibus
illustrationibus cumulata à Domino, spiritualis
reddita, & promissione dignata venturi ex eius
germine Saluatoris. Quæ omnia pro D. Annæ
caussa fortiùs vrgent, vt non sit opus in eorum<-P>@@

<-P>accommodatione, dum benè cum intelligenti-
bus agimus, ampliùs distineri. Sicut neque in<marginalia>Annæ Sa-|muelis ma-|tris ineptum|exemplum.|1. Reg. 1. v. 5.|& 2. v. 5.</marginalia>
explodendo Annæ alterius, matris Samuelis ex-
emplo, quæ post ipsum mirabili Dei dispositio-
ne conceptum, alios genuit, de quibus 1. Reg. 2.
v. 5. Donec sterilis peperit plurimos. Nam vt habe-
tur Cap. 1. v. 5. Dominus autem concluserat vuluam
eius. Quod ita explicant aliqui apud Abulensem,
vt Deus illam ad tempus partu priuauerit, vt sic
Samuelis natiuitas mirabilis probaretur. Licet
autem ille sterilem à natiuitate fuisse contendat,
id ipsum speciali Dei ordinationi asserit tribuen-
dum. Aperuit ergo conclusam vuluam in ea, quę
fortis aliàs & vegeta, vnde & generandis filijs
idonea, quorum copia in Dei populo cælestis
benedictio credebatur: fuitque id conueniens ad
præcedens opprobrium amputandum, ne illius
æmula Phenenna contra ipsam ampliùs gloria-
retur: Quorum nihil tale in casu nostro.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Aptius illud, & nobilioris notæ pro con-<marginalia>Aptius ex|matre Præ-|cursoris.</marginalia>
traria fundanda positione ex Diuæ Annæ glo-
riosa cognata, Elisabeth inquam Præcursoris
matre, de qua sic Lucæ. 1. v. 24. Post hos autem
dies concepit Elisabeth vxor eius, & occultabat se-<marginalia>Lucæ 1.|v. 24.</marginalia>
mensibus quinque. Circa quæ ita scribit Cardi-
nalis Caietanus: Erubescebat enim in senili ætate<marginalia>Caietanus.</marginalia>
dedisse operam amplexibus virilibus, vt vterus testa-
batur. Sic ille: quod iam pridem Diui Ambro-<marginalia>D. Ambr.</marginalia>
sij diuina fuerat elegantia prosecuta, sic enim
lib. 1. in Lucam: Magna Sanctis cura est verecun-
diæ, vt plerumque in ipsis pudor voti sit: sicut hoc
loco animaduertimus sanctam Elisabeth, quæ vtique
filios habere cupiebat, occultantem se mensibus quin-<marginalia>Senibus in-|decora in-|temperan-|tia, ex qua|pudor.</marginalia>
que. Quæ caussa occultationis nisi pudor: est enim
vnicuique Officio præscripta ætas: & quod tempore
decet tempore dedecet; æuique mutatio, facti vnius-
cuiusque mutat sæpè naturam. Sunt etiam ipsi quæ-
dam tempora præscripta coniugio, quando dare ope-
ram filijs sit decorum, dum anni vigent. At verò vbi
matura æui senectus accesserit, pudor est legitimi li-
cet coitus indicia gestare, & grauari alienæ ætatis
onere, & tumefacere aluum non sui temporis fructu.
Senes enim ab ipsa concluduntur ætate, & iusto in-
temperantiæ pudore reuocantur ab opere nuptiarum.
Quin etiam ipsi iuuenes sobria timore diuino corda,
qui temperant, suscepta plerumque sobole renuntiant
operibus iuuentutis. Et quid mirum de hominibus,
si pecudes quoque muto quodam opere loquuntur.
Meritò ergo etiam sancta Elisabeth erubescebat gra-
tiam, & si non agnosceret culpam. Nam etsi de suo
viro conceperat, tamen partus sui erubescebat æta-
tem. Hæc Doctor sanctus intercisis nonnullis,
ex quibus id, quod contendimus ita euincitur, vt
nullo verosimili effugio possit infirmari. Neque
enim in Diua Anna minùs aliquid aut tempe-
rantiæ, aut casti pudoris, aut timoris sancti, qui
& iuuenes temperat, quàm in Elisabetha sancta,
fas fuerit suspicari. Pro quo P. Salianus Tomo 6.
An. 4038. n. 4. ita scribit: Nominatim autem An-<marginalia>D. Anna re-|pleta Spiritu|Sancto.|P. Salianus.</marginalia>
na, quæ haud dubiè repleta est Spiritu sancto non
minùs quàm sancta Elisabeth: tulerat quippe san-
ctiorem, & à primo conceptu, non à sexto mense san-
ctam: siue etiam propter speciem visu vehementer
amabilem, & diuinum quiddam iam spirantem, vt
hîc quoque dicere liceret: Vidi speciosam quasi co-
lumbam ascendentem desuper riuos aquarum, cuius
inæstimabilis odor erat nimis in vestimentis eius, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0027.jpg/>
@@1@<SE27>12 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>sicut dies verni circumdabant eam flores rosarum, &
lilia conuallium. Sic dictus Auctor. Et illum ven-
trem Spiritus sancti sacrarium, quia & repletus
illo, & fætu nobilitatus eximio, in quo plenissi-
mè requieuit, omnium Paradisum gratiarum;
illum inquam alia inferiora grauarent pondera
originali contagio maculosa, post concupiscen-
tiæ fumos, & iteratos, obnoxiosque illaudabili
pudori complexus? Absit, absit, sitque sanctis
coniugibus sua laus, in quibus coniugij casti vo-
luit Dominus exemplar prælucere, sicut in eius
purissimo germine virginitatis ideam, ipsis An-
gelis suspiciendam.</P>
<P>  Aliunde etiam explodenda venit præfati scri-<marginalia>Sententia de|Salome so-|rore Virginis|confutata.</marginalia>
ptoris sententia, & quidem præualide: Nam pro-
pterea defensio illius assumpta, vt Diuo Iacobo
peculiaris excellentiæ asserendæ via sterneretur,
vni præfatæ sororis Deiparæ aliam adijciendo,
vxorem Zebedæi, Ioannis pariter genitricem.
Pro quo ingenuè profitetur nullum ex Scriptu-
ra fundamentum haberi, & ita ad alia qualiacum-
que recurrendum. Cùm autem hoc facillimo
possit negotio dispelli, ex eo fit prius illud solido
fundamento carere. Arguitur ergo ex quadam
Epistola S. Ignatij Martyris, cuius mentionem
facit Iulianus Archipresbyter S. Iustinæ in Ad-<marginalia>D. Ignatius|Martyr.</marginalia>
uersarijs. nu. 361. cuius verba sunt: Sunt & hic
multæ de mulieribus nostris MARIAM IESV videre
cupientes &c. Est & Salome, quam diligis, filia
Annæ, Ierosolymis, & quinque mensibus apud eam
commorata. Sic ille. Quis autem non videat te-
stimonium istud prorsus vacillare? Dicta Epi-
stola scripta asseritur D. Ioanni Euangelistæ, qui
Salome filius fuisse contenditur, sicut & Iaco-
bus. Debuit ergo S. Ignatius dicere: Est hîc &
mater tua. Cùm ergo non ita loquatur, sed
Quam diligis apponat: euidenter conuincitur non
eius matrem reputasse. In quo quidem commu-
nis Doctorum sensus obsistit, iuxta quem Salo-
me mater duorum fratrum, Euangelij non ob-
scuro indice, comprobatur. Additur Filia Annæ;
& hoc impertinens, quasi Apostolus cuius esset
filia eius mater ignoraret. Iam quod de commo-
ratione per quinque menses subditur, si illud
Apud eam, ad D. Annam referatur, egregium est
paradoxum, tunc quidem temporis illam in viuis
fuisse, quam multò anteà mortuam omnes testan-
tur historici. Si autem ad Deiparam, sciebat id
Ioannes scribente certiùs, vtpotè filius eidem as-
sistens, vti ei fuerat à Christo in cruce commen-
datum. Itaque testimonium hoc momenti est
nullius, quia ex epistola, quam sicut nonnullas
alias vt legitimos S. Martyris f&#x0153;tus nullus doctus
& cordatus admittit. Quòd si quidquam ei de-
ferendum contendat quispiam, addere possumus
in Annæ nomine erratum duarum subtractione
litterarum, cùm dicendum fortè fuisset Ioannæ,
vt alibi passim similes mutationes occurrunt.
Cùm ergo testimonio præfato inniti nequeat,
omisso illo, & nonnullis alijs, ad alia se præfatus
Auctor vti vrgentiora conuertit. Arguit ergo</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Primò ex verbis citati Iuliani in Aduer-<marginalia>Ex Iuliano|Archipres-|bytero nihil|haberi mo-|menti.</marginalia>
sarijs num. 6. illis inquam de Salome loquentis:
Beatæ MARIÆ consanguineæ, sororisque. Quod
quidem eam explicationem patitur, de qua di-
ctum: locutus enim ille iuxta id, quod in Euan-
gelio reperit, circa sororum & fratrum compel-<-P>@@

<-P>lationem. Et quidem cum nullum ille pro asser-
to, quod ipsi attribuitur, fundamentum addu-
cat, nullo modo cogimur ad assensum eidem
præstandum. In eo quod ex D. Ignatio adducit,
vt vidimus n. præced. pro illa sententia, reijcitur:
non ergo tanta est circa hoc illius auctoritas, vt
eidem inuerosimiliter loquenti adhibere fidem
debeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Secundò ex D. Thoma Lectione 5. in 1.<marginalia>D. Thoma|verba pro-|ponuntur, &|vrgentur,</marginalia>
Cap. Epist. ad Galatas, vbi reiecta sententia de tri-
bus maritis, & tribus ex illis filiabus, sic statuit:
Sed huic opinioni dupliciter contradicit Hieronymus,
primò, quia Salomè non est nomen viri, vt etiam in
Græco apparet, sed est nomen mulieris, quæ fuit so-
ror Beatæ Virginis, & ex Zebedæo genuit Iacobum
Maiorem, & Ioannem, sicut Maria Cleophæ ex Al-
phæo genuit Iacobum Minorem, Iudam, & Simo-
nem. Dicitur autem frater Domini iste Iacobus spe-
cialiter inter alios suos Consobrinos &c. Iuxta hæc
soror Virginis, & ex eadem matre euincitur Sa-
lomè; aliàs sicut ei negatur pater, negaretur &
mater: cum & insuper Consobrini dicantur Sal-
uatoris, vnde & ex sororibus procreati. Quod
vrgetur ex ratione, quam S. Doctor adducit, cur
D. Iacobus Minor sit specialiter frater Christi
vocitatus, quia scilicet Alphæus pater eius fuit de
cognatione Ioseph; & ideò quia Iudæi cognationis
lineam texere solent à maribus, & Christus putaba-
tur filius Ioseph, vt dicitur Lucæ 3. ideò specialiter
dictus est frater Domini, & non alij, qui solum ex
matre coniuncti erant ei. Vbi si non sentiret Ze-
bedæi filios consobrinos Christi, filios equidem
sororis Virginis fuisse; non erat opus ad rationem
illam recurrere reputatæ cum D. Iosepho cog-
nationis; cùm satis esset dixisse filios Zebedæi
filios sororis non esse, sicut erant filij Alphæi;
& ita in his specialem rationem suppetere, vt fra-
tres Domini dicerentur, quæ in Salomè filijs de-
ficiebat. Prætereà 3. p. q. 28. arti. 3. clare asserit
filios Alphæi consobrinos fuisse Christi ex Maria
Cleophæ sorore Virginis.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Sed nihil horum vrget, cùm iam ex di-<marginalia>Fit illis sa-|tis.</marginalia>
ctis constet quomodo possit & debeat nomen
sororum & consobrinorum intelligi. Neq; ex eo,
quod patrem negauit, asserens cum D. Hiero-
nymo in nomine Salomè commissum errorem,
& de matre tacuit, quidquam ad intentum ac-
commodatum eruitur, quia de matre non age-
batur, & satis fuit eam sororem dixisse Virginis,
vtcumque id stare possit, sicut fratres Domini
dicebantur, quos est compertum aliam matrem
habuisse. Quomodocúmque autem id steterit,
ratio cur conueniens fuit declarari cur Iacobus
Alphæi in speciali frater Domini diceretur; non
ita tamen vt pro discernendo illo à filijs Salomè,
ex eo diceretur talis, quia filius erat sororis Vir-
ginis ex eadem matre; id enim falsò supponi-
tur. Nec plus vrget quod ex 3. p. additum: in re-
sponsione enim ad 5. cum D. Hieronymo loqui-
tur, materteræ & consobrinorum vocibus, iam
explicatis, inductis: nec de Filijs Zebedæi ibi
mentio vlla, qui in Euangelio nusquàm reperiun-
tur fratres vocati Christi: propter quam ratio-
nem P. Suarez Tomo 2. in 3. p. Disput. 5. Sect. 4.
miratur D. Chrysostomum inter fratres Domini
Diuum Ioannem numerasse Homil. 5. in Matth.
Sed non est animus excellentiam cognationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0028.jpg/>
@@1@<SE28>Sectio III. Digreßio circa D. Annæ coniugium &c. 13
<duolan 2><-P>duobus præclarissimis Salome filijs denegare,
quam plures agnoscunt, licet pro illa in Euan-
gelio nulla efficacia fundamenta succurrant. Pro
quo sic P. Vasquez citata Disput. 22. n. 29. Quòd<marginalia>Pro cogna-|tione S.|Ioannis|Euangelistæ.|P. Vasquez.</marginalia>
autem Chrysostomus hom. 5. in Matth. explicans illud
Cap. 1. Cùm autem accepisset, non cognouit
eam &c. inquit Ioannem Euangelistam dictum
etiam fuisse fratrem Domini, non video quo funda-
mento confirmari poßit, cùm nusquàm sic nomi-
natus inueniatur, tametsi potuerit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Tertiò ex Remigio Antisiodorensi, qui<marginalia>Remigij au-|ctoritas|prorsus ener-|uis.</marginalia>
floruit iuxta annos 880. cuius testimonia addu-
cit D. Thomas in Catena Euangelica: ille ergo
affirmat Deiparam fuisse Amitam SS. Iacobi, &
Ioannis. Vbi amitæ nomine intelligenda mater-
tera, siquidem Deipara nullum habuit fratrem,
cuius essent filij Diui fratres, pro quo signifi-
cando nomen Amita deseruit. Sed hoc est satis
debile: nam cùm nomen Amita stare in sua pro-
pria significatione non possit, quid sibi voluerit
Auctor, ab ipso requirendum est, & dum hoc
fieri nequit, eius auctoritati minimè innitendum,
si autem adductam interpretationem vti fauora-
bilem admittamus, & materteram ab eo asser-
tam, ad responsionem est superius propositam
recurrendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Quartò, ex D. Bonauentura, qui varijs<marginalia>Nec vrgen-|tior D. Bo-|nauenturæ.</marginalia>
in locis vocat Salomem Virginis sororem. Sed
explicandus vt supra; immò & vt ipse se expli-
cat scribens in Ioannis Cap. 19. & affirmans Ma-
riam Cleophæ dictam, quia illius filia: ergo non
D. Annæ, quæ vnius viri vxor. Et ita neque Salo-
me, quæ ab eodem S. Doctore soror illius com-
pellatur. Quòd autem pro huiusmodi interpreta-
tione Glossam adducat, nihil videtur obstare,
quia dum nihil contrarium statuit, illius mentem
amplectitur, cùm minimè soleant antiquiores
Scriptores Glossæ sententiam reijcere, nisi quan-
do absurdum in ea aliquid odorantur. Verba
Glossæ sunt: Hæc erat mater Iacobi, filia Cleophæ.<marginalia>Glossa In-|terlinearis|& Dionys.|Carthus.</marginalia>
Ad citata verba v. 25. & ita etiam habere ver-
sionem Arabicam vidimus nu. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Quinto ex Dionysio Carthusiano, qui
in Cap. 4. Matthæi asserit Diuos Iacobum &
Ioannem fuisse Christi consanguineos, ex sorore
inquam Virginis, & in cap. 20. fuisse illam ip-
sorum materteram. Ad quod ex eiusdem Docto-
ris sententia conformanda responsio; siquidem
in Matth. 27. arti. 4. affirmat Mariam Cleophæ
proptereà dictam, quia illius erat filia. Cùm er-
go soror dicatur, non ex D. Anna, sed ex alia ipsi
consanguinitate propinqua processisse conuinci-
tur; id quod de Salome pariter accipiendum, cùm
constet Virgini non fuisse propinquiorem: vnde
citatus Scriptor pro Maria magnum in Euan-
gelio fundamentum esse contendit, cùm tamen
pro Salome nullum occurrat, quod est sanè ve-
rissimum de ista, quidquid de illa sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Sextò, Ex Abulensi varijs in locis, sed<marginalia>Et Abulen-|sis.</marginalia>
præsertim Quæst. 55. in cap. 20. Matthæi ita scri-
bit. Erant enim in secundo gradu ad Christum, &
mater eorum erat Soror Matris Christi? Sic ille:
quo nihil videtur dici clarius potuisse. Et hanc
ait fuisse caussam cur illa adeò confidenter filijs
primas postularit sedes in regno Christi; quibus
enim dari illæ decentiùs possent, quàm adeò pro-
pinquis, egregijs eorum dotibus pariter concur-<-P>@@

<-P>rentibus, quibus poterant quorumcumque alio-<marginalia>Notanda|responsio.</marginalia>
rum turbulentam inuidentiam amoliri. Fateor
testimonium præfatum omnium aliorum esse
potissimum: ad quod tamen non est inuerosimi-
lis & inconcinna responsio. In Euangelio, vt di-
ximus, nullum est ad pronuntiatum eiusmodi
fundamentum. Vnde ergo Doctori tanto ita &
sensisse & loqui prouentum? Inde equidem quia
de Virginis parentibus notitia nulla. Id constat,
quia de illis in illo voluminum pelago nec gut-
ta, quæ illos contingeret. Nullibi de S. Ioachi-
mo, aut Beatissima vxore Anna mentio vlla quo-
rum Festa illis inculta temporibus. Cùm ergo
ea, quæ iam in Ecclesia magna sunt consensione
recepta de Sanctissimis coniugibus notitiam eius
effugerint, inde factum vt de gradu illo cogna-
tionis pro lubito pronuntiarit. Vidit Mariam
Cleophæ à D. Hieronymo materteram appella-
tam, appellauit & ipse. Vidit cum Maria Iacobi,
quæ soror Virginis Christo patienti adstitisse:
Matth. 27. v. 56. & parem illam prærogatiua con-
sanguinitatis affecit. Nihil ergo illius efficere
sententia potest, quia sine idoneis testibus est lo-
cutus, & ignorantia facit inuoluntarium. Nisi
etiam dicamus in ea illum fuisse sententia, sed
parùm verosimili, & vnum illum esse auctorem,
cùm pro opposita & sensus Ecclesiæ iam sit, &
quotquot vidimus suffragantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Septimò adducitur reuelatio quædam<marginalia>Ex reuela-|tionibus|quibusdam.</marginalia>
Sanctæ Mechtildis, quæ D. Ioannem rogauit
quomodò Virginem compellaret. Et responsum
ab ipso eam materteram compellatam, sororem
matris. Sed reuelationis huius nutat fides, quia
nullus pro ea receptus liber affertur. Et vt demus
aliqualem fidem commeritam, rosponsio est ob-
uia ex dictis. Nec plus ponderis habet, quod ex
reuelatione S. Birgittæ tumultuarie profertur, lo-
co minimè designato, qui & designari non po-
tuit, cùm in receptarum libris nullatenus repe-
riatur. Potest autem veriùs & validiùs ex ijsdem
pro nostra sententia produci, dum lib. 1. cap. 9.
Sic Virgo alloquitur ipsam: Ipse coniugium patris<marginalia>S, Birgittæ|fauorabilior|reuelatio.</marginalia>
mei & matris tanta castitate coniunxit, vt tunc non
inueniretur castius coniugium, & numquàm conue-
nire vellent, nisi iuxta legem solummodo caussa sus-
citandi prolem. Et cùm sibi nuntiatum esset ab An-
gelo, quòd Virginem parerent, vnde salus mundi pro-
cederet, magis voluissent mori, quàm carnali amore
conuenire, & voluptas in eis mortua erat. Sic ibi.
Qui ergo ita erant affecti vt mori magis vellent,
quàm carnali amore coniungi, quibus castitatis
incrementis post conceptam Virginem nobilitati
fuerint, quis non videat, vt mori magis vellent,
quàm abdicatas voluptates reuocare. Pro quo
& facit id quod in Sermone Angelico cap. 10. le-
gitur, sic enim ibi Angelus Diuam eamdem al-
loquitur: Ita Deus, qui huic Aquilæ comparatur,<marginalia>Excellentia|coniugij|Beatorum|Ioachimi &|Annæ.</marginalia>
cuius conspectui omnia futura, sicut & præsentia,
clara sunt & aperta, dum vniuersa iusta & honesta
coniugia, quæ à primi hominis creatione vsque in fi-
nem nouißimum fieri debebant, prospiceret, nullum
simile Ioachim & Annæ coniugio, in omni diuina
charitate & honestate præuidit, & idcircò ei placuit
de hoc sancto coniugio honestißimæ suæ Matris Cor-
pus, quod per nidum intelligitur generari, in quo ip-
se cum omni consolatione dignaretur quiescere. Hæc
Angelus, alia pro Diua Anna satis gloriosa subne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0029.jpg/>
@@1@<SE29>14 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>ctens. Et præfata quidem caussam istam viden-
tur absoluere: cùm enim coniugium dictum
omnium, quæ in vniuerso, & fuerunt, & sunt
vsque ad finem mundi futura diuina charitate &
honestate superauerit: ex eo habetur coniuges
fuisse monogamos, cùm ad honestatem id valde
conducere videatur, quod & qui aduersantur,
agnoscunt: & etiam post conceptam Virginem,
castissima exacta senectute, minimè operibus
carnis dedisse operam, aliàs à coniugio Saræ, &
Elisabeth, de quibus superiùs, & ab alijs, de qui-
bus D. Ambrosius nu. 28. & frequens experientia
testatur, iret manifestissimè superatum. Quantæ
autem auctoritatis Diuæ Birgittæ reuelationes
sint, alibi à Nobis dictum, & de peculiari in Ser-
mone Angelico, mirabili ratione dictato, pro quo
sic breuiter in distinctione Librorum: Insuper
Sermones Angelici de excellentia Beatißinnæ Virginis<marginalia>De Sermone|Angelico|S. Birgittæ.</marginalia>
annectuntur, quæ Romæ Angelo dictante propè Vene-
rabile Sacramentum in Ecclesia S. Laurentij in Da-
maso B. Birgittæ ad latus habitanti reuelati fuerunt.
Sic ille. Circumstantiæ autem sunt admirabiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Tandem positionem ex eo tendit confir-
maturus prædictus Scriptor, quòd ea, quæ obijci
contra illam possunt, facilem habeant solutio-
nem. Et inprimis quod de sterilitate diuinitus
depulsa dicitur, ex eo diluitur, quod in Anna
Samuelis matre præcessit. Et id quidem in ea<marginalia>Ex D. Annæ|ætate in con|gruè argui.</marginalia>
propterea accidit, quia licet sterilis, conuenientis
tamen esset ætatis; quod & in Diua Anna non
secus contigit, quæ quadragenaria concepit Vir-
ginem post viginti annos sterilitatis. Sed hoc non
satisfacere ex præfatis compertum habemus, &
adducta nuper D. Birgittæ reuelatione in dubiæ
conuincitur falsitatis. Quòd autem ad Annam
antiquiorem spectat dictum de illa n. 27. & ratio
diuersitatis adducta. Quia verò ex ætatis vigore
arguitur, & annis ad generandos filios accom-
moda, iuuat quid antiqui Patres circa hoc sen-
serint, eorum allatis verbis, demonstrare. Et quia
de Anna Samuelis matre inductum exemplum
præstat ex Leonis Imperatoris Oratione in Na-
tiuitate Christi pulchras clausulas delibasse. Sic
ergo ille: Tardum fuit genitale germen: at naturæ<marginalia>Leo Impera-|tor.</marginalia>
totius germen gloria obscurauit. Defuit aruo flos; at
vniuersum orbem messe impleuit. Lugebas orbitatis
ergo laceßita opprobrijs? atque vnquàm felici adeò,
amplaque prole delectata fuit? Puellam nutris, cuius
mundus lætitiæ diuitias habebit. Matres vniuersas
supergressa es. Parit quoque alia quædam Anna, cùm
& ipsa orationis munus filium accepisset: verùm ser-
uum, verum ministrum: quamquàm is prophetica
vnctione excelluit: tu verò cæli ac terræ Reginam
paris, eam inquam, quam canticis celebrat om-
nis natura particeps rationis: sola paris Dei Ma-
trem: sola Dei auia existis. O lumbos, quorum ha-
bitaculum elegit Deus, cùm in nobis habitare vo-
luisset. Hæc ille; qui post alia sic Diuum Ioa-
chimum salutat: Audi senex progenitor, inque
spem meliorem transferaris &c. Iuxta quæ & in-<marginalia>Vrgens pon|deratio.</marginalia>
dicia senectutis habentur, & manifesta inter
Annam vtramque diuersitas: licet enim prior
& Prophetam & alios progenuisse constet; po-
sterior tamen vnius Virginis omnium Reginæ
partu habuit, quo desiderium expleret, matres
omnes supergressa. Ea de caussa adeò sublimis, vt
in eius lumbis habitaculum constituerit Deus,<-P>@@

<-P>vt minimè nobis persuadeamus eos habitatio-
ne tali adeò sublimiter consecratos, ad filiorum
aliorum generationem libidinosis pruritibus æ-
stuasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Photius Archiepiscopus Constantino-<marginalia>Iuxta Pho-|cium D An-|næ senecta.</marginalia>
politanus Oratione in Sanctissimæ Dei Genitri-
cis Natalem diem Tomo 8. Bibliothecæ Patrum
P. F. Francisci Combefis ita loquitur: Hodie enim
Virgo Mater ex matre sterili nascitur, Dominicique
aduentus Palatium præparatur. Hodie soluuntur ste-
rilitatis vincula, ac virginitatis claustra obsignan-
tur. Quibus enim infecundus vterus, ac cuius proli-
ficæ rationes emortuæ essent, præclarum fructum
protulit, cùm spes omnis abesset: ijs quoque Virgina-
lis incorruptio promittitur, partusque miraculum
perspicuis rebus prænuntiatur. Equidem eximia res,
ac tota quid maius natura, partus sine viro, seruata
Virginitas ab edita prole; verùm naturæ quoque iu-
ra superat, ut sterilis vetula f&#x0153;cunditate augeatur,
pariatque: ac rei prodigium virginali partui exordio
præit. Sic ille.</P>
<P>  S. Andreas Ierosolymitanus Archiepiscopus<marginalia>Iuxta An-|dream Cre-|tensem.</marginalia>
Cretensis Oratione 1. in eamdem festiuitatem
sic habet post alia: Cùm sic autem Ioachim & An-
na tristitia tenerentur, quòd deesset proles generis
futura heres, hactenus quidem haud omninò spei
scintillam extinxere; ambo autem prolem concedi,
ad suscitandum eis semen orabant. Nec prius remi-
serunt contentionem, quàm vt voti compotes facti
essent. Et verò euaserunt compotes. Sic enim queru-
lis vocibus obsecrantibus, ac Deo supplicantibus, affuit
citò, quæ non tardat, virtus; illique quibus ederet
fructum; huic quibus prolem pareret, vires adiecit:
hactenus siccatis genitalium organorum meatibus,
fecunditatis infundens humorem, ex non genitalibus
genitales ac f&#x0153;tificos reddidit: iamque ex infecundis,
arentibusque, tamquàm ex humore vegetis arboribus
generosus nobis fructus, Virgo hæc immaculatißima
germinauit, suntque soluta sterilitatis vincula, ac
contra spem genitalis oratio fuit &c.</P>
<P>  D. Ioannes Damascenus Oratione 2. vt supra<marginalia>D. Ioannes|Damascen.</marginalia>
sic D. Annam loquentem introducit: Congau-
dete mecum, quæ promißionis germen ex sterili
ventre peperi, ac benedictionis fructum vberibus
meis, pro eo atque optaueram nutrio. Sterilitatis
m&#x0153;stitiam exui, ac lætam fecunditatis vestem in-
dui. Congaudeat mecum hodie exaudibilis illa Anna,
Phenennæ aduersaria, ac nouum hoc atque inopina-
tum miraculum, quod in me gestum est, suo exemplo
concelebret. Exultet Sara senili gaudio gestiens,
meum&#xE8BF; ab sterilitate conceptum præfigurās. Sic ibi.
Quod & in sacris habetur Ossicijs, paululùm di-
uersa translatione. Et duo quide&#x0303; proponuntur ex-
empla Annæ videlicet Samuelis matris & Saræ.
Nō tamen prius vt figura seruiens mysterio pro-
fertur, quia in illo non ita prouecta senectus, neq;
vnica proles: benè tamen secundum, vbi senile
gaudium exponitur, vt ętatis indicetur prouectio,
& vnius partus singularis gloria componatur.</P>
<P>  D. Ildefonsus Sermone in eadem festiuitate<marginalia>Ex Diuo|Ildefonso.</marginalia>
ita loquitur: Consideremus in quantùm possumus,
quia nec lingua sufficit loqui, quod voluntas cupit
proferre, quanta fuit benignitas Dei, vt de tam lon-
ginquo inquireret sibi templum vbi habitaret: quia
MARIA Virgo non sic est nata, sicut solent pueri, vel
puellæ nasci. Sed de Anna sterili, ac patre iam sene,
extra consuetudinem mulierum post refrigescentem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0030.jpg/>
@@1@<SE30>Sectio III. Digressio circa D. Annæ coniugium &c. 15
<duolan 2><-P>calorem, & sangninem iam tepidum in pectore refri-
gescentem, & omnem amorum libidinis discessum,
mundo corde & corpore ab omni pollutione carnali
orta est. Sic enim Dominus voluit, vt de tali vasculo
mater sua nasceretur. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Georgius Metropolita. Orat. 1. in Festo<marginalia>Ex Georgio|Metropolita.</marginalia>
Præsentationis Virginis in templo, eximium illud
habet Diuorum parentum encomium: Hi itaque
ob eximiam ac præcellentem virtutem præ omnibus
noti Creatori sunt; quippe præsciti ac prædestinati,<marginalia>Eximium|Virginis|Parentum|mcomium.</marginalia>
qui mysterijs diuinis ministrarent. Quamobrem viam
omnem mandatorum incedentes, ad summum eua-
serunt perfectionis apicem, solique ea consecuti sunt,
quæ à sæculo plurimi cupierunt. Sic cùm præmi-
sisset, rationem adeò dilati conceptus inuesti-
gans, post alia sic subdit: Mihi nihilominus haud
in his solutio sistit; quin aliud quidpiam non impro-
babile dicendum succurrit. Quid verò illud? Eorum
pietas ac religio eius ætatis hominibus ignota man-
sisset. Eorum ad Deum neceßitudo ab oratione con-
firmata, contentiosum dubitantium sermonem haud
quaquàm submouisset. Nunc autem ad eas redacti
angustias, qua in alijs quoque cum Deo neceßitudine
pollerent, publicante arcanum claro euentu, protinus
ostenderunt. Hæc ille, & alia. Iuxta dicta autem
clarissimè conuincitur Diuos parentes ad eam
sine prole deuenisse ætatem, vt manifestum om-
nibus appareret eos nisi magno Dei miraculo
non posse generare. Vnde comperto conceptu
& miraculum pariter & familiaris eorum cum
Deo, virtutum omnium consociata perfectione,
consuetudo perclaruit. Ex quo fit Diuam An-
nam plusquàm quadragenariam fuisse; aliàs non
esset cur inhabilis ad concipiendum haberetur.
Pergit ille, & de Diua parente sic fatur: Haud
quaquam pro rei impoßibilitate animum anxietati
dedit. Non dubitauit apud se cogitans, vtiferè alijs
euenit. Num oraculum in deceptionem cedet? Num
diuturna sterilitas promißioni incurret? Num qui
apparuit eo venit, vt nuntio mulceret? Ecce iam de-
floruit ætas. Ecce iam florentißimus vigor tempore
emarcuit. Ecce iam membrorum præcipuum robur
ad debilitatem tendit. Maxima vitæ pars decursa
est. Tempus subfugit, quo quis lubens proli adgau-
deat, eâque gestiat. Edendæ prolis gaudium quid
primis annis affert, dum graui senio ætate fiuctus
speratur? &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Sic præfati Patres, vt alios missos faciam;<marginalia>Circatem-|pus sterilita-|tis amplior|inuestigatio.</marginalia>
cùm tamen ingenuè fatear sententiam de viginti
annis sterilitatis à bonis Auctoribus receptam;
immò & per traditionem haberi affirmat P. Sa-
lianus Tomo 6. Annal. anno 4016. n. 12. quod ta-
men de absoluta traditione non videtur accipien-
dum, cuipræfata obstant, sed qualicumque, nullo
pro eo antiquo & authentico testimonio suffra-
gante. Cùm sint prætereà qui plurium anno-
rum magis in speciali loquendo sterilitatem as-
seuerent. Neque enim sermoni D. Hieronymi
de Natiuitate Virginis ea habetur fides, vt quod
ibi asseritur de viginti annis, pro oraculo debeat
pietas erudita complecti. Sermoni inquam D.
Hieronymi, non legitimi auctoris, sed falsò ei-
dem adscripto, vnde inter eius opera minimè
extat, sed cum illis, quæ tanto Doctore penitus
putantur indigna Tomi 9. Parte 3. collocatur.
Quamuis non desint, qui fidem adhibendam
censeant in eo scripto (si sermonem non libeat<-P>@@

<-P>appellare) contentis, quicumque ille auctor sit;
nam illa communis fidelium sensus amplectitur,
præsertim quoad desponsationem Virginis, &
miraculosam sanctissimi Iosephi in id muneris
electionem. Et ad hoc forsitan P. Salianus allu-
sit in suo illo de traditione pronuntiato.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Cedrenus ergo in Compendio Historiæ,<marginalia>Aliqua pro|eadem.</marginalia>
quem plures allegant, affirmat D. Ioachimum
octogenarium decessisse, & D. Annam duobus
annis minorem, post duodecim annos à partu
Beatissimæ prolis. Ad quod videtur alludere P.
Suarez Tomo 2. in 3. p. Disput. 7. ante Sectionem 1.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
§. vltimo vbi ex sententia Patrum ait parentes B.
Virginis fuisse mortuos post annos vndecim,
quibus illa in templo vixerat. Et Nouarinus in<marginalia>Nouarinus</marginalia>
Vmbra Virginea n. 1209. dicens post adductum
D. Hieronymi ex citato sermone, vt ille loqui-
tur, de viginti circiter annis asserto, alios existi-
mare non annis solùm viginti in connubio sine
prole Ioachimum & Annam permansisse, ve-
rùm & annis circiter quinquaginta. Pro qua
eneruanda positione ex Sanctorum historijs ex-
empla longioris sterilitatis accumulat, subdens
vix posse de hac re aliquid certum statui, & quo
diuturnius parentes sancti sterilitatis opprobrium
pertulerunt, magis conspicuam eorum patien-
tiam & spem fuisse: quod est doctrinæ Patrum
à Nobis propositæ consentaneum. Facit etiam
pro annis illis vndecim aut duodecim id quod
graues scriptores affirmant, scilicet Beatissimam
Virginem post annos nubiles, cùm scilicet an-
num attigisset decimumquintum, & desponsata
fuisset Iosepho, à sacerdotibus fuisse redditam
parentibus. Viuebant ergo illi, & post despon-
sationem mortui, quidquid de anno mortis fue-
rit, qui potuit esse proximior. Videndi Cardina-
lis Baronius in Apparatu n. 55. & Spondanus n. 22.
Ex quibus habemus per viginti illos sterilitatis
annos non fieri satis grauibus & solidis funda-
mentis, quibus Beatissima Virgo vnigenita com-
probatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Obijcit deinde sibi auctoritatem Docto-<marginalia>Obiectioni|occurritur|ex Patribus|vnigenitam|Virginem|affirmanti-|bus.</marginalia>
rum, qui de genealogia Christi scribentes in Cap.
1. Matth. affirmant Virginem Vnigenitam fuisse,
& suorum parentum heredem. Ad quod respon-
det se nullum legisse ex antiquis Auctorem, qui
Vnigenitam pronuntiarit, in quo graues scripto-
res decepti, Cardinalis inquam Baronius, P. Sua-
rez, & alij. Addit non esse specialem excellen-
tiam Saræ & Elisabethæ vnicos filios habuisse,
sed tales illos fuisse; & vnicos quidem ob pecu-
liares rationes; maioremque gloriam ex prole
multiplici Diuam Annam assecutam, cum ratio-
ne illius mater fuerit duarum aliarum Sanctarum
feminarum, & auia multorum Apostolorum,
quorum singuli progenitores possent illustrare.
Cui responsioni multa ex dictis validè contradi-
cunt. Et quidem nullum ex antiquis Virginem
Vnigenitam compellasse maiori debuit cum
fundamento proferri; sunt siquidem qui com-
pellauerint plures. P. Christophorus de Vega
citata Palæstra. 10. Certam. 4. Diuum Ioannem
Damascenum adducit Orat. 1. in Natiuit. Virgi-
nis sic locutum: Te Vnigenitam ac Primogenitam<marginalia>D. Ioan.|Damascen.</marginalia>
hodierno die ex sterili patre produxit. Quæ verba
in Oratione præfata non reperiuntur, licet Pri-
mogenita asseratur verbis illis: Siquidem Primo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0031.jpg/>
@@1@<SE31>16 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>genitam nasci oportebat, ex qua nasci haberet Pri-
mogenitus ille omnis creaturæ. Vbi quidem Vni-
genita videtur asserta, Filij ad instar, quem ta-
men Primogenitum dicitur peperisse Lucæ 2. v. 7.
Quod ex ijs etiam constat, quæ ex ipso dedimus
n. 40. Sed dabimus clariora.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Fulbertus Carnotensis Episcopus sancti-<marginalia>S. Fulbertus|Carnotensis.</marginalia>
tate & doctrina illustris sermone in Ortu almæ
Virginis inuiolatæ ita fatur: Denique in huius
conceptione necessarium haud dubiò est quin vtrum-
que parentem viuificus & ardens Spiritus singulari
munere repleuerit, quódque ab eis Sanctorum Ange-
lorum custodia seu visitatio numquàm abfuerit. Me-
rito siquidem huius Sanctæ Virginis multùm adeò
laudandi sunt & extollendi sanctißimi procreatores,
qui in cunctis institutionibus tantos ac tales se præ-
stiterunt, vt non immeritò de eorum stirpe prodiret
talis succeßio, quæ fieret & priscis ætatibus, & sub-
sequentibus exemplum totius bonitatis. Felix, &
præ ceteris Patribus felicior, qui tantæ prolis meruit
vocari patrator. Felix etiam qui non plures, sed vnam
meruit suscipere natam, quæ vnicum conciperet &
proferret Dei Filium. Nec enim decebat vt huius sin-
gularis Virginis sanctißimi progenitores f&#x0153;darentur
plurimorum propagatione filiorum, qui erant futuri
vnicæ Matris Domini prouisores & educatores egre-
gij. Verè beata, & omni veneratione habenda, &
quodam priuilegio sacro prædicanda mater huius
sanctæ, quæ omnium anteceßit matres in concipiendo
& generando eam, quæ suum & omnium generaret
Creatorem. Gaude & lætare, ô felix, pro tali filia,
quoniam tali dote donata es, qua nulla ante te, vel
postea meruit antecelli. Hęc ille luculentissima po-
sitionis nostræ reddita ratione, ex dignitate Vir-
ginis, & parentum sanctitate, quos summa de-
cebat castitas, quæ cum talis ac  tantæ Filiæ pos-
set generatione componi.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Leo Imperator Oratione, quæ titulum<marginalia>Leo Impe-|rator.</marginalia>
habet huiusmodi: Leonis, Æterni Regis Christi
gratia Imperatoris ORATIO in ortam ex sterilibus
lumbis sanctam Dei Genitricem semper Virginem in
Sanctis oblatam, seu de Præsentatione in templo,
sic inquit: Agite ergo, quicumque tandem huiusce
præclaræ prolis parentes estis, eius nos lætitiæ ac
choreæ, quæ in Filia agitur, socios adhibete. Quid
vero? Pro felici partu gratias habituri pergitis, quæ
nimirum mos habet præstituti, sacrisque imitationi-
bus tamquàm signaculis Filiam obsignaturi: vt cu-
ius germen precibus excoluistis, eam precibus augen-
dam ac consummandam credatis? An quibus com-
parastis vt parentes essetis, ijs pro virili beneficium
datori compensantes, eius domui pretiosa vestra poßi-
denda offertis? Aut magnifico pectore ingenuam con-
secratis prolem, qui totum, quod vestro agro succre-
uit frugum, frugum datori præbeatis? Hoc enim vero
intelligendum suggerit, eorum voluntas, qui sic affe-
cti fuerunt. Sic Augustus pro Augusta, legibus
non comprehensa. Iuxta quem Diui parentes
totum, quod in eorum agro succreuerat frugum,
vnius Virginis oblatione Domino, à quo illud
receperant, consecrarunt. Nihil ergo eis offeren-
dum superfuit, qui in vno illo fructu fructus
omnes benedictionis eminenter contentos edo-
cti diuinitus crediderunt. Neque dici potest suc-
creuisse posteà fructus alios; si enim ita esset, vt
erat ipso affecta voluntas, eos etiam Domino
consecrassent. Atqui tale aliquid accidisse, &<-P>@@

<-P>filios aut filias pręsentatas in templo, si quis pro-
ferat, inter fabulas recensendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Isidorus Thessalonicensis Archiepisco-<marginalia>Isidorus|Thessaloni-|censis.</marginalia>
pus Oratione, cui Titulus: In ingressum Imma-
culatæ Dominæ nostræ Dei Matris semper Virginis
MARIÆ ad Sancta sanctorum sic loquitur. Dece-
bat enim & illos (Parentes Virginis) tanta nobili-
tate animi præstantes, tanta iustitiæ laude florentes,
tanto ardore Deum rebus omnibus præferentes, tanta
mentis deiformitate vigentes, non aliam, sed hanc
generare prolem, & ipsam cuius beatam excellen-
tiam prætermittit oratio, quia non potest exprimere,
non alios, sed hos habere parentes. Decebat etiam
illius congressus, qui concipiendæ Virginis caussa fuit,
primordialem & antecedentem caussam non esse a-
liud quàm Dei congressum, vt, quà fieri posset, sola
purißima propheticum quoque illud euitare posset:
In iniquitatibus conceptus sum. Psal. 50. v. 7.
possetque de se ipsa affirmare: Solam non in peccatis
concepit me mater mea. Hæc ille, qui nimis apertè
proclamat, non aliam, sed solam Virginem ab
omni culpa alienam à Beatis parentibus procrea-
tam.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Et hi tres modò sint satis, à præfato Au-<marginalia>Esse Vnige-|nitam gloria|est in Virgi-|ne singula-|ris.</marginalia>
ctore non visi, ex quorum nimis quantùm com-
perta mente liquet  excellentiam Vnigenitæ ad
singularem Virginis gloriam conducere, sicut
etiam ad parentum; quod enim Filiæ gloriosum
accidit, non potest non parentibus esse glorio-
sum. Et quidem quidquid de gloria sit à filio-
rum pluralitate resultans, proculdubio maior est,
quæ ex castitatis obseruatione procedit; quod
negari ab vllo Catholicæ Ecclesiæ filio nequit;
illa enim extrinsecus quidam est splendor; hæc
autem ex illo est genere, de quo vates Rex: Om-<marginalia>Psal. 44.|v. 14. & 15.</marginalia>
nis gloria eius ab intus, infimbrijs aureis circum-
amicta varietatibus. Psal. 44. v. 14. & 15. Circa
quod grauium est scriptorum & dignissima pon-
deratio, dum Virginem audiunt obijcientem
Archangelo: Quomodo fiet istud, quoniam virum<marginalia>Lucæ 1.|v. 34.</marginalia>
non cognosco? Lucæ 1. v. 34. Ne ipsius Dei ma-
trem esse voluisse cum virginitatis inuiolabilis
detrimento. Hinc illud B. Gregorij Nysseni Ora-
tione in Christi Natalem, quod & in Catena au-
rea habetur; Attendite etiam mundæ Virginis
vocem. Partum annuntiat Angelus; ipsa verò
virginitati innititur: præstantiorem incorruptibili-
tatem Angelica visione diiudicans, vnde dicit: Quo-
niam virum non cognosco. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Pergit citatus scriptor, & argumento ex in-<marginalia>Ex indecen-|tia validum|potest argu-|mentum in|strui.</marginalia>
decentia multiplicatarum prolium desumpto re-
spondet plus ponderationis, quàm substantiæ
continere, & concludit inducta memoria reue-
lationis cuiusdam B. Coletæ, cui Diua apparuit
Anna, & filiabus ac nepotibus ostensis, eius se-
dauit scandalum, minùs benè de temperantia
tantæ Matris sentientis. Sed non est equidem au-
diendus, dum probationes ex indecentia desum-
ptas vix quidquam habere substantiæ contendit,
quandoquidem ex ea erga Christum, ipsius Ma-
trem, & ipsam Diuam Annam, virumque san-
ctissimum, argumenta desumunt. Et quod Di-
uos parentes spectat, in superioribus vidimus,
vbi & de Virgine loquentes audiuimus. Ex quo
fundamento citatus Auctor iteratas Diuæ Annæ<marginalia>Quo & vs|modernus|Scriptor.</marginalia>
nuptias explodit, sic enim ille scribit: Conuinci-
tur etiam huius opinionis falsitas, ex magna inde-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0032.jpg/>
@@1@<SE32>Sectio III. Digressio circa coniugium D. Annæ &c. 17
<duolan 2><-P>centia, quam præsefert D. Annam ter fuisse ma-
ritatam: licet enim hoc & tunc, & modò lici-
tum sit, arguit tamen incontinentiam, & nimium
desiderium nuptiarum, & mariti; quod non est
verosimile in matrona sanctissima, qualis fuit D.
Anna. Præterquàm quòd cùm certum sit fuisse
sterilem, & multos in coniugio annos exactos, ac
sine filiorum spe: necessarium est asserere pro-
uectam ætate fuisse, quando Virginem peperit;
& iam vetulam duo alia connubia subijsse. Et
quæ tali in ætate sic se gerunt, magnam notam in-
currunt. Sic ille Latinus redditus, vbi solùm ex
indecentia instructa probatio, quæ quidem & in
data opera generandis filijs post natam Virginem
proculdubio fuisset, & quidem maior, quia in eo
non solùm incontinentiæ labes, sed & Filiæ da-
tæ diuinitus iniuria, vti quæ non posset filiorum
omnium desiderium satiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Quod ad B. Coletæ reuelationem attinet,<marginalia>Circa reue-|lationem|B. Coleta.</marginalia>
afferri conuenienter nequit, ex illa enim haben-
tur tria Diuæ matris connubia, vt videri potest
apud Laurentium Surium in eius vitæ Cap. 21.
Tomo 7. die 6. Martij, sic enim fatetur illa quòd
etsi tribus viris nupserit, Ecclesia tamen & Trium-
phans & Militans magnis ex eius progenie sit
aucta ornamentis, inter quæ Diuos Iacobum &
Ioannem ostendit. Cùm ergo reuelatio huius-
modi circa repetita non sit admittenda coniu-
gia, neque erga duos præfatos debet admitti nec
potes: vnde neque quod ad indecentiam attinet
videtur infirmatum. Et aliæ quidem circumfe-
runtur reuelationes magis Diuæ parenti fauora-
biles, ex quibus tamen neque arguendum cen-
seo, dum maiorem auctoritatem iuxta Ecclesiæ
stylum non fuerint consecutæ; qualem neque
habet illa facta Beatæ dictæ. Dicere autem il-
lam diuerso modo à quibusdam Auctoribus re-
latam, fidem non auget, sed deterit, dum eam
quisque suæ conatur adaptare sententiæ: vt quod
Tertullianus aliàs dixit Deum aut vnum esse, aut
nullum, liceat præsenti in caussa proferre, reue-<marginalia>Tertnl-|lianus.</marginalia>
lationem scilicet dictam aut vnam esse, qualem
Auctor contemporaneus scripsit, Stephanus Iu-
liacus, aut nullam. Cumque non admittatur pri-
mum, dicendum secundum. Quæ cùm talis sit,
ex ea arguenti non inconuenienter poterit reue-
latio contraria proponi, vt res suo in statu ma-
neat, quidquid de reuelationibus fuerit: quam-
uis negari nequeat eam, quæ magis est confor-
mis rationi, Ecclesiæ sensui, & Patrum doctrinæ,
piè, & laudabiliter præferendam. Id quod casui,
in quo sumus, erunt qui censeant piè etiam &
laudabiliter, applicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Aliud argumentum sibi obijcit præfa-<marginalia>Argumen-|tum ex æta-|tum com-|puto.</marginalia>
tus Scriptor, quod specialiter contra Mariam
Cleophæ graues Scriptores instruunt, ex eo sci-
licet, quod si illa Virginis fuisset germana soror,
& nata post ipsam, eius filij minores ætate Chri-
sto fuissent: quod tamen secus habet: Iacobus
enim martyrium passus septimo Neronis anno,
qui fuit sexagesimus tertius à nato Christo, vt
affirmat D. Hieronymus de Scriptoribus Eccle-
siasticis in Iacobo, & omnes admittunt: tunc
autem sextum supra nonagesimum annum nu-
merabat, vt tradit D. Epiphanius hæresi 78. &
Ecclesia in Officijs sacris: sicq&#x0301;ue triginta & tres
habebat annos, quando Christus natus. Sanctus<-P>@@

<-P>autem Simon mortuus est anno ætatis vigesimo
supra centesimum, nono & centesimo Christi,
vt affirmat Eusebius in Chronico, & ita vndecim
erat annis Christo maior: ex quibus apparet Ma-
riam Cleophæ duorum horum Apostolorum ma-
trem minimè esse potuisse.</P>
<P>  Sic ab eo instructo argumento respondet ne-<marginalia>Vt ille satis-|faciat scrip-|tor, quo|cum agitur.</marginalia>
gando ætatem dictam D. Iacobo, & falso credi-
tum ex decepto D. Epiphanio, qui D. Iacobum
filium D. Iosephi asseruit, & plures illi annos
quàm sit rationi conforme, attribuit. Vnde &
Cardinalibus Baronio & Bellarmino, quod de
ætate D. Iacobi dictum, non fuisse visum verosi-
mile, & posse ex Breuiario Romano expungi,
sicut alia constat fuisse expuncta. Simonem cum
Simeone confundi, qui Cleophæ filius asseritur
in eius Officio die 18. Februarij. Quòd si Cleo-
phas etiam S. Simonis pater, ex eo accidere po-
tuit, quòd bis vxoratus, primò quidem ducta
matre S. Simeonis, & secundo Maria sorore Vir-
ginis. In quo quidem quod ad Diuum Simonem
spectat, proculdubiò admittendum; & quod ad
duplex coniugium Cleophæ, vti voluntariè di-
ctum reijciendum, cùm tot sint, qui patrem ve-
lint esse Mariæ; & vt vxor illius fuerit, Diuæ
Annæ tamen filiam hucusque euictum non est,
nec poterit, vt reor, euinci. Licet autem Diui
Simeon & Simon distincti fuerint, Simeonem
tamen filium fuisse Mariæ præfatæ affirmant
multi cum Hegesippo apud Eusebium lib. 3. Hist.
Cap. 11. qui videri possunt apud Interpretes in
13. Caput. Matthæi v. 55. Ex quo fit argumentum
suum robur retinere; quidquid de D. Iacobo sit,
cuius ætas in Sacris Officijs non sine magnis fun-
damentis commendata reperitur. Verum quidem
est à præfatis Cardinalibus, sicut & ab Henrico<marginalia>Tomo 1.|anno 63.|n. 1.</marginalia>
Spondano, in dubium reuocari adeò prouectam
ætatem, eo quòd ex eo fiat tempore Passionis
Christi annum egisse septuagesimum secundum,
quod non videtur verosimile. Sed verò D. Epi-<marginalia>Circa ætate&#x0303;|Diui Iacobi|Minoris ob-|seruatio.</marginalia>
phanius non est credendus circa ætatem (quid-
quid de patre fuerit, ita lapsus, vt magno anno-
rum numero eum fuerit degrauādum arbitratus.
Quo stante verosimili fundamento, vis argu-
menti persistit, si videlicet decem, aut etiam
plures anni detrahantur, maior enim Deipara
comperietur. Quod verò à Christo prouectæ
iam ætatis fuerit electus, robustus aliàs & vege-
tus, ratio esse potuit eximia sanctitas, quæ non
debuit Apostolici culminis maiestate priuari.
Cùm insuper, non ad obeundas prouincias, &
imbuendum Euangelio mundum, vt loquitur D.
Leo; sed ad Ierosolymitanam regendam Eccle-
siam fuerit destinatus. Non ergo est cur de Of-
ficiorum Sacrorum emendatione tractemus, &
eam nobis licentiam leuibus ducti suspicionibus
vsurpemus.</P>
<P>  Alia proponit argumenta, quibus suas adhibet<marginalia>Reuelatio|quædam in-|uero similis|comprobatur</marginalia>
solutiones, circa quas non est operæ pretium di-
stineri, quia argumenta non adeò robusta repu-
tamus. Concludit autem reuelationes quasdam
recensendo. Scilicet Carmelitanorum quorum-
dam Eremitarum sexagesimo septimo anno ante
Verbi incarnationem, in qua ipse aliquas illius
circumstantias difficiles arbitratur, addens non
esse præsentis loci, scilicet quo ad discussionem.
Quæ ergo talis est, parùm profectò momenti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0033.jpg/>
@@1@<SE33>18 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>esse poterit ad firmandam Auctoris positionem.
Et contra illam stat id, quod ex D. Hippolyto
Portuensi Episcopo, & Martyre refert Nicepho-<marginalia>Nicephor.|Callistus.</marginalia>
rus, Mathan scilicet, aliqui Nathan, sacerdotem
ex coniuge Maria tres suscepisse filias; Mariam,
quæ nupsit in Bethleem, & peperit Salomen:
Sobam, quæ in Bethleem genuit Elizabetham
matrem Ioannis Baptistæ, & Annam Virginis
matrem: in prædicta autem visione vnica tan-
tum Annæ soror extat, Ismeria nomine, quæ
D. Præcursoris futura mater affirmatur. Licet sint
qui Nicephoro sua in narratione non plenā adhi-
beant fidem, quatenus ex antiquissimo Hippolito
suam contexit narrationem; quando id, quod ex
eo refert, nouioris Hippolyti est, Thebani in-
quam, vt cum Ioanne Thoma à S. Cyrillo habet
P. Cancellotus in Apparatu citato n. 79. Sed certè
quisquis ille fuerit, ita receptum à multis, vt vi-
deri potest apud P. Salianum Tomo 6. anno 1416.
n. 12. Spondanum in Apparatu nu. 19. suo cum
Antesignano loquentem, & alios. Non ergo ef-
fectus visioni respondit, & ita illa vero non si-
milis reprehensa. Prætereà, Diua Anna repræ-
sentata est sub schemate arboris, cuius vnus ra-
mus tres habebat surculos quibus tres sunt eius
filiæ adumbratæ. Tunc sic. Ergo rami alij filios
adumbrarunt alios; sed steriles cùm in illis nulli
fuerint conspecti surculi: ex quo fiet D. Annam
plures huiusmodi habuisse filios, aut filias, quod
sacra nequit mente pronuntiari. Et cum reuela-
tio dicta dicto anno sexagesimoseptimo ante in-
carnationem Verbi dicatur accidisse, mirum est
profectò quod additur ex obscuri nominis au-
ctore, illam scilicet à Diuo Cyrillo scriptam, &
quod, si ita est, ex eo fieri sententiam de tribus
filijs satis esse antiquam. Quid ad hæc? Videat
id lector eruditus, etiamsi non admodum ta-
lis.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Aliam reuelationem S. Mechtildis breuis-<marginalia>Quid de re-|uelationibus|alijs.</marginalia>
simo sermone, aut commemoratione propo-
nit. Sed vbi illa? Allusio fortè est ad compella-
tionem Materteræ, qua Diuus Euangelista vsus,
vt vidimus nu. 37. vbi & quàm parum ponderis
habeat. Item ex D. Brigitta idem simili cum tran-
scursu profertur, fundamento sanè perleui, vt
eôdem loco ostensum. Et iuuat modò addidisse
aliquid ex citato illo Cap. 9. vbi sic loquitur Vir-
go: Tamen pro certo dico tibi, quòd ex charitate di-<marginalia>S. Birgitta.</marginalia>
uina, & ex verbo Angeli nuntiantis, conuenerunt
carne, non ex concupiscentia aliqua voluptatis, sed
contra voluntatem suam ex diuina dilectione, & sic
ex semine eorum per diuinam charitatem caro mea
compaginata est. Hæc ibi pro certo habenda pro-
ponuntur, vt & pro certo habeamus Diuos pa-
rentes ab alijs carnalibus abstinuisse congressibus,
qui ad eum, qui c&#x0153;litus prænuntiatus fuerat, con-
tra suam voluntatem conuenerunt. Beatæ etiam
Coletæ mentio inducta, animaduersione addita,
quod in eius reuelatione, sicut in priore illa de
tribus rami surculis, nihil de triplici D. Annæ
coniugio habeatur: cùm tamen euidens sit quod
à Nobis est circa illam dictum nu. 50. Conclu-
dit ita dicens: Habemus itaque quatuor; & plures
equidem sunt, vt non credantur. Ad quæ reponere
non immeritò possumus, & si multò plures eius
farinæ sint, pro futuras nihil, & vnius D. Brigittæ
reuelationibus obscurandas. Et potuisset quidem<-P>@@

<-P>Euangelista sanctus ab ea, quæ ipsum concernit,
nos eximere quæstione, matrem suam cum Vir-
gine, & sorore Maria Cleophæ, Christo patien-
ti adstitisse commemorans, cùm Salomem, quæ
& mater filiorum Zebedei, adstitisse sit certum
ex Matth. 27. & Marci 15. gradu cognationis
expresso. Dum autem de Maria Cleophæ locu-
tus, quam Virginis testatur fuisse sororem, de
matre penitus tacet, id quidem non sine ratione
factum debemus æstimare. Satis illud videbatur
consonum: & mater Discipuli eius, quem diligebat
IESVS. Quidquid de mysterio sit, nihil matris
honori detractum iri putauit, dum de assistentia
tacuit, & Virginis comitatu, quia non tanta il-
lius erat obligatio, quanta in Maria Cleophæ, ob
maius vinculum cognationis & affinitatis: erat
siquidem neptis D. Iosephi ex fratre Cleopha, vt
docent plurimi. Si autem Salome soror esset ger-
mana, valde esset profectò notabile à filio id omis-
sum, quandoquidem sic esset vinculum obliga-
tionis maius, aut certè æquale, si Maria Cleophæ
germana etiam soror asseratur; cui non defuisse
debuit à filio ad omnia pietatis officia attentissi-
mo testatum Euangelica in narratione relinqui,
quod & duo alij Euangelistæ reliquerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Et beatissimus quidem Euangelista æqui<marginalia>SS Iacobo|& Ioanni|maior gloria|ex gloria|Vnigenitæ|in Virgine.</marginalia>
bonique consulet, si non eam ipsi cum Christo
& eius Matre sanguinis consortionem adscriba-
mus, quam nonnulli minùs consideratè conce-
dunt, sicut & frater vndequaque Sanctissimus,
cùm sint illi zelotes integerrimi veritatis, neque
iam sedes sibi immeritas matris intercessionibus
æmulentur. Est equidem consortio dicta Virgini,
vt vidimus, indecora, cui est Vnigeniti titulus
gloriosus. Ex quo fit id esse gloriosum & Ioanni,
cui data Mater, cuius & ille filius, sic Vnigenito
ex crucis culmine statue&#x0303;te; quo enim matris glo-
ria maior, eo & filij. Est & Iacobo, pro quo spe-
ciale aliquid, Domino, vt reor, suggerente, di-
cendum, scilicet curam Virginis fratri Ioanni
traditam, ad ipsum vti maiorem natu, & fidelis-
simum pariter, pertinuisse. Quod si secus factum,<marginalia>Vter que fi-|lius ex Chri-|sti muneræ.</marginalia>
eius in Hispaniam festinata profectio, & præpro-
pera mors in caussa fuit. Hinc accidit miraculo-
sus ille Virginis in Hispaniam aduentus, vbi tunc
ille erat, visitaturæ filium, non enim nisi pro fi-
lio filium reliquisset. Nec mihi quispiam Ioannis
Virginitatem obijciat: fuit namque & Iacobus<marginalia>D. Iacobus|Virgo,</marginalia>
Virgo, vt affirmat D. Epiphanius hæresi 58. vbi
adductis Christi verbis ex Matth. 19. v. 12. & sunt
eunuchi, qui se ipsos castrauerunt propter regnum
cælorum, ita subdit: Ioannes quidem & Iacobus filij
Zebedæi, qui manserunt in virginitate, neque tamen
proprijs manibus membra secuerunt, neque nuptias
contraxerunt, sed proprio corde decertarunt, & mi-
rabiliter gloriam coronæ huius certaminis abstule-
runt. Sic ille: cuius auctoritatem, cùm de antiqua-
rum rerum notitia agitur, tanti facit Cardinalis
Baronius, vt in Apparatu, eius circa parentes Vir-
ginis testimonium positurus nu. 45. Sic dicat:
Qui vnus instar omnium nobis est. Quomodò au-
tem Sancti fratris elogium illud in Officijs sacris
contrarium non sit: Quia singularis prærogatiuæ
castitatis ampliori dilectione fecerat dignum: benè
explicat citatus Dom. Antonius Calderon lib. 2.
cap. 6. vbi & plus in eo quàm frater videatur
esse laudabilis, quia eo maior, vnde & diuturnior<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0034.jpg/>
@@1@<SE34>Sectio III. Digreßio circa D. Annæconiugium. 19
<duolan 2><-P>continentia, ac coronæ plures ob magis conti-
nuata prælia castitatis. Et quidem licet videatur
illud mirabile illo in statu, in quo nuptiæ in ho-
nore erant, & vsus inuiolabilis coniugiorum, Deo
sic disponente in Euangelicæ legis confinio, id
stare potuit, sicut in D. Iosepho accidit, qui ma-
tura cùm esset ætate, Virgo vsque ad connu-
bium cæleste permansit, seruaturus in eo the-
saurum illum, pro cuius custodia diu labora-
rat.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Neque contra hoc faciunt, quæ apud<marginalia>Moderni|auctoris op-|positæ ratio-|nes.</marginalia>
P. Bordonum occurrunt Tomo 1. Cap. 3. n. 31. &
seqq. rogans enim an habuerint vxores Aposto-
li, respondet aliquos habuisse, & probat ex 1.
Corinth. 9. v. 5. Numquid non habemus potestatem,
mulierem sororem circumducendi, sicut & ceteri<marginalia>1. Cor. 9.|v 5.</marginalia>
Apostoli, & fratres Domini, & Cephas? & post il-
la, quæ ad D. Petrum spectant, subdit Apostolos
circumduxisse vxores, non vt vxores amplecten-
do, sed vt sorores alerent de mercede prædica-
tionis, vt inquit Leo Papa relatus Cap. Omnino
11. dist. 31. vbi refert ea verba protulisse D. Pau-
lum, & ita fuisse vxoratum contra Bellarminum<marginalia>Cardin.|Bellarmin.|1. Cor. 7.|v. 8.</marginalia>
de Monachis cap. 33. asserentem vxorem non ha-
buisse, & probantem ex 1. Cor. 7. v. 8. vbi ait:
Dico autem non nuptis & viduis, bonum est illis, si
sic permaneant, sicut & ego. Et Act. 7. v. 58. vo-
catur adolescens, quo indicatur vxore caruisse.
Quæ tamen auctoritates non vrgent, quia Pau-
lus comparatur cum viduis, factus & ipse viduus
post Apostolatum, quia continuit ab vxore, ac si
viduus esset morte vxoris. In secunda status ado-
lescentiæ non opponitur statui vxoratus, &
Gauantus in calce sui Thesauri ex &#x0153;cumenio
probat, & Saulum cum seruaret vestimenta la-
pidantium Stephanum, triginta annorum fuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Sic præfatus Scriptor, audiendus, & ex-<marginalia>Apertè con-|uelluntur.</marginalia>
positione sua solis hæreticis, apud quos illa est
celebris, placiturus, pro quo Recentiores Inter-
pretes consulendi, qui receptissimam antiquo-
rum Patrum sententiam amplexi, sorores apud
Paulum matronas honestas esse dixerunt, quæ
& comitatæ Christum, & alendis Apostolis pium,
& minimè apud Hebræos scandalo obnoxium,
ministerium contulerunt. Quod ad Leonem
Papam spectat, quæ adducitur auctoritas, illius<marginalia>Cap. Om-|ninò 11.|dest. 31.</marginalia>
non est, sed Humberti eius Legati, (Leonis in-
quam IX.) qui contra libellum Nicetæ Abbatis
scripsit, in quo ille contra Latinos conabatur
ostendere sacris hominibus, qui cùm essent vxo-
rati ordinati, & consecrati sunt, licitum esse car-
nale consortium; pro quo præfatam Apostoli
sententiam adducebat: cui in eo condescendens
Humbertus, negat sacris licere hominibus, quod
& asserit Apostolis minimè licuisse; quidquid
de officioso fuerit comitatu. Et pro D. Paulo<marginalia>Pro cælibatu|D. Pauli|certatur.</marginalia>
adducta ipsius verba ex cap. 7. ita faciunt, iunctis
etiam quæ præcesserant n. 7. scilicet: Volo enim
omnes esse sicut me ipsum, vt non vereatur P. Cor-
nelius ita scribere: Hinc clarißimum est S. Paulum<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
non habuisse vxorem, sed c&#x0153;libem fuisse. Ita Patres
citati v. 7. scilicet Diui Ambrosius, Hierony-
mus, Chrysostomus, Epiphanius, Anselmus, &
prætereà Theodoretus, Theophylactus, &#x0153;cu-
menius. Vnde adducta illa expositio neutiquam
admittenda, iuxta quam simplex & sincera lo-
cutio ad improprium sensum detorquetur. Sua<-P>@@

<-P>ergo constet Diuo Iacobo prærogatiua castita-
tis, sicut & debet sanctissimo fratri constare:
quod quidem non ita esset, si iuxta absurdam il-
lam explicationem vxores sororum nomine in-
telligendæ venirent: nam verba illa sicut & ceteri
Apostoli ad omnes spectant, vt admittamus se-
quentia, & fratres Domini alios indicare, eo quòd
Diui Iacobus & Ioannes non inueniantur in
Euangelio fratres Domini compellati, de quo
diximus nu. 32. & pro his satis.</P>
<Z><A+2>SECTIO IV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De approbatione Reliquiarum Indici
Sanctuarij. Vbi de illius necessitate,
vt publico exponicultui possint.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>57.</absatz-nummer> <INI3>M</INI3>Agna circa hoc diligentia adhibi-<marginalia>Quid pro|publico cultu|statutum.</marginalia>
ta, vt sacris sanctionibus obseruan-
tia debita deferatur. Et quidem
circa hoc id videtur esse præcipuum, quod à
Concilio Tridentino constitutum extat Sessione<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
24. in Decreto de inuocatione, & veneratione, &
Reliquijs Sanctorum &c. ibi: Nec nouas Reliquias
recipiendas, nisi eodem recognoscente & approbante
Episcopo, &c. Sed quid nouarum Reliquiarum
nomine intelligendum sit, quæstionis est alicu-
ius, non tamen multùm operosæ, cùm ex con-
textu ipso non obscurè videatur elici nouas Re-
liquias reputandas non esse, quæ vt cultui expo-
nantur publico, ijs diligentijs non indigent, quas
ibidem Concilium adhibendas præcipit, sed so-
lum eius iudicium sufficiat, quia Sanctorum ab
Ecclesia receptorum esse fidelibus testimonijs
compertum habetur. Cùm ergo Concilium de
Reliquijs huiusmodi non agat, ex eius Decreto
colligi minimè potest ad cultum huiusmodi ne-
cessariam esse Episcopi approbationem. Vnde &
proponi in templo possent, pro confluentium
adoratione, nisi aliud sit statutum, quo id prohi-
beatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Et nullum tale esse ex eo potest non le-<marginalia>Publicus|cultus vt|stare sine|approbatione|possit.|Eligius|Bassæus.</marginalia>
uiter fundari, quod tradit Eligius Bassæus in Flo-
ribus Theologiæ practicæ Tomo 2. verb. Reli-
quiæ Sanctorum nu. 3. scilicet Reliquias Sancto-
rum duplici cultu venerari posse, publico scili-
cet, & priuato, sicut & illos cuius sunt, & solùm
illum esse publicum, qui fit nomine Ecclesiæ,
per Officium diuinum, Missæ celebrationem, &
alia, quæ pro Canonizatis & Beatificatis (Bene-
ficiatis per errorem apud illum) sunt instituta ab
Ecclesia. Priuatum autem esse illum, qui non
exhibetur tamquàm institutus ab Ecclesia, sed ex
peculiari deuotione colentis priuatim, quamuis
simul fiat & publicè à multis. Vnde colligit Re-
liquias non Canonizati aut Beatificati, non posse
proponi in templo vel altari publicè omnibus
adorandas sine auctoritate Summi Pontificis ex
Cap. Cùm ex eo, de Reliq. & venerat. Sanctor.
Sic auctor dictus, ex quibus habemus cultum
priuatum dici posse, etiamsi sit publicus, qui nul-
lo modo est à Concilio, aut alia quauis sanctione
prohibitus, etiam pro ijs, de quorum veneratione
nihil est ab Ecclesia decretum. Ergo multò me-
liùs stare id poterit in illis, qui iam iudicio Ec-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0035.jpg/>
@@1@<SE35>20 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>clesiæ venerationis sunt titulum assecuti, si de il-
lorum Reliquijs testimonium fidele succurrat, &
ita in templo aut altari exponi, non Ecclesiæ no-
mine, sed ex generali eiusdem concessione pro
Reliquiarum cultu, hîc & nunc prudenter appli-
cata.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Dices posse in templo aut altari proponi<marginalia>Quomodo|esse priuatus,|etsi etiam|publicus|queat.</marginalia>
Reliquias publicè omnibus adorandas ad cultum
priuatum non spectare, cùm huiusmodi cultus
ad ea pertineat, quæ Ecclesia pro Canonizatis
& Beatificatis instituit: fieri enim tale aliquid
nequit, nisi ea taliter disponente. Sed hoc non
vrget, & occasionem vtilis doctrinæ ministrat.
Sciendum ergo ea omnia, quæ erga sanctos fiunt
ex concessione Ecclesiæ, tunc nomine ipsius fie-
ri, quando in ipsis nihil est periculo errandi sub-
iectum, vt cùm Missa, aut Officium Sacrum
dicitur, publica fit supplicatio, templum eorum
nomine ædificatur & sic alia. Quando autem
subesse error potest, Ecclesiæ nomine non fit,
quia Ecclesia nequit esse mater errorum, quæ est
columna & firmamentum veritatis 1. Timoth. 3.
v. 16. In expositione autem Reliquiarum esse
error multoties potest, licet cum probabili circa
eas iudicio procedatur, quia humano more res
agitur, vnde eadem Reliquia pluribus in locis
habetur & colitur, habentibus & colentibus pro
indubitata retenta, de quo inferiùs. Et huius ve-<marginalia>Obseruatio|peculiaris.</marginalia>
ritatis argumentum esse potest id, quod in Bea-
tificatis accidit, quorum Reliquiæ in publicis
supplicationibus exportari nequeunt, cùm ta-
men exponi in templis permittantur, quia prius
illud multum habet sublimioris venerationis,
cùm festum eorum agitur, & ita nomine Eccle-
siæ videtur agi; quod secus accidit in expositio-
ne intra templi parietes. Sicut ergo in eo casu
cultus Ecclesiæ nomine non fit, ita & quando
ex speciali deuotione Canonizatorum Reliquiæ
in templis & altaribus adorandæ proponuntur.
Posse quidem Reliquias generaliter loquendo
adorandas exponi, infallibilis assertio est quia in
eo dignitas talis cultus asseritur ab Ecclesia de-
creta, quæ errare in eo non potest, etiam circa
Beatificatos, vt alibi à me dictum & manifestè
demonstratum: at hîc & nunc Reliquiam ta-
lem dignam esse adoratione, quæ sanctum aliàs
ea dignum concernat, ab Ecclesia decretum non
est, vnde eius nomine expositio non geritur, &
ita ad priuatum est cultum reducenda, pro quo
non est approbatio Episcopi necessaria.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Contra quod videtur esse communis scri-<marginalia>Contra illud|quæ viden-|tur facere|dissoluta.</marginalia>
ptorum doctrina, qui approbationem necessariam
esse pronuntiant, id quod & vsus receptissimus
habet, vnde & quæstiones circa praxim appro-
bationis. Ad quod responsio est obuia, Docto-
res agere de approbatione, quæ non spectat ad
Reliquias priuato cultu venerandas, quando talis
intenditur, & non superior alius, qui possit, etiam
Episcopo contradicente, defendi. Quia enim
circa hoc aliqui possunt abusus accidere, vigilan-
tia vt amoueantur, ad Episcopos pertinet, ex ci-
tato Tridentini Decreto, ibi: Omnis porrò super-
stitio in Sanctorum inuocatione, Reliquiarum vene-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
ratione, & imaginum sacro vsu tollatur &c. Po-
stremò, tanta circa hæc diligentia & cura ab Epis-
copis adhibeatur &c. Ex quibus fit, vt si velint
circa Reliquias inquirere, ijs resisti non debeat.<-P>@@

<-P>Dum tamen de hoc non agunt, quia de Reli-
giosorum attentione erga rem tantam, aut de
alijs, plenam habent satisfactionem, iure vti pos-
sunt suo thesaurorum huiusmodi possessores. Vt
autem satisfacere eisdem possint, præuijs appro-
bationibus obtentis, omnimodæ securitati consu-
lunt, & controuersiarum molestias deprecantur.
Ego certè nullum vidi circa rem istam solici-
tum, prædicta fortè de caussa, & quia existimare
etiam prudenter possunt Reliquias, quæ in pos-
sessione Venerationis sunt, à præcedentibus An-
tistitibus, aut eorum, vel Capitulorum S. V. Vi-
carijs approbatas. Pro quo & deseruire potest
S. Congregationis Concilij Tridentini Declara-
tio apud Barbosam circa Decretum citatum, sic
se habens: Sanctorum Reliquiæ antiquæ habendæ<marginalia>S. Congre-|gationis De-|claratio.</marginalia>
sunt in illa veneratione, qua hactenus fuerunt &c.
Vbi cùm de fauoribus agatur, non est is anno-
rum numerus exigendus, de quo idem Barbosa
Tractatu de Appellatiuis. §. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Et in fauorabili hoc respectu videtur fun-<marginalia>Episcopi vt|possint Rell-|quias appro-|bare in pro-|pria aut|aliena Di&#x0153;-|cesi existen-|tes.</marginalia>
data aliquorum praxis, qui approbationem Re-
liquiarum in vna Di&#x0153;cesi existentium, ab Epis-
copo alterius in sua residente postularunt, quam
& præstitit, sufficienti, vt credi debet, informa-
tione præmissa. Quod tamen nescio an sint ma-
teriæ huius speculatores exacti probaturi. Com-
munis quidem resolutio est, quam amplectitur
P. Thomas Sancius in Opere morali lib. 2. Cap. 43.
n. 14. & alij eum secuti, posse Episcopum extra
suam Di&#x0153;cesim existentem, absque aliqua Epi-
scopi Di&#x0153;cesis, in qua tunc est, licentia, eam
approbationem facere, atque licentiam dare vt
in sua Di&#x0153;cesi publicè collocentur venerandæ.
Quia cùm iurisdictio hæc non sit inter partes in-
uitas exercenda, non est contentiosa, sed volun-
taria, iuxta dicta ab eodem lib. 3. de Matrim. Disp.
19. n. 7. & quæ talis est, potest vbique exerceri,
vt probat ipse nu. 8. & videtur quidem non esse
necessarium vt Reliquiæ sic approbantis conspe-
ctui præsententur, sed sufficiens relatio transmit-
tatur, quia de præsentatione huiusmodi nihil ad-
ditur. Quod quidem aliquantulùm praxi, de qua
agimus, suffragatur, si prætereà ostendatur quo-
modo possit Episcopus iurisdictionem eiusmodi
in aliena Di&#x0153;cesi, dum in sua residet, exercere.
Pro quo id fortè in cogitationem venit, iurisdi-
ctionem illam in loco exempto, sic volentibus
& petentibus eiusdem loci Religiosis exemptis
exerceri posse sicut posset in eâdem Di&#x0153;cisi exi-
stente ab eodem exerceri. Quod vtcumque fieri
queat, non videtur profectò conueniens Di&#x0153;ce-
sani vitare iudicium; id enim & illum minùs be-
nè affectum potest reddere, & non bonæ caussæ
ingerit suspicionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>62.</absatz-nummer> Illud certius Reliquias approbatas ab E-<marginalia>Quid cum|approbatæ ab|Episcopis|Sanctuario|præfectis à|Pontifice.|P. Thomas|Sancius.</marginalia>
piscopis Sanctuario à Pontifice præfectis, & cum
clausula vt exponi publicè possint, quam habent
plures Sanctuarij nostri, approbatione alia nulla-
tenus indigere. P. Thomas Sancius suprà n. 18.
ait etiamsi Reliquiæ sint approbatæ Bulla Apo-
stolica, aut testimonio Di&#x0153;cesis Episcopi, à qua
transferuntur in aliam Di&#x0153;cesim, examinandas
tamen à Di&#x0153;cesano, vt videat an sint ex Reli-
quijs, quæ in Litteris Apostolicis, aut testimonio
Episcopi continentur, licet nequeat earum veri-
tatem examinare, quia iam legitimè comprobata<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0036.jpg/>
@@1@<SE36>Sectio IV. & V. De necessaria approbatione Reliquiarum. 21
<duolan 2><-P>est. Citat præfatum Patrem, addens etiam id
cum Regularibus agendum, P. Bordonus Tomo<marginalia>P. Bordon.</marginalia>
4. Resolut. 117. num. 7. & ampliori adhibita ex-
plicatione, scilicet quod sufficiat videre an instru-
mentum & Bulla sint in forma probante, & an
sigillum capsulæ, in qua collocatæ fuerunt Reli-
quiæ, sit conforme vero sigillo. Quòd si sigillum
inueniatur fractum, læsum, aut corruptum: tunc
iuramento latoris standum post accuratas inter-
rogationes, circa caussas fractionis, aut læsionis.
Pro quo & Leander Tomo 6. Tract. 7. Disputat. 4.
Quæst. 17. Quæ quidem satis prudenter dicta
sunt, & nullum in praxi erit inconueniens gene-
raliter loquendo; non tamen esse necessaria ex
præfata forma approbationis habemus, sic enim
illa: Ad effectum apud se retinendi, alteri donandi,<marginalia>Concessionis|forma.</marginalia>
extra Vrbem mittendi, & in qualibet Ecclesia, vel
Oratorio, publicè Fidelium pietati collocandi atque
exponendi. Vbi quidem de vlteriori præsentatio-
ne mentio nulla, quæ si necessaria esset, conces-
sio illarum in ordine ad publicam expositionem
nullius esset effectus. Doctrina ergo communis
intelligenda est, quando in Instrumento non est
expressa & ampla pro expositione concessio: pro
quo & alia Sect. sequenti.</P>
<Z><A+2>SECTIO V.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De necessaria approbatione Reliquia-
rum, vt de illis Missa, & Officium
possint celebrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>63.</absatz-nummer> <INI3>V</INI3>Rbanus VIII. decreto suo, quod in<marginalia>Decretum|Vrban. 8.|quid Legi-|timè in or-|dine ad pro-|bationem|importet.</marginalia>
Breuiarijs apponitur, statuit, vt de-
beant esse legitimè ab Ordinarijs ap-
probatæ. Vbi quid legitima approbatio importet
potest dubitari. Et videtur sanè nihil plus ad ef-
fectum huiusmodi exigi, quàm id quod Docto-
res pro approbatione, vt possint exponi, requi-
runt: vt scilicet sincerè & non fraudulenter pro-
cedatur, morali certitudine habita. Vnde non
videtur circa hoc cum eo rigore agendum, quem
Barbosa tradit in Tractatu de Dictionibus Dict. 188<marginalia>Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
n. 5. vbi ait dictionem Legitimè adiectam proba-
tioni vel ostensioni, importare plenam & veram
probationem, & non priuilegiatam, vt per iura-
mentum, iuxta Iason in l. si quando Col. 2. nu. 9.
& seqq. C. Vnde vi. quem refert Cardinalis Tus-
chus Tomo 3. Lit. D. Conclus. 305. num. 3. qui &
nu. 4. cum Alexandro Consil. 119. nu. 9. lib. 2. ex-
tendit in tantùm, vt etiam si concurrat Semiple-
na probatio cum iuramento, non erit legitima
probatio. Vbi citatio Cardinalis errat, qui non
3. sed 2. Tomo habet, quæ ex ipso doctus Auctor
excerpsit. Non inquam eo cum rigore hîc agen-
dum, quandoquidem vidimus num. præced. pri-
uilegiatam per iuramentum probationem ad-
mitti. Vnde & approbatas Reliquias insignes
Roma adductas scimus talis probationis admi-
niculo, quas Missa & officio sacro celebra-
mus,</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Et quidem P. Sancius Lib. 2. Oper. moral.
cap. 43. nu. 13. cum P. Azor Tomo 1. lib. 9. cap. 8.
quæst. 9. affirmat ad priuatam venerationem suf-
ficere si vir pius & fide dignus Reliquias tradi-<-P>@@

<-P>derit, idque absolutè & absque aliqua conditio-
ne. Reddit autem rationem, quia in rebus mora-
libus non est petenda maior certitudo, quàm ad
exercendos alios virtutis actus: & nullum for-
malis erroris periculum adest; cùm ratio forma-
lis venerationis sit ipsa sanctitas, & si aliquando
materialiter erretur. Pro quo & stat P. Suarez
Tomo 3. in 3. p. Disput. 55. Sect. 2. vers. At verò,
& alij passim. Pergit autem citatus Pater, & n.
14. probat vt publicè exponantur Reliquiæ ap-
probationem Episcopi sufficere, neque pro illa
speciale aliquid in modo probationis exquirit,
quia in eo adducta ab ipso ratio locum etiam ha-
bet, sufficere inquam moralem certitudinem, &
nullum esse formalis erroris periculum, stante
motiuo sanctitatis. Quamuis dictum viri pij &<marginalia>Circa publi-|cam exposi-|tionem am-|plior.</marginalia>
fide digni fortè non sit iudicandum sufficiens, &
ita iuramentum exigendum, quod cum admini-
culis, quæ communiter interuenire solent, mo-
ralem certitudinem adaugebit. Et sic factum in
Reliquia insigni S. Lelij Martyris, pro qua te-
stimonium perhibuit R. P. Mag. Michael An-
gelus Felipon Ordinis à Mercede Difinitoris
pro sua Limensi Prouincia in Capitulo Gene-
rali, ab Illustrissimo Truxilliensi Episcopo, dum
Limæ consisteret, approbata, & celebrata die 16.
Aprilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Decreto tamen præfato non obstante, si-<marginalia>Ordinarij|approbatio|quando non|necessaria ob|clausulam|approbatio-|nis.</marginalia>
ne Ordinarij approbatione potest celebratio Re-
liquijs exhiberi, in quarum testimonijs clausula
illa extat, de qua nu. 62. quæ vrgentissima est.
Cùm enim Reliquiæ insignes sint, & conceda-
tur publicæ expositionis facultas, id etiam mani-
festè conceditur, quod est iuxta Ecclesiæ dispo-
sitionem adnexum, vt scilicet possint sacris cum
Officijs celebrari. In Oratorio quidem publicè
possunt collocari, quod negaturus videtur nemo,
vt euidentem concessionis tenorem: ergo & in
Ecclesia. Patet illatio, quia eodem modo de
Oratorio atque Eeclesia Præfectus Antistes lo-
quitur. Tunc vltra. Stante approbatione Ordi-
narij circa insignem Reliquiam vt publicè possit
exponi, non est amplior approbatio aut licentia
circa cultum per officia sacra impendendum ne-
cessaria, vt est perspicuum, quia licentia pro
cultu huiusmodi ad eum non spectat, sed ad Pon-
tificem, à quo iam inuenitur impensa. Cùm ergo
id, quod ad Ordinarium spectabat, à Præfecto
Sanctuarij Apostolici concessum sit, & circa hoc
in Pontificis Decreto dispensatum, non est iam
in quo debeat Ordinarij Officium interponi,
quandoquidem, vt diximus, facultas celebratio-
nis consequenter habeatur. Vbi & addendum
clausulam dictam videri appositam ad instantiam
postulantium, vt labore illo adeundi Ordinarios
eximantur, in quo etiam & suæ esse pro Nota-
rijs expensæ solent. Et quod peculiaris licentia
non sit pro celebratione necessaria, tenet apertè
Pasqualigus de Sacrificio Missæ Quæst. 264. citans<marginalia>Pasqualig.</marginalia>
P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract. 7. Singul. 9. n. 5.
vbi tamen de solis Sanctis Hispaniæ loquitur, &<marginalia>P. Quinta-|nad.</marginalia>
quod ad nos attinet ritè & rectè stare eius doctri-
na potest, dum sic loquitur n. 6. Tandem quæcum&#xE8BF;
Ecclesia, Religio, & Monasterium Hispaniæ, quod ha-
bet insignem Reliquiā alicuius Sancti, de illo celebrat
& recitat sine noua consultatione & facultate, vt
experientia & consuetudine manifestum est. Sic ille</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0037.jpg/>
@@1@<SE37>22 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Sicut autem ad Ordinarium non spectat<marginalia>Etiam pro|celebratione.</marginalia>
prædicta facultas, ita neque quod attinet ad Re-
liquiæ quantitatem, an scilicet eius magnitudinis
sit, quanta per Decretum futura statuitur ad ef-
fectum celebrationis cum Missa & Officio. Id
quod est consequens ad nuper dicta, quatenus
id, quod ad celebrationem spectat, eius Officij
non est; posito ergo eius iudicio circa Reliquiæ
veritatem, iam functus est munere suo, & reli-
qua ad circumspectionem eorum pertinent, ad
quos & Reliquia. Vnde accidere potest, vt cùm
ille non sufficientem existimet, alij probabiliter
contrarium arbitrentur, & eorum sententia præ-
feratur, & in praxi laudabiliter obseruetur. In
quo nullum momenti alicuius esse inconueniens
potest, quandoquidem sanctitas Reliquiæ eadem
est, & similis adorationis promeritum. Quemad-
modùm Sancti Paulillus, & in nostro Sanctuario
Theodulus, Cyriacus, & Rogatus, eamdem ado-
rationem merentur, quam Christophorus, &
alij Martyres altitudinis giganteæ. Videantur
dicta n. 8. & 9.</P>
<Z><A+2>SECTIO VI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Reliquiæ magnitudine necessaria, vt
de illa possint sacra Officia cele-
brari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>67.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Nter Decreta S. Congregationis Ri-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.|circa Reli-|quias insig-|nes.</marginalia>
tuum Vrbani VIII. auctoritate edita
sic habetur: Insignes autem Reliquias de-
clarauit esse caput, brachium, crus, aut illam partem
corporis, in qua passus est Martyr, modò sit integra,
& non parua, & legitimè ab Ordinarijs approbata.
Sic ille. Idem quoad Caput, brachium, & crus,
pro Hispania declarauerat iam pridem Gregorius
XIII. in Bulla pro ipsa. Ex quo ita infert P. Bor-
donus citata Resolut. 117. n. 32. Itaque ab insig-<marginalia>Bordoni|explicatio.</marginalia>
nibus Reliquijs excluduntur pes, manus, auricula,
maxilla, digitus, os, pellis, caro &c. Addens spe-
ciale aliquid circa Reliquias D. Francisci earum
partium, in quibus Sacra stigmata, dicens esse
insignes, quia in ijs partibus quasi Martyr fuit,
dum de Passione Christi aliquid in ipsis exper-
tus. Idem de particula pellis S. Bartholomæi, &
mamilla S. Agathæ. P. Carolus Guyetus in Heor-<marginalia>P. Guyeti|amplior.</marginalia>
tologia, seu de Festis Sanctorum proprijs locorum
Libro 1. Cap. 9. Quæst. 2. liberalior circa ista, ita
scribit: Notabiles verò censentur, non tantùm in-
signiores illæ, quas memorat præfatum Congregatio-
nis Decretum, nempe Caput, Brachium, Crus, &c.
Item pars illa, in qua passus est Martyr: sed etiam
quæcumque alia pars, quæ vel integrum per se est
ipsa corporis membrum, licet aliôqui modicum, vt
digitus, Costa &c. Vel certè grandioris membri pars
non modica; puta Capitis, Brachij &c. Denique
quæcumque pars in corpore viuo notabilis, ea itidem
in demortuo censeri debet, & è contra. Quare vix
sunt notabiles vnquàm Reliquiæ illæ, quæ in paruis
orbibus inclusæ, à priuatis hominibus piè omninò ac
religiosè è collo gestantur. Pro exiguis item haberi
debent puluis, ac cineres, nisi cùm & ipsi aceruum
faciunt. Hæe ille: quæ cùm non ita Decreto
videantur esse conformia, existimandum est ita<-P>@@

<-P>esse vsu receptum, & ita videmus insignes cen-
seri Reliquias, & Sacris celebratas Officijs, quæ<marginalia>Vsuroborata.</marginalia>
notabiles quidem sunt, sed non tantæ, quantam
Decretum exprimit, granditatis. Et quidem po-
test non immeritò dici vsum non esse Decreto
contrarium, quod dum partes assignat illas, alias
notabiles non videtur excludere, in quibus ea-
dem ratio militat.</P>
<P>  <absatz-nummer>68.</absatz-nummer> Pro quo iuuat id, quod Pasqualigus ob-<marginalia>Notanda cir-|ca Reliquias|obseruatio.</marginalia>
seruat De Sacrificio Missæ Quæst. 261. n. 2. vbi ita
scribit: Est autem aduertendum, quòd sicut ad ve-
rificandum quòd conseruetur corpus, sufficit si con-
seruentur ossa, quamuis carne omninò denudata: ita<marginalia>P. Pasqua-|ligus.</marginalia>
etiam ad verificandum quòd conseruetur caput, aut
alia pars ex numeratis, sufficit si conseruentnr ossa
earumdem partium, quamuis carne denudata. Hoc
enim est secundùm id, quod regulariter contingit,
cum Reliquiæ Sanctorum in solis oßibus regulariter
consistant. Sic doctus Pater. Quis autem non
videat ossibus prædictarum partium esse alia æ-
qualis aut verò etiam maioris quantitatis, vt spi-
na dorsi, grandiores costæ, & femoralia, coxen-
dices. Cùm ergo talia sint quis credat Decreto
dicto ijs negatum, quod alijs constat esse con-
cessum? Vnde etiam rationabili coniectura de-
ducitur nulli notabili parti denegatum voluis-
se. Et ita tenet citatus scriptor æquipollentes
Reliquias concessione prædicta comprehensas<marginalia>Æquipollen-|tia in Reli-|quijs vt loci|habeat.</marginalia>
citata Quæst. n. 7. communibus adductis textibus
de æquipollentibus. Quibus addi potest, quòd
etiamsi iuxta legum dispositionem, & Docto-
rum receptissimum intellectum, forma præscri-
pta nequeat per æquipollens adimpleri, vt videri
potest apud Barbosam Tractatu de Axiomatibus
iuris; id fallit quando respicitur effectus, qui
æquè potest per æquipollens obtineri. Sic ille
Axiomate 100. nu. 5. & 16. In nostro ergo casu
cùm finis Decreti in honorem Sanctorum ten-
dat, æquipollentia sufficit, quia pariter consimi-
lium Reliquiarum cultu comparatur. Vbi nec
Decretum formam continere admittendum est,
nisi quatenus ad notabiles Reliquias, quibusdam
demonstratis, ordinatur.</P>
<Z><A+1>Peculiares quædam difficultates eno-
datæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>69.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima est an si Reliquia insignis fracta<marginalia>Reliquia fra-|cta desinit|esse insignis|iuxta P. Pas-|qualigum,|nisi integre-|tur.</marginalia>
sit in diuersas partes, quæ aliquo glutine
vniantur habenda sit pro insigni ad effectum di-
ctum celebrationis. Ad quam P. Pasqualigus af-
firmatiuè respondet supra nu. 4. cum Quarto in
Rubricas Missal. parte 1. tit. 1. dub. 4. vers. Resp.
distinguendum. Quod intelligendum esse ait,
dummodò adsint partes necessariæ ad consti-
tuendum illud membrum, in quo consistit Re-
liquia insignis, nam tunc reuera habetur bra-
chium, crus &c. Neque enim officit quod vni-
antur artificiosè, quia illa vnio artificialis supplet
naturalem continuationem. Et ideò quamuis
deficeret aliqua exigua pars, & defectus etiam
appareret, non obstaret tamen quin esset Reli-
quia insignis; sicut adhuc est crus aut brachium
integrum, licet ei desit aliqua pars exigua. Si
tamen partes illæ non essent vnitæ, non consti-
tuerent Reliquiam insignem, quia non se haberet
per modum vnius, nec constituerent illud prin-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0038.jpg/>
@@1@<SE38>Sectio VI. De Reliquiæ magnitudine vt celebrari &c. 23
<duolan 2><-P>cipale membrum, quod pro insignitate Reliquiæ
habetur in consideratione. Hinc si frangeretur
Reliquia insignis, possent partes glutine aliquo
vniri, & remaneret adhuc insignis, vt notat etiam
Quartus citatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Et ita cùm sentiat P. Pasqualigus, sua ip-<marginalia>Impugnatur|ex ipsius do-|ctrina.</marginalia>
sius coarguendus sententia, & doctrina de æqui-
pollentibus, de qua nu. præced. nam Reliquia in
partes diuisa æquipollet integræ, cum eadem
prorsus sit. Et prætereà, vt habet ipse, si Reli-
quiæ insigni deficeret aliqua pars exigua, cuius
defectus appareret, non obstaret insignitati: ergo
neque ex defectu vnionis. Patet illatio, quia
minus illi deficit, cùm nulla deficiat pars. Dein-
de, vt vidimus n. 67. pro exiguis habendi puluis
& cineres, nisi cùm & ipsi aceruum faciunt: Atqui
plus est extare partes, quàm cinerum aceruum
fieri, & ita aptiores pro celebratione. Item. Quis
non videat absurdum esse, vt Reliquiæ partes
ineptæ pro celebratione sint, & quod glutine
accedente iam aptæ & dignæ debeant reputari?
ac si gluten c&#x0153;leste aliquod additamentum fue-
rit Angelicis manibus præparatum. Tandem
Reliquia integra iam exposita, & sacris Officijs
celebrata, in possessione erat cultus huiusmodi:
ergo per fractionem nequit à iure quæsito detur-
bari. Illatio ostenditur: Quia ius quæsitum tan-
tæ virtutis est, vt neque à Principe tolli queat,
iuxta ea, quæ habet Marius Antoninus lib. 1. va-
riar. Resolut. resolut. 102. n. 7. & lib. 2. resolut. 24.
n. 17. & resol. 42. n. 15. Neque enim dici potest
amissum ex defectu subiecti, quia subiectum
idem ipsum est, cum accidentali tantummodo
mutatione, & potens facilè restaurari. Quod &
inferiùs roborabitur, nec displicet P. Quintanad
Tomo 1. Tract. 7. Sing. 28. nu. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>71.</absatz-nummer> Secunda difficultas est quando dubitatur<marginalia>Circa par-|tes, dequibus|dubium, an|membri|eiusdem.</marginalia>
an partes Reliquiarum pertineant ad idem mem-
brum. Ad quam respondet Quartus suprà. Vers.
Tandem, si dubium quòd si dubium sit negati-
uum, ita vt non possit ferri iudicium determina-
tum, nihil iuuabit si vniantur illæ partes, quia
neque sic haberi poterunt pro Reliquia insigni.
Secus si de illis probabile argumentum habeatur.
Sic cùm præmittat P. Pasqualigus suprà num. 5.
addit obseruandum esse an quando partes com-
ponuntur, resultet forma illius membri, vel ossis,
quo constituitur illud membrum, vel non. Nam
si resultat, tollitur omne dubium: sin aliter,
quamuis pertineant ad idem membrum, sed es-
sent in se deformatæ, ita vt non possent coales-
cere ad restituendam formam illius ossis, quam-
uis vnitæ non possent haberi pro Reliquia insi-
gni, quia non essent illud membrum, defectu
formæ, in quo consistit Reliquia insignis.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Sed quidem etsi forma desit, si Reli-<marginalia>Fauorabilis|resolutio.</marginalia>
quia notabilis sit, non est celebrationis cultu de-
fraudanda, pro quo faciunt nuper adducta: im-
meritò siquidem asseritur formam ad Reliquiæ
insignis constitutionem pertinere, cùm constet
esse notabile, & notabile ac insigne pro eodem
possunt vsurpari. Sicut enim insigne dicitur à si-
gno, ita notabile à nota, & nota ac signum ad<marginalia>Insigne &|notabile|idem.</marginalia>
idem significandum assumuntur. Et ita Passera-
tius in Dictionario verb. Insignis ait insigne dici
quidquid aliquo signo vel nota inter alia eminet.
Habemus in Sanctuario nostro Caput S. Vale-<-P>@@

<-P>riani Martyris ex cineribus compactum ex Cæ-<marginalia>Reliquia|S. Valeriani|peculiaris.</marginalia>
meterio Priscillæ c&#x0169; authentico testimonio Illu-
strissimi Episcopi Apostolico Sanctuario Præfe-
cti. Et quis dubitare queat circa excellentiam
Insignis? Cùm tamen reuera caput non sit, nisi
quatenus aliqui capitis cineres cum alijs sancti
Corporis in sic formato delitescunt. Pro quo stat
P. Guyetus suprà & etiam Quæstione 5. quæ est
de confusis & permixtis Reliquijs, quod duobus
modis posse contingere obseruat. Primò si col-
lectus puluis ex multis ossibus alijsve materijs
Reliquiarum loco habitis, in vnam massam con-
gerantur. Secundò si plurium Sanctorum ossa,
quia vix inter se distingui possunt, promiscuè
simul omnia in vnam capsam, seu thecam recon-
dita seruantur. Si primò, negat posse cum Offi-
cio coli; si secundò, affirmat quia cùm notabi-
les sint, & Sancti ipsi, quorum sunt, collectiuo
saltem nomine dignoscantur, omnino de ijs fieri
Officium conuenit, & ita fert communis vsus
Ecclesiarum. Sic ille sentit, priorem permistio-
nem reprobans, quia plurium & incognitorum:
admittens posteriorem, nulla habita ratione de-
formationis, sed sufficiens iudicans esse notabiles,
cum necessaria cognitione: quamuis si San-
ctorum esse constet, etiamsi ignorentur nomi-
na, possint cum Officio coli, vt videndum in-
feriùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Tertia difficultas, an pro Reliquia insi-<marginalia>De Reliquiis|certis, sed in-|certi Sancti.</marginalia>
gni haberi possit ea, de qua cuiusnam Sancti sit
ignoratur, licet Sancti esse alicuius videatur cer-
tum, quia in Sanctuario iam pridem asseruata,
in quo nullæ admitti solitæ, nisi de quibus tales
esse constiterit per legitima testimonia. Circa
quod P. Guyetus suprà Quæst. 3. §. vlt. negatiuè<marginalia>P. Guyetā|sententia.</marginalia>
respondet, quantumcumque ad venerationem
exponantur, cùm quale faciendum sit Officium
minimè constet. Quòd si fortè ob similitudinem
nominis, controuersia sit, vt in exemplo, quod
adducit Cap. 5. Quæst. 9. §. Perinde, in Reliquia
cuiusdam oppidi, quam aliqui S. Ioannis Bapti-
stæ esse contendunt, alij S. Ioannis alterius: cùm
id vix occurrat, nisi inter Sanctos, quorum vnus
est celebris admodum: Esto quidem de Sancto
illo celebri, immò & de quocumque alio, fiat
officium, si lubet; nihil tamen admiscendum
asserit, quo id, quod in dubio est, asseratur, quia
id fieri nequit sine periculo falsitatis, & ita cum
iniuria religionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Iuxta hunc ergo Scriptorem habemus<marginalia>Vt possit|defendi.</marginalia>
fateri tandem de Sancto fieri Officium posse, de
cuius Reliquia cuiusnam sit ignoratur, quod
negauerat priùs, nec suo respondet argumento,
ex eo desumptum, quod quale sit faciendum
ignoretur. Non enim resolutionem suam, quan-
do pro Reliquia Sancti, nominis eiusdem con-
tenditur, ad celebriorem adstringit, sed genera-
liùs loquitur, vt constat ibi: Immò & de quocum-
que alio. Rogo enim: Quale tunc agendum of-
ficium? an de Martyre? an de Confessore: Pon-
tifice? &c. vix enim vitari potest id quod tan-
dem addit, minimè addendum aliquid, quo id,
de quo est dubium, asseratur. Videtur ergo ma-
gno cum fundamento dicendum de Reliquia hu-
iusmodi posse fieri Officium, quia insignis est,
& ita generalibus regulis comprehensa. Et si
viri esse aliquomodò constare possit, ex testimo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0039.jpg/>
@@1@<SE39>24 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>nio in quo legatur Sanctus, & reliqua sint dera-
sa, aut corrosa; tunc Missa & Officium fieri de
vno Confessore possunt, sine nomine Confesso-
ris in hymnis, & orationibus; vbi autem dicitur
Iste Confessor, & Confeßione sedulus, conuenien-
ter dici potest, Iste laudator, zelator, Sectator,
Dilectus, aut Dilector, vel quid simile, carminis
lege seruata. Et loco Confeßione sedulus, reponi,
Profeßione sedulus, professione inquam fidei, quæ
& Confessionis videtur nomine designari; aut
si quid alius accommodatius iudicauerit, carmi-
nis etiam lege seruata. In priori autem hymno,
vt sepè aliàs: Meruit supremos laudis honores. Ne-
que contra Pontificia decreta, quidquam sic
agendo peccatur, cùm receptissimum sit, vt ve-
ritas in sacro Officio seruetur, voces alias pro alijs
interponi, vt vox Commemoratio pro voce solem-
nitas in Missa votiua Conceptionis, aut quando
ex priuilegio in Sabbatis cum Officio dicitur,
sicut & in Oratione post Communionem, & sic
cum alijs. Difficilius apparet cùm discerni ne-
quit an Reliquia viri sit an mulieris. Et videtur
opportunius, vt Missa & Officium sint vt in Fe-
sto omnium Sanctorum, quod sanctos sexus
vtriusque, & statuum omnium comprehendit.
Neque quidquam in eo est, ex cuius prolatione
falsitatis periculum incurratur. Videntur autem
pro secundo Nocturno aptiores Lectiones diei
7. aut Octauæ, quia non ita tempus Festi repræ-
sentant, vtpotè quæ multùm institutionem eius
præcesserunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Quarta difficultas, an de Reliquia illa li-<marginalia>Circa Reli-|quiam insi-|gnem tempo-|re diminu-|tam.</marginalia>
ceat celebratio, quæ insignis cùm esset, & in
possessione celebrationis, ad eum deuenit statum,
vt secundùm se spectata illum neutiquàm cul-
tum obtineret. Id quod negabit P. Pasqualigas,
iuxta dicta suprà n. 69. & 71. & potest eius ra-
tionibus comprobari, quod & negat P. Quin-
tanadueñas suprà. Sed nihilominùs fauorabilius
pro Sacrarum Reliquiarum honore iudicium
proferendum, & licere dicendum. Fauorabilior
enim est caussa conseruationis, quàm nouæ ac-
quisitionis. Et faciliùs constitutum ius retine-
tur, quàm de nouo acquiritur, per textus & Do-
ctores, quos adducit Dom. Barbosa Tract. citato
de Axiomat. Iuris. Axiomate 221. §. 12. & quidem
sanctis, quorum Reliquiæ sunt, iniuriosum vide-
tur, si cultu iam diu ipsis præstito, quo maior
esse nullus potest, dicta ex caussa priuentur; vn-
de minùs poterit de illorum protectione confidi.
Id quod potest etiam ex praxi in Ecclesijs rece-
ptissima comprobari, in quibus Reliquiæ insig-
nes capsis pretiosè ornatis includuntur, & obse-
rantur illæ ad custodiam perpetuam, nihil de ea-
rum diminutione curando; cùm sit certum, &
experientia constet temporis diuturnitate dimi-
nui, & in cineres resolui. Hinc est Pontificium
illud statutum Innocentij Tertij in Concilio La-
teranensi, & habetur in Cap. Cùm eo 2. de Re-
liq. & vener. Sanctor. Antiquæ Reliquiæ amodò extra
capsam nullatenus ostendantur. Quia scilicet ve-
tustate consumptæ, derasæ, aut deformatæ, vnde
apud rudiores minori esse in æstimatione pote-
runt. Quam rationem reddit Abbas, adductus
ab Emanuele Rodericio Quæst. regular. Tom. 3.
q. 55. arti. 1. in medio, & à Dom. Barbosa in citatum
Cap. num. 2.</P>@@

<P>  Quinta difficultas, an si incendio absumptæ,<marginalia>Circa Reli|quias insi-|gnes iam$unclear|extantes|P. Guyeti|sententia.</marginalia>
aut furto, casuve alio deperditæ fuerint Reliquiæ,
minus de ijs fieri debeat? Cui sic propositæ ab
ipso respondet P. Guyetus citato Cap. 9. Quæst. 7.
dicens quòd si post eiusmodi casum minimè de-
stitum sit ab Officio, quod fiebat aliàs, neque
etiam ab eo deinceps videri desistendum, cùm &
valeat ipsa saltem consuetudo non dum vsu abro-
gata, nec par sit credere sanctos idcirco desistere
à patrocinio, quod susceperant. Sin contra di-
missum fuit Officium, non putat instaurandum,
nulla superstite caussa id deinceps præstandi. Ad-
ducit Ceremoniale Monasticum, in quo sic ab-
solutè habetur lib. 4. Cap. 16. vbi de Festis Patro-<marginalia>Ceremonia|le Monasti|cum.</marginalia>
norum: De Sanctis, quorum habebantur Reliquiæ:
sed iniuria temporum, vel malitia hæreticorum, pe-
rierunt; fiet Officium ficut solebat aliàs fieri, dum
extarent eorum Reliquiæ. Sic ibi. Post quæ sic
concludit: Placet nihilominùs addita à nobis re-
strictio. Sed cum ratio ab eodem adducta pro
casu continuati Officij generalis sit, scilicet non
esse par credere sanctos idcircò desistere à patro-
cinio, quod susceperant, videtur iuxta illam di-
cendum agi de illis posse, etiamsi destitum à ce-
lebratione fuerit. Deinde vt destitum fuerit
caussa esse potuit ignoratio iuris ad continuatio-
nem, quæ facit inuoluntarium, impedimentum
eatenus inducens; & sic constans Iuris dogma
impedito nō currere tempus, vt ex Surdo, Turre-
cremata, & Antonio Gomez probat Marius An-
toninus lib. 1. Resolut. 84. n. 5. Prætereà Ceremo-
niale Monasticum, non vnius aut alterius sen-
tentiam continet, sed communem, & generali-
ter receptam, & ita valde probabilem; quod &
præfatus Auctor videtur agnoscere, dum nihil in
contrarium statuit, sed placere tantùm restrictio-
nem à se adhibitam protestatur. Pro quo insu-<marginalia>Priuilegius|non amitti|tur per non|vsum.</marginalia>
per arguere possumus excommuni alia & recep-
tissima sententia, pro qua Doctores quamplures
adducit P. Castrus Palaus Tomo 1. Tractatu 3. Di-
sput. 4. Puncto 18. num. 3. asserentes priuilegium
per non vsum non amitti. Cùm ergo posse de
sanctis celebrare, etiam quando eorum Reliquiæ
interierunt, rationem priuilegij habeat generali
facultati de insignibus Reliquijs annexam, etiam-
si eius vsus cessauerit, quacumque ex caussa,
non ideò cessasse censuendum est, cùm ex ijs
sit, de quibus communis dicta sententia proce-
dit, de ijs scilicet, quæ non sunt in præiudicium
tertij, sed purum fauorem important; & fauo-
rem quidem, ex quo magna erga fideles resultat
vtilitas, dum sanctos celebrant summo fauore
dignissimos, & summis etiam fauoribus ipsos, qui
se glorificant, prosequentes. Ineffabile fidelibus<marginalia>Paschasius|Abbas.</marginalia>
præbere patrocinium creditur, quod dictum à Pa-
schasio Abbate Corbeiensi Præfatione in Paßio-
nem SS. Ruffini & Valerij. Et de vestis exigua
particula, aut modico resoluti corporis puluere,
circa quæ celebratio est nulla, cùm desit insigni-
tas, vt quot ac quanta beneficia ex celebratione
nobis valeamus promittere ratione insignium
Reliquiarum, licet modò non extent, indubij
inde colligamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0040.jpg/>
@@1@<SE40>Sectio VII. De restrictione Decreti S. Congr. quod ad loca. 25
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO VII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Facultas pro insignibus Reliquijs con-
cessa quam habeat restrictionem. Vbi
& de Reliquia in Ecclesia Matrice.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>77.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ecretum S. Rituum Congregatio-
nis Vrbani VIII. auctoritate sufful-
tum sic habet: Item vetuit & prohi-
buit celebrari per totam ciuitatem, vel Di&#x0153;cesim, et-<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
iam de cuiusque Ordinarij auctoritate, Festum cum
Officio, eo quòd in loco adsit Ecclesia Parochialis,
vel Regularis, vel Abbatialis, aut aliqua Reliquia,
sed tantùm in ipsius Sancti Ecclesia titulari, seu
vbi asseruatur corpus, aut insignis Reliquia, &
non alibi. Circa quod dubitari potest an omnes,
qui ad domum spectant, in cuius Ecclesia, aut
loco alio decenti, Reliquia insignis est, possint
cum Officio celebrare. Dicuntur autem specta-
re, qui in grangijs degunt, aut quomodolibet
foris versari contingit, sub obedientia tamen do-
mus eiusmodi Superioris, aut in illa superiorita-
tem exercentis, si contingat abesse, vel si plures
intra ciuitatem domus sint vni Superiori subiectę
cum ordinaria & non delegata iurisdictione, qua-
lem habere aliquando Vice-Prouinciales solent,
Collegiorum aliquorum Rectores. Quid etiam
de Prouinciali, qui nulli videtur adstrictus loco,
sicut & illius socij? Circa quod.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Dico Primò. Omnes existentes in lo-
cis ad domum pertinentibus, in qua asseruatur
Reliquia insignis, possunt vti facultate dicta.<marginalia>1. Assertio|affirmans|de pertinen-|tibus ad|eamdem do-|mum.</marginalia>
Probatur ex recepta doctrina de priuilegijs,
quòd scilicet extenduntur ad coniuncta, ratio-
ne alicuius congruentiæ, quæ meritò in consi-
derationem venire potest, vt in recitatione of-
ficij cum socio, celebratione Missæ cum mini-
stro non priuilegiato tempore interdicti, & au-
ditione Sacri cum familiaribus, ac similibus, vt
videri potest in P. Suario de legibus lib. 8. cap.
12. nu. 7. & 8. quem sequuntur quotquot post
eum scripserunt, vt non sit opus longa eos serie<marginalia>Extensio pri-|uilegiorum|ad connexa.</marginalia>
recensere, nisi in quantum P. Suarez genus ali-
quod necessitatis agnoscit, quod tamen multi fa-
uorabilius amplectuntur. Bonacina Tomo 2. Di-
sput. 1. Quæst. 3. Puncto 7. §. 2. nu. 8. vbi decen-
tiam & congruentiam pro ratione reddit. P.
Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. cap. 1. num. 149. P.
Escobar de Mendoza Tomo 1. Theologiæ moralis
Lib. 6. Sect. 1. n. 28. Pro quo & Cardinalis Tus-
chus Tomo 6. Lit. P. Conclus. 732. n. 9. vbi sic ait:
Fauore cultus diuini etiam in præiudicium tertij pri-<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
uilegium recipit latam interpretationem: pro quo
adducit exemplum: & alia pro extensione con-
clus. 734. In nostro autem casu nullum tertij
præiudicium est, & fauor diuini cultus vertitur
in Sanctorum celebratione, quorum est memo-
rabile nomen coram illo. Psal. 71. v. 14. Atqui vt
extensio dicta fiat, magna est congruentia, vt sci-
licet inter partes sit grata conformitas, neque illi,
qui extra domum sunt, in qua est Reliquia ce-
lebrationis fructu, patrocinio scilicet speciali, &
consolatione priuentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Deinde ex dictis à Cardinali Tuscho ro-<marginalia>Et maximè|fauore reli-|gionis.</marginalia>
borari probatio potest, agitur enim de fauore di-<-P>@@

<-P>uini cultus, & succurrit communis & celebris ac
decantata doctrina, de ampliatione priuilegij, cùm
de materia religionis agitur aut caussæ piæ pro
quo Auctores congerit P. Palaus Tomo 1. Tract. 3.
Disp. 4. Puncto 10. nu. 5. & Nos alibi, nec semel.
Licet autem semper ampliatio aut extensio ita
facienda sit, vt eam concessionis verba patian-
tur, iuxta communem Doctorum sensum, id à
resolutione præsenti non abhorret; nam Eccle-
sia non est in rigore sumenda, sed laxiori signifi-
catione, vt est receptissima sententia, de qua Car-
dinalis Tuschus citata conclus. 734. vbi ait nomi-<marginalia>Ecclesiæ no-|men vt possit|extendi.</marginalia>
mine Ecclesiæ venire etiam Monasterium, & do-
mos contiguas. Ex quo fit vt etiamsi Reliquia
insignis non sit in Ecclesia, sed in loco alio de-
centi asseruata, possit de Sancto, cuius est illa, Fe-
stum celebrari, vt obseruauit P. Quintanadueñas
Tomo 1. Tract. 7. Singul. 28. nu. 6. Qui assertioni
propositæ apertè suffragatur ibidem nu. 5. dicens
commorantes extra suam ciuitatam, in qua ex
professo morantur, vel habent Beneficium, seu ad
quam aliquo titulo pertinent, posse celebrare vbi-
cumq; reperiantur, de Sanctis, quorum Reliquias
ipsorum Ecclesiæ, vel Monasteria, si Regulares
sunt, possident. Pro quo & Singul. 20. n. 6. vbi ait
Regularem, qui extra Monasterium suum mora-
tur, etiamsi sit in alia Prouincia, posse celebrare
& recitare de Sanctis, quorum Reliquias insignes
illud habet, sicùt de Festiuitatibus illius, v. g. De-
dicatione Ecclesię &c, quia ęquiualet esse alicuius
Monasterij, ac habere in aliqua Ecclesia Benefici&#x0169;.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Possumus etiam ex ipsis Decreti verbis non<marginalia>Ex verbis|Decreti ro-|borata pro-|batio.</marginalia>
leue argumentum conformare: prohibet enim ce-
lebrari Festum cum Officio per totam ciuitatem
vel Di&#x0153;cesim: ergo aliqualis extensio minimè
prohibetur, rationabilis inquam, & iuxta conces-
siones alias eius generis à Doctoribus approbatas.
Si dicatur per vltima verba omnem sic interpre-
tandi licentiam improbatam, dum absoluta ne-
gatio ad declarationem apponitur, dicendo: Vbi
asseruatur corpus, aut insignis Reliquia, & non alibi.
Post particulam taxatiuam Tantùm. Quod non
videtur clariùs dici potuisse; & cùm sit clausula
finalis & vniuersalis, ei potiùs standum, quam in-
sinuatæ antecedenter concessioni: Negatio enim
plus tollit, quàm ponit affirmatio ex Iuribus &<marginalia>Vis negatio|nis.</marginalia>
Doctoribus adductis Dom. Barbosa Tract. de Axio-
matibus Iuris, Axiom. 158. n. 3. Pro quo & faciunt
quę habet Tract. de Clausulis Claus. 81. vbi de illis,
Non aliàs, aliter, neque alio modo. Sed hæc non vr-
gent: Nam vt c&#x0169; multis affirmat in eiusdem Tra-
ctatus principio n. 15. & 16. Clausulæ non debent<marginalia>Nil super-|fluum in|Clausulis.</marginalia>
censeri inutiles & superfluæ. Id quod in præsenti
accideret, illud enim Per totam ciuitatem vel Di&#x0153;-
cesim, inutile & superfluum esset: quandoquidem
ad nihil deseruit dixisse Totam; cùm in nulla possit
parte loc&#x0169; habere dispositio, iuxta competentem
illius sensum, quando negatio eidem adijcitur, vt
ex frequentissimo vsu loquendi constat. Sic enim
si quis dicat: Non potui per totam ciuitatem discur-
rere, quia equus ineptus. Non dedi totum, quod N. pe-
tijt, quia non ita diues sum, vt ille existimauit. Non
potui comedere totum, quod appositum est, & sic in
alijs. Neque obstat finalis negatio, quia potest ritè
cum præcedenti locutione componi. Sumendo
Ecclesiam in ampliori illa significatione; quod
quidem duplici ex titulo fieri potest. Primò vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0041.jpg/>
@@1@<SE41>26 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>euitetur correctio, quam semper vitandam in<marginalia>Vitanda in|illis corre-|ctio, sicut in|legibus.</marginalia>
legibus & statutis Doctores tradunt, ne repug-
nantiam in eisdem fateamur, quando idonea pos-
sunt interpretatione ad verum sensum aduocari.
Id quod in Clausulis etiam obseruandum ratio
manifesta conuincit: vnde in ordine ad illas hu-
iusmodi doctrina à doctissimis scriptoribus ad-
ducitur, & de negatiuis loquuntur, vt videri po-
test apud Mariam Antoninum Lib. 1. Resolut. 46.
nu. 9. Secundò, quia, vt diximus, de fauore Ec-<marginalia>Non obstant|in fauorabi-|libus Reli-|gioni.</marginalia>
clesiæ agitur, quo euentu negatiuæ clausulæ ex-
tensionem admittunt, vt videri potest apud eum-
dem nu. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si degentes in diuersa<marginalia>2. Assertio|de non plenè|subiectis.</marginalia>
domo non subiecta Superiori eius, in qua insignis
Reliquia est, & sic subiecti eius, in qua degunt,
aliquomodò pertineant ad illam, in qua Fe-
stum celebratur, vt quia lectores, vel ministe-
rium aliquod exercentes, in cuius exceptione à
Superiore illius cum potestate diriguntur: vti
possunt facultate dicta. Probatur, quia sine im-
proprietate; aut vocis abusu, dici possunt ad ta-
lem domum pertinere, & communitatis illius
partes, ac de illa speciali titulo benemeriti: es-
setque valde absurdum, vt conuiuentes domesti-
sticis, & sæpè ibi Sacrum celebrantes, peioris
conditionis essent, & notabiles se in celebratio-
ne Missarum exhiberent. Ad hoc certè possunt,
quæ de alijs sunt dicta, conuenienter applica-
ri, & cùm de fauore agatur, eoque ad religio-
nem spectante, non est circa hoc scrupulosius
hæsitandum. Potest quis extra suam degens Pro-
uinciam, id, quod vidimus ex P. Quintanad nu.
79. quod est manifestè plus, quam id, quod mo-
dò contendimus. Ministeria, de quibus dictum
possunt esse Præfectura studiorum, regimen ali-
cuius Congregationis, Prædicatio, Resolutio ca-
suum moralium hebdomodaria, & sic alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Prouinciales, si nullam ha-<marginalia>Quid circa|Prouincia-|ies.</marginalia>
beant domum, in qua communiter resideant, &
quæ illius censeatur quasi domicilium, non pos-
sunt facultate dicta vti, & de omnibus celebrare
Sanctis, quorum Reliquiæ in Prouinciæ totius
Ecclesijs reperiuntur. Id quod videtur comper-
tum, quia de illo nequeunt conuenienter veri-
ficari Decreti verba. Neque enim est in Eccle-
sijs, aut domibus, in quibus sunt Reliquiæ, ne-
que ad illas pertinet vt specialis earum pars. Li-
cet enim caput dici queat, sed ita est tale respe-
ctu communitatum singularum, vt magis non
sit vnius quàm alterius. Quòd si titulus ille con-
siderationis esset alicuius ad præsentem effectum,
Generalis totius Religionis similiter posset Pro-
uinciarum omnium Festa ob insignes Reliquias
celebrare. Neque dici potest Prouincialem de-
terioris in hoc esse conditionis, quandoquidem
cum Prouinciam visitat, in domibus cunctis
Reliquias insignes plerumque reperiet, & cele-
brare Festa cum domesticis poterit tunc tempo-
ris incursura. Dixi, si nullam habeant domum
&c. Nam si illam habeant, vt domesticorum
quilibet veniunt reputandi, quod & de socijs
pariter dicendum. In quo illorum melior est
conditio, cùm celebrare vbique Festa queant,
quæ ad eorum domicilium spectant, & ea pari-
ter quæ in domibus Prouinciæ, dum visitatio
peragitur, contigerit agitari. Et hoc quidem me-<-P>@@

<-P>ritò, vt maiori eorum labori (quæ prægrandis in
Indijs,) emolumentum hoc satis appretiabile, &
proportionatum accrescat.</P>
<Z><A+1>De Ecclesia Matrice, & alijs præter
Regulares.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ecreti tenorem vidimus nu. 77. vbi de<marginalia>Quæ funda|menta pro|illa.</marginalia>
Parochiali, Regulari, & Abbatiali Ec-
clesia sermo, quæ solet esse Collegiata, de Ca-
thedrali autem mentio nulla, vnde videri potest
minimè comprehensa. Et hac fortassè de caussa
in Codice impresso Limæ nouorum Festorum
sic positum.</P>
<P>  27. Februarij Limæ tantùm S. Iuliani Mart. non
Pontif. dup.</P>
<P>  9. Septembris. Limæ tantùm S. Adriani Mart.
non Pontif. dup.</P>
<P>Et id quidem quia in Metropolitana Ecclesia
duorum prædictorum Martyrum Reliquiæ in-
signes asseruantur. Sicque visum dicitur Illustris-
simo Archiepiscopo DD. Petro de Villagomez
ante triennium ferè vita functo, & cùm sanctis,
vt par est credere iam regnanti, vt ex insignibus
eius virtutibus ducta notitia compellit. Quomo-
do autem negatiuæ illi vniuersali, & non alibi fiat
satis, nondum accepi: potest tamen ita exponi,
vt non alibi, nisi in expressis Ecclesijs Festum
celebrari queat, Parochiali, inquam, Regulari,
aut Abbatiali. Itaque cùm dicitur; Eo quòd in loco
adsit Ecclesia Parochialis, Regularis, vel Abbatialis,
aut aliqua Reliquia, sensus sit, vt locus non dicat
distinctum aliquid, in quo Reliquia sit, sed Eccle-
sias ipsas, & sic Reliquia in illis existens indicetur,
& tandem concludatur vt vidimus, & non alibi,
sic enim congruus apparet sensus, vtnon alibi, nisi
in Ecclesijs dictis Festum celebrari queat.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Et huic sententiæ non penitus videtur ad-<marginalia>P. Quinta-|nad. vt fa-|ueat.</marginalia>
uersari P. Quintanadueñas citato Singulari 28.
n. 1. ait enim cùm in Matrice Cathedrali vel Me-
tropolitana est Reliquia insignis magis conso-
num videri S. Rituum Congregationis Decreto,
vt solùm Canonici & alij Clerici Matrici adscri-
pti, vel Capellaniam habentes in Capellis, seu Ec-
clesijs ipsi Matrici immediatè subiectis celebrent
& recitent de Sancto, cuius Reliquia insignis
habetur, sic enim celebrant vbi asseruatur insignis
Reliquia, & non alibi, vt ait S. Congregatio. Sic
S. Ecclesia Toletana de S. Sotero intra Matricem
tantùm sub ritu Duplici celebrat ob eius corpus
in ea seruatum, & extra eam fit de illo vt in Ka-
lendario. Compostellana etiam & aliæ de alijs
Sanctis, quorum Reliquijs gaudent, ita celebrant.
Ita cum sentiat, & loquatur, dixi non penitus ad-
uersari; cùm enim tantùm dicat magis conso-
num videri, non obscurè indicat oppositum etiam
videri consonum, sed non ita vt illud, sed minùs,
vt respondeat magis. Quod quidem non videtur<marginalia>Et etiam|aduersetur.</marginalia>
consonum eiusdem absolutæ, & penitus negati-
uæ resolutioni, quam Singulari antecedenti præ-
miserat nu. 2. & seqq. vbi pro eo plures Declara-
tiones S. Rituum Congregationis adduxerat, &
prædictarum Metropolitanarum vsum, quem
& amplexæ aliæ. Neque alio fundamento, quàm
auctoritate supra memorati Decreti, eo quòd in
illo sic videatur expressum. Vsum tamen contra-
rium Ecclesiæ Metropolitanę Hispalensis vigere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0042.jpg/>
@@1@<SE42>Sectio VII. De restrict. Decreti S. Congreg. ad loca. 27
<duolan 2><-P>affirmat nu. 4. secus in Collegiatis Rationi au-
tem, quæ ex vsu tali instrui posset, occurrit Sin-
gul. 28. nu. 2. dicens id stare ratione receptæ per
longissimum tempus consuetudinis, quæ ad to-
tam Di&#x0153;cesim aliquando extenditur, ex eo
quòd Ecclesiæ omnes vnius Di&#x0153;cesis sunt velu-
ti de gremio Matricis, & ita debent vnum eum-
demque in psallendo tenere modum, iuxta Cap.
De ijs Dist. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> P. Pasqualigus de Sacrificio Missæ Quæst.<marginalia>P. Pasqua-|ligus peni-|tus negans.</marginalia>
261. num. 8. penitus negatiuè resoluit, quia S.
Congregationis Decretum taxatiuè disponit, &
concedit solùm pro illa Ecclesia, in qua conser-
uatur Reliquia insignis: vtitur enim dictione
Tantùm. Addit tamen posse celebrare omnes, qui
sunt addicti celebrationi diuinorum Officiorum
in Ecclesia Cathedrali aut Matrice: quod verum
esse ait, etiamsi non esset quis addictus Ecclesiæ,
nisi tamquàm Capellanus quoad celebrationem
Missæ, quod videlicet teneatur in tali Ecclesia
celebrare, sine vllo respectu ad Chorum. Vbi du-
bitari potest an Capellania in talibus debeat esse
Beneficium per collationem, aut institutionem
Canonicam: an verò sufficiat Capellania com-
muniter dicta, quando scilicet Clericus ad dicen-
dum Missam in tali Ecclesia tenetur, titulo lai-
cali, quia nullum in eo Episcopi intercessit offi-
cium pro illius fundatione. Et de hoc non locuti
videntur Auctores; nisi titulus alius accedat
communis pluribus, qui eo die, quo Festum ra-
tione Reliquię insignis in Cathedrali celebratur,
possunt in eadem similiter celebrare, & quia Of-
ficium & Missa sibi consonare expedit, illud
poterit de Festo huiusmodi recitare iuxta ea
quæ habet P. Quintanad. citato Tract. 7. Singul.
7. nu. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> P. Guyetus in Heortologia Lib. 1. Cap. 1.<marginalia>P. Guyetus|idem, cum|notanda|doctrina.</marginalia>
Quæst. 9. & Cap. 2. Quæst. 5. prorsus negat, qui
posteriori loco obseruat in Decreto præfato nu-
meratam non fuisse Ecclesiam Cathedralem cum
alijs, quia iurisdictionem habet, ratione cuius
Festa suæ Dedicationis, sicut & Patroni seu,
Titularis, aliaque eiusmodi fieri debent per to-
tam ciuitatem & Di&#x0153;cesim, prout censuit sæpiùs
ipsamet Rituum Congregatio, quam iurisdictio-
nem non habent aliæ Ecclesiæ, saltem ordinariè.
Quod verò Festa quę ad Reliquias pertinent non
debeant eodem iure censeri, explicat citata Quæst.
9. ex eo quòd circa hoc se habeat vt Ecclesia par-
ticularis, quia Reliquia non spectat ad illam vt
Cathedralis est, sed vt hæc numero est Ecclesia.
Hinc est (ait) quòd in multis Calendarijs proprijs
Di&#x0153;cesum frequenter habetur hæc clausula (in Ec-
clesia Cathedrali tantum.) Errant ergo qui nullo dis-
crimine adhibito, quæcumque Festa in Calendario
Di&#x0153;cesis, seu Ecclesiæ primariæ proprio descripta le-
gerint, ea sibi protinus celebrare fas putant, compen-
diorum vtique magis, quàm cultus Sanctorum inda-
gatores ac scrutatores soliciti, Sic ille, cuius doctri-
na in eo, quod de Cathedrali Ecclesia tradit, qua-
tenus respectu Reliquiarum particularis cen-
senda est, explicari & roborari ex eo potest, quòd
Reliquiæ omnibus Ecclesijs possunt esse com-
munes, & in eo Cathedralis à multis excedi, vt
in Metropolitana hac nostra videre est, in qua
duorum illorum Sanctorum Reliquiæ habentur:
de alijs, cùm in Sanctuario D. Pauli illæ asseruen-<-P>@@

<-P>tur, quas vidimus Sectione 1. & in Ecclesia D.
Augustini plures etiam & valdè notabiles ex-
tant, propter quas Festum omnium Sanctorum
illis est RR. Patribus celeberrimum, sicut &
Nostris, vt alios omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Gauantus, qui circa ea, quæ ad diuinum<marginalia>Gauanti|dubia mens.|licet negare,|magis vi-|deatur.</marginalia>
Officium spectant, solet esse solertissimus inda-
gator, circa quæstionem præsentem non videtur
suam satis mentem aperuisse Parte 1. Thesauri
Sect. 3. Cap. 3. dolet multiplicatione Festorum
feriale obrui officium mentione inducta Eccle-
siarum, de quibus Decretum, & deinde gratula-
tur de sublato, Deo dante, abusu, per Decretum
præfatum, quod ad litteram exhibet. Et posteà
de Reliquia insigni agit, referens se ad ea, quæ
Parte 1. Tit. 11. circa finem dixerat, nullibi quid-
quam, quod præsenti seruire possit intento, pro-
locutus. Sectionem autem 2. Cap. 2. num. 26. eos
omnes refutans titulos qui insufficientes sunt vt
fieri alicuius Sancti Officium possit, duo hæc pro-
fert: Nec eo, quia conformare se debent Ecclesiæ
minores Matrici, seu Cathedrali. Neque quia habe-
tur in ciuitate, seu loco, Abbatialis, vel Parochialis,
vel Regularis Ecclesia. Et priora quidem verba ad-
ducens P. Guyetus citata quæst. 9. suum esse ait,
non enim absolutè negat de Sanctis, qui in Ec-
clesia Cathedrali seu Matrice celebrantur fieri
debere Officium in minoribus Ecclesijs: sed non
ob eam præcisè rationem, quòd isti se illi con-
formare debeant: fallit enim hæc regula in ali-
quibus, vt in Reliquijs, pro quo improbando de-
certabat. Sed verò, cùm in sequenti clausula,
Ecclesijs, de quibus Decretum mentionem ha-
bet expressam, memoratis, nullam Reliquiarum
attexat mentionem, cùm tamen omnia in illo
contineantur, titulum huiusmodi ad celebratio-
nem extra Cathedralem & Matricem non vide-
tur repulisse. Reuera tamen in negatiuam par-
tem videtur inclinare. Cùm enim citato cap. 3.
remedium à S. Congregatione adhibitum asserat
Decreto prædicto ad verbum relato, in quo de
Reliquijs agitur, ratione quarum, si extensio illa
liceret, non parùm feriale obruetur Officium,
etiam per Decretum huic est occursum incom-
modo, vnde circa Reliquias nihil habuit quod
adijceret contentus rationem, propter quam di-
cantur, & haberi debeant insignes, reddidisse. In
priori etiam clausula idem non leuiter indicatum:
quia pro extensione officij in Reliquijs solus ille
allegatur titulus conformitatis: Atqui ille est in-
sufficiens iuxta ipsum: non ergo licet, & ea de
caussa in subsequenti clausula nullam de Reli-
quijs intulit mentionem, quia in priori satis suam
mentem fecerat manifestam. Et ita etiam tenet
P. Henao Tomo 3. de Missæ Sacrificio Disput. 28. n.<marginalia>P. Henao.</marginalia>
429. Quibus præ iactis.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Dico Primo. Propter Reliquiam insi-<marginalia>Assertio 1.|absolutè ne-|gans.</marginalia>
gnem asseruatam in Cathedrali aut Matrice non
potest per totam ciuitatem Festum Sancti, cuius
est illa cum officio celebrari. Sic citati. Et proba-
tur ex Decreto S. Congregationis, in quo apertè,
re probè inspecta, prohibetur, sic illud intelligen-
tibus Cathedralibus, & Metropolitanis Eccle-
sijs, vt vidimus, & Doctoribus quæstionem agi-
tantibus, ita vt nullus sit, qui oppositum affirma-
rit. Quod vrgetur: Nam Ecclesiæ Cathedralis
nomine venire nequeunt Ecclesiæ ipsi subiectæ,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0043.jpg/>
@@1@<SE43>28 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>nisi quatenus partes illius dici possunt, eo modo
quo de Regulari Ecclesia aut domo diximus:
Hoc autem solùm euincit Ecclesias immediatè
subiectas tales appellari posse, vt admittimus in
Viceparochijs, & similibus: At Parochiam S.
Annæ, S. Sebastiani, & S. Marcelli Limæ, esse
partes Cathedralis, quæ suos etiam habet Paro-
chos, à quibus alij penitus independent, nullo
pacto dici potest: ergo neque stare congrua
Decreti interpretatio in ordine ad effectum, de
quo agimus. Quod validissimè roboratur. Nam
si liceret extensio huiusmodi, etiam per totam
Di&#x0153;cesim liceret celebratio, quod tamen nega-
tur. Patet. Quia omnes Di&#x0153;cesanæ Ecclesiæ
eumdem seruant ad Cathedralem respectum, nec
aliæ plus alijs ab ipsa dependent, & vt dicebatur
num. 84. omnes sunt veluti de gremio Matricis,
iuxta Caput illud, De ijs, vnde expositiones ad-
ductæ penitus probantur ineptæ. Si enim Ca-
thedralis in Decreto non inclusa, manifestè se-
quitur, neque quod de Di&#x0153;cesi dicitur, ad ip-
sam pertinere. Cur autem non expressa, dictum
iam nu. 86.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Et vt nequeat allegari titulus conformi-<marginalia>Ex confor-|mitatis ne-|cessitate ar-|gui nequit,|& in quo il-|la necessaria.</marginalia>
tatis cum Cathedrali aut Matrice, eadem ratio
conuincit; non obstante dicto Cap. De ijs, quod
est Concilij 11. Toletani, vnde in Ecclesia To-
letana Hispaniarum primaria, sic agitur, vt est
visum n. 84. Quod & cùm adducat P. Guyetus
suprà Quæst. 8. respondet Primò Canonem illum
non agere de Festis, sed de forma diuini Officij,
quam vult vnam esse per totam Prouinciam:
vnitas verò illa non exigit vt eadem omnia vbi-
que Festa celebrentur. Secundò quod habet
Glossa in sequentem Canonem Placuit, huic Ca-
pitulo derogatum per contrariam consuetudi-
nem. Sed priori responsioni insistendo, vt eius
appareat veritas, sola præfati Canonis sufficiet
lectio. Abbatibus sanè, indultis Officijs, quæ iuxta
voluntatem sui Episcopi regulariter illis implenda
sunt, cetera Officia publica, id est, Vesperas, Matuti-
num, siue Missam, aliter quàm in principali Eccle-
sia celebrare non liceat. Sic ibi. Si & addamus,
facultatem dictam concessam Episcopis, si ad
Festa contendatur extendi prædicto in Canone,
per Decretum S. Congregationis auctoritate
Pontificia esse limitatum, vt ex eiusdem tenore
constet: Etiam de cuiusque Ordinarij auctori-
tate.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Dico Secundò. Licet aliqualis probabilitas<marginalia>Assertio 2.|Quid circa|praxim ex-|pediat.</marginalia>
subluceat, vt id fieri possit, quod præcedens As-
sertio negat, minimè tamen videtur conueniens
in Ecclesijs Cathedralibus & Matricibus iuxta
eam operari. Id probo. 1. quia Cathedralis Eccle-
sia debet esse magistra totius rectitudinis, & ex-
emplar conuenientis procedendi modi in ijs,
præsertim, quæ ad diuinum cultum pertinent,
& ita sententias solida probabilitate subnixas
amplecti. 2. quia Metropolitanæ Ecclesiæ in Hi-
spania priorem lententiam sequuntur vt vidimus.
3. quia non videtur iste ad opiniones tales re-
cursus ex zelo colendi sanctos oriri, sed pro eui-
tanda molestia Officij ferialis, quod quanti de-
beat fieri bene Gauantus obseruat citato Cap. 3.
Tandem, quia ex præpropera ista opinionum
talium sequela, post deprehensum errorem solet
indecôra correctio subsequi, vt exemplis recen-<-P>@@

<-P>tibus potest ostendi. S. Isidoro Agricolæ con-
cessa Octaua; & relicta post annos aliquot, quia
sine fundamento firmo Pontificiæ concessionis
assumpta, de quo dixi in Thesauro Tomo 2. Tit. 12.<marginalia>B. Conradi|malè exten-|sa concessio</marginalia>
n. 147. & 148. Item de B. Conrado Placentino
recitatum Officium die 19. Februarij, quia nescio
quis ex obligatis Choro, in Officio PP. Minori-
bus concesso sic legit in vltima ad eum spectan-
te lectione: Leo Decimus Pontifex Maximus, in
Netina Vrbe primùm; Deinde Paulus eo nomine Ter-
tius alibi etiam festiuam diem vndecimo Kalendas
Martij quotannis celebrari permisere. Et quia alibi
dictum, ac si idem esset ac vbique, vbicumque, aut
vbilibet, recitationem persuasit, commodissimo,
vt visum, tempore, quia Quadragesimæ, in quo
feriale Officium omnium grauissimum reputa-
tur. Et hoc etiam ex titulo ante aliquot annos
ita inualuit deceptio, vt in Codice Sanctorum
ad libitum celebrabilium Beatus iste, quolibet,
cum Sedi Apostolicæ placuerit, honore dignissi-
mus, legeretur. Sed errori est statim à S. Ri-
tuum Congregatione beneficio Declarationis
opportunè consultum die 19. Maij 1614. de qua
P. Guyetus citato Cap. 2. Quæst. 4. Neque vrget
citati Præsulis auctoritas, magis enim genuina
pietate, & aliorum quorumdam incircumspecta
suasione, quàm accurata inspectione permotus
est venerabilissenex, paratus semper, vbi lux ve-
ritatis accederet, sequi charismata meliora.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Ex dictis autem circa Cathedrales Eccle-<marginalia>Quid de in-|ferioribus|Ecclesiis sit.|tenendum.</marginalia>
sias, & maximè circa Metropolitanas, apertè
colligitur quid circa alios sit dicendum, quod &
agendo de illis est sufficienter indicatum; quibus
etiam sua conuenit prærogatiua in eo quod Ec-
clesiæ aliæ sint eisdem annexæ, & velut appen-
dices, & dicuntur Viceparochiæ, aut alijs nomi-
nibus compellantur. P. Guyetus citata Quæst. 8.<marginalia>P. Guyetus.</marginalia>
cùm id neget; quod vidimus, sic subdit: Vt vt
sit, non inficior in suffraganeis plerumque Ecclesijs
seruari Festa aliqua propria Metropolitanæ, sed id fit
potius titulo Cognationis, Affinitatis, aut alio simili,
de quibus agetur infra Cap. 10. & seqq. &c. Ex
quibus forte quispiam colliget ratione vicinitatis
posse in Ecclesijs eiusdem ciuitatis titulo insignis
Reliquiæ celebrari: nam Cap. 11. Quæst. 1. tota
est de Ecclesiarum vicinitate. Sed quidem id
minimè obstare potest: nam Patres S. Congre-
gationis Rituum, & Vrbanus Octauus illorum
Decreto robur confirmationis adijciens, satis
perspectum habebant Ecclesias cuiusuis ciuitatis
esse vicinas, & prohibuerunt tamen per totam
ciuitatem Festum ratione insignis Reliquiæ ce-
lebrari. Id autem quod citatus scriptor asserit
consuetudinem Galliæ concernit, neque est Ec-
clesijs alijs adaptabile: cùm insuper de vinculo
inter illas ratione prædictorum respectuum in
ordine ad Reliquiarum celebrationem locutus
videatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0044.jpg/>
@@1@<SE44>Sectio VII. De ritu in Festis Reliquiarum obseruando. 29
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO VIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An ratione insignis Reliquiæ possint san-
ctorum Festa eleuari ad ritum altio-
rem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>92.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Vando sancti, quorum habentur<marginalia>Festum Reli|quiarum Du-|plex minus ex|Decreto S.|Congreg. Ri-|tuum.</marginalia>
Reliquiæ, in gradu aut nullo, quia
in Kalendario non extant, aut gradu
in inferiori sunt, quia vel simplici, vel semidu-
plici ritu celebrantur, tunc ad ritum Duplicis
euehi manifestum est ex Decreto S. Congrega-
tionis Rituum die 23. Nouembris 1602. de quo
Gauantus Parte 2. Thesauri. Sect. 1. Cap. 5. Tit. 2.
n. 8. & Sect. 3. Cap. 2. n. 10. vbi & expressè dici-
tur Duplex minus futurum. Pro Hispania autem
iam id pridem indulserat Gregorius XIII. in
Bulla anni 1573. die 30. Decembris. vbi restictio-
nem illam Minus non adhibuit, sed simpliciter
protulit Officium Duplex, facere. Vnde existimare<marginalia>Quid aduer-|sari videatur|ex Bulla pro|Hispania|Greg. 13.</marginalia>
aliquis posset pro Hispania concessionem illam
esse peculiarem. Quod roborari ex eo etiam po-
test ibidem adnexo de exclusione Festi Duplicis
eo die occurrentis, in quo de Festo Reliquiæ
faciendum: id enim maiorem aliquam arguit
dignitatem. Et ita videtur intellexisse P. Quin-
tanadueñas in Additionibus ad calcem Tomi prioris<marginalia>Maius vnde|probet P.|Quintanad.</marginalia>
adiectis, & in ea, quæ ad singul. 29. spectat. Tract.
7. vbi ait omnes sanctos, quorum Reliquiæ
insignes possidentur, similiter & Naturales cele-
brandos sub ritu Duplicis maioris in suis Eccle-
sijs, iuxta dicta singul. 20. num. 4. In quo de ritu
huiusmodi eatenus videri locutus potest, quate-
nus concessionem Gregorij XIII. suis ipsius
verbis adducit: iuncta etiam Rubrica Breuiarij<marginalia>Rubrica|Breuiarij.</marginalia>
§. 11. de Concurrentia Officij nu. 2. ibi: Festa alio-
rum sanctorum, quæ in proprijs locis & Ecclesijs,
solemniter celebrantur. Et addita Gauanti expli-
catione Parte 1. Sect. 3. Cap. 9. n. 3. qui iuxta Ru-
bricam §. 11. n. 2. de Sanctorum Festis solitis in
proprijs locis vel Ecclesijs solemniter celebrari,
affirmat indicari Festa primæ vel secundæ Clas-
sis, vel Duplicia maiora, quæ in concursu cum
minoribus habent integras primas & secundas
Vesperas. Quod quidem verissimum est, si ta-
men ostendatur priùs Festum insignis Reliquiæ
ex ijs esse, quæ solemniter celebrari cum præla-
tione aliorum solent, & sic esse Duplex maius,
quod quidem dictus Auctor non aliter probat,
quam tenore Gregorianæ concessionis adducto,
ac si ex ipso constare videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Sed hoc satis firmum non est, vt videtur<marginalia>Pro Minori|concluditur.</marginalia>
ex S. Congregationis Decreto compertum, quo
decernitur Festum propter Reliquiam insignem
esse Duplex minus: ergo illud vt tale non est
ex solemnioribus, aut solemnibus, de quibus
Rubrica procedit; licet aliàs solemnitatem ali-
quam habeat stantem cum Ritus æqualitate;
de qua manifestè Rubrica, & de quo infra. Sect.
17. aliàs inter se Decretum & Rubrica compug-
narent. Neque pro Hispania specialius aliquid
reperitur. Ex eo enim quod dictus Gregorius
sine vlla sit limitatione locutus, nihil concludi-
tur, immò potiùs oppositum, quia iuxta modum<-P>@@

<-P>loquendi in Rubricis, & Kalendario frequentem
sua in concessione processit, in quibus cùm Du-
plex dicitur sine additione aliqua Minus venit
accipiendum regulariter loquendo; quidquid
de exceptione aliqua sit; pro quo n. 174. vbi &
de verosimilibus coniecturis. Prætereà Festa
huiusmodi in Hispania nullam habent specialem
solemnitatem, quàm alibi non habeant. Neque
ex eo, quod Duplex aliud excludat, efficaciter
potest vrgeri; nam vbicumque id fieri potest: &
S. Congregatio celebrationem generaliter con-
cedens forsan amplexa est, quam dictus Pontifex
sua in concessione pro Hispaniæ regnis, præsig-
nauit. Quòd autem Maius cùm non sit, Duplex
aliud excludat, beneficio dictæ concessionis ha-
betur, & optimo quidem respectu, vt eo die
colatur sanctus, cuius est Reliquia, in quo ipsius
memoria cum pignore pretioso concurrit, vt sic
populi excitetur deuotio, & speciale aliquid ra-
tione thesauri tanti concedatur. Sic Festum so-
lemne translatum, vt quando hæc scribo accidit,
translatione Festorum S. Ioseph, & Annuntia-
tionis Virginis, nullum Festum etiam semidu-
plex loco pellit, quia possessio diei titulum præ-
stat validiorem. Ergo & Sacræ Reliquiæ Festum
ratione diei ipsi proprij occurrens aliud poterit
excludere. Secus euenit quando sanctus, cuius
est Reliquia, certum non habet diem; tunc enim
alijs suorum dierum possessione gaudentibus ser-
uandum ius, & suis à sedibus minime dimouen-
di. Itaque sanctus, qui propter Reliquiam insi-
gnem die suo Natali colitur, in eo alium, cuius
est etiam proprius dies, exæquat; exceditur au-
tem ratione Reliquiæ posterior; & ita præfertur
ille, sicut ratione diei præfertur iste Translato
quantumuis excellentis dignitatis. Et hinc argu-
mentum à nobis efformatum, aut obiectioni
roborata satisfactio.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> In Sanctis autem Naturalibus, de quibus<marginalia>Qui & San-|ctis Natura-|libus tri-|buendus.</marginalia>
codem modo loquitur P. Quintanadueñas citato
nu. 4. quod scilicet Duplicia maiora censeri de-
beant, non habuit simile fundamentum ex Bulla
Gregorij desumptum; ille enim sanctis, quos
in Hispania celebrandos concessit, suos dies assi-
gnauit, vnde cessat aliorum exclusio; & quidem
assignati dies, sine aliorum exclusione assignati
ab ipso, cùm ea necessaria non fuerit; Natales
siquidem eorum dies nullos habent alios in ipsis
concurrentes in Kalendario contentos. Si verò
citatus scriptor contendat, non solùm de assig-
natis à Pontifice, sed de Naturalibus omnibus
celebrationem cum Officio licere, pro quo ille
Singulari 9. in celebratione huiusmodi non est
sublimior ritus tribuendus ipsis, quàm ijs, quo-
rum celebratio in speciali est à Pontifice con-
cessa; constat autem illis concessam non fuisse,
quia in eorum Festis sola Duplicis nota apponi-
tur, & in Translatione, communi cum duplici-
bus alijs iure censentur, vnde D. Franciscus de
Paula præfertur Diuis Isidoro Hispalensi, &
Hermenegildo, atque huic D. Leo. Licet autem<marginalia>De Festo Ex-|pectationis.</marginalia>
in Festo Expectationis nota Maioris non appo-
natur, Maius reuera est, & ita expressum habe-
tur in Kalendario, quia nullum Virginis Festum
Duplex minus est, sicut nec Christi. Et vrgeri
potest ex eo, quod in eâdem Bulla habetur circa
Festum Translationis D. Iacobi, vocat enim illud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0045.jpg/>
@@1@<SE45>30 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>Pontifex Præcipuum Duplex, quod idem est ac
Maius, & ita ait in Hispania celebrari solitum;
quod tamen de alijs non ita pronuntiauit: non
ergo illis talis ritus attributus. De Triumpho<marginalia>De Festo|Triumphi S.|Crucis.</marginalia>
Crucis placeret idem quod de Exaltatione eius-
dem ab Ecclesia statutum, ob similitudinem:
video tamen in Kalendario S. Hieronymi Esco-
rialensis cum sola Duplicis nota proponi: & quia
sic receptum videtur, dum specialius aliquid
non succurrit, rem suo in statu relinquo, & nihil
moueo.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Et Pontifex quidem de sanctis locutus,<marginalia>De Sanctis|habentibus|cultum altio-|rem.</marginalia>
qui aut in Kalendario non extant, aut ritu sim-
plici vel semiduplici potiuntur, vel solam habent
Commemorationem; nihil decernens circa eos,
qui ritu altiori coluntur: vnde videtur eos suo
in gradu relinquere, cùm sit ille satis honorifi-
cus, vtpotè ad cuius consortium alij prouehun-
tur. Et ita quidem sentire videntur communiter<marginalia>Duplicia non|posse ad altio-|rem ritum|euehi quæ|videantur|comprobare.</marginalia>
de Reliquiarum cultu tractantes; nihil enim
speciale addunt, vnde neque addendum videntur
arbitrari: stante aliàs Decreto S. Congregatio-
nis primo inter alia Breuiario Romano inserta,
ibi: Neque propria auctoritate, quouis prætextu,
mutare ritum, qui habetur in Kalendario Romano,
seu Rubricis Breuiarij, in altiorem ritum: neque<marginalia>Decretum|S. Congregat</marginalia>
extendere concessa Officia de loco ad locum. Propria
autem auctoritate fit, quod sine ea fit auctori-
tate, quæ est ad aliquid faciendum necessaria,
quæ in eiusmodi est Pontificis, aut S. Congrega-
tionis Rituum, omnis enim alia, Ordinariorum
scilicet tam sæcularium, quàm Regularium, ibi-
dem remouetur. Et sicut mutatio de loco ad
locum, est prorsus illicita, sine auctoritate præ-
dicta, ita & de ritu ad ritum, cùm de vtrisque
eôdem modo Decretum procedat; & quædam
moralis de loco ad locum mutatio est, cùm di-
uersum locum in Rubricis habeant Duplicia
maiora, & sint per diuersas Classes distributa.
Quin etiam quòd cùm Classes diuersæ sint, &
nihil determinatum pro mutatione dicta habea-
tur; pro cuiusque libitu aut arbitrio in eas ele-
uari poterit Duplex tale, ex quo confusio in di-
uinis Officijs resultabit, neque illa erit confor-
mitas, quæ tantopere conueniens iudicatur, iux-
ta dicta nu. 89.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus, sunt qui muta-<marginalia>Oppositum|sentientes.</marginalia>
tionem dictam admittant. Nam P. Quintanad-
ueñas citato Tract. 7. Singul. 28. n. 4. affirmat Du-
plicia huiusmodi euehenda ad ritum primæ &
secundæ Classis; pro quo adducit Hispalensis
Matricis exemplum, in qua ob insignem Reli-
quiam S. Sebastiani, Brachium scilicet, de illo
agitur sub ritu secundæ Classis. Quod cùm non
placeat P. Pasqualigo, solam eleuationem ad ri-
tum Duplicis maioris admittit Quæst. 262. nu. 5.
nam Reliquia insignis aliquid debet operari: pro
eleuatione autem ad solemniorem ritum non est
sufficiens fundamentum. Vbi aliquis doctrinæ
defectus apparet. Cùm enim non solùm sancti
ritu Duplicis minoris celebrandi Reliquia esse
possit, sed etiam alterius, qui ritu sublimiori
gaudeat, declarandum oportuit quæ in illo ele-
uatio facienda. v. g. S. Barnabæ, qui ritum habet
Duplicis Maioris, Sanctorum Apostolorum, &
Euangelistarum, S. Stephani, & S. Laurentij, qui
secundæ Classis; S. Ioannis Baptistæ, SS. Apo-<-P>@@

<-P>stolorum Petri & Pauli, qui primæ, sicut & S.
Iacobi in Hispania, & vbi aliquorum Apostolo-
rum cum Titularium titulo Reliquiæ concur-
runt, aut Patronatus, sicut & aliorum. Vbi &
de Innocentibus quæstio haberi potest, quibus
Classis non assignatur, & constat aliquorum ex
illis corpora diuersis in locis asseruari, vt in Ec-
clesia S. Dionysij prope Parisios, & in Ouetensi,
in qua Ossa.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> Dico Primò. Duplex, de quo agimus,<marginalia>Assertio 1.|Ritum alto-|rem deberi|S. Duplici.</marginalia>
eleuandum est ad ritum altiorem. Sic citati, &
Docti alij, qui & in praxi illud amplectuntur. Et
probatur adducta nuper ratione, quia Reliquia
aliquid debet operari: id quod videtur efficaci
ratione conuinci: nam ratione Reliquiæ sanctus,
qui nullum habebat cultum, ad illum adsciscitur,
& si cultum habebat omnium minimum, per
Commemorationem solam, aut ritus simplicis,
ad Duplex subuehitur, transitu semiduplicis im-
mediati ipsi; quod multò plus est, quàm id quod
contendimus: vnde & sequitur Reliquiam ali-
quid operari debere circa illud.</P>
<P>  Dices etiamsi in suo relinquatur gradu, aliquid<marginalia>Euasio ar-|gumenti ex|concessione|symboli.</marginalia>
Reliquiam operari, quandoquidem in Missa sym-
boli recitatio aut decantatio conceditur, quod
tamen Diuis est Ioanni Baptistæ, Innocentibus,
Laurentio, & alijs denegatum, vnde pars magna
solemnitatis est. Fateor responsionem esse non<marginalia>Efficacister|conuellitur.</marginalia>
leuem, sed quæ & efficaci potest ratione conuel-
li. Nam ratione Reliquiæ aliquid est addendum,
quod proprium illius sit, & cultum augeat intra
terminos cultus, qui potest Duplicibus conue-
nire, & si non addatur, nihil in aliquibus erit spe-
ciale. Atqui sunt sancti, qui ritu Duplicis mino-
ris ab Ecclesia coluntur, vt D. Maria Magdale-
na, & Doctores Ecclesiæ, quibus symbolum
conceditur: & si eorum habeantur insignes Re-
liquiæ, nisi addatur aliquid, nihil speciale ratione
illarum habebunt: ergo præter illud etiam in
alijs aliquid est cum symbolo tribuendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sancto Duplici ob Re-<marginalia>Assertio 2.|illum esse|Duplicis ma-|ioris.</marginalia>
liquiam ritus Maioris exhibendus, & non altior.
Id probo insinuata ratione, quia pro altiori ali-
quo est solidum fundamentum, & talis est, quem
dicimus: contra altiorem autem in primis facit,
quia nihil affertur, ex quo ille possit verosimili
coniectura deduci. P. Quintañad. solùm Hispa-
lensis Ecclesiæ producit exemplum: atqui loco
eodem Festum dictum ad antiquam consuetu-
dinem reuocat, quatenus D. Sebastianus simul
cum D. Fabiano celebratur; & videtur etiam
idem de ritu dicendum, vt constat ex eo, quod
de consuetudine circa Festa alia ibidem attesta-
tur, ab Hispalensi Ecclesia celebrata. Et quidem
cùm circa Festum illud præualuerit consuetudo,
nequit cum fundamento dici illam in eo inua-
luisse, quòd duo illi sancti simul celebrentur,
cùm Reliquia vnius tantùm sit, & non in eo
quod ritu prædicto colantur; cùm aliàs consue-
tudo illa recentiores valde præcesserit sanctiones,
ideò enim sancti dicti simul celebrati, quod Ru-
bricis nouioribus aduersatur. Deinde, sine mag-
no fundamento non est cultus exhibendus san-
ctis, qui eum superat, quem Christo Domino,
& eius Matri suis in Festis exhibemus: Atqui
Transfigurationis Festum, & plura ex Festis
Virginis ritu tantùm Duplicis maioris coluntur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0046.jpg/>
@@1@<SE46>Sectio VIII. De ritu in Festis Reliquiarum obseruando. 31
<duolan 2><-P>vt constat: Ergo maior non est Sanctis ratione
Reliquiarum tribuendus, cùm nihil, quod vr-
geat pro huiusmodi excessu adduci videamus.
Prætereà Decretum, de quo num. 95. prohibet
mutari ritum in altiorem: ergo vt seruetur illud,
magna moderatione vtendum est: & ea videtur
talis, quam Assertio nostra proponit, quæ & est
in Duplicibus alijs cum proportione seruanda, vt
statim dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si Reliquia sit Sancti Du-<marginalia>Assertio 3.|Dupli is|maioris in|2. Classis.</marginalia>
plicis maioris, ritus talis in ritum 2. Classis est
mutandus. Probatur fundamento Assertionis
primæ: nam Reliquia aliquid debet operari, &
mutatio dicti ritus valde proportionatus est, cùm
ad gradum immodiatum sit, sicut præcedens de
Minore Duplici ad Maius.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Dico Quartò. Si Sanctus, qui in Ka-<marginalia>Assertio 4.|ampliatiua|pro vndecim|mille Virgi-|nibus.</marginalia>
lendario ritum Duplicis minoris non habet, ex
concessione speciali Duplex maius aliàs sit, &
eius habeatur Reliquia insignis, etiam est ad 2.
Classis gradum prouehendus. Hoc dixerim spe-
cialiter propter S. Vrsulam & socias: Nam Leo
X. concessit Monialibus S. Claræ vt illarum Fe-
stum vt Duplex maius celebrarent. Si ergo illa-
rum habeantur Reliquiæ insignes, ratione illa-
rum ad Classis 2. sunt gradum extollendæ. Bul-
lam concessionis prædictæ adducit Fr. Emma-
nuel Rodericus in Bullario, & est 46. in Ordine
inter Bullas dicti Pontificis sub data 29. Martij
1515. vbi Diuas Virgines nomine vndecim
millium apertè compellat. Huiusmodi autemcon-
cessione posse Religiones omnes potiri & earum
Religiosos gratiam communicationis habentes,
communis sensus Scriptorum est, pro quo videri
potest Laurentius de Peyrinis Tomo 2. Constitut.
8. Pij V. §. 2. num. 5. & P. Pellizarius Tomo 2.
Tract. 10. Cap. 9. nu. 3. & ideò R. P. N. Mutius
Vitelleschus gratiam prædictam Vniuersæ So-
cietati voluit esse communem, vt testatur Cardi-
nalis Lugo in Annotationibus ad Viuæ vocis Ora-
cula, verb. Festiuitas §. 4. Ratio autem Assertionis
eadem est, quæ pro præcedentibus inculcata, Re-
liquiam scilicet aliquid debere supra id, quod
aliàs licet, operari. Licet autem Reliquiæ Vir-
ginum dictarum ad omnes non spectent, sed sint
tantùm aliquarum ignotorum nominum, id non
obstat Assertioni, quandoquidem simul omnes
celebrantur, (an autem diuidi queant, videndum
inferiùs) & ratione Reliquiarum ad aliquam aut
aliquas earum spectantium, aliquid haberi debet
speciale vltra symbolum, quod iam vidimus non
esse sufficiens, & Pater quidem Quintanadueñas<marginalia>P. Quinta-|nadueñas|vt sentiat.</marginalia>
Singulari 29. de Sanctis hisce Virginibus ritu 2.
Classis celebrandum esse dixerat, non nu. 2. vt
ipse ait in Additionibus ad citatum Caput, sed 1.
etiam cùm de omnibus non fit Officium, sed de
ijs, quarum habentur Reliquiæ: quod quidem
in eôdem Additionum loco inaduertenter ex-
cusum esse inquit, cum Duplex maius tantùm
sit Festum huiusmodi. Quod quidem ex eo acci-
dit, quod neque priuilegij dicti videtur habuisse
notitiam, & P. Generalis communicatio posteà
innotuerit, vnde neque ex dictis priùs, neque
ex subiuncta emendatione, quidquam elici po-
test, quod Assertioni propositæ aut officere, aut
commodari possit.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Dico Quintò. Si Reliquia sit Sancti 2.<-P>@@<marginalia>Assertio 5.</marginalia>

<-P>Classis, ritu est altiori celebrandus, Classis scili-<marginalia>Duplicis 2.|Classis in|Duplex 1.|vbi de Reli-|quia S. Ma-|thiæ Apost.</marginalia>
licet Primæ. Probatio est eadem, quæ in præce-
dentibus. Et hac ratione in Sanctuario nostro
D. Mathias Apostolus celebrandus proponitur,
ob insignem Reliquiam oblongæ fistulæ ab ex-
tremis scissæ. Vnde consequenter faciendum de
illo in quauis Dominica præter primam Quadra-
gesimæ. Et thesaurus hic vt Indijs Gratificare-
tur, & in magnum conuersionis earum bonum
cederet, ante centum fere annos traditus ab Ab-
bate Gradicensi luculento testimonio, cum duo-
bus signis pendentibus, vno sui officij, altero
Conuentus, & ita annos post aliquot à Limano
Ordinario approbatus die scilicet 27. Iulij 1585.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Dico Sextò. Si Sanctus, cuius extat<marginalia>Assertio 6.|De Sancto|1. Classis.</marginalia>
Reliquia, sit primæ Classis, non apparet quid ei
possit conuenienter addi. Octauam enim omnes
habent, & illius additio ob talem respectum val-
de esset notabilis, & ab Ecclesiæ vsu abhorreret.
Quòd etiam in Dominica primæ Classis cele-
brari posset, non minùs dedeceret; sic enim &
in Dominica Paschatis & Pentecostes id fieri
posset, sicut & in Dominica Palmarum, quod
constat quàm sit exorbitans. Et licet Festum SS.
Trinitatis secundæ Classis tantùm sit, cùm ta-
men Dominica sit primæ, simile inconueniens
videretur. Ponere autem in quibusdam Domini-
cis id fieri posse, & non alijs, est egregiè hallu-
cinari; cùm omnes ad Deum spectent, & sum-
ma sint veneratione dignissimæ. Posset existi-
mare quispiam Reliquiam tunc celebrandam alio
die ritu communi alijs, quia aliquid debet opera-
ri. In quo quidem auctor esse nolo, quia res vi-
detur insolita, sed si verosimile appareat alijs,
quibus circa hæc iudicandi competens suffrage-
tur auctoritas, non equidem repugnabo.</P>
<Z><A+1>Peculiaris difficultatis enodatio circa SS.
Innocentium Reliquias.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>102.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Pectat illa ad Assertionem 5. si cum<marginalia>Festum SS.|Innocentium|2. Classis.</marginalia>
Gauanto Parte 2. Sect. 6. cap. 6. nu. 4. di-
camus eorum Festum esse secundæ Classis: si er-
go eorum extet insignis Reliquia, quomodo or-
dinandum Officium, cùm sit illud luctui potiùs
opportunum, & ita sublimioris ritus celebritati
inconuenienter adaptandum. Citatus Gauantus
ibidem nu. 7. aliquid habet, quod potest ad huius
caussæ expeditionem aliquantulùm subseruire.
Ait enim, si Titulus Ecclesiæ fuerit Innocen-
tium (non altaris maioris) festum futurum pri-
mæ Classis, & tunc posse dici Te Deum in Offi-<marginalia>Quod quan-|do eorum|Ecclesia|Titularis.</marginalia>
cio, & rubeum colorem adhibendum in Missa,
cum suis consequentijs: quia si hæc concedun-
tur ratione Dominicæ, in qua non est dolendum,
cur doleamus in Festo Titularis Ecclesiæ solem-
ni? eo prorsus modo quo conceditur Credo in
Festis D. Ioannis Baptistæ, & S. Laurentij, cùm
in Dominicam incidunt, aut Ecclesiæ Titulares
sunt, ex quibus habetur Titularis & Dominicæ
eamdem esse rationem. Idem tenet P. Guyetus
Lib. 3. cap. 29. Quæst. 3. qui & cap. 8. Quæst. 4.
Festum secundæ Classis esse arbitratur. Ex quo
habemus Festum non futurum luctuosum, cùm
Reliquia insignis adest: sed qualiter sit ordinan-
dum Officium nondum expressum; quandoqui-
dem non omnium Sanctorum Infantium Reli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0047.jpg/>
@@1@<SE47>32 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>quiæ insignes habentur, sed vnius aut alterius,
qui seorsim secundæ Classis non sunt, & si ra-
tione Reliquiæ stet altior ritus, an sit ille per
Octauas continuandus, cum prælatione aliarum,
& in ipsa Octaua symbolum recitandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Dico ergo Ratione Reliquiarum Fe-<marginalia>Circa Reli-|quias no-|tanda reso-|lutio.</marginalia>
stum prædictum ad primam classem prouehen-
dum & Officium eo faciendum modo, quem pro
SS. decem mille Virginibus tradidimus nu. 100.
gradu ritus excepto: pro quo eadem militat ra-
tio, licet singuli Sancti Martyres eius non sint
Classis, qua totus eorum potitur exercitus, sicut
nec singulæ Virgines sacerrimi illius chori. Non
est tamen per totam Octauam cultus huiusmodi
retinendus, quia id terminos concessionis exce-
deret, quæ pro vnico tantummodò die est. Ne-
que vllum in eo videtur absurdum, cùm ex Ec-
clesiæ dispositione procedat, aliquid solitæ pro
die Fecti concedere, & pro Octaua negantis, vt
in eôdem Festo videre licet, in cuius primo die
recitatur symbolum quod tamen pro Octaua ne-
gatur, quia concessio illa propter concurrentes
eueniebat Octauas, quibus transactis Festo quæ
sua tantùm relinquuntur, licet valde etiam in eo
singulare sit, quòd diei primo non respondeat
Octaua, propter mysteria, de quibus citati, &<marginalia>Generaliter|in Missis de|illis dicen|dum Credo.|P. Guyetus</marginalia>
alij apud ipsos. Et quod ad symbolum attinet,
minimè audiendus P. Guyetus citato Lib. 3. cap.
28. Vers. Quintò, In Festis, vbi adducta Gauanti
doctrina de recitando Symbolo in Missis Sancto-
rum, quorum Reliquia insignis habetur, & ita
est Duplex Officium, ita subdit: Addo ego nec
Duplex quodlibet, sed celebrioris apparatus, vt ha-
bet praxis communis Ecclesiarum. Sic ille: sed con-
tra manifestam Ecclesiæ sanctionem in §. de
Symbolo, ibi: vbi habetur Reliquia insignis San-
cti, de quo agitur. Neque maior aliqua solemni-
tas, aut celebris exigitur apparatus. Quòd si in
Ecclesijs Galliæ dicta praxis inualuit, nos, vt
cum Apostolo loquar, talem consuetudinem non
habemus, sed Romanæ Ecclesiæ concessionem vt
par est, immò & præceptum, libenter amplecti-
mur, & vnusquisque in suo sensu, secundùm eum-
dem, abundet.</P>
<Z><A+2>SECTIO IX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Reliquia non magna, possit
ratione qualitatis Insignis repu-
tari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>104.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>. Quintanadueñas Tract. 7. Singul. 28.<marginalia>Sententia|affirmatiua|P. Quinta-|nad.</marginalia>
nu. 7. hæc habet. Si Reliquia sit vel
Christi Domini, vel B. Virginis, vel
eminentissimi Sancti, non ita magna pars aut
quantitas requireretur, vt sit insignis, ac si esset
alterius non ita eximij sancti. Talis reputabitur
vnica Coronæ Spina, Crucis non valde magnum
frustum: aliquot B. Virginis Capilli: Sancti
Ioannis Baptistæ vel S. Petri, S. Annæ, & alio-
rum insignium, v. g. Apostolorum & Euangeli-
starum ossa ad palmum, vel quid æquiualens;
licet integrum Crus, Brachium, aut Caput non
sint; tunc enim defectus quantitatis ab excessu
qualitatis suppletur. Sic cùm videatur absolutè<-P>@@

<-P>statuere, concludit non esse improbabilia quæ
dixerat. Et ea cùm retulisset P. Pasqualigus<marginalia>Negatiua|P. Pasqua-|ligi.</marginalia>
Quæst. 261. n. 6. ita subdit: Verùm hoc probari
non potest. Quia licet sint Reliquiæ insignes
relatiuè ad eos, quorum sunt Reliquiæ, non ta-
men sunt insignes secundum se, & consequenter
neque in ordine ad effectum recitationis Officij,
& celebrationis Missæ, quia ad hunc effectum
debent esse insignes secundum se. Et cùm non
contineantur sub qualitate expressarum in De-
creto Sacræ Congregationis, nec illis æquipol-
leant, facultas recitandi Officium, atque cele-
brandi Missam, non habebit locum intuitu ipsa-
rum. Sic ille, qui de æquipollentibus admittit.
n. seq. & idem tenet P. Henao Disput. 28. n. 426.<marginalia>Et P. He-|nao.</marginalia>
inde arguens, quia vbi lex non distinguit, nec
nos distinguere debemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Dico Primò. Quod ad Sacram Spinam<marginalia>Assertio 1.|certa de|Spina Coro-|næ Christi.</marginalia>
pertinet, non solùm vt non improbabile, sed vt
certum admittendum esse Reliquiam insignem.
Probatur; Nam Sacra Rituum Congregatio
illius celebrationem concessit sub ritu Duplici
Ecclesiæ Seguntinæ, vt videri potest in Codice
nouarum concessionum impresso Matriti anno
1671. & iam pridem celebrationem habuit in
Metropolitana Hispalensi, vt testatur P. Quinta-
nad. Singulari citato num. 4. & quidem quod ad
adorationem attinet, de fide est eidem deberi,
tum ex generali ratione in omnibus, quæ sunt
Christi sanctificata contactu, tum ex speciali,
quia dignissimam in Christi corpore partem te-
tigit, & transfixit, & ipsius est sanguine conse-
crata. Pro quo videri potest P. Bordonus Tomo
4. Resol. 117. n. 42. Quòd autem insignis Reli-
quia computari debeat ex eo probari potest, quia
dubitari nequit quin Sacra Corona, si integra
esset, non solùm insignis Reliquia, sed plusquàm
insignis haberetur, & cultum supremi ritus Ec-
clesia ipsi teneretur exhibere: Ergo & singulæ
spinæ taliter æstimari debent, vt eis cultus saltem
Reliquijs alijs impendi solitus debeatur. Illatio-
nem probo: Nam aliàs Corona sine cultu huius-
modi penitus remanebit, integra enim inueniri
non potest, debet ergo suis in partibus, quæ ve-
luti ipsius sunt membra, celebrari. Et ob ratio-
nem huiusmodi S. Congregatio, vt vidimus, cul-
tum concessit, supposita Reliquiæ veritate, pro
qua exploranda non sunt euidentia argumenta
petenda, sed quæ verosimilem & probabilem,
atque ad fidem humanam sufficientem notitiam
pariant, pro quibus multa Bordonus citata Re-
solutione ex doctissimis allegationibus, pro de-
fensione spinæ in Ecclesia S. Prosperi Regij as-
seruatæ à n. 42. citato. Id quod etiam in Metro-
politana Hispalensi, & alijs obseruatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Dico Secundò. Sacra Spina non est ritu<marginalia>Assertio 2.|esse Festum|1. Classis.</marginalia>
tantùm alijs Reliquijs communiter exhiberi so-
lito celebranda, sed altiori. Probatur, Nam ex-
cellentia eius, de qua dictum, id exposcit, quin
paruitas possit obstare: Si enim illa esset obsta-
culo neque communi alijs ritu posset coli, quod
est à Nobis improbatum. Deinde ante annos
plures concessum est Officium S. Coronæ sub
ritu 2. Classis, sine respectu vllo ad eiusdem Re-
liquias; cùm ergo Reliquia aliquid debeat ope-
rari vltra ea, quæ aliàs licent, Sacræ Spinæ cul-
tus 1. Classis videtur tribuendus, qualem habet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0048.jpg/>
@@1@<SE48>Sectio IX. De ritu Reliquiarum ratione qualitatis. 33
<duolan 2><-P>in Hispalensi Ecclesia, vt testatur P. Quintanad.
Singul. 28. cit. n. 4. Videantur dicta n. 100. Ne-
que his obstat concessio Ecclesiæ Seguntinæ
facta, de qua n. præced. in qua ritus videtur coar-
ctatus; concessio enim talis vim suam non tollit
alijs, iuxta quas Festum istud altiori est ritu ce-
lebratum, quo posito id, quod modo superad-
dendum asserimus, specialem non habet diffi-
cultatem. Vnde & in Ecclesia Seguntina ritu. 1.
Classis celebrari habetur in Codice anni 1674.
Matriti impresso. Pro quo id adijciendum in
præsenti, quod tradit P. Guyetus Lib. 1. Cap. 28.<marginalia>Sicut fe-|stum S. An-|dreæ Ande-|gaui.</marginalia>
Quæst. 9. vers. Quin & aliarum, vbi ait in Ande-
gauensi Ecclesia celebrari Festum S. Andreæ
ritu 1. Classis, ob insignem brachij Reliquiam,
quam possidet. Hac de caussa celebratur à No-
bis, quæ in nostro extat Sanctuario cum exclu-
sione in diem alium S. Monicæ die 4. Maij, etiamsi
huius Festum ex nupera concessione sit Duplex
minus, quia pro eo die concessum est Sacræ Co-
ronæ Officium. Et licet tunc sancta prædicta ri-
tum inferiorem haberet, robur concessionis per-
sistit ob maiorem alterius dignitatem, iuxta ge-
neralem Gauanti doctrinam Parte 2. Sect. 3. Cap.
10. in fine, vbi ita scribit: Officia concessa ad libi-
tum in pari gradu cedunt alijs de præcepto, vel ex vi
Rubricarum recitandis. Sic ille. Quæ ergo in al-
tiori gradu sunt, non cedunt, sicut est Festum
S. Spinæ, Pro quo & stat Priuilegium Hispa-
niæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod de S. Spina dictum,<marginalia>Assertio 3.|de Reliquia|Crucis Do-|mini. Vbi de|illa, quæ in|D. Pauli|extat San-|ctuario.</marginalia>
dicendum pariter de Reliquia SS. Ligni Crucis.
Probatur, quia similis eidem debetur adoratio,
& potest Spinæ magnitudinem adæquare, & verò
etiam superare. Videtur autem in ea, qua San-
ctuarium nostrum gaudet, valde specialis titu-
lus, immò & tituli ad altiorem cultum reperiri,
pro quo Cardinalis Baronius, per cuius transiuit
manus, luculentissimum testimonium perhibuit
dicens pro certo se habere esse illam ex certiori-
bus vnam, & mirabiliorem, quæ possunt in vni-
uersa Christiana Republica reperiri: vtpote qui
& inuentionis fundatissimam fidem altè com-
biberat, & varia fuerat miracula ipsius expertus,<marginalia>Quàm illa|mirabilis, &|prodigijs cla-|ra.</marginalia>
nondum Cardinalis, pro quo instrumentum ex-
tat illius subscriptum manu, & Notarij publici
& Apostolici, præmisso citati Domini iuramen-
to, qui Reliquiam tradidit, interuentione fir-
matum. die 10. Decembris 1572. Tradita est
autem, quia ab eo, cuius fuerat in possessione
ante annos aliquot, Cardinali inquam de Ara
cæli, sic fuerat sub mortis extrema dispositum,
vt eo incomparabili thesauro Indiarum Chri-
stianis profectibus commodaret. Neque totam,
quam reliquit, voluit pretiosissimi Ligni trans-
mitti portionem, sed frustrum considerabile,
cuius est obsecutum voluntati. Quæ autem in
naui, qua fuit Reliquia cælestis aduecta, eius
fuerint virtute patrata in Historia Societatis ha-
bentur Parte 3. Lib. 5. nu. 103. & 104.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Potest ergo hæc sacrosancta Reliquia<marginalia>Circaritus|qualitatem.</marginalia>
ritu coli supremo, sicut de Sacra Spina dictum,
idque die 3. Maij, sicut in sancta Hispalensi Ec-
clesia; quam verissimè enim dici de illa potest,
quod in illius diei habetur Officijs: Dum Sacrum
pignus c&#x0153;litus reuelatur, Christi fides roboratur. Ad
sunt prodigia diuina in virga Moysi primitus figura-<-P>@@

<-P>ta, Dei magnalia reserantur &c. Sed non videtur
omittenda Commemoratio Sanctorum Alexan-
dri, Euentij &c. Ne penitus eorum memoria
apud nos deleatur; ea enim de caussa in Festo
Natiuitatis Domini Commemoratio S. Anasta-
siæ admittitur: & cùm id quod ad ritus eleua-
tionem pertinet ex vrgenti obligatione non sit,
in eo non est tanto cum rigore agendum; quod
& in alijs obseruat Gauantus citato Cap. 10. nu.<marginalia>Festi Exalta-|tionis anti-|quitas, in quo|potest Reli-|quiæ festiui-|tas collocari,|minori ritus|mutatione.</marginalia>
16. cuius verba dedimus n. 106. Neque ex Fe-
sto D. Iacobi in Hispania vrgeri potest, in quo
semper omittitur Commemoratio S. Christo-
phori: nam solemnitas illa est Patroni, & de
præcepto, quam Hispana Ecclesia conatur quàm
potest solemniùs celebrare. Vt autem omnis
circa hoc possit dubitatio eximi, esset forsitan
expediens vt Reliquiæ celebritas in Festo Exal-
tationis statueretur: nam die 3. Maij Inuentio
celebratur, in Festo autem Exaltationis die 14.
Septembris ipsius Crucis gloria, quam toto Orbe
promeruit, eo quòd præcipuum fuerit instru-
mentum nostræ redemptionis, neque solùm ob
recuperatam ab Heraclio, & miracula in repor-
tatione perspecta; antiquior siquidem est ista
celebritas, vt videri potest apud P. Guyetum Lib.
1. Cap. 1. Quæst. 12. vers. Ad Festa. Quod & mani-
festè habetur in Lectione 6. sacri illius Officij,
ibi: Itaque Exaltationis Sanctæ Crucis solemnitas,
quæ hoc die quotannis celebrabatur, illustrior haberi
c&#x0153;pit &c. Tunc autem nihil speciale habebit
Officium præter omissionem commemorationis
Octauæ Natiuitatis Virginis; neque futurum
1. sed 2. Classis, quia ex Duplici maiore ad Du-
plex istud est immediatus ascensus, & non debet
altior Reliquiæ ratione tribui, quàm habet ma-
ius Crucis in Ecclesia Festum, Inuentionis sci-
licet, in quo quia 2. est Classis, ad 1. fit mutatio,
vt aliquid Reliquiæ titulus operetur, & ita fit, vt
diximus, in Hispalensi Ecclesia, in qua visum
prædicta copulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Quod ad Capillos San-<marginalia>Assertio 3.|de Capillis|Deiparæ.</marginalia>
ctissimæ Virginis attinet, stante illorum certi-
tudine, valde est verosimile posse Reliquiæ in-
signis titulo celebrari. Vnicus certè illius Ca-
pillus pretij videtur eximij, vt dicere meritò c&#x0153;-
lestis Sponsus queat illud Cant. 4. v. 9. Vulnerasti<marginalia>Cant. 4. v. 9</marginalia>
cor meum soror mea sponsa, vulnerasti cor meum in
vno oculorum tuorum, & in vno crine colli tui. Vbi
de vno crine, & non de illorum vinculo, esse ser-
monem, non pauci sentiunt, ex quibus Ruper-<marginalia>Rupertus.</marginalia>
tus. Quid vno crine fragilius, & quid vno crine
subtilius? ait ille mystico pro humilitate Virgi-
nis sensu subiuncto. Crinis vnus vix comparet;
humilitas Virginis vix consentit quòd computari in-
ter homines poßit. Quod non tollit quo minùs de
corporeo crine etiam queat intelligi, sicut quod
de oculo dicitur, pro quibus & versu. 1. Oculi tui<marginalia>Ibid. v. 1.</marginalia>
columbarum. Capilli tui sicut greges caprarum. Vbi
oculos ob naturalem modestiam laudatos ex P.
Gaspare Sancio habet P. Cornelius, qui & cri-
nes Virginis ex Nicephoro commendatos, iuxta
quem flaui illi vti præsenti loco interpretatio-
nem non incommodam, & mysticis substratam
cum eisdem pietati legentium repræsentat. Po-
test ergo & alteriùs de oculo vno, ac crine simi-
lis sensus admitti, vt vel vnius Virginis Capillus
debeat supra plures multorum Sanctorum Reli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0049.jpg/>
@@1@<SE49>34 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>quias computari. Quanto apud Deum sint in
pretio electorum capilli, illa ipsius declarat ite-<marginalia>Matth. 10.|v 30.|Lucæ 21.|v. 18.|Quibus illi|in locis.</marginalia>
rata sententia: sed & capilli capitis vestri omnes
numeratisunt. Matth. 10. v. 30. & capillus de capite
vestro non peribit. Lucæ 21. v. 18. Quid ergo
de capillis Virginis Christiana debet coniectura
sentire? Numerati illi, & nullus eorum periuit,
& ita Romæ in templo S. Crucis, in subterra-
nea eius Capella à S. Helena erecta, ostendun-
tur, idque solis fæminis, & semel in anno dum-
taxat. die. 20. Martij, vt ex Attilio Serrano Lib.
de 7. Vrbis Ecclesijs habet P. Balinghem in Ka-
lendario Virginis ad præfatum diem. Asseruan-
tur etiam Aquisgrani, Neapoli in Ecclesia S.
MARIÆ de Sapientia, Oueti in Hispania, in
cuius maiori Templo Arca illa miraculosa visi-
tur, in qua non solùm insignes, sed & raræ com-
plures continentur, & fortè alibi alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Historia PP. Prædicatorum Parte 3.<marginalia>De annulo|ex ipsis con-|texto vener.|Alano de|Rupe condo-|nato.</marginalia>
Lib. 3. Cap. 20. narrat Beatissimam Virginem
conspicuam se fecisse Venerabili P. Alano de
Rupe, & de neglecto Rosarij cultu per ducen-
tos ferè annos in Christiano populo admonuisse,
quem vt promoueret, rursumque Sacra illius
Sodalitia aggregaret, imperauit. Et vt in eo
munere exequendo instructior esset, annulum
ei ex sanctissimi Capitis sui crinibus miro opere
contextum dedit. Pro quo & P. Balinghem in
Kalendario Virginis die 8. Septembris. Sed capil-<marginalia>Apparitiones|Virginis ra|rissimè per-|sonales.</marginalia>
lorum huiusmodi alia est ratio, cùm in appari-
tionibus talibus non ipsa soleat aduentare Virgo,
sed Angelus eius personam agens in assumpto
corpore; pro quo videri potest P. Suarez Lib. 6.
de Angelis. Cap. 21. n. 23. optimam reddens ra-
tionem. Et licet addat ex peculiari beneuolen-
tia posse aliquando contingere, vt apparitio in
Virginis propria persona fiat, sicut Diuo Iacobo
dum viueret in Cæsaraugustana columna, &
D. Ildefonso in c&#x0153;lis regnans, id sanè rarissimum
esse, & ita nisi maximo cum fundamento mini-
mè tale aliquid factum fore iudicandum, sed re-
gulariter Angelicum adfuisse ministerium. Si
autem contendat quis ex beneuolentia prædi-
cta Venerabili Alano personalem Virginis ap-
paritionem obuenisse; id quidem ipsi erit vero-
simile, non sic alijs, vnde neque sufficiet vt Ca-
pilli dicti tamquàm veri & proprij Virginei Ca-
pitis debeant æstimari; licet si modò extent, sint
veneratione dignissimi, quia miraculosi & à
Virgine propriorum vices subituri fuerint An-
gelica subministratione transmissi. P. Ferrandus
Lib. 1. Cap. 4. nullos extare in terris Capillos Vir-
ginis autumat, sicut Christi, sed aliorum esse
Sanctorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Dico Quartò. Quod de Reliquijs ex-<marginalia>Assertio 4.|De excellen-|tium Sancto-|rum Reli-|quijs.</marginalia>
cellentium sanctorum à citato scriptore dice-
batur, & vidimus. n. 104. parùm ipsis fauorabile
est, quòd scilicet ossa ad palmum sufficiant; nam
id etiam in non eximijs sufficere probatum Sect.
6. vnde minores satis esse consequenter dicen-
dum. In speciali autem statuere de hac aut illa,
prudentis erit arbitrij, sicut in alijs, de quibus
dictum. Digito D. Ioannis Baptistæ Ecclesiæ
aliquæ gloriantur; & generaliter digitum esse<marginalia>De digito|S. Ioannis|Baptistæ.</marginalia>
Reliquiam insignem affirmat P. Guyetus, vt vi-
dimus n. 67. quod quidem, quia non probarunt
plures, ad titulum eximij sancti recurrendum,<-P>@@

<-P>& conuenientius erit si in die Decollationis eius
celebretur, sic enim plus ratione eius Festo tri-
buetur, quod erit Duplex maius, atque integras
habebit Vesperas, & symbolum in Missa. Sic &
Reliquia S. Stephani in Festo Inuentionis Sacri
ipsius Corporis aptiùs collocabitur, & Reliquia
S. Ioannis Euangelistæ in Festo eiusdem die 6.
Maij: sic enim & cultus maior fit manifestior,
& nihil in præcipuis immutatur, vbi vitanda,
cùm licet, immutatio, ob peculiarem dierum
illorum solemnitatem. Erit autem Festum S.
Stephani Duplex maius, & S. Ioannis. 2. Classis.
Licet enim Festum Inuentionis sit tantùm se-
miduplex, ob excellentiam, qua inter sanctos
gaudet, plus aliquid ei videtur tribuendum,
cùm & sint qui id omnibus Reliquijs tribuant
probabiliter; & prætereà quia in præcipuo Fe-
sto ad gradum 1. Classis tolleretur, & ita in mi-
nùs præcipuo aliquid habere debet, quod illam
sapiat dignitatem. Et quidem cùm inuentum
est Corpus, etiam illa est inuenta Reliquia, cuius
erit agenda celebritas, vnde Inuentionis Festum
non potest minùs aptum reputari, in toto enim
illo hæc continebatur pars, post Inuentionem
extracta, sicut aliæ, quibus multæ Ecclesiæ me-
ritissimò gloriantur: cùm in quibusdam etiam
tales sint, vt eas non solùm insignes, sed valde
insuper insignes perspicuum habeatur.</P>
<Z><A+2>SECTIO X.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum quando habentur Reliquiæ in-
signes Sanctorum eôdem die occur-
rentium, diuidi queant, & di-
stinctis diebus singulæ eorum cele-
brari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>112.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>E nostro loquendo Sanctuario, ex-
emplo esse possunt Reliquiæ ex
choro vndecim mille Virginum,
de quibus dictum. nu. 100. duo inquam Capita<marginalia>Sancti occur-|rentes in|Sanctuario.</marginalia>
(tertium enim incendio perijt) & oblonga fistu-
la, quæ nequit ad vllam ex ijs spectare, quarum
habentur Capita, quia ex diuersis adducta locis,
ad quæ fuerant ex Colonia transportata. Præte-
rea SS. Irenæi & Amantij die 10. Februarij. SS.
Martyrum Mercurij & Felicissimi die 27. Martij.
SS. puerorum fratrum Martyrum Cyriaci &
Theoduli corpora die 2. Maij. SS. Zenonis &
Sociorum Martyrum Reliquiæ insignes die 11.
Iunij. SS. Mauritij & Sociorum die 22. Septemb.
SS. Martyrum Treuirensium die 6. Octob. R. I.
SS. Euagrij & Prisciani Sacra corpora. 12. eius-
dem. S. Victoris Mart. Sacrum Corpus, & SS. Ire-
næi & Antonij M. M. Reliquiæ insignes. die 15.
Decembris. & posse eos diuidi tenet P. Quinta-<marginalia>Posse diuid|aliquorum|sententia, &|illius ratio.</marginalia>
nadueñas Tract. 7. Singul. 29. n. 4. & Pasqualigus
de Sacrificio Missæ Quæst. 263. Quorum ratio
est, quia Sanctorum quilibet ratione suæ Reli-
quiæ ius habet ad celebrationem independenter
ab alio, & ita ad integram, nam ex coniunctio-
ne minor est illa, vnde diuisio per distinctos est
facienda dies, vt vnicuique ius suum integrè &
solidè tribuatur. Et licet consuetudo Ecclesiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0050.jpg/>
@@1@<SE50>Sectio X. De Reliquijs SS. simul occurrentium. 35
<duolan 2><-P>aliud videatur innuere, dum sanctos eodem oc-
currentes die vnica celebratione coniungit; id
equidem non obstat, quia pro eiusmodi disposi-
tione ratio satis congrua sucurrit, ex multitudine
sanctorum desumpta: si enim singulis suus esset<marginalia>Obiectio di-|luitur ex Ec-|clesiæ vsu.</marginalia>
tribuendus dies, paucissimi quidem annum ab-
sorberent totum, paucissimi inquam eorumcom-
paratione, qui incelebres remanerent, & præ-
tereà Feriale Officium penitus interiret: quod
quidem non ita euenit diuisione Reliquiarum.
Et quamuis quod ad Officium feriale attinet, vbi
multiplices illæ, frequenter contingat omitti, id
generale non est, sed nonnullis in Ecclesijs: est-
que valde diuersum sanctum generaliter coli, aut
propter Reliquiam insignem peculiari venera-
tione, cùm ratione illius plus aliquid debeat in-
dulgeri. Et quemadmodùm Patroni singulari
& supremo ritu celebrantur, ita & aliquid huius-
modi sanctis, quorum habentur Reliquiæ, debet
impendi, quia loci, in quo sunt, suum etiam ex-
ercent patronatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> P. Guyetus Lib. 2. Cap. 8. Quæst. 4. id<marginalia>P. Guyeti|sententia ne-|gans.</marginalia>
statuit, ex quo videtur sequi præfatam diuisio-
nem non licere, quia solum illam admittit quan-
do ex simul concurrentibus vnus eorum est Pa-
tronus, iuxta Rubricam, quæ est post Tabellam
de occurrentia, & loquitur pariter de Titulari,
ibi: Si occurrat vt Patronus, vel Titulus Ecclesiæ
descriptus sit eodem die in Kalendario cum alijs san-
ctis, in ea Ecclesia fit tantùm de Patrono vel Titulari
absque commemoratione aliorum &c. Vbi cùm de
solo Patrono fiat mentio (sic ille ait) nequaquam
videtur hoc ad alios debere extendi: tum, ne pro
vno Festo fiant duo, quod graue satis incommo-
dum est: tum quia non necessaria videtur ista
disiunctio. Vel enim sanctus ille cum alijs con-
iunctus eleuatur ad altiorem ritum, vel non. Si
non eleuatur, quorsum illum ab alijs disiungas,
cùm ex huiusmodi adiunctione nihil ipsi detra-
hatur &c. Tangit ergo ille præsentem casum,
in quo sanctorum nullus, de quibus agimus, ad
altiorem ritum eleuatur, & apertè negat licitam
futuram disiunctionem. Est etiam notanda alia<marginalia>Notanda|Sanctorum|in Sacris Of-|ficijs coniun-|ctio.</marginalia>
distinctio ex eodem ibidem Quæst. 2. vbi ait du-
plicem esse rationem coniunctionis in sanctis,
(de qua etiam ipse Lib. 1. Cap. 5. Quæst. 14.) alte-
ram per se, & quasi ex natura rei, quando vide-
licet eôdem die ac loco passi, vel fato functi sunt,
vt SS. Geruasius & Protasius, Mauritius cum
socijs &c. Alteram verò per accidens & ex oc-
casione dumtaxat, quando nimirùm nulla alia
inter eos necessitudo aut affinitas interuenit,
quàm quòd eorum natalis in eumdem diem in-
cidit, vt SS. Fabiani & Sebastiani, Vincentij &
Anastasij, & alij. Et priores quidem affirmat
dicta Quæst. 14. iuxta Ecclesiarum vsum mini-
mè disiungendos, nisi quando ratione insignis
Reliquiæ aliquis in Patronum eligitur, vt in S.
Vrsula, & sociabus potest accidere, & in alijs,
de quibus ibi, vnde manifestè sentit in casu, de
quo hic disserimus, non esse licitam diuisio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia diuisionem ad-<marginalia>Assertio 1.|sententiam|affirmantem|aliqualiter|esse probabi|lem.</marginalia>
mittens aliquantulùm est probabilis. Probatur
ex adductis pro illa à duobus illis Auctoribus,
quæ in idem recidunt, & à Nobis sunt nonnul-
lis adiectis roborata. Quibus & modo addimus<-P>@@

<-P>sententiam huiusmodi fauorabilem esse sanctis,
& ita non penitus improbandam, ex regula de
fauorum ampliatione, quæ sanctis, quorum ha-
bentur Reliquiæ, meritò videtur adaptanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si sancti eôdem occur-<marginalia>Assertio 2.|SS. fratres nō|disiungendos.</marginalia>
rentes die sint fratres, minimè ob eorum insignes
Reliquias diuidendi sunt. Probatur, quia id vi-
detur spiritui Ecclesiæ dissonum, quæ cùm san-
ctos fratres celebrat, verbis vtitur, quibus frater-
nitatem exponit, in Officio & Missa, vti rem
commendatione dignissimam; quod quidem
fieri non posset, si diuisim contingeret cele-
brari.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Si sancti vnius fratris ha-<marginalia>Assertio 3.|idem statuens|quandovnius|tantùm ha-|betur Reli-|quia.</marginalia>
beatur tantùm insignis Reliquia, & eorum Of-
ficium sit in Kalendario semiduplex, vt in san-
ctis Ioanne & Paulo, Cosma & Damiano, ac
septem filijs S. Felicitatis potest accidere, neque
tunc est admittenda diuisio. Sic P. Guyetus
citata Quæst. 2. immediatè post adducta verba.
num. 113. dicens nullum esse inconueniens in
eo quod sic coniunctus ad altiorem ritum eleue-
tur, vbi generaliter loquitur, cùm de fratribus
id pro comperto habeat, iuxta suam illam distin-
ctionem de coniunctis per se, & per accidens.
Vnde in his casibus non est necessarium recur-
rere ad consuetudinem, vt P. Quintanadueñas
existimat singul. 28. num. 4. quamuis aliam etiam
rationem propositam à præfato Auctore subij-
ciat. Probari potest adducto pro Assertione
præcedenti fundamento, debet enim commemo-
rari fraternitas. Nec insolitum est vt ratione con-
iunctionis eleuetur sanctus quispiam ad altiorem
ritum: sic enim S. Fabianus ritu Duplicis gau-<marginalia>S. Sebastiani|Festum ob il-|lum Duplex.</marginalia>
det ob S. Sebastianum, qui celeberrimus Martyr
cùm sit, si celebraretur seorsim, ritum eumdem
obtineret. Est enim Diuo Laurentio in eo sup-
par, quod vnius ex septem Vrbis Ecclesijs Titu-
lus est. Et quidem si D. Fabianus seorsim cele-
braretur, ritus Duplicis eius Festo minimè tri-
bueretur, sicut neque alijs summis Pontificibus
& Martyribus hucusque tributus inuenitur. Ex
coniunctione autem cum Martyre alio, ritus
non crescit, vt videre est in SS. Cornelio &
Cypriano; neque etiamsi plures sint, vt in SS.
Nazario, Celso, & Victore, compertum habe-
tur: immò etiamsi duos Pontifices contingat
occurrere: sic enim SS. Soter & Caius, Cletus
& Marcellinus semiduplicis tantùm ritu perco-
luntur. Ex quo videtur euidenter colligi Du-
plicis ritum Diuis Fabiano & Sebastiano exhi-
bitum ad D. Sebastianum referendum, cuius
intuitu S. Fabianus ad ritum eiusdem subleua-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Dico Quartò. Idem dicendum, si ex<marginalia>Assertio 4.|simplicem|etiam ele-|uandum.</marginalia>
prædictis vnus sub ritu simplicis cultus ad ritum
Duplicis eleuetur, tunc enim & frater, aut fra-
tres eleuandi, vt in Diuis Valeriano & Tiburtio
Geruasio & Protasio, Marco & Marcelliano,
vito, Modesto & Crescentia, septem S. Sympho-
rosæ filijs, atque alijs huiusmodi potest accidere.
Sic P. Guyetus citatis Quæstionibus 14. 2. & 4.
Probatur ex eôdem fraternitatistitulo, qui in
quibuscumque debet habere locum. Id quod
etiam ex S. Fabiano potest comprobari, quia ve-
rosimile est futurum eius cultum sub ritu sim-
plicis, sicut & Sanctorum Martyrum & Ponti-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0051.jpg/>
@@1@<SE51>36 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>ficum Eleutherij, Ioannis, Siluerij, Felicis, v-
triusque, Euaristi, Pontiani, Sixti, Pij, Teles-
phori, Hygini, Melchiadis, Alexandri, Vrbani,
Stephani, Zephyrini, ita vt pauciores sint, qui
ritu altiori potiantur. Et id quidem cum SS.
Fabianus & Sebastianus per accidens tantùm
connectantur: ergo in fratribus vrgentior mili-
tat ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dico Quintò. In sanctis peculiari alia<marginalia>Assertio 5.|Etiam cum|non fratres, si|aliàs iuncti.</marginalia>
ratione coniunctis idem conuenit obseruari. Sic
citatus scriptor locis ijsdem. Sunt autem tales,
qui in passione socij, & in Sanctuario nostro oc-
currunt SS. Irenæus & Amontius 10. Februarij.
Mercurius & Felicissimus. 27. Martij. SS. Zeno
& socij. 9. Iulij. & alij, de quibus. nu. 112. præter
SS. Cyriacum & Theodulum fratres, de quibus
dictum. Ratio desumitur ex eorum spirituali<marginalia>Spiritualis in|illis fraterni|tas carnali|superior.</marginalia>
fraternitate, quæ ex simultanea pro Christo
passione contrahitur, & Ecclesiæ auctoritate fir-
matur, quæ in Festo SS. Martyrum Ioannis &
Pauli sic habet: Quos eadem fides & paßio verè
fecit esse germanos. Hoc etiam indicat commu-
nis illa pro SS. Martyribus decantata laudatio in
Officijs Sacris: Hæc est vera Fraternitas, quæ vicit
mundi crimina &c. Vbi magis elucere Fraterni-
tatem in victoria de vitijs reportata, & sequela
Christi, quàm in carnis vinculo prædicatur. Inde
& illud S. Cæciliæ ad Tiburtium Valeriani sponsi
fratrem: Hodie te fateor meum cognatum, quia
amor Dei te fecit esse contemptorem Idolorum. Ac-
cedit ad hæc iuxta sensum Ecclesiæ nihil iuri
sanctorum detrahi in ordine ad integram cele-
brationem, quod est vnicum aliter sentientium
fundamentum: Nam in sic coniunctis tale ius
non extat; omne enim sanctorum ius eorum est
subordinatum charitati: Atqui sancti spirituali
fraternitati coniuncti magis cupiunt ita coli, vt
dicta fraternitas in ipsorum celebratione prælu-
ceat, quàm in illa esse singulares; sicut enim in
vita dilexerunt se, & in morte non sunt separati,
ita neque in festiua memoria volunt separari; &
ita Ecclesia numquàm talem separationem am-
plexa. Id quod ampliùs sequenti Assertione
constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Dico Sextò. Etiamsi sancti ea solùm<marginalia>Assertio 6. De|sanctis ratio-|ne mortis in|eôdem die.</marginalia>
sint ratione coniuncti, quòd eodem die passi,
aut mortui, ratione Reliquiæ vnius eorum, non
videntur separandi. Id probo. Nam separatio
talis ex eo deberet fieri, quod illi ius adsit ad in-
tegram festiuitatem: Atqui hoc non obstat,
quod efficacissima ratione demonstro. Quia tale
ius regulandum est iuxta sensum Ecclesiæ, vt
nuper dicebamus: iuxta illum nihil tali iuri de-
trahitur simultanea festiuitate: non igitur ex eo
argui potest. Minor ostenditur: Nam post Chri-
stum & Virginem nulli alij maius ad cultum sui
ius habent quàm Apostoli: Atqui ex illis plures
simul celebrantur: vt enim Diuos Petrum &
Paulum omittamus, licet in illis consideratione
dignum sit, quòd etsi D. Paulo dies alius assig-
netur, inferioris profectò ritus est, scilicet Du-
plicis maioris, vnde ius illius simultanea celebra-
tione videtur exæquatum. Vt inquam illos omit-
tamus, succurrunt Diui Philippus & Iacobus,
Simon & Iudas. Cùm ergo Ecclesia minimè
credenda sit eorum velle iuri detrahere; dicen-
dum necessariò nihil detrahi simultanea adhibi-<-P>@@

<-P>ta celebritate. Prætereà in casu nostro non est
attendendum solùm ius sancti, quod ratione Re-
liquiæ possidet, sed alterius etiam eiusdem glo-
riæ consortis, & eiusdem diei possessione gau-
dentis, cui manifestè detrahitur, dum à celebra-
tionis simultaneæ participatione retrahitur. Vn-
de nequit quod de ampliandis fauoribus dicitur
in ordine ad separationem conuenienter appli-
cari, quia cedit in tertij præiudicium, & in eius
potiùs fauorem communis illa regula est aduo-
canda, vt scilicet cum consorte gloriæ possit ritu
eôdem celebrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Arguo insuper. Nam sisanctis integra<marginalia>Probatio vr-|gens ex Festo|SS Cornelij,|& Cyptiani.</marginalia>
est tribuenda celebritas, & ab ea ij, quorum Re-
liquia non habetur, arcendi, iuxta mentem Ec-
clesiæ tunc separandi sancti, quando in ipso
Martyrij ipsorum die nequeunt celebrari, sic
enim ius illis redditur, cui obstare aliquo modo
posset possessio diei, cum ab ea ob rationem
congruentissimam arceantur: Atqui non ita
euenit, vt apertè conuincitur in Ecclesiæ dispo-
sitione circa sanctos Cornelium & Cyprianum,
qui extra proprium passionis eorum diem, 16.
inquam Septembris celebrantur. Et id quidem ex
eo quòd eodem die, licet non eodem anno illu-
stri sint martyrij gloria decorati. Vnde etiamsi
in eo celebrari nequeant, quia Festo est exalta-
tionis sanctissimæ Crucis consecratus, non pa-
titur etiam translatos separari, vt possessio illa
diei eo modo, quo potest, obseruetur, fiatque
notorium ex coniunctione huiusmodi nihil aut
eorum iuris, aut gloriæ deperire. Aliquid huius-<marginalia>Et ex S. Do-|mitilla.</marginalia>
modi videre est in sanctissima Virgine & Mar-
tyre Flauia Domitilla die 7. Maij martyrio coro-
nata, cuius tamen Festum die 12. eiusdem men-
sis cum SS. Nereo & Achilleo, ac Pancratio ce-
lebratur. Et videbatur quidem præclaræ Martyri
singulare Festum assignandum, neque alijs ad-
iungi alijs diebus coronatis. Sed non sic à Cle-
mente VIII. iudicatum, eo quòd ex vnione
præfata nihil eius gloriæ detrahi fuerit arbitra-
tus. Vbi & æquus coniunctionis titulus obserua-
tus, quia duo illi sancti Martyres Virginis fue-
rant Eunuchi, & eorum adhortationibus fuerat
Christianæ, & statum virginitatis amplexa, at-
que ad martyrij longum & grauissimum certa-
men roborata. Habitus etiam ad Reliquiarum,
seu potiùs Sacrorum Corporum simul asseruato-
rum antiquam Societatem, & translationem,
respectus, vt ex eo & præsens Assertio & præce-
dens pariter comprobetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Iuxta hæc moderandum venit, quod<marginalia>Circa Festum|decem milli&#x0169;|Virginum ea-|dem firmata|doctrina.</marginalia>
aliquando est conueniens reputatum circa Re-
liquias aliquarum Virginum D. Vrsulæ socia-
rum, diuidendas inquam illas, & singulis suos
dies destinandos; & apud Nos primo Festi die
nihil de Reliquijs agendum, sed vtendum pri-
uilegio, de quo. n. 100. nullo habito ad Reliquias
respectu à Pontifice concesso. Sed verò vt diuidi
nequeant, ea, quæ pro Assertione 5. sunt dicta
conuincunt. Et quia quod de Festo à Reliquijs
præciso dicebatur, solius priuilegij ratione præ-
tenditur, ea conuulsa, manebit positio nostra
manifesta. Conuellitur autem ex dictis citato
nu. 100. vbi ostendimus, etiamsi Festum simul
cum Reliquijs celebretur, posse locum habere
priuilegium: siquidem ratione illius eleuatur ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0052.jpg/>
@@1@<SE52>Sectio XI. De Reliquijs SS. incerto die mortuorum &c. 37
<duolan 2><-P>ritum. 2. Classis, & ita in Vesperis ac Missa id
habet, quod ipsi secluso priuilegio minimè con-
ueniret: licet enim priuilegium ea non directè
concedit, virtute tamen eiusdem habentur, quia,
sicut dogma Philosophicum, qui dat formam,
dat consequentia ad illam, ita dans id, ad quod
aliud consequitur, illud etiam dare censetur.
Dans ergo Pontifex Festo præfato Duplicis ma-
ioris dignitatem, pariter vt ratione insignium Re-
liquiarum ad altiorem possit eleuari concedit,
cùm sit illa dispositionis Ecclesiasticæ conse-
quentia.</P>
<Z><A+2>SECTIO XI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Reliquiæ Sanctorum nullam in-
ter se habentium connexionem pos-
sint vnius Officij recitatione vno
eodem die connecti.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>122.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Ccidere hoc potest ex eo quod plu-<marginalia>Sanctis.|quorum dies|obitus igno-|tus, quomodo|assignandus|ille pro cele-|bratione.</marginalia>
res ex Romanis C&#x0153;meterijs Reli-
quiæ, & corpora etiā integra Sancto-
r&#x0169; extrahuntur, quorum ignoratur dies passionis,
& huiusmodi apud Nos nō pauca, quibus sui assi-
gnati dies; neque enim pro assignatione Sedes est
Pontificia consulenda, adeunda S. Congregatio
Rituum, aut ad Ordinarij placitum, sicuti ad ap-
probationem recurrendum: nihil enim tale à Su-
periori potestate dispositum inuenitur. Quæratur
ergo dies non impeditus Festo in Kalendario de-
scripto, & si fieri possit, aut aliàs impediendus
non sit, etiam simplici sua prærogatiua seruetur,
quamuis in hoc non videatur Sedes Apostolica
inconueniens reperire, si nimis videatur Sancto-
rum, qui de nouo conceduntur, celebratio diffe-
renda. Sic S. Canuto Daniæ Regi diem 19. Ia-
nuarij assignat, qui Martyrio regnum cæleste
promeruit die 7. Ianuarij SS. Martyrum Marij,
Marthæ, Audifacis & Abachum iam pridem pro-
prio. Et S. Raymundo de Peniafort, qui eodem
mortuus die, is, qui S. Emerentianæ Virginis &
Martyris celebratione pernotus, eiusdem scilicet
mensis 23. Vbi mirari iuuat: quomodo cùm de
sancto ageretur Hispano, & ab Hispano Oratore,
Excellentissimo inquam Dom. D. Petro de Ara-
gon Cardonæ Duce, D. Ildefonsi, eo die ex con-
cessione Apostolica celebrari solito, habita non
fuerit ratio, quandoquidem necessari&#x0169; est semper
S. Raymundi festum translatione mutari: licet e-
nim S. Ildefonsus non veniat ex obligatione cele-
brandus, sicut S. Raymundus; cum tamen ritus
altioris sit, illi est semper præferendus, iuxta dicta
aliàs cum Gauanto Parte 2. Sect. 3. cap. 10. nu. 16.
Dixi, & si fieri poßit, aut aliàs impediendus non sit,
propter contingentias, quarum exempla non fa-
cilè possunt exemplis declarari, & cùm occurre-
rit, ad prudens spectabit arbitrium id, quod fue-
rit conueniens consilio adhibito decreuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Iam circa quæstionem propositam vide-<marginalia>Inconnexos|non posse in|celebratione|connecti quæ|videantur|ostendere.</marginalia>
tur quidem connexionem dictam non admitten-
dam, quia nullus pro ea titulus occurrit, & ita
Ecclesia nusquàm eam ad vsum adsciuit, sed ad
summum cùm Sanctos eiusdem nominis eodem
die in Martyrologio proponit, quod à Cardinali<-P>@@

<-P>Baronio in Notis ad illud obseruatum. Et ex vsu
tali desumi argumentum potest: nam iuxta dicta
Sanctus quilibet ratione Reliquiæ insignis ius
habet ad integram sui celebrationem: quod si
aliquando contingat simul celebrari cum alio, id
accidit, quia pro eo titulus specialis occurrit, &
iudicio Ecclesiæ nihil eius gloriæ derogatur: At-
qui iudicio Ecclesiæ Sancti penitus inconnexi
non sunt in simul celebrandi: ergo quia iudicat
celebratione tali eorum iuri non fieri satis, & ita
à celebratione huiusmodi penitus abstinendum,
ne in ipsam peccari contingat regulam veritatis.
Nec videtur ex Reliquiarum pluralitate argui
conuenienter posse: Nam in hoc etiam Ecclesiæ
stylus obseruandus est, quæ plurimos cùm per
annum sanctos celebret, solos eos simultanea fe-
stiuitate connectit, in quibus aliquem pro ea ti-
tulum deprehendit. Et solebat quidem illa Di-<marginalia>Ex D. Petre|Martyre &|S. Catharina|Senensi ro-|bur adie-|ctum.</marginalia>
uum Petrum Martyrem, & S. Catharinam Senen-
sem pariter celebrare, huius sola Commemoratio-
ne subnexa. Visum tamen temporibus nostris
eos disiungere nulla ratione connexos, & diuersis
mortuos diebus. Nam D. Petrus die 5. Aprilis glo-
rioso est martyrio laureatus, & D. Catharina eius-<marginalia>Lapsus P.|Guyetus|Lib. 2. Cap.|2. Quæst. 3.|dicens S.|Petrum|mortuum|die 6. Vide|Historiæ|lib. 2. Cap.|36.</marginalia>
dem mensis, non anni 29. in quo simul coleban-
tur. Itaque D. Petro dies 29. conseruatus, & D.
Catharinæ sequens attributus. Licet enim ipsi,
eo quod tali esset defuncta die tribuendus illi vi-
deretur: quia verò S. Petrus in ipsius erat anti-
qua possessione & cultus prælatione, conueniens
visum suo illum loco minimè dimouere, cum &
S. Inquisitionis Patronatu iam pridem potiatur.
Ex quo habemus quam sit Ecclesiæ sensui con-
forme Sanctorum singulis suam celebrationem
impartiri. Nihilominùs</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Dico Primò. Stare conuenienter potest<marginalia>Assertio 1.|affirmatiua.</marginalia>
vt sancti nullam habentes connexionem quo-
rum insignes habentur Reliquiæ, pariter cele-
brentur. Huic resolutioni fauet ex parte P. Gu-<marginalia>P. Guyetus|vt sentiat.</marginalia>
yetus lib. 2. cap. 8. quæst. 2. quatenus asserit in
aliquibus Ecclesijs vsum talem vigere, vt Sancti
aliqui huiusmodi pariter celebrentur, quod non
esse improbandum asserit, fauente vsu iampridem
recepto. Aliquos verò de nouo iungere, se non
statim approbaturum subdit, nisi probante Sede
Apostolica, aut Sacra Rituum Congregatione
pro ijs, qui Breuiario Romano adstricti sunt, ma-
ximè si descriptis in Kalendario alij proprij ad-
dendi sunt: vt si in aliqua Ecclesia S. Timothæo.
v. g. adiungatur die 24. Ianuarij S. Babylas aut S.
Gregorio Thaumaturgo die 17. Nouembris S.
Anianus, vel S. Gregorius Turonensis, ambo
æquè Episcopi & Confessores. Hoc enim inusi-
tatum hactenus, & à Rubricis nullibi, ne leui
quidem vestigio expressum, cùm tamen esset
ratio illa per quàm commoda ad vitandos Tran-
slationum anfractus. Sic ille loquitur, & qui-
dem meritò, iuxta casum eo loco figuratum, qui<marginalia>Eius quate-|nus admit-|tenda do-|ctrina.</marginalia>
ad Reliquias non pertinet, nisi quatenus coniun-
ctio refutata censetur, qua Sancto alicui in Ka-
lendario ritu plusquam simplicis contento, ille,
cuius est Reliquia iungeretur: hoc siquidem
inusitatum hactenus iure optimo dici potest, &
à Rubricis nec leui vestigio expressum: immò
à Gregorio XIII. apertè reiectum, dum San-
ctos rituum altiorum transferri iubet, si ille,
cuius est Reliquia eodem die occurrat: ex quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0053.jpg/>
@@1@<SE53>38 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>& sequitur eum, cuius ignoratur dies nulli ex
talibus copulandus, cùm fauor dictus diem Na-
talis inspiciat, vnde ille, cuius est Natalis igno-
tus, locum est non occupatum ab alijs quæsitu-
rus. Quatenus verò ad plures huiusmodi quæstio<marginalia>Vt etiam|probanda.</marginalia>
extendi potest, præfati Scriptoris Resolutio non
procedit, neque id eiusdem fundamenta con-
uellunt. Inusitatum enim hactenus non osten-
dit. Et Capite quidem 9. Quæst. 8. Lib. 1. negans
Festum omnium simul Reliquiarum sic con-
cludit: etsi enim de Sanctis singulis seorsum,
quorum apud ipsos sunt Reliquiæ, festiuum Officium
rectè queant præscribere; de omnibus tamen coniun-
ctim, nec Romani vsus ratio vsquam permittit, nec
aliunde vllum suppetit Officium, quod inconsulta Sede
Apostolica, ab his, qui nihilominùs id auderent, legi-
timè posset usurpari. Sic ille, negans tantummodò
commune omnibus Festum, duorum autem aut
trium, non ita; nolens quod de Sanctis singulis
dixerat, ad singularitatem omnimodam coarcta-
re: nam licet aliqui simul celebrati sint, cùm ta-
men eorum fuerit singulare Festum, conuenien-
ter dici potest singulos celebratos; sicut Festum
omnium Sanctorum, omnium quidem est, pro
quorum singulis Festa per anni circulum consti-
tuta; cùm tamen constet plures simul multoties
celebrari. Quod autem ad Rubricas spectat, sa-
tis nobis esse potest, ne leui quidem vestigio ab
ijsdem prohibitum inueniri: sin minùs prohibi-
tionis locus ostendatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Et ex hoc instruenda probatio, Quia con-<marginalia>Fundamen-|ta pro Asser|tione.</marginalia>
iunctio talis nullibi prohibita; neque enim in
Rubricis; neque ex stylo Ecclesiæ colligi prohi-
bitio potest, quia nullum afferri exemplum valet
in materia, de qua agimus, licet alia concedamus.
Deinde licet Ecclesię vsus ita regulariter habeat,
vt inconnexi minimè in celebratione nectantur;
non tamen id indispensabili dispositione sic act&#x0169;,
vt aliquoties aliter non constet esse peractum. Sic
D. Petrus Martyr, & S. Catharina Senensis iun-<marginalia>Ex vsu Ec-|clesiæ pro-|batio.</marginalia>
ctos vidimus n. 123. Item die 8. Nouembris qua-
tuor fratres Martyres Coronatorum nomine ce-
lebres, quinque alijs Martyribus associati, incon-
nexi aliàs. Idem videre est in sanctis Martyribus
Gordiano & Epimacho die 10. Maij. Et in Diua
Martha, Felice, Simplicio & alijs 29. Iulij, & in
SS. Euphemia, Lucia, & Geminiano 16. Septemb.
vt de alijs taceam. Vbi negari nequit pro coniun-
ctione tali rationem aliquam congruentię sic dis-
ponentibus affulsisse; ex quo & Nobis inferre li-
cet stante illa posse Sanctos iungi, sine vllo ad su-
perius tribunal recursu. Cùm enim facultas adsit
ad designand&#x0169; diem, potest idem duobus, aut tri-
bus, si conueniens appareat, designari. Et con-
gruentia quidem ex eo quòd plures Reliquię sint,
& non solùm Feriale impediatur officium, sed &
translationes accidant, non sine consusione per
menses plures, quos non ineptè P. Guyetus voca-
uit anfractus, vt vidimus n. præced. Cur autem in
his, & non in alijs, sit stabilita simultas, Assertione
sequenti constabit, vt de Sanctuario nostro in spe-
ciali loquamur, ex quo poterit ad alia conue-
niens doctrina propagari.<marginalia>Assertio 2. de|conuenienti|dispositione in|Kalendario|Limani|Sanctuarij|D. Pauli.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Dico Secundò. Ea quæ circa coniungenda
sanctorum Festa, quorum habentur Reliquiæ in-
signes in Sanctuario P. Pauli disposita sunt, con-
gruenti ratione nituntur. Probatur discurrendo
per singula.</P>@@

<P>  Die 11. Februarij SS. Irenæus & Amantius
Martyres, videntur socij, & ita currit Assertio 5.
Sect. præced.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Martij SS. Collistus & Martinus Marty-
res, quia eorum Reliquiæ non ita apertè insignes,
vt dubium aliquod circa eas esse non possit: li-
cet probabiliter tales, vnde iunctim propositæ, vt
id, quod videtur singulis deesse, abundè coniun-
ctionis beneficio suppleatur. Vbi & addendum,<marginalia>Quid circa|dubium in-|signitatis.</marginalia>
cùm dubitatur an Reliquia sit insignis, in eius
esse fauore pronuntiandum: quia fortè insignis
est, & si cultus honore priuetur, sine illius id in-
iuria non steterit; in errore autem periculum
nullum, sicut esset, quando an sit vera Reliquia
dubitatur, & celebratio nihilominùs exhibetur:
tunc enim si erretur, fortè non verè cultus tri-
buetur, quod maximè vitandum, & ratio, & Ec-
clesiæ cautiones antiquissimæ, ac Doctor&#x0169; com-
munis sensus euincunt. 10. Maij, SS Cyriacus
& Theodulus Martyres: quorum sacra corpora.
Sunt pueri fratres, & ita procedit Assertio 1.
Sect. præced. Fuerunt die 2. & D. Athanasio
suus locus conseruatus ob excellentiam nomi-
nis: licet in rigore à sua potuerit possessione di-
uelli, iuxta Gregorij X. concessionem, quæ non
ita videtur vrgere; cùm priuilegij habeat
rationem. Cum S. Monica aliter factum ob
Reliquiæ præstantiam, & expressam pro eo die
concessionem. 3. Iunij SS. Victoriæ & Arethusæ
Martyrum memoria agitur, vt in communi non
Virginum, sed Martyrum, & fortè Virgines;
dum tamen ignoratur, securior tenetur via. Si
enim virgines reipsa non sunt, mendacia multi-
plicata in sacris proferentur officijs: quod non
ita accidet, si Virgines cùm sint, non virginum
Officio celebrentur, nullum enim in eo verbum,
quod virginitatis pręrogatiuæ videatur aduersari.
Et iunctæ illę, quia nomen Arethusæ se solo non
ita congruum pro celebratione visum, aliàs fabu-
losum, & propter rationem, de qua §. præcedenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Eiusdem SS. Sergius & Mauritius alius à
Duce legionis Thebæorum, Martyres, ob nuper
redditam rationem. Et S. Sergius, alius etiam ab
eo, de quo die 7. Octobris. 20. Iulij S. Zeno &
Socij, iuxta dicta Assertione 5. Sect. praced. Fue-
runt die 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Septembris SS. Mauritius & Socij, quia
Socij, vt nuper.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Octobris SS. Martyres Treuerienses, fimi-
liter ratione Societatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Eiusdem SS. Martyres Euagrius & Pris-
cianus, Socij pariter.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> S. Vrsula & Sociæ, de quibus dictum n.
100. & 121.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> SS. Nicomedes & Felicianus Martyres,
ratione multitudinis Reliquiarum, quæ superue-
nerant, & translationibus videbantur obstare. Et
idem de SS. Agabito & Eugenio Martyribus
die 24.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Nouembris SS. tres Martyres sine nomine,
quia ipsa nominum ignoratio in caussa esse po-
test, ne sæpiùs Anonymi celebrandi veniunt,
quod non sine aliqua audientium offensione vi-
detur futurum, pro quo & ratio militat non ita
insignium Reliquiarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Decembris ex die antecedenti, in quo Octa-
ua purissimæ Conceptionis Deiparę, SS. Martyres<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0054.jpg/>
@@1@<SE54>Sectio XII. De die stabili pro translatis. 39
<duolan 2><-P>Irenæus, Antonius, & Victor, quia Socij, vt ex
Martyrologio notum, sicut de præfatis alijs. Ni-
hil ergo ex hac parte obstat, quominùs inoffenso
possit decurrere pede circumspecta deuotio.</P>
<Z><A+2>SECTIO XII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Sanctis translatis ratione Reliquia-
rum, aut ex alijs titulis perpetuò
transferendis, possit dies stabilis de-
signari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>127.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>. Guyetus lib. 2. Cap. 2. Quæst. 3. tran-<marginalia>Quæ obstent|translationi|ex P. Gu-|yeto.</marginalia>
slationem à mutatione distinguit in
eo quòd Festa cùm transferuntur
Festo alio seu Officio maiori impedita, suę tamen
diei addicta remanent, vt impedimento cessante,
in ea iugiter celebrentur: quæ verò mutantur,
designata die vti propria in statione persistunt.
Et hanc quidem negat & impugnat respectu
Sanctorum qui in Romano sunt Kalendario de-
scripti Quæst. 7. arguens Primò quòd Rubrica 10.
de Translat. Festorum nu. 6. vel numquàm, vel hîc
maximè locum habeat, vt videlicet occurrenti-
bus simul eodem die Festis duobus, fiat de dig-
niori, translato minùs digno: hunc autem tex-
tum per Epikeiam modo, quo ante docuimus,
interpretari par non est ratio, cùm Festum hîc
transferendum non sit proprium, sed commune
totius Ecclesiæ, adeoque iure communi regen-
dum. Secundò, Quia si mutaretur tale Festum in
alium diem statum ac firmum, & ille dies inci-
deret in Dominicam, periret Officium Domini-
cæ; quod incommodum caueri summopere de-
bere diximus aliàs. Item posset accidere vt in
Translatione præferretur alijs sibi æqualibus
priùs in Kalendario descriptis, contra Rubricam
citatam nu. 7. Tertio denique. Nam hic est vsus
multorum propriorum, in quibus post designa-
tum suo die Festum, si quod aliud eo die in Ka-
lendario Romano descriptum habeatur, additur
protinus transferendum nullo die determinato.
Sic ille, adducto exemplo Ecclesiæ Briocensis,
& concludens esse alia innumera, exempla scili-
cet. Nihilominus.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Dico Primò. Translatio seu mutatio<marginalia>Assertio 1.|statuens li-|citam mu-|tationem in|diem stabi-|lem.|P. Guyetus|vt faueat.</marginalia>
Festorum in diem stabilem conuenienter stare
potest. Hoc esse satis verosimile, nec sibi penitus
displicere, fatetur præfatus Scriptor ita scribens
ante prædicta ex ipso: Mutari posse suadent ratio-
nes supra Quæst. 5. & 6. pro Festis proprijs allatæ,
quibus non magnoperè repugno: maximè vbi Bre-
uiarij proprij ius integrum est, vel consuetudo talis
inualuit. Aliàs verò ne ijs planè consentiam, ve-
tant hæc argumenta. Hæc ille, consentiens qui-
dem, sed non planè, aut plenè; & aliquomodo
suis illis retardatus argumentis, quæ nullius
esse roboris statim ostendendum. Et probanda
Assertio rationibus illis, pro mutatione ab eodem
adductis, quæ aut hoc probant, aut exigui sanè
momenti esse comperiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Quæst. 5. vt mutatio liceat post alia sic<marginalia>Ratio ex|P. Guyeto|contra ip-|sum, & pro</marginalia>
inquit: Per Epikeiam, quæ seruat intentionem
legis in his, ad quæ forma legis non se extendit, in-
quit S. Thomas 2. 2. q. 120. arti. 1. Non potest au-<-P>@@

<-P>tem meliùs seruari intentio legis, quàm si eam in-<marginalia>Assertione|ex Epikeia|desumpta.</marginalia>
terpreteris eo planè sensu, quo eam legislator ipse in
pari casu est interpretatus. Tunc sic. Interpre-
tatio in pari casu constat ex multis, quos pro-
ponit ipse Quæst. 4. in quibus Ecclesia pluribus
sanctis, qui nequeunt commodè proprijs ipsis
diebus celebrari, alios assignat stabiles, ne per-
petuò extra certam sedem diuagentur. Præte-
reà vt Festis illis, de quibus agit Epikeia faueat
non est maior ratio, quàm vt alijs, vt videtur
planum, nam in omnibus legis forma est eadem,
& ex D. Thomæ doctrina venit applicanda.
Nec satisfacit quod de iure communi diceba-
tur, quo debet regi translatio: nam circa ius
commune locum Epikeia habet, vt ex eodem
S. Doctore liquet, qui de lege absolutè decer-
nit, nihil est ius commune, quàm communis
lex. Item ius commune ita procedit, vt opus
interpretatione sit, & ita talis adhiberi, qualem
in pari casu legislator adhiberet, pro quo verosi-
miles possunt coniecturæ succurrere, neq; enim
euidentia opus est semper, iuxta Auctorem
eumdem, qui ex Epikeia arguit, non quidem
euidenter, sed valde similiter vero.</P>
<P>  <absatz-nummer>130.</absatz-nummer> Quæst. 6. pro prima regula statuit mu-<marginalia>Alia ex|eodem valdè|vrgens.</marginalia>
tationem tunc maximè adhibendam, quando
Natalis Sancti alicuius ita excluditur à die pro-
prio, vt numquàm in eo celebrari queat, quod
& probat: Nam cùm tunc non nisi perperam diei
illi aßignaretur, quid opportunius quàm alium ei cer-
tum ac statum decernere? Sic Auctor. Ergo cum
in casu, de quo agimus, idem accidat, hæc ea-
dem est ipsi doctrina penitus applicanda, vel si
pro eo locum negatur habere, ineptè etiam ad ea,
quæ intendit ille, pertrahetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Deinde arguere possumus ostendendo<marginalia>1. Argu-|mentum ip-|sius diluitur,|& ex eo|Assertio re-|boratur.</marginalia>
quàm sint infirma, quæ in contrarium adducun-
tur. Ad Primum ex Rubrica de Translatione
debet sic arguens respondere siquidem illa gene-
raliter statuit, vnde non solùm ad Festa in Roma-
no Kalendario descripta, sed ad propria etiam
debet aptari, in his, qui Breuiario Romano vtun-
tur. Exemplum sit in Festo Dedicationis Eccle-
siæ, in quo potest Sanctus occurrere, cuius in-
signis habetur Reliquia, vel alius valens celebrari
in Religione quapiam. Tunc iuxta Rubricam
transferendus ille, & iuxta præfatum Auctorem
potest illi dies stabilis designari. Venit ergo mu-<marginalia>Mutatio &|translatio|pro eodem in|Rubrica.</marginalia>
tatio nomine translationis; & sicut in Festis
proprijs id locum habet, ita & in alijs, cùm nulla
in Rubrica diuersitas proponatur. Et quidem il-
la nominum differentia ab Auctore præfato vo-
luntariè videtur inducta, cuius non meminit
Gauantus, & ad vtrumque effectum solo nomi-
ne vsus Translationis, vt videri potest Parte 2.
Sect. 3. Cap. 9. & 10. & Sect. 8. Cap. 5. nu. 9. de<marginalia>Et apud|Gauant.</marginalia>
Festo Dedicationis Ecclesiæ locutus, sic addit:
Translationem verò eiusmodi à Consecratore posse
fieri ex iusta caussa decreuit Sacra Congregatio Ri-
tuum die 19. Februarij 1585. Quæ translatio
fieri in diem stabilem posse ibidem probat, quæ
est mutatio iuxta P. Guyetum, & vocatur nihilo-
minus translatio. Sicut in Iure Cap. 1. de Tran-
slat. Episcop. pro vna & eadem re sumuntur:
Translationes Episcoporum & Sedium mutationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Ad Secundum responsio est facilis; nam<marginalia>Secundum|item.</marginalia>
in primis ex eo fiet, respectu Festorum Semidu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0055.jpg/>
@@1@<SE55>40 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>plicium nullum inconueniens futurum, quando-
quidem per illa officium nequit impediri Do-
minicæ. Quod verò ad Duplex attinet, quo-
cumque modo est ineuitabile, nam quod aliquan-
do in Dominicam incidat necessarium prorsus
est: neque ex eo quòd stabilis ipsi assignetur
dies, plus aliquid impedimenti emergit. Quod
additur inconueniens ex eo quòd contingere
possit vt Festum, quod in Kalendario præcedit,<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
si transferatur, sit mutato postponendum contra
id, quod in Rubrica disponitur, deuorandum
aliquando est in ordinario cursu translationum,
quod est ab eodem obseruatum Auctore Lib. 4.
Cap. 7. Quæst 3. quando scilicet Festum Semidu-
plex infra Octauam occurrit, & Dominica impe-
ditur: tunc enim secunda est feria celebrandum,
& translatum aliud post Octauam; pro quo Fe-
stum SS. Martyrum Ioannis & Pauli, ac S. An-
tonij de Padua proponit, quando scilicet Fe-
stum huius erat Semiduplex, iam enim ad Du-
plicis est ritum, & meritissimo quidem, suble-
uatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Ad Tertium dicimus huiusmodi muta-<marginalia>Tertium|annuente|aduersario.</marginalia>
tionis modum non esse obligatorium, & ita in
diuersis Ecclesijs vsum posse vnum aut alterum
reperiri. Quod autem contendimus est id esse li-
citum, quod probauimus. Vnde citatus Pater
Lib. eodem Cap. 10. Quæst. 3. ita scribit: Quæ in
Kalendario descripta habentur, seu ab vniuersali Ec-
clesia fiunt, ea particularibus locorum præferantur,
facta horum translatione, seu mauis mutatione, prout
dictum est Quæst. 5. Capitis præced. vbi etiam lo-
quitur de Festis in Kalendario contentis §. Porro
quocumque præcedentibus respondente: & verba
illa, saltem quando Festum, quod sic posthabetur, est
proprium, id indicant cum immediatè præmissis.
Sicut ergo quando mutatio iuxta ipsum licet,
obligatoria non est, ita & Nos in ea, quam lici-
tam arbitramur.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Patres Franciscani illam amplectuntur,<marginalia>PP. Mino-|rum vsus|fauet.</marginalia>
vt videre licet in Rubricis pro Mense Nouembri,
sic enim ibi. In secundis Vesperis Dedicationis Ba-
silicæ Saluatoris fit Commemoratio tantùm Transla-
tionis S. Ludouici Episcopi, quæ, si venerit in Domi-
nica, non transfertur, quia nimirùm die suo cele-
bratur, hoc est die 10. Nouembris. Nam in Kalenda-
rio Sanctorum nostri Ordinis tali die locata est. Sic
ibi; non obstante diem illum Translationis non
esse, sed Octauum eiusdem mensis. Et quia
dici potest Festum non esse ex ijs, quæ Vniuer-
salis Ecclesia celebrat, notanda ratio quæ reddi-
tur casu in simili ibidem verbis illis: Festum S.
Elisabeth die 10. quæ erit sibi propria, & non tran-
slata, cum non sit locandum die 19. quia impeditur
cum Octaua S. Didaci. Cùm ergo ratio eadem in
omnibus vigeat, impedimenti inquam perpetui,
ita de omnibus videntur censuisse: nec mutan-
da dispositio ex eo quòd S. Elisabeth Festum iam
sit de præcepto, neque enim peioris conditionis
factum in ordine ad effectum dictum, sed planè
melioris, quod & in alijs eiusmodi Festis acci-
dit, quæ ex eo, quòd altioris conditionis sint, sua
illis debet assignari Sedes stabilis, cùm à propria
fuerint deuocata. Et expresse die 6. Februarij in
translatione S. Agathæ in diem 6. tamquàm pro-
priam.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Dico Secundò. Resolutio Assertione<-P>@@

<-P>præcedenti comprobata non solùm procedit<marginalia>Assertio 2.|ampliatius|resolutionis|ad transla-|tionem ex|quouis ti-|tulo.</marginalia>
quando translatio fit ratione Reliquiarum, sed
etiam ex quolibet titulo, vt ratione Festi pro-
prij, aut concessi generaliter ad libitum, Id quod
eisdem constat fundamentis. Sic S. Hilarius
transferri in diem stabilem potest, quia dies 14.
Ianuarij Festo Iesv Nominis est in perpetuum
impedita. S. Raymundi ob S. Ildefonsum. S. An-
dreæ Corsini in Hispania ob S. Iuliani Octauam
S. Agathæ ob Martyres Iaponienses apud Nos,
& PP. Minores. S. Monicæ ob S. Spineam Co-
ronam. S. Leonis 28. Iunij ob B. Aloysij Octa-
uam, pro quo 11. Iulij assignatus. Licet autem
Festum S. Zenonis & sociorum præmittendum
videatur, vti à die 9. Mensis eiusdem auulsum
propter Octauam Visitationis, non ita factum,
quia illud vti semiduplex, vix inueniebat sedem,
hoc autem vti Duplex potuit infra Octauam
Dedicationis Ecclesiæ nostræ S. Pauli constitui,
quæ Vniuersalis Ecclesiæ non est, & de cuius
valore, cùm consecrata non sit, potest non im-
meritò dubitari, de quo aliàs. Item S. Alexij ob
Dedicationem dictam. S. Petri de Alcantara ob
Consecrationem S. Metropolitanæ Ecclesiæ.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quid præstandum circa Sanctorum Cor-
pora & Reliquias, quæ diuersis in
locis dicuntur asseruari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>136.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Ro quæstionis præsentis resolutione
faciunt ea, quæ à Nobis dicta n. 17.
& 20. & ex Sanctuario nostro pos-
sunt aliqua exempla depromi. Extat in primis in<marginalia>S. Amantij|Mart. Reli-|quia insignet|Limæ.</marginalia>
eo Reliquia S. Amantij Martyris Socij S. Irenæi.
etiam Martyris, de quibus 10. Febraurij, cuius in-
signis Reliquia ex C&#x0153;meterio Priscillæ educta
eam habet certitudinem, quæ ad euidentium ac-
cedat ob luculentissimum testimonium Illustris-
simi Episcopi Sanctuarij Apostolici Præfecti,
cum adminiculis dubitationem omnem propul-
santibus, vt dictum aliàs. Et tamen de Sancto hoc
Martyre ita scribit P. Bolandus Tomo 2. pag.<marginalia>P. Bolan-|dus.</marginalia>
380. §. 6. Georgius Cardosus in Hagiologio Lusita-
nico testatur extremis Vrbani VIII. Papæ temporibus
Corpus S. Amantij Roma Vlyßiponem esse translatum<marginalia>Corpus eius-|dem Vlyssi-|pone.</marginalia>
ab Doctore Pantaleone Rodericio Pacieco, regni Lu-
sitaniæ Inquisitore Apostolico, electoque Elicensi Epi-
scopo, atque in Capella regia collocatum. Indulgen-
tias quoque ab eodem Pontifice concessas omnibus,
qui S. Martyrem Veneraturi X. Februarij dictam
Capellam viserent, easque ad septennium vim ha-
bituras. Datum autem de ijs Breue Apostolicum, vt
vocant, 11. Decembris 1642. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Prætereà asseruatur ibidem S. Corpus<marginalia>S. Victoriæ|Virg. & M.|Limæ &|Coloniæ.</marginalia>
S. Victoriæ Virginis & Martyris, de qua in
Martyrologio die 23. Decembris: Cùm tamen
Coloniæ apud Carthusianos eius habeatur Ca-
put, neque apud Nos sine Capite corpus, vt aliàs
accidit, & diu quidem præfato die 13. celebris
habita Diua Virgo, cui illustrissimum elogium à
Martyrologio Romano decantatum, vt mirum
sit illam cum Virginibus alijs solemni non fuisse
celebratione percultam. Sed posteà ab illo re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0056.jpg/>
@@1@<SE56>Sectio XIII. De Reliquijs, quæ diuersis in locis &c. 41
<duolan 2><-P>mota die, ex occasione lectæ apud Beyerlinck
Trmo 6. lib. 15. pag. 279. illius Capitis possessio-
nis apud PP. Carthusianos, pro qua non potuit
non disquisitio exacta præcessisse. Sed verò cùm
& possessi à Nobis Sacri corporis debita non de-
fuerit perquisitio; sub iudice adhuc lis est apud
quos illa sit, cuius memoria die præfato celebra-
tur, vnde non defuit qui ad illum reuocandam
iudicaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Est etiam Reliquia insignis S. Cyriaci<marginalia>Item S. Cy-|riaci Mar-|tyris.</marginalia>
Martyris, quæ Diaconi sat celebris existimata,
de quo Ecclesia die 8. Augusti cum SS. Largo &
Smaragdo, & peculiaris die 16. Martij, qui &
passionis. Cuius tamen S. Corpus Coloniæ coli-
tur apud Apostolos, & citato die 16. Martij, (vt
apud eumdem occurrit Auctorem citato in loco)
est constituta festiuitas. Et propter rationem
istam apud Nos ad alium est illa traducta diem;
cùm tamen pro reuocando ex eo argui possit,
quod pro S. Victoria nuper dictum, si stet Reli-
quiam vti propriam dicti Martyris attributam,
nec congrua appareat via, vt probata diuersitate
possit difficultas ista componi. Cur enim mino-
ris fidei testimonia pro Reliquia nostra habenda
sunt, quàm illa, quæ Coloniæ Sacro Corpori
suffragantur? Si autem dicatur Corpus quidem
Coloniæ extare, sed non prorsus integrum, & ita
Reliquiæ locum relinqui, vt sæpiùs accidit; ex
eo fit Festum die iam ipsi proprio conseruari de-
buisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>139.</absatz-nummer> Est insuper Corpus S. Basillæ Virginis<marginalia>S. Basillæ|V. & M.</marginalia>
& Martyris. Et huius nominis cum prærogatiuis
dictis virginitatis & Martyrij illa est, quam Mar-
tyrologium Romanum die 20. Maij sequenti
præconio deprædicat: Romæ via Salaria Natalis<marginalia>Martyl.|Roman.</marginalia>
sanctæ Basillæ Virginis, quæ cùm esset ex regio gene-
re, & illustrißimum sponsum haberet, illumque di-
misisset, accusata ab eo quòd esset Christiana, decre-
tum est à Gallieno Augusto, vt aut sponsum recipe-
ret, aut gladio interiret: quæ conuenta de hoc, cùm
respondisset se Regem Regum habere sponsum, gladio
transuerberata est. Sic ibi. Eius autem S. Corpus
in Ecclesia Praxedis asseruari, habetur ex Au-
ctore Romæ subterraneæ Parte 2. pag. 105. nu. 6.
Idem est de S. Candida Virgine & Martyre, de<marginalia>S. Candidæ|V. & M.</marginalia>
qua in Martyrologio die 29. Augusti, sic legimus:
Romæ S. Candidæ Virginis & Martyris, cuius Cor-
pus Paschalis primus Papa in Ecclesiam S. Praxedis<marginalia>S. Christinæ|V. & M.</marginalia>
transtulit. Tale aliquid & in S. Christina Virgine
& Martyre accidit, celebrata die 13. Martij, quia
in eo ipsius memoria videtur extare; quæ tamen
cùm in Perside ibidem asseratur occisa, nec de
translatione in Vrbem mentio vlla; aut in Persi-
de S. Corpus erit, aut alibi; quo tamen Sanctua-
rium nostrum iam pridem gloriabatur. Coluit
& S. Victorinum Martyrem die 7. Iulij, cuius &<marginalia>S. Victorini|Mart.</marginalia>
Sacro Corpore frui magno Dei beneficio con-
cessum, & præfato quidem die, in quo Victori-
ni Romani Martyris memoria in Romano Mar-
tyrologio celebris. Sed quòd alibi sit, aut iam
pridem in mari consumptum, ex demersione
constat, de qua ibidem. Ille quidem & Socij in
mari præcipites dati. S. Herculani Martyris die 25.<marginalia>S. Hercu-|lani.|Vide n.|251.</marginalia>
Septembris ob eius S. Corpus solitum celebrari;
cùm tamen in C&#x0153;meterio S. Alexandri via
Nomentana esse dicatur, vt videri potest, in Ro-
ma subterranea Lib. 4. Cap. 22.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> Ad quæ quidem videtur communiter
recepta doctrina posse responderi, pro quo stant
P. Suarez Tomo 1. in 3. p. Disput. Sect. 2. Vers.
sed quæres. Bonacina Tomo 2. Disput. 3. in 1. De-
calogi præceptum Quæst. 1. Puncto 4. nu. 6. P. Pa-
laus Tomo 2. Tract. 8. Disput. 1. Puncto 6. nu. 6. P.
Layman Lib. 1. Tractat. 7. Cap. 5. nu. 25. in fine.
Eligius Bassæus Tomo 2. verb. Reliquiæ Sanctorum
nu. 11. Trullenck Tomo 1. in Decalogum. P. Fer-
randus lib. 2. poster. part. cap. 1. lib. 1. cap. 9. Dub.<marginalia>Guilielm.|Herinex.</marginalia>
8. nu. 9. Guilielmus Herincx Tomo 4. Tractat. 1.
Disput. 3. nu. 42. vbi sic scribit aliorum menti
conformis: Reliquiæ porrò debitè approbatæ possunt
absolutè coli. Idque verum est, etiamsi diuersis in
locis perhibeantur esse corpora, capita, aut similes Re-
liquiæ eorumdem Sanctorum. Nam equidem qui eas
veneratur, non errat in substantia, sed potiùs in sin-
gularitate materiæ, putans esse huius Sancti, cùm
verè sint alterius, etiam verè Sancti &c. Quæ li-
cet ritè ac rectè dicta sint, cum iusto tamen mo-
deramine ad praxim sunt aduocanda; est enim
conueniens adhibenda cautela, ne vnus Sanctus
celebretur pro alio, quæ postquàm est adhibita,
si dubium perstet, possessori cuiuis sua est con-
seruanda possessio, & in ea manu tenendus iuxta
dicta nu. 20. Vnde cæco ausu Sanctum officijs
honorare sacris eo quòd nomen eius vtcumque
in Martyrologio Romano occurrat, inconsultæ
prorsus properantiæ, aut præcipitantiæ est.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Et in hoc dissimulandus non videtur il-<marginalia>Lapsus circa|S. Iulianum|Martyrem.</marginalia>
lius lapsus, qui die 27. Februarij celebrandum pro-
posuit S. Iulianum Martyrem ob Reliquiam in-
signem Roma aduectam, & in Metropolitana
Ecclesia asseruatam, eo quòd præfato die in
Martyrologio Romano S. Iulianum inuenerit, &
quidem illustrissimum, vt ibidem videri potest,
sed Alexandriæ passum, sine notitia aliqua tran-
slationis, quæ pro nonnullis alijs habetur, in qui-
bus S. Hadrianus Nicomediæ coronatus, de quo
in Martyrologio die 8. Septembris, sicut de S.
Gorgonio die 9. in qua dicta Ecclesia prædictum
S. Hadrianum celebrat ob insignem Reliquiam,
ex 8. in eum translatum ob Festum Natiuitatis.
Neque sine exemplo, licet non laudabili, lapsus
præfatus, cùm ex dictis n. 139. nonnulli alij sint
necessariò retractandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Via autem ad cognitionem aptissima,
& quidem facilis est, si Cæmeteria, aut Eccle-<marginalia>Modus ex-|plorandi Re-|liquiarum|diuersitatem.</marginalia>
siæ, ex quibus extractæ Reliquiæ, & in testi-
monijs pro ipsis exhibitis solent exprimi. Si enim
Reliquiæ eius sancti, qui & alterius cognomi-
nis etiam esse dicuntur, ex diuersis sint C&#x0153;me-
terijs eductæ, Callisti scilicet, Priscillæ, Cyria-
cæ, & aliorum, manifestum est non posse ad
eumdem pertinere. Quemadmodùm si aliquæ
ex Ecclesiarum tumulis, è C&#x0153;meterijs aliæ; aut
si in Ecclesia aliqua iam diu asseruata Sacra cor-
pora fuerint, & nouæ aliunde Reliquiæ transue-
hantur. Et quidem solerti circa hoc curæ non
poterit non lux circa hæc ex circumstantiarum
confluxu sufficiens illucere. Ne effugium illud<marginalia>Quanta in|eo cura ad-|hibenda.</marginalia>
in promptu esse debet curam huiusmodi negli-
gentibus, in substantia non errari; quia neque
in accidentibus, quæ personam concernunt, er-
rori facilè dandus locus est, circa quod & Eccle-
sia valde se solicitam præstat, ne scilicet in Offi-
cijs Sacris eum celebrandum proponat, qui verè<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0057.jpg/>
@@1@<SE57>42 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>talis non est, licet aliôqui sanctus, vnde nullus
talis inuenietur, qui eôdem cum nomine di-
uersis diebus celebretur, nisi ob titulum aliquem
peculiarem, translationis aut mysterij, neque il-
lius corpus nisi vno tantùm loco repositum so-
lita pronuntiare. Vnde & Sacris Officijs sublata
nonnulla, quæ licet ad sanctitatem eorum, de
quibus agebatur, verificandam non spectarent,
sed essent ipsi accidentaria, expungi oportebat,
vtpotè quæ minùs essent, aut certè non penitus
conformia, veritati, siue etiam dubiæ fidei, &
ita quæ non deberent Ecclesiæ auctoritate con-
firmari. Sunt etiam in Martyrologio sancti ali-
qui, quorum locus non indicatur, vt notauit P.
Guyetus Lib. 5. Cap. 15. Quæst. 2. ad finem, quod
ex eo euenit, ne dum locus illis proprius assigna-
tur, iuxta aliquorum sententiam, dubius pro
certo proponatur, licet id ad substantiam seu
certitudinem non conducat sanctitatis. In anti-
quo hymno pro S. Iosephi Festo ad Completo-
rium sic extabat:</P>
<shi>Felix quem in vlnis
  IESVS cum MARIA
  Tenuit cubantem
  Dum in agonia
Spiritum efflaret,
  Ac directa via
  Tenderet ad Patres,
  Functus vita pia.</shi>
<P>Quod verosimile quidem esse affirmat P. Balin-
ghem in Kalendario die 19. Martij. At quia in-
certum, abrogatum est; sunt enim qui censeant
D. Iosephum Christo superuixisse, de quo aliàs,
vt ex eo etiam dogma propositum roboretur,
scilicet circa explorandam Reliquiarum diuersi-
tatem curam esse solertem adhibendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Iam quod ad Sanctuarij nostri spectat<marginalia>S. Amantij|Reliquiæ|proprius dies.</marginalia>
exempla non est operosa discussio. S. Amantij
Reliquiam admittimus, & esse illius asserimus,
cuius corpus Vlysipone seruatur: neque enim
necesse est prædictum pro exportatione testi-
monium ita accipere, vt nihil ex eo fuerit reser-
uatum, sic enim frequentissimè accidit, & quod
pro Reliquia instrumentum adest, adeò est au-
thenticum, vt de veritate Sacri huius pignoris
nequeat vllatenus dubitari. Reliquia enim S.
Irenæi ipsius socij pariter attributa, & ex eodem
S. Priscillæ C&#x0153;meterio extracta, alium non esse
indubitanter persuadet, stante firmissima Reli-
quiæ eiusdem sanctitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Pro S. Victoria maius vrget fundamen-<marginalia>S. Victoria|cur negatus|23. Decem-|bris.</marginalia>
tum vt distinctionem inter Reliquiarum con-
sortes admittamus. Vt enim Sacrum Caput Co-
loniæ existens S. Victoriæ sit, cuius est luculenta
memoria, & præclarum elogium die 23. Decem-
bris in Romano Martyrologio, id facit, quod illa
ipsa die iam pridem in Ecclesia prædicta fuerit
celebrata, quod sine magno fundamento factum
non est æquum suspicari. Cùm tamen Corpus
ad Nos delatum non ita pridem extractum ex
C&#x0153;meterio Callisti aut Priscillæ constet, & pro
se habeat authenticum testimonium cum signo
pendenti Eminentissimi Cardinalis Antonij Bar-
berini Vicarij Pontificij. Vnde fit verosimile
esse Victoriæ ex multis, eo nomine gaudenti-
bus, vt videri potest in Martyrologio Francisci
Mariæ Florentinij die 3. Iunij, in quo quatuor<-P>@@

<-P>Victoriæ aut Victuriæ leguntur, præter eam,
quæ ibi non proponitur, & in nostro habetur
Sanctuario. Sicut duæ aliæ, de quibus P. Bol-
landus die 2. Februarij pag. 295. Et quidem vt
sub dubio res sit, conuenientius apparuit diem
illi alterum assignare; tum ratione diei illius An-
tiphonis, sicut alij ipsi proximi, solemnibus oc-
cupatus, propter quas Octauæ in illis celebrari
prohibentur. Tum etiam quia si incidat in Do-
minicam 4. Aduentus, eo anno celebrari ne-
quit, cùm nullus ipsi locus relinquatur, vt eos
percurrenti constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Id autem, quod de S. Victoria dictum<marginalia>De Sancta|aliis, de qui|bus supra.</marginalia>
in alijs est præfatis Virginibus manifestius, vt
non debeant existimari illæ, quæ sub ijsdem no-
minibus in Martyrologio continentur. Neque
enim nomina earum talia sunt, vt ex singulari-
tate validum possit argumentum efformari. Plu-
res sunt Christinæ, Candidæ, & Basillæ, vt erit
Martyrologium consulenti perspicuum. Ideò
illis alij sunt pro celebratione constituti dies: id
quod etiam in SS. Victorino & Herculano fa-
ctum. In sancto autem Cyriaco animaduerten-<marginalia>De S. Cy-|riaco.</marginalia>
dum occurrit, quod licet in Catalogo Sancto-
rum Coloniæ serie mensium à Beyerlinck exhi-
bito, die 16. Martij eius Corpus apud Carthusia-
nos asseratur extare; posteà tamen inter sanctos,
qui in Ecclesia dictorum Venerabilium Patrum
recensentur, non Corpus, sed solùm Caput San-
cti Diaconi positum inuenitur. Si ergo ibi solum
Caput, ex eo vrgeri argumentum poterit, quòd
pro conseruando ipsi proprio die formabatur.
nu. 138. Sed quidquid de hoc sit, Reliquia no-
stra S. Diaconi esse nequit: nam vt ex Martyro-
logio Romano constat die. 8. Augusti, eius cor-
pus, sicut & sanctorum Largi, & Smaragdi in
Diaconia S. MARIÆ in via lata recondita fuerunt,<marginalia>Martyrol.|Roman.</marginalia>
post aliam eorum translationem. Constatautem
Reliquiam nostram aliunde extractam post li-
centiam ab Vrbano VIII. concessam Religioso
grauissimo extrahendi Reliquias ex Cryptis,
C&#x0153;meterijs, & Catacumbis, quod eorum cum
assistentia est factum, qui sunt ad faciendam fi-
dem necessarij, subsecuta Episcopali approbatio-
ne. Videant ergo prædicti Patres vnde corpus
aut caput ad eorum fuerit Ecclesiam deporta-
tum.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Quid erga Sanctorum Reliquias fa-
ciendum, quorum ignorantur no-
mina.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>146.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Gnorantiam nominum non obstare<marginalia>Sanctos ig-|noti nominis|celebrari|posse.</marginalia>
communis & irrefragabilis totius Ec-
clesiæ sententia est, quæ & S. Adau-
ctum, & Quatuor Coronatos, aliosque solita ce-
lebrare. Quod adeò certum existimat P. Guye-
tus Lib. 1. Cap. 5. Quæst. 12. vt etiam in Patronos
Ecclesiarum conuenienter assumi posse fateatur.
Illud etiam certum, peccaturum grauiter, qui<marginalia>Vt possit in|eorum impo-|positione|grauiter|peccari.</marginalia>
Sanctis huiusmodi ea imponat nomina, quæ pro-
pria aliquorum sunt, vt illorum esse credantur
Reliquiæ, præsertim si ex illustrioribus sint: est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0058.jpg/>
@@1@<SE58>Sectio XIV. De Reliquijs SS. quorum ignota nomina. 43
<duolan 2><-P>enim deceptio in re graui. Neque dici potest ab-
esse occasionem errandi in substantia, cùm ve-
neratio solam respiciat sanctitatem: id enim ea-
tenus concedunt Doctores, quatenus post ex-
actam diligentiam nequit veritas explorari, iuxta
dicta Sect. præced. Cùm valde diuersum sit aper-
to vti mendacio, ex quo errores perniciosissimi
pullularent. Vt si quis Capillos Sanctæ alicuius
vti Deiparæ exponeret publicæ venerationi, vel
etiam Christi esse diceret, & sic alia, cùm dice-
re posset ibi non errari circa substantiam sancti-
tatis, cuius formalis ratio omnibus est communis
Sanctis. Et quidem si de publica expositione lo-
quamur, pro illa certissimum est necessariò Epi-
scopi debere approbationem præcedere, quam
pro falsò adscriptis Sancto alicui Reliquijs mini-
mè exhibiturus est, nisi falsa pro eo instrumenta
præsententur; in quo euidenter apparet quàm
grauiter delinquatur. Quòd etiam videtur ha-
bere locum, licet de publica expositione non a-
gatur, sed quis Reliquiam apud se habens, eam
voluntario nomine baptizatam, huic & illi ado-
randam exhibeat; in quo & præiudiciales esse
errores possunt. Si autem alijs adorandam non
offerat, sed apud se retinens dicat esse hu-
ius aut illius mentiti sancti, veniale erit tantùm
peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Hæc cùm ita se habeant, dubitari tamen<marginalia>Quæ imponi|posse viden-|tur.</marginalia>
potest an liceat sanctis huiusmodi nomina impo-
nere, quæ in deceptionem inducere nequeant, &
sint pro officijs diuinis accommoda, & quæ pos-
sint de Sanctis, quibus imponuntur, verissimè
pronuntiari, qualia sunt Iustus, Felix, Victor,
Fortunatus, Candidus, Fulgentius, Valens, Cla-
rus, Beatus, Amandus, Constans, Verus, Clemens,
Charus, Amator, Patiens, Pudens, Prudentius,
Commodus Pretiosus, Viator, Bonus, Theodo-
rus, Theodosius, Theophanes, Eusebius, Vigilius,
Victorius, Coronatus, Dioscorus, Dominator,
Florens, Florentius, Florus, Crescens, Cresce&#x0303;tius,
Gaudens, Gaudentius, Mansuetus, Hilarus, Pro-
uectus, Philotheus, Theophylus, & alia. Et idem
est de nominibus SS. Feminarum cum propria
terminatione. Et videtur quidem non licere, quia
id solùm Pontifici competit, vt indicat Guiliel-
mus Herincx adductus Sect. præced. nu. 140. di-<marginalia>Videtur Pon-|tifici reser-|uatum.</marginalia>
cens ita ab eo solitum fieri: & ratio esse potest,
quia ad eum, ad quem spectat suprema dispositio
circa aliqua, spectat & nominum impositio, vn-
de à Deo imposita nomina diei ac nocti, cælo,
terræ, & mari, vt ex Genesis 1. constat, & ab
ipso facta Adamo imponendorum nominum po-
testas, Genes. 2. v. 20. vtpotè quem animalium
omnium dominum constituerat. Habet autem
Pontifex circa Sanctorum Reliquas supremam
dispositionem, sine cuius facultate extrahi ex sa-
cris locis nequeunt, vnde vel ab ipso, vel ab alio,
cui ab ipso facta copia, sacra imponenda sunt no-
mina.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Sed sunt qui alijs à Pontifice, & sine<marginalia>Sed sunt qui|concedant|aliis.|P. Guyetus</marginalia>
illius facultate licere contendant, & ita P. Guye-
tus citata Quæst. 12. dum ita scribit: Itidem & in
singulari, si fortè Sancto alicui, cuius nomen pro-
prium ignoretur, aliud vulgo cognomen, putà Fortis,
aut Patientis, aut Victoris, impositum fuerit. Hæc
ille. Et ita factum in tribus Sanctis Martyribus,
de quibus nu. 126. nominibus Secundi, Festi, &<-P>@@

<-P>Quarti compellatis, quia nomen Primi habebat
alius, qui & priùs alijs nominibus denotati, sci-
licet, Fortunati, Donati, & Firmi. Videturque ex<marginalia>Vnde proba-|ri id possit.</marginalia>
eo probari posse, quia nominum impositio est
quid ad placitum hominum contingens, neque
pro sanctis quidquam habere in Iure Canonico,
aut Pontificijs Decretis, quo id prohibeatur. Et
quidem sublato errandi periculo, & admonitis
Fidelibus Reliquiam talem esse sancti nullibi
extra Ecclesiam talem existentis, & ab omnibus
diuersum, qui eodem fortè nomine potiantur,
quæ notitia ad posteros facile deriuabitur, decep-
tionis videtur periculum remoueri. Quòd autem
aliquando in eo lapsus esse possit, inconueniens
quidem est ab omnibus deuorandum: nam mul-
tæ habentur Reliquiæ Sanctorum, quorum no-
ta sunt nomina, neque in illis singulares, quia in
Martyrologio, & ipso Romano Kalendario San-
cti occurrunt eisdem nominibus compellati, &
plures profecto in Kalendario cognomines vt
percurrenti constabit. Vnde hæc liccntia sine
scrupulo à viris pijs, nec indoctis non semel vsur-
pata.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> P. Baldellus Tomo 2. Theologiæ moral. lib.<marginalia>PP. Baldel-|li & Fer-|randi sen-|tentia.</marginalia>
3. Disput. 16. num. 15. & 16. ea, quæ dicta sunt
nu. 146. apertè confirmat, quem sequitur P. Fer-
randus Lib. 1. Cap. 5. Arti. 1. vbi id ita videntur
etiam Pontifici concedere, vt non nisi appellati-
uis possit vti nominibus, si videlicet S. Felicem,
S. Fortunatum, S. Deodatum, S. Theophilum,
appellet: nam & Pontifices (immò illi maximè)
cauere à mendacio & deceptione debent, immò
& ab omni mendacij & deceptionis specie. Ad-
ditque pro augenda securitate P. Ferrandus ibi-
dem delicatam profectò admonitionem, aut verò
etiam præceptionem, quam magni esse momenti
affirmat, scilicet, quòd scriptio in eum finem à
Pontifice summo, vel à singulis Episcopis in sua
Di&#x0153;cesi, alijsve ex Papæ venia sibi concessa,
diplomate constet, quandonam, qua occasione,
quamque ob caussam ea nomenclatura incertis
illis Reliquijs imposita fuerit: ne (vt nimiùm
frequenter vsu venisse querimur) temporum va-
rietate, tam necessariæ rei notitia in obliuionem
veniat, & ea sequantur inconuenientia, quæ re-
censet.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Dico Primò. Impositio nominum re-<marginalia>Assertio 1.|congruens 1.|sententiæ.</marginalia>
spectu sacrarum Reliquiarum eor&#x0169; Sanctorum,
quorum nomina ignorantur, ad Pontificem per-
tinet, & ad eos, quibus per eum licet, quales vi-
dentur Præfecti Sacrarij Apostolici, & qui eas
valent suis in Di&#x0153;cesibus approbare. Sic Pater
Baldellus, P. Ferrandus, & Guilielmus Herincx,
quamuis quod ad Præfectos Sanctuarij Aposto-
lici attinet, apud eos non inueniatur expressum.
Probatur fundamentis adductis pro prima sen-
tentia. Quod autem ad alios præter Pontificem
spectat, ex eo quòd aliquibus præter illum facul-
tas huiusmodi competit; nullis autem conue-
nientiùs quàm præfatis videtur adscribenda, quia
nominis impositio aliquomodo ad approbatio-
nem conducit, quasi illius complementum.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Dico Secundò. Non est necessarium vt<marginalia>Assertio 2.|Non esse ne-|cessarium vt|nomina sint|appellatiua.</marginalia>
nomina, quæ sic imponuntur, sint appellatiua,
licet aliquam conuenientiam videatur importa-
re. Probatur, Quia illa ipsa nomina, quæ à præ-
fatis Auctoribus afferuntur, propria sunt respectu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0059.jpg/>
@@1@<SE59>44 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>aliorum, scilicet, Felix, Fortunatus, Deodatus,
Theophilus, & propria etiam eorum fiunt, qui-
bus imponuntur, aliàs ad nihil deseruirent, cùm
omnes sciant sanctos ijs esse prærogatiuis insig-
nes, quæ dictis nominibus exprimuntur; neque
roganti quo vocetur nomine sanctus aliquis, fiet
satis appellatiua nominis significatione, pro esset
inepta interrogatio. Licet ergo curandum sit vt
nomen sancto, cuius est Reliquia, cum ipsius
apta significatione imponatur, illa tamen in no-
minibus esse proprijs potest. Vt in nomine Chri-
stophorus, quod P. Ferrandus cum alijs adducit,
sicut & Macarius, quæ nemo vt appellatiua pro-
fert, & significationem habent ad effectum, de
quo tractamus, aptissimam, sicut & nonnulla
alia ex propositis. n. 147. vt Fulgentius, Floren-
tius, Florus, Crescentius, Gaudentius, Hilarus,
quibus addi possunt, Victricius, Basillus, Claren-
tius, Albanus, Albinus, C&#x0153;lestinus, Fortunius,
& alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Non est necessarium vt<marginalia>Assertio 3.|Non esse ne-|cessarium,|diploma de|impositione|nominis.</marginalia>
impositio nominis diplomate constet. Probatur,
Quia tale aliquid non videmus vsu comproba-
tum, neque ex aliquo Pontificio decreto tale
aliquid potest verosimili illatione deduci. Neq;
inconuenientia, quæ proponuntur, adstringunt:
supponimus enim Reliquias legaliter approban-
das, & approbationum instrumenta diligenter
custodienda. Earum ergo veritate constante, ex
eo quòd impositio nominis in obliuionem veni-
at, quid inde? Malesanæ superstitionis occasio, ait
citatus Auctor, quia videlicet vnus sanctus cole-
tur pro alio. At qui hoc non potest penitus eui-
tari, etiam diplomate tradito, quia non est illud
diebus singulis, & omnibus incolis, aut aliunde
aduenientibus ostentandum. Quòd si timeatur
deceptio talis, semper illi poterit beneficio ap-
probationis occurri. Diploma etiam, vt sæpè in
ipsis approbationum instrumentis euenit, deperdi
potest. Et quid tunc? Adduntur, maleferiato-
rum, sciolorum, & pugnacium ingeniorum tri-
cæ, ridiculaque ac noxia cauillationum minùs
religiosarum vis, qua tamquàm ex equo Troiano
in Reliquiarum contemptum, ac Religionis dis-
cessionem proficiscantur. Sed verò, si de Catho-
licis agitur, quantumuis sciolorum ora obstrui
legalibus instrumentis approbationis poterunt.
Si autem de hæreticis, neque mille illi diplo-
matibus acquiescent, neque obstruetur os lo-
quentium iniqua, & ponentium in c&#x0153;lum os
suum, nisi quando Deo ipsorum placuerit mi-
sereri, aut vindictam de linguis sacrilegis repor-
tare.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Dico Quartò. Licet vtcumque videa-<marginalia>Assertio 4.|Non expedi-|re inferiori-|bus Præla-|tis.</marginalia>
tur probabile prædictam facultatem inferioribus
conuenire Prælatis, conuenientius apparet eam
neutiquàm ad actum reuocare. Inde factum, vt
licet ijs, de quibus num. 148. nomina imposita
cum varietate fuerint, de qua ibi, talis tamen sit
vsus abrogatus, & sine nomine pariter celebren-
tur, ob rationem redditam n. 126. & ita videmus
generaliter obseruari vbi Sanctarum Virginum
& Martyrum ex vndecim millium Sodalitio
Reliquiæ habentur insignes, illæ siquidem nul-
lis expressis nominibus celebrantur, vt speciali-
ter videre licet in Codice Matritensi, quem ad-
ducit P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract. 7. Singu-<-P>@@

<-P>lari 30. n. 2. Tacito illius nomine, quod fit in S. Cal-
listo, & alijs. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Dices ex P. Ferrando experientia con-<marginalia>Obiectio ex|maiori Fide-|lium affe-|ctione erga|Sanctos certi|nominis.</marginalia>
stare Fideles multò minori affectu, studio, ac
pietate affici & ferri erga Diuorum illorum exu-
uias, quorum nomina mortales latent: poten-
tiùs enim nobis nota & certa, quàm obscura, ig-
nota, & incerta solent mouere animos: ideôque
maior diuinæ gloriæ, atque C&#x0153;lituum cultus
ac venerationis plerumque decessio fit.</P>
<P>  Respondeo ex Auctore eôdem §. metipso Re-<marginalia>Exactè|diluitur.</marginalia>
liquias Sanctorum certis nominibus à legitimis
Ecclesiæ Præsulibus donandas, ex quo habebi-
tur prædictus effectus maioris erga sanctos affe-
ctionis. Deinde vbi magna est Reliquiarum co-
pia, quòd vna aut alia sine sancti, cuius est, certo
nomine colatur, nihil profectò maiori affectioni
obstare poterit, cùm tot sint, erga quos possit illa
protendi. Euenire quidem potest, vt in die fe-
rialis Officij iuxta Romanum Breuiarium videat
quis in Ecclesia rubra ornamenta, & quærat
caussam: cui responderi poterit id esse propter
insignem Reliquiam Martyris. Quod si insuper
de nomine interroget, dici illi apertè veritas po-
terit, si doctus sit; si illitteratus, esse sanctum
anonymum aut Romanum, vt frequentissimè
sunt illi, quorum Reliquiæ habentur, vtpotè
Romæ passi, aut Romæ sepulti, vel Romam
translati, quod sufficit vt dici Romani possint,
quidquid audiens hallucinauerit, cauendo ne
sanctum Romanum sibi esse persuadeat, qui à
Diuo est Laurentio conuersus, & eius in marty-
rio extitit antecessor. Et quidem licet ex hoc
elici possit aliquod esse in carentia nominis in-
conueniens, maius profectò est in voluntaria illa
nominum impositione. Et vt legitima sit, Vica-
rij Generalis ad id sufficiet auctoritas, cùm Or-
dinarij nomine veniat, iuxta communem senten-
tiam, de qua sæpiùs, & constet Decretum S.
Congregationis pro Reliquiarum celebratione
Ordinarij requirere approbationem, cuius veluti
sequela & complementum impositio nominis
est, vt dictum. num. 150. Omitto alia, quæ apud
P. Ferrandum videri poterunt, eo quòd ad eru-
ditionem potiùs spectent, quàm ad Theologicam
discussionem.</P>
<Z><A+2>SECTIO XV.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An Reliquiarum Festa possint infra O-
ctauas de præcepto celebrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>155.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Osse infra Octauas, quæ de præcep-<marginalia>Circa Octa-|uas certa re-|solutio.</marginalia>
to non sunt, diximus n. 135. & ratio
ibi reddita: quod non est ad Octauas
ipsas extendendum; quia supposito quòd ritus
talis obseruatur, in eo quod est præcipuum non
sunt absurda committenda, vt scilicet dies ipse
Octauæ cum Festo occurrentis sancti confun-
datur. Et Gregorius quidem concedens vt in
Hispania celebrari possit eo die, quo Festum Du-
plex occurrit, sanctus, cuius Reliquia insignis
habetur, manifestè indicat de Octauis se non
decernere, quandoquidem statuit, vt Festum di-
ctum in diem non impeditam transferatur, sup-
ponens tale esse vt possit transferri: cumque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0060.jpg/>
@@1@<SE60>Sectio XV. Reliquiarum Festa an infra Octauas &c. 45
<duolan 2><-P>Octaua transferri nequeat, illius debet Festum
præferri, vnde circa Octauas, quæ de præcepto
sunt, nulla est ratio dubitandi, pro quibus est ex-
pressa Rubrica, cui minimè est concessione prę-
fata derogatum. In sanctis Zenone & socijs id<marginalia>Circapecu-|liarem mu-|tationem SS.|Zenonis &c.|vbi & de S.|Alexio.</marginalia>
obseruatum est, vt in diem Natali eorum proxi-
miorem & commodiorem mutaretur eorum ce-
lebritas, eo quòd dies antecedentes post diem 9.
in quo ille cum Octaua Visitationis occurrit, sint
Festis alijs impediti. Cui dispositioni opponi po-
test diem proximiorem non vigesimum esse,
in quem facta translatio, sed decimum nonum,
cùm dies decimus octauus Diuo Alexio fuerit
stabiliter consignatus. Sed quidem in ipsius S.
Alexij gratiam sic factum, eius consulendo tran-
slationi. Si enim eius Festum in Dominicam in-
ciderit, ius habet vt secunda possit feria cele-
brari. Si ergo illam Festo Sanctorum prædicto-
rum inuenerit occupatam, post Octauam pere-
grinari necessarium erit, & satis procul Sedem
est, concatenatione octauarum succedente, re-
perturus. Ne ergo Peregrinus c&#x0153;lestis vagari
etiam nunc debeat post vestigia sanctorum suis
in Festis præcedentium, dies est 19. suo vt iure
possit vti prouida animaduersione relictus.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Circa infra Octauas ergo de præcepto<marginalia>Circa Infra|Octauam de|præcepto quid|certum, &|quæ aliàs ra-|tio dubitan-|di, vt non|li$unclearat.</marginalia>
versatur difficultas, neque vlla apparet, si de san-
ctis loquamur, quibus in Martyrologio dies cer-
tus designatur; vel de illis, quibus iam est dies
assignatus, licet in Martyrologio nulla illorum
mentio habeatur, se transferenda illorum Festa
sint; tunc enim si Octauæ ita translatos admit-
tant, ab ea non sunt gratia ij, de quibus agimus,
excludendi. Quæstio igitur de ijs tantùm ver-
titur sanctis, quibus certus eo vsque non est con-
secratus dies, & ratio dubitandi est, quia dies
infra Octauam sunt ritus semiduplicis, & eius-
dem cum semiduplicibus dignitatis, in quibus
Festa eius generis celebrantur. Atqui Festa ta-
lia nequeunt suis moueri sedibus, vt in illis alia
celebrentur, etiamsi Duplicia sint, nisi pro eo
Pontificia aliqua concessio suffragetur; quæ ta-
men nullibi extat; si enim alicubi, maximè in
citata Bulla Gregorij XIII. in qua tamen solùm
conceditur, vt Festum sancti, cuius adest Reli-
quia insignis, & proprium habet diem, possit
translatione alterius celebrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus videtur id posse<marginalia>Licere pro-|batur, & pri-|mum pro eo|argumen-|tum.</marginalia>
licitè stare, quando pro constitutione in tali die
potest ratio aliqua conuenientiæ reperiri. Primò
Quia ex concessione Gregorij id potest colligi;
nam multò plus est Festum Duplex à sua remo-
ueri sede vt det locum insigni Reliquiæ, quam
diei infra Octauam Officium omitti. Licet au-
tem possit ratio discriminis adduci ex conces-
sione vnius, & non alterius, non cessat penitus
vis argumenti, quia ex concessione manifesta
aliam verosimilem congrua ratione deducimus,
vt meritò credendum sit eum, qui maius eodem
in genere concessit, id quod est minus etiam
concessisse, ex regula communiter recepta, de
qua Nos non semel. Quamuis enim magni vi-
deatur esse momenti diei possessio, consideran-
dum tamen est in  Festo, quod Reliquiæ ratione
transfertur, non solam possessionem haberi, sed
sancti etiam esse Natalem; & tamen tanta Re-
liquiæ excellentia est, vt & possessioni, & Natali<-P>@@

<-P>præferatur. Aliquid ergo Reliquiæ conceden-
dum est, etiam cùm dies Natalis non est, quo
excellentia eius declaretur. Neque enim dici
potest satis eam declarari, dum ipsi Officium
Duplex impenditur, quia sic etiam agi cum Re-
liquia potuit, cuius dies est notus, sancto ad quem
spectat, diem proximum assignando, & alium,
cuius est Natalis, sua in possessione immobi-
liter conseruando. Dandum ergo est illi id, quod
manifestè minus est, & credendum hanc fuisse
Pontificis mentem ipso concessionis modo non
obscurè declaratam.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Secundò, Quia iuxta Rubricam, de<marginalia>Secundum|ex semidu-|plici prælato|diei infra|Octauam.</marginalia>
qua dictum. n. 132. dies infra Octauam à super-
ueniente superatur semiduplici, si in Domini-
cam inciderit, aut Festo alio impediatur, vt ac-
cidit quando in diem Dedicationis Ecclesiæ in-
cidit, aut peculiaris alterius Festi. Quod quidem
non fit ob peculiarem illius excellentiam, sed ex
proximitatis titulo respectu Natalis diei, in quo
conuenientiam aliquam Ecclesia deprehendit, &
ob illam diei infra Octauam Officium relinquen-
dum. Cùm ergo respectu Reliquiæ insignis
conuenientia etiam esse possit, & illius Festum
tanto habeatur in pretio, intra Octauam consti-
tui poterit. Argui enim meritò ex conuenientia
potest, & identitate rationis, pro quo plures
congerit textus & Auctores Dom. Barbosa
Tractatu de Axiomatibus, Axiom. 197. Ratio au-
tem illa proximitatis non est adeò vrgens, vt
constat, quia de illa non habetur ratio, si dies
immediatus Festo alio impediatur; cùm tamen
aliqualis, id sufficiens visum vt diei infra Octauā
Officium, subintrante semiduplici, deseratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Tertiò. Quia semiduplicia infra Octa-<marginalia>Tertium ex|concessione|Semidupli-|cium.</marginalia>
uas celebranda videmus sine difficultate conce-
di. Sic S. Elisabetha Lusitaniæ Regina infra O-
ctauam Apostolorum Petri & Pauli, S. Carolus
Borromæus (qui iam Duplex) infra Octauam
omnium sanctorum. Vbi obuia est responsio esse
illos ipsorum Natales dies, quia in eisdem mor-
tui. Sed contra illam argui, sicut nuper, potest;
quia in eo ratio quædam conuenientiæ apparet,
quæ non semper ab Ecclesia attenditur, vt videri
potest in sanctis Romualdo, Stanislao, Birgitta,
Dominico, & duobus Franciscis Xauerio, &
Borgia, ac nonnullis alijs, & ita conuenienter
etiam prædicti sancti potuerunt extra Octauas
collocari, præsertim S. Elisabetha, ob plures dies
Octauæ illius impeditos. Cùm ergo & conue-
nientia pro collocando Festo Reliquiæ insignis
infra Octauam esse possit, non est id eisdem de-
negandum, si rationabiliter discurrere debea-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> P. Guyetus Lib. 4. Cap. 8. Quæst. 8. ita<marginalia>P. Guyeti|peculiaris|sententia|circa semi-|duplicis tran-|stationem.</marginalia>
scribit: Sed ecce tibi casum propono non adeò meta-
physicum. Occurrat Festum S. Catharinæ Senensis
(erat tunc semiduplex) Dominica 5. post Pascha,
transferri debet. At Feria. 2. 3. & 4. occupantur
Festis Duplicibus. Feria. 5. celebratur Festum Ascen-
sionis. Feria. 6. vacua est omni Festo, nec aliud in ea
occurrit Officium quàm de Octaua Ascensionis. An
non in ipsam transferri potest prædictum Festum S.
Catharinæ? Ratio affirmandi ea potest afferri, quòd
Festum illud sic translatum è die Dominica non sit
infra Octauas ante diem Ascensionis, à quo proinde
dicitur primùm transferri infra Octauas: ergo quem-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0061.jpg/>
@@1@<SE61>46 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>admodùm si occurreret in ipso Festo Ascensionis,
transfertur ex Rubrica in sequentem Feriam. 6. mi-
nimè impeditam, ita & in eamdem transferri potest
è Dominica, cùm æquè sit proxima dies infra Octa-
uam minimè impedita. Subtilior est ista ratio, quam,
quia mea est, nolo vt certam adstruere, sed eam cui-
libet perito diiudicandam relinquo. Sic ille, & satis
quidem verosimiliter, & cum digna viro tanto
moderatione locutus. Quem propterea adduco,<marginalia>Quid ex ea|proassertione.</marginalia>
vt appareat in caussa, quam versamus, & alijs
eiusdem generis posse à simili non leuia argu-
menta desumi: neque enim hæc dici disparata
possunt, à quibus fieri nequit illatio, vt videri
apud citatum Barbosam potest Tractatu eôdem.
verb. Illatio. multa suo more congerentem. Po-
test autem præfatus casus aliàs incidere, neque
enim de B. Catharina est vnicè singularis, in Re-
ligionibus, & alibi, vbi peculiaria Festa vsu legi-
timo peraguntur. Ex. g. Incidat Festum S. in
Dominicam prædictam, Feria. 2. est Festum
S. Petri C&#x0153;lestini, & Feria. 3. Festum S. Bernar-
dini in Religione PP. Minorum cum Octaua,
vnde Feria. 4. poterit fieri de S. Venantio: idem
erit si Festum S. Martini Martyris & Pontificis
in Dominicam incurrat, tunc enim de S. Didaco
fiet sequenti die, & Feria. 3. de S. Martino, quin
obstet Octaua, iuxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Vbi obseruasse iuuat nullam esse Ru-<marginalia>Non esse Ru-|bricam ex-|pressam tran-|slationem se-|miduplicium|prohibentem.</marginalia>
bricam, quæ expressè & in speciali statuat Festa
Semiduplicia translata non posse infra Octauas
celebrari: immò concessum videtur in Titulo
dc Octauis. n. 3. quòd in illis fit de semiduplicibus
etiam translatis: quamuis generalis illa dispositio
limitanda veniat ex Titulo de Translatione Festorum
n. 5. ad quem se refert Rubrica, & vbi decerni-
tur quod Festum semiduplex infra Octauam
occurrens tantùm transferatur in proximè sequen-
tem diem. Sed cùm ibi de occurrentibus tantùm
infra Octauas, pro alijs non apparet prohibitio
manifesta: licet argui ex eo non leuiter possit:
quod enim de translatione dictum fuerat gene-
ralibus verbis, quomodo sit intelligendum po-
steriori loco, vt vidimus, reseruatur. Atqui in
eo sola Festi infra Octauam occurrentis transla-
tio conceditur, & ita de aliter translatis prorsus
illa denegatur. Quod ergo dicitur Infra Octauam
occurrens, non est admittentis extra Octauam,
sed translationem ad casum præfatum limitantis.
Sed verò non est argumentum huiusmodi apertè
conuincens: stare enim potest vt explicatio po-
steriori Rubricæ reseruetur, propter speciale il-
lud de die proximè sequenti, cum quo stare po-
tens aliorum translatio, ne nimiùm illa protra-
hatur, stante generali concessione, de qua priùs,
vt possit vna cum alia rectè dispositio com-
poni.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Et quidem qui sic contenderet, non<marginalia>Firmatur|tamen non-|icere.</marginalia>
posset ex Rubricarum verbis falsus assertor euin-
ci, vnde ad alia est veritatis præsidia recurren-
dum. Et satis firmum illud, quod ex communi
sensu desumitur circa dictarum intellectum Ru-
bricarum. Vnde Gauantus id pro certo statuit
Part. 2. Sect. 3. Cap. 10. n. 4. vbi præmittit Semi-
duplex quomodocumque impeditum transferen-
dum in diem non impeditam simili Officio, hoc
est nouem Lectionum, quale itemest dies infra
Octauam, quod in postrema Breuiarij recogni-<-P>@@

<-P>tione dictum. Quæ recognitio nihil Breuiario
videtur addidisse, cùm in eo explicatio huiusmo-
di non inueniatur, neque in Titulo desemidu-
plici, neque in Titulo de Translatione, in qua sic
tantùm habetur: Festùm Semiduplex occurrens<marginalia>Rubrica|Breuiarij.</marginalia>
diebus supra dictis &c. transfertur in primam diem
similiter non impeditam &c. Talis ergo recogni-
tionis effectus alibi perstabit expressus. Quod
quidem vt sit absque tergiuersatione verissi-
mum, & pro præsenti caussa sit concludens, ad-
dendum propter solos dies infra Octauas ita esse
declaratum; nam si propter illas additum non
est, aut pro certo declaratum, inutilis profectò
esset declaratio, quæ pro alijs nullo modo erat
necessaria, cùm constet Semiduplex non posse in
eum diem transferri, in quo aliud Semiduplex
celebratur. Quia verò dies infra Octauam, li-
cet Officium nouem lectionum habeat, censeri
potuit communi illa de Semiduplici non com-
prehensa, ideò oportuit declarationem adhiberi.
Et ita intelligendum Semiduplex non posse in
diem infra Octauam transferri, quod est tali re-
cognitione conclusum. Quod & vsus generalis
amplectitur, pro quo Gauantus loco eôdem ita
scribens: Eâdem de caussa Semiduplex occurrens<marginalia>Gauantus.</marginalia>
infra Octauam Corporis Christi, si protinus sequan-
tur Octauæ S. Ioannis, & SS. Apostolorum Petri &
Pauli, transfertur post omnes Octauas. Et hoc est
quod addit Rubrica in fine num. 5. Ita vt, inquit,
Festum Semiduplex infra Octauam, non trans-
feratur nisi in proximè sequentem diem, id est, si
sequens erit impedita, transfertur Semiduplex vltra
omne Officium nouem Lectionum. Sic ille, qui &
statim rationem reddit verbis illis: Ratio est, quia
amisso iure vicinitatis ad proprium diem, non est
maior ratio cur citiùs celebretur. Tantùm ille.<marginalia>Illius non|exacta ratis.</marginalia>
Sed quidem negari nequit Ecclesiam de accele-
randa translatorum celebratione esse solicitam,
cùm in Rubrica dicatur translationem facien-
dam in proximè sequentem diem: quia iuxta dis-
positionem Kalendarij ita quidem videtur futu-
rum; si enim in remotissimum diem essent Festa
translata protrahenda, aliquid fortè pro euitatio-
ne talis incommodi fuisset opportunè dispositum,
vt videmus factum in Festo Angelorum Custo-
dum, quibus assignatus secundus Octobris dies,
eo quod concessione illa de non impedito die
Officio nouem Lectionum, tale Festum in lon-
ginquam diem à multis trahi experientia fuit
certissima comprobatum. Quòd ergo circa
translationem dispositum est, eam habet con-
gruentem rationem, ne scilicet cum aliorum
Festorum detrimento contingat fieri: nam &
detrimentum Festorum solemnium est, eos ipsis
decerpi dies, quos pro augenda solemnitate ab
Ecclesia constat attributos.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Dico ergo tandem valde esse probabi-<marginalia>Conclusio|probabilis|circa propo-|situm casum.</marginalia>
le infra Octauas posse de illis sanctis fieri, quo-
rum Reliquiæ habentur insignes, etiamsi eorum
Natales dies penitus ignorentur. Probatur fun-
damentis adductis. Quòd autem conuenientia
in eo esse possit, ex multitudine Reliquiarum
ostendi valet, & prætereà ne sanctorum Semi-
duplicium Festa nimiùm differri necessarium:
proximitatem siquidem diei Ecclesiæ cura com-
mendat, vt nuper vidimus. Hac de caussa infra
Octauam S. Rosæ, quæ in hoc Regno de præce-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0062.jpg/>
@@1@<SE62>Sectio XV. De Semiduplicibus translatis &c. 47
<duolan 2><-P>pto est, ratione Reliquiarum insignium, trium
scilicet Corporum Sanctorum Martyrum, &
Capitis alterius, quatuor dies sunt ipsis consig-
nati. Pro quo quidem alia est ratio, eos scilicet
dies ante Octauam prædictam iam fuisse quatuor
huiusmodi Festis occupatos. Licet autem post
Octauam stabilitam aliqua fuerit circa Reliquias
facta mutatio, id non videtur obstitisse, quia loco
illorum, quorum erant Festa, alij sunt, & insig-
niorum quidem Reliquiarum, substituti. Et no-
tissima Iuris regula est substitutum, pro vt idem
quod subrogatum, sapere naturam eius, in cuius
locum subrogatur, vt videri potest apud Barbo-
sam Tractatu de Axiomatibus Axiom. 213.</P>
<Z><A+2>DVBIVM INCIDENS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An ob vitandam nimiam dilationem in
Translatorum celebratione, possint in-
fra Octauas celebrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>164.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Non est existimanda ni-<marginalia>Assertio 1.|Non esse ni-|miam dila-|tionem, quæ|iuxta Eccle-|siæ dispositio-|nem stare po-|test, & quæ|illa.</marginalia>
mia dilatio ad effectum dictum, quæ
iuxta dispositionem Rubricarum, & Kalendarij
cursum, potest accidere, & est ad triginta & vnus
dies, quando scilicet Festum Corporis Christi in
16. 17. aut 18. Iunij diem inciderit: Tunc enim
S. Norbertus, (quando scilicet erat Semiduplex)
è sexto eiusdem mensis die in septimum Iulij
differendus. Tale ergo translationis spatium non
est exorbitans reputandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si dilatio sit exorbitans<marginalia>Assertio 2.|Aliquam ni-|miam esse, &|contra Ec-|clesiæ men-|tem.</marginalia>
probabile est, præsertim in Hispania, posse tran-
slatum Semiduplex infra Octauam celebrari.
Probatur, Quia non est credendum velle Eccle-
siam ad id adstringere, quod est ab eius vsu ab-
horrens, neque potest commodè verbis Rubrica-
rum aptari, vt est compertum. Atqui dilatio
exorbitans, quæ scilicet plures ambit menses
talis est, quia numquàm tale aliquid visum vel
auditum, & prætereà illius mens ex verbis inno-
tescit, quia translatum statuit in diem proximè
sequentem traduci, qualis dici nequit distans
adeò protensa dilatione. Quod autem ad Hispa-
niam pertinet, probatur ex eo, quod est à Gre-<marginalia>Greg. XIII.|concessio cir-|ca Festum|Translationis|S. Iacobi.</marginalia>
gorio XIII. dispositum circa Festum translatio-
nis Corporis D. Iacobi Hispaniarum Patroni in
Bulla sæpiùs citata, sic enim ibi: & quoniam in
Regno Castellæ, in pluribus Ecclesijs celebratur die
30. Decembris Translatio S. Iacobi Apostoli Hispania-
rum Patroni, præcipuum Duplex, & in Breuiario
ponitur die 29. festiuitas S. Thomæ Archiepiscopi
Cantuariensis & Martyris, Semiduplex; & in an-
no, quo festiuitas S. Thomæ occurrit in Dominica,
iuxta regulam Breuiarij transfertur in diem sequen-
tem, quo die in eo Regno celebratur supradicta festi-
uitas S. Iacobi, posteaque per plures dies non venit
aliqua dies vacua, in qua poßit celebrari festiuitas
prædicti S. Thomæ, volumus, vt in eo anno Festum
ipsum S. Thomæ transferatur ad primam diem Du-
plici non impeditam, quæ erit Vigilia Epiphaniæ, &
tunc de Vigilia fiat tantum Commemoratio, ad Ve-
speras autem Epiphaniæ nulla fiat Commemoratio de
Festo S. Thomæ prædicti. Sic Pontifex, vbi per-
spicuum apparet ob dilationem plurium dierum,
scilicet vsque ad diem 19. Ianuarij, id esse statu-<-P>@@

<-P>tum, quod est multo plus, quàm si celebratio
pro die infra Octauam fuisset indulta; non qui-
dem de Octaua Epiphaniæ agendo, quæ valde
priuilegiata est, sed de alijs Semiduplicia ad-
mittentibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> P. Guyetus Lib. 4. Cap. 7. Quæst. 5. ita<marginalia>P. Guyeti|non penitus|probanda|sententia.</marginalia>
inquirit: Quid si Festum diu nimis dilatum penitus
omitteretur? & respondet: An obliuione, seu in-
curia? Non est hoc vitium artis, vt ei medeamur.
An tædio protelandi? At expectatio iustorum lætitia.<marginalia>Prouerb. 10.</marginalia>
An vitandæ confusionis gratia? Nulla erit, si Festa
præter ius minimè congeras. Sed habet hoc Breuia-
rium Ordinis Prædicatorum, vt Festa simplicia, quæ
eadem illis sunt ac nobis Semiduplicia, per quinde-
cim dies poßint transferri, vltra quod spatium nihil
de ijs fit illo anno. Est Breuiarium, quod habet leges
suas: tu verò, si Romanus es, Romano viuito more.
Hæc ille, in quibus statim occurrit resolutionem
Quæstionis titulo non respondere, cùm de omis-
sione Officij illa procedat, & de translatis reso-
lutio adhibeatur. Sed quidquid de hoc sit, quod
circa vitandam confusionem asserit, non videtur
opportunum; nam stante minimè præter ius
Festorum congerie, confusio facilè in translatio-
nibus, non vitatur, quando multi sunt, qui de-
bent transferri, & delicata profectò animaduer-
sione opus est, quæ & accidere respectu vnius
potest, si dilatio exorbitans futura sit. Cùm ergo
dictus Pater ad confusionem vitandam admoneat
ne Festa præter ius congerantur; videtur non
obscurè innuere, quando congeries vitari nequit,
& consequenter neque confusio, aliquod debere
incommodo tali remedium adhiberi; nec aliud
opportunius succurrit, quàm prædictum dierum
infra Octauas, alia enim Festa omnino debent
intacta remanere. Licet autem PP. Prædicatores
peculiari vtantur Breuiario, ex eo tamen, quod
in ordine ad translationem obseruant, colligere
possumus quantùm vitandæ veniant longæ tran-
slationes, Breuiarium enim tale à Romana est
Sede approbatum, cui dispositio prædicta non
est visa irrationabilis, vt deducamus inde id,
quod Romano cum Breuiario stare possit, dila-
tiones nimias quantùm fieri possit deuitando.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVI.</A+2>
<A+1>Vtrum Reliquiæ non insignes possint mi-
nori Officio celebrari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>167.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>On defuerunt qui rem minùs accu-<marginalia>Ritu Semi-|duplici posse|Reliquiasnon|insignes coli|qui sentiant.</marginalia>
ratè pensitantes, & Auctores oculis
properantibus lustrantes, affirma-
uerint sanctos, quorum Reliquiæ non insignes
habentur, posse ritu Semiduplici celebrari. Et
videtur quidem ita tenere P. Guyetus Lib. 1. Cap.<marginalia>P. Guyetus.</marginalia>
9. Quæst. 1. vbi ita scribit: Addit Gauantus Com-
mentario in Rubricas Breuiarij Sect. 3. Cap. 3. nu. 3.
de sancto, cuius Reliquia non insignis habetur, Offi-
cium debere esse Semiduplex, ad differentiam insig-
nis Reliquiæ. Sic ille, qui Gauanti sententiam
vt ab eo refertur, adducens, nec improbans, ip-
sam videtur amplexus, aut saltem probabilem
arbitratus. Et vir quidem pius & doctus, cùm
de Reliquijs quibusdam ex prædictis ageretur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0063.jpg/>
@@1@<SE63>48 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>quæ non ita insignes videbantur, vt ritus illis
Duplicis deberet impendi, ad Semiduplicis in-
clinabat, vel vt aptiorem proponebat, Gauanti
auctoritate demonstrata, quæ si, vt dicebatur,
talis esset, non immeritò posset illius sententia ad
praxim aduocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Sed verò Gauantus ab eo est dicendi<marginalia>Qui secus,|& meliùs.</marginalia>
modo penitus alienus, sic enim ille citato in lo-
co: De Sancto, cuius Reliquia non insignis habetur,<marginalia>Gauanti|aperta mens.</marginalia>
si concedatur Officium, debet esse Semiduplex, ad
differentiam insignis Reliquiæ. Sic ille. Vnde P.
Guyetus non retulit fideliter præfati scriptoris
verba, illam enim omisit clausulam, si concedatur
Officium. Quod & tenent Lezana Tomo 1. Cap.
12. nu. 37. & Barbosa de Officio Parochi Cap. 10.
n. 20. & in Summa Apostol. Decision. Collect. 646.
cum Sellio. Circa quod P. Quintanadueñas Tom.<marginalia>P. Quinta-|nadueñas.</marginalia>
1. Tract. 7. Singul. 27. n. 6. ita loquitur: De san-
cto verò (inquit Barbosa suprà. n. 20.) cuius Reli-
quia non insignis habetur, si concedatur Officium,
debet esse Semiduplex, vel pro vt recitatur in Bre-
uiario Romano, ad differentiam insignis Reliquiæ.
Eadem Rituum S. Congregatio in vna Calaritana,
& in alia Viterbiensi sub die 1. Sept. 1612. Eadem
habet Nouarius suprà n. 8. (scilicet in Lucerna. verb.
Officium) Vtrum autem hæc Declaratio supponat
posse recitari de sancto, cuius Reliquia non insignis
habetur, ignoro. Si verò asserat posse peti à Ponti-
fice facultatem faciendi Officium, aut ad recitandum
de illo, libenter annuo; & quòd tunc, si concedatur,
solùm erit sub Semiduplici ritu, vt notat Gauantus
in Breuia. Sect. 3. c. 3. n. 3. Hæc ille. Qui ignorare<marginalia>Quid ex il|lius verbis|colligi minùs|verosimile|queat.</marginalia>
se cùm dicat an Declaratio supponat posse reci-
tari de sancto, cuius Reliquia non infignis ha-
betur, videtur locum ita sentiendi relinquere,
cùm Declaratio ita videatur indicare, & ita opi-
nionem huiusmodi futuram probabilem, vti in
verbis Declarationis non absurdè fundatam. Ne-
que enim præfatus Auctor ignorare se diceret,
nisi in verbis Declarationis ipsius aliquod subes-
set pro ignorantia huiusmodi fundamentum.
Quòd si ita esset clara negatio eius, quod suppo-
ni vtcumque videtur, non posset circa illud ig-
noratio, quam in se ille recognoscit, vlla ratione
versari. Quis enim quod est manifestum igno-
ret, & maximè vir doctus? Sed quidem ad opi-
nionem cum probabilitate fundandam leuissi-
mum firmamentum exhibet citati Auctoris ig-
noratio; ex eo enim quòd ignoretur an aliquid
concessum sit, nequit pro concesso haberi, &
iuxta concessionem operari. Neque verba con-
cessionem indicant; si enim illa præcessisset,
aliqua de ipsa haberetur notitia, cùm tamen nul-
la extet; vt possit de sanctis, quorum Reliquiæ
non insignes habentur, Officium recitari. Et ita
mentem Declarationis prædictæ Gauantus asse-
cutus, quem sequi se Auctor protestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Illud speciali est obseruatione dignissi-<marginalia>Peculiare|dubium cir-|ca verba De-|clarationis.</marginalia>
mum, quod in præallegata Declaratione dicitur:
Debet esse Semiduplex, vel prout recitatur in Breuia-
rio Romano. De Reliquia enim non insigni agi-
tur, pro qua indultum postulatur. Et nihil vide-
tur profecto concessum, si de sancto sit, de quo
in Breuiario Romano præscribitur celebratio.
Si ergo simplex sit, sub ritu simplici de illo fiet.
Et quid inde maioris celebritatis accedit? Si Se-
miduplex, iam hoc habebat, quod concessione<-P>@@

<-P>tribuitur. Inanis ergo illa, & penitus superflua,
pro qua & inepta postulatio videretur. Ideò su-
specta videntur verba illa; pro quibus P. Quin-
tanad. Barbosam refert, apud quem inueniun-
tur; sed Barbosa pro eisdem Lezanam allegat,
apud quem illa non inueniuntur; ex quibus de
primo ad vltimum videtur fieri firmum pro ipsis
fundamentum non haberi. Dici etiam potest
per errorem additum illud Vel, & sensum esse
Officium debere esse Semiduplex vt in Breuiario
Romano, id est, iuxta ordinem in eo dispositum,
vt illi sancto, cuius habetur Reliquia, vel Mar-
tyris, vel Confessoris Pontificis vel non Ponti-
ficis, Virginis &c. Officium tribuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Stet ergo propter Reliquiam non insi-<marginalia>Vltima circa|quæstionem|propositam|resolutio.</marginalia>
gnem ritum non posse specialem adhiberi: quod
quidem conuenientissimè sic dispositum; aliàs
enim vix locus Feriali Officio linqueretur: id
quod in Sanctuario nostro est manifestum, iuxta
quem neque Feria vnica remaneret. Cum ta-
men Gregorius XIII. in citata Bulla tali incom-
modo obuiandum duxerit, dum ait: Ex hoc se-
quebatur, vt Officium maioris partis Feriarum anni<marginalia>Feriale Offi-|cium vt de-|beat obser-|uari, iuxta|Greg XIII,|concessionem.</marginalia>
omitteretur, & ordo Breuiarij ferè subuerteretur.
Sequebatur inquam ex Festorum naturalium
Hispaniæ Sanctorum multitudine, vnde illa ad
paruum numerum reuocauit, quæ sint Hispaniæ
toti communia, sanctorum inquam Ildefonsi,
Isidori, Hermenegildi, quod iam est ad vniuer-
salem Ecclesiam propagatum, & Leocadiæ. Sed
cùm deinde id, quod iam vidimus, circa insignes
Reliquias indulserit, ex eo quidem multis in lo-
cis factum, crescente earum numero vt Officium
maioris partis Feriarum anni omittatur. Quod ta-
men generale cum non sit, contra Pontificis
non itur ordinatissimam voluntatem qui pro
Reliquijs zelum maiorem, quàm pro Ferijs vi-
detur habuisse, cùm sciret concessione sua Offi-
cium Feriarum non parua quidem ex parte mi-
nuendum. Quemadmodùm aucta Festorum ce-<marginalia>Sanctorum|Festa Ferijs|quomodo|præferenda.</marginalia>
lebratione ob sanctorum gloriam, & consequen-
ter Dei, qui glorificabitur in consilio sanctorum.
Psal. 88. v. 8. ita dispositum Kalendarium vt in
toto Ianuario mense nullus sit dies, in quo possit
Feriale Officium recitari. In Augusto vix vnus
aut alter, sed quia in aliis locus esse potest, non
graue id inconueniens reputatur. Ex quod dixi-
mus firmari potest, vt, quoniam Feriale Officium
in maiori Ecclesiæ parte locum habere possit,
non debeat censeri absurdum, si in nonnullis ob
insignium Reliquiarum multitudinem omitta-
tur.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVII.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Vtrum Festa Sanctorum, quorum Re-
liquiæ insignes habentur, in Tran-
slatione gaudeant aliquo iure præla-
tionis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>171.</absatz-nummer> <INI3>T</INI3>Ransferri accidit quando eorum<marginalia>Vt possit|translatio|contingere, &|quorum Fe-|storum.</marginalia>
Festa in Octauas illas incidunt, in
quibus aut nulla, aut specialiter pri-
uilegiata tantùm admittuntur. Et tunc occurrit
proposita difficultas, siquidem contingere potest<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0064.jpg/>
@@1@<SE64>Sectio XVII. Festa Reliquiarum in translatione &c. 49
<duolan 2><-P>vt Festa aliqua Sanctorum sint in ordine Festo-
rum priora, & ritus tamen æqualis, duplicia in-
quam, vt S. Ioachim (de quo tamen inferiùs dis-
serendum) S. Benedicti, S. Franciscus de Paula
(in cuius die festo hæc scribo) S. Isidori Hispa-
niarum Doctoris, S. Hermenigildi, S. Leonis, S.
Petri Martyris, S. Catharinæ Senensis, S. Grego-
rij Nazianzeni, S. Philippi Nerij, S. Monicæ, S.
Norberti, S. Antonij de Padua, S. Basilij, qua-
rum omnium esse translationes possunt ob supra
dictum impedimentum. Et vt præferri nequeant
videtur obstare Rubrica de Translatione Festo-
rum sic se habens: Si plura Festa nouem Lectio-<marginalia>Rubrica de|Translat n.|7. vt videa-|tur obstare|prælationi.</marginalia>
num transferenda sint, priùs transferatur Duplex
quàm Semiduplex, & inter plura Duplicia quod est
magis solemne semper priùs transferatur & celebre-
tur: alioquin si sunt æqualia, vnum ante aliud trans-
feratur eo ordine, quo erant celebranda in proprijs
diebus. Sic ibi. Atqui Festa, de quibus dictum,
æqualia sunt: non ergo potest ratione Reliquia-
rum esse prælatio, dum pro illis nihil profertur
speciale. Nihilominus posse præferri videtur ve-<marginalia>Eam potiùs|fauere osten-|ditur.</marginalia>
rosimile, & ex Rubrica citata, atque anteceden-
ti deduci, hæc enim huiusmodi est: Si duo vel
plura Festa nouem Lectionum simul eodem die ve-
niant, fiat Officium de maiori, id est de Duplici
& Semiduplicia transferantur: at si omnia sint Du-
plicia, vel omnia Semiduplicia, fiat de digniori,
seu solemniori, & quæ minoris solemnitatis sunt,
transferantur. Sic Rubrica num. 6. Est autem Fe-
stum Sancti, cuius habetur Reliquia eo solem-
nius, quod sub eodem ritu celebratur, vt videtur
clarum, ea enim de caussa Gregorius XIII. il-
lud Duplici alij præferendum statuit eodem oc-
currenti die, ratione scilicet solemnioris appara-
tus, qui adhiberi solet, aut certè debuisset, In-
dulgentiarum, quæ & concedi solitæ, & in no-
stro perfruimur Sanctuario. Ex quo & ratio de-
sumi potest: nam Festum Sancti, cuius Reliquia
insignis habetur, præfertur alteri proprium ha-
benti diem in celebratione: ergo & in transla-
tione. Illatio videtur legitima à paritate ratio-
nis.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Gauantus Parte 2. Sect. 3. Cap. 10. n. 5.<marginalia>Gauanti|explicatio.</marginalia>
præfatam Rubricam exponens sic ait: Occurren-
tibus pluribus Festis nouem lectionum, transferatur
illud, quod est minùs nobile, vel ratione ritus, putà
quia Semiduplex, vel ratione personæ, quæ sit infe-
rioris ordinis, si in ritu sint æquales. Hic est sensus
Rubricæ nu. 6. Sic ille. Pro quo & P. Guyetus ita
scribit Lib. 4. Cap. 7. Quæst. 3. Verùm tria hîc occur-<marginalia>Et P. Gu-|yeti.</marginalia>
runt dubia. Primum an in transferendis Festis æqua-
libus habenda sit ratio dignitatis personarum, an vi-
delicet quæ sunt Domini, transferantur ante omnia
alia; quæ B. MARIÆ, ante Festa Sanctorum: quæ
Angelorum & Apostolorum, ante cætera alia, iuxta
ordinem præscriptum in Rubrica de Concurrentia
Officij nu. 2. Respondeo, videri id mihi quidem valde
consonum; quin & Gauantus Sect. 3. Cap. 10. n. 5.
asserit hunc esse sensum Rubricæ citatæ. Vix tamen
apparet; immò contrarium facile est colligere. Va-
leat nihilominùs tanti viri auctoritas, cum ratione
congruenti coniuncta. Hæc ille. Et iuxta vtriusque
mentem hoc anno 1674. disposita est translatio
Festorum Annuntiationis Virginis, & Sanctissi-
mi eius Sponsi Iosephi, æqualium iam in ritu,
c&#x0169; prælatione illius, vt qui prior fuit in tempore,<-P>@@

<-P>non sit tamen in iure, stante personarum notissi-
ma inæqualitate. Et ex ratione à P. Guyeto addu-
cta circa concurrentiam id sequitur, quod discur-
sus iste contendit; pref̨erendum, scilicet in transla-
tione Festum Sancti, cuius habetur Reliquia, quia
& in occurrentia præcedit. Quæ ratio videtur
vrgere. Sed neuter ex citatis Auctoribus id teti-<marginalia>Solemnius|Festum Reli-|quiarum, &|inde proba-|tio.</marginalia>
git, quod erat animaduersione & explicatione
satis dignum: ratione scilicet maioris solemnita-
tis esse Festum æqualis ritus alteri minùs solem-
ni in translatione præferendum. Nec videtur sa-
tisfacere adducta eor&#x0169; explicatio de maiori per-
sonæ dignitate: nam in Rubrica duo ponuntur, &
maioritas scilicet & solemnitas: Fiat de digniori,
seu solemniori. Cùm ergo dignitas personæ ad ma-
ioritatem referatur: aliquid debet assignari di-
uersum, quod debeat solemnitati respondere. Et
ita recognoscit P. Guyetus Cap. 9. Quæs. 5. vbi sic<marginalia>P. Guyetus</marginalia>
ait: Tria sunt rationum capita, ex quibus peti debet
Quæstionis huius resolutio. Primum est maior alter-
utrius celebritas: putà si vnum est de præcepto quoad
forum, non verò alterum, aut fiat cum maiori appara-
ratu Chori, frequentiorive populi concursu. Est enim
eiusmodi maior solemnitas, ob quam alterum alteri
præferendum edicit Rubrica 10. de Translat. Festo-
rum n. 6. Sic S. Rochus vbi de eo fit legitimè, præfe-
rendus S. Hyacintho 16. Augusti. Sic ille. Cùm ergo
tale aliquid in Festis Sanctorum, de quibus agi-
mus, reperiri possit, meritò possunt prælationis
iure gaudere.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Iuxta prædicta ergo non videtur negari
posse Festis prædictis debitam esse prælationem,
idque posse sine vllo scrupulo practicari, vt hoc
anno quæ extant 21. 23. 24. 29. 24. 27. 29. & 31.
Martij & 1. Aprilis & 13. ac 17. Maij præferenda
SS. Benedicti & Monicæ. Vbi circa nonnullos<marginalia>Factum S.|Gabrielis an|Duplex ma-|ius.</marginalia>
esse dubium potest, ex quibus prius est Festum
S. Gabrielis Archangeli, quatenus dici potest non
esse cultus sublimioris: sic enim communis con-
cessio hucusque processit, quæ iam diu apud Nos
in vsu, quia solius Duplicis sine additamento
aliquo ritus eidem attributus, quemadmodum &
Festo Angelorum Custodum. Et quemadmodum
in illo primæ Vesperæ non erant integræ, ne
ea pars solemnitatis Diui Hieronymi Festo de-
meretur, quod nec primas habuerat: ita & cum
S. Gabriele faciendum est etiam iudicatum, vt
scilicet secundas Vesperas integras non haberet,
sed à Capitulo de S. Iosepho fieret, quando Du-
plicis minoris ritu illius Festum tantummodò
potiebatur. Videtur tamen maior ipsi conceden-
dus, quia apud PP. Franciscanos Duplex maius<marginalia>Apud quos|tale.</marginalia>
est, sub quo die 24. Martij celebratur. Sicut & à
PP. Mercenarijs. Die autem 17. sub eodem
ritu in Religione S. Iacobi, Præmonstratensi,
& SS. Trinitatis: Sed quidem licet apud præ-
dictos iam pridem Festum S. Archangeli in vsu
fuerit, non licuit alijs eos, sine speciali gratia
S. Congregationis ipsos imitari. Ex quo fit non
alio celebrandum ritu, quam concesso ab ipsa;<marginalia>Quid pro|Societate.</marginalia>
& solum Duplex minus scimus esse concessum.
Neque Religiosis Societatis plus licuisse ex eo
constat: quòd sine P. Generalis facultate nullus
possit in ijs, pro quibus priuilegium interuenit,
vsum vsurpare. Stante autem generali concessio-
ne, de qua dictum, verosimiliter videtur dici
posse licitum esse talis ritus vsurpationem ex ra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0065.jpg/>
@@1@<SE65>50 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>tionabili voluntatis illius interpretatione, &
experientia huiusmodi concessorum, vt vide-
re licet in ijs, quæ habentur circa SS. Eucha-
ristiæ Sacramentum pro Ferijs quintis, Concep-
tionem purissimam Virginis, vndecim mille Vir-
gines. Quando & in eo, de quo agimus nihil
inueniatur ad substantiam Officij sacri spectans,
cùm absolutè liceat, & solùm de accidentali
quadam agatur qualitate, quod in prohibitione
illa circa vsum priuilegiorum non videtur com-
prehensum. Et idem videtur posse dici de Festo
SS. Angelorum Custodum, quod vt Duplex ma-
ius iam olim celebrant præfatæ Religiones S. Ia-
cobi, Præmonstratensis, & SS. Trinitatis, & for-
tè aliæ. Neque iam ex concurrentia cum S. Hie-
ronymo hærere in eo possumus, cùm peni-
tus sublata sit. Secundo Octobris die eidem assi-
gnato: quod satis erat exoptatum. Post S. Ga-
brielem sequitur S. Ioachimus, qui apud Patres<marginalia>De S. Ioa-|chimo.</marginalia>
Franciscanos ritum habet Duplicis maioris, iu-
xta impressum Codicem anno 1657. quod tamen
omissum in Codice anni 1667. & videtur qui-
dem non sine graui caussa factum. Neque vlla
in eorum Kalendario ipsius mentio, nisi circa
Annotationes pro mense Martio, in quibus sic<marginalia>Annotatio|PP. Mino-|rum.</marginalia>
habetur: Quando vero Festa Sanctorum Iosephi,
Ioachim, Benedicti, Gabrielis transferuntur post
Pascha, primò fit Officium de S. Gabriele, dein-
de de S. Ioseph, posteà de S. Ioachim, denique de
S. Benedicto. Ex quo tamen colligi nequit S.
Ioachim esse Duplex minus, cum translatio S.
Gabrielis, cuius Festus est posterius tempo-
re apud præfatos, vt vidimus, præferatur, quan-
doquidem & cum S. Iosepho idem stat, cuius
Festum tunc erat Duplex maius. Ratio ergo
prælationis ex eo desumitur, quòd iuxta Ru-<marginalia>Duplex esse|minus con-|cluditur.</marginalia>
bricam Festa Angelorum alijs eiusdem gradus
præferuntur. Sic Titulo 11. num. 2. de quo &
dictum suprà. Nihilominus non esse Duplex
maius apud illos videtur manifestum. Primò,
quia pro eo nulla adducitur Pontificia con-
cessio, sicut pro Diuis Iosepho & Anna, pro
qua Sixtus Quartus memoratur cum circum-
stantijs Datæ. Secundò, quia cùm anteà per er-
rorem visum fuerit irrepsisse, penitus est in re-
centiori impressione sublatum. Tertiò, quia in
serie Festorum Ordinis S. Iosephi & S. Annæ
Festa collocantur suis in mensibus, de quo & in
Annotationibus, ea solùm ratione quòd maio-
ritas illa ritus sit ipsis, vt diximus, Pontificia
auctoritate concessa. Ergo si pro S. Ioachimo
idem factum fuisset Pontificia largitate, idem
etiam quod de duobus pariter ab ipsis disposi-
tum fuisset. Cum ergo non ita se res habeat, di-
cendum est pro excellentia illa ritus nullum esse
fundamentum, quando ex solo apud dictos Pa-
tres vsu argumentum sumebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Est insuper Festum S. Ferdinandi Re-<marginalia>De S. Ferdi-|nando Rege.</marginalia>
gis die 30. Maij, pro quo non apparet conces-
sio specialis, de qua notitiam habeamus, qua
ritus supra Duplex minus concedatur. Quod si
de illo vt de Sancto Hispaniæ naturali loqua-
mur, idem adhibendus ritus, qui ei pro Reli-
quijs insignibus iuxta P. Quintanadueñas Tra-
ctat. 7. Singular. 20. id probantem ex eo quod
Gregorius XIII. eodem modo de illis locutus
citata in Bulla. Ritum autem pro Reliquijs Du-<-P>@@

<-P>plicis esse minoris superiùs ostensum num. 93.
& consequenter Sanctorum Naturalium nu. 94.
licet dictus Pater maiorem ritum existimet ip-
sis tribuendum. Pro dignitate autem Regia non
videtur maior cnnferendus: quia D. Hermene-
gildo & Regi & Martyri non est impensus, cum
pro eo peculiaris concessionis coniecturam nul-
lam habeamus. Nihilominùs sustineri potest
præfatum ritum ei posse concedi, quia eius san-
ctitatis & gloriæ Pontificium testimonium op-
tatissimum in Hispania fuit, & iuxta expecta-
tionem festiuitas est solemnitate celeberrima de-
corata. In quo vt celebrari peculiari plausu &
ritu queat, ea est vrgentissima ratio, quod Re-
gum nostrorum clarissimus sit ille Progenitor:
quod de S. Ludouico dicere an possint Galliæ<marginalia>Regibus|Hispaniæ|quæ inde|gloria, sicut|etiam ex D.|Ludouico|Progenitore,|P. Bussieres</marginalia>
Reges, videant eorum Historici, quorum & ali-
quos vidimus. Et quidem si quæ illis inde gloria,
nostrorum Regum gloriæ pro auctario est, glo-
riosam pariter ex eodem sacro fonte recensen-
tes originem. de quo P. Bussieres Parte 1. histo-
riæ Francicæ lib. 9. in Carolo Pulcho sic scribit:
Rex Alfonso Hispanico, eos comprimendi (Vanco-
nes & Anglos) munus imponit. Ille Alfonsi Regis
Castellæ ex Ferdinando filio nepos, idemque nepos
ex Blanca filia Ludouici sancti &c. Prætereà ijs,
qui per hæc tempora Beatificationis honore
donantur, Duplicis maioris officium concedi
solitum, vt videre est in BB. Paschali, Petro
de Alcantara (iam Catalogo Sanctorum adscri-
pto) Ioanne Capistrano, Iocobo de Marchio,
Felice Capucino, quos PP. Minorum citata
Animaduersio recenset. B. Stanislao ritus se-
cundæ Classis indultus, & B. Rosæ suprà ex-
cellentius aliquid, quam Iaponiensibus Mar-
tyribus tot ac tantis, quos eadem Franciscana
Religio secundæ Classis ritu concelebrat, sic-<marginalia>Pro B. Petro|de Arbues|Martyre nu-|pera con-|cessio.</marginalia>
ut & Nos illorum Socios pariter coronatos Pau-
lum, Ioannem, & Iacobum. Fateor B. Pe-
tro de Arbues nupera concessione solum ri-
tum Duplicis designari. Sed obstare id non de-
bet, quia aliquando Duplicis nomine solet ve-
nire etiam maius, quod ex circumstantijs colli-
gendum. Exemplum extat in Tabella occur-
rentium, in qua dispositum inuenitur, vt oc-
currente Octaua cum Duplici per annum, Of-<marginalia>Duplex per|annum ali-|quando pro|maioris.</marginalia>
ficium sit de illa, & translatio de isto: quod
est sic in §. de Translat. Festorum apertè statu-
tum num. 2. Circa quod obseruat Gauantus Sect.
3. Cap. 8. num. 12. quòd Duplex per annum
comprehendit maius & minus, vt scilicet Ta-
bella penitus Rubricæ respondeat. Quæ au-
tem circumstantiæ in considerationem venire
possint vt concessio pro præfato Beato Martyre
Duplex etiam maius comprehendat, expenden-
dum relinquo sacrosancto Inquisitionis Tribu-
nali, & ijs, qui in eôdem possunt, sicut & in
grauioribus alijs, ita & in huiusmodi quæ-
stionibus iudicare. Tandem cùm improbabile
non appareat id quod de Sanctis Naturalibus Hi-
spaniæ tenet P. Quintanadueñas supra: ex eo
aliquid saltem potest deduci, quod cum alijs
à Nobis dictis concurrens, probabilitatem pos-
sit positioni propositæ conciliare. Singula e-
nim quæ non prosunt, &c. Et hac de caus-
sa in concursu Festi Sancti Regis cum Festo
S. Gordiani Martyris, de quo die 29. Maij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0066.jpg/>
@@1@<SE66>Sectio XVIII. De Reliquijs Beatificatorum. 51
<duolan 2><-P>ob sacrum pignus illius Corporis, integras Ves-
peras S. Ferdinando tribuimus cum alterius com-
memoratione, & in Translatione ius habebit
prælationis.</P>
<Z><A+2>SECTIO XVIII.</A+2>
<A+1>Circa Reliquias Beatificatorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>175.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rælatus quidam, dum de approba-
tione Reliquiarum ageretur, & Bea-<marginalia>Circa nega-|tam appro-|bationem à|Prælato quo-|dam.</marginalia>
torum aliquæ ipsi vt approbarentur
fuissent præsentatæ, abnuit, in ea visus esse sen-
tentia, vt quæ tales sunt, approbari nequeant,
quandoquidem approbatio eò tendit vt Reliquię
possint publicæ exponi venerationi, quod sibi
non esse licitum videtur censuisse. Et eius est qui
de hoc agebat, obsecutus iudicio, atque ita Re-
liquiæ sine approbatione relictæ. Vbi quidem
(vt hoc datum sit Prælati censuræ) ita disponi
res potuit, vt Reliquiæ sub conditione approba-
rentur, si videlicet Beati, ad quos spectabant,
Canonizationis cultum obtinerent: quod & re
ipsa accidit in reliquijs S. Francisci Borgiæ, &
breui etiam, vt speramus videndum in B. Aloysio
Gonzaga iam in Martyrologio Romano propo-
sito cum præclaro elogio, quod esse Canoniza-
tionis non infrequens sumus experti prælu-
dium. Et quidem cùm Prælatus ille omnes alias
Reliquias approbans, quæ sunt illi propositæ, in
prædicti nihil quod approbationi obstare posset,
inuenerit, præter gradum inferiorem Beatifica-
tionis, stante Canonizatione, videtur iam appro-
batio necessaria consistere, cùm pro Reliquijs
testimonia legitima habeantur. Cùm sit aliàs in-
dubitabile approbationem, si Canonizatio exta-
ret, præbiturum. Vnde sine scrupulo videtur hoc
in negotio, vbi de mero fauore agitur, posse
procedi.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Sed quidem Prælatus dictus ibi videtur<marginalia>Approbari|posse ostendi-|tur.</marginalia>
trepidasse, vbi non erat timor; Reliquiæ nam-
que Beatificatorum ad publicam possunt venera-
tionem exponi, & consequenter in ordine ad il-
lam approbari. Cùm enim illis, quarum sunt
Missæ & Officij sacri concedantur honores, qui-
bus esse maiores nequeunt, minores profectò
negari nequeunt, quales sunt, qui eorum Reli-
quijs deferuntur. Vnde in more est, vt Beatifi-
catione obtenta, Beatorum corpora suis è tumu-
lis extrahantur, venerationi publicæ deincepo,
exponenda. Quod ergo erga corpora præstand&#x0169;
conceditur, consequenter & erga eorum Reli-
quias censetur esse concessum, quandoquidem
eisdem æqualis est debita veneratio propteream-
dem formalissimam rationem. Circa quod ita
scribit P. Quintanadueñas Tract. 7. Singul. 27.<marginalia>P. Quinta-|naduenas.</marginalia>
n. 9. Nam cùm Beatificati Reliquias, sicut & Cano-
nizati, posse approbari ab Episcopo indubitatum sit,
ex ijs, quæ Doctores tradunt. Suarius Tomo 1. in 3.
p. Disput. 51. Sect. 2. Azorius Tomo 1. Lib. 9. Cap.
14. Barbosa de Episcop. Parte 3. Allegat. 97. n. 10.
& alij: atque ex alio capite concedatur facultas vt
de Sancto, cuius Reliquia approbata habetur, cele-
bretur: à Pontificeque hic Beatus celebratione hac
dignus sit iudicatus, concessa est enim hæc aliqui-
bus; à fortiori Ecclesiæ, in qua eius Reliquia<-P>@@

<-P>seruatur, conceditur, seu concessa credenda est.
Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>177.</absatz-nummer> Sunt tamen huius Auctoris parùm ex-<marginalia>Eius non|exactæ cita-|tiones.|P. Suarez.</marginalia>
exactæ citationes. P. Suarez eo loco nihil habet,
vbi tantùm de adoratione Dei latè disputat. Dis-
putatione autem 55. Sectionem 2. sacris Reliquijs
impendit, & in ea contrarium potiùs videtur
tenuisse, ita enim scribit. Vers. Sed quæret aliquis
post nonnulla alia: Aliud est enim loqui de publico
& solemni ritu sub honore Reliquiarum, aliud de
priuato ex singulari deuotione alicuius personæ. Vt
enim aliquæ Reliquiæ publicè ab Vniuersali Ecclesia
colantur, primò netesse est vt de sanctitate personæ,
vel per vniuersalem Ecclesiæ consensum, seu tradi-
tionem, vel per Summi Pontificis Canonizationem
constet. Deinde oportet publica auctoritate Reliquiæ
proponantur vt veræ, & ad talem personam perti-
nentes: hæc autem auctoritas est apud Summum
Pontificem, & Episcopos, qui sufficientem diligen-
tiam ante approbationem adhibere tenentur. Sic
Doctor Eximius, iuxta quem Canonizatio eius,
cuius est publicè exponenda Reliquia, videtur
prorsus requirenda. Barbosa citato in loco sic ha-<marginalia>Dom.|Barbosa.</marginalia>
bet: Secundò colligitur nullo modo licere Episcopo
approbare Reliquias personæ nondum canonizatæ,
aut eas publicè venerandas exponere. Sic ille pluri-
mos congerens pro ea positione Doctores. P.
Azor nihil habet eo, in quo allegatur Libro, &
Capite, in quo de re valde aliena pertractat. Ci-
tatur à Barbosa eodem lib. Cap. 8. Quæs. 8. vbi il-
lius habetur assertum, & Parte 2. Lib. 1. Cap. 26.
Quæs. 4. & Cap. 6. Quæs. 1. Lib. 5. Vbi de Reli-
quijs in speciali nihil, sed tantùm de necessitate
Canonizationis ad publicam venerationem, cum
festiuis diebus, & cultu Sanctis attribui solito sa-
crorum Officiorum. Quod & alij ex citatis ab
eodem scriptore affirmant, licet nonnulli de Re-
liquijs expressè loquantur, ex quibus P. Palaus
Tomo 2. Tract. 8. Disput. 1. Puncto 3. n. 8. Et quid
ad hæc? Dicam.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Canonistæ, ex quorum gremio, graui<marginalia>Beatificatio|Canoniza-|tionis nomi-|ne designa-|ta, ex quo|difficultatis|expeditio.</marginalia>
quidem & venerando, præfatus erat Antistes,
litteræ solent esse nimiùm addicti; & ita cùm
Canonizationem audiunt, & necessariam illam
esse apud Scriptores legunt, vltimum illud, &
solemnissimum Ecclesiæ iudicium, & definiti-
uam sententiam intelligunt, qua in Sanctorum
Catalogum serui Dei aliqui virtutibus & mira-
culis insignes adsciscuntur; non animaduerten-
tes particularem alium esse, & minùs solemnem
Canonizationis modum, Beatificationis nomine
à temporibus non ab hinc multis in Ecclesia re-
ceptum, quo plures ex honoribus Canonizatis
impendi solitos ipsis Pontificia Sedes attribuit:
de quo alibi à Nobis dictum, & ita sicut in Ca-
nonizatione, sic etiam in Beatificatione Pon-
tificem errare non posse. Videnda quæ diximus.
Tomo 1. Theologicorum Problematum in Prolusione
Apologetica nu. 62. vbi Auctores dati ea, quæ di-
ximus comprobantes. Circa quod notanda verba
SS. Dom. Clementis X. in Breui pro Festo Ca-
nonizationis S. Francisci Borgiæ die 24. Aprilis
1671. vbi sic ille: Cùm nos nuper ad honorem San-<marginalia>Breue SS.|Dom. Cle-|mentis X.|notatu di-|gnum.</marginalia>
ctißimæ Trinitatis, ac ad exaltationem Catholicæ
fidei, & Christianæ Religionis incrementum, de
Venerabilium Patrum nostrorum S. R. E. Cardina-
lium, Patriarcharum, Archiepiscoporum, & Episco-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0067.jpg/>
@@1@<SE67>52 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>porum in Alma Vrbe nostra existentium consilio, Bea-
tum Franciscum Borgiam, dum vixit Præpositum
Generalem Societatis IESV auctoritate Nobis à Do-
mino tradita Sanctum esse decreuerimus, & definiue-
rimus, ac Sanctorum Catalogo solemni ritu adscripse-
rimus &c. Vbi animaduersione dignum occurrit,
ad significandum vltimum pro Sanctitate & glo-
ria B. Francisci iudicium non fuisse Pontificem
priori verbo contentum, Decreuerimus, quia si-
ne iudicio tali stare Decretum potest, & in
Beatificatione profertur, qua is, qui eo decora-
tur honore dignus vt pro eo Missa & Officium
dici possit, iudicatur: & ideò additum Definiue-
rimus, id est definitiua sententia quod iam decre-
tum à Nobis fuerit pronuntiatum, in quo qui-
dem substantia Canonizationis videtur constitu-
ta, quæ & stare sine solemnitate illa potest, de
qua ibidem, & fuisse adhibitam meritò decla-
rauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Stet igitur Beatorum Reliquias posse<marginalia>Theologo-|rum censura|desideratur|in istis.</marginalia>
ab Episcopis approbari, quod, vt reor, nullus, qui
fuerit Theologus, recusabit. Theologi siquidem
quanta sit Beatificationis vis, & ad quæ se possit
extendere, quale & inter illam ac definitiuam
Canonizationem discrimen, iusto examine truti-
nabunt. Experientia mihi pernot&#x0169; magnos etiam<marginalia>Vide Cassa-|reum Parte|10. Con-|clus. 16.</marginalia>
Præsules Theologicis non imbutos notitijs, circa
res diuinas & sacras magna caligine laborare, &
ita eorum affectus erga illas pios quidem, sed
aridos & exsuccos, quod & ipsi de se ingenuè
fatebantur. Quàm alius S. Franciscus Salesius,<marginalia>S. Francisci|Salesij inter|illos excel-|lentia.</marginalia>
qui cum Iuris non leui peritia Theologica lumi-
na in Scholis Societatis Romæ vbi Eximium
Doctorem P. Franciscum Suarium, felicissimum
tali discipulo nactus magistrum, potuit haurire,
vt & mysticus ipse magister euaderet, & de praxi
diuini amoris, vt nullus vnquam locutus alter,
loqueretur. Et Pater quidem Quintanadueñas
dum Doctores illos pro Beatificatorum Reli-
quijs approbandis adduxit, qui tamen de Cano-
zatis locuti, ea forsitan consideratione processit,
vt eos de Canonizatione, vt à Nobis est explicata,
locutos fuerit arbitratus, quod tamen ab ipso
oportuit explicari. Nec nos de Beatificatione
plura, de qua etiam Tomo 1. & 2. Auctarij non
pauca reperienda, pro quibus Indices consu-
lendi.</P>
<Z><A+2>SECTIO XIX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Notanda quædam circa Festa Sacra-
rum Reliquiarum iuxta dierum se-
riem, qui sunt ipsis per menses assi-
gnati.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>180.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Icta de illis aliqua in decursu hu-
iusce tractationis, sed sunt alia, cir-
ca quæ vtilis erit excursus, cùm &
oporteat circa dispositionem quorumdam vlte-
riùs inquirere, & illius non obuiam omnibus
reddere rationem.</P>@@

<Z><A+2>FESTA IANVARII.</A+2></Z>
<P><INI2>H</INI2>Oc in mense nullum Reliquiarum Festum<marginalia>Diuor&#x0169; S$unclear|Martyrum|Festa curè|Ianuario|reiecta.</marginalia>
occurrit, in quo tamen ante annos aliquot
duo erant, scilicet die 29. S. Germanici Marty-
ris ob sacrum Corpus, & 31. ob Reliquiam in-
signem S. Lelij Martyris. Sed Festa ista in alios
sunt traducta dies ob superuenientia alia Sancto-
rum Francisci Salesij & Petri Nolasci, cùm præ-
dicti dies non sint Sanctorum illorum natales, &
circa S. Germanicum aliqua forsan deceptio ob-
tigit vt hoc mense poneretur, eo quòd die 19.
S. Germanici Martyris in Romano Martyrolo-<marginalia>S. Germani|cus.</marginalia>
gio memoria illustris habeatur, sic enim ibi:
Smyrnæ natalis beati Germanici Martyris, qui cùm
primæuæ ætatis venustate floreret, sub Marco Anto-
nino, & Lucio Aurelio, per gratiam virtutis Dei me-
tum corporeæ fragilitatis excludens, sponte præpara-
tam sibi bestiam damnatus à iudice prouocauit, cu-
ius dentibus comminutus, vero pani Domino IESV
Christo, pro ipso moriens meruit incorporari. Sic ibi.
Quòd autem non eo die, sed 29. eius sit consti-
tuta memoria, ex eo accidere potuit, quod dies
talis Festo S. Hilarij ex die 14. translato ob Fe-
stum nominis Iesv, iam esset pridem occupatus.
Sed quidem cùm prædictus Martyr Smyrnæ in
Asia, & non Romæ, vnde exportatum Sacrum
Corpus, quo fruimur, martyrio fuerit corona-
tus, nullo ex prędictis diebus eo respectu gaudere
debuit, benè tamen ex voluntaria designatione,
sicut in alijs accidit, quor&#x0169; dies passionisignoran-
tur, sicut & ignoratur dies S. Lelij cùm sit nullus
in Martyrologio qui vocetur hoc nomine. Potest<marginalia>An legitima|reiectio.</marginalia>
aute&#x0303; non immeritò quęri, an iustè fuerint duo isti
Sancti Martyres suis amoti sedibus, cùm iam die-
rum illor&#x0169; haberent legitimam possessionem? &
videtur quidem ita verosimiliter dicendum; hac
enim de caussa in omnibus alijs ad officium sa-
crum spectantibus perinde se habent, ac si desi-
gnati voluntariè dies, eorum essent natales. Ni-
hilominus id, quod factum, potest etiam verosi-
militer sustineri; nam concessio Gregorij XIII.
pro exclusione Festi alterius, tunc procedit,
quando simul occurrunt eodem die: & de alio
Sancto eodem die occurrenti, si fuerit &c. quæ sunt
verba Pontificis: non dicuntur autem occurrere
Sancti eôdem die, quando vnius ex illis est peni-
tus ignotus natalis dies. Debet ergo alter suo in
die celebrari. Esse etiam & in hoc non contem-
nep$unclearæ congruentiæ potuerunt: ex quibus ob-
via offensio Religiosorum, si cernerent in
Festo S. Fundatoris sui nullam in nostra Ecclesia
ipsius memoriam haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Die 14. Festum est Sanctissimi Nomi-<marginalia>Festum SS.|Nominis|IESV quo-|modo Socie-|tati pro-|prium.</marginalia>
nis Iesv Duplex secundæ Classis, sicut apud
PP. Minores, in quorum adnotatur Rubricis esse
primæ Classis in quibus est Titulare. Vnde exi-
stimare quis posset tale esse apud Nos, quia non
Titulare peculiaris alicuius est Societatis Eccle-
siæ, sed totius Religionis. Quemadmodum Fe-
stum SS. Trinitatis Duplex est primæ Classis in
Religione hoc titulo decorata. Quod quidem
non videtur penitus improbandum. Nihilominùs
Societas non consueuit hoc Festum vt proprium
celebrare, sed illud, quod est cum Circumcisione
connexum, vnde speciale aliud non est toti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0068.jpg/>
@@1@<SE68>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 53
<duolan 2><-P>Religioni commune, immò in hac, vbi de illo
agitur prædicta die, nihil de illo per annos plu-
res. Pro quo animaduertisse iuuat Societatem
nostram non dici Societatem Nominis Iesv, vt
aliqui imperiti scribunt in superscriptionibus lit-
terarum ad Nostros transmissarum, sed Societa-
tem ipsius Iesv, relata compellatione directè ad
personam, & consequenter ad Nomen. Ex eo<marginalia>Circumci-|sionis Festum|curproprium|ipsi.</marginalia>
autem quòd Circumcisionis Festum, in qua est
Nomen impositum, vt proprium celebret, id
tantùm quod diximus, elici potest: celebrare in-
quam Iesvm ipsum eo die, quo impositum illi
Nomen est; quia nullum alium commodiorem
diem potuit ad Titularem suum celebrandum in-
uenire, & ita conueniens fuit vt in speciali alio
die Nominis celebrationem assumeret, quæ esse
primæ Classis non potuit, quia de Titulari dire-
cto non est, vt esse quidem potest, sicut SS. Tri-
nitas eius nominis Ordinis Titularis est, ex quo
soluitur obiectio, quæ ex dicto Ordine sumeba-
tur. Si dicas sequi ex hoc Festum Circumcisio-<marginalia>Ansit 1.|Classis.</marginalia>
nis esse primæ Classis in Societate: quid inde?
Nihil certè de hoc curatum, quia ex eo quòd
tale sit, nihil plus habebit, vt constat. Si dicas
habiturum Octauam; id negandum, quia Octa-
uæ esse nequit Octaua, & in die Circumcisionis
Octaua Natiuitatis celebratur. Et deinde esset
inutilis, quandoquidem nullus est dies, in quo
agi de illa posset; immò nec dies ipse Octauæ
intra Epiphaniæ Octauam incursurus.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> A Festo autem Nominis Iesv praxis il-<marginalia>Translatio|S Hilarij|quomodo in|diem pro-|priam.</marginalia>
la circa translationem in stabilem & proprium
diem inchoatur, de qua Sect. 12. & ita circa il-
lam sic habetur in Rubricis pro Festis PP. Mi-
norum: Eadem sacra Rituum Congregatio Festis
ob occurrentiam stabilem aliorum Festorum in Ordi-<marginalia>Rubrica PP.|Minorum|circa illam,|& alias.</marginalia>
ne transferendis aßignauit diem proximiorem tam-
quàm propriam, v. g. Festo S. Hilarij decimumnonum
Ianuarij, & sic de alijs, pro vt cernere licet in Ka-
lendario præmisso. Sic ibi, Quam quidem assigna-
tionem iam pridem & Nobis in vsu variari opor-
tuit ob Festum S. Canuti Regis & Martyris, cui
est talis dies auctoritate S. Congregationis assig-
natus, licet ad libitum; cui tamen Pontifex tan-
tùm detulit, vt cùm prædictus Martyr, & S.
Raymundus de Peniafort, ex eôdem fuerint
translati die, & huius Festum de præcepto fece-
rit, illius tamen priori in Sede reliquerit, quod
breui forsan ex pręcepto pariter veniet celebran-
dum, vt videmus passim; nec expediet sic pro-
motum semper extra proprium vagari domici-
lium à Pontificia Sede cum graui adeò conscien-
tiæ grauamine designatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Et in præfata quidem designatione ob-<marginalia>Obseruatio-|nes aliquæ|circa illum.</marginalia>
seruandum in primis, cum traductio sit in diem
stabilem, non mutationis nomine, sed translatio-
nis vsam fuisse S. Congregationem, & præfatos
Patres: vt ex eo ampliùs roboretur quod à No-
bis dictum est contra Scriptorem citatum Sect.
12. discrimen inter nomina illa in negotio, de
quo agimus, conantem stabilire. Deinde, vt non
possit fieri translatio modo dicto videtur argui
posse ex prædicta Annotatione, cùm in ea dica-
tur S. Congregationem dies illos vt proprios &
stabiles designasse. Nam ad hoc dici potest primò
assignationem illam fuisse per modum declara-
tionis, cùm in nulla Breuiarij Rubrica dicatur<-P>@@

<-P>dispensatum. Prætereà vt demus speciale aliquid
per modum dispensationis indultum, eo Nobis
vti etiam licet, quia & alijs videtur ob omnimo-
dam similitudinem, aut potiùs rationem eam-
dem concessum, vtpotè sine quo nequit com-
modè in officij diuini applicatione procedi, &
imperturbabilis Festorum series obtineri, iuxta
dicta Sect. illa. 12. & ita hæc responsio ad præ-
cedentem videtur quodammodo reuocari. Item,
si priuilegij admiscetur aliquid, frui illo possu-
mus, sicut in simili diximus n. 172.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Peruenit ad Nos nuper pro S. Iuliano<marginalia>Circa Fe-|stum S. Iu-|liani die 28.|notata quæ-|dam.</marginalia>
Conchensi Episcopo satis miranda concessio SS.
Dom. Clementis X. vt scilicet eius Festum ce-
lebretur die 28. huius mensis cum Octaua in
Hispania, vnde & in Indijs pariter celebrandum
ob nouiorem Pontificiam concessionem vt quæ
pro Hispania concessa à Sede Apostolica sunt,
Indijs etiam concessa censeantur. Ex quo & fa-
ctum vt Festum S. Hilarij in eum translatum
diem tanquàm stabilem, inde debuerit remoue-
ri, & in Februarij 9. amandari. In quo quidem
minor esse potest difficultas, si tamen vlla, stante
Festi huiusmodi dignitate. Si enim designato
non celebretur die, qui est Natalis ipse, neque
in quinque subsequentibus habebit locum, &
Octauæ prærogatiua ferè redditur nullius mo-
menti. Vnde etiam accidit, vt S. Andreas Cor-
sinus, cuius Festo dies est quartus Februarij de-
signatus tamquàm stabilis, licet eo non mortuus
fuerit die, sed Ianuarij 6. Epiphaniæ sacro; quia
dies Octauæ S. Iuliani est. Non ergo assignatio
prædicta dierum stabilium ita obseruari potest,
vt non possint, aut debeant Festa huiusmodi alijs
cedere, & mutare domicilium, alibi illud habi-
tura, & stabile quidem, vt in domicilijs accidit,
quæ licet stabilem habitationem dicant, tamen
mutari sæpè contingit, si necessitas aut vtilitas<marginalia>Additio vti-|lis doctrinæ.</marginalia>
videantur vrgere. Vbi & addendum designatio-
nem illam dierum stabilium apud PP. Minores,
ijsdem supplicantibus fuisse factam, & ita dici
potest rationem habuisse priuilegij, cuius nota
est conditio, vt eo vtamur, cùm volumus, vnde
& diximus Sect. 12. citata aliquas Ecclesias in
Gallia translationes perpetuas in dies stabiles non
facere; quod & in Ecclesijs Hispaniæ, videtur<marginalia>Circa Fe-|stum S. Petri|ad vincula.</marginalia>
accidere circa Festum S. Petri ad vincula cum
Octaua D. Iacobi die 1. Augusti occurrens: in
quibusdam enim dies sequens stabilis non est, vn-
de si in Dominica, transfertur in septimum, &
ita habetur in Kalendario Hieronymiano: in alijs
secus, quod & obseruat Metropolitana hæc no-
stra, quam sequimur.</P>
<Z><A+2>FESTA FEBRVARII.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>185.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 3. Festum S. Fortunati Martyris,<marginalia>De S. Fortu-|nato Mar-|tyre.</marginalia>
ob sacrum Corpus cum vase sanguinis.
Et sunt quidem huius nominis plures in Marty-
rologio, tres autem tantùm Romæ coronati re-
feruntur, circa quos esse dubium potest. Prior<marginalia>Tres eius-|dem nominis|Romani, &|quic ex illu.</marginalia>
est, de quo dictum, à die 2. in sequentem tran-
slatus ob Festum Purificationis Virginis. De illo
sic Martyrologium: Item Romæ Sanctorum Mar-
tyrum Fortunati, Feliciani, Firmi, & Candidi. De
alio 27. eiusdem mensis sic & illud: Romæ natalis
Sanctorum Martyrum Alexandri, Abundij, Antigoni,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0069.jpg/>
@@1@<SE69>54 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>& Fortunati. Et ij quidem cum socijs, solus al-
ter, de quo die 15. Octobris, ita: Romæ via sala-
ria Aurelia S. Fortunati martyris. Et non esse po-
stremum hunc sepulturæ locum, qui & martyrij
videtur idem, non obscurè indicat, quandoqui-
dem quod apud Nos extat, ex C&#x0153;meterio Cy-
riacæ extractum authentico est testimonio com-
probatum. Quòd autem neque illius sit, de quo
die 27. ex eo colligi potest, quòd non sit ita cer-
tum an Romæ passus ille, iuxta id quod asserit
P. Bollandus Tomo 3. Februarij pag. 676. n. 3. vbi<marginalia>P. Bolland.</marginalia>
illa ipsius verba: Potuit etiam S. Fortunatus ex 26.
Februarij, quo die de eo egimus, huc translatus esse.
Sanctus autem Fortunatus, de quo dicto die 26.
non dicitur Romæ glorioso fuisse agone perem-
ptus, & prædictus Pater Antiochiæ passum ar-
bitratur pag. 631. nu. 4. contra Historiographum
nostrum Thomam Tamaium, qui præfatum
Martyrem Hispanum esse contendit, & marty-
rij locum Vxamæ Barcæ in Autrigonibus desi-
gnat; & quisnam ille sit, non satis hucusque ex-
ploratum, an Ortunnia, an Laredum, an alius,
circa quod egregiè hallucinari potest. Cùm au-
tem circa Fortunatum, de quo 2. Februarij non
sit dubitationi locus quominùs Romæ exitu fue-
rit felicissimo consummatus, illum alijs præfe-
rendum iudicamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Potest autem ex eo obiectio instrui,<marginalia>Quid vi-|deatur ob-|stare ex|asportatione|in ciuita-|tem Ant-|uerpiam.|P. Bolland.</marginalia>
quod citatus P. Bollandus habet Tomo 1. huius
mensis pag. 296. nu. 6. vbi ita scribit: Tres ex hac
Martyrum turma, aut certè similibus insigniti no-
minibus, Roma aliò asportati, Fortunatus Antuer-
piam, Candidus Volaterras, Felicianus in Hispa-
niam. Sic ille. Sed quidem inter Reliquias Ant-
uerpiæ asseruatas, de quibus Beyerlinck Tomo 6.
Lit. R. pag. 289. Sacrum prædicti Martyris Cor-<marginalia>Diluta ob-|iectio.</marginalia>
pus minime recensetur, sed Reliquia, quæ nec
insignis asseritur in Ecclesia Domus Professæ
Societatis Iesv. Quod quidem cum traductione
sacri corporis aliàs dictum stare posse, vt de S.
Amantij in speciali n. 143. Ipse etiam loquendi
modus P. Bollandi, quàm sit illud vulgare iudi-
cium infirmum ostendit, dum addit, Aut certè si-
milibus insigniti nominibus. Et quidem ante an-<marginalia>De Fortu-|nato altero,|cuius exi-|mium bene-|ficium me-|moratur,</marginalia>
nos aliquot Sacrum Corpus alterius Fortunati
ex C&#x0153;meterio Callisti extractum iussu Vrbani
VIII. Limam asportatum, & Lima Quitum à
P. Roderico Barnouo, qui illud magno suo bono
futurum exportauerat Prouinciæ Peruuianæ
Procurator, & Quitensis Rector designatus;
quod munus post gubernatam Prouinciam itera-
tò gerebat, & pro suo erga sacrum pignus affe-
ctu, in suo illud reseruabat cubiculo, cùm voce
inde emissa excitatus à somno est & admonitus,
vt se morti quantocyùs futuræ præpararet: quod
ita accidit, nam intra tres aut quatuor dies diem
obijt extremum, à quo distare longiùs dispositio,
qua valebat corporis, poterat minùs de sua æter-
na salute alteri cuiquam solicito persuadere. O
Fortunatum nimiùm sua qui bona nouit, Ad superos
FORTVNATO monitore vocatus!</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Accidit autem quandôq; vt Festum Puri-<marginalia>Quid cum|Festum Pu-|rificationis|in Domini-|cam incidit.</marginalia>
rificationis Virginis in Dominicam Septuagesi-
mæ, aut alterā ex duobus sequentibus cadens, sit
necessariò transferendum iuxta Rubricam in se-
quentem diem, qui tamen Festo S. Fortunati est,
vt vidimus, occupatus, sicut & plures ex sequen-<-P>@@

<-P>tibus, vel Festis, vel Reliquijs vsque ad 14. Quid
ergo, Festi adeò insignis, & superioris in Eccle-
sia gradus, & Christi & Virginis, tantoperè est
protrahenda translatio, & celebritas agitanda
tempore incommodo, & in ipsa iam Quadrage-
sima non semel, Officiorum harmonia pertur-
bata? Respondeo in rigore ita faciendum, & ma-
iorem dilationem in Festo Annuntiationis acci-
dere, quando in Dominicam Palmarum inci-
dit: & cùm illius celebratio in Quadragesima
ab Ecclesia nihil absurdum aut indecens habere
iudicetur; neque id debere in Festo Purifica-
tionis horreri, si aliquando in ea celebrari ne-
cessitas vlla compellat. Dici etiam potest Festum
S. Fortunati aut omittendum eo anno, cùm de
præcepto non sit, aut transferendum in primam
diem non impeditam, iuxta dicta num. 172. &
183.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Die 8. Festum S. Lucij Martyris Ro-<marginalia>De S. Lucis|Martyre,|cuius nomi-|nu plures.</marginalia>
mæ coronati, ob Sacrum Corpus. Et sunt huius
nominis quinque Romæ triumphalis gloriæ lau-
ream consecuti. Prior hoc die. Secundus. 4.
Martij qui & Pontifex. Tertius 19. Octobris.
Quartus 25. eiusdem. Quintus 1. Decembris. Qua
autem de caussa ille, cuius est præsenti die in
Martyrologio memoria, alijs prælatus sit, non
inuenio satis exploratum. Sed quidem vt non
sit secundus, qui & Pontifex, in promptu est
ratio, quia scilicet Pontifex, cuius præcellentissi-
mæ dignitatis mentio fuisset luculenta subiun-
cta, quod & in Minoribus videmus obseruatum.
Neque ita facilè Pontificis tanti Corpus tradere-
tur. De Tertio nullum simile argumentum. Pro
Quarto ex eo non esse colligi potest, quòd non
hoc die passus, sed illatus sepulchro proferatur,
sic enim ibi. Item Romæ natalis Sanctorum quin-
quaginta sex Militum, qui simul baptizati à Dio-<marginalia>Martyrdo-|gium Ro-|manum.</marginalia>
nysio Papa, mox iubente Claudio Imperatore decolla-
ti sunt, ac via Salaria sepulti: vbi & alij Martyres
centum viginti & vnus positi sunt, inter quos fue-
runt quatuor milites Christi, Theodosius, Lucius,
Marcus, & Petrus. Atqui S. Lucius, de quo agi-
mus, non eo sepultus die dicitur, neque in via
Salaria, sed Appia conditus, in C&#x0153;meterio Cal-
listi, ex quo eductum instrumenta authentica
manifestant. De Quinto plus nihil quàm de
Tertio, vnde cuius ex illis sit Sacrum Corpus
habemus incertum. Si & addamus id quod oc-
currit apud P. Bollandum Tomo 2. Sanctorum Fe-
bruarij ad diem hunc, in veteribus nonnullis Mar-
tyrologijs S. Lucium non Romæ, sed alibi passum
affirmari, quod ab ipso Patre neutiquàm impro-
batur, & ex eo quòd eorum acta interciderint,
nihil circa ipsum & socios dici posse in adiuncta
pro illis disquisitione præmittit. pag. 156. Neque
enim insolitum est, vt quorum intercidit natalis
dies, certo aliquo ad memoriæ celebritatem re-
ponantur, vt nuper dicebamus. Est ergo non
penitus compertum, quod ad Corpus S. Marty-
ris spectat, & quia in ordine prior, ad prioritatem
respectus habitus, & cùm iam diu eo fuerit po-
titus loco, in eo conseruatus. Aut ergo Sacrum
Corpus Sanctuarium condecorans, illius est, vel
si alterius, ad illum celebratio impensa dirigitur,
vbi error esse perniciosus nequit, vt aliàs di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Diebus 10. 11. & 12. ante annos aliquot<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0070.jpg/>
@@1@<SE70>Sectio XIX. Reliquijs in speciali in notanda &c. 55
<duolan 2><-P>celebrati S. Cyriacus, Theodulus, & Rogatus ob<marginalia>De SS Cy-|riaco, Theo-|dulo, & Ro|gato M. M.</marginalia>
tria eorum puerilia Corpora, ijs assignatis præ
alijs, quia eorum ignoti Natales, cùm de ipsis
nulla in Martyrologio mentio facta videretur.
Sed cùm de duobus videatur expressa, vt die 10.
Maij dicetur, in eum diem trasumpti illi, & S.
Rogato dies. 17. assignatus. Sicut & S. Cyriaco
alteri dies 13. de quo n. 138. Neque iuxta nuper
dicta procedendum semper, & pia ac solida abu-
tendum doctrina, quæ tunc tantùm in subsidium
aduocanda est, quando post accuratam diligen-
tiam nullum potest veritatis vestigium depre-
hendi, vt n. 140. dicebamus; quod non graua-
bor iteratò etiam in posterùm monuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Die 14. ob S. Vitalis Sacrum Corpus<marginalia>De S. Vitali|Mart.</marginalia>
fuerat iam ante festiuum, sic enim eo die Mar-
tyrologium. Item Romæ Sanctorum Martyrum
Vitalis, Feliculæ, & Zenonis. Sed remoueri ab eo
visum conueniens ob incertitudinem, iuxta ea
quæ congerit P. Bollandus Tomo 1. pag. 768. &
Tomo 2. pag. 744. & sequenti, qui & priori loco
nu. 3. existimat non leuibus coniecturis Corpus
S. Vitalis, de quo Martyrologium præfato die,
Abulæ in Hispania asseruari, vbi Illustrissimus
Dom. Sancius Dauila inde oriundus ipsum col-
locauit, cui missum à Clemente VIII. fuerat;
Ecclesiam illam præferens ob rationem dictam
alijs, quas generis claritudine, integritate vitæ,
doctrina, & prædicatione, ipsarum Præsul illu-
strauit. Vt verò eius non sit argumento esse po-
test in Ordine recitandi diuinum Officium pro
Ecclesia Abulensi excuso Matriti anno 1636.
Festum prædicti sancti celebrandum ritu Dupli-
ci proponi die 6. huius mensis: Si autem ille
esset, de quo die 14. eo profectò die celebran-
dus videbatur, qui & proprius. Neque enim S.
Valentini Festum esse posset obstaculo, cuius
ritus simplex, quando neque die 6. eiusdem men-
sis obstitit S. Dorotheæ memoria, eiusdem ritus,
sitque notissimum Gregorij XIII. priuilegium,
de quo dictum sæpius, vt Festum sancti, cuius
Reliquia habetur insignis etiam Duplici præpo-
natur. Quòd si impedimentum aliquod pro die
præfato 14. fortè occurrit, translationis genui-
nus ordo non antepositionem, sed postpositionem
potiùs exigebat. Quidquid de hoc sit, mutatio
à Nobis facta expediens visa est, & Historicis
quibusdam nostris circa S. Vitalem hallucina-
tiones non paucas relinquamus. Mihi amica qui-
dem patria, sed magis amica veritas.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Die 17. sanctus erat Faustinus Martyr,<marginalia>De S. Fau-|stino Mar-|tyre.</marginalia>
ob Sacrum Corpus, quia in Martyrologio sic:
Romæ paßio S. Faustini, quem alij quadraginta qua-
tuor secuti sunt ad coronam. De illius tamen Re-
liquijs ita scribit P. Bollandus Tomo 3. pag. 10.<marginalia>P. Bolland.</marginalia>
n. 2. Aliquas S. Faustini Martyris Reliquias Bono-
niæ depositas in Ecclesia S. Francisci aduersari scri-
bit Masinus ad 17. Februarij, quasi huius Sancti
Faustini forent. At corpus S. Faustini in Monte Phis-
cone requiescere testatur ante memoratus Ferrarius.
Est autem Mons-Phiscon, alijs Mons-Flasconus, vrbs
Etruriæ, seu potiùs arx munita, cui Sedem Episco-
palem anno 1369. indulsit Vrbanus V. &c. Propter
quæ, & alia ab eodem scriptore circa S. Fausti-
num congesta, satis apparet, non posse Nos de
sacro, quo perfruimur, corpore quidquam peni-
tus verosimile coniectare. Sunt prætereà duo<-P>@@

<-P>alij Faustini Romani Martyres, vnus die 22. Maij,
alter 29. Iulij frater SS. Simplicij & Beatricis. Et
quod ad hunc attinet, videtur certum id, quo
gaudemus, pignus, ad ipsum non spectare, cùm
in via Portuensi illum constituat Martyrologi&#x0169;,
ex qua Reliquiæ ad Nos delatæ non inuenian-
tur extractæ. De alio non ita; vnde die 21. Maij
eius est festiua memoria consignata.</P>
<P>  Die 20. S. Secundinus ob Reliquiam insig-<marginalia>De S. Secun-|dino Mart.</marginalia>
nem iam olim constitutus. Nullus huius nomi-
nis Romanus Martyr, & ita ignotus dies, vnde
in præfato potuit conuenienter collocari.</P>
<P>  Die 28. S. Iustus Martyr celebrari solitus ob Sa-<marginalia>De S. Iusto|Mart.</marginalia>
cr&#x0169; Corpus: sed auocatus inde, licet in Martyro-
logio sic die illo habeatur: Romæ natalis Sanctor&#x0169;
Martyrum, Macarij, Rufini, Iusti, & Theophili.
Quia de huius S. Martyris Corpore ita scribit P.<marginalia>P. Bolland.</marginalia>
Bollandus Tomo 3. circa diem istum. pag. 724.
n. 7. Inter plurima Sanctorum corpora, quæ Romæ
ex antiquis C&#x0153;meterijs refossa, eductaque fuere, ali-
qua multa olim impetrauit Claudius Aquauiua So-
cietatis IESV quintus Præpositus Generalis, & va-
rijs per Orbem Ecclesijs eiusdem Societatis donauit.
Eo illius beneficio fruiti Patres Collegij Bariensis in
Apulia obtinuerunt anno 1613. quatuor Sacra Cor-
pora ex celeberrimo S. Priscillæ via Salaria C&#x0153;mete-
rio extracta. Vnius nomen appositum fuit scilicet S.
Rufini: alij eius socij habiti. Quia verò S. Rufinus
hoc die inscriptus est varijs Martyrologijs cum SS.
Macario, Iusto, & Theophilo, horum arbitrati sunt
Reliquias esse. Hæc ille. Pro quo & facit Sacrum
Corpus Sanctuarij nostri non à R. P. Claudio
traditum, vt constat, sed ab Eminentissimo Car-
dinali Ioanne Baptista Altiery, vt ex fideli te-
stimonio compertum habetur. Vt omittam con-
trouersias circa locum, in quo passus, pro quo
tantùm Cardinalis Baronijauctoritatem, & de
suo addidisse illud Romæ sunt qui dicant, & præ-
fatum Martyrem Hispali passum fuisse conten-
dant: pro quo videri potest citatus scriptor vbi
supra, & Tomo 2. circa diem 12. pag. 582. Vt &
addam die 14. Iulij in Martyrologio luculentam
Iusti alterius Martyris memoriam extare, dig-
nissimam sanè quæ & hoc loco perlegatur. Sic<marginalia>Alterius|præclarum|encomium.</marginalia>
ergo ibi: Romæ S. Iusti militis sub Claudio Tribu-
no, qui, apparente sibi diuinitus Cruce, credidit in
Christum, & mox baptizatus omnia sua pauperibus
erogauit: tentus deinde à Magnetio Præfecto, ver-<marginalia>Romanum|Martyrolo-|gium.</marginalia>
berari neruis, galea ignita contegi, & in rogum im-
mitti iussus, noc in capillo quidem læsus, in confes-
sione Domini reddidit spiritum. Et cur non huius
Reliquia sacri corporis esse possit, cùm pro alio
nihil plus aliquid videatur militare? Ideò cuius-
cumque illa sit, ei, quem Deus nouit dies 19.
dedicatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Non erant hoc mense aliorum sancto-<marginalia>De SS. Ce-|lerina, An-|tonino &|Vitali.</marginalia>
rum Festa, addita tamen nonnulla, scilicet die
21. S. Celerinæ Martyris Sacrum Caput ex C&#x0153;-
meterio Cyriacæ. S. Antonini Martyris die 26.
ob sacrum Corpus. Fuerat priùs die 20. Aprilis.
Sed ab eo amotus, quia licet in Martyrologio
quidam eius nominis Martyr inueniatur, de loco
tamen passionis nil dicitur; licet non desint qui
censeant, quando tacetur locus, eum intelligi
debere, qui immediatè præcessit, & in nostro
casu præcessisse Romam; id tamen firmo mini-
mè nititur fundamento; & in Martyrologio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0071.jpg/>
@@1@<SE71>56 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>quando Romæ sunt aliqui Martyrio gloriosi, si
sequantur alij id exprimi solitum nota illa, Item
Romæ, vel ibidem. Vt videre licet die 1. 4. 18.
20. Ianuarij & alijs. Et quidem cùm exprimi id
facilè posset, vt quid reticentia illa pariens con-
fusionem? Denique S. Vitalis die 28. de quo
dictum num. 190. S. Mathias non additus, sed ei
adaucta solemnitas ratione insignis Reliquiæ,
ex probatis Sect. 8. vbi & nu. 101. de S. Mathia
specifica mentio.</P>
<Z><A+2>FESTA MARTIJ.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>193.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ie 1. erat Fest&#x0169; S. Leonis Martyris,<marginalia>De S. Leone|Mart.</marginalia>
ob sacrum corpus. Sed aboleri inde
oportuit, quia licet dicto die qui-
dā in Martyrologio S. Leo Martyr sit, vbi tamen
sit passus non indicatur, & Scriptores rerum ista-
rum pro certo affirmant in Hispania, aut in Afri-
ca mortem obijsse felicem, licet non desit qui
Romæ interijsse contendat eo argumento, de
quo nuper, scilicet eos, de quibus immediata
narratio præcesserat, Romæ coronatos. Quod
quidem meliùs potest in arguentem retorqueri,
quandoquidem ex præsenti habetur loco asser-
tionem illam solido esse fundamento destitutam.
Consulendus Tomus 1. Sanctorum Martij pag. 28.
& 29. Ideò Festum prædicti Martyris ad diem
est tertium translocatum, & die 1. Festum S.
Christinæ Virginis & Martyris collocatum, ob
sacrum ipsius Corpus iuxta dicta nu. 139.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Die 3. Felicis Martyris erat memoria<marginalia>De S. Felice|Mart.</marginalia>
festiua, ita Sacro Corpore ipsius exigente. Mu-
tatum tamen inde ob rationes easdem, quæ ad
mutationem Festi S. Leonis, de quo nuper, com-
pulerunt, quia scilicet is, de quo Martyrologium
hoc die, interemptus Romæ neutiquam assera-
tur, & pro eo Africa & Hispania concertent;
pro quo eruditissimi Scriptores Tomo 1. citato
pag. 225. & sequenti. P. Godefridus Hensche-
nius, & P. Daniel Papebrochius, vbi P. Quin-
tanadueñas in suo de Toletana Ecclesia Opere
nimiam credulitatem non immeritò videntur il-
laudabilem indicare. Et ille quidem S. Felicem
Talaberanum facit, quia Eburæ, aut Eboræ in
Carpentanis alicubi legit, in quo multos sibi ad-
uersantes habuit, alios inposterum habiturus.
Laudatus à Cardinali Baronio P. Ioannes de Ma-
riana sua in historia Hispana, patriæ affectu carens,<marginalia>Salutaris|pro historicis|admonitio.|Vbi de P.|Mariana.</marginalia>
inordinato scilicet, & nimis credulo, aut infir-
mis instructus coniecturis, vt quæ neque vera,
neque similia vero sunt, non vereatur vt authen-
tica venditare. Aliàs namque de insigni in pa-
triam affectu scriptoris dicti dubitari nequit, ex
quo ad tanti moliminis opus accinctus, ab ipso
& constanter assumpto, & feliciter consumma-
to, sapientibus & insipientibus se debitorem ag-
noscens, vt & latino, eoque pereleganti stylo, &
vulgari historiam nationibus omnibus gratissi-
mam concinnaret. Tertius ergo dies S. Leoni at-
tributus, qui iuxta nominis excellentiam ad im-
manes non expauit occursus frementium bestia-
rum, & S. Felici dies Maij 13. vt proprius desti-
natus. De die autem 16. in quo S. Cyriacus, di-
ctum n. 138. & 189. Sicut de S. Gabriele die 18.
licet ad Reliquias non videatur spectare, de quo
dictum n. 172. & 173.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Quamuis autem neque spectet, quod<marginalia>De SS. Iose-|pho sp$unclear|Virgina.</marginalia>
ad sanctissimum Genitricis Christi sponsum at-
tinet, cuius Festiua solemnitas eam, de qua nu-
per, subsequitur die huius mensis. 19. nonnnihil
circa illam immorabor, quia expositione dignum
existimo, quod in Hymno pro illa, & satis qui-
dem eleganti, suprema auctoritate disposito, re-
peritur. In Vesperis ita:</P>
<shi>Post mortem reliquos mors pia con-<marginalia>Hymnus|Festi.</marginalia>
<DUAN>secrat,</DUAN>
Palmámque emeritos gloria suscipit:
Tu viuens, superis par, frueris Deo,
  Mira sorte beatior.</shi>
<P>Ex quibus videtur fieri Diuum Sponsum glori-<marginalia>Quid in eo|difficile.</marginalia>
ficatum in terris ea gloria, qua beati fruuntur, in
qua etiam eos dicitur superare. Obtinuit enim,
quod beatis consummato agone conceditur, &
plus aliquid. Vbi nequit dici id per exaggera-
tionem prolatum, vt illius declaretur felicitas,
qui Christo frui familiariter potuit, & quod alias
Euangelista Ioannes, sibi verissimè vsurpare.
Quod fuit ab initio, quod audiuimus, quod vidimus
oculis nostris, quod perspeximus, & manus nostræ
contrectauerunt de Verbo vitæ. 1. Ioan. 1. Neque
enim Ecclesia ita exaggerationibus vti solita, vt
veritati possint eius nomine & auctoritate pro-
lata incommodare, & sensum minimè legitimum
parturire. Et licet aliquando in Sanctorum Fe-
stis aliqua Patrum proponat elogia, in quibus
necessarium quandoque est hyperbolicum ali-
quid recognosci; id secus accidit quando proprijs
illa verbis loquitur, in ijs enim moderatione
semper eximia procedit: vnde si verbis præfatis
is, quem præseferunt, adhibendus est intellectus,
ex mente Ecclesiæ dicendum Diuum Iosephum
diuinam in se ipsa fuisse contemplatum essen-
tiam, nec semel aut iterum, sed continuatione
ad finem vsque vitæ protensa; quod tamen sine
egregia non videtur posse temeritate proferri.
Et quid ad hæc?</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Fateor non ita facilè posse laudem præ-<marginalia>Qualiter|Beatis feli-|cior dum vi-|ueret.</marginalia>
dictam ad sensum verosimilem, & Theologis
probandum reuocari. Sed cùm id necessarium
sit, dicendum non de essentiali gloria procedere,
nec paritatem cum superis in ea adstrui, sed ali-
qualem in accidentali, ad eum modum, quo di-
ctum à Domino Apostolis: Vestri autem beati<marginalia>Matth. 13.|v. 16. & 17.</marginalia>
oculi, quia vident, & aures vestræ quia audiunt.
Amen quippe dico vobis, quia multi prophetæ & iusti
cupierunt videre, quæ videtis, & non viderunt; &
audire quæ auditis, & non audierunt. Matth. 13.
v. 16. & 17. Quod quidem in Diuo Iosepho
pleniùs & feliciùs videtur impletum, qui per tot
annos & videre & audire Dominum potuit, &
cum eo familiarissimè conuersari. Vbi non ex
solo corporeo visu & auditu deducenda felicitas,
quæ & inimicis erat Christi communis, sed ex
admixtis luminibus, quibus animus mirabiliter
illustrabatur, idque continuata fruitione. Certè<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
fulgor ipse, & maiestas Diuinitatis occultæ, quæ
etiam in humana facie relucebat, ex primo ad se vi-
dentes trahere poterat aspectu, vt D. Hieronymus
scribit Commentar. in Matth. 9. Si ergo fulgor
ille, & maiestas Diuinitatis occultæ in humana
Christi facie resplendens, ex primo trahere aspe-
ctu ad se videntes poterat: quid de Sanctissimo
eius nutritio, & quadam non improbanda ratione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0072.jpg/>
@@1@<SE72>Sectio IX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 57
<duolan 2><-P>parente, est æquum sentiamus, qui in eius erat
aspectu continuus, & cui ille fulgorem Diuini-
tatis suæ præ alijs, vna excepta Virgine, gratitu-
dine se digna dilectionis Filius ostendebat? Af-
fulget quidem Beatis fulgor & maiestas Diuini-
tatis, non iam occultæ, sed omnimodis manife-
stæ; in quo quidem manifestus etiam est felici-
tatis excessus, cùm in eo consistat beatitudo: sed
in eo ipsis par cælestis sponsus adhuc viuens,
quòd illius aspectus ad beatificum propius acce-
debat, & quod in eo claritatis deerat, humilis
Christi subiectio supplebat, & paternæ maiestas
potestatis, quæ in illo peculiarem splendorem
Angelis venerabilem ostentabat. Aspiciebat ita-
que Christum vt filium super cælesti lumine, in
quo Mira sorte beatior, vt sic possit præconium
illud ab Ecclesia ipsi decantatum non contem-
nenda ratione defendi. Non arbitror ab illa in-<marginalia>An Deum|clarè viderit|inse ipso.</marginalia>
dicatum Diuinitatis in se ipsa conspectum, quem
tamen erunt, qui piè concedant. Et Moysi qui-
dem obtigisse illum graues scriptores existimant,
quem videtur fidelissimus ille Dei amicus fami-
liaritatis titulo consecutus. Loquebatur aute&#x0303; Domi-<marginalia>Exodi. 33.|v. 11. 13.|& 17.</marginalia>
nus ad Moysen facie ad faciem, sicut solet loqui homo
ad amicum suum. Exodi. 33. v. 11. Hinc illi gran-
dis illa ad petitionem fiducia, de qua statim: Si
ergo inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi
faciem tuam, vt sciam te, & inueniam gratiam ante
oculos suos. v. 13. & iterum: Ostende mihi gloriam
tuam. v. 18. Atqui inter Christum & fideliorem
Moyse parentem; familiaritas maior, cui ille
facie ad faciem, non solùm vt loqui solet homo
ad amicum suum, sed vt ad parentem dilectissi-
mum loquebatur. Quid ergo si cum Moyse fi-
ducialiter postulauit? Ostende mihi faciem tuam,
vt sciam te. Ostende mihi gloriam tuam. Vbi si
defuerunt verba humilitatis obtentu, validus ta-
men exorabat affectus, cui verosimile apparet
Filium charissimum annuisse.</P>
<P>In hymno laudum sic:</P>
<shi>Iste, quem læti colimus fideles,<marginalia>Quomodo|die mortis|aternæ vitæ|gaudia me-|ruerit ex-|plicatum.</marginalia>
Cuius excelsos canimus triumphos,
Hac die Ioseph meruit perennis
  Gaudia vitæ.</shi>
<P>Sed verò non videtur quod hîc asseritur, cum
sequentibus coherere, dum dicitur Christum ei-
dem ad extremam horam astitisse. Non ergo
tunc perennis vitæ gloriam pro meritis assecutus.
Neque enim modo illo loquendi significatur
perennis vitæ gaudia meruisse illa die, sed posteà
conferenda. Hac enim ratione stante non erat
cur in hymno Confessorum, qui non ea mortui
die, qua eorum agitur festiua memoria, tolleren-
tur illa verba Meruit beatas scandere sedes, cùm
dici posset non de gloria tali die obtenta, sed de
illius merito esse sermonem. Præterquàm quod
diuinus sponsus non ea die tantùm gloriam pro-
meruit, in qua eius celebratur Festum, sed toto
felicis vitæ decursu, ex quo potuit iuxta ratio-
nis ductum operari. Dici ergo potest hac die<marginalia>In sinu Abra-|hæ illa.</marginalia>
perennis meruisse gaudia vitæ, quia portatus ab
Angelis in sinum Abrahæ, quàm Lazarus glorio-
sius gaudia c&#x0153;pit perennis vitæ degustare. Ibi
enim gaudere præ alijs multipliciter potuit ab
Angelis recreatus, & de eductione breui futura
certissimus. Ad infelicem diuitem, qui indueba-
tur purpura & bysso, & epulabatur quotidie splen-<-P>@@

<-P>didè, siti iam rabida in inferno inter flammas
horribiles æstuantem, & refrigerij paululùm mi-
nisterio Lazari deposcentem, in cuius illum sinu
peruidebat, sic locutus Abraham: Fili recorda-
re, quia recepisti bona in vita tua, & Lazarus simi-
liter mala: nunc autem hic consolatur, tu verò cru-
ciaris. Lucæ 16. v. 25. Erat ergo in Abrahæ si-<marginalia>Lucæ 16.|v. 25.</marginalia>
nu consolatio, & magna quidem ac singularis
pro ijs, qui eam meritis eximijs meruerunt; inter
quos Ioseph sanctißimus, quo eum elogio Eccle-
sia concelebrat, dum Sanctißimæ sponsum vocat;
dici potest adeptus principatum. Diuum Petrum<marginalia>D. Petrus|Chrysolog.</marginalia>
Chrysologum pro consolatione huiusmodi præ-
stat audiamus, sic enim Serm. 66. post adducta
verba: At pauper diues vulnere, censu nudus, exu-
tus corpore, vestitùs p&#x0153;nis, animam, quam solam
non tenebant vulnera, Deo in hostiam iugiter offere-
bat. Hinc est quod recipit pro doloribus requiem, pro
opprobrio gloriam, pro contumelijs honorem, pro de-
spectu gratiam, pro p&#x0153;nis immortalitatem, pro vulne-
ribus præmia, pro siti refrigerij fontem, pro fame
c&#x0153;lestis mensæ delicias sempiternas, & quem diuitis
angulus non recepit, sinus diuinæ consolationis in-
cludit. Sic ille non immemor loci, in quo &
Abraham & Lazarus tunc temporis existebant,
de quo sic post verba illa: Inter nos & vos chaos
magnum firmatum est &c. Dicendo sic, tam iustos
quàm iniustos ante aduentum Domini apud inferos
fuisse declarat, & discretos locis tantùm, non regio-
nibus aperit fuisse diuisos. Hæc ille ex quibus lu-
culenter apparet, in Abrahæ sinu meritis magnis
c&#x0153;lestis mensæ delicias sempiternas retributas, vt
& Diuo Iosepho omnium maximas contigisse
credamus, qui animam Deo in hostiam iugiter offe-
rebat: iugiter inquam Deo præsenti, & gestato
in vlnis, dum puer, & collaboratori, dum maior,
affectum eius ad se in funiculis Adam trahenti,
& in vinculis charitatis; vt meritò dici possit
mortis beatæ die perennis vitæ gaudia meruisse.
Sed iam quod eodem restat in hymno videa-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer></P><shi>O nimis felix, nimis ô beatus,
Cuius extremam vigiles ad horam
Christus & Virgo simul astiterunt
  Ore sereno.</shi>
<P>Ergone hinc deducere possimus sententiam il-<marginalia>Astitisse|Christum|morienti.</marginalia>
lam, quæ D. Iosephum superuixisse Christo asse-
rit, penitus reprobatam? Non equidem, cùm
illa grauium scriptorum sit: sed pro certo ha-
bendum Christum morienti Iosepho, parenti
optimo, penitus adstitisse. Nefas enim videtur
rem adeò verosimilem in dubium reuocare. Sci-
mus multis inferioris proculdubio meriti mori-
entibus se exhibuisse præsentem, & præsentiæ
suæ fructus cumulatissimos contulisse. Et ne-
garet se parenti maiora commerito, Matris spon-
so, cui debitorem se magnorum debitorum cu-
mulo, semper ad regratiandum promptissimus
agnoscebat? Vt alia omittam, illud sanè præsen-
ti est caussæ sat commodum, quod apud M. Ma-
rulum extat Lib. 5. Cap. 10. de Diua Martha
Hospita Christi locutum, quòd scilicet reuelato<marginalia>Sicut & D.|Marthæ|ipsius Hospi-|tæ.</marginalia>
sibi vitæ fine, per annum febre æstuauit. Morti
proxima lampades accendi iussit, & adstantibus
vt vigilarent iniunxit. Nocte prope media ven-
tus irruens luminaria extinxit, dæmones appa-
ruerunt. Sed cùm illa orasset, soror è cælo de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0073.jpg/>
@@1@<SE73>58 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>lapsa affuit, malignos spiritus in fugam vertit:
ipsam consolata est, lucernas accendit. Tunc &
Christus ei præsto fuit, & vt secum veniret hor-
tatus est &c. Sic de hospitio benemeritam re-
muneratur Christus, de hospitio inquam aliquo-
ties deuotissima præstito voluntate, dum esset
illa solicita circa frequens ministerium. Lucæ 10.
v. 40. Ex quo redditur satis superque comper-
tum erga Diuum Iosephum non minora Chri-
stum exhibuisse suæ pietatis Officia, cuius est
tot per annos gauisus hospitio, cuius nutritus
sudoribus, cuius seruatus industria, delinitus ob-
sequijs, & continua amabilium Officiorum im-
pensa recreatus. Affuit ergo, & cum eo Sanctorum
millia, neque enim vbi Rex & Regina adstabat
curialis deficere poterat apparatus. Illud iam in
Sacro hymno postremum</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer><marginalia>Vt dici queat|à morte mi-|grasse in æ-|ternas sedes.</marginalia>
<shi>Hinc stygis victor, laqueo solutus
Carnis, ad sedes placido sopore
Migrat æternas, rutilisque cingit
  Tempora sertis.</shi>
<P>Vbi difficile prorsus apparet, statim à morte ad
æternas migrasse sedes, si, vt receptissima sen-
tentia firmat, ante Christi mortem, stygis qui-
dem Victor obiuit: stygis enim nomine non
Abrahæ sinus, qui & ipse ob loci profunditatem
inferni nomine designatus, cùm Christus ad in-
feros descendisse Apostolicum proclamat sym-
bolum; sed damnatorum profundus lacus, vbi
vmbra mortis, & sempiternus horror inhabitat,
ac potestas tenebrarum. Est ergo pro huiusmo-
di tuenda laude expositio commoda perquiren-
da. Et in primis occurrit dici conuenienter posse<marginalia>Prior exposi-|tio.</marginalia>
nihil aliud hoc loco indicatum præter id, quod
ad gaudia perennis vitæ spectans fuerat priùs
pronuntiatum. Gaudia enim talia sedibus possunt
æternis designari. Et apud nos quidem cùm ali-
quid non properè, sed per otium agendum assu-
mitur, dici solet Tomarlo muy de asiento. Et quem-
admodum quod de rutilis sertis dicitur meta-
phoricè est accipiendum; quandoquidem S. Io-
sephi anima tempora non habuit, quæ rutilis ser-
tis cingere possit, sicut & quod de sopore & la-
queo carnis dictum, ita etiam & quod de sedi-
bus; & veriùs quidem quàm quod de sedibus
intra terræ profundum ambitum ab Ænea per-
uisis ab eius Encomiaste dictum Lib. 6. Æneid.</P>
<shi>Deuenere locos lætos, & amæna vireta<marginalia>Virgilius.</marginalia>
Fortunatorum nemorum, sedesque beatas.</shi>
<P>Deinde dici potest laqueo solutum carnis æter-<marginalia>Alia etiam|percommoda.</marginalia>
nas migrasse in sedes, quia ad illas non serò obti-
nendas iter arripuit, licet non ipso solutæ carnis
vinculi die sit necessarium accidisse. Sic de illis
qui moriuntur in Domino, & ideò beati à bea-
tissimo Euangelista prædicantur, dum ait: Beati
mortui, qui in Domino moriuntur. Apocal. 14.<marginalia>Apocal. 14.|v. 13.</marginalia>
v. 13. dici potest ad Dominum statim à morte
migrasse, etiamsi Purgatorio aliquam fuerint
passi detentionem. Vnde Ecclesia in Missæ Sa-
crificio pro talibus sententiam illam cælitus de-
missam piè & constanter vsurpat, beatos prædi-
cans illos, quibus etiam per lustralem ignem ad
beatas sedes contigerit peruenire. Pro quo etiam
illa facit Oratio Ecclesiæ, qua Deum orat, vt
eos, qui ex hoc sæculo migrare iussit, in pacis ac
lucis regione constituat, & Sanctorum suorum
iubeat esse consortes: supponens sic vocatos esse<-P>@@

<-P>in Purgatorio posse; iussos inquam migrare, non
aliò, quàm ad se ipsum, cùm ex illis sint, qui in
Domino moriuntur; ad quem non statim, sed
post temporarij inferni cruciamina peruenturi.
Tandem S. Ecclesia diuino Spiritu ducta suis in<marginalia>Notanda|conclusio.</marginalia>
dispositionibus, & ita etiam in Sanctorum cul-
tu, aliquid suborata fortè est pro Diuo Iosepho
peculiare, quæ est illius præ sanctis alijs præro-
gatiua singularis, quod verbis est præfatis indi-
catum: quod tamen dum nobis non est explo-
ratum, prædictis debemus esse contenti, neque
contra communes leges quidquàm inuerosimili-
ter attendendum, sed dicendum Diuum Patri-
archam ex illo esse senatu vnum, de quo alter
Paschalis hymnus sic:</P>
<shi>Rex ille dum fortißimus
De mortis inferno specu
Patrum senatum liberum
Educit ad vitæ iubar.</shi>
<P>Et isthæc pro illo in eiusdem translato Festo
iuxta dicta. n. 173. suo iure Annuntiationis Festo
reseruato.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Die 24. S. Timotheus iam pridem cele-<marginalia>De S. Timo-|theo Mart.</marginalia>
bris ob Reliquiam insignem Martyris gloriosi,
de quo sic Martyrologium: Romæ Sanctorum
Martyrum Marci & Timothæi, qui sub Antonino
Imperatore martyrio coronati sunt. Non esse eum,<marginalia>Martyrolo-|gium Rom.</marginalia>
de quo die 22. Augusti, ex diuersis locis sepulturæ
constat; nam ille via Hostiensi, vt eo die Mar-
tyrologium, & Acta S. Siluestri è Græco latio
reddita à P. Francisco Combefis, hoc in C&#x0153;me-
terio Callisti. Potest autem dubitatio emergere
ob Timotheum alterum, de quo die 22. Maij,
sic enim ibi: Romæ Sanctorum Martyrum Fau-
stini, Timothei, & Venusti. Neque enim videtur
cur potiùs ille sit, quàm iste. Quod quidem ita
esse videtur, neque pro eo, de quo hoc die alia
succurrit ratio, quàm illa, quæ pro S. Lucio red-
dita est die 8. Februarij, prioritatis scilicet in Mar-
tyrologio occurrentis; ne dicamus eum potiùs
electum, quia in Quadragesima frequentiùs ve-
nit, & eius Officium potest esse leuamini Fe-
riali illius temporis deuitato. Toleranda disposi-
tio, cum ad monitione circa S. Lucium adhibita
n. 188. & alios, vt scilicet intentio ad eum, cuius
est Reliquia, dirigatur, in quo esse error nequit,
quantùm fas fuerit euitandus.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Die 27. SS. Mercurius & Felicissimus<marginalia>De SS. Mer-|curio & Feli-|cissimo M. M.</marginalia>
Martyres ob Sacra Corpora. Romæ Mercurij
nomine nullus, qui in Martyrologio extet. Feli-
cissimus autem, de quo die 6. Augusti alius ab eo
est, qui Mercurij socius, vt ex sepulchri habetur
diuersitate compertum.</P>
<P>  Die 29. S. Cassianus Martyr ob Reliquiam in-<marginalia>De S. Cassi-|no Mart.</marginalia>
signem. Duo eius nominis Martyres Romæ,
alter. 26. mensis huius, alter die. 1. Decembris. Cuius-
nam ex illis, an fortè, vel ab ipsis diuersi, sit Re-
liquia incertum, ideò hac locatus die parum à
priore disiuncta, fi fortè illius sit, quod in eo, qui
Decembris 1. occurrit, non est ita conueniens
iudicatum. Erat antea S. Victor Martyr S. Po-<marginalia>De S. Victor.</marginalia>
luruici Martyris socius, ob Sacrum Corpus. Non
quidem ille, de quo 28. Iulij, qui & Pontifex,
neque qui 15. Decembris, quia duo sunt distincta
Corporis, & ex distinctis extracta C&#x0153;meterijs.
Die autem præsenti nullius alterius in Martyro-
logio mentio, & ita vti vacuus ipsi fuerat assig-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0074.jpg/>
@@1@<SE74>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 59
<duolan 2><-P>natus. Amotus tamen inde, & die 6. Aprilis re-
positus, ob rationem, circa quam non est operæ
pretium distineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Die 31. S. Callistus & Martinus Mar-<marginalia>De SS. Cal-|listo & Mar-|tino M. M.</marginalia>
tyres, ob Reliquias insignes, de quibus dictum.
n. 126. Callisti Martyres Romæ duo. Ex qui-
bus vnus satis celebris qui & Pontifex. 14. Octo-
bris, cuius Sacrum Corpus illatum est in C&#x0153;me-
terium Calepodij, & illius non esse Reliquiam
concludenter exploratum. Alter die 29. Decem-
bris. Et vt illius non sit, argumentum obstat
nullum. Quia tamen non certum, & præfatus
dies Festo est inclyti Martyris Thomæ Cantua-
riensis iam pridem illustris, in præsenti colloca-
tus. Martinus Martyr vnicus ille illustris Ponti-
fex, qui in Chersoneso, quo relegatus, ob Catho-
licam fidem ærumnis confectus vitam finiuit, vt 12.<marginalia>Martyrolo-|gium Rom.</marginalia>
Nouembris dicitur: vbi & quòd eius corpus postea
Romam translatum, in Ecclesia Sanctorum Siluestri
& Martini conditum fuit. Non ergo Reliquia
dicta eius esse potest, ex Cyriacæ extracta C&#x0153;-
meterio.</P>
<Z><A+2>FESTA APRILIS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>203.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima die erat S. Theodoræ Virginis &<marginalia>De S. Theo-|dora Virg. &|Mart.</marginalia>
Martyris Festum ob Reliquiam insig-
nem, quia illa existimata, de qua præclara com-
mendatio in Martyrologio habetur, dum sic di-
citur: Romæ paßio S. Theodoræ sororis illustrißimi<marginalia>Martyr.|Romanum.</marginalia>
Martyris Hermetis, quæ sub Hadriano Imperatore
ab Aureliano iudice affecta martyrio, sepulta est
iuxta fratrem suum via Salaria. Sic illud. Sed eius
non esse illam, quæ Sanctuarium nostrum illu-
strat, ex eo conuincitur, quia ex C&#x0153;meterio
Callisti extracta, via Appia, cùm tamen S. Theo-
dora hac die culta, iuxta fratrem suum, in C&#x0153;-
meterio scilicet S. Hermetis, via salaria sepulta,
vt vidimus asseratur. De qua in Roma subterra-
nea Parte 2. pag. 104. Ideò huius mensis die 20.
collocata. Sunt insuper duæ aliæ Reliquiæ insi-
gnes, vti S. Theodoræ Virginis & Martyris ad-
notatæ: & videtur incertum an sint vni & ei-
dem adrogandæ, quia diuersis allatæ tempori-
bus. Et quamuis de priori illa constet ex Callisti
fuisse C&#x0153;meterio eductam, de alijs non ita; quæ
tamen approbatæ ab Illustrissimo Dom. D. Tu-
ribio Mogrobejo, breui nobiliori alio titulo ob
sanctitatis præstantiam, decorando. Quibus non
obstantibus vnius tantùm nomine indicta solem-
nitas, cum intentione tamen quotquot illæ fortè
fuerint, celebrandi. Sicut iuxta non paucos plu-
res Magdalenæ vnius nomine ab Ecclesia cele-
brantur. S. Theodoræ loco alia & Virgo & Mar-<marginalia>De S. Septi-|mia, Virg. &|Mart.</marginalia>
tyr subrogata, S. Septimia scilicet ob Sacrum
Corpus, de qua die 9. priùs agebatur, singularis
nomine; vt circa celebrationis diem non sit opus
memoriam fatigare.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Die 4. celebrari solitus S. Benignus
Martyr, ob sacrum corpus, vnde D. Isidorus,
cuius erat proprius dies, alium quærere cogeba-
tur; sed immeritò, quia eo die nulla Benigni
cuiusquam in Martyrologio mentio, sicut neque
alio, qui Romæ coronatus. Ideò suus est D. Isi-
doro locus restitutus, & S. Benigno septimus de-
dicatus. Sicut S. Victori sextus, de quo dictum
n. 201.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Die 15. S. Marcellini Martyris, ob sa-<marginalia>De S. Mar-|cellino Mart.</marginalia>
crum corpus. Eius nominis duo alij Romæ passi
comperiuntur. Prior, de quo 26. Aprilis, memo-
rabilis Pontifex ob lapsum, & reparatam con-
fessionem. Et huius non esse sacrum corpus du-
bio est procul. Alter die 2. Iunij Presbyter, de
cuius sepultura ibidem Martyrologium, valde ab
ea diuersa, in qua noster tumulatus. Non habet
ergo certum diem, ideò pro illius Festo 15. ele-
ctus currentis mensis, mihi sanè felicissimus,<marginalia>Gratias agit|Auctor pro|beneficio vo-|cationis.</marginalia>
quia in eo Societatem iniui anno 1612. cùm sit
ille, in quo hæc scribo, 1674. nona eiusdem
mensis die. Melior est misericordia Domini super
vitas. Sic Vates Rex Psal. 62. v. 4. Melior qui-
dem mihi misericordia vocationis ad statum feli-<marginalia>Psal. 62. v.|4. & seqq.</marginalia>
cissimum cum perseuerantia huc vsque in illo,
super vitas, vitam scilicet, quam & vitas compel-
lasse liceat, tot annorum numero cumulatam.
Meritò ergo & quod sequitur vsurpandum: La-
bia mea laudabunt te. Sic benedicam te in vita mea,
& in nomine tuo leuabo manus meas. Sicut adipe
& pinguedine repleatur anima mea: & labijs exul-
tationis laudabit os meum. Vt scilicet sit laus ple-
na, sit sonora, sit iucunda, sit decora mentis iubila-
tio. Vellem equidem talem, quæ beneficio con-
sona, & sic iucunda liberalissimo collatori. Vbi
sistendum ad alia pergenti, si enim habenæ lax-
andæ grato affectui, multæ in negotio hoc pagi-
næ replerentur. In S. Marcellino versor, futuro
mihi hoc die in Officio Sacro, & Eucharistico
Sacrificio, gratiarum ex animæ intimis adiutore,
dum spiritus hos reget artus, & misericordia cum
vitis, eum, qui datori allubuerit, processum re-
tentârit.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Die 16. S. Lelius Martyr, ob Reliquiam<marginalia>De S. Lelio|Mart.</marginalia>
insignem. Nullus eo nomine sanctus in Marty-
rologio, vnde & ignotus Martyrij dies, & ita
vacuo cuilibet adaptabilis, vt erat præsens, qui
& venerabilis mihi, & misericordiæ auctarium
memorandum, quandoquidem in eo Religiosa
vota nuncupaui, Deo insolubili vinculo copu-
latus. Diruptis vinculis vincula gloriosa succe-
dunt: vinculis inquam sæculi votorum vincula,
vt & canere gratus cum Vate eôdem possim:
Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam lau-
dis. Vota mea Domino reddam &c. Psal. 115. v. 17.
& 18. & hunc etiam agendarum gratiarum no-
bilem coadiutorem aduocabo.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Die 20. S. Theodora Virgo & Martyr,
ob sacri corporis thesaurum, de qua dictum. nu.
203. Fuerat hoc die S. Antoninus Martyr ob<marginalia>De S. Anto-|nino Mart.</marginalia>
sacrum corpus, quia in Martyrologio eius nomi-
nis Martyr occurrit. Sed cum locus passionis
desideretur, nequit illius corpus, hoc, quo frui-
mur, affirmari. Præcesserat duorum Martyrum
Sulpicij & Seruiliani Romæ Martyrium. Hinc
fortè suspicio actu ipso comprobata; sed quàm
illa fallax, visum n. 192. & 193. Est & Antoni-
nus Martyr Romæ die 26. mensis huius. & alius
29. Iulij. Item & 22. Augusti via Aurelia sepul-
tus, vnde & à nostro sepulto alibi, eo valido in-
dicio diuersus, eductum enim sacrum corpus ex
C&#x0153;meterio Callisti, via Appia. Pro alijs argu-
mentum nullum, vnde die 29. Februarij, vt vidi-
mus, celebratur. Segouiæ templum extat vulgo
de San Antolin, Antonini arbitror, sed quisnam
ille non adhuc innotuit, forsitam is qui in Mar-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0075.jpg/>
@@1@<SE75>60 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>tyrologio die 2. Septembris, pro quo decertant
acriter Palentini. Decertant etiam & pro Capite
S. Cordulæ, de qua 22. Octobris, & pro qua Re-
sponsum extat Cardinalis Lugo Lib. 5. eorum.
Dub. 17. nu. 5. & 6.</P>
<Z><A+2>FESTA MAII.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>208.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 4. Festum Coronæ Domini, &<marginalia>De Sacra|spina, & Li-|gno Crucis.</marginalia>
Sacræ spinæ ante alia collocatum,
nulla de Reliquia Sacratissimi Ligni Crucis fa-
cta mentione; licet vt 1. Classis sint, ea faciant,
quæ à Nobis dicta. n. 105. & seqq. quibus nihil
occurrit addendum, nisi id, de quo die sequenti.
Sit ergo</P>
<P>  Die 5. S. Siluanus Martyr, ob insignem Reli-<marginalia>De S. Siluano|Martyre.</marginalia>
quiam, de quo sic Martyrologium: Ibidem S.
Siluani Martyris, Romæ scilicet. Est & alius die
10. Iulij filius S. Felicitatis, ibi: Siluanus præci-
pitio interemptus. Sed eius non esse Reliquiam
videtur perspicuum, neque enim talis qualitas
taceretur: cùm aliàs ex C&#x0153;meterio Cyriacæ, in
quo septem sancti filij non memorantur conse-<marginalia>Dubium cir|ca transla-|tionem Festi|S. Crucis.</marginalia>
pulti. Sed quid hoc anno & similibus facien-
dum, in quo Festum S. Crucis & Ascensionis
occurrunt, & necessariò transferendum illud;
cùm tamen dies omnes vsque ad Sabbatum Vi-
giliæ Pentecostes, & deinde Octauæ alij, occu-
pati succedentibus Festis habeantur? Dicendum
equidem, in rigore Festum prædictum vsque ad
Feriam secundam post Dominicam SSS. Trini-
tatis differendum: sic enim Rubricæ de Tran-
slatione agentes ad vnguem obseruantur. Sed
quia dilatio talis non videtur expediens, & sine
nota esse nequit, poterit Festum S. Siluani omit-
ti, cùm de præcepto non sit, aut transferri ad
eum modum, quem in Translatione Festi Puri-
ficationis diximus obseruandum, cùm de S. For-
tunati Festo ageremus. num. 187. Sub hac enim
conditione dies est ipsi talis assignatus, vt cedere
debeat Festo maioris abollæ, in cuius protra-
ctione aliquod posset inconueniens deprehen-
di.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Die 10. Sancti Cyriacus & Theodulus<marginalia>De SS. Cy-|riaco & The-|odulo M. M.</marginalia>
fratres pueri ob sacra corpora. Fuerunt die 2. in
quo de illis sic Martyrologium: Item Sanctorum
Martyrum Exuperij, & Zoe&#x0308;s vxoris eius, Cyriaci
& Theoduli Filiorum, qui sub Hadriani Imperio
paßi sunt. Vbi licet Romæ passi expressè non
asserantur: particula tamen Item cum adiunctis
circumstantijs propriorum nominum & fratrum,
id satis videtur indicare. Sed cur non proprius
ipsis attributus dies, & priuilegium Gregorij de
amotione occurrentis etiam Duplicis applica-
tum? Ideò equidem, quia Diuus Athanasius eo
iam pridem potitus die, adeò est in Christi Ec-
clesia memorabilis ob præclara pro Christi diui-
nitatis defensione certamina, vt ipsius memoria
eo die exulans, iniuriam pati à confluentibus ad
Sacra Officia posset iudicari. Nec possit omni-
bus fieri satis, quia Reliquiæ non semper cum
apparatu speciali adorandæ proponuntur. Est in-
super quod ad remotionem occurrentis Festi
spectat, vt nuper, & alibi non semel obseruaui-
mus, indultum, non præceptum, & ita pro re-
motione tali nulla subest obligatio; nec prop-
terea Reliquiæ insignes suo sunt penitus iure pri-<-P>@@

<-P>uandæ, vt nequeant diebus alijs celebrari. Quod
enim respectu eorum sanctorum licet, quorum
mortis est ignotus dies, non debet alijs, quorum
est notum, & ideò melioris quodammodo con-
ditionis denegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Die 13. S. Felix Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Felici|Mart.</marginalia>
corpus, de quo dictum. num. 194. vt scilicet non
sit ille, de quo die 3. Martij. Sunt autem eius
nominis alij Romæ Martyrij lauream consecuti,
in quibus quatuor Pontifices, & die 10. huius
mensis alius cum vxore sua Blanda. Item. 10. Iulij
ex septem filijs S. Felicitatis. Prætereà 30. Au-
gusti S. Adaucti socius. Tandem 29. Decembris.
Et nullum ex his esse bonis coniecturis habetur,
sicut neque alium, de quo 16. Octobris, ob insi-
gnem Reliquiam, nobilem senatorem, circa
quem alia ibi. Vt meritò ipsis non impediti dies
fuerint contributi.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Die 17. S. Cyriaca Virgo & Martyr,<marginalia>De S. Cyria-|ea V. & M.</marginalia>
ob sacrum corpus. Fuerat die 18. ex quo mu-
tata in præcedentem, quod fieri ex caussa non
adeò vrgenti potuit, sicut & ab eo, quem modò
possidet, quia neque in illis, neque in alijs vlla
Cyriaca Romana est Virginitatis & Martyrij
gloria singularis.</P>
<P>  Die 21. fuerat S. Lelius Martyr, ob sacrum<marginalia>De SS. Lelijs,|& Faustino,|M. M.</marginalia>
corpus, vnde & ab illo diuersus, de quo. nu. 206.
ob Reliquiam insignem. Et mirum equidem,
quòd cùm nullus huius nominis Martyr, immò
nec Confessor in Martyrologij continua recita-
tione pro Sacris Officijs, audiatur; hic duo San-
ctuarium nostrum illustraturi concurrant, diuina
disponente prouidentia ne sacra illa nomina,
alias honorifica, & in suis venerabilia sanctis, in-
cognita remanerent. Amotus tamen ab hoc die,
qui eo potiebatur, & honoris prærogatiua ser-
uata in 4. Septembris transmutatus, & D. Fausti-
no præstitus, de quo. n. 191.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Die 23. S. Eutychianus Martyr ob Re-<marginalia>De S. Euty-|chiano Mar-|tyre.</marginalia>
liquiam insignem, cuius nominis, & Romæ co-
ronati, vnius tantùm memoriam exhibet Marty-
rologium, qui & summus Pontifex. Nec illius
videtur esse Reliquia, siquidem conditio digni-
tatis tantæ non fuisset omissa. Præterquàm quòd,
vt de illo asseritur die 8. Decembris, in C&#x0153;mete-
rio est Callisti sepultus; cum tamen Reliquia
eius, de qua agimus, ex Cyriacæ sit C&#x0153;mete-
rio extracta.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Die 24. S. Victorini Martyris Reliquia<marginalia>De S. Victo-|rino Mart.</marginalia>
insignis. Huius nominis tres occurrunt Romani
Martyres. Primus die 15. Aprilis, qui tamen Ro-
mæ dicitur obijsse. Et licet Beyerlinck in Theatro
Tomo 6. Verb. Reliquiæ pag. 285. lit. F. affirmet
cum Cardinali Baronio Sigebertum citante, Re-
liquias S. Victorini & Sociorum eius, Maronis,
& Eutychetis, & C&#x0153;meterio Cyriacæ fuisse iam
pridem eductas ante annos 969. ex quo elicitur
S. Victorinum, Romanum martyrem fuisse, &
consequenter Reliquiam nostram ad ipsum spe-
ctare, quia ex C&#x0153;meterio Cyriacæ etiam edu-
cta. Id certè non vrget, quia ex eadem narra-
tione potiùs contrarium videtur asserendum,<marginalia>Beyerlinck.</marginalia>
cùm sic dicatur: Amiternis (Aquilæ in Italia)
Eutychetem Martyrem cum Reliquijs Maronis &
Victorini Sociorum eius, deportatum inquam à
Theodorico Episcopo in ciuitatem Metensem.
Cùm ergo Corpus S. Eutychetis eductum fuerit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0076.jpg/>
@@1@<SE76>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 61
<duolan 2><-P>& de Sociorum eius Reliquijs mentio luculenta
succurrat, verosimile omnino est eorum etiam
educta corpora, & Reliquias dispertitas, & ita ni-
hil restasse ex illis, quod ex præfato C&#x0153;meterio
posset ante annos paucos educi. Secundus die 7.
Iulij, de quo dictum nu. 139. Tertius die 8. No-
uembris vnus ex quatuor Coronatis, qui alio à
Nostro C&#x0153;meterio sepulti, via scilicet Lauicana,
cùm sit inter illud & Campum Veranum in quo
C&#x0153;meterium Cyriacæ diuersitas manifesta. His
igitur de caussis dies præsens Reliquiæ, de qua
est sermo, deputatus; sicut dies 8. Iulij alteri, de
quo ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Die 29. S. Gordiani Martyris, ob Sacrum<marginalia>De S Gor-|diano Mart.</marginalia>
Corpus, in quo dispositio præsens est antiquiori
conformis. Alius eiusdem nominis est die 10. hu-
ius mensis, quem eo die Ecclesia simul cum S.
Epimacho celebrat. Sed sepultus ille in Latinæ
viæ crypta, vt in Martyrologio videre est, & in
sacris eorum Officijs, cùm tamen Corpus San-
ctuarij nostri in C&#x0153;meterio Callisti, ex quo edu-
ctum, gloriosam habuerit sepulturam. De con-
cursu cum Festo S. Regis Ferdinandi, de quo se-
quenti die dictum num. 174. Cùm enim Duplex
maius sit, quid debeat in concursu seruari ex
Rubricis compertum habetur.</P>
<Z><A+2>FESTA IVNIJ.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>215.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 1. S. Gratianus Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Gra-|tiano Mart.</marginalia>
Corpus. Sic ex antiquo etiam Ordine.
Hac die positus, quia sine obstaculo, neque enim
huius nominis Martyr in Romano Martyrologio
Romæ, aut alibi passus inuenitur: & est quidem
satis honorificum illud, atque Gratiani Impera-
toris memoria venerabile, cuius egregia gesta à
D. Ambrosio aureis eloquentiæ riuulis exornata,
cui nescio an impar recentior ex Nostris scriptor
P. Nicolaus Caussinus.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Die 3. SS. Victoria & Arethusa Marty-<marginalia>De SS. Vi-|ctoria &|Arethusa|M. M.</marginalia>
res, ob Reliquias insignes, de quibus dictum nu.
126. sicut etiam num. 144. de Sanctis feminis
plurimis Victoriæ nomine decoratis, de quibus
dici potest, quod aliàs D. Ambrosius, quorum ne<marginalia>D. Ambros.|lib. 1. de|Virginibus.</marginalia>
nomen quidem vacuum laudis est. Non ita Arethu-
sæ nomen, sed sanctificatum illud in Martyre,
sicut nomen Floræ in duabus Virginibus & Mar-
tyribus, Romana alia, de qua 29. Iulij, & Cor-
dubensi 24. Nouembris. Et Arethusæ non ita inde-<marginalia>D. Arethusæ|virgineum|nomen.</marginalia>
corum, cùm in ipsis fabulis oleat castitatem. Vir-
go enim dicitur venatrix, Dianæ comes, misera-
tione illius in fontem sui conuersa nominis, dum
adamantem fugere nequit Alpheum; & ne ama-
toris aquis pollueretur, per subterraneos anfra-
ctus in Siciliam aufugit. Est ergo nomen istud ne-
que ipsum vacuum luce laudis, vt in Diuo legi
solebat Ambrosio, vt & Arethusam, quam & Vir-
ginem suspicor, & ita ad Virgin&#x0169; Primipilæ imi-
tationem, trepidantem, & ad omnes viri ingressus
pauente&#x0303;, omnes viri affatus verentem, iuxta sancti
eiusdem Doctoris notissima documenta Lib. 2.
in Lucam; magni Poe&#x0308;tæ verbis, sed diuerso toto
cælo spiritu, in postremi huius operis cura liceat
mihi animitus exorare. dicendo.</P>
<P>  Extremum hunc Arethusa mihi con cede laborem.<marginalia>Virgilius|Ecloga 10.|De S. Mar-|cellino Mar-</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Die 4. Fuerat S. Marcellinus Martyr
ob sacrum corpus, de quo dictum. nu. 205. suc-<-P>@@

<-P>cessit in loco S. Gaudentius & ipse etiam ob sa-<marginalia>tyre & S.|Gaudentio|etiam Mart.</marginalia>
crum corpus, cuius nominis Martyr nullus in
Martyrologio, cùm tamen sit Gaudentia Virgo
& Martyr die 30. Augusti. Sic Dominus per fe-
minas quandoque implet, quod videtur viris de
fuisse, vt in sexu fragili gloriosius possit eius po-
tentia triumphare.</P><marginalia>De SS. Ser-|gio & Mau-|ritio M. M.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Die 2. Fuerat S. Sergius Martyr ob in-
signem Reliquiam, & est etiam modo, adiuncto
ipsi S. Mauritio Martyre propter illam, de qui-
bus dictum num. 126. Nullus equidem Sergius
Martyr Romæ; neque Confessor: præter S.
Pontificem, de quo die 9. Septembris, cuius si
esset Reliquia, tantæ considerationis qualitas
non fuisset omissa. Nullus etiam Mauritius, &
ita vacua in sede potuit vterque collocari.</P><marginalia>De S. Seue-|rino Mart.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>219.</absatz-nummer> Die 10. S. Seuerinus Martyr, ob sa-
crum corpus cum Capite clauo desuper transfi-
xo, quod sine peculiari nequit pietatis affectu
prospectari. Conuenit in die cum antiquiori re-
centior dispositio, quia nullus eius nominis Mar-
tyr Romæ apud Martyrologium, vnde ad diem
vacuum ingressus facilis. Simile aliquid & in S.
Philomeno videre est, de quo sic Martyrolo-
gium die 29. Nouembris: Ancyræ S. Philomeni
martyris, qui in persecutione Aureliani Imperatoris
sub Felice Præside igne probatus, manibus pedibus-
que, ac demum capite clauis confixo, martyrium
consummauit. Alia pro eôdem exempla profert
P. Ferrandus Lib. 1. Cap. 4. qui clauorum pro ijs
habitorum, quibus crucifixus Christus, varijs in
locis, multitudinem, ex hac tyrannorum crudeli-
tate habuisse censet originem, dum claui, quibus
Sanctorum Martyrum transfixa corpora, pio er-
rore c&#x0153;perunt pro illis, quibus Christi est corpus
transfixum, adorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Die 16. Fuerat S. Gaudentius Martyr<marginalia>De S. Cres-|centio Mar-|tyre.</marginalia>
ob sacrum corpus, de quo dictum nu. 217. Non
fuit opus caussa momenti magni, vt auulsus inde
præfato die 4. poneretur, succedente ipsi S. Cres-
centio ob sacrum Corpus, qui die 24. Septembris
colebatur; vtpote is esse crederetur, de quo in<marginalia>Martyrolo-|gium Ro-|manum.</marginalia>
Martyrologio die 14. sic legitur: Romæ Sancti
Crescentij pueri, filij S. Euthymij, qui in persecutione
Diocletiani sub Furpilio iudice via salario gladio per-
cussus occubuit. Et quia subsequentes dies Festis
erant vel de præcepto, vel ad libitum, impediti,
præfatus illi tributus dies. Sed ad illum non spe-
ctare corpus, de quo agimus, adducta dudum nar-
ratio manifestat, expresso loco viæ Salariæ: cùm
tamen corpus sacrum Sanctuarij nostri ex C&#x0153;-
meterio Callisti via Appia sit eductum. Vnde
cùm de obitus die notitia nulla, is illi datus, qui
conueniens est visus, & talis præsens 24. dicto
Festo alteri, & quidem nobilissimo, reseruato,
de quo ibi.</P>
<Z><A+2>FESTA IVLIJ.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>221.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 7. Festum fuerat S. Victorini Mar-<marginalia>De S. Victo-|rino Mart.</marginalia>
tyris ob sacrum Corpus, quod tamen in
diem 8. translatum, propter dicta nu. 139. & est
vterque infra octauam Visitationis Virginis in
hac Metropoli celebris, & pro tali mutatione de-
seruiunt dicta. Sect. 15. cùm aliàs Octaua huius-<marginalia>Octauas Ca-|thedralium|Religiosos|non obligare.</marginalia>
modi apud Religiosos obligatoria non sit, sicut
neque Consecrationis Ecclesiæ Cathedralis, ex
Pontificis declaratione, & S. Rituum Congrega-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0077.jpg/>
@@1@<SE77>62 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>tionis Decretis apud Gauantum Parte 2. Sect. 3.
Cap. 12. nu. 5. & Sect. 8. Cap. 5. n. 5. & quidem ex
mutatione vix vllum Festo tali præiudicium ge-
neratur; Vesperas enim Octauæ non futuras in-
tegras ex Rubrica de Octauis constat, & Tabula<marginalia>Quid in con-|cursu Octa-|uæ Virginis|cum Duplici|minori.</marginalia>
concurrentium. Neque in ijs, quæ circa Octa-
uas aliquas post Tabulam adijciuntur, Octauæ
Virginis inueniuntur exceptæ; pro quo & Ga-
uantus Sect. 3. citata Cap. 8. nu. 23. & Cap. 9. nu.
2. & id, quod videtur Octauæ Virginis detrahi,
quæ voluntaria est, B. Petri & Pauli confertur
Octauæ, pro vniuersa Ecclesia præceptæ, sic
enim habet illa primas & secundas Vesperas in-
tegras: vult autem Virgo rationabile esse obse-
quium nostrum, & in ipso quidem Visitationis
Festo locutus Gauantus suprà Cap. 8. nu. 16. vbi<marginalia>Gauantus.</marginalia>
ita scribit: Dies eadem Octaua si concurrat cum se-
quenti Duplici minori etiam translato à Capitulo fit
de sequenti cum Commemoratione Octauæ: si cum
maiori, fit totum de sequenti, Commemoratio de
præcedenti vt in die Octaua S. Ioannis Baptistæ. Sic
ille, de Octaua D. Ioannis locutus, quia cum
Visitationis Festo concurrit, cui integras esse
tribuendas Vesperas asserit, quia Duplex maius
est, non tribuendas supponens, si minus esset, iu-
xta id, quod immediatè pronuntiarat. In gene-
rali, citato Cap. 8. de Virginis locutus Octa-
uis.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Vbi ex occasione notandus illorum lap-<marginalia>Dubium pe-|culiare circa|Semidupli-|cium Festo-|rum concur-|sum, cùm de|Christo illa,|aut B. Virgi-|no &c.</marginalia>
sus, cui Rubrica de Concurrentia Officij §. 11. n. 2.
eam videtur tribuisse, sic enim ibi: Inter Festa
æqualis solemnitatis seruetur hic ordo, vt Festa Domi-
ni præferantur omnibus alijs, & habeant vtrasque
Vesperas integras, sicuti Festa B. MARIÆ Festis
Sanctorum: item Festa Angelorum, & Apostolorum,
ceteris alijs. Sic ibi. Vnde inferunt in Festis Se-
miduplicibus idem seruandum, & ita cùm Ferijs
quintis de SS. Sacramento, & Sabbatis de purissi-
ma Conceptione ex priuilegio celebratur, inte-
gras futuras vtrasque Vesperas, etiam in Semidu-<marginalia>Quorum-|dam lapsus|improbatus.</marginalia>
plicium concursu. Quod quidem contra expres-
sam Rubricam est §. eodem n. 4. & receptissimam
praxim, quia in Rubrica exceptio apparet nulla
& quidem si ex dignitate eorum, quorum Fe-
stum agitur, ita esset iudicandum, Semiduplex
cum Dominica concurrens nihil deberet præter<marginalia>Dominica|Festum Do-|minici.</marginalia>
Commemorationem habere, quia Dominica
Festum Domini est, vt ipso nomine, & Officij
dispositione redditur manifestum, clamante ore
ministrorum Ecclesia:</P>
<shi>Primo die, quo Trinitas
Beata mundum condidit,
Vel quo resurgens Conditor
Nos morte victa liberat.</shi>
<P>Quamuis in prędicto concursu secundas Vespe-
ras habeat integras, quod est sanè notabile, cùm
primæ Vesperæ sint nobiliores, vt ex Amalario
profert Gauantus citato n. 2. Cap. 9. & ratio inue-
nienda apud eiusdem n. 7. Deinde error prędictus
ex Rubricæ sinistro intellectu procedit: eo enim
loco de Duplicibus agitur inter se concurrenti-
bus, vt ex toto contextu perspicuum habetur, vn-
de & sic concluditur: & Festa illorum Sanctorum,
quæ in proprijs locis vel Eccesijs solemniter celebran-
tur. Vnde §. 3. est de Duplice concurrente cum
Semiduplici, & 4. de Semiduplici. Ex quibus<-P>@@

<-P>apparet deuotionem illam inconsultam nullo fir-
mo subnixam fundamento.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Et huc quidem perueneram nondum<marginalia>P. Guyetus|vt faueat &|aduersetur.</marginalia>
lecto P. Guyeto, in quo quidem quod ad Octa-
uas Virginis attinet comprobatum deprehendi
lib. 4. cap. 13. Quæst. 4. citato Gauanto. Item Quæst.
6. subtilem & satis congruam rationem reddit,
cur secundæ Dominicæ Vesperæ integræ esse de-
beant. Quæstione autem 4. id habet, quod resolu-
tioni dudum propositæ incommodare nō parùm
videatur, sic enim scribit: Tertiò, valere item in-
ter semiduplicia; si videlicet alicubi concurrant ali-
qua Christi Domini, aut B. MARIÆ &c. cum alijs
æquè semiduplicibus. At cùm nulla sint, eiusmodi in
Kalendario Romano, nec verò alibi esse conueniat
ex dictis citato Cap. Quæst. 6. hoc non asseritur,
nisi ex hypothesi quòd fuerint. Sic ille qui citato
à se loco, scilicet Lib. 2. Cap. 9. Quæst. 6. aliqua
adducit semiduplicium exempla Christi Domi-
ni, Virginis, Angelorum, & Apostolorum in
quibusdam Galliæ Ecclesijs, & sic etiam ar-
guit; Nam Rubrica illa: Inter Festa æqualis so-
lemnitatis (quæ tota maioritatis illius ac præferen-
tiæ ratio est) æquè valet pro semiduplicibus atque
pro Duplicibus. Imò clarè id innuit Rubrica 10. de
Translatione Festorum, vbi dicitur æquè de semidu-
plici ac Duplici, vt cum duo simul occurrunt, fiat
de digniori seu solemniori, translato maius solemni.
Sic Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>224.</absatz-nummer> Et quid ad illa? Certè quod scripsi,<marginalia>Obiecta ab|ipso diluun-|tur, & fir-|matur As-|sertio.</marginalia>
scripsi, nec video quidquam in adductis ab il-
lo, quod mouere possit ad resolutionis varia-
tionem. Concedo siquidem in Rubrica præfe-
rentiæ rationem esse maioritatem, sed non æ-
què valere in Semiduplicibus, quia in Rubrica
ipsa ijs non inuenitur applicata in ordine ad ef-
fectum, de quo ibi agitur, scilicet concurren-
tiæ, quia solùm de Duplicibus dispositio pro-
cedit, vt ostendimus num. 222. & ratio est
quia in semiduplicibus maioritas illa ad infe-
riorem gradum reducitur, cùm aliàs in suis
proprijs diebus habuerit superiorem. Quemad-
modum Festum habens Octauam, licet ex ma-
ioribus sit, quibusdam exceptis, in diebus in-
fra illam ad inferiorem ordinem descendit, & se-
miduplicia in ea occurrentia in Vesperis perin-
de se habent ac si cum semiduplicibus Ordina-
rijs concurrerent, vt est clarum. Quod autem
de translatione dicitur, vix aliqualiscumque mo-
menti est: Nam ex translatione argui nequit ad
concursum: vnde si Duplex occurrens in die
Octaua transferatur in sequentem diem, Octa-
ua integras Vesperas non habebit, nisi ex pri-
uilegiatis sit, sicut neque Dominica Duplex
non admittens: Id quod etiam in Festis San-
ctorum, quorum insignes habentur Reliquiæ
est perspicuum, neque enim integras habent
Vesperas, si in die sequenti agendum de tran-
slato sit. Cùm ergo ea, quæ à præfato ad-
ducuntur Auctore talia sint, qualia vidimus,
non debent ab asserto præmisso dimouere. Ne-
que illarum Ecclesiarum exemplis quidquam
suum promouet intentum, quia ex illis tan-
tùm habetur eum in ijs vsum vigere celebran-
di Festa illa ritu Semiduplici; quòd autem il-
lud genus præferentiæ habeant, de quo agimus,
non asseritur, & cùm de illo taceatur argumento<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0078.jpg/>
@@1@<SE78>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali in notanda &c. 63
<duolan 2><-P>esse potiùs debet, vt credamus eum, quem de-
fendimus, ritum ab ipsis obseruari. Non est ta-
men animus per ea, quæ diximus, quidquam au-
ctoritati Scriptoris docti, nec in suis sensis præci-
pitis derogare. Ad nostra iam.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Die 11. S. Leo ex die 28. Iunij transla-<marginalia>Circa tran-|slationem|S. Zenonis|& Sociorum|infra Octa-|uam Visita-|tionis, &|fixum diem|S. Leonis.</marginalia>
tus propter Octauam B. Aloysij Gonzagæ, cuius
defensioni alibi est impensus labor. Quomodo
autem talis Festo prędicto sit assignata dies, quæ
ante fuerat S. Zenoni & socijs assignata propter
eorum insignes Reliquias, eo quòd proximior
illa diei natali scilicet 9. Octaua Visitationis im-
peditæ, dictum nu. 135. Habent autem locum
die 20. infra Octauam Dedicationis Ecclesiæ D.
Pauli, circa quam, quia solemni ritu consecrata
non est, communis difficultas occurrit, an scilicet
habere possit Octauam, & tota, quæ pro Dedi-<marginalia>Octaua an|possit stare|pro Ecclesia|non conse-|crata.</marginalia>
catione solemnitas est in Romano Breuiario dis-
posita, ei debeat adaptari. Pro quo à Visitatore
quodam consultus R. P. Generalis prudentem
adhibuit responsionem rescribens vt circa id Do-
ctores consulerentur. Et quidem sunt qui negent
non pauci. Gauantus Parte 2. Sect. 8. Cap. 5. n. 2.
P. Guyetus Lib. 1. Cap. 3. Quæst. 4. & alij sed af-
firmat & probat P. Quintanadueñas Tomo 1.
Tract. 7. Singul. 8. num. 6. & seqq. nullum pro se
Auctorem adducens; licet nu. 10. Gauantum ci-
tat suprà nu. 5. vbi nihil ad rem, cùm solùm assc-
rat præter propriæ Ecclesiæ Dedicationem cele-
brari quoque debere Anniuersalem Dedicatio-
nem Ecclesiæ Cathedralis. Hoc autem iuxta De-
dicationis propriam rationem accipiendum, vt
ipse illam exponit citato loco. Sic enim stabit quod
idem Pater ibidem tradit, scilicet quemlibet tam
Regularem, quàm sæcularem posse absque noua
licentia, vel alia Prælatorum auctoritate Missam
celebrare, & Horas, quotannis celebrare de De-
dicatione Ecclesiæ suæ Parochiæ aut Monaste-
rij, pro quo Gauantum allegat, cuius is sensus,
quem vidimus. Nec difficultate vacat, si Religio-
sus celebrandi Dedicationem Ecclesiæ non con-<marginalia>P. Quinta-|nadueñas|assertum|difficile.</marginalia>
secratæ potestatem vsurpet, quæ in eius Con-
uentu, eo quòd non licere putetur, minimè ce-
lebratur; si prætereà Octauam adijciat, quod
videtur consequenter asserendum. In re enim
momenti tanti consuetudini debet Religiosi cor-
poris stare, neque opinione vti, pro cuius vsu li-
centia necessaria est, cùm sit consuetudini dictæ
contraria praxis, & Prælatus opinionum vsum
prohibere potest, quæ sint obseruantiæ Religio-
sæ contrariæ, vt quòd dispensatus ad comeden-
das carnes, piscibus non vescatur, vel quòd non
c&#x0153;net, quando comestio talis non ad reparandas
vires, sed ne Quadragesimales cibi noceant, in-
dulgetur. Et circa Officium diuinum alia, qui-
bus nonnulli, probabilitatis obtentu se præstant,
non sine nota, aut scandalo etiam singulares, vt
circa recitationem de SS. Sacramento, ac Con-
ceptione Virginis in Aduentu & Quadragesima.
Neque licentiam pro celebratione dicta potest
Prælatus impendere, cùm huiusmodi recitatio-
nes ad superiorem spectent potestatem: sintque
licentiæ tales communi obseruantiæ præiudi-
ciales, & in re, quam ipse & alij iudicant non
licere.<marginalia>Pro necessa-|ria Conse-|cratione|quid faciat.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, circa difficultatem
propositam, videtur quidem in rigore loquendo,<-P>@@

<-P>Octauam pro sola consecrata Ecclesia posse ce-
lebrari, immò & Anniuersariam celebrationem
pro vno etiam die; si enim hæc liceat, octaua
est, vt dicebamus nuper, consequenter conce-
denda. Et quidem ex Decreto S. Congregationis
Rituum, assignatio diei, in quo est Dedicatio
celebranda, ad Episcopum Consecratorem spe-
ctat, in ipso Consecrationis actu, si Consecratio-
nis dies opportunus non videatur. Vbi supponi-
tur totum id, quod ad celebrationem spectat, ad
Consecratorem Episcopum pertinere; alioquin
cur non & Prælatus regularis, qui sine consecra-
tione Officium Dedicationis exequitur, non pos-
sit etiam celebrationis diem anniuersarium desi-
gnare. Et verò res hæc tanti iudicatur momenti,
vt neque Episcopo ipsi consecrato liceat assigna-
re Diem si in ipso Consecrationis actu non cura-
uit assignare, sed id S. Congregationi Rituum
reseruatur. Non enim assignasse Episcopum vi-
detur incuriæ tribuendum, aut ipsius, aut eorum,
ad quos Ecclesia pertinebat, vnde Congregatio-
nis recursus tamquàm mulcta indicitur, & ad eos
assignatio spectat, qui rem hanc possunt accuratè
prospectare. Octo enim dies currenti officij sacri
ordini eximere, cum translationibus, & alijs, quæ
in Octauis accidere possunt, sedulam considera-
tionem importat, & dignam doctis & circum-
spectis Patribus dictæ Congregationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Nihilominùs vt tutum in praxi admitti<marginalia>Contrarium|vt probabile|admittitur.</marginalia>
potest, quod & vsu videtur roboratum: quando-
quidem plures Religiones vno Festo Dedicatio-
nes omnes suarum Prouinciarum comprehen-
dunt; cùm tamen certùm sit multas ex illis non
esse consecratas, immò frequenter neque vllam.
Sic Carmelitani 31. Augusti. Trinitarij 15. Octo-
bris. Minimi Dominica 1. Iulij. Omnes cum Octa-
ua, Sicut & Præmonstratenses, & S. Iacobi 26.
Februarij, quamuis de Octaua nihil; ideò forsi-
tan, quia dies illi frequentiùs in Quadragesima
veniunt. Circa quod tamen P. Guyetus Quæst.
citata id non videtur probare, affirmat enim in<marginalia>P. Guyeti|sententia|repulsa.</marginalia>
Ecclesijs non dedicatis, scilicet Dedicatione con-
secratiua, iuxta ipsius sententiam, nihil de illa
agendum, nisi forte ea ipsa die agatur Dedicatio
Ecclesiæ Cathedralis, de qua agendum, iuxta
Decretum S. Congregationis Rituum die 2. Maij
1619. & ideo ait in Breuiario Carnutensi cautè<marginalia>Breuiariun|Carnutense.</marginalia>
expressum Dominica 1. Septembris sic habetur:
Dedicatio omnium Ecclesiarum, quæ dedicatæ fue-
runt. Vt inde inferre liceat, Non verò aliarum.
Sed quidem cùm Breuiaria prædictarum Reli-
gionum auctoritate Pontificia approbata sint,
non potest eorum vsus quoad prædictam cele-
brationem improbari, cùm tamen accidere pos-
sit, vt dictum nuper, nullam in Prouincia esse
Ecclesiam consecratam: immò proptereà vide-
tur tale Festum institutum, consecratæ enim
suo gaudent iure vt possint cum Octaua Dedica-
tionem celebrare. Et Pasqualigus de Sacrificio
Missę Quæst. 532. affirmat solemnitatem annuam<marginalia>Festum De-|dicationis|obligat sub|mortali.|Pasqualig.</marginalia>
Consecrationis Ecclesiæ esse de obligatione sub
peccato mortali: quod probat ex Cap. solemni-
tas, de Consecrat. dist. 1. & ex eo quòd Pius V.
in Constitutionibus Missali & Breuiario præfi-
xis præcipit omnes & singulos celebrare Offi-
cium & Missam iuxta ritum & normam in ipsis
præscriptum. Vnde cum Missale & Breuiarium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0079.jpg/>
@@1@<SE79>64 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>præscribant celebrationem Dedicationis Eccle-
siæ, ex eo certa resultat obligatio. Vnde & addit
id, quod de mutatione Officij pro Officio secun-
dum aliquos est licitum, circa Dedicationem
non habere locum, cùm eius celebratio sit spe-
ciali ratione præcepta ob honorem Ecclesiæ de-
bitum, quo non sine iniuria fraudaretur. Et de
his satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Die 16. Triumphus S. Crucis, de quo<marginalia>De Trium-|pho S. Cru-|cis.</marginalia>
dictum n. 108. vbi quòd expediret Sacræ Reli-
quiæ Festum eo constitui die.</P>
<P>  Die 20. S. Zeno & socij Martyres ob Reli-<marginalia>De SS. Ze-|none & So-|cijs MM.</marginalia>
quias insignes, de quibus dictum. num. 131.
& 225.</P>
<P>  Die 29. Fuerat S. Eugenius Martyr ob Reli-<marginalia>De S Euge-|nio Mart.</marginalia>
quiam insignem, quia hoc die eius memoria in
Martyrologio celebris, neque alter eius nominis
passus Romæ, licet vnus ex filijs S. Symphorosæ
Tibure, vbi martyrium subierat, fuerit eò cum
matre & fratribus translatus, & in Diaconia S.
Angeli in Piscina reperta omnium corpora, ex
quo fit Reliquiam præfatam ad eum non spe-
ctare, aliunde eductam. Nihilominùs cùm eius-
dem nominis plures esse possint, licet aliàs præ-
dictis soleat stari coniecturis, hic visum de illo,
ad quem Reliquia pertinet, die alio agi, & S.
Agabito die 24. Octobris adnecti. Sic enim &
Octauæ S. Iacobi consulitur, cuius plures impe-
diti dies, & translatio S. Marthæ, quæ si in Sab-
bato occurrat, nequit nisi post dies plurimos,
Octauis intercurrentibus, cum Festis alijs, ali-
quem sibi commodum reperire.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Die 31. Festum est S. IGNATII So-<marginalia>De S. Ignatio|de Loyola.</marginalia>
cietatis IESV & nostræ inclyti Fundatoris, cuius
& habentur Reliquiæ, licet molis non insignis,
quæ tamen in Reliquiario arte & materia spe-
ctabili, illius Festo aliàs splendido gratum splen-
dorem accumulat. Sunt & duæ eiusdem Epi-
stolæ, ex quibus vna pretioso etiam Reliquiario
inclusa, illius nomen propria subscriptum manu
speculari vitro interiecto demonstrat. Alia por-<marginalia>Eius nomi-|nis subscripti|miracula.</marginalia>
tatili adaptata thecæ, quæ frequentissimè ad mu-
lieres partui proximas cum mirandis effectibus
ab eisdem expetita defertur. Et quidem si modò
de illius canonizatione ageretur, ea quæ in hoc
genere & visa sunt vrbe in ista, & non raro vi-
dentur, sufficere profectò possent vt miraculis
clarus probaretur. Et frequentia ipsa in caussa
est vt parùm de ijs curetur; in id cura intenta
ne prætiosa Reliquia dispereat, tot manibus ten-
ta, vt sæpiùs apud quem sit ignoretur, & opus
sit peculiaribus vti coniecturis. Felicior tamen
hic nascenti conspectus, quàm fabulosus ille, de
quo Venusinus vates, dum sic cecinit:</P>
<shi>Quem tu Melpomene semel<marginalia>Horatius|lib. 4. Od. 3.</marginalia>
  Nascentem placido lumine videris
  Illum non labor &c.</shi>
<P>Cuius & illa elegans, sed sibi mentita conclu-
sio:</P>
<shi>Quòd spiro, & placeo, si placeo, tuum</shi>
<P>Vbi Diui Parentis nomen,<kongge>est.</P>
<P>ibi & oculorum clarum lumen, vt quod de Chri-
sto diuinus Euangelista protulit: & vita erat lux
hominum Ioan. 1. v. 3. hic transpositione com-<marginalia>Ioan. 1. v. 3.</marginalia>
moda suum possit habere locum, si dicamus: &
lux erat vita hominum. Lux inquam illa, ex no-
mine illo diffusa, quod ignem spirat, vnde & lu-<-P>@@

<-P>cem, cui ex nascentibus plures vitam debeant,
quam sunt appositione nominis eius subscripti
manu, & appositi pariter luminis, feliciter con-
secuti.</P>
<Z><A+2>FESTA AVGVSTI.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>230.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 9. S. Iulianus Martyr ob Reliquiam<marginalia>De S. Iuliano|Mart.</marginalia>
insignem. Fuit die 7. S. Ignatii Octa-
ua præpedito, & ita proximiori donatus. Marty-
rologium sic eo die: Romæ Sanctorum Martyrum<marginalia>Martyrol.|Roman.</marginalia>
Petri & Iuliani, cum alijs decem & octo. Nullus
alius eius nominis Romæ sepultus præter vnum
S. Symphorosæ filium, & quod de illo dictum
nu. 228. hic pariter pronuntiandum. Vnde non
est cur ipsi debeat, dies, in quo sumus, denegari,
cùm neque possit Vigiliæ S. Laurentij Officium
obtendi, quod translationi obstare non potest
suo in rigore conceptæ; vnde neque mutationi
in diem fixum, cùm sit vtrouis modo Officium
eius impediendum. In quo quidem iudicio Ec-
clesiæ non solet multùm interesse momenti, cum
videamus Vigiliam SS. Apostolorum Petri &
Pauli Festo S. Leonis impeditam, & S. Matthæi
Festo S. Eustachij & Sociorum, quorum solum
Commemorationem iam pridem extitisse sci-
mus, qui & inchoati Sanctorum Festi ante ali-
quot annos, Sacerdotes tunc temporis, recor-
damur.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Die 23. Flauius Petrus Martyr, ex te-<marginalia>De S. Flauio|Petro Mart.|quindennio.</marginalia>
stimonio sepulchri annorum 15. & dierum 36.
vt dictum nu. 2. ob Sacrum Corpus. Nec circa
diem dubitatio esse potuit dicto Sepulchri testi-
monio dubium omne præuertente. Eius nominis
Martyr solus alter, sed Nicomediæ die 7. Maij.
Videtur autem adolescentis Sancti illustre fuisse
Martyrium singulari adeò obseruantia annis æta-
tis prænotatis. Ipsa profectò teneræ habitudinis
conditio vel sola sufficeret, vt non solùm illustre,
& prælarum, sed illustrissimum & præclarissi-
mum crederemus, dignumque qui cum Sanctis
Agapito, Venantio quindennibus & ipsis Pan-
cratio, Vito, & Celso, posset celebrari.</P>
<P>  Die 25. S. Eusebij Martyris Reliquia insignis.<marginalia>De S. Euse-|bio Mart.</marginalia>
Debuit ergo S. Ludouicus loco cedere, in quo
eius est etiam celebrationi consultum: si enim
sua in sede persistens in Dominicam incideret,
longa translationis suæ spatia sustineret. Sunt &
alij eius nominis Martyres Romæ, scilicet Euse-
bius Presbyter die huius mensis 14. cuius excel-
lentiæ in testimonio mentio nulla. Alter die 2.
Decembris, sed via Aurelia, valde ab ea diuersa,
ex qua insignis nostra extracta Reliquia, sicut
est etiam Via Appia, in qua C&#x0153;meterium Cal-
listi, in quo is, de quo die 14. sepultus asseritur
in Martyrologio.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Die 27. S. Titus Martyr ob sacrum cor-<marginalia>De S. Tito|Mart.</marginalia>
pus, sic anteà & modò. Videtur translatus ex
die 16. in qua sic de illo Martyrologium: Romæ
S. Titi Diaconi, qui Vrbe à Gothis occupata, pecu-<marginalia>Martyrol.|Roman.</marginalia>
nias pauperibus distribuens, à tribuno barbaro iussus
est occidi. Beatissimi Martyris Laurentij, illustris
imitator, Diaconi Diaconus, dum vterque pecu-
nias distribuens pauperibus gloriosam martyrij
lauream meruit obtinere. Sed verò cum Diaco-
nalis Ordinis ornamentum in testimonio tacea-
tur, suspicioni est locus, vt alterius sit Sacrum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0080.jpg/>
@@1@<SE80>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 65
<duolan 2><-P>quo fruimur, corpus. In quo nihil est circa quod
hærere debeamus, cùm in assignato die nullus
alius eius nominis sit Romæ, immò neque alibi
passus.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Die 30. Rosa Virgo Peruuiana, de qua<marginalia>De S. Rosa|Peruuiana.</marginalia>
multa præcedenti Tomo, & nonnulla in Primo, &
vt aliquid etiam hîc dicam, iuuat sanè Dauidi-
cum ipsi præconium adaptare, ex Psal. 44. v. 14.<marginalia>Psal. 44. v.|14. & seqq.</marginalia>
15. & 16. circa quod multa à me dicta in Epi-
thalamio, sic enim ille: Omnis gloria eius filiæ re-
gis ab intus; in fimbrijs aureis circumamicta varie-
tatibus. Adducentur regi virgines post eam, proximæ
eius afferentur tibi. Afferentur in lætitia & exulta-
tione, adducentur in templum regis. Filia qui-<marginalia>Filia vt sit|Regum.</marginalia>
dem regis B. Rosa, immò & regum, quia in
Regum ciuitate nata, sic enim appellatur Lima,
in die Epiphaniæ armis Hispanis obtenta, tribus
sanctis Regibus, & fulgentioris sole stellæ radijs
illustratæ: vnde tres coronæ cum stella pro stem-
mate illi, quo nescio an illustrius aliud alteri ex
Christianis obuenerit ciuitati. Et omnis quidem
eius gloria ab intus. Circa quod dici possent
multa, pro quibus Epithalamium adeundum. Il-
lud speciale, quod ex originalis vocis penitiore si-
gnificatione ducendum, iuxta quam Ab intus He-<marginalia>Quomodo|ab intus|eius omnis|gloria.</marginalia>
braicè Penimah intimum templi locum denotare
affirmat P. Villalpandus Tomo 2. in Ezechielem
Parte 2. Lib. 4. Cap. 7. Quomodo autem & tem-
pli partem præcipuam respondentem Altari, in
quo est Sanctissimum Eucharistiæ Sacramen-
tum, ostensum nu. 915. Vbi cùm & Arca, Vir-
ginis decantatissum symbolum: ex ijs pro S.
Rosa luculentum emergit encomium: siquidem
iuxta altare illa frequens, in quo & Eucharistiæ
Sacramentum pro administratione repositum, &
Beatissimæ Virginis & pulcherrimum & vene-
ratione ciuium celeberrimum simulacrum, quam
& illius maiestas, & beneficiorum experimenta,
iam pridem prouocarunt. Hic vocem illa ad vitæ
statum dirigentis, quem præelegit, audita, Vir-
ginis inquam, vt inter sorores P&#x0153;nitentiæ à
Diuo institutas Dominico, cuius instituti fuit
Diua Senensis Catharina, illius æmula, Domino
deseruiret.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Et quid fimbriæ aureæ, & illæ, quibus<marginalia>Tenor inde-|fessus in vir-|tutum exer-|citio, aureæ|in illa fim-|briæ.</marginalia>
circumdata, varietates? Interpretatio est facilis,
si ad virtutum varietatem Dauidicum elogium
referamus, circa quas latissimus offertur excur-
sioni campus: quarum tamen excellentia aureis
fimbrijs commendatur, quia extremitates vestis
illæ, quæ in Rosa nostra tenorem illum p&#x0153;ni-
tentiæ, & laborum supra naturæ vires, præsertim
femineas, indefessam instantiam videntur indica-
re. Ideò aureæ, quia pretiosæ, & summæ æsti-
mationis apud Deum & homines. Sunt enim sta-
tuæ illius instar, de qua Daniel. 2. v. 32. & 33.<marginalia>Daniel. 2.|v. 32. & 33.</marginalia>
cuius caput ax auro optimo erat, pectus autem &
brachia de argento, porrò venter & femora ex ære:
tibiæ autem ferreæ, pedum quædam pars erat ferrea,
quædam autem fictilis. Incipiunt, quidem ab au-
ro, dum perfectioni incumbunt, & id, quod est
Deo charius, & pretiosius inquirunt: sed paula-
tim ad imperfecta declinant, vt tandem ad luteas
vilitates prolabantur. Non sic Rosa Sancta, non
sic: viua statua ordine inuerso procedens, ab ipsa
pueritia ad perfectiora conscendens; natiua ex
conditione fictilis, sed ferri admixta fortitudine,<-P>@@

<-P>processu roborata, & ad æris illius similitudinem,
de quo Ezech. 1. v. 7. Et scintillæ quasi aspectus<marginalia>Ezech. 1.|v. 7.</marginalia>
æris candentis: dum igne amoris, qui fortis vt
mors. Cant. 8. v. 6. & lampades eius lampades ignis
atque flammarum. Hinc ascensus ad argenteum<marginalia>Cant. 8.|v. 6.</marginalia>
decus, excellentissimæ scilicet puritatis, ex qua
in aurum summæ perfectionis, in Diuinitatis
culmen, quæ Christi caput, de Sponsa Cant. 5.<marginalia>Cant. 5. v. 11</marginalia>
v. 11. Caput eius aurum optimum. Hoc crescen-
dum intuitu clamat Euangelij tuba ad Ephesios
4. v. 15. Veritatem autem facientes in charitate, cres-<marginalia>Ephes. 4.|v. 15.</marginalia>
camus in illo per omnia, qui est caput Christus.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Post aureas fimbrias, post finem felicis-<marginalia>Alia pro|eius laude,|& sequela|Virginum|Limana-|rum.</marginalia>
simum, post Pontificiam Apotheosim, quàm
belle sequitur: Adducentur Regi Virgines post eam.
Sic videmus. Virginum examen post ipsam ad-
uolat, illius vicinæ domui, eôdem vestitæ habitu,
imitationis studiosæ ad perfectionis suprema
contendunt. Proximæ eius. Proximæ inquam do-
micilio quondam pauperi, nunc aulæ cælesti.
Proximæ eius, quia virginitatis obseruatione cog-
natæ. Afferentur in lætitia & exultatione. Ad quæ<marginalia>D. Basilius.</marginalia>
sic D. Basilius: Non quæ virginitatis voto se sub-
strauerunt vt addactæ, non item quæ ex tristitia aut
neceßitate vitæ virginalis sanctimoniam susceperunt,
sed quæ in lætitia & exultatione gaudent, & se ex-
hilarant tali officio perficiendæ virtutis addictæ. Sic
ille, & sic istæ adducentur in templum Regis. De<marginalia>R. P. Fr.|Bernardi de|Carrasco|commenda-|tio.</marginalia>
vero & non mystico tantùm agi templo, dixi n.
934. quod & hic est cernere, sub nomine enim
S. Rosæ templum fabricæ pulcherrimæ assurgit,
in quo & industria & munificentia R. P. Magi-
stri Fr. Bernardi de Carrasco dispicitur, nuper
Prouincialis, & modò tanti indefesso moliminis
promotoris. Cui & Diua virgo debitricem non
solùm hoc titulo debet agnoscere, sed quia in-
gentes sumptus in eius Beatificationem & Ca-
nonizationem impensi, ac celebratione consum-
pti, illius sunt diligentia ex communi Prouinciæ
pietate collecti, non ijs parcens compendijs, quæ
ad proprium poterat vsum deriuare. Dignissimus
sanè, quem sua Religio, ætate florentem, iteratis
honoribus, quod magno ipsius est futurum com-
modo, studeat promouere. Nec de hoc plura, cum
liceat in Epithalamio ad prædicta loca, plura
legere volenti indicatos per transenam discursus
exornare. Licet autem in Sanctuario nostro Diuę
Rosæ non habeamus insignes Reliquias, quas ta-
men exoptamus, illius sacr&#x0169;corpus in Ecclesia D.
Dominici asseruatum communis omnibus Reli-
quia est, vnde hoc loco meritò debuit de ipsius
Festo mentio non perfunctoria lectoribus exhi-
beri. Et mortua quidem illa die huius mensis 24.
vnde & data illi. 26. à qua tamen in 30. trans-
mutata, vt scilicet S. Ludouici ratio competens
haberetur, cuius Festum eo die Romæ agitur,
cuius esse poterat in diem Festo D. Augustini
contiguam minùs opportuna translatio, cele-
braturis S. Virginis Festum Religiosis fami-
lijs, & futurum, vt speratur, in Ecclesia vni-
uersale.</P>
<Z><A+2>FESTA SEPTEMBRIS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>236.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 2. S. Primus Martyr ob sacrum ca-<marginalia>De S. Primo|Mart.</marginalia>
put. Non ille, de quo Ecclesia die 9.
Iunij, frater S. Feliciani, in monte C&#x0153;lio, vt est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0081.jpg/>
@@1@<SE81>66 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>compertum, educta namque est pretiosa Reliquia
ex C&#x0153;meterio S. Helenæ extra muros via La-
uicana, quod aliàs dicitur Mausolæum Constan-
tinianum, seu C&#x0153;meterium SS. Petri & Marcel-
lini. Iam diu est, ex quo die præsenti gloriosus
hic Martyr fruebatur, quo & nunc fruitur, in
mensis mystici ob septenarium capite sacri Ca-
pitis gloria coronati.</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Die 3. S. Hippolytus Martyr ob sacrum<marginalia>De S Hippo-|lyto Mart.</marginalia>
corpus, non planè illius, de quo Ecclesia die 13.
Augusti cum Cassiano etiam Martyre, quia illius
corpus in Campo verano sepultum, vt eo die
Martyrologium attestatur, cùm tamen hoc, de
quo agimus, ex Callisti sit C&#x0153;meterio, vt ex
authenticis constat instrumentis, eductum. Ne-
que ille, de quo die 22. mensis eiusdem, quia
vti ex Martyrologij etiam testimonio comper-
tum habetur, in Portu est Romano sepultum.
De alio Hippolytho Romano Martyre memo-
ria extat die 2. Septembris, & an illius sit sacrum
corpus penitus ignoratur, quamuis pro illo face-
re possit exclusio aliorum. Sed certè dies illa S.
Bibiana occupata, minùs erat Festo Reliquiæ
conformis, cùm respectu ad præfatæ Virginis
possessionem habito, ab eo fuerit S. Francisci
Xauerij Festum, cùm dies esset etiam Natalis
proprius, auocatum. Ideò præsens illi assignatus
dies, cùm fuisset anteà die 31. Augusti, iam S.<marginalia>De S. Ray-|mundo Non-|nato.</marginalia>
Raimundo Nonnato Cardinali & Confessori,
Ordinis B. MARIÆ de Mercede redemptionis
Captiuorum, vitæ sanctitate, & miraculis claro,
iure optimo attributus, de quo in Martyrologio
præfato die, cum iam exhibito eiusdem verbis
elogio. Fuerat hoc die S. Secundus, & duobus
sequentibus S. Tertius, & S. Quartus adscititijs
nominibus ob ignorantiam propriorum, sed vi-
sum est conuenientius vno illos Festo percolere
sine nominum adiectione iuxta dicta. num. 128.
& 148. quorum loco alij repositi, scilicet</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Die 4. S. Lelius Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Lelio|Mart.</marginalia>
corpus, alius ab eo, de quo 16. Aprilis. Et videri
alicui potuit posse vno Festo concludi, nomine
duorum Leliorum, ad eum modum, quo in Mar-
tyrologio extat memoria Sanctorum Martyrum
duorum Ewaldorum. Sed certè exemplum non<marginalia>SS. duo|Evvaldi.</marginalia>
consonat, quia duo illi Evvaldi simul à paganis
comprehensi sunt & occisi, vnde si eorum Fe-
stum ab Ecclesia fuisset institutum, disiungi
minimè debuissent. Nihil autem in duobus Le-
lijs tale concurrit, neque ex testimonijs Reli-
quiarum potest coniectari. Et quidem cùm vnius
ex illis, de quo agimus, habeamus corpus ex
C&#x0153;meterio Callisti extractum, integrum illi de-
buit Festum dedicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>239,</absatz-nummer> Die 5. S. Vrsus Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Vrso|Martyre.</marginalia>
corpus, eductum è C&#x0153;meterio Priscillæ Via Sa-
laria à R. P. Claudio Aquauiua Præposito Ge-
nerali Societatis IESV, & nostræ, cum speciali
pro illo & alijs facultate Pauli V. de quo dictum
nu. 191. circa diem 28. Februarij; pro quo au-
thenticum extat Patris eiusdem instrumentum,
qui ex paterna erga Prouinciam istam beneuo-
lentia thesaurum corporis dicti Procuratori eius-
dem attribuit. Et nomen quidem S. Martyris
fere in eorum choro singulare est, cùm solus al-
ter reperiatur ex gloriosa legione Thebæorum, vt
legitur in Martyrologio die 30. Octobris. & in-<-P>@@

<-P>certus cùm dies passionis sit, ritè potuit, qui vi-
sus est conueniens, assignari. Fuerat autem priùs
die 23. Octobris, vbi iam alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Die 7. S. Honorati Martyris sacrum<marginalia>De S. Hono-|rato Mart.</marginalia>
corpus. Vnus tantùm in Martyrologio occurrit
huius nominis Martyr, sed apud Ostia Tiberina.
Et quidem ex prædicta Martyrologij fide eo
fuerat die constitutus, cùm tamen ex eiusdem
testimonio aliter debuerit iudicari. Apud Ostia
enim Tiberina sepultus ille, nec de translatione
mentio vlla: non ergo debuit vt certus coli, &
illis præsertim diebus, pro quibus Octauæ prohi-
bentur, & solùm eorum admittuntur Festa, qui-
bus nequeunt dies alij conuenienter assignari, vt
ibidem videndum.</P>
<P>  <absatz-nummer>241.</absatz-nummer> Die 22. Sanctorum Mauritij, & so-<marginalia>De S. Mau-|ritio & socies|M. M.</marginalia>
ciorum eius ex Thebeorum legione Reliquiæ
insignes. Iudicatum aliquando diuidi posse, &
pro illis plures designari dies. Sed magis con-
ueniens posteà est reputata connexio, pro qua
dictum. n. 112. & 118. & licet in Martyrologio
diebus quibusdam alijs nonnulli ex eadem legio-
ne, vt nuper. n. 239. vidimus, non ideò est, quod
ipsis Festum distinctum debeatur: sed cùm po-
steà eorum innotuerint nomina, & diuersi pas-
sionis dies, in ipsis vult eorum memoriam reno-
uari.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Die 23. S. Pancharij Martyris sacrum<marginalia>De S. Pan-|chario Mar-|tyre.</marginalia>
corpus, eductum cum alijs ex C&#x0153;meterio Calli-
sti, in quo martyrij inuenta simul insignia, pal-
mæ inquam, lampades, & vasa vitrea plena san-
guine. In loculo S. Pancharij sic erat scriptum:
Puer Pancharius, qui natus est 11. Idus Ianuarij, &
vixit annos xx. & menses Octo, dies xii. Ex qui-
bus intelligere possumus quanta cum accuratio-
ne beatis illis temporibus ea, quæ ad Martyres
spectabant, à fidelibus, & Ecclesiæ ministris tra-
ctabantur, quandoquidem & martyrij insignia,
& Martyrum nomina, vitæ annos, menses, ac
dies, quando eos nosse in promptu erat, vt vidi-
mus, adnotabant. Quòd autem dicatur puer, qui
vigesimum iam expleuerat annum, de scripturæ
sacræ venit consuetudine, & teneritudo affectus
solet tali loquendi forma designari. Sic enim
Virgo suo in Cantico Lucæ 1. v. 54. Suscepit<marginalia>Lucæ 1. v. 54.|Ioan. 21.|v. 5.|Act. 4. v. 27</marginalia>
Israel puerum suum, recordatus misericordiæ suæ.
Ioan. 21. v. 5. Dixit ergo eis IESVS: Pueri num-
quid pulmentarium habetis? Act. 4. v. 27. Conue-
nerunt enim verè in ciuitate ista aduersum sanctum
puerum tuum IESVM. Et dispositio quidem cor-
poris talis esse in sancto adolescente potuit, vt
dici puer potuerit, præsertim si cum alijs, vt ap-
paret, grandioris fuerit ætatis interemptus. No-
men autem Pancharij non sine omine videri po-
test impositum, est siquidem idem ac omni gra-
tia præditus, aut omnibus gratiosus, quod de
Esthere dictum: Omnium oculis gratiosa & ama-
bilis videbatur. Esth. 2. v. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Die 26. S. Callistratus Martyr, ob sa-<marginalia>De S. Calli-|strato Mar-|tyre.</marginalia>
crum corpus. Vnicus huius nominis Martyr in
Martyrologio legitur, & præclara quidem com-
mendatione hoc die, sic enim ibi: Romæ sancti
Callistrati Martyris, & aliorum quadraginta nouem<marginalia>Martyrol.|Roman.</marginalia>
militum, qui in persecutione Diocletiani, cùm Calli-
stratus inclusus culeo, & in mare demersus, Dei ope
euasisset incolumis, conuersi ad Christum, cum eo
pariter martyrium subierunt. Hæc illud. Videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0082.jpg/>
@@1@<SE82>Sectio XVIII. De Reliquijs Beatificatorum. 67
<duolan 2><-P>autem hic idem ipse esse, cuius Sacro pignore
Sanctuarium nostrum exultat, singularitas enim
nominis omnem dubitationem excludit, quan-
doquidem neque Martyr, vt diximus, neque
Confessor, sic dictus reperiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Die 28. S. Stacteus Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Stacteo|Mart.</marginalia>
corpus. Paucis hoc die Martyrologium, sic vi-
delicet: Ibidem (Romæ inquam) sancti Stactei
Martyris. Est & alius eiusdem nominis filius S.
Symphorosæ: ad quem tamen nequit corpus,
de quo agimus pertinere: de sepulchro siquidem
S. Symphorosæ & filiorum, vt aliàs diximus, te-
stimonium perhibet Martyrologium die 18. Iulij:
Cùm tamen illud ex C&#x0153;meterio sit Callisti
eductum, vt luculento testimonio comprobatum
habetur Illustrissimi Dom. Ioannis Baptistæ Al-
tiery Episcopi, & Vicegenti Romæ, posteà
Cardinalis, cognati proculdubio SS. Dom. Cle-
mentis X. ex eadem nobilissima Romæ familia,<marginalia>De SS. Cle-|mente X.</marginalia>
cui vtinam ex nostris vitæ Arbiter augeat annos, sint
licet illi plures; serò enim, vt aliàs Suetonius, ad
Magistratum emersit, cum matutinus esse, vt
locutus quispiam, debuisset.</P>
<Z><A+2>FESTA OCTOBRIS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>245.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 3. S. Franciscus Borgia, de cuius<marginalia>De S. Fran-|cisco Borgia.</marginalia>
Reliquijs dictum. nu. 175. & Costa
quidem cum speciali R. P. Mucij Vitelleschi ex
arca argentea educta, in qua sacrum eius corpus
inclusum, à P. Præposito Domus Professæ Ma-
tritensis, vt in hanc Peruuianam deferretur Pro-
uinciam, quam sanctissimus ille fundauerat Ge-
neralis. Potestque illa non immeritò insignis
reputari, & ratione illius, cultus eiusdem augeri.
Est namque ex peculiari concessione Sedis Apo-
stolicæ Duplex secundæ Classis cum octaua, &
ita ad gradum Primæ subleuari, iuxta dicta Sect.
6. circa magnitudinem, & circa ritum. n. 101.
Non videtur autem in primis vesperis omittenda
Commemoratio SS. Angelorum Custodum, quia<marginalia>De Festo S.|Angelorum|Custodum,|vbi quod sit|Duplex ma-|ius.</marginalia>
licet in sacra Congregatione Rituum illorum
Festum fuerit Duplex minus declaratum, vt vi-
deri potest apud Gauantum Parte 2. Sect. 7. Cap.
12. vers. Quæres adhuc. Et apud P. Guyetum
Lib. 4. Cap. 13. Quæst. 4. Videtur tamen iam ad
Maioris gradum sublimatum, mutato die 1. &
designato. 2. vt stabili, & ex præcepto. Et Ga-
uantus quidem satis solidis argumentis ante De-
clarationem Duplex esse maius conatus fuerat
euincere; addens deinde rationes propter quas
S. Congregatio contrarium declarârit: scilicet in
gratiam D. Hieronymi, ne amitteret vtrasque
Vesperas; & quia concessum fuit fieri ex deuo-
tione, non ex præcepto. Cùm ergo iam quod
ad D. Hieronymum spectat, diei alterius assig-
natione cessauerit, sitque iam ex præcepto, Du-
plicis maioris est ritus deferendus, quem habet
in Ecclesijs Pampilonensi, Turiasonensi, & Pa-
censi iuxta Codicem Matritensem. Et ita in con-
cursu cum Festo primæ Classis eorum Comme-
moratio neutiquam omittenda, iuxta præscrip-
tum Rubricarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Die 6. SS. Martyres Treuirenses, ob<marginalia>De SS Tre-|uiriensibus|M. M.</marginalia>
insignes Reliquias. De illis sic Martyrologium:
Treuiris Commemoratio innumerabilium pænè Mar-
tyrum, qui in persecutione Diocletiani sub Rictio-<-P>@@

<-P>uaro Præside, ob Christi fidem vario mortis genere<marginalia>Martyrol.|Roman.</marginalia>
necati sunt. Sic ibi. Quomodo Reliquiæ dictæ
Mediolanum & Romam fuerint asportatæ au-
thenticis constat instrumentis, in quibus & S.
Caroli Borromæi reperitur auctoritas, qui & per
Generalem suum Vicarium, & posteà per se ip-
sum, quasdam ex ipsis approbauit. Dicuntur au-
tem prædicti sancti etiam Thebæi, & eorum Dux
S. Thyrsus, quamuis in Martyrologio, in quo
aliquorum eius nominis Martyrum habetur me-
moria, de prædicto inclyto Duce penitus tacea-
tur. Cuius nec meminit Cardinalis Baronius,
Nec Henricus Spondanus, neque Franciscus
Maria, qui in suo Martyrologio dictam innu-
merabilium penè Martyrum commemoratio-
nem omisit, cùm sit illa Dei & hominum me-
moria æterna dignissima.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Die 12. SS. Euagrius & Priscianus ob<marginalia>De SS. Eua-|grio & Pris-|ciano M. M.</marginalia>
sacra corpora. Sic de illis hoc die Martyrolo-
gium: Romæ Sanctorum Martyrum Euagrij, Pris-
ciani, & sociorum. Cùm ergo duo sacra corpora
eorum esse dicantur, qui his nominibus profe-
runtur, sintque illa adeò specialia, videtur profe-
ctò certissimum eorum esse, quos Ecclesia die
præsenti proponit. Suntque illa ex C&#x0153;meterio
Callisti educta, pro quo illud ipsum extat testi-
monium, quod pro S. Stacteo vidimus ab Illu-
strissimo Antistite, & Cardinali demum exhibi-
tum, cum facultate plena vt possint in Ecclesijs ad
publicam fidelium venerationem collocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Die 16. S. Felix Senator, ob Reliquiam<marginalia>De S. Felice|Mart.</marginalia>
insignem. Ex testimonio illius Senatoria digni-
tas innotescit. Et quia die 29. Decembris S.
Felicis Romani Martyris memoriam exhibet
Martyrologium, eo die fuerat anteà collocatum,
vt dictum. nu. 210. Amotus quidem, quia præ-
fato die nulla senatorij Ordinis adiecta nota,
quod tamen videmus aliàs semper vsurpatum.
Sic videre est in S. Phileto 27. Februarij: S. Aste-
rio Martij 3. S. Apollonio 18. Aprilis. S. Simplicio
10. Maij. S. Lucio 4. Augusti. S. Eleutherio 19. S.
Iulio 20. S. Dorimedonte 19. Septembris. S. Ma-
rino 26. Decembris satis quidem illi proximo, de
quo agitur, vt in obliuionem venire non potue-
rit dignitatis tantæ commendatio, nec si memo-
riæ occurrit, sine iniuria præteriri. Hac de caussa
in remotione à tali die nulla fuit difficultas, cùm
alias dies illi in quantùm fieri potest debeant in-
tacti conseruari, vt dictum, de Beato Honorato
n. 240. in quo minor adhuc ratio suberat, vt con-
stat ex translatione S. Thomæ Cantuariensis.
Die 17. S. Basilla Virgo & Martyr ob caput &
corpus ferè integrum, de qua dictum. nu. 139.
& 145.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Die 21. S. Vrsula & sociæ, ob insignes<marginalia>De S. Vrsula|& sociabus.</marginalia>
Reliquias, de quibus dictum. n. 100. & inferius
redibit sermo. Sint ergo 2. Classis, vnde in rigo-
re neque S. Petri de Alcantara, neque S. Hilario-
nis in primis Vesperis Commemoratio facienda,
quia S. Petri Festum transfertur in diem 20. sta-
bilem, eo quòd die 19. sit Festum Dedicatio-
nis & Consecratio Ecclesiæ Metropolitanæ
huius Regum Ciuitatis. Nihilominùs, quia id
futurum perpetuum, videri alicui posse prædi-
ctas Commemorationes sustineri, sicut in simili
dictum de Festo S. Crucis. Sed verò prædicta
ratio non videtur vrgere; quia aliud est aboleri<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0083.jpg/>
@@1@<SE83>68 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>penitus memoriam alicuius Festi, aliud ipsi ali-
quid detrahi, vt solemnis ratio habeatur, & Ru-
bricæ quoad possunt obseruentur. In casu autem
nostro S. Petrus suum Festum habuit, & S. Hila-
rion suas est partes in Matutino & laudibus,
sicut in Missa etiam, habiturus. Ideò quod Ru-
bricis est consonum expedit obseruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Die 22. S. Candida Virgo & Martyr,<marginalia>De S. Can-|dida Virg.|& M.</marginalia>
ob sacrum & purissimum Corpus, de qua dictum
nu. 139. & 145.</P>
<P>  Die 23. SS. Nicomedes & Felicianus Marty-<marginalia>De SS Ni-|comede &|Feliciano.</marginalia>
res, quorum Reliquiæ insignes. Cur in Festo
iuncti constat ex num. 126. Nicomedis nomine
vnus habetur Romanus Martyr in Martyrologio
die 15. Septembris. Sed hic, cuius est Reliquia,
valde diuersus ab illo, non enim Presbyter asse-
ritur, cùm tamen Presbyter ille fuerit. Via etiam
dicitur Nomentana sepultus, cum tamen nostri
Corpus in C&#x0153;meterio Cyriacæ. Potuit ergo dies
beneuisus dedicari. Propter quam rationem, quia
scilicet ex eodem C&#x0153;meterio extracta S. Feli-
ciani Reliquia, conuincitur non esse illius, de
quo die 9. Iunij Fratre S. Primi, quia in Monte
C&#x0153;lio eorum Natalis proponitur, vbi & pariter
tamquàm in proprio celebrantur. An verò sit
ille, de quo die 2. Februarij, potest non immeritò
dubitari, quia ex eodem C&#x0153;meterio eius ex
prompta Reliquia, ex qua sacrum Corpus S. For-
tunati pariter occurrentis, vnde die proxima eius
est Festum collocatum, & ita potuerunt non in-
congruè in celebritate copulari. Fateor itapotuis-
se, sed vt non ita fieret sua etiā conuenientia suc-
currit. S. Fortunati Corpus c&#x0169; vase sanguinis prę-
clara Reliquia est, cui integra debetur celebritas,
vnde merito debuit quæ ad D. Felician&#x0169; spectat
separari: quo stante separationis titulo, quando
de speciali aliqua inter illos consociatione non
cōstat, in aliam potuit prudenti arbitrio relictam
sequestrari, & cum S. Nicomede deinceps perge-
re, sepulchri socio, sicut & gloriæ. In quo etiam
eiusdem honori consultum, post receptas Reli-
quias, & instante constituendæ coordinationis
tempore in Festorum obseruatione seruandæ, ne
scilicet ijs non celebratis annus præteriret: quod
in S. Fortunato non potuit, nec debuit ea ratione
disponi, cui in mensis secundi initio Festum ma-
ius seruabatur. Neque argui potest ex dispositis
circa S. Victorem die 16. Decembris ex 15. tran-
slatum, celebrandum simul cum SS. Irenæo, &
Antonio, licet illius habeatur Corpus, horum
autem Reliquiæ: quia circa illos aliter transigi
non potuit religiosa caussa Festorum, dies enim
sequentes non sine inconuenienti vsurparentur,
quorum Ecclesia in quantùm fieri potest indem-
nitati consuluit, vt dictum nu. 240.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Die 24. SS. Agabitus & Eugenius Mar-<marginalia>De SS. Aga-|bito & Eu-|genio M. M.</marginalia>
tyres, ob Reliquias insignes. Et prior quidem
singularis nomine, vnde circa locum esse con-
certatio nequit. De S. Eugenio dictum num. 228.
die 29. Iulij. Vide infra nu. 254.</P>
<P>  Die 25. S. Herculani Martyris ob sacrum Cor-<marginalia>De S. Her-|culano|Mart.</marginalia>
pus, de quo dictum. n. 139. vbi & indicata ratio
cur nequeat esse illius corpus, cuius nobis felix
facta est copia, ille, de quo 25. Septembris quia ex
C&#x0153;meterio Callisti via Appia refossum, cùm ta-
men aliud in C&#x0153;menterio S. Alexandri via sit
Nomentana sepultum, vtpote eius, qui ab ipso<-P>@@

<-P>fuerat Pontifice sancto conuersus, vt luculenter
Martyrologium præfata die.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Die 29. S. Valerianus ob Reliquiam<marginalia>De S. Vale-|riano Mart.</marginalia>
valde insignem, Caput inquam ex cineribus
Corporis sacri compactum ex C&#x0153;meterio Pris-
cillæ via Salaria eductum, de quo dictum n. 72.
Non esse autem Valeriani alterius S. Cæciliæ
sponsi, de quo die 14. Aprilis, ex dictis circa locum
sepulchri constat, cùm tamen sacro Corpori S.
Valeriani, Tiburtij fratris, & Maximi in passione
socij via Appia tribuatur. Inuenta autem anno
801. à Paschali Pontifice in C&#x0153;meterio Præ-
textati S. Cæcilia reuelante, & in Vrbem tran-
slata in Ecclesia ipsius S. Virginis condita sunt,
vt refert Spondanus Tomo 2. Annalium anno præ-<marginalia>Eius, de quo|14. Aprilis|cor poris in-|uentio, S.|Cæciliæ, &|aliorum.</marginalia>
fato nu. 1. vbi & addit sic: Porrò eadem sacra pi-
gnora, diuturnitate temporis ferè in tenebris iacen-
tia, nouißimè Clementis VIII. Pontificatu anno Re-
demptoris 1599. à Paulo Sfondrato Gregorio XIV.
nepote, eiusdem Tituli S. Cæciliæ Presbytero Cardi-
nale ita inuenta sunt in reædificatione eiusdem Ec-
clesiæ, vt fuerant à Paschale recondita, cum madi-
dis sanguine velis, & veste auro texta: quæ rursum
ab eodem Clemente Papa solemni ritu reposita fuere.
Sic ille. Et vellem quidem ego, si & Deus ita vo-<marginalia>Erga illum|pia Auctorit$unclear|affectio.</marginalia>
luisset, Caput Valeriani nostri, eius sacri Corporis
cōpendium, eius esse, cuius Corpus cum Sanctis-
mæ Sponsæ Corpore scimus inuentum: est enim
ille mihi in delicijs, quotidianis precibus exora-
tus, ob prædictum titulum cum admirandis do-
tibus sanctitatis: & quia eo, quo eius erat festi-
ua memoria, quamuis non in Societatem coop-
tatus, in ea tamen admissus, die sequenti reci-
piendus. Sic illum cum beatis Socijs pro perseue-
rantiæ inæstimabili beneficio Patronos elegi,
cum alijs diei tali proprijs SS. Basilissa & Ana-
stasia, & gaudeo nunc hanc ipsis peculiarem
consecrare memoriam, ijs ipsis scribens diebus,
in quibus eam aureus Ecclesiæ circulus repræ-
sentat.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Die 30. S. Venerandus Martyr, ob sa-<marginalia>De S. Vene

-|rando Mar-|tyre.</marginalia>
crum Corpus. Fuerat aliquando die 14. Nouem-
bris, quia eo die in Martyrologio S. Venerandi
Martyris expressa mentio, sed qui Trecis in Gal-
lia coronatus, vnde comperta deceptione in 15.
translatus, & inde in præsentem, circa quod nul-
lum est peculiare mysterium.</P>
<Z><A+2>FESTA NOVEMBRIS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>254.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 14. S. Parthemius ob Reliquiam<marginalia>S. Parthe-|mij Mart.</marginalia>
insignem ex C&#x0153;meterio Cyriacæ. Et
est alius à Parthenio, de quo 19. Maij, qui et-
iam Parthemius dictus, vt videri potest in Roma
subterranea. Parte 1. pag. 282. quia illius Corpus,
vt ibidem dicitur, in alio est conditum C&#x0153;me-
terio.</P>
<P>  Die 15. S. Valentinus Martyr ob Reliquiam<marginalia>De S. Valen-|tino Mart.</marginalia>
insignem. Alius eius nominis Presbyter & Mar-
tyr Romæ coronatus proponitur die 14. Februa-
rij, cuius & memoria celebris, & in Kalendario
descripta die eôdem, qui post multa sanitatum &
doctrinæ insignia fustibus cæsus, & decollatus est sub
Claudio Cæsare, vt in Martyrologio legimus. Et
non esse illius Reliquiam dictam ex hoc ipso
ostenditur, quia Presbyterij dignitas non fuisset
omissa, & aliquid profectò fuisset adiectum, ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0084.jpg/>
@@1@<SE84>Sectio XIX. De Reliquijs in speciali notanda &c. 69
<duolan 2><-P>quo intelligi posset eum esse, qui ob prædicta
insignia ab Ecclesia celebratur. Educta est ex
C&#x0153;meterio S. Lucinæ, pro qua extat authenti-
cum testimonium Eminentissimi Cardinalis Gin-
neti Vicegerentis Romæ in Pontificatu Vrbani
VIII. & circa eductionem notabilis est, & ex-
acta ac curiosa relatio. Inuentum est sacrum
corpus in C&#x0153;meterio dicto, in quo & corpus
S. Agabiti, pro quorum martyrio certa viseban-
tur insignia palmarum & vasorum, in quibus eo-
rum concretus sanguis. Et vas quidem, vitreum,
in quo S. Valentini sanguis, adeò rubrum erat,
ex sanguinis adhæsione, ac si eo die, quo inuen-
tum est, ille fuisset effusus. Loculi erant clausi
lateritio opere, & in tabulis conscripta nomina,
vnde hic nequit nouæ impositionis suspicio
quemquam titillare. Fuerat die 14. & inde ad
15. facta translatio. Sicut S. Agabitus ex die 20.
& cùm pro Natali nihil habeatur, ac proinde
possit die commodo pro superiorum arbitrio
constitui, circa huiusmodi mutationes non est
multùm discursus fatigandus.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Die 16. SS. tres Martyres sine nomine,<marginalia>Detribus SS.|Martyribus|sine nomine.</marginalia>
ob Reliquias insignes, de quibus dictum. n. 126.
& 148. Eductæ illæ simul cum Reliquia sacri
capitis S. Primi, de quo nu. 236. ex eodem C&#x0153;-
meterio S. Helenæ, & pro ijs stat testimonium
Episcopi Thanensis. Nec mirum cuiquam esse
debet eorum ignorata nomina, quia sic euenire
potuit, quando eorum sepulta corpora, vt in S.
Adaucto accidit, de quo die 30. Augusti, id quod
frequentiùs in eorum multitudine, vnde & de
quibusdam antiqui scriptoris carmen illud.</P>
<shi>Quorum solus habet comperta vocabula Christus.</shi>
<P>Deinde licet cognita & conscripta in tabulis no-
mina, vt nuper dicebamus, oblitterari temporum
iniuria potuerunt, vt vel nullæ apparerent litte-
ræ, vel ita detritæ, vt neque locus fuerit conie-
cturis.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Die 19. S. Pontiani Martyris & Pon-<marginalia>De S. Pontia-|no Papa &|Martyre.</marginalia>
tificis Reliquia insignis, cum authentico testi-
monio, & ita approbata ab Illustrissimo Archie-
piscopo Limano Dom. Petro de Villago-
mez.</P>
<P>  Die 24. S. Portianus Abbas, ob Reliquiam<marginalia>De S. Portia-|no Abbate.</marginalia>
insignem cum antiqua cultus possessione, & Epi-
scopali approbatione. Eius memoria occurrit
hodie in Martyrologio, vbi sic: In territorio Ar-
uernensi (vulgo Claramonte) Sancti Portiani Ab-
batis, qui sub Theodorico rege miraculis claruit. Sed
quomodo ex Gallia in regionem Peruuianam?
Fieri id potuit casu humanæ prouidentiæ for-
tuito, & altè prouiso diuinæ, vt ex affectu erga
Indicam conuersionem alicui ad eam tendenti,
& iter per Galliam agenti, vt frequentissimè ac-
cidit contendentibus Romam, aut inde reuer-
tentibus, traderetur. Vt hanc etiam subtilitatis
dotem in Sanctorum Reliquijs agnoscamus, de
qua Gallus scriptor, & circa quam multa &
mira P. Ioannes Ferrandus Lib. 2. Cap. 2. pag.
416.</P>
<P>  <absatz-nummer>257.</absatz-nummer> Die 27. S. Aurelius Martyr, ob Reli-<marginalia>De S. Aure-|lio Mart.</marginalia>
quiam insignem. Habet pro se testimonium
Eminentissimi Cardinalis Ginneti, qui eam suis
manibus tradidit P. Balthasari Ballono, vt ipse
eamdem traderet P. Petro Gonzalez de Men-
doza Assistenti Societatis. Et est quidem valde<-P>@@

<-P>insignis, totius ferè corporis, & cinerum multi-
tudine, approbata ab Illustrissimo Archiepisco-
po, de quo nuper. Approbationem dicimus per-
uisionem, an ea sit, de qua testimonium exhi-
betur; approbata enim iam illa iuxta dicta. n. 62.
Fuerat die 3. Octobris assignata pro libitu, quia
Romæ Martyr Aurelius nullus; inde huc tradu-
ctus, circa quod, vt dixi. n. 254. in fine, non est
discursus fatigatione laborandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Die 28. S. Hyacinthus Martyr, ob sa-<marginalia>De S. Hya-|cintho M.</marginalia>
crum corpus. Est eius nominis die 10. Februarij
trium aliorum socius, qui tamen vt Martyrolo-
gium insinuat via Lauicana sepultus, cùm tamen
corpussacrum, de quo est sermo, ex C&#x0153;mete-
rio sit Callisti in via Appia eductum, plena fide
Eminentissimi Cardinalis Francisci Maria, &
duorum aliorum Ioannis Baptistæ Altiery, &
Antonij Barberini, patrui sui Vrbani VIII. Vi-
carij generalis. Alius item die 9. Septembris,
quo die Festum eius, quo perfruimur, diu collo-
catum. Sed cùm ille in sabinis, trigesimo ab
Vrbe milliario dicatur in Martyrologio marty-
rium subijsse, immerito tamquàm certus ille as-
signatus dies, cùm de translatione in Vrbem
mentio nulla. Ideò inde auocatus, & dies ille
Octauæ Virginis restitutus, hoc, quem iam dixi-
mus, attributo.</P>
<Z><A+2>FESTA DECEMBRIS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>259.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 1. S. Victoria Virgo & Martyr,<marginalia>De S. Victoria|Virg & M.</marginalia>
ob sacrum caput, & partes corporis
insignes, de qua dictum. num. 137. & habet pro
se testimonium dicti Vicarij Generalis Eminen-
tissimi Cardinalis Barberini, cui multum fatetur<marginalia>Eminentissi-|mi Card. An-|tonij Barbe-|rini Eucha-|ristica me-|moria.</marginalia>
nostra se debere Societas, & ampliora equidem
debuisset, nisi subitanea mors, sed non improui-
sa, spes magnas, quas eius animabat & promo-
uebat affectus, amputasset. Vtinam Victoria,
cuius sacra pignora, sicut & illi, de quibus nu-
per gloriosi Martyres, sua auctoritate reddidit
remotis gentibus venerandas, illum supremæ
Maiestati, testimonium de vitæ illius integritate
reddentes præsentarint. Vtinam quotquot è So-
cietate c&#x0153;lesti iam Curiæ transcripti fides in sæ-
cula sæculorum regnaturi triumphant, illum, qui
sæcularem eiusdem Societatis annum sua fecit
Romana in Curia percelebrem, adfauente Pa-
truo, & Fratre etiam Eminentissimo concor-
dante, illi in occursum prodierint, vt cum ipsis
agat annum à sæculorum successione intermi-
nabili meliùs quàm alij sæcularem. Sic sperare
iuuat, non enim sine digna Deo remuneratione
in rebus talibus Christiana pietas occupatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Die 2. S. Aurelia Martyr, cuius sacrum<marginalia>De S. Aure-|lia Mart.</marginalia>
corpus, forsan & Virgo, vt verosimile est de non-
nullis alijs pariter coronatis, scilicet Adria, Pau-
lina, Mariæ, & Martanæ, de quibus in Marty-
rologio, & duæ aliæ eiusdem nominis, licet non
Romanæ 25. Septembris, & 15. Octobris. Et cum
iure debeat gaudere suo, S. Bibianam Virginem
& Martyrem ad translationem compellit; si ta-
men compellenda dici possit humilis & prudens
Virgo, libenter loco cedens, Sanctuario in no-
stro, sicut S. Franciscus Xauerius erga ipsam præ-
stat, proprio migrans loco, & ad diem tertiam
obedienti vrbanitate transgressus: vt & in c&#x0153;lo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0085.jpg/>
@@1@<SE85>70 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>D. Petri monitum salutare videatur adimplere
dicentis: Quasi infirmiori vasculo muliebri impar-
tientes honorem, tamquàm & coheredibus gratiæ<marginalia>1. Petri 3.|v. 7.</marginalia>
vitæ. 1. Petri 3. v. 7. Coheredes quidem iam gra-
tiæ vitæ; vel quia gratia fons est aquæ salientis in
vitam æternam; Ioan. 4. v. 14. vel quia gratia<marginalia>Ioan. 4. v. 14.|Rom. 6. v. 23.</marginalia>
Dei, vita æterna. Rom. 6. v. 23. Quod cum fe-
licissimo experimento cognoscant, mutuis sibi
honoribus obsequuntur. Habet & præfatum
Diuæ huius corpus Episcopalem, & Archiepis-
copalem approbationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>261.</absatz-nummer> Die 3. S. Franciscus Xauerius Indiarum<marginalia>De S. Fran-|cisco Zauerio.</marginalia>
Apostolus. Illius Reliquiæ etiam Sanctuarium
nostrum illustrant, duo scilicet frustra carnis iam
exsuccæ, ex brachio Romam transmisso, & de-
cerpta inde â R. P. Generali Mucio Vitelleschi,
pro quo Congregatio Prouincialis Peruuiana
peculiare transmiserat postulatum. Pulcherrimo
illa visuntur in vase, ex pretiosioribus metallis,
quibus magistraliarte gemmæ pretij maioris in-
sertæ. Quibus filialis amoris Officijs pater ipsius
beneuolentia respondet Limanorum ciuium pie-
tate etiam Officiosa prouocata: vnde in eius tot
appensa anathemata, tot beneficiorum accepto-
rum insignia, vt deponere illa opus fuerit, quia
decôri sacri simulacri, pulcherrimi quidem, &
celeberrimi in Hispania artificis, & altaris præ-
cipuo ornatui, incommodare videbantur. In eo
quidem eius miraculo sanctitas est culmine con-
stituta, vt dicere meritò possimus, quod de mu-
liere forti aliàs Salomon: & spolijs non indigebit.
Prouerb. 31. v. 11. id est adscititijs ornamentis,<marginalia>Prouerb. 31.|v. 11.</marginalia>
pro quo ex nostris doctus interpres Salaza-
rius.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Die 5. S. Theodorus Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Theo-|doro Mart.</marginalia>
corpus. Fuerat priùs die 15. quia in Martyro-
logio sic occurrit: Romæ Sanctorum Martyrum
Irenæi, Antonij, Theodori, Saturnini, Victoris, &
aliorum decem & septem, qui in persecutione Vale-
riani pro Christo paßi sunt. Sic ibi. Videntur hi
sancti Martyres in passione socij, & in eôdem
conditi C&#x0153;meterio. Atqui S. Theodori corpus,
de quo Sanctuarium gloriatur nostrum, non est
cum aliorum Sanctorum corporibus conditum,
ex quo fit esse distinctum. Eductum illud è C&#x0153;-
meterio Callisti, in quo euidens est fuisse sepul-
tum: alia in C&#x0153;meterio Cyriacæ, vnde habe-
mus corpus S. Victoris, caput S. Irenæi, & Reli-
quiam insignem S. Antonij: neque enim aliorum
videntur esse posse, cùm eos & nominis & sepul-
turæ simultas manifestet. Ideò S. Theodoro dies
quintus assignatus, remouendo aliàs à 15. prop-
ter Octauam Conceptionis, sicut & tres alij in
16. prorogati. Ergo</P>
<P>  Die 16. SS. Martyres Irenæus, Antonius, &<marginalia>De SS. Ire-|næo, Antonio|& Victore.|M. M.</marginalia>
Victor, ob prioris Reliquiam insignem, alterius
caput, & sacrum postremi corpus, vt nuper di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Die 20. S. Liberatus Martyr, ob sacrum<marginalia>De S. Libe-|rato Mart.</marginalia>
corpus. Illius in Romano Martyrologio nuda
memoria verbis illis: Romæ Sanctorum Martyrum
Liberati & Baiuli. Neque alter eius nominis aut
Romæ, aut alibi. Vnde circa diem non fuit opus
laborare: è C&#x0153;meterio Callisti simul cum corpo-
re S. Victorini sacrum hoc pignus eductum, vbi
eorum etiam reperta nomina: pro quo licentia
Pauli V. præcessit Marchioni de Villena con-<-P>@@

<-P>cessa, Est autem Victorinus, de quo dictum die
8. Iulij. & Episcopalis vtrique approbatio simul
cum Archiepiscopali suffragatur. Et hæc circa
Festorum seriem, vt ad aliam transeamus.</P>
<Z><A+2>SECTIO XX.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Sanctorum insignibus Reliquijs in
Collegio Diui Iacobi Limano Socie-
tatis IESV.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>264.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Vuat & illas Sanctuario attexere, quia<marginalia>Reliquis in-|signes C$unclear|D. Iacobi.</marginalia>
& commemoratione dignissimæ, &
quarumdam difficultatum enodatione
materiam ministrabunt. Habet Collegium hoc
sua in Ecclesia, quæ & Parochialis Indorum
est, præter Lignum Crucis in pulcherrima, &
valde spectabili Cruce collocatum, quas hic sub-
ijciam, serie mensium obseruata, in quibus soli-
tæ celebrari.</P>
<P>  Die 23. Aprilis S. Georgij Martyris.</P>
<P>  Die 17. Iulij S. Alexius Confessor.</P>
<P>  22. eiusdem S. Aconia Virgo & Martyr.</P>
<P>  24. S. Terentia Virgo & Martyr.</P>
<P>  Die 22. Septembris S. Mauritius, & socij Mar-
tyres. Sex Capita.</P>
<P>  Die 6. Octobris SS. Martyres Treuiren-
ses.</P>
<P>  Die 21. S. Vrsulæ sociarum Capita sex.</P>
<P>  22. eiusdem S. Cordula Virgo & Mar-
tyr.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Et pro Reliquijs SS. Georgij, Alexij,<marginalia>Earum &|aliarum lu-|culentum te-|stimonium.</marginalia>
Thebæorum, Treuerensium ac Diuæ Vrsulæ
sociarum luculentum extat testimonium R. P.
Magistri Cosmæ Morrelles Hispani, per Colo-
niensem, ac adnexas Di&#x0153;ceses Generalis Apo-
stolici Inquisitoris, in quo non solùm illæ, sed
aliæ, aureis litteris expressæ continentur: sci-
licet</P>
<P>SS. Thebæorum sex Capita</P>
<P>De Societate S. Vrsulæ sex Capita:</P>
<P>Duodecim magna ossa. Sex ornamenta anti-
quissima, eisdem annexis & consutis diuersis &
multis Reliquijs maioribus ac minoribus nume-
ratis.</P>
<P>  Parui tres sacci antiquissimi Reliquijs de So-
cietate Martyrum S. Mauritij repleti, & parua
puluinari affixa Reliquia.</P>
<P>  De Societate Martyrum, qui passi sunt Tre-
uiris, septem ossa magna.</P>
<P>  Magna pars de S. Georgio Martyre obducta
antiquissimo serico panno.</P>
<P>  S. Alexij Confessoris integrum magnum
os.</P>
<P>  Antiquissima cistula lignea excauata superpo-
sito vitro cum inclusa parte de Reliquijs S. Ste-
phani Protomartyris.</P>
<P>  S. Florentij Martyris, qui cum socijs S. Gereo-
nis martyrizatus fuit, os notabile, serico antiquo
obductum.</P>
<P>  Pars de S. Constantia Virgine & Martyre lin-
teo inclusa antiquo.</P>
<P>  Pars de S. Balthasare Rege.</P>
<P>  Notabilis pars de S. Barbara Virgine & Mar-
tyre.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0086.jpg/>
@@1@<SE86>Sectio XX. De Reliquijs in Gollegio D. Iacobi. 71
<duolan 2><P>  Costa S. Sabinæ Virginis & Martyris.</P>
<P>  Parua pars Costæ S. Petronillæ</P>
<P>  Frustum S. Nicolai Episcopi.</P>
<P>  Frustrum S. Dionysij Martyris.</P>
<P>  Pars costæ S. Margaritæ Virginis & Mar-
tyris.</P>
<P>  Digitus Sanctæ Gertrudis.</P>
<P>  Frustum S. Vincentij Martyris.</P>
<P>  Pars de Reliquijs S. Marthæ.</P>
<P>  Magna pars costæ S. Luciæ Virginis & Mar-
tyris.</P>
<P>  Pars parua S. Hippolyti Martyris.</P>
<P>  Pars de S. Blasio Martyre.</P>
<P>  De S. Gereone & socijs coniunctæ inclusæ
paruo serico antiquo.</P>
<P>  Pars de Reliquijs S. Mariæ Ægyptiacæ pul-
uinari antiquissimo consuta.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Has præfatus Reuerendissimus Inquisi-<marginalia>Quomodò in|India expor-|tatæ.</marginalia>
tor summo studio collegerat ex illis Ecclesijs, in
quibus veneratione fidelium antiqua colebantur,
& testimonijs fidelissimis comprobatæ, vt in
Hispaniam rediens conterraneos suos tanto the-
sauro, ad eorum spiritale solatium diuitaret. Et
cùm Romam negotiorum caussa venisset, ibi-
que Peruuianæ Prouinciæ Procuratorem P. Io-
annem Vasquez reperisset, eas ipsi donare sta-
tuit, regressu in patriam præpedito, vt sic in re-
gionibus istis Christianam caussam prout absens
poterat, promoueret. Datas ergo ipsi Patri, ab
eo sunt Limanam in vrbem transportata, & in
dicta Ecclesia, in qua & Parochiale per annos
plures munus obierat, eratque illi præ alijs dile-
cta, collocauit. Est autem instrumentum dictum
omnibus pro facienda fide munimentis robora-
tum. Cum quo & Breue Pauli V. visitur pro
vrgenda Reliquiarum dictarum, & aliarum qua-
rumlibet, cum limitationibus ibidem adiectis,
collectione. Inter quas sit illa S. Baltassaris Re-
gis, sitque insignis, dubitatum est an possit eo
titulo more aliarum celebrari. De quo sequen-
ti §.</P>
<Z><A+1>DIFFICVLTAS</A+1>
pecvliaris.</Z>
<negEZ><A+1>An ratione Reliquiæ insignis possit Rex
Baltassar, vnus ex Magis adoratori-
bus Christi celebrari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>267.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Nsignis quidem videtur illa, de qua di-<marginalia>Insignis Reli-|quia qualiter|accipienda, in|casu præcenti.</marginalia>
ctum nu. 265. non obstante concessione
Pauli V. in qua sic dicitur, Vt de insignioribus
non sint: qui enim insigniores prohibet, insignes
videtur proculdubio concedere, quemadmodum
qui probabiliorem dicit sententiam aliquam, op-
positam fatetur esse probabilem, & qui sanctio-
rem vnum asserit alio, hunc supponit esse san-
ctum, vt in hymno S. Ioannis Baptistæ ore Ec-
clesiæ decantatum auditur illud:</P>
<shi>Non fuit vasti spatium per Orbis
Sanctior quisquam genitus Ioanne.</shi>
<P>Et cum Poeta 5. Æneid. sic</P>
<shi>Gratior & pulchro veniens è corpore virtus,</shi><marginalia>Virgilius.</marginalia>
<P>Virtutem etiam in non pulchro corpore gratam
esse significat. Præterquàm quod ibi compara-
tio est inter sanctos, ex quibus quidam insignio-<-P>@@

<-P>res alijs, non inter Reliquias, quæ respectu eius-
dem esse insignes & non insignes possunt, iuxta
sensum Ecclesiæ, dum de illis agitur in ordine
ad celebrationem. Et manifestissimum quidem
est de illis sic intellectis non processisse Pontifi-
ciam cautionem, cum videamus plura capita
Sanctorum Thebæorum, & sacrarum Virginum
Diuæ Vrsulæ collecta fuisse, de quibus an insig-
nes sint nequeat dubitari, cùm tales esse in Bulla
Gregorij XIII. pro sanctis Hispaniæ, & Sacræ
Rituum Congregationis Decretis Apostolica au-
ctoritate firmatis id expressum habeamus, quod
& sine illis posset indubitabile iudicari. Quam-
quàm facta etiam inter sanctos comparatione,
non videatur prohibitio dicta in eo rigore acce-
pta, quem præseferre videtur; cùm inter Reli-
quias præfatas quædam S. Stephani Protomarty-
ris inueniatur, qui ex insignioribus est, ipsis Apo-
stolis exæquandus, vnde in Missæ Canone D.
Mathiæ in nominatione præfertur, D. Ioanni
Baptistæ sociatus. Et meritissimò quidem san-
ctissimi Leuitæ pignus inter alia, & præ alijs
conquisitum, cuius miraculosa beneficentia ita
vnius Reliquiæ obtentu & veneratione resplen-
duit, vt scribat sic de illa D. Augustinus lib. 22.
de Ciuitate Dei cap. 8. Nondum est autem bien-<marginalia>S. Stephani|miraculosa|Reliquia.</marginalia>
nium, ex quo apud Hipponem regium (Bona) c&#x0153;pit
esse ista memoria, (Reliquia) & multis, quod nobis
certißimum est non datis libellis, de ijs, quæ mira-
biliter facta sunt, illi ipsi, qui dati sunt, ad septua-
ginta fermè numerum peruenerant, quando ista con-
scripsi: Calamæ verò, vbi & ipsa priùs memoria esse
c&#x0153;pit, & crebriùs dantur, incredibili multitudine
superant. Sic ille. Et nostris credo superarent
etiam illa temporibus, si eius, qua decet & re-
uerentia & fiducia, sacra pignora in patrocinium
necessitatum nostrarum satageremus aduocare.
Sed cessat oleum, quod de saxis durissimis, qui-
bus est lapidatus, fluerent, quia vasa vacua corda
inquam, in quibus nihil de terrenis respectibus
videatur esse, deficiunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> Iam verò ad propositæ difficultatis ex-<marginalia>Non licere|celebratione&#x0303;|quæ probent.</marginalia>
peditionem accedendo, videtur quidem celebra-
tio Reliquiæ eiusmodi non licere, Primò, quia
tres Reges adoratores Christi in sanctorum Ca-
talogum adscripti minimè reperiuntur, neque il-
lorum in Romano Martyrologio memoria. Ex
quo factum vt quorumdam sanctorum, qui sci-
licet multorum æstimatione tales habebantur
Cordubensis incolæ ciuitatis, noluerit Gregorius
XIII. festiuam memoriam cum sacris Officijs
peragi, quia scilicet in Martyrologio descripti
non inueniebantur. Vt in vitis sanctorum Cor-
dubensium scribit P. Martinus de Roa. Secundò,
Quia si Missa & Officium recitanda sint, in illis
prædictorum Regum peculiaris est interponen-
da memoria, & ex Euangelica narratione de ip-
sorum aduentu expromendum, quod possit ce-
lebrationi deseruire: hoc autem esset nouitatem
in diuinis Officijs inducere contra præceptum
sanctissimi Pij V. & Decreta alia S. Congre-
gationis auctoritate Pontificia roborata. Tertiò,
Quia licet prædicta Reliquia dicatur esse Bal-
tassaris, qui è tribus vnus, id valde videtur incer-
tum, quod scilicet sacra illorum sanctorum Re-
gum corpora ita inuenta sint, vt suis etiam fue-
rint nominibus prænotata, quæ cum varietate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0087.jpg/>
@@1@<SE87>72 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>eisdem adaptantur, & ex solius Venerabilis Be-<marginalia>Ven. Beda in|Collectaneis.</marginalia>
dæ testimonio in notitiam venerint, antiquis
scriptoribus penitus ignorata. Non potest au-
tem vnus pro alio coli, cùm præsertim de publi-
co agatur cultu, neque cum errandi periculo in
re adeò graui sine vlla necessitate procedi, iuxta
dicta superius. Quartò, Quia si sancti hi Reges
veneratione publica per sacra deberent Officia
coli, id non fuisset ab Ecclesia omissum, quæ eo-
rum aduentum maximè speciali solemnitate con-
celebrat, vtpotè quæ in illis primitias recognos-
cat Gentium, quæ in Christum erant, Iudæo-
rum dimissa proteruia credituræ: atqui nihil tale
videmus ab ipsa dispositum: quamuis & dici
possit in ipso Epiphaniæ Festo eorum memoriam
coli, quandoquidem ex ipsa habetur eos sanctos
fuisse, vtpotè fide eximios, & à Deo admonitos
tamquàm eximiè dilectos, vt redirent per aliam
viā, vtpotè qui eos vellet deinceps corpore & ani-
mo custodire. Sic S. Simeonem peculiari Festo
Ecclesia non celebrat, quia eius satis habet in Pu-
rificationis solemnitate festiuam. Sicut neque
Annæ prophetissæ, cuius etiam laus est in Euan-
gelio ob similem rationem. Est tamen eorum
memoria in Martyrologio, quod & dicere de
sanctis Regibus possumus; Epiphaniæ enim Fe-
stum, eorum etiam est, & illa cōmemorata die 6.
Ianuarij, eorum pariter memoria celebratur. Est
enim Epiphania idem quòd Apparitio, vnde cum
recolitur illa, etiam & ij, quibus apparitio facta
est. Quintò, quia de illorum statu vitæ nihil po-
test, nisi hallucinando affirmari, an scilicet fue-
rint Episcopi, vt nonnulli dicunt, an Martyres,
quod licet nonnulli asserant, alij negant; vnde
non potest ipsis certus cultus exhiberi. Tandem,
licet Coloniæ in veneratione sint, & ijs cultus
Ecclesiasticus Officio & Missa præbeatur; id non
debet ad generalem licentiam extendi; quia id
permissione potiùs Apostolicæ Sedis, quam con-
cessione legitima agitur, sicut de Carolo Magno
Aquisgrani, vbi Capellam habet: quod enim de
Canonizatione dicitur à Paschali Pontifice per-
acta, nullius momenti est, cùm ille schismaticus,
non verus Pontifex habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Nihilominùs pro parte apposita potest<marginalia>Pro affirma-|tiua parte|quæ faciant,|& 1. esse ca-|nonizatum.</marginalia>
argui conuellendo adducta, & ex eo contrariam
positionem roborando. Primò, quia sancti Re-
ges vt tales habiti antiqua traditione, & summo-
rum compellatione Pontificum, ex quibus qua-
tuor adducit P. Hermannus Crombach in illo-
rum Historia, vbi & specialem circa hoc quæ-
stionem mouet, & pro parte fauorabili videtur
sententiam pronuntiare. Tomo 3. Lib. 1. à Cap. 31.
Vbi & dici potest circa descriptionem in Ro-
mano Martyrologio id, quod circa quartum ar-
gumentum dicebatur, descriptos quidem esse,
quia nomine Epiphaniæ comprehensos. Sicut
in Festo Annuntiationis Virginis potuit videri
S. Gabrielis Festum comprehensum, & ita illud
Ecclesia in speciali non celebrat, quamuis spe-
cialem celebrationem constet indulsisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Secundò, Quia valde probabile est ipsos<marginalia>Secundò|fuisse Epis-|copum.</marginalia>
fuisse Episcopos, ita enim plures Auctores affir-
mant, vt videri potest apud citatum P. Herman-
num. Cap. 26. Quod licet omninò certum non
sit, habet tamen sufficientem probabilitatem,
quæ sufficit, quando non agitur absolutè de san-<-P>@@

<-P>ctitate eius, qui celebratur, sed de aliqua illius
qualitate, vt non semel dictum suprà, & pro quo
videri potest P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract. 7.
Singul. 15. circa qualitatem Naturalitatis, vbi
rationes & auctoritates adducit, quibus de qua-
litatibus alijs idem esse sentiendum, comproba-
tur. Sic ergo Missa & Officium de vno poterit<marginalia>Quid si|Martyr.</marginalia>
dici Pontifice, si quod de Martyrio dicendum
statim, minùs placuerit: Etiam Confessoris re-
tento nomine, quod & commune fuisse Marty-
ribus ex antiquis scriptoribus compertum habe-
tur, illud, cùm pronuntiatur, in eo accipiendo
sensu, qui sancto possit Regi sine vlla mendacij
labe conuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Tertiò, Quia licet circa nomen aliqua<marginalia>Dubium cir-|ca nomon|non obstart.</marginalia>
incertitudo subsit, ea non debet obstare, quando
Reliquia eo videtur iam inde ab antiquis tem-
poribus consignata, vtcumque illud adhæserit:
præstat enim illud aliqualem probabilitatem, quæ
ad huiusmodi, iuxta nuper dicta, sufficit qualita-
tem, intentione celebrantis in eum directa, qui è
tribus vnus est, ad quem Reliquia reuera spe-
ctat. Vt cum S. Mauritij reliquia colitur, quia
eius nomine insignita tribuitur, cùm tamen eius
non sit, sed alicuius ex gloriosa eiusdem legio-
ne.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Quartò, Quia similiter possumus, vt ar-<marginalia>Ex Epipha-|niæ celebri-|tate vrgetet.</marginalia>
guebatur, arguere: Ecclesia namque quanti sint
meriti, primi illi ex Gentibus adoratores Christi,
& illorum aduentum duce stella adeò solemni &
speciali cultu concelebrans, non est credibile
eorum Festum omittendum penitus censuisse.
Et licet dici possit Epiphaniæ Festum ad eos
spectare, nihilominus speciale aliud meritò eis-
dem potest deputari, vt de S. Gabriele nuper di-
cebamus. Quemadmodùm licet cum Passione
Christi eius Coronatio spinosa celebretur, spe-
ciale pro eadem Festum conceditur, & ratione
sacrarum spinarum tale etiam habetur, vt superius
vidimus. Non videtur ergo Festo Epiphaniæ,
quod quasi in obliquo ad sanctos Reges pertinet,
ius quod ratione Reliquiarum habent ad cultum
specialem, amissum.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Quintò, argui similiter potest, retorsione<marginalia>Et ex status|probabili$unclear|quia etiam|Martyres.</marginalia>
quintæ rationis: Nam de Sanctorum Regum
statu verosimiliter constat; de Episcopatu enim
iam dictum: martyrium autem licet, in Officijs
sacris celebratum iam inde non reperiatur, à
multis tamen commendatur scriptoribus, vt vi-
deri potest apud citatum Patrem Hermannum
citato Lib. 1. Cap. 31. & seqq. qui & in Epitaphio
illud eleganter expressit Cap. 36. Profuso sanguine
proprio, cum odore thuris &c. Et quidem Ecclesia
Pontifices aliquos vti Martyres celebrat, de quo-
rum martyrio nihil speciale profertur, & solis
Auctorum quorumdam testimonijs fides habita
reperitur, apud quos Martyres reputati. Sic S.
Eleutherius die 26. Maij. S. Melchiades 10. De-
cembris, & in sanctis alijs, ex quibus SS. Euan-
gelistæ Marcus & Lucas, de quorum martyrio
aliqui dubitarunt, nonnullis alijs affirmantibus,
quorum sententia proculdubio sustinenda, cùm
iudicium Ecclesiæ eidem constet cohærere. Et
quidquid de hoc sit, qui circa martyrium videa-
tur hærere, vt Confessorem celebret, iuxta dicta
n. 270. & quidem Ecclesia nonnullos vt Con-
fessores celebrat, honore martyrij dignissimos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0088.jpg/>
@@1@<SE88>Sectio XX. Pro Reliquijs Gollegij S. Iacobi, & de S. Baltassare. 73
<duolan 2><-P>iuxta plurium sensum. Sanctus enim Ioannes
Chrysostomus in exilio mortuus inter molestis-
simas vexationes, quid minus habuit Pontificibus
illis, pro quibus in officio Martyrum Octau&#x0169; Re-
sponsorium commutatur? Quid minus D. Atha-
nasius, licet quieuerit in pace, post immensam la-
borum, & persecutionum pro fidei defensione
panegyrim, quàm D. Melchiades, de quo sic
Martyrologium præfato die: Romæ Sancti Mel-<marginalia>Martyrolo-|gium Roma-|num.</marginalia>
chiadis Papæ, qui in persecutione Maximiani multa
passus, reddita Ecclesiæ pace, quieuit in Domino. Sic
ibi. Id quod & de Diuo Syluestro dici non im-
meritò posset, qui ob fidei constantiam in carce-
rem missus, & multa passus, dum in Soracte mon-
te latitaret. Sed de ijs aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Tandem Cultus Regibus sanctis exhi-<marginalia>Et ex cultu|à Romana|Sede promo-|to.</marginalia>
bitus, non est tantùm permissione Apostolicæ Se-
dis admissus, sed ipsius fauoribus prorogatus.
Quatuor Pontifices Innocentius Quartus, Bo-
nifacius Nonus, Ioannes vigesimus secundus, &
Pius Secundus Indulgentias eorum visitantibus
Sanctuarium concesserunt, & illam quidem exi-
miam, quam de Portiuncula compellamus: pro
quo citatus Pater Hermannus suprà Lib. 2. Cap.
51. & Lib. 30. c. 60. qui & c. 8. ex eo certam po-
sitionem firmat, quòd Eminentissimus Cardinalis
Antonius Barberinus viuente Patruo Vrbano
VIII. Romę Basilicam pro sanctorum trium Re-
gum amplificanda gloria construxit. Cùm talis
honoris cultus solis soleat Sanctis impendi Cano-
nizationis culmen assecutis, de quo dixi Tomo 1.
Problematum in Prolusione Apologetica nu. 101. &
quid ad hæc?</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> In eo sanè videtur præcipua difficultas<marginalia>Pro Canoni-|zatione non|esse necessa-|riam descri-|ptionem in|Martyrolo-|gio.</marginalia>
consistere, an scilicet præfati tres Reges sint ab
Ecclesia in Canonem Sanctorum admissi, si
enim ita est, in concedenda celebratione non vi-
detur obstaculum superesse. Et quidem vt non
sit necessarium in Romano Martyrologio esse
descriptos videtur stare Constitutio Vrbani
VIII. die 13. Martij 1625. vbi cùm ea, quæ ad<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
cultum Sanctorum pertinent seuerè prohibeat
circa eos, qui Canonizati, aut Beatificati non
sunt, sic demum subdit Sacra Congregatio: De-
clarans quòd per supra scripta præiudicare in ali-
quo non vult, neque intendit ijs, qui aut per com-
munem Ecclesiæ consensum, vel immemorabilem
temporis cursum, aut per Patrum, virorumque San-
ctorum scripta, vel longißimi temporis scientia ac
tolerantia Sedis Apostolicæ, vel Ordinarij colun-
tur. Sic ibi. Cùm ergo stare possit cultus di-
ctus ex recepta communiter sanctitatis persua-
sione absque eo quòd sic pro Sancto habitus in
Martyrologio contineatur, videtur manifestè
sequi talem non esse continentiam necessariam.
Et ita licet non citato præcedenti Decreto tenet
P. Quintanadueñas Tomo 1. Tractat. 7. Singul.<marginalia>P. Quinta-|nad.|Neque pro|approbatione|Reliquia-|rum.</marginalia>
16. nu. 3. vbi ita scribit: Etiamsi Romanum Mar-
tyrologium diceret Reliquias S. Isidori in hac ciui-
tate Hispalensi, aut in Legionensi custodiri: si ad-
huc ex alijs fide dignis testimonijs haberetur, ab a-
liqua alia Ciuitate poßideri, ab ea posset de hoc San-
cto celebrari, & à fortiori posset etiam si nullam
huius posseßionis mentionem faceret Martyrologium:
immò nec ad earum approbationem, quod est quid
sublimius, eius auctoritas requiritur. Sic ille. Pro
quo & priùs Singul. 10. Iuxta quæ Calaritani<-P>@@

<-P>in Sardinia S. Luciferum eiusdem ciuitatis Epi-
scopum vti sanctum habent & celebrant, c&#x0153;-
lesti testimonio comprobata ipsius sanctitate,
pro quo Henricus Spondanus Tomo 1. Annal.
an. 362. num. 48. qui tamen in Martyrologio
non extat; immò expunctum indicat Francis-
cus Maria in suo Romano Martyrologio Ad-
monit. 10. nec penitus admittendum. Neque ob-
stare debet quod circa Sanctos illos Cordubenses
diximus à Gregorio XIII. dispositum: pro illis
enim alia non suppetebant indubitatæ sanctitatis
argumenta.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Sunt autem illa pro Sanctis Regibus,<marginalia>SS. Regibus|vt conue-|niat.</marginalia>
de quorum sanctitate nequit dubitari, vt pro
certo statuit P. Hermannus citato Cap. 8. vt illis
plenè possit Declaratio adducta Vrbani, & plus
aliquid adaptari, Euangelicum inquam testimo-
nium, Epiphaniæ Festum, in quo præcipuas vi-
dentur partes agere, & quòd Proto Euangeli-
stæ, atque Gentium Ecclesiæ Patriarchæ possint
meritò compellari, vt apud citatum P. Herman-
num Capite illo 36. apud quem etiam dignitate<marginalia>Eorum cul-|tus.</marginalia>
primi post Apostolicam maiestatem. Vnde cir-
ca cultum Reliquiarum dubium esse nequit,
quando circa sacra corpora veneratio communis,
Apostolicæ Sedis promota sacris largitionibus
summa cum pietate versatur. Pro qua P. Corne-<marginalia>P. Cornel.|à Lapide.</marginalia>
lius in Matth. 2. v. 1. vers. Denique Magos, ita
scribit: Denique Magos hosce Christum prædican-
tes, ab Idololatris occisos, & Martyrij lauream ad-
eptos, ac seipsos quasi aurum, thus, & myrrham
Christo in holocaustum obtulisse tradunt nonnulli,
inter quos L. Dexter in Chronico, anno Christi 70.
In Arabia Felice (inquit) ciuitate Sessaniæ Ad-
rumentorum, Martyrium SS. Regum trium
Magorum, Gasparis, Baltassaris, Melchioris, qui&#x0303;
Christum adorarunt. Inde sacra eorum Corpora
translata sunt Constantinopolim, inde Mediolanum,
Mediolano (cum illud à Federico Barbarosa euertere-
tur) Coloniam, vbi hodie magno hominum concursu
& religione coluntur, ibique eadem ego ipse sæpè ve-
neratus sum. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>277.</absatz-nummer> Id autem videtur adhuc maiori expli-<marginalia>Officium|Festi quomo-|do disponen-|dum.</marginalia>
catione opus habere, quod ad sacrum spectat of-
ficium: videtur enim satis insulsum, & summa
Sanctorum Regum indignum maiestate, vt eo-
rum memoria ritu communis Confessoris aut
Martyris peragatur. Non tamen proptereà E-
piphaniæ officium vsurpandum, quia totus illius
contextus Festum diei illius respicit, vnde ad
Officia Martyrum aut Confessorum, prout be-
neuisum fuerit, & vniformitate à celebrantibus
seruata, est recurrendum. Et Lectiones quidem
primi Nocturni de Scriptura occurrente, iuxta
Communes regulas, circa quod Patres Minores
id speciale ex concessione Sacræ Congregationis<marginalia>Pro Festis|Maioribus|peculiaris|concessio cir-|ca primas|Lectiones.</marginalia>
habent, vt in Festis ritus Duplicis maioris eas di-
cere possint, quæ in Communi habentur: quod &
Nostris licet, quia pro eo non est peculiaris Ge-
neralis Præpositi necessaria (iuxta dicta superiùs,
n. 172.) communicatio aut licentia, quia vsus ta-
lis non videtur prohibitus; & vt priuilegij aliquid
contineat, ad quod prohibitio se posset extende-
re, de facto non se extendit, cùm sitres ad Sancto-
rum cultum spectans, nec substātiam, sed modum
concernens, in quo nullum esse inconueniens
pntest. Sed quia hic de Festo ex titulo Reliquia-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0089.jpg/>
@@1@<SE89>74 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>rum agimus, communis regulæ videtur disposi-
tio seruanda, quandoquidem Festa talia Dupli-
cia minora sunt. Sint ergo lectiones ex Scriptura
occurrente. Et pro 2. Nocturno, quæ habentur die
3. infra Octauam ex D. Augustino: & in 3. quæ
die 6. sancti Ambrosij: in illis enim & laudes
SS. Regum, nihilque de solemnitate Festi conti-
netur. Neq; in hoc ritus nouus introducitur, sed
id agitur quod est concessioni pro Reliquiarum
celebratione conforme; aliter enim celebrari Fe-
stum huiusmodi nequit. Et quidem Lectiones,
quæ Festo alicui principali respondent, in alio
sumi, quod Natalis non est, de vsu Ecclesiæ des-
cendit, quæ in Festo S. Petri ad vincula homiliam
proponit Euangelio diei Festi præcipui conso-
nam, sicut in Festo S. Ioannis ante Portam Lati-
nam, & in Festo Inuentionis S. Stephani, totum
officium præter Lectiones Secundi Nocturni, ad
Festum principale videtur pertinere, sicut & O-
ratio ipsa vnius nominis mutatione. Sic ergo &
in officio, Sancti Regis aliquomodo nomen au-<marginalia>Circa diem|Festi.</marginalia>
ditur, sicut & in Missa, dum Euangelium Officio
respondens dicitur, aut etiam decantatur. Quo
autem die Festum sit huiusmodi celebrandum,
prudentis erit arbitrij: & expediret non illum à
Festo Epiphaniæ nimis esse distantem, quia SS.
Reges ante illius Festi Octauam obijsse multo-
rum sententia est. Sed quia in Ianuario omnes
sunt occupati dies, curandum vt ante Quadrage-
simam, vel post ipsam inter Paschalia gaudia ce-
lebretur: illi enim dies Martyrum sunt celebra-
tioni percommodi, vt D. Ambrosius eleganter<marginalia>S. Ambros.</marginalia>
prosequitur Sermone 12. Gaudia nostra cum Sanctis
Martyribus conferamus &c. sic mihi videtur, si &
videatur alijs, qui circa hæc possunt prudenter
arbitrari, supposita Reliquiæ sanctæ approba-
tione.</P>
<Z>DIFFICVLTAS ALIA.
<A+1>Circa Reliquiam S. Cordulæ Virginis &
Martyris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>278.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Ardinalis Lugo in Responsis moralibus<marginalia>Cardinalis|Lugo sen-|tentia circa|extensionem|in Di&#x0153;cesim|facultatis|Reliquias|celebranti.</marginalia>
Lib. 5. cap. 17. duobus quæsitis Ec-
clesiæ Palentinæ doctè suo pro mo-
re respondet. Primum erat. An possent in tota
Di&#x0153;cesi de sancto illo, cuius corpus aut insignis
Reliquia esset in aliqua Ecclesia eiusdem Di&#x0153;-
cesis, Officium recitare, & duas circa illud Pon-
tificias concessiones adducit, videlicet S. Pij V.
in qua id videtur expressè concedi. Alteram Gre-
gorij XIII. sæpiùs inculcatam, iuxta quam cum
distinctione resoluit, in Hispania quidem, si Re-
liquiæ sint sanctorum naturalium, stare posse
priorem illam concessionem; secus si Reliquiæ
non sint tales, quod acutè perpensis Gregorij
verbis, ita ex vi illorum deduci affirmat, vt sub-
dat oportere attendere ad vsum singulorum lo-
corum, qui ostendit an & quomodo concessio
illa in singulis locis acceptata fuerit: sicut et-
iam considerandum erit, an sacra Congregatio
Rituum eiusmodi Gregorij concessionem reuo-
cauerit aliquando etiam pro Hispania; Nam P.
Quintanadueñas Tract. 7. Singul. 27. num. 3. af-
fert aliquas Declarationes contrarias dictæ con-
cessioni, nempe in Calagurrit. 1. Septembris 1612.<-P>@@

<-P>& in Conchensi 12. Mart. 1618. quæ vtique vi-
dentur de Ecclesijs Hispaniæ egisse. Censet er-
go Decretum S. Congregationis extensionem
dictam prohibentis pro Hispania non vrgere,
quia de illius priuilegijs nulla in ipso mentio,
vnde nec debent abrogata reputari; sed ad re-
uocationem aliam, si fortè vlla fuerit, id erit re-
ferendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Circa hæc dictum à Nobis Sect. 7. &<marginalia>Quomodò|dictis Sect.$unclear|videatur|aduersari.</marginalia>
pro certo statuimus Decretum S. Congregatio-
nis etiam Hispaniam comprehendere, & specia-
liter num. 88. asseruimus nullum esse Auctorem,
qui extensionem dictam approbarit, quam ne-
gant quotquot præsentem agitant quæstionem.
Sed esse Cardinalis Lugo pro ea videtur stare, ad-
ducens Trullench Lib. 1. in Decalogum Cap. 7.
Dub. 14. n. 14. & P. Castrum Palaum Tom. 2. Tra.
7. de Oratione Disp. 2. Puncto 2. n. 10. & Trullench
quidem P. Palaum adducens suis verbis loquen-
tem, nihil prætereà de suo confert; cùm tamen
Cardinalis Lugo præter nudam illorum assertio-
nem in Bulla Gregorij fundatam, id quod vidi-
mus docta contextus expensione deducat. In Hi-
spania quidem licere extensionem dictam San-
ctorum naturalium, secus aliorum: cùm tamen
duo illi Scriptores generaliter statuant & quod
pro Hispania concessum à duobus Pontificibus,
pro tota Ecclesia, nulla alia pro eo adducta ratio-
ne, velint esse commune. Quoad hoc ergo illo-
rum nequit auctoritate subsisti: & quod attinet
ad loca extra Hispaniam citatum Cardinalem
Nobis apertè fauentem habemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Iam quod ad Hispaniam attinet, duo-<marginalia>Aliorum|Auctorita-|tem non|vrgere, qui|commodè|explicantus</marginalia>
rum illorum Scriptorum auctoritas, (si duo verè
dicendi sunt) parum vrget: argumentum enim
quod multùm probat, nihil probat. Quòd si
quidquam eis concedendum est, id tantùm sibi
voluisse censendi sunt, quod Cardinalem vidi-
mus voluisse, scilicet ex vi Bullæ extensionem
illam stare posse, secus si aliud in contrarium non
occurrat, diuersus scilicet illius intellectus, iux-
ta quem praxis processerit, quem indicant De-
clarationes illæ S. Congregationis: vt quid enim
recursus ad illam, si de potestate ad propaga-
tionem festiuitatis stabat aperta concessio? Cum
alijs, de quibus dictum citata Sect. 7. Vnde ne-<marginalia>Neque Car-|din. Lugo.</marginalia>
que Cardinalis Nobis contrarius censendus est,
cum præfatis locutus cautionibus. Neque ve-
ro discursus prædicti Cardinalis ita concludens,
vt non possit congruo adducto fundamento ne-
gari, Arguit ex eo quod Gregorius de Reliquijs
tandem statuens ita dicat: Item concedimus quòd
quælibet Ecclesia, & Monasterium Hispaniæ ha-
bens aliquas Reliquias insignes, puta caput bra-
chium, vel crus alicuius Sancti etiam alienigenæ
&c. Quæ quidem ad Sanctos naturales non
sunt sicut ad alienigenas arctanda, pro quibus
concessio paæcesserat, vt scilicet in Di&#x0153;cesi pos-
sent celebrari, ibi: Vel eorum corpora, seu notabi-
les Reliquiæ in ea Ecclesia seu Di&#x0153;cesi requiescunt.
Quod certè frustrà concederetur, si iam con-
cessum esset in verbis pręcedentibus officium pro
tota illa Di&#x0153;cesi. Fatendum ergo est concessio-
nem præcedentem fuisse pro solis Sanctis Hispa-<marginalia>Eius expli-|catio non|efficax osten-|ditur.</marginalia>
nis. Sic ille discurrit. Atqui dici potest conces-
sionem præcedentem subiecta explicatione fuis-
se declaratam, & quidem dictio Etiam adiuncta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0090.jpg/>
@@1@<SE90>Sectio XX. De Reliquijs S. Cordulæ V. & M. 75
<duolan 2><-P>nomini Alienigenæ id videtur indicare; si enim
de Alienigenis tantùm erat sermo, superfluè illa
addita, sine qua sensus apertior stabat. Est enim
dictio dicta eius conditionis, vt vnum supponat,
& aliud magis dubitabile indicet, iuxta dicta
Tomo 2. Thesauri. Tit. 12. num. 373. supponat in-
quam, id est, tamquam magis expressum pro-
ponat, de quo pariter statuatur. Cùm ergo Etiam
Alienigenæ à Pontifice dicitur, de Naturali ex-
pressè statuit, cuius celebrationem ad vnam Ec-
clesiam aut Monasterium limitat. Neque argui
potest ex eo quòd concessio talis non solùm in
Hispania, sed generaliter locum habeat, & ita
oportere vt amplior pro Hispania sit, ne inutilis
habeatur. Nam quando concessio talis pro Hi-
spania à Pontifice emanauit, generalis alia S.
Congregationis nullatenus extabat, siquidem
Gregoriana anno 1573. die Decembris 30. pro-
dijt: alia verò anno 1602. die 23. Nouembris,
vt videri potest apud P. Guyetum Lib. 1. Cap. 9.
Quæst. 1. & alios. De quo & nu. 92. In quo ta-
men speciale illud de exclusione Festi Duplicis
non videtur expressum.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Et quidem præfatus ipse Cardinalis non<marginalia>Neque illam|ipse vt cer-|tam propo-|nit.</marginalia>
ita certam suam illationem iudicat, vt veluti in-
dubitatam censeat proponendam, vnde sic locu-
tus: Si autem sanctus non sit alienigena, sed Hi-
spanus, credibile est ex vi Bullæ Gregorij XIII. posse
fieri in tota Di&#x0153;cesi, in qua habetur Reliquia insig-
nis Officium saltem Semiduplex. Sic ille: qui dum
credibile dicit, non esse prorsus compertam in-
dicat concessionem. Quod autem de semidu-
plici addit Officio, minimè ad inuerosimilem
eorum est trahendum opinationem, de qua. Sect.
16. quia non de Reliquijs, quæ insignes non
sunt, sed de insignibus procedit assertio, vt ex
verbis adductis manifestum; quas indicat extra
Ecclesiam, in qua sunt, saltem posse ritu semi-
duplici celebrari. Id quod non video quanto sit
cum fundamento pronuntiatum. Nam si verè<marginalia>Neque quod|de semidu-|plici ritu|affirmat, ad-|mittitur.</marginalia>
licet celebratio, non est cur debeat ritus absolutè
concessus omitti, & partem illam gloriæ sanctis,
quorum sunt Reliquiæ, detrahi, dum minùs so-
lemniter celebrantur. Nec videtur Episcopus ita
posse præcipere: licet P. Palaus, & Trullench
circa extensionem celebrationis videantur Epi-<marginalia>Quid circa|id possit Epis-|copus.</marginalia>
scopi præceptum agnoscere, & assertione fir-
mare, dum rogant, an poßit Episcopus instituere
vt totus clerus suæ Di&#x0153;cesis festiuitatem alicuius
sancti celebret, cùm iuxta Rubricas Breuiarij Ro-<marginalia>P. Palaus.|Trullench.</marginalia>
mani de alio sancto vel Feria celebrandum erat? &
respondent affirmatiuè, si sanctus sit Patronus
totius Di&#x0153;cesis, aut illius Naturalis, vel Reliquia
illius insignis habeatur: quia id est Gregorij
Constitutioni conforme. Vbi quidem quod ad
Patronum attinet, constat ex se omnes obligare
vi Rubricarum, vnde pro eo non est speciale
præceptum geminandum. De Naturalibus non<marginalia>Quid de Na-|turalibus.</marginalia>
est obligatoria concessio, & vt pro ea præcep-
tum generale feratur, matura est adhibenda con-
sideratio, & rationes pro eo valde sunt conue-
nientes occursuræ, ne grauamina, à quibus Pon-
tifex abstinendum censuit, ad libitum imponan-
tur. Quod verò ad ritum, quo celebrandi sunt,
attinet, P. Quintanadueñas id tenet, quod vidi-
mus. n. 92. & reiecimus. nu. 93. & 94. Adducit
autem singulari 20. n. 3. vsum Ecclesiæ Cordu-<-P>@@

<-P>bensis sanctos Naturales ritu semiduplici cele-
brantis, quem non probat. Et videtur iuxta il-
lum, qui videtur esse probabilis, posse Episcopos
alios similem ritum præcipere, cùm in Cathe-
drali ritus Duplicis teneatur. In quo quidem sua
est difficultas: cùm enim stet concessio Pontifi-
cia, iuxta quā ritus maior licet, non videtur quo-
modo queat ab Episcopo limitari, vt nuper dice-
bamus. Quod aute&#x0303; Cordubensis Ecclesię vsus ha-
bet, non est ad exemplum trahend&#x0169;, quia ibi statur
antiquę consuetudini, quæ pro lege habenda. Iam
quod ad Reliquias spectat ad Episcopi nō spectat
potestatem, vt vidimus, vnde pro illis nequit esse
præceptum; etsi possit, idem quoad ritum di-
cendum, nequit enim concessum à Pontifice
coarctare. Et hæc quoad Quæsitum illud prius.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Secundò ab eodem Capitulo quæreba-<marginalia>Difficultas|circa Reli-|quiam Ca-|pitis S. Cor-|dulæ.</marginalia>
tur an approbandum videretur, quod in sua Ec-
clesia Palentina die 21. Octobris Officium fieri
soleat Duplex SS. Vrsulæ & Sociarum eius, pro-
pter Caput vnius ex illis, quod ibi asseruatur, &
die sequenti etiam fiat Officium Duplex S. Cor-
dulæ, quæ fuit vna ex sociabus eius, cuius etiam
caput ibidem habetur. Et quia responsum dicti
Cardinalis conducere videtur ad Reliquiam,
quæ in Collegio D. Iacobi extat, vt vidimus, ideo
placet illud hoc loco summatim exhibere.</P>
<P>  Ait ergo in primis diligenter examinandum<marginalia>A Cardi-|nali Lugo|discussa.</marginalia>
an verè illud sit caput S. Cordulæ, quod esse di-
citur Mediolani. Et Cardinalis Baronius in No-
tis ad diem 22. præfatum videtur approbare hi-
storiam translationis sacri Corporis, de qua in
vita Alberti Magni p. 2. c. 9. Deinde asserit, quòd
si constaret, fieri posset Officium Duplex die 22.
quia licet aliqui SS. Martyres iungi in Officio
soleant, qui tamen diuersis mortui sunt diebus
ob peculiarem coniunctionem: quandoque se-
cus accidit, vt scilicet in Martyrio Socij, in Fe-
stis diuidantur, sicut S. Romanus à S. Laurentio,
& S. Felicitas à filijs septem. Quod in S. Cordula
videtur obseruatum, die sequenti post marty-
rium S. Vrsulæ & Sociarum in Martyrologio
proposita, cuius recitatio pars est Officij sacri:
& eo ipso innuitur Festum eius, si aliàs fiat, eo-
dem faciendum die. Sic ex illo.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Et est quidem illud verissimum, vt ni-<marginalia>Quid circa|aliam Colle-|gij S. Iacobi.</marginalia>
hil in eo debeat improbari, ex quo & fit Reli-
quiæ dictæ Collegij S. Iacobi ritè & rectè diem
Octobris fuisse assignatum: pro cuius veritate,
illius testimonium militat, de quo dictum num.
265. quod cùm viri adeò sublimis auctoritatis
sit, quod esset satis superque ad faciendam fidem
sufficiens, est etiam eius, qui Coloniæ fuit, vbi
S. Virginis singulare martyrium, & vbi eius cor-
pus asseruari affirmat ex fidelibus testimonijs
Beyerlinck Tomo 6. Theatri Lit. R. pag. 280. &
281. Quod quidem non ita Palentinis fauere vi-
detur, vbi enim Corpus, ibi & caput, quod cor-
poris est pars præcipua, nisi validum argumen-
tum contrariam suasionem euincat, credendum
est asseruari. Quod quidem contra Reliquiam
partis alterius minùs principalis nequit intor-
queri. Quia vero Festum S. Vrsulæ & Sociarum
ad omnes se extendit, non est in eo S. Cordula
ab alijs excludenda, sed intentio ad omnes diri-
genda, quia non est cur celebratis alijs, ipsa ex-
cludatur. Quemadmodum Festum SS. Mauritij<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0091.jpg/>
@@1@<SE91>76 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>& sociorum Thebæorum ad omnes spectat,
etiamsi nonnulli, non sint eodem passi die, & ita
in Martyrologio distinctis diebus referuntur, vt
SS. Victor & Vrsus die 30. Septembris, & SS.
Octauius, Solutor & Aduentor die 20. Nouem-
bris. Notandum autem circa dictam Reliquiam,
eam non esse in luculento illo testimonio com-
prehensam, de quo nuper, videtur autem ab ipso
tradita, de quo. n. 266. qui vt diximus, Coloniæ
fuerat, & cum magna excellentis illius Officij
auctoritate. Cur autem cum alijs memorata non
sit, nulla possumus certa coniectura pronun-
tiare.</P>
<Z><A+1>De Sanctis Georgio, Alexio, Aconia, &
Terentia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>284.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idetur difficile quomodo S. Georgij<marginalia>De Reliquia|S. Georgij|Mart.</marginalia>
Reliquia potuerit obtineri. Vbi enim
passus sit locus videtur ignotus, vnde illius in
Martyrologio mentio nulla, sic enim die 23.
Aprilis: Natalis S. Georgij Martyris, cuius illustre
martyrium inter coronas Martyrum Ecclesia Dei
veneratur. Vnde in Officio sacro nullæ de illo
Lectiones: quod est incertitudinis eorum, quæ
ad ipsum spectant, argumentum. Sed certè hoc
obstare nequit quominùs huius præclari Marty-
ris Reliquiæ fidelium pietate dignissimæ habean-
tur, & aliarum instar Sacris Officijs honorantur.
Diuina siquidem est prouidentia dispositum vt
ad Christianas regiones & ciuitates deuenerint,
in quibus & deuotionem eas colentium augeant
& salutem. Coloniæ in Ecclesia eius nominis
Brachium ipsius asseruatur & gladius. In Eccle-
sia S. Barbaræ magna pars brachij, sic Beyerlinck
attestante citata pag. 281. Lit. D. & 282. Lit. F.
& in Tornacensis Ecclesiæ sacrario etiam ali-
quid, vt idem. pag. 291. Lit. E. & quod plus est,
Romæ in Ecclesia S. Georgij vexillum, lancea,
& Caput eiusdem inclusum capsæ aureæ. pag.
302. Lit. B. Ad eamdem ergo est prouidentiam
referendum, si pro Indijs aliquid huiusmodi pro-
uiderit, quæ tanti Ducis, & Vexilliferi Christi
indigent protectione.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Et diuina item prouidentia constitit, vt<marginalia>De S. Ale-|xio, cum eius|elogio.</marginalia>
cum S. Georgio S. Alexius conueniret, & vnius
illius magna pars, huius integrum magnum os.
Omnia magna, quia & magni ambo ante Deum,
& magna possunt nobis beneficia promereri.
Vbi hic mortuus, audita vox, quæ ipsum quæ-
rendum hortaretur, & patrocinium cæleste, eo
orante, polliceretur, quod & Nobis possumus
tanto dignati magni ossis pignore polliceri. Suum
c&#x0153;lestis Pastor ardet Alexium, Delicias Domini,
cuius deliciæ sunt esse cum filijs hominum; ne-
que enim nisi amore eximio eum prosequi cre-
dendus est eum, qui propter eximium IESV Christi
amorem relinquens intactam sponsam &c. Vt in
sacris eius Officijs Ecclesia prædicat. Reliquit
intactam sponsam, id est nuptiales delicias, inter
mundanas habentes principatum, propter eximium
IESV Christi amorem, quia videlicet delicias suas
in eo collocârat. Ille ergo, cuius deliciæ sunt
esse cum filijs hominum, quomodo in hoc inter
hominum filios singulari non etiam suas delicias
collocaret? Qui ergo fieri possit vt petenti non
annuat, aut quomodo ille non petat pro ijs etiam<-P>@@

<-P>petentibus, apud quos magna sui corporis parte
requiescit?</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> S. Aconiæ Virginis & Martyris, cui<marginalia>De S. A$unclear|Virg. & M$unclear</marginalia>
23. Iulij est assignatus dies, mentio in Martyro-
logio nulla. Vt autem sic actum fuerit, de ipsius
passionis die aliqua forsitan accepta notitia; sin
minùs non debuit S. Apollinaris â sua possessione
diuelli; qui si in sequentem transferatur diem,
erit aliquando Dominica, & Octauis succeden-
tibus longam translationis expectationem, sui
sanctè solicitus Festi sustinebit. Neque enim exi-
stimandum est sanctos in cælo circa ea, quæ ip-
sos attinent, dormitare: cùm enim eorum glori-
ficatio in terris in Dei etiam gloriam cedat, qui<marginalia>Psal. 88. v. 8.</marginalia>
glorificatur in consilio sanctorum. Psal. 88. v. 8.
de quo à Nobis circa eum locum in Amphithea-
tro nu. 660. sic dictum: Tanta namque est sancto-<marginalia>Deus quo$unclear|do glorifice-$unclear|tur in san$unclear</marginalia>
rum gloria, vt Deus in medio illorum habitans, ex
illius reddatur consortio gloriosus. Licet enim tota
sanctorum gloria, quanta illa est, à Deo sit, quodam
quasi reuerberationis modo ad dantem reuertitur, vt
illius lux splendidior quodammodo videatur. Hæc
ibi. Et alijs quidem possem in præsenti verbis
vti, neque enim verborum exhaustus fons; pla-
cuit tamen præfata inde huc transferre, quia in-
stituto possunt præsenti deseruire, & cùm iam
communis iuris facta sint, quasi aliena possunt
allegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> De S. Terentia etiam Virgine & Mar-<marginalia>De S. Tern$unclear|tia Virg. &|Mart.</marginalia>
tyre die eiusdem mensis 24. sancti inquam Iaco-
bi Vigilia, in qua & virgo alia & Martyr Chri-
stina, dignissima sanè singulari celebratione, eius
enim martyrium tale est, vt nullum Virgin&#x0169; alia-
rum videatur illustrius, cùm & multas ex illu-
strissimis constet superare. Et doleo quidem, Ec-<marginalia>Pro SS. Vir-|ginibus vti$unclear|Auctoris.</marginalia>
clesiæ semper iudicium proprio, vt fidelem de-
cet filium, anteferens, cùm gloriosissimas Virgi-
las video omnium infimo ritu celebratas, vt vel
commemorationem tantum, sicut S. Vrsula &
sociæ, S. Barbara, vel cum adiecta lectione, vt S.
Thecla Protomartyr illarum. Forsitan illis feli-
ciora succedent tempora, sicut Diuis Martinæ
& Bibianæ, & inter non Martyres Catharinæ.
Est ergo Christinæ adiuncta Terentia, de qua in
Martyrologio Romano tacetur penitus. Est ta-
men Terentia alia in Martyrologio Francisci
Mariæ die 10. Augusti, sed non Romæ, sed alibi
cum multis alijs sacris feminis coronata memo-
ratur. Vbi & quædam apponitur titulo valde<marginalia>Moderniscri-|ptoris notate$unclear|libertas.</marginalia>
singulari, scilicet Maria Virgo Dei, circa quem
doctus ille scriptor cum eruditione discurrit. Do-
ctus quidem, sed nescio an alicubi, dum crisim
circa Romanum Martyrologium exercet ni-
miam, plus sapiens, quàm oporteat sapere, cùm
oporteat sapere ad sobrietatem, iuxta c&#x0153;lestis
Magistri vtilissima documenta: Illo ipso die Fe-
licissimi memoria inducta, qui cum S. Sixto pas-
sus die 6. qui & Diaconus dicitur, sicut & Aga-
pitus, aliunde adscitum asserit, vnde & veritatem
narrationis ab Ecclesia propositæ constat infir-
mare. Sic etiam admonitione 10. in suo Marty-
rologio non legendos affirmat aliquos, qui in alijs
positi, & in Romano aliqui, vt Theododotus
Laodicenus, de quo cum eximia commendatio-
ne die 2. Nouembris. Barsanuphij, de quo die 11.
Aprilis. Sulpicij Seueri, de quo die 29. Ianuarij,
virtutibus & eruditione conspicui, vt ibidem dici-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0092.jpg/>
@@1@<SE92>Sectio XX. De Reliquijs in Collegio S. Iacobi. 77
<duolan 2><-P>tur, quem Admonit. 11. ab Vrbano VIII. ex-
pungi iussum attestatur, cum prodigioso illo
casu, ex quo D. Brunonis conuersio originem
dicitur habuisse, & in eius legebatur Officijs,
vtpotè quod non ea dignum fide, qua præstare
opus est ea, quæ in illis ab Ecclesia proponun-
tur. Et sanctum quidem Sulpicium Ecclesia
S. Martini Turonensis peculiari Festo celebrat
simul cum S. Hilario, vt affirmat P. Guyetus
Lib. 1. Cap. 11. Quæst. 3. vers. Horum nihilominùs.
Vide infra. n. 363. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Quidquid hoc sit, ad S. Terentiam sty-<marginalia>Dies S. Te-|rentiæ assig-|natus an|conueniens.</marginalia>
lum conuertentes, in illo, quem diximus, Sancta
est Virgo reposita, pro quo, vt de S. Aconia di-
ctum, aliqua fortè sic disponentibus lux affulsit;
aliàs non apparet conueniens dies quomodolibet
occupatos ad huiusmodi voluntarias celebratio-
nes assumere: sine caussa enim ordo ab Ecclesia
præscriptus, & officij sacri series peruertitur à
Pontificia Sede vti inuiolabilis imperata. Et in
Hispania quidem quæ ad S. Iacobum eius Patro-
num spectant speciali oportet attentione tran-
slari, & Matricis exemplum amplecti Ecclesias
illas, quæ illi subiectæ sunt, vti est ea, de qua
agimus, quoad visitationem, & alia, de quibus
in Thesauro Tomo 2. Tract. 17. Cap. 7. & cùm
Ecclesia S. Iacobi sit, quod de Hispania dictum,
in illa videtur plus vrgere, vt scilicet pro sui Pa-
troni gloria, quòd ad ipsam ampliùs potest con-
ducere libenter & diligenter exequatur. In Ec-
clesia quidem huius nostri Collegij D. Pauli ali-
ter dispositum, cuius Dedicatio die 17. Iulij ce-
lebrata in die Vigiliæ præfatæ suam habet Octa-
uam. Quod equidem forsan potuit aliter non mi-
nùs bene disponi. Sed quia tunc eius constructio
perfecta, neque expediebat vt Festum S. Igna-
tii instans cum Dedicatione concurreret, aut in
veteri Ecclesia eius perageretur festiuitas, ea est
peracta die, & ita quasi necessitate compellen-
te dies est S. Iacobo propria aliquatenus vsur-
pata.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Non sunt res istæ incuriosa animi laxi-<marginalia>Quæ ad Dei|cultum spe-|ctant studiosè|pertractanda.</marginalia>
tate pertractandæ, in quibus magnum constat
constitutum esse momentum, vt meritò dicere
quisque possit, quod magno est suo compendio
perfecturus: Domine dilexi decorem domus tuæ, &
locum habitationis gloriæ suæ. Psal. 25. v. 8. Circa<marginalia>Psal. 25. v. 8.|& 9.</marginalia>
quæ Cardinalis Bellarminus fructum eius dile-
ctionis expendit, dicente statim vate Regio: Ne
perdas cum impijs Deus animam meam &c. v. 9.<marginalia>Cardinalis|Bellar.</marginalia>
sic enim ille: Concludit orans, vt pro eo sententia
proferatur. Quænam autem sententia? Illa pro-
fectò iudicis c&#x0153;lestis extrema, cùm dicet: Venite<marginalia>Eacura præ-|destinationis|signum.</marginalia>
benedicti Patris mei &c. Matth. 25. v. 34. Est si-
quidem eximium æternæ benedictionis indicium
studiosa circa Dei cultum, & delicata solertia:
animi proculdubio erga Deum benè affecti, pi-
gnus nobile futurorum bonorum, de quibus, & pro
quibus Christus aßistens Pontifex. Hebr. 9. v. 12.<marginalia>Hebr. 9.|v. 12.</marginalia>
Sic eum vidit ille, quem deduxit per vias rectas,
& ostendit illi regnum Dei. Sap. 10. v. 10. Iacob<marginalia>Sap. 10. v. 10</marginalia>
inquam, quando vidit Dominum innixum scalæ,
& Angelos ascendentes & descendentes per eam.
Genes. 28. v. 12. & 13. Vbi statim sequitur: &<marginalia>Genes. 28. v.|12. 28. & 29.</marginalia>
dedit illi scientiam sanctorum: Sanctorum inquam
in neutro genere: sic enim vox Græca signifi-
cat. Quia scilicet docuit eum Dominus modum<-P>@@

<-P>colendi ipsum in sibi dicata domo: vnde surgens
mane tulit lapidem, quem supposuerat capiti suo, &
erexit in titulum fundens oleum desuper. Appella-
uitque nomen vrbis Bethel. v. 28. & 29. Bethel
siquidem idem est ac Domus Dei. Vbi ergo cura
circa Dei domum, ibi cæleste regnum apparet
apertum: ibi & Pontifex futurorum bonorum
Christus assistens eiusdem regni possessionem
ministerijs promouendam Angelicis pollice-
tur.</P>
<Z><A+1>De Diuo Iacobo Maiore aliqua. Vbi &
de eiusdem Reliquijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>290.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Ecclesia eius sumus, & licet pro ipsius<marginalia>Circa Reli-|quias S. Ia-|cobi quid no-|uiter possit|opponi.</marginalia>
Reliquijs in ea asseruatis dicendum nihil
occurrat, cùm sint exploratæ nullæ: circa id ta-
men quod erga illas dictum Sect. 2. in Additione
n. 14. & seqq. est quod possit ex Auctore posteà
viso, nec leue illud, vt videtur, opponi. Est ille
Iulianus Petri Archipresbyter S. Iustæ Toletanæ
in Aduersarijs in chronicis n. 139. vbi ita scribit:
Theodulphus, Episcopus Aurelianensis, postquàm<marginalia>Iulianus|Petri.</marginalia>
fuerat Abbas Floriacensis, venisse dicitur in Hispa-
niam peregrinationis gratia, vnde Reliquias tulit
S. Iacobi, quas visitauit in Compostella; quas posuit
in Ecclesia Neustriæ: exscripsitque Translationem
S. Iacobi ex Hierosolyma in Hispaniam, vbi prædica-
uerat, quæ sic recipit: Spiritum sanctum Paracle-
tum, quæ in libris habetur Ecclesiæ S. Iustæ Tole-
tanæ litteris Goticis scripta anno cc. Sic ille: qui
& nu. 531. notabilius illud: Dum hæc scriberem,
exceptus est anno Domini mccxxxvii. pridie
Idus Octobris Dux Orientalium Francorum Ottho,
& Americus Episcopus Herbipolensis venientes visere
corpus S. Iacobi Maioris Apostoli sui, & allaturi ali-
quas Reliquias, Toleti ab Imperatore Adephonso Rai-
mundi Comitis filio, & à Raimundo Archiepiscopo
Toletano. S. P. Q. T. (Senatu populoque Toletano)
& Clero proceßionaliter excepti sunt, & etiam ad
S. Iacobum in Compostella, & ab Archiepiscopo D.
Didaco Galmirez, & datæ sunt Reliquiæ corporis
S. Iacobi, quod rarò dari solebat, & corpus ostensum.
XI. Cal. Decembris. manserunt ibi xx. dies cum gau-
dio, quos Imperator comitatus est & honorificentißi-
mè deduxit. Hæc ille: quæ quidem si vera sunt,
ex ijs facile intelligi potest quomodo Reliquia,
quę in sanctuario nostro asseruatur, vera esse pos-
sit cùm aliæ sint pro prædictorum deuotione de-
tractæ, & pro alijs, licet rarò, vt à dicto scriptore
vti certum affirmatur: sed ex ijsdem ea, quæ à
Nobis sunt dicta & probata videntur infir-
mari.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Sed in primis, quod ad Theodulphum<marginalia>Prioris nar-|rationis|eneruatio.</marginalia>
spectat, non multùm videtur vrgere: non enim
testes omni exceptione maiores adducit, vt com-
pellamur credere Reliquias sacri Corporis fuisse
eidem attributas, Venisse dicitur in Hispaniam &c.
Aun para poner se vna en su Apostolica casa por de-
uocion, no se tocò à estas santißimas Reliquias, solo
se sacò vn pequeño pedazo de la Tumba. Sic citato<marginalia>Reliquiarum|etiamsi non|corporum|æstimatio.</marginalia>
n. 14. Frustrum ergo Tumbæ pretiosa est repu-
tata Reliquia, vt in domo eius Apostolica, fo-
uendæ communi deuotioni, intacto sacro cor-
pore, poneretur. Puluis, qui è sanctorum sepul-
chris erutus, qui circa eorum memorias collectus,
qui è monumentorum marmoribus erasus, à Chri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0093.jpg/>
@@1@<SE93>78 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>stianis semper seruatus, maximoque in pretio & ho-
nore habitus fuit. Verba sunt P. Ferrandi Lib. 1.
Cap. 3. v. Enimuero: circa quod singularis Aucto-
ris eruditio subsecuta, quæ & præiuerat. Scriptum
ante annos non plures editum, in quo vti certis-
simum legebatur Serenissimæ Reginæ Margari-
tæ Philippi Tertij Hispaniarum Regis dignissi-
ma iure coniugij consorte, iuxta ipsius votum,
Reliquiam datam ex saxo speluncæ, in qua pro-
pè Manresam S. Ignativs memorandam sæculis
omnibus egit p&#x0153;nitentiam, particulam scilicet
inde decisam, vt sugeret mel de petra, oleumque de
saxo durißimo. Deuter. 32. v. 13. Dulcedinem
scilicet deuotionis, & salutiferum adiumen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Circa narrationem aliam, in magnam<marginalia>Circa poste-|riorem.</marginalia>
quidem S. Apostoli cedit gloriam Principes illos
ad visendum eius corpus dissitis adeò ex regioni-
bus deuenisse, S. Iacobi Maioris Apostoli sui: quia vi-
delicet eum Apostolum suum colebant, earum
inquam terrarum, in quibus ipsorum erat princi-
patus, primarium illustratorem, annuntiatorem
Christi, & c&#x0153;lestis itineris directorem. Quod
quidem ijs est consonum, quæ Auctor dictus
narrationi datæ præmiserat, sic enim nu. 530.
S. Iacobus prædicauit post Iudæam, Samariam, &<marginalia>S. Apostoli|multis in|regionibus|prædicatio.</marginalia>
Galilæam in vrbe Epheso: inde venit in Hispanias,
inde in Gallias, Angliam, Hiberniam, & per Germa-
niam, vnde reuersus in Hierosolymam primus Apo-
stolorum martyrium subijt, ex Chronol. Sic ille. Vbi
in primis error enormis in Chronologia occur-
rit, cùm anno 1237. id, quod narratio exhibet,
dicatur accidisse: quandoquidem Alfonsus Im-
perator anno 1157. mortuus sit, vt ex Hispanis
Historiographis compertum habetur, licet quoad
vnum vel alterum annum fortè accidat variari.
Circa quæ tempora Archiepiscopus D. Didacus
Galmirez, aut Gelmirez, vt alij compellant, di-
citur floruisse. Qui error, si typographiæ non est,
vel vnus sufficeret, vt præfatæ narrationis nul-
lum esse momentum crederetur. Si tamen ex ty-
pographica incuria sic positum, & reuera non
annus 1237. sed qui verò esse potuit 1137.
tunc enim dictus regnabat Alfonsus: & viuebat
Archipiscopus Gelmirez, de quo P. Mariana
Lib. 10. Cap. 16. dicendum quod ad ostensionem
corporis attinet videri difficile creditu, iuxta di-
cta citato nu. 14. Sepulchrum enim marmoreis la-
pidibus contectum. Ex quo & pro Reliquijs vali-
dum insurgit argumentum. Vnde neque pro fa-
ciendo satis Regum nostrorum deuotioni nihil
tale attentatum inuenietur, vtpotè qui magni
Alfonsi, cuius tempore sacrum pignus inuen-
tum, à quo & magnificè regijs est muneri-
bus decoratum, egregium sunt exemplum imi-
tati.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> Sed demus ob complacendum peregri-<marginalia>Circa ca-|sum conclu-|sio.</marginalia>
norum illustrium pietati aliquid ex assertis à
prædicto scriptore peractum: id quidem rarissi-
mum, vt singulare prorsus debeamus credere, &
ita pro neganda Reliquiarum, de qua num. 15.
multitudine, suo sunt cum robore fundamenta.
Nisi velimus prodigiosum aliquid comminisci,
illius instar, de quo P. Franciscus Biuarius Com-<marginalia>Prodigiosa|narr atio de|brachio S.|Petri.</marginalia>
mentario in Marcum Maximum An. 584. nu. 15.
pag. 630. de brachio scilicet S. Petri à D. Grego-
rio negato Cyriaco Episcopo Cæsaraugustano,<-P>@@

<-P>qui Reliquias S. Apostoli deferendas in Hispa-
niam postularat. Cùm enim sepulchrum aperire
renueret, monitus est in visione ab eôdem Re-
gni cælorum Clauigero vt ad sepulchrum clan-
culò accederet, & id Reliquiarum, quod signa-
tum reperiret, Episcopo in Hispaniam deferen-
dum tribueret: quòd ea esset Dei & sua volun-
tas. Adijt ergo sarcophagum, & alterum Apo-
stoli brachium supra operculum sarcophagi diui-
nitus repositum reperit à reliquo corpore sepa-
ratum, & gratias tanti muneris reddens Largito-
ri, Cyriaco tradidit. Sic ille scribit, quid de Sa-
cro sit factum brachio, & quo tandem deuene-
rit prosecutus. Quod quidem cùm adeò sit mi-
rabile, & quod inter omnia alia, quæ à Sancto
sunt Doctore conscripta, videatur habere prin-
cipatum, mirabile non minùs apparet, ab ipso
fuisse æterni silentij tenebris consepultum. Res
equidem tanta memoriam celeberrimæ procla-
mationis perennitatem merebatur, & cultum in
luce Ecclesiæ clariorem. Neque ex eo pro Apo-
stolo nostro licentia inofficiosa, & plena pericu-
lis resumenda, nec ipsi, nec Deo grata futura.
Neque animus est, dum sic & sentio & dico, Re-
ligiosæ pietati quidquam detrahere, iuxta leges
ab Ecclesia præscriptas procedenti. Habeant per
me licet quod habent, si iustè habent, etsi non
veris Sanctorum Reliquijs, fruantur tamen ad-
optatis, iuxta dicta nu. 17.</P>
<negEZ><A+1>Proponuntur nonnulla ex Chronico &
Aduersarijs Juliani Petri, circa prædi-
cta cum quibusdam alijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>294.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Liqui huius Scriptoris ita narrationi-<marginalia>Quæ Scrip-|toris Aucto-|ritas.</marginalia>
bus adhærescunt, vt ea quasi penitus
explorata, & ferè Canonica recipientes, sine cau-
tione aliqua aut animaduersione, publicæ lectio-
ni proponant: cùm tamen aliqua non eam me-
reantur fidem, vnde & multis viris doctis con-
stat displicere. Multa habet Diuo Iacobo non pa-
rùm gloriosa: si tamen vera, & quia non ita, ne-
que mihi omnia, etsi Iacobo, etsi erga Patronum
& cognominem corditus affecto, poterunt arri-
dere.</P>
<P>  Euangelium S. Ioannis, quod Iacobus in Hispania<marginalia>D. Iacobum|accepto à|Ioanne|Euangelio|non prædi-|casse.</marginalia>
prædicauerat, vt à Fratre acceperat, accipitur ab
Hispanis, mißis ad hoc legatis. Sic in Chronico nu.
36. Non equidem D. Iacobus Euangelio Fratris
egebat, indiuiduus Christi cum Fratre comes.
Quod quidem D. Barnabæ non ita congruit, &
ita Euangelium D. Matthæi secum tulit prædi-
caturus Gentibus, quod & cum eius corpore est
repertum, & ipsius manu conscriptum, vt in sa-
eris eius habetur Officijs. Prætereà quando in
Hispaniam ibi prædicaturus profectus est, non-
dum Frater suum conscripserat Euangelium: de
profectione enim sic ille scribit nu. 5. Vt traditio<marginalia>Quo in Hi-|spaniam ve-|nerit anno.</marginalia>
constans est ab Apostolorum hucusque ducta tempo-
ribus, multorum etiam veterum, Torquati, Thesiphon-
tis, Honorati, Melantij, Dextri, M. Maximini, Isi-
dori, Bedæ, aliorumque testimonijs, anno Domini
36. satis honorifica caussa, Sanctus Apostolus Zebe-
dæi filius Hispanias adijt &c. Atqui S. Ioannem
quamplures post annos suum scripsisse Euange-
lium, Scriptorum omnium tum veterum, tum an-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0094.jpg/>
@@1@<SE94>Sectio XX. Circa Iuliani Petri effata quædam &c. 79
<duolan 2><-P>tiquorum vna vox est, in quibus & Isidorus &
Beda ab ipso Iuliano citati, vt videri potest apud
P. Maldonatum Præfatione in Euangelistas Cap. 4.
vbi & pro certo statuit Euangelistas eo scripsisse
ordine temporis, quo sunt ab Ecclesia collocati,
circa quod solus Beza hæretico spiritu blaterauit,
contendens omnium primum fuisse Diuum Lu-
cam. Circa hoc ergo sua est etiam Ecclesiæ tra-
ditio, de qua citatus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Pergit & nu. 7. sic ait: Transluli quoque<marginalia>Non voca-|tum Epheso.</marginalia>
de Latino in Hispanum quamdam historiam allatam
huc de S. MARIA de Columna Cæsaraugustana;
quomodò vocatus fuerit Epheso S. Iacobus à B. Petro,
& venerit in Hispaniam ad prædicandum &c. Vo-
catio ista Epheso omni caret fundamento, neque
historia illa eam meretur fidem, dum nihil pro
eius auctoritate producitur, vt assentiri eidem
contra communem sensum debeamus, in officio
Mozarabum habetur hymnus, in quo distributio
Prouinciarum inter Apostolos continetur, & in
eius fine sic dicitur:</P>
<shi>Magni deinde Filij tonitrui
Adepti fulgent prece matris inclytæ
Vtrique vitæ culminis insignia
Regens Ioannes dextra solus Asiam,
Et Læua fiater positus Hispaniam.</shi>
<P>Non ergo Ephesus Iacobo, sed Ioanni tradita, vt<marginalia>Quomodo|nihil læuum|in D. Iacobo|sit, exponit|Nicetas Pa-|phlagonis in|Laudatoria|Oratione,|& B. Calli-|stus sermo|ne 2. apud|Combefis|Tomo 7.</marginalia>
Ioanne prior in illa, Asiaticarum principe præ-
dicaret. Deinde ipse Apostolus ita locutus Ra-
miro Regi, quando ipsi apparuit ante memora-
bile illud prælium del Clauijo: Numquid ignora-
bas, quòd Dominus noster IESVS Christus alias
Prouincias alijs fratribus meis Apostolis distribuens,
totam Hispaniam meæ tutelæ per sortem deputasset,
& meæ commisisset protectioni &c. Tunc sic. Ergo
cùm Hispania tota per sortem à Christo Domino
fuerit D. Iacobo deputata, post acceptum spiri-
tum sanctum non aliò debuit diuertere, sed ad
suam Prouinciam statim euolare. Vnde qui vo-
cationem aliam peculiarem in eius videntur ho-
norem confingere, honori ipsius potiùs viden-
tur detrahere, dum in eius obedientia non bre-
uem prætexunt tarditatem, ac noui imperij ne-
cessitatem inducunt, ac petentium legationem.
Nescit tarda molimina spiritus sancti gratia, à D.
Leone dictum, & de spiritu sancto in die aduen-
tus ipsius clamat Ecclesia sancta: Hodie spiritus
sanctus in igne discipulis apparuit, & tribuit eis
charismatum dona: misit eos in vniuersum mundum
prædicare &c. Et quidem profectionis in Hispa-
niam iustissimi defensores laborant non parùm
vt spatium sufficiens pro ea, prædicationis, & re-
uersionis inueniant, vt ea possint cum Apostoli
sancti morte componere: vbi nihil de Epheso
in eorum mentem venit, ex quo difficilior red-
deretur. Est ergo assertio illa ab eorum mente
penitus aliena, & ita neutiquam sustinenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Ne que verosimilius quod additur: &<marginalia>Nec Casar-|augustam|vt iret, lega|tionibus|opus fuit.</marginalia>
soluens Ioppe per Mediterraneum anno 36. omnem
regionem illam peragrauit, exscenditque in portu
Tarraconensi, & ibi docere c&#x0153;pit. Tum multis dis-
cipulis & oratoribus ad Petrum mißis, inde venerit
Cæsaraugustam, &c. Cùm enim tota Hispania
ei fuerit à Christo demandata, quid opus Orato-
ribus erat, vt Cæsaraugustam tenderet Euangelij
splendoribus illustrandam? Id enim quod de
Oratoribus dicitur, ad eum videtur sensum ad-<-P>@@

<-P>uocandum, iuxta ea, quæ de legatione missa ad
D. Petrum habet scriptor idem. n. 9. vbi pro ijs,
quæ dudum dicta & probata sunt, eiusdem Au-
ctoris assertio manifesta succurrit, sic enim post
narratam legationem ille: Visis eius miraculis (Pe-
tri) conuersi sunt, & venerunt cum B. Iacobo, quem
ad tam honorificam mißionem (vt Christus eum de-
signauerat) libenter illicò miserunt. Sic ibi. Missio
autem illicò inducta præsentiam indicat: ergo
non Ephesi tunc degebat. Quod & petitio Le-
gatorum apertè declarat, sic enim de illa præ-
missum: Rogantes Petrum & reliquos Apostolos, vt<marginalia>Austoris|non sibi co-|hærentia as-|serta.</marginalia>
statim Iacobum mitterent: qui venientes Hierosoly-
mam dederunt suas epistolas Petro, & visis eius mi-
raculis &c. Id ergo rogarunt, quod Epistolæ
continebant, vt scilicet statim Iacobum mitte-
rent; cui vrgenti petitioni aduerbio statim ex-
pressæ, illud aliud respondet iam nuper exhibi-
tum Illicò. His addendum S. Braulionem expressè
negare aditam Ephesum ab Apostolo ante ad-
uentum in Hispaniam. Additionum num. 9. Quæ
ergo scriptor dictus suis illis in narrationibus sine
vllo delectu proponit, ex diuersis fatetur episto-
lis à se translatis, ignoratis auctoribus extracta
fuisse, vnde earum nutat auctoritas, vt non sit
etiam mirum aliqua non sibi benè cohærentia
aliquoties admisceri.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Alia ex chronico prætermitto, & ad<marginalia>De muiliert|aduliura se-|quente S. Ia-|cobum nar-|ratio depul-|sa.</marginalia>
Auctoris Aduersaria deuenienti occurrit. nu. 37.
singulare illud: Ex Annalibus Hispanorum (in-
quit) Hebræorum collegi mulierem illam deprehen-
sam in adulterio coniugem fuisse senio confecti Ma-
nasse Hierosolymitani, & vocatam esse Susannam,
cuius meminit Epiphanius Hæresi. 79. fuisse feminam
sanctißimam Claudiam, & Diuum Iacobum venien-
tem in Hispaniam secutam esse, ibique demansisse,
ac demum iam senem ad Dominum migrasse. Sic
ille. Et digna profectò narratio, quæ tales ha-
beret auctores, Hebræos inquam. Res quidem
illa cùm ita notoria fuerit, non ad Hebræorum
tantùm solummodò notitiam, sed aliorum etiam
necessarium videtur deuenisse. Cur non ergo &
in Annalibus fidelium Hispanorum, qui prædi-
cante Apostolo sunt conuersi, collocata? & vt
talis aduentus honestari posset, vir Manasses se-
nio confectus inducitur, vt credi facilè posset
eum post absolutionem illam adulteræ vxoris
à Christo impensam breuem vitæ terminum
habuisse. Quod vt ita sit, aduentus tamen illius
Apostolum sanctum sequentis, indecorus ipsi
potuit non immeritò iudicari. Nec apparet cre-
dibile id fore ipsum permissurum: Hispaniæ si-
quidem peragraturus Prouincias, vt Filius toni-
trui, & fulminis ocyor alis, & tamquàm scintillæ
in arundineto discurrens, non erat adulteræ, iam
sanctæ accommodata Societas. Neque quidquam
tale in alijs deprehensum Apostolis extra Iudæam
Euangelizantibus, quia id Gentiles offendere, eis-
que malam suspicionem indere potuisset, vt ait
P. Cornelius in Cap. 9. 1. ad Corinth. v. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Ex quibus etiam apparet quàm sit in-<marginalia>Alia item|de Maria|Magdalena.</marginalia>
uerosimile illud, quod præmiserat. n. 26. vbi sic
locutus: Syrophenissa mulier, mater Mariæ Mag-
dalenæ, de qua septem d&#x0153;monia Christus eiecit se-
cundùm aliquos, & Christum comitata est. Vocata
fuit & Maria Susanna in Baptismo, à Iacobo pri-
mùm ibi prædicante baptizata: quæ secutæ sunt Ia-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0095.jpg/>
@@1@<SE95>80 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>cobum in Hispaniam ad prædicationem venientes, &
reuertentem Hierosolymam comitatæ sunt. Sic ibi.
Et pro Magdalena idem habet Heleca. num. 16.
apud Biuarium. Quod quidem inuerosimile
dixi, ob rationes dictas, si addamus id, quod di-
ctum ex eôdem. nu. 292. pro quo & ille. n. 167.
scilicet S. Iacobum ex Hispania reuersum Iero-
solymam, priùs Gallias, Angliam, Hiberniam, &
Germaniam obijsse; quibus in peregrinationibus
dicto modo assumptis, inconueniens & incom-
moda non potuit non esse ille mulierum comi-
tatus. Sed & illud absurdum prorsus effatum,
eiecisse scilicet Christum ex Maria Magdalena
septem d&#x0153;monia secundùm aliquos. Eiecisse enim
Euangelica veritas est, cùm ita apud D. Marcum
inueniamus: Surgens autem manè, primo sabbati,<marginalia>Marci 16.|v. 9.</marginalia>
apparuit primò Mariæ Magdalenæ, de qua eiecerat
septem dæmonia. Cap. 16. v. 9. Licet enim Docto-
res quidam ex antiquis per septem dæmonia sep-
tem vitia sint interpretati, id certe mysticum est,
neque iuxta litteram negari potest, quia apud D.
Lucam satis habetur expressum Cap. 8. v. 2. sic<marginalia>Lucæ 8. v. 2.</marginalia>
enim ibi: & mulieres aliquæ (scilicet erant cum
illo) quæ erant curatæ à spiritibus malignis & in-
firmitatibus: Maria, quæ vocatur Magdalene, de qua
septem dæmania exierant &c. Eam autem filiam
Syrophenissæ dici non posse ex Euangelica vi-
detur narratione compertum: Syrophenissæ si-
quidem nomen Gentilem indicat, quod & à Di-
uo Marco clarissimè expositum Cap. 7. vers. 26.<marginalia>Marc. 7.|v. 26.</marginalia>
Erat enim mulier Gentilis, Syroph&#x0153;nissa genere.
Quod & à Diuo Mattheo alijs declaratum ver-
bis, dum eam Chananæam dixit à finibus Tyri
etsi donis egressam. Cap. 15. v. 22. Atqui Maria
Magdalena Gentilis non fuit, Magdalum enim
Castellum in Galilæa erat situm, iuxta Bethsai-
dam & Capharnaum. Vt aliud irrefragabile ar-
gumentum non addamus, ex receptissimo Eccle-
siæ sensu, quæ eam Marthæ & Lazari sororem
adstruit, & vti vnam & eamdem festiua solemni-
tate concelebrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Ante præfatam etiam narrationem sic<marginalia>Contradi-|ctio Auctoris|in illa, &|alia.</marginalia>
præmiserat nu. 25. In Annalibus Hispanorum est
S. Iacobum per partes Iudææ finitimas prædicasse, ro-
gatum à Gaditanis prædicauisse Tyri, & quem secum
Gaditanum detulit Epitacium ex Hispania, ibidem
constituisse primum Episcopum Tyriorum. Sic ille.
Ab Hispania ergo reuersus, & Tyri prædicans,
ibi Syroph&#x0153;nissam baptizauit, sic enim eum di-
centem excepimus: A Iacobo primum ibi prædi-
cante baptizata. Si ergo baptizata ibi à reuerso
ab Hispania, quomodò id stare potest, quod iam
ex eodem datum: Quæ secutæ sunt Iacobum in
Hispaniam &c. Et quis iam narrationes huius-
modi vti Oracula emissa C&#x0153;litus amplectatur?</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Addamus aliud, quod ad Diuum etiam<marginalia>Circa D.|Andreæ|vuorem no-|tatafalla-|cia.</marginalia>
Iacobum spectat, quia ad parentes, de quibus sic
nu. 66. Duas vxores habuit Aristobulus, vel Zebe-
dæus: Mariam Salomen, ex qua sustulit duas filias:
Concordiam, quæ nupsit Petro, Romæ Martyr. 4.
Nouemb. an. xii. persecutionis Neronianæ, vt dictum
est nu. 65. Alteram Lucinam, & nupsit Andreæ,
& Romæ fuit nobilißima & sanctißima Martyr,
matrona, quæ in pace quieuit. Hæc concordia habi-
tauit cum suis generis & filiabus, quam Dominus sa-
nauit à validißimis febribus, rogatu Apostolorum.
Hæc ille, vbi allusio est ad Euangelicam narra-<-P>@@

<-P>tionem Lucæ 4. v. 38. Socrus autem Simonis tene-
batur magnis febribus, & rogauerunt illum pro ea.
Atqui Concordia non erat Simonis Socrus, sed
vxor; & Salome, iuxta dicta nuper, Concordiæ
mater ex Zebedæo patre. Quomodò ergo sic
narranti credatur, quando nec Euangelio conso-
nans, nec sibi, paucarum intercapedine linearum?
Præcedenti num. dixerat S. Perpetuam, quæ pas-
sa Romæ xi. anno persecutionis Neronianæ, fuis-
se filiam Zebedæi, & videtur indicare fuisse ex
vxore alia, sic concludens: Fuit soror coniugis S.
Andreæ Apostoli. Quibus significare videtur non
fuisse sororem coniugis S. Petri, aliàs cur id o-
missum, cùm D. Petrus fuerit ea in cognatione
præcipuus? Est quidem similius vero S. Perpe-
tuam D. Petri vxorem fuisse, vt est apud Scripto-
res obuium, licet non desint, qui eam Concor-
diam vocitent, quæ fortè binominis fuit. Quid-
quid de illo fuerit, modò circa dictorum compu-
gnantiam immoramur.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Num. 189. ita scribit: S. Iacobus in agro<marginalia>Circa susci-|tatienem S.|Petri Bra-|charensis.</marginalia>
Illipulitano conuertit quemdam hominem, qui dice-
batur natione Bracharensis, vt illi significauerat vir-
go, quam resuscitauit, & statim mutuò se cognoue-
runt. Imposuit illi nomen Petro baptizato, & com-
municatum & confirmatum, ordinauit Episcopum,
& misit Bracharam & 190. sic subdit: Is fuit si-
milis Lazaro, quem Dominus suscitauit: Primus in
Hispania Discipulorum S. Iacobi, & creditur iam
fuisse beatus, qui cum Christo in cælum intrauit: nam
damnatum Iacobus nullo modo suscitasset. Sic ibi, de
quo & nu. 99. sic præmiserat: Sunt qui dicant S.
Prophetam à Iacobo suscitatum fuisse S. Petrum Bra-
charensem. Hæc ille: qua in narratione eruditus
Scriptor magnam deprehendit confusionem, ob
Virginis illius pariter suscitatæ, vt dicitur, vel si
non suscitata, necessitatem textus aliter refor-
mandi, pro quo ille, si suppetat, consulendus
Parte 2. de Excellentijs D. Iacobi Lib. 3. Cap. 8. nu.<marginalia>P. Hieron.|Pardo.</marginalia>
12. 13. & 14. Ego id minùs probandum censeo,
quod ad modum loquendi, & fortè ad rem ipsam
pertinet; dum scilicet ait D. Iacobum conuer-
tisse quemdam hominem Bracharensem: id enim
non videtur posse cum sequenti relatione com-
poni, scilicet beatum fuisse, & cum Christo in
cælum intrasse: sic enim non solum fidem ha-
buerat Christi, sed & claram ipsius cognitionem.
Non ergo statum habebat, à quo debuerit ille
conuerti, qui ipsius Apostoli poterat esse magi-
ster, B. Callistus 2. Serm. 2. de S. Iacobo affirmat
suscitasse quemdam, qui seipsum occiderat. An
beatus ille? Ergo & non beatus potuit susci-
tari.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Et hoc quidem loco prodigiosum illud<marginalia>Rarum sus-|citationis|prodigium.</marginalia>
videtur tangi miraculum suscitati à D. Iacobo
hominis ante sexcentos annos mortui, cui nullum
simile in tota sæculorum versitatione peruisum,
de quo citatus Scriptor Capite illo 8. n. 9. & seqq.
pro quo adducit S. Athanasium Proto Episcopum
Cæsaraugustanum in quadam historia, cuius huc-
usque asseritur perseuerare fragmentum. Caledo-
nium Episcopum Bracharensem, quem in Indice
Scriptorum pro aduentu D. Iacobi in Hispaniam
suffragantium Sanctum vocat, & Episcopum Cæ-
saraugustanum in Vita S. Petri de Rates, eius sci-
licet, de quo agimus, Aulum Italum in Poe&#x0308;mate
pro aduentu dicto, Et Iulianum suprà.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0096.jpg/>
@@1@<SE96>Sectio XX. Circa Iuliani Petrieffata quædam &c. 81
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Et ego quidem erga D. Apostolum ar-<marginalia>Prodigij|maior desi-|deratur au-|ctoritas.</marginalia>
denter affectus, vt superiùs ostendi, nec non in
Epithalamio & Amphitheatro, in quibus multa
pro ipso, vellem equidem gloriam eius ex præ-
dicto prodigio, si verè accidit, maioribus præsi-
dijs roboratam. At ex ijs non sum, qui solo du-
cantur affectu, vt dixi. n. 194. & quidem citatus
Iulianus in postrema circa S. Petrum narratione
quidquid ex aliorum minùs firma attestatione
dixerat, videtur retractare, dum ita scribit: Dum<marginalia>Ex Iuliano|Petri vacil-|lat.</marginalia>
fui Bracharæ cum Domino meo Archiepiscopo Ber-
nardo, ex scripturis Tabularum Ecclesiæ illius ciui-
tatis cognoui, quòd S. Petrus ciuis Bracharensis fuit
à S. Iacobo ad vitam conuersus, dum prædicaret Bra-
charæ, qui illum per Hispanias comitatus est, bapti-
zatus ab eodem S. Apostolo Iacobo filio Zebedæi, Chri-
sti Domini nostri Consanguineo. Et in memoriam
S. Petri Principis Apostolorum vocatus etiam Petrus,
quum vellet ex Hispania abire, factus est ibi Episco-
pus. Hæc ille, vbi de suscitatione quidem ex
Tabulis Ecclesiæ Bracharensis hausta notitia,
non antiquissimi illius prophetæ, sed Bracharen-
sis ciuis. Quod si portentosum illud miraculum
erga ipsum peractum, vt dicitur, reuera tale fuis-
set, quis non videat in prædictis Tabulis à dili-
gentissimo scrutatore & Sanctissimo Bernardo,
& Archipresbytero suo, qui se adeò erga res
istas de diligentia commendat, maioribus exa-
ratum litteris reperiendum? & Caledonius qui-
dem nihil de prædicto Bracharensi ciue plus
habet, nisi quod eum Samuelem vocat; & inde
forsitan ampliationis miraculosæ facta, aut sum-
pta copia, vt Samuelis, vel alterius eiusdem no-
minis prophetæ suscitatio vulgaretur. Vnde &
Aulus Halus licentia potuit effari poe&#x0308;tica, qua
& videtur vsus circa leges carminis.</P>
<P>Quo antiquum è tumulo soluit precante Prophetam.<marginalia>Aulus Ita-|lus.</marginalia>
Ad vnam ergo S. Athanasij auctoritatem ob hi-
storiæ fragmentum tota hæc caussa deuoluitur,
in quo quàm sit fallibile fundamentum, erit qui
non videat nullus. Sed si quis se plus videre præ-
sumat, ipse viderit: Diuus certe Lucas in Apo-
stolorum Actibus, quia non vidit, nec apposuit.
Et quis credat portentum adeò rarum, & cui
simile, vt diximus, non vidêre sæcula, quo &
Christiana fides potuit summoperè confirmari,
adeò oculati scriptoris fugisse notitiam, cùm de
Diui Iacobi apud eum extet martyrij luculenta
descriptio; & pro Christianæ religionis veritate
testem posset producere, & Prophetam olim, &
tunc temporis Episcopum, & ita omni excep-
tione maiorem? Quo argumento D. Hierony-
mus vtitur in Libro de scriptoribus Ecclesiasticis
in Luca. Et vt dicamus Diuum Lucam id, quod
ignorare non potuit, per orbem totum fama
portenti diffusa, ob rationem aliquam, tacuisse:
alij profectò scriptores deesse non poterant; cùm
tamen ex tota antiquitate nullus exploratæ fi-
dei habeatur de rarissima illa suscitatione tracta-
tus. Pro quo isthæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Vidimus n. 296. S. Iacobum soluentem<marginalia>Circa reuer-|sionem D.|Iacobi Iero-|solymam sibi|contradi-|centes nar-|rationes.</marginalia>
Ioppe excendisse in portu Tarraconensi, sic Iu-
liano testante, qui tamen nu. 194. ita scribit: S.
Iacobus, Zebedæi filius, soluens portu Ioppes, legit
portum magnum Bæticæ, vbi tunc paruum fuit oppi-
dum, nunc magna ciuitas est Almerina. Sic ille, vbi
dictorum contrarietate laboratur. Pro quo &<-P>@@

<-P>n. 208. vbi sic: Ex traditione constanti, veteribus-
que monumentis Hispaniæ constat S. Iacobum Zebe-
dæi filium à portu Ioppæ venisse per Mediterraneum
in Hispaniam: inde verò Granatum: post reuersum,
in Oceano Callaico nauem ascendisse cum septem
discipulis, & alijs; & transmissa parte maris Bri-
tannici, in Hiberniam Insulam (,quæ quondam ex
Hispana gente habitata est) delatum cum discipulis
posuisse prima fidei Christianæ documenta. Inde per
mare Germanicum ad Illyricum venisse, & prope
Venetias prædicasse. Alij naui delatum peruenisse
Hierosolymas, vbi post decollatus est. Hucusque il-
le; qui dicens S. Iacobum ex Hispania venisse
Granatam, videtur innuere Granatam extra Hi-
spaniam fuisse; quod constat quàm sit à verò
alienum. Adducta item traditione de reditu per
Hyberniam & Illyricum, in fine, vt vidimus vim
traditionis infirmat, dum naui in Hispania con-
scensa sine diuerticulis rectà dicitur Ierosolymas
peruenisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Num. 361. sic habet: S. Ignatius Epi-<marginalia>Circa B.|Ignatij ver-|ba, quibus|Salomæ filia|D. Annæ|videtur af-|firmari.</marginalia>
stola ad Ioannem Theologum eius matrem Salomem
facit filiam S. Annæ, & apud Salomem ...... S. mo-
ratam. Circa hoc dictum nu. 29. & Auctor qui-
dem, cum quo præfato loco agebamus, verba
adducens ista, & etiam quæ ex eâdem Epistola
desumpsit, ibidem à Nobis proposita, ad verba
quidem respondet Epistolæ, & ea nullius roboris
esse demonstrat: ad ea tamen, quæ ex Iuliano
protulerat, nihil dicit, & videtur ipsius responsio
illis accommodari non posse, nisi quatenus di-
ctam Epistolam esse D. Ignatij negari posse sig-
nificat cum Cardinali Bellarmino & alijs. Vide-
tur ergo auctoritatem Iuliani parui fecisse, qui
aut Epistolam, quæ D. Ignatij est, eius esse in-
consultè protulit, aut malè in ea legit, quod erat
aliter construendum, cùm dici deberet Filia, non
Filiam, & Anno, non Annæ. Quæ quidem indi-
cant id, quod hoc discursu contendimus circa
Auctoris illius fidem, & pondus auctoritatis pro
ijs, quorum oculatus testis non fuit, sed ex aliena
proponit, hinc inde sine accurato examine con-
globatis. Vbi studium illius bono communi con-
sulentis est quidem laudabile, cum tamen in mul-
tis dicere cum Apostolo possimus: 1. Cor. 11.
Laudo vos? In hoc non laudo, & ex ijs illud, quod
habet nu. 235. sic locutus: Delatum est Brachium
S. M. Marcelli Parisijs Toletum, quem cognouit,
mihi incognitum, Dominus meus Bernardus Archie-
piscopus. Sic ille, qui hæc scribebat eo tempore,
de quo dictum ex ipsius testimonio nu. 292. sci-
licet anno 1157. & S. M. Marcellus fuit Discipu-
lus S. Petri, cuius & morti interfuit, iuxta eum-
dem in Chronico nu. 28. Quomodo ergo cognos-
cere potuit Archiepiscopus Bernardus?</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Quid de narratione pro Magis Regibus<marginalia>De SS. Regi-|bus Magis.</marginalia>
sic exhibita nu. 300. Sanctorum Magorum corpora
ex Salamina, vbi paßi sunt pro Christo anno 80. vbi
& prædicarunt, Constantinopolim translata sunt ius-
su Helenæ Augustæ, & sepulta in templo S. Sophiæ,
paßi sexto die Ianuarij, vbi multis coruscarunt mi-
raculis, & Constantinopoli inde Mediolanum tran-
slata mirificè claruerunt. Hæc ille, in quibus quod
de Martyrio dicitur, ijs consonat, quæ in discep-
tatione pro ipsis diximus nu. 267. & seqq. Quod
verò ad locum martyrij attinet, à sensu est om-
nium ritè sentientium penitus alienum: pro quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0097.jpg/>
@@1@<SE97>82 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>videnda, quæ congerit P. Hermannus in Historia
de ipsis Tomo 3. Lib. 1. Cap. 31. & seqq. vbi de lo-
co mortis, quem in Oriente, & Arabia antiqui
& recentiores Scriptores assignant, & pro tran-
slatione Lib. 2. cap. 1. & 2. in qua de Salamina
mentio nulla. Flauius L. Dexter adductus num.
276. in Arabia Felice, ciuitate Sessaniæ SS. Reges
cursum ait felicissimum consummasse. Et potuit
Iulianus, cui lectio Dextri familiaris, ab eo aliàs
allegati, pro Sessania Salaminam, aut perperàm
legisse, aut sic interpretari. Pergit, & nu. 301.
sic scribit: Mira sunt quæ dicuntur Gasparem ve-
nisse Seaagosanum. Obijt anno CXL. sui natalis
Gaspar: Balthazar anno CXX. Melchior C. Vbi
quod de aduentu Seaagosanum satis confusum
est. Circa ætatem autem sunt qui non videantur
multùm dissentire, vt videri potest apud cita-
tum scriptorem cap. 31. & seqq. Nec de Aucto-
re isto plura, de quo inferiùs aliquid forsitan oc-
curret.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Reliquijs Domus Probationis S.
Antonij Limanæ Societatis IESV.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>307.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>St illa verè Domus Dei, & porta cæ li.<marginalia>Laus domus|Probationis.</marginalia>
Gen. 28. vers. 27. siue enim ædificij
pulchritudinem, Ecclesiæ decorem,
Angelicos degentium mores spectes, meritò ex-
clamare cum magno illo Patriarcha poteris: Non
est aliud nisi domus Dei &c. A Sancto Antonio<marginalia>Et illius in-|clyti Funda-|toris.</marginalia>
Abbate honorifica cōpellatio, sic enim Fundatori
placuit, viro inclyto Antonio Correa, qui præ-
ter diuitiarum portionem insignem in hoc opere
omnium præcipuo expensam, in alijs multis,
Christianæ pietatis exemplis, quas acquifierat
iustè, adeò prudenti, & prouida consideratione
dispersit, & dedit pauperibus omnis generis, vt
eius testamentum typis excusum, ipsi fuerit Re-
gi nostro in admiratione, à quo & laudatum;
cùm & à Rege regum laudari meruerit, ad
quem Vates Rex: Deus laudem meam ne tacueris.<marginalia>Psal. 108,|v. 1.</marginalia>
Psal. 108. v. 1. Laudauit Dominus villicum iniqui-
tatis, quia prudenter fecisset: quia filij huius sæcu-
li prudentiores filijs lucis in generatione sua sunt.<marginalia>Lucæ 18.|v. 8.</marginalia>
Lucæ 16. v. 8. Ecce non villicum iniquitatis, qui
tamen domini promeruit laudem, sed filium lu-
cis inter filios sæculi, non solùm prudenter fa-
cientem, dum sine iniquitate opes cumulatas ex-
pendit, sed prudentissimè, & effusa in omnes
charitate: quomodo ergo ille à Deo & homi-
nibus laudari non meritissimo mereatur? Quis est<marginalia>Eccli. 31.|v. 9.</marginalia>
hic, & laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in
vita sua. Eccli. 31. v. 9. Vbi respondere Siracidi
sic sciscitanti possumus: Ecce illum, ecce Anto-
nium Correa, qui post aurum non abijt, sed fe-
cit aurum venire post se, vt non præiret Domi-
nus, sed famulus sequeretur. Laudet ergo illum
omnis Ecclesia Sanctorum. v. 11. Felicem equi-
dem, quia stabilita sunt bona illius in Domino. Ibi-
dem. In Domino inquam, firmissimo funda-
mento, vt sint perpetua: quæ enim fundamen-
tum aliud ex humanis nacta fuerint, cum eo de-
ficient, vt videmus passim, magnarum opum<-P>@@

<-P>fallacibus culminibus dissipatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Nec poterant Domui tali Reliquiarum
insignium ornamenta pariter & præsidia deesse:
sunt autem illæ omissis alijs, pro quibus sacra non
peraguntur Officia.</P>
<P>S. Meritæ. 26. Februarij.</P>
<P>S. Donati Martyris. 1. Martij.</P>
<P>S. Felicis Mart. 16. eiusdem.</P>
<P>S. Christinæ Virg. & Mart. 24. eiusdem.</P>
<P>S. Vincentij Mart. 24. Maij.</P>
<P>S. Aurelij Martyris Cordubensis. 27. Iulij.</P>
<P>S. Beatricis Virg. & Mart. 29. eiusdem.</P>
<P>S. Mauritij & sociorum. 22. Septemb.</P>
<P>S. Saturnij Mart. 16. Octobris.</P>
<P>SS. Vndecim millium Virginum. 21. eiusdem.</P>
<P>S. Vitalis Mart. 4. Nouembris.</P>
<P>S. Saturnini Mart. 29. eiusdem.</P>
<P>S. Victoriæ Virg. & Mart. 22. Decembris.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Omissi inquam alias, pro quibus sacra<marginalia>De Ligno|Crucis.</marginalia>
non peragantur, ob exiguam molem, licet insig-
nes aliunde, vti pars Ligni Crucis ex celebri san-
ctuario Burdegalæ beneficio præsidentium ha-
bita cum authentico testimonio. Frustrum etiam
pallioli, quo Christus recens natus inuolutus est,<marginalia>De panni-|culo, quo in-|uolutus|Christus.</marginalia>
pro & testimonia credibilia facta sunt nimis, vt cum
Regio Vate loquar. Psal. 92. v. 5. Est possessio-
nis iure, non possessione ipsa sacra spina ex Co-
rona Christi spinea, furto sublata ex maiori al-<marginalia>De Coronæ|Christi Spi-|na.</marginalia>
tari, cum pretioso repositorio, quæ vt sperare
iuuat, ad suum reuertetur locum, eo, qui abstu-
lit, sanè tandem aliquando sapiente. Vnde non
ideò omittenda solemnitas, iuxta dicta. num. 76.<marginalia>Restituta|post hæc|scripta.</marginalia>
& eo ipso spes esse firmior recuperationis potest:
neque enim segniter circa rem adeò pretiosam
agendum, cùm eam tanti S. Ludouicus Rex fe-<marginalia>Quanti ha-|benda.</marginalia>
cerit, vt plusquàm regia magnificentia ad Tole-
tanam Ecclesiam miserit, regio suo rescripto
confirmatam, quod in eiusdem Ecclesiæ tabula-
rio deinceps accuratè seruatum est, vt ex P. Ma-
riana lib. 13. histor. Hispan. cap. 8. refert P. Ferran-<marginalia>Donum S.|Ludouici|Ecclesiæ|Toletanæ.</marginalia>
dus lib. 2. Cap. 1. Arti. 5. vt tanti, tamque pretiosi
pignoris veritatem astrueret, atque in subsequentes
ætates omnes, Præsulibus, & ciuibus Toletanis de
eadem spina faceret certam & inconcussam fidem,
vt ille loquitur, qui & lib. 1. Cap. 1. Sect. 5. pag. 47.
de dono alio simili S. Regis agit, & tota illa se-<marginalia>P. Ferrand.</marginalia>
ctione consulendus, vbi & admonet posse pia
fraude contingere, vt spinæ, quæ Coronæ Chri-
sti esse creduntur, illius non sint, sed vel Marty-
rum, aut ad verarum similitudinem formatarum,
& sanctificatarum contactu. Ceterum quæcum-
que sint illæ, quæ à Fidelibus religiosè coluntur,
probantibus, vel certè minimè repugnantibus
Episcopis & mystagogis, siue ipsæ reuera decer-
ptæ fuerint è spineo Christi seruatoris diadema-
te, siue ad illud dumtaxat fuerint piè admotæ, &
ad earumdem contactum edendorum miraculo-
rum facultatem diuinitus contraxerint; maximi
semper faciendæ sunt; neque fraudi aut impo-
sturæ tribuendum est, si tot in diuersis locis cre-
dantur asseruari, ibidemque monstrentur, co-
lantur, & pijs osculis atterantur, quæ sunt verba
pijssimi & eruditissimi scriptoris. Iam quoad
alios.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0098.jpg/>
@@1@<SE98>Sectio XXI. De Reliquijs Domus Probationis S. I. 83
<duolan 2><Z><A+1>De S. Merita Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>310.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ingulare est nomen, neque in Martyro-
logijs occurrens, & existimare aliquis
poterit, non Meritam, sed Emeritam esse illam,
de cuius Reliquia agitur: eius enim nominis
eam inuenimus, de qua Martyrologium die 22.
Septembris ita habet: Romæ paßio Sanctarum Vir-<marginalia>Martyr. Ro-|manum.</marginalia>
ginum & martyrum Dignæ & Emeritæ, sub Vale-
riano & Gallieno: quarum reliquiæ in Ecclesia S.
Marcelli asseruantur. Sic ibi. Ex quo apparet Re-
liquiam dictam ad eam non spectare, cùm ex
dicta Ecclesia eductam esse non sit testimonio
aliquo comprobatum. Canna est magna cum
alterius parte. Dies 26. Februarij, quia non impe-
ditus, pro illius celebratione signatus, circa quod
non est, in quo hærere debeamus. Non dicitur
virgo, & fortè eo ornamento non caruit; sed
dum ignoratur, Officio non Virginum celebran-
da, sicut aliæ, de quibus suprà.</P>
<Z><A+1>De S. Donato Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>311.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St quidem die 1. Martij in Romano<marginalia>De S. Donato|Mart.</marginalia>
Martyrologio S. Donati Martyris lu-
culenta mentio, sicut & S. Leonis. Sed quod
de S. Leone diximus. n. 193. vt non debeat Re-
liquia, qua fruimur S. Corporis, vt illius propria
reputari, pro S. Donato constat etiam militare.
Neque enim Romæ passi, sed in Africa, vnde
Martyrologium Bedæ cum Auctario Flori, quod
Tomo 2. Sanctorum Martij apposuere eruditissi-
mi duo illi Auctores nostri Godefridus & Da-
niel, sic habet citata die: In Africa paßio S. Leo-
nis & Donati. Et in ea quidem vacat Beda, quia
nullius sancti memoriam exhibet; suppletur au-
tem per Martyrologia Atreuatense, Tornacense,
& Letiense. Pro quo & plura Tomo 1. Vbi circa
S. Donatum Martyrologia conueniunt, quæ
non solùm in Africa coronatum, sed martyrij
locum affirmatè designant Carthaginem. Quam-
uis ex scriptoribus Hispanis nonnulli Hispanum
faciant, vnde & Ecclesiæ aliquæ illum cum S.
Leone, & alijs, de quibus Martyrologium Du-
plici tamquàm Naturales ritu concelebrant, pro
quo Tomo 1. citati Patres complura. Iuxta quæ
asserendum diem primam S. Donato inconue-
nienter assignatam, & aliam debere errori non
obnoxiam designari.</P>
<Z><A+1>De S. Felice Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>312.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ies illi 16. eiusdem mensis attributa.
Et quidem die ista Felicem Martyrem
Martyrologium exhibet, sed Aquileiæ, quæ iam
in rerum natura non est. Quòd si ex solo nomi-
ne coniectura sumenda, nullibi errori fecundior
locus. Nomen enim Felicis adeò felix est, vt
nullo alio tot insigniti sancti reperiantur. Alia
ergo illi quærenda sedes, sicut de alijs eo no-
mine clarissimis dictum. nu. 194. & 210.</P>
<Z><A+1>De S. Christina Virg. & Mart.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>313.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illa dies 24. eiusdem mensis, in qua<marginalia>De S. Chri-|stina Virg.|& Mart.</marginalia>
quidem Martyrologij mentio nulla; &<-P>@@

<-P>meritò, iuxta dicta n. 139. in eam voluntariè pro-
mota diem nullo impedimento præclusam, quia
de S. Christina die 13. occurrente dubium esse
non potuit, vnde meliùs à Prælatis, quàm alibi
cogitatum. Et in Sanctuario quidem D. Pauli
sacrum D. Christinæ Corpus asseruatum, & ideò
magno cum fundamento dici potest præfatam
Reliquiam ad aliam eiusdem nominis pertinere,
quamuis id non sit omnino certum, quemad-
modum de S. Amantio dictum. num. 136. &
143.</P>
<Z><A+1>De S. Vincentio Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>314.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E quo 24. Maij. quia in Martyrolo-<marginalia>De S. Vin-|centio Mart.</marginalia>
gio Romano sic habetur: In Portu
Romano natalis S. Vincentij Martyris. Sed cùm
alijeius nominis Romani Martyres sint, scilicet
24. Iunij. 6. & 25. Augusti, non videtur, cur ille,
qui extra Romam passus is ipse credi potuerit,
cuius Reliquia possidetur. Extracta illa ex C&#x0153;-
meterio Cyriacæ, & pro se habet authenticum
testimonium R. P. Ioannis Pauli Oliuæ Societa-
tis nostræ Præpositi Generalis.</P>
<Z><A+1>S. Beatricis Virginis & Martyris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>315.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illa in Martyrologio signatam<marginalia>De S. Beu-|trice. V. & M.</marginalia>
diem 29. Iulij. & pro Reliquia extat
luculentissimum testimonium cum specifica nar-
ratione extractionis Sacri Corporis ex C&#x0153;mete-
rio Callisti, quod temporis vetustate in partes
& frustra soluta desierat. Præstat autem ex præ-
fato testimonio id referre, ex quo & largitoris
pietas, & fides dignoscatur, sic enim ibi: Roga-<marginalia>Authenti-|cum testimo-|nium.</marginalia>
uit autem memoratus Dominus Thomas Caluus su-
pradictum Reuer. P. Bartholomæum de la Igarza,
desuperque illius conscientiam grauatam voluit, vt
præmemoratus venerandus thesaurus non alibi, quàm
apud Indos, & ibidem in publicis Ecclesijs, vbi com-
muni omnium venerationi, ac ea, qua par est, de-
centia ac decore sint exposita, collocarentur ac repo-
nerentur: in veritate attestans, ac per sancta Dei
Euangelia fidem faciens, nullum prorsus in præfata
Sacra Reliquia subesse furtum, sed illam esse eam-
dem met, quæ sibi à præfato Domino Cardinali,
(Italio Friderico) fuerat donata ac tradita, quam
hactenus in honesto loco reconditam & conseruatam
se habuisse sanctè ac religiosè affirmauit. Sic ibi,
pro quo & Notariorum additæ subscriptio-
nes.</P>
<Z><A+1>De S. Aurelio Martyre Cordubensi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>316.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ies pro illo. 27. eiusdem mensis, in qua<marginalia>De S. Aurelio|Mart.</marginalia>
Martyrologium illius cum socijs Ge-
orgio, Felice, Natalia, & Liliosa memoriam
cum Arabica persecutione proponit. Et quidem
testimonium R. P. Generalis, de quo. num. 314.
pro S. Vincentij Reliquia, aliam S. Aurelij parem
attexit ex eodem effossam C&#x0153;meterio, & ita
cultu consimili recolendam. Vbi æquiuocatio-
nis nonnihil interuenisse videtur, vt Reliquia
Martyris Cordubensis crederetur, audito nomi-
ne Aurelij, vnde & ita scriptum, vti à me posi-
tum, cùm sit certissimum illius esse non posse, &
ita à die præfato ipsius festiuitas remouenda.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0099.jpg/>
@@1@<SE99>84 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><Z><A+1>SS. Mauritij & sociorum Martyrum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>317.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ies 22. Septembris eorum est memo-<marginalia>De SS. The-|hæis.</marginalia>
ria celebris. Et S. Mauritij peculiaris
Reliquia comitem habet valde insignem aliam
pretiosi Capitis vnius ex socijs gloriosissimæ
Legionis, cum testimonio veritatis. Illustrant
ergo præclari hi Martyres Sanctuarium S. Pauli,
Ecclesiam D. Iacobi, & Domus Probationis,
multiplicato in ipsis inæstimabili thesauro Reli-
quiarum, non sine speciali Dei prouidentia no-
uum etiam illustrantium Orbem, vt vna hæc
Legio pro duodecim illis possit legionibus suffi-
cere, de quibus Christus, Exercituum Dominus.
Matth. 26. & 53. contra potestates tenebrarum,
quibus regiones istæ tot sæculis caligarunt.</P>
<Z><A+1>De S. Saturnio Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>318.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ingularis nomine hic Martyr, in quo erit<marginalia>De S. Satur-|nio Mart.</marginalia>
forsitan, qui errorem suspicetur, vt dici
debuerit Saturninus. Sed standum relationi, quia
etiam Saturnini Reliquia suppetit, de qua infe-
riùs, cuius & nominis extat sanctus in Martyro-
logio Francisci Maria die 11. Aprilis, & assignatur
illi dies 16. Octobris quia non impedita, pro quo
nihil occurrit, quod cogat immorari.</P>
<Z><A+1>SS. Vndecim millium Virginum & Mar-
tyrum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>319.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Arum est festiua commemoratione<marginalia>De SS. Vnde-|cim mille|Virgin. vbi|speciale ali-|quid circa|Officium.</marginalia>
gratissimus dies 21. mensis eiusdem.
Et duobus quidem earum Capitibus dicta domus
exultat, quorum vnum eius esse dicitur, cuius
nomen Regina, vnde inquirendum venit qualiter
sit earum Festum celebrandum, cùm videatur
necessarium tale nomen in Officio pronuntiari,
cùm tamen diuidendæ non sint, iuxta dicta. nu.
121. neque sola commemoratione satisfieri
queat, quandoquidem illius est Festum etiam
principale, & sola Commemoratione ritus ei tan-
tùm omnium infimus tribueretur, qualis sim-
plicibus solet exhiberi. Dicendum ergo in Ora-
tione post S. Vrsulam nomen S. Reginæ pronun-
tiandum, & ita ordinandum: Sanctarum Virgi-
num & Martyrum tuarum Vrsulæ, Reginæ, & so-
ciarum palmas &c. Relicto pronomine Eius,
quod non congruit, sicut nec Earum. Quamuis
& dici etiam non incongruè ad significandum
Diuæ Vrsulæ primatum, Reginæ, & aliarum so-
ciarum eius palmas &c. Quod & similiter facien-
dum quando cum S. Mauritio, aut alio multorum
Martyrum duce aliqui ex socijs concelebrari
solent, quorum sunt perspecta nomina. Sic enim
faciendum rationes allatæ conuincunt.</P>
<Z><A+1>De S. Vitale Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>320.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ie 4. Nouembris proponitur, & in<marginalia>De S. Vitali|Mart.</marginalia>
testimonio Reliquiæ indicatur eum
esse, de quo in Martyrologio memoria extat, so-
cio inquam S. Agricolæ, aliàs seruo, & in pas-
sione, prius quàm dominus triumphali laurea
decoratus. Habetur ex dono Dom. Petri Gutier-
rez Flores Inquisitoris Peruuiani, Regiæ Li-
manæ Audientiæ Visitatoris, & electi Episcopi<-P>@@

<-P>Pacensis, qui pro ea Bullam peculiarem habuit,
& est Sancti Martyris Caput.</P>
<Z><A+1>De S. Saturnino Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>321.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ies illi assignatus Nouembris 29. in qua<marginalia>De S. Satur.|nino Mart.</marginalia>
beati senis triumphum, cum S. Sisinio
Martyrologium exequitur. Et sunt huius no-
minis Martyres plures, & Romæ die 2. Maij So-
cius Neopoli &c. Sicut die 14. Octobris alius
cum S. Lupo: nec video cur sancta Reliquia ad
senem illum felicissimum, cuius iuuentus reno-
uata vt aquilæ, sit potiùs referenda: quando-
quidem neque ex testimonio quidquam possit
coniectari. Vnde conuenientius apparet vt ne-
que in illa, neque in alijs prædictis reponatur,
cùm pro omnibus eamdem rationem constet
militare. Et est in eadem Domo Reliquia alia
eiusdem nominis Martyris ex C&#x0153;meterio Calli-
sti, pro qua & alijs pluribus satis notabile instru-
mentum asseruatur: sunt autem Reliquiæ nu-
mero Sexaginta, in quibus & quinque Pontifi-
cum, Anteri, Cornelij, Caij, Hygini, & Pontiani.
Extitit pro extractione Sixti V. licentia, & circa
eamdem exquisita diligentia, de qua in eôdem
instrumento multa quæ legantur dignissima, est
enim in membrana amplissima, cum omnibus ad
faciendam fidem firmamentis, & pendenti si-
gno.</P>
<Z><A+1>De S. Victoria Virgine, & Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>322.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E huius nominis gloriosa Virgine &<marginalia>De S. Victo-|ria. V. & M.</marginalia>
Martyre dictum à Nobis. n. 137. 144.
& 259. & quæ his locis adnotata, pro præsenti
faciunt, maior enim pars præfati Corporis in
Probationis domo intra argenteam vrnam, in in-
teriori Capella, in qua & sanctissimum Eucha-
ristiæ Sacramentum pro Nouitiorum fouenda
deuotione collocatum, asseruatur. Et ante huius
sacri thesauri largitionem, pro ea venerandæ
memoriæ P. Vincentius Carrafa Præpositus Ge-
neralis suam interposuerat auctoritatem; aliàs
non fuisset visum conueniens sacrum corpus di-
midiare: cùm etiam ante illam insignis S. Vi-
ctoriæ Martyris Reliquia dicta in Domo serua-
retur approbata anno 1594. die 5. Septembris,
quibus ego & anno & mense natus, post menses
quinque, si Deo placuerit, octogesimum im-
pleturus. Si secus placeat, paratum cor meum,
Deus, paratum cor meum: cantabo & psallam in
gloria mea. Psal. 107. v. 1. In gloria inquam<marginalia>Psal. 107.|v. 1.</marginalia>
mea, nam mea gloria est eius & in vita & in
morte exequi voluntatem. Et dies quidem præ-
fata pro S. Victoriæ est Festo designata, errore
detecto, quod & pro Sanctuario D. Pauli vidi-
mus reformatum, & ita à die 23. vbi de S. Vi-
ctoria Virgine & Martyre Romanum Marty-
rologium cum eximio ipsius profatur encomio.
Quia verò dies illos Festo Natiuitatis proximos
ab alijs Festis, in quantùm fieri possit, Ecclesia
non occupandos sua præuenit cautione, oppor-
tunius videtur Festum dictum diem in alium
amandare.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Vbi non omittendum quod circa S.<marginalia>An in Hi-|spania in-|terfecta.</marginalia>
Victoriam scribit Iulianus Petri in Chronico n. 97.
sic enim ibi: xxiii. die Decembris sancta Victoria<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0100.jpg/>
@@1@<SE100>Sectio XXI. De Reliquijs in Domo Probationis &c. 85
<duolan 2><-P>Virgo, natione Romana, fugiens in Hispanias, ne<marginalia>Iulianus|Petri.</marginalia>
Eugenio, cui desponsa fuerat, nuberet, venit ad ciui-
tatem Turbulanam in Batestanis, quæ nunc vulgo
Tauorra, & ibidem gloriosè passa est. Sic ille, in quo
quidem Martyrologium Romanum, sicut &
alia, videtur habere contraria, sic enim illud
præfata die: Romæ S. Victoriæ Virginis & Mar-<marginalia>Martyrolo-|gium Roma-|num.</marginalia>
tyris, quæ in persecutione Decij Imperatoris, cum
esset desponsata Eugenio Pagano, & nec nubere
vellet, neque sacrificare, post multa facta miracula,
quibus plurimas Deo Virgines aggregauerat, à car-
nifice percussa est gladio in corde, rogatu sui sponsi.
Hæc ibi, quibus manifestè videtur ostendi om-
nia illa Romæ peracta. Venerabilis Beda in suo
Martyrologio aliqua addit, quibus res ista reddi-
tur manifestior, sic enim ille: X. Kal. Depositio<marginalia>Martyrolo-|gium vener.|Beda.</marginalia>
S. Victoriæ Romæ sub Decio &c. percussa est gladio,
carnifice Taliarcho, templorum Comite, rogatu sui
sponsi. Deposita est autem X. Kalendarum earum-
dem. Sic ibi. Et his potiùs standum, licet ex op-
posito ea, quæ ad Reliquias nostras spectant, eua-
dant clariora, vt scilicet ad Sanctam Virginem
Victoriam spectent, de qua citata die Decem-
bris, vt omittamus, quæ de illius Sacro Capite
Coloniæ asseruato & culto sunt à Nobis supe-
riùs obseruata.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Concludamus ea, quæ ad Reliquias<marginalia>Testimonia-|les litteræ R.|P. Claudij|Societatis|Generalis.</marginalia>
Domus Probationis spectant, testimonialibus
litteris S. M. Præpositi Generalis Societatis no-
stræ Claudij Aquauiua, quæ & pro ijs, de quibus
loquitur, & pro omnibus possunt & debent sum-
mopère deseruire. Sic ergo ille.</P>
<Z><A+3>CLAVDIVS AQVAVIVA</A+3>
<A+2>SOCIETATIS IESV</A+2>
<A+1>PRÆPOSITVS GENERALIS.</A+1></Z>
<P><INI2>V</INI2>Niuersis & singulis, in quorum manus hæ lit-
teræ venerint salutem in eo qui est vera salus.
Sanè sacræ Sanctorum Reliquiæ omni per se honore
ac reuerentia dignæ sunt: quippe quibus, vt ait S.
Augustinus, tamquam vasis & organis ad omnia ope-
ra bona Sanctus vsus est Spiritus: tum verò ob in-
gentes vtilitates, quæ ex ijs in hominum genus pro-
ueniunt, vt non immerito dixerit Damascenus eius-
modi velut salutiferas à Christo Domino institutas
esse, ex quibus non minima ad nos beficia promanant,
suauißimumque vnguentum profluit, quippe cum ab
ijs dæmones expellantur, morbi profligentur, ægroti
sanentur, cæci lumen recipiant, tentationes ac m&#x0153;-
rores discutiantur, ac denique dona plurima à Patre
luminum, earum opera ad illos, qui fide non dubia
postulant, descendant. Cùm igitur diuersorum San-
ctorum Martyrum Reliquias ex D. Callisti Papæ &
Martyris C&#x0153;meterio in Vrbe celeberrimo extractas,
penes nos de facultate S. Sedis Apostolicæ haberemus,
quasdam ex ijs Charißimo fratri in Christo Didaco à
Zunniga, qui ex Peru Prouincia Procurator ad nos
in Vrbem venerat, dono dedimus, videlicet Sancto-
rum Martyrum pariter & Pontificum Soteris,
Cornelii, & Aniceti, nec non & Sanctorum
Martyrum, Cypriani, Cassiani, Theodori,
Felicis, Valerii, Clementis, Celsi, An-
sani, Pontiani, Evtychiani, Trinei, & Se-<-P>@@

<-P>cvndæ Virginis et Martyris: Quasdam etiam
de sanctarum vndecim millium Virginum & Marty-
rum Beatæ Vrsvlæ Sodalitio. Vt autem omnibus
constaret eas omnes habitas fuisse & haberi vt veras
Sanctorum Reliquias, hoc præsentibus litteris Sigillo
nostro munitis, ac manu nostra subscriptis affirmare
ac testificare voluimus. Datum Romæ die xxiv. Apri-
lis. Anno Domini mdxci.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Sic præfatæ Litteræ, in quibus & Se-
cretarij fides P. Iacobi Ximenez, aureis con-
scriptæ characteribus, quia verè aureæ, & fide-
les testes pretij, & æstimationis, quibus pretiosa
hæc pignora tractari debent, & illis temporibus
tractabantur. Aliud eiusdem Venerabilis Patris
testimonum litteris etiam aureis in eadem forma
extat, pro Sacro Capite vnius Virginis & Mar-
tyris de Sodalitio S. Vrsulæ, ijsdem Anno & die,
ac Procuratore Peruuij P. Didaco de Zuñiga à
maximæ virtutis fama laudatus, vt loquitur P.
Ioannes Nadasi in Anno dierum memorabilium<marginalia>P Didacus|de Zuñiga.|laudatus.</marginalia>
Soc. IESV die 3. Aprilis. Vbi & quædam de ipso
mirabilia, & testimonia sanctitatis. In quo &
laudandi veniunt alij Prouinciæ eiusdem Pro-
curatores, vix enim quisquam extitit, qui non
eam pretiosis huiusmodi thesauris reddiderit o-
pulentam. Qua consideratione Clemens IX.
hanc Regum Ciuitatem Corpore S. Fausti Mar-<marginalia>S. Fausti|Martyris|S. Cerpus|Limæ ex do-|no Clemen-|tis Noni.</marginalia>
tyris honorare & locupletare voluit, quæ & S.
Rosæ felicissima parens, vt gratificaretur eidem
pium studium, & almam in eius celebratione
faustitatem; sic vt eius Litteræ dignis sancta Se-
de, in qua & Vrbanæ simul ac paternæ benigni-
tatis exemplaria eminent, plenæ fauoribus conte-<marginalia>Horat. 4.|Carm.|Od. 5.</marginalia>
stantur.</P>
<P>Nutrit rura Ceres, almaque Faustitas.</P>
<P>Demus quod ad Cererem attinet, ad pium sen-
sum aduocatum, Diuæ Rosæ, pro terræ fructi-
bus, quam cælestis incoluit, feliciter inuocatæ,
& almam Diuo Fausto Faustitatem. Cui enim
post Deum aptius: Demus & Sanctis alijs, quo-
rum Reliquiarum sacris muneribus gloriamur:
illam inquam Faustitatem, qua & felix, faustum,
fortunatumque ad æterna iter conficiamus: pro
quo & id iuuabit, de quo statim. Et sit.</P>
<Z><A+2>SECTIO XXII.</A+2>
<A+1>De Indulgentijs pro sacrarum Reli-
quiarum visitatione concessis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>326.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic vsu venit vt Pontifices & Episco-<marginalia>Indulgentiæ|pro Reli-|quiarum|visitatione|concessæ.</marginalia>
pi illas liberali largitione concedant.
Sic vidimus n. 136. Vrbanum VIII.
pro Corpore S. Amantij præstitisse, sed ad sep-
tennium tantùm duraturas, cùm vellet, sicut &
alij Pontifices faciunt, pro earum prorogatione
ad Sedem Apostolicam haberi recursum, sic e-
nim obedientiam, & dependentiam ab ipsa opor-
tet fideles Ecclesiæ filios profiteri. Pro Sanctua-
rio etiam nostro Illustrissimus D. P. Petrus de
Villagomez Archiepiscopus Limanus quadra-
ginta dierum solitam largitionem impendit. Et<marginalia>Quàm id|conueniens|Ecclesiæ|thesauro de-|clarato.</marginalia>
videtur quidem satis id congrua ratione disponi:
sic enim ex thesauro Ecclesiæ, quem Sancto-
rum, quorum Reliquiæ in locis sacris asseruan-
tur, merita repleuerunt, spirituales congestæ di-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0101.jpg/>
@@1@<SE101>86 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>uitiæ eliciuntur, vt fidelium sic possit statui in
ordine ad æternam salutem prouideri. Quidquid
ante gloriosam passionem satisfactorium in
Martyribus fuit, in Sanctorum mensura super-
effluens fuit, neque necessarium ipsis, quibus
sola passio p&#x0153;nalem omnem reatum profliga-
uit. Quod & de Sanctis Confessoribus alibi o-
stendi; nullus enim eorum cum reatu dicto è
viuis emigrauit, sed rectè ascendêre omnes bea-
tis sedibusfruituri. Immensum ergo illum satis-
factionum cumulum, quem in vacuum ire non
expedit, nec à diuina prouidentia contemni, cæ-
lestis ille dispensator iuxta Vicarij sui dispensa-
tionem, quam vt fidelis seruus & prudens,
quem constituit super familiam suam, exequi-
tur, ratam habet, legitima remissione p&#x0153;na-
rum, quibus se reddunt obnoxij peccatores, ne-
que remissa semper culpa, vt est irrefragabile fi-
dei dogma, relaxantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Et videtur quidem satis antiqua id pos-<marginalia>Miraculo|sum Indul-|gentiarum|initium.</marginalia>
se, nec sine prodigio inchoata, consuetudine
comprobari. In notabili illo testimoniali instru-
mento, de quo nu. 321. post alia ad Reliquiarum
exquisitores spectantia cum licentia Sixti V. sic
habetur: In Ecclesia eiusdem Monasterij S. Seba-
stiani, in qua quidem Ecclesia, in loco infimo, ali-
ter nominato C&#x0153;meterium S. Callisti, in initio cryp-
tæ sunt duo altaria contigua eiusdem ferè structuræ,
sub quibus iacet ipsius gloriosi Martyris S. Sebastia-
ni Corpus; altare videlicet paruum situm versus por-
tam Ecclesiæ præfatæ à S. Cornelio Papa duodeci-
ma Nouembris dedicatum, super quo S. Gregorius
Papa Missam celebrans Angelum Dei vidit, qui in
Missarum solemnijs sibi deseruiens dixit. Hic est lo-
cus sanctißimus, in quo est vera promißio, & pec-
catorum omnium remißio, splendor & lux perpe-
tua, & sine fine lætitia, quas Christi Martyr Seba-<marginalia>S. Sebastiani|quàm subli|mia merita.</marginalia>
stianus promeruit. Ita quòd quilibet Christi Fide-
lis caussa Deuotionis Ecclesiam eamdem quocumque
anni tempore visitauerit, Indulgentias veraciter con-
sequetur, quæ ab Angelo prolatæ, & à dicto S.
Gregorio confirmatæ fuerunt. Hæc ibi. Circa quæ
illud videtur difficile, quod de Diuo Cornelio
asseritur, cuius martyrium S. Sebastiani præiuit
multorum annorum antelatione martyrium, vnde
consecrare Ecclesiam & altare pro D. Sebastia-
ni honorando corpore non potuit. Ad quod
dici potuit S. Cornelium dedicasse quidem alta-
re, vt in eo Missæ Sacrificium offerret turbu-
lentis illis persecutionis diræ temporibus, in
quibus id fieri manifestè non poterat: idque di-
uina prouidentia sic disponente dispositum,
vt D. Sebastiani honorando corpori deserui-
ret.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Quod sequitur difficilius, sic enim<marginalia>Alterius pro|eodem nar-|rationis dif-|ficultas.</marginalia>
ibidem: Similiter S. Clemens Papa, cui in visio-
ne apparuit S. Petrus Apostolus in manu sua duas
claues habens (in Bulla Iubilæi appellat locum istum
sanctißimum) narrat in Chronica Romana legis-
se, quod in eodem loco est diuina promißio, & vera
peccatorum remißio ac claritas perpetua eiusdem
Martyris S. Sebastiani meritis: quodque quicum-
que Missam super dicto altari celebrauerit, aut ce-
lebrari fecerit, à p&#x0153;nis Purgatorij vnam animam
liberabit & ea intentione singulis diebus celebra-
tur iuxta dictum altare. Sic ibi. Et quidem quod
ad apparitionem Diui Petri spectat factam S.<-P>@@

<-P>Clementi ex aliqua videtur àntiqua traditione
descendere, de quo tamen apud Scriptores aliam
non inuenimus mentionem. Quòd autem dicatur
Diuus Petrus legisse in Chronica Romana, quod
ibi asseritur, nullam præ se fert speciem veritatis.
Aut enim Chronicam legit, dum in viuis ageret,
aut iam c&#x0153;lestis habitator: quorum neutrum di-
ci potest. Dum enim viueret, nullum erat Chro-
nicum, neque vt id sciret, quod ad illius loci san-
ctitatem pertinet, Chronicis indigebat, qui om-
nium maximè ea, quæ huiusmodi in Ecclesia e-
rant, vt illius caput percallebat. Est prætereà ridi-
dulum, immò & iniuriosum Apostolo iam glo-
rificato in cælis, & omnimoda sapientia pleno,
notitiam ex lectione Chronicæ Romanæ attri-
bui, quod & de Beato quolibet nimis temerè pro-
ferretur. Et hoc quidem quatenus narratio ista
videtur D. Petro attributa. Si autem non ipsi, sed
Diuo Clementi conuenit, & solùm asseratur à D.
Petro locum illum appellatum esse sanctissimum;
neque id stare vllo pacto potest. Narratio siqui-
dem de sanctitate loci procedit ob Sancti Marty-
ris Sebastiani merita: Atqui Diuus Clemens an-
te S. Sebastianum martyrio est celeberrimo con-
summatus, in quo & Diuum Cornelium, de quo
nuper, antecessit. Qui ergo stare possit dictæ ve-
ritas narrationis? Videtur quidem (vt verosi-<marginalia>Vt queat|expediri.</marginalia>
mile aliquid in perplexo adeò negotio profera-
mus) circa S. Pontificis nomen erratum, & a-
lium sanè Diuo Sebastiano posteriorem, eam
habuisse visionem, & narrasse in historia id se
legisse Romana dum viueret, quod iam cælestis
incola clariùs percepisset: si & id per reuelatio-
nem aliam S. Pontificis habeatur. Sin minùs
Chronica erit aliqua nobis ignota, illis autem,
qui testimonium perhiberent neutiquam igno-
rata. Hoc modò occurrit pro nodi huiusce so-
lutione. Videant alij an fiat satis, & conferant
meliora.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Est etiam quod sequitur ampliore no-<marginalia>Notanda|alia, & legi|digna.</marginalia>
titia dignissimum, dum sic dicitur: Iuxta dictum
etiam altare, in loco vbi est Crux ferrea, requiescit
corpus S. Lucinæ nobilißimæ Romanæ Fundatricis
eiusdem loci, quæ eiusdem S. Sebastiani corpus ibi-
dem sepeliuit. Item intra Ecclesiam est C&#x0153;mete-
rium S. Callisti Papæ & Martyris, terræ supposi-
tum, in quo centum septuaginta quatuor millium
Sanctorum Martyrum corpora vnà cum quadragin-
ta sex Summis Pontificibus sepulta sunt (de quo-
rum Reliquijs non paucæ extractæ traditæque
sunt eidem P. Alfonso Sanchez, vt infra videre
est) Post Cancellum etiam est locus Catacumbæ nun-
cupatus, in quo septem Dormientes, vt fertur, quie-
uerunt: in cuius medio est puteus, in quo Sanctorum
Apostolorum Petri & Pauli corpora per ducentos
quinquaginta duos annos abscondita fuerunt, & per
Beatum Cornelium Papam ad instantiam ipsius B.
Lucinæ Virginis extracta fuerunt. Ob quorum reue-
rentiam omni die est Indulgentia eadem à S. Sylue-
stro concessa, quæ est in Ecclesia S. Petri Principis
Apostolorum de Vrbe &c. Habemus ergo ex dictis
à veteri venire consuetudine, vt visitantibus loca,
in quibus Sanctorum habentur Reliquiæ, Indul-
gentiæ conferantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Neque circa illas prolixa est instituenda<marginalia>Circa In-|dulgentiam|40. dierum</marginalia>
disquisitio, loco minimè opportuno; pro illa au-
tem quæ Sanctuario nostro concessa est, de qua<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0102.jpg/>
@@1@<SE102>Sectio XXII. De Indulgentiis pro Reliquias visitant. 87
<duolan 2><-P>nu. 326. inquiri potest an & quomodo sit perpe-<marginalia>& quid con-|tra perpe-|tuitatem|militare vi-|deatur.</marginalia>
tua, & nonnulla alia deinceps. Et quòd perpetua
non sit, videtur colligi ex facto Vrbani VIII. de
quo citato nu. 136. cum enim pro septennio tan-
tùm fuerit ab illo concessa, videtur innuere fa-
cultatem ad perpetuas concedendas inferioribus
non competere; sic enim limitatio illa & simi-
les, inutiles redderentur: multiplicatione enim
visitationum idem posset effectus obtineri. De-
inde facultas pro Indulgentia dierum 40. Episco-
pis concessa est in Concilio Lateranensi, & ha-
betur in Cap. Cùm ex eo de p&#x0153;nit. & remis. §. Ad<marginalia>Cap. Cùm|ex eo, de|p&#x0153;n. & re-|mis.</marginalia>
hæc vbi sic Innocentius Tertius: Decernimus vt
cùm dedicatur Basilica, non extendatur Indulgentia
vltra annum, siue ab vno solo, siue à pluribus Epis-
copis dedicetur: ac deinde in Anniuersario Dedica-
tionis te&#x0303;pore quadraginta dies de indultis p&#x0153;nitentijs
indulta remißio non excedat. Hunc quoquè dierum
numerum Indulgentiarum litteris præcipimus mode-
rari, quæ pro quibuslibet casibus aliquotiens conce-
duntur: cùm Romanus Pontifox, qui plonitudinem
obtinet potestatis, hoc in talibus moderamen consue-
uerit obseruare. Hæc ibi Pontifex, vbi summum
quod Episcopis conceditur, annus est in Dedica-
tione Ecclesiæ, & dies 40. in illius anniuersario,
in quo quidem perpetuitas est, sed pro tempore
anniuersariæ festiuitatis. Cùm ergo additur in
alijs casibus dictum numerum 40. semper reti-
nendum, cum eo moderamine intelligendum
venit, vt priori concessioni debeat respondere, &
sic ad summum pro die aliquo determinato inan-
no quolibet; aliàs decem dierum visitatione ma-
ior obtinebitur Indulgentia, quàm sit illa, quæ
in Dedicationis Festo potest à Dedicante conce-
di, anni, inquam, in quo non admittitur exten-
sio, etiamsi plures in Dedicatione concurrant.
Et sunt quidem Doctores, qui perpetuitatem ad-
mittant, vt videri potest apud P. Henriquez<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
Lib. 7. de Indulgentijs. Cap. 32. §. 1. vbi sic ait:
si Episcopus conceßit 40. dies in perpetuum, nihil
ampliùs potest successor eius pro eadem caussa conce-
dere, quia reputantur vnus Prælatus: Sed superue-
niens Archiepiscopus ex commißione Pontificis po-
test, dum visitat Di&#x0153;cesim suffraganei concedere alios
80. dies: totidem enim potest Archiepiscopus in sua
Di&#x0153;cesi. Sic ille: pro quo & Dom. Barbosa de
potest. Episcopi Allegat. 88. nu. 16. Sed id intelli-
gendum venit de perpetua concessione iuxta di-
cta, vt scilicet vnus designetur dies obtinendæ
per annum Indulgentiæ, in quo pro Archiepis-
copis videndum an locum habeat intra & extra
Di&#x0153;cesim dicta ampliatio, quam dicunt aliqui à
Concilio Tridentino reuocatam, vt videri potest
apud citatum Barbosam nu. 15. & hæc quidem
non ita videntur leuia, vt circa præsentem caus-
sam non possit saltem rationabiliter dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Nihilominùs oppositum est verosimi-<marginalia>Oppositum|vesoluitur &|probatur.</marginalia>
liùs sustinendum, pro quo ipsa concedentis vrget
auctoritas, cui praxis concessionum huiusmodi
non potuit non esse penitus explorata, quam &
eius non fuisse solius concessiones aliæ manife-
stant. Fundamentum iam est nuper ostensum,
concessio siquidem in Citata Decretali conten-
ta, quæ sic vsu recepta est, & quam doctrina &
probitate insignes Antistites amplectuntur. Præ-
tereà quoties illi sacris officijs diebus solemnibus
intersunt, solemniter populo benedicunt, id quod<-P>@@

<-P>Concionatoribus iniungitur in Ceremoniali Epi-
scoporum, vt scilicet Indulgentias post acceptam
benedictionem petant, pro quibus Cap. 22. & 25.
Atqui hoc est frequentissim&#x0169;, ex quo & habetur
vt eiusmodi concessionibus id possit, quod per
plenarias Indulgentias conceditur, comparari;
vnde & quod in Ecclesiæ Dedicatione confer-
tur. Non ergo ex effectu multiplicationis argui
potest: sicut neque Pontificum vsus adduci in
temporalibus concessionibus, quia illæ maiorum
Indulgentiarum sunt, & volunt quidem reuera
esse perpetuas, sed sub conditione recursus in ea-
rum concessionibus declarata; numquàm enim
petentibus continuatio denegatur. Et hoc qui-
dem etiam possent obseruare Episcopi, & esset
fortè conueniens ad Indulgentiarum æstimatio-
nem promouendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Deinde quæri potest an Indulgentiam<marginalia>An Religiosis|prosit.</marginalia>
dictam lucrari Religiosi possint præsertim in ea
degentes domo, in qua pretiosissimus Reliquia-
rum thesaurus asseruatur. Et vt non possit, oc-
currit Cap. Quod autem, de p&#x0153;nit. & remis. Vbi
Alexander Tertius declarat Indulgentias non
subditis concessas, ipsis non prodesse, & ita te-
nent aliqui apud Barbosam suprà nu. 27. qui &
plures apud eumdem de Iure Pontificio in citatum
Caput loquuntur generaliter de exemptis; sicut
& Leander Tomo 1. Tract. 5. Disput. 14. Quæst. 18.
& Nicolaus de Lyra, ac Felinus apud P. Suarium
Tomo 4. in 3. p. Disput. 52. Sect. 1. nu. 13. vbi ait
de Religiosis quando Indulgentia non est Pon-
tificia, videri rem dubiam. Nihilominus affirma-
tiuè respondet, quem sequuntur P. Palaus Tomo<marginalia>Bonacina|Tomo 1.|Disp. 6. de|Sacram.|P&#x0153;nit.|Quæst. 1.|Puncto 3.|n. 15. non-|nullis alle-|gatis.</marginalia>
5. Tract. 24. Disput. vnica Puncto 3. nu. 14. P. Lay-
man Lib. 5. Tract. 7. Cap. 1. n. 5. Barbosa supràn. 27
alios adducens. Et quidem P. Suarez, qui rem du-
biam dixerat, omne videtur dubium excludere,
dum ait quòd quando verba sunt generalia pro
omnibus visitantibus talem Ecclesiam, sine dubio
comprehendunt etiam Clericos ac Religiosos,
quia non sunt deterioris conditionis, & optime
comprehenduntur sub illis generalibus verbis,
quæ amplè interpretanda sunt, cùm fauorabilia
sint. Quod rectè notauit Corduba Quæst. 31.
Dixerat antem priùs opinionem Nicolai de Ly-
ra, & Felini non videri probabilem, nisi quando
verba priuilegij satis limitata sunt. Quæ quidem
de Indulgentia Pontificia videntur accipienda,
cùm pro eo ex generalitate verborum arguatur,
optimè possunt Religiosos comprehendere, vbi
supponitur potestas in concedente ad comprehen-
dendos & excludendos; quod quidem ad solum
potest referri Pontificem. Si autem loquamur
de Episcopo, licet comprehendere velit, respon-
sio est obuia, illam scilicet comprehendendi vo-
luntatem nullius esse momenti, quia vltra pro-
priam facultatem extenditur, scilicet in exemp-
tos, vnde opposita sententia non videtur vt im-
probabilis reijcienda. Et cùm habeat illa pro se
citatam Alexandri Decretalem, non video cur ad
illarum non curent citati Scriptores respondere.
Potest autem responsio ex ipsis Pontificis verbis
sine violentia colligi, dum sic concludit: Prodesse
illis tantummodò arbitramur, quibus vt prosint, pro-
prij iudices specialiter indulserunt. Si ergo proprij
iudices specialiter indulgeant, si videlicet Reli-
giosi Prælati, quoad hoc velint suos subditos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0103.jpg/>
@@1@<SE103>88 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>Episcopis subijci, prodesse illis poterunt Indul-
gentiæ. Vt colligitur ex P. Suario suprà Disput.
55. Sect. 3. nu. 3. Hæc autem voluntas semper
in Pręlatis viget quia spirituali subditorum com-
commodo aliàs viderentur inuidere. Vbi & alia
potest adhiberi responsio, scilicet Pontificem de
Religiosis non locutum, vt videtur ex contextu
deduci, & quia tunc temporis non ita vigebat ex-
emptio, quam ipse Pontifex Cisterciensibus con-
cessit. Vide Barbosam Allegat. 105. nu. 12. ea
autem posita, cùm in fauorem Religiosorum
fuerit, id non est amissum, quod adeò erat fauo-
rabile, posse videlicet vti Indulgentijs Prælato-
rum, cùm alias Religiosi Prælati eas concede-
re nequeant, vt est Scriptorum receptissima sen-
tentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Potest vlteriùs inquiri, an Indulgentiæ<marginalia>Sententia|moderni|Scriptoris|circa effe-|ctum Indul|gentiarum|pro iniunctis|p&#x0153;nitentijs.</marginalia>
dictæ possint esse in praxi vtiles: quod quidem
hoc loco discutiendum duxi propter sententiam
recentioris scriptoris apud Barbosam citata Alle-
gat. n. 14. quam & ipse videtur admittere, pro
qua supponitur id, quod vidimus. n. 330. ex In-
nocentio Tertio, scilicet Indulgentias, quas Epi-
scopi possunt concedere, esse tantùm de iniun-
ctis p&#x0153;nitentijs, de iniunctis inquam à Confes-
sarijs, & non impletis. Hoc ergo stante, cum
his temporibus p&#x0153;nitentiæ per Confessarios im-
positæ, vt plurimum, valde leues sint, propter
prauas delicatorum hominum consuetudines,
atque mollitiem, graues illas p&#x0153;nitentias pecca-
tis debitas, quæ olim solebant infligi, refugien-
tium; ex eo efficitur, vt rarò esse vtiles queant:
quia leues p&#x0153;nitentiæ facilè implentur, vnde ni-
hil restat, quod ex iniunctis veniat remitten-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Sed quidem ex ipsa forma, qua senten-<marginalia>Inuerosimi-|lis ostendi-|tur.</marginalia>
tia talis proponitur, parùm verosimilis apparet,
dum dicitur tales Indulgentias rarò esse vtiles,
est enim contra communem Fidelium sensum,
& ea posita persuasione, poterit de diligentijs
pro ijs obtinendis parùm curari, immò & quan-
dôque contemni. Vbi supponitur communissi-
ma Theologorum sententia, per p&#x0153;nitentias sci-
licet illas leues non remitti totam p&#x0153;nam pecca-
tis debitam; immò nec aliquam illius partem
asseruerunt quidam communiter reiecti, vt videri
specialiter potest apud scriptores nostros, quos
adducunt Cardinalis Lugo Disput. 25. de P&#x0153;ni-
tentia, Sect. 2. & P. Arriaga Tomo 8. Disput. 47.
Sect. 2. Sic ergo illi, quibus p&#x0153;nitentiæ leues
iniunguntur, vix fructum aliquem ratione illa-
rum assequuntur. Sed quidem magnum esse pos-
se, magno & eximio Magistro sic docente te-
nendum, sic enim scribit P. Suarez citata Sect. 3.<marginalia>P. Suarij.|auctoritate|reprobatur.</marginalia>
n. 5. Aduertendum est autem in dicto Capite, cùm
conceditur facultas dandi annum Indulgentiæ in
Dedicatione Ecclesiæ, non addi particulam de iniun-
ctis p&#x0153;nitentijs, quæ posteà additur in Indulgentijs
quadragenarijs: vnde videtur prior facultas amplior
quoad hanc partem. Existimo tamen ex vi illius tex-
tus particulam illam cum tota illa conceßione coniun-
gi: nam est illa clausula veluti suspensa vsque ad fi-
nem eius. Deinde iuxta superiùs dicta illa particula
non limitat p&#x0153;nam remittendam, sed declarat qua-
les dies vel anni p&#x0153;næ remittantur. Et ideò existi-
mo quadraginta dies Indulgentiæ absolutè posse con-
cedi ab Episcopis, & valere ad remißionem tantæ<-P>@@

<-P>p&#x0153;næ, & peccatis nondum confeßis; & ita, vt opi-
nor, est in vsu illa conceßio. Hæc Doctor Exi-
mius. Ex quibus manifestè nostrum habetur in-
tentum. Si enim dicta concessio ad remissionem
p&#x0153;næ pro peccatis non confessis extenditur, quia
scilicet ante illam per contritionem sunt iam di-
missa, multò id est certius de confessis.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Et quidem iuxta priores clausulas op-<marginalia>Illius am-|plius decla-|rata mens</marginalia>
positum inferendum videbatur. Cùm enim di-
catur particulam de iniunctis p&#x0153;nitentijs ad totam
concessionem pertinere, ex eo videtur fieri limi-
tationem generaliter adhibendam, & præsertim
respectu eius, pro quo illa habetur expressa. Sed
notandum quod sequitur, particulam non limi-
tare p&#x0153;nam, sed declarare dies, pro quibus re-
missio conceditur, vbi se refert ad superiùs dicta,
scilicet Disput. 50. Sect. 3. n. 14. & seqq. Vbi pro-
bat particulam dictam non esse restrictiuam, sed
ampliatiuam, & Indulgentiam sic concessam
etiam extendi ad remissionem p&#x0153;næ debitæ pec-
catis, pro quibus p&#x0153;nitentiæ nullæ iniunctæ
sunt. Et §. Vltimo de concessione prædicta agit,
& cum Canonistarum communi sententia con-
cludit circa illam, quod fuerat generali doctrina,
satis solidè & eruditè roborata conclusum. Pro
qua & Sect. 5. nu. 19. Idem tenet P. Palaus suprà.<marginalia>Qui eum$unclear|quantur.</marginalia>
Puncto 3. n. 7. & 8. Cardinalis Lugo Tomo de P&#x0153;-
nitentia Disput. 27. n. 14. & seqq. Licet aliquali-
ter à P. Suario in modo explicandi dissentiat. P.
Laymam Lib. 5. Tract. 7. Cap. 3. vers. At verò P.
Coninck de Sacramentis Disput. 12. num. 20.
P. Fragosus Tomo 2. Lib. 2. Disput. 4. n. 24. & alij,
ex quibus aliqui ex eo arguunt, quia aliôqui non
magnam vtilitatem hodie Indulgentiæ haberent,
ex quo assertio illa scriptoris moderni conuelli-
tur, qui eas rarò vtiles protestatur, ex quo & nos
arguebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> P. Henriquez Lib. 7. de Indulgentijs<marginalia>P. Hentiq.|non aduer-|sari.</marginalia>
Cap. 6. §. 3. ita scribit: Si Papa aut Episcopus expri-
mat de iniunctis, videtur excludere eas, quæ nullo
modo sunt iniunctæ, quia Indulgentiæ tantùm valent,
quantùm sonant, & ita Iuris interpretes exponunt
Iura, quibus tamquàm in sua facultate peritis cre-
dendum est. Sic ille. Qui tamen non est putan-
dus penitus aduersari: nam in primis ex eo ha-
betur quòd si Episcopus non exprimat, eius con-
cessio non est ad iniunctas p&#x0153;nitentias coarctan-
da. Atqui Episcopi frequentissimè ita conce-
dunt, vt affirmat P. Suarez illo §. Vltimo, vbi sic<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ait: & Consuetudo ita etiam interpretata est, quia
nunc absolutè concedunt Episcopi illud tempus Indul-
gentiæ. Sic ibi. Deinde ita subdit P. Henriquez:<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
sed per generalem clausulam, quam addit Confessa-
rius, Quidquid boni feceris, & mali sustinueris; cen-<marginalia>Idem.</marginalia>
sentur opera, quæ toto vitæ tempore faciet, iniuncta.
Hæc ille. Iuxta quæ, quod ad praxim attinet,
rigor ille prioris asserti ita temperatur, vt perinde
sit, ac si affirmantem partem penitus tueatur.
Sed quid si Confessarius non addat, vt in breuio-
ribus & quotidianis de venialibus leuibus, Con-
fessionibus? Nihil profectò id obstabit, quia sem-
per clausula præfata subauditur, siquidem Con-
fessarius modum absolutionis intendit, qui est
p&#x0153;nitenti futurus vtilior, quem aliàs non vult
longioris absolutionis clausulis detinere. Pergit
citatus Pater, & ita concludit: Quidam putant
semper intelligi de p&#x0153;nitentijs, iniungendis, licet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0104.jpg/>
@@1@<SE104>Sectio XXII. De Indulgentijs pro Reliq. visitantibus. 89
<duolan 2><-P>Papa explicet de iniunctis: quasi Indulgentia dica-
tur iniuncta, quia taxata à Deo. Sed hæc extensio
est falsa. Sic doctus Pater. Et sententiam qui-
dem de taxata p&#x0153;nitentia, quæ eo pacto dici
possit iniuncta, approbat Cardinalis Lugo, quem
vti fautorem veræ sententiæ dedimus, & diuersus
explicandi modus in eo stat, quòd p&#x0153;nitentiæ
censeri possint iniunctæ, quatenus ab Ecclesia
olim taxatæ sunt, & propter hominum infirmi-
tatem, quasi per accidens, à Confessarijs non im-
ponuntur, vnde ad illas concessio Pontificia &
Episcopalis extenditur. In quo quidem quan-
tum ad Indulgentiæ effectum discrimen est nul-
lum, quidquid pro speculatiua assertione certe-
tur. Nec P. Henriquez falsam dicere absolutè
extensionem potuit, cùm approbet, vt vidimus,
clausulam illam: Quidquid boni feceris &c. mi-
nimè negans taxatam esse â Deo p&#x0153;nam pecca-
torum. Cùm ergo Confessarius sic absoluit,
iuxta eum procedit modum, vt p&#x0153;nitentiam sic
taxatam quantum est ex se iniungat, licet per
accidens aliam exprimat leuiorem. Imposita au-
tem illa, etiam dici potest imponenda, accedente
Sacramentali satisfactione, quæ eo ipso dicitur
iniuncta. Non est considerabile ea in concessio-
ne dissidium. Quæ quidem à me, licet generalia
videantur, proptereà hoc loco discussa, vt erga
Sanctuarium nostrum deuotio fidelium excite-
tur, dum sibi persuadere possunt in huiusmodi
Archiepiscopali concessione multùm esse mo-
menti, & eximiam sanè vtilitatem: cùm id in
promptu habeant, quo expiare quotidianas cul-
pas possint, & præteritas relaxare.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Circa quod tandem dubitari potest quo-<marginalia>Discussa|difficultas de|concessione|pro loco ex-|empto.</marginalia>
modo Dom. Archiepiscopus in loco exempto
Indulgentias potuerit concedere: talis enim con-
cessio est actus iurisdictionis, vt scriptores ob-
seruant, & iurisdictio in proprio territorio potest
tantùm exerceri. Ad quod non est difficile re-
spondere. In primis enim dici potest de consen-
su Prælati exercitium huiusmodi stare posse.
Deinde actus iurisdictionis voluntariæ, prout<marginalia>L. 2. ff. de|Offic. Pro-|consul.</marginalia>
contentiosæ opponitur, exerceri in alieno terri-
torio erga proprios subditos possunt, vt est re-
ceptissimus Doctorum sensus, & tales sunt In-
dulgentiarum concessiones. Prætereà in con-<marginalia>Vide P. Sua-|rez Disp. 55|Sect. 3. n. 13.</marginalia>
cessionibus huiusmodi Prælatus in alieno terri-
torio non est, quia extra Ecclesiam existens po-
test Indulgentias concedere pro visitantibus ip-
sas, in quo tantùm abest, vt quidquam immu-
nitati contrarium efficiat, vt potiùs fauore exi-
mio exemptas Ecclesias prosequatur. Pro quo
& facit id, quod tradit Mauritius de Alzedo in
Praxi Episcopali. Parte 2. Cap. 3. num. 47. scilicet
Episcopum extra Di&#x0153;cesim posse concedere
Indulgentias subditis pro opere, quod extra Di&#x0153;-
cesim sit faciendum, sine licentia Ordinarij illius
loci. Quod priùs docuerat P. Suarez Disp. 55. Sect.
3. n. 17. & post ipsos Cardin. Lugo suprà n. 135. &
approbare videtur Barbosa suprà cit. n. 27. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Pro quo & succurrit doctrina alia, quam<marginalia>Arguitur ex|delinquenti-|bus in locis|exemptis.</marginalia>
statuit P. Fragosus supra Lib. 8. Disput. 19. num. 9.
scilicet quòd si Episcopus per statutum aut Edi-
ctum Episcopale, ferat censuram ipso iure, vel
ipso facto, contra adeuntes Monasteria Monia-
lium, & cum illis colloquentes, complectitur
omnes, etiam accedentes ad Monasteria exem-<-P>@@

<-P>pta, quia ratione loci, vbi delinquitur, est iudex
delinquentis, & illud ire, est committere deli-
ctum in loco non exempto, quamuis consum-
matio delicti perficiatur in loco exempto, qui
prætereà est in Di&#x0153;cesi, & de Di&#x0153;cesi. Cap.
Cùm Episcopus, de Offic. Ordin. in 6. Iuxta hæc
ergo proposita superiùs resolutio efficaciter ro-
boratur, & ampliùs declaratur: quia in materia
odiosa ita se potest iurisdictio Episcopalis exten-
dere; quia ipsum ire delinquere est, licet deli-
ctum in loco exempto consummetur: ergo etiam
Indulgentia concedi potest euntibus ad visitan-
dam Ecclesiam, licet visitatio in loco sit exempto
perficienda.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Id autem quod de loco exempto dice-<marginalia>Loca exem-|pta Regula-|rium esse in|Di&#x0153;cesi, &|de Di&#x0153;cesi,|& quæ in il-|lis liceant|Episcopis.</marginalia>
batur, esse scilicet in Di&#x0153;cesi, & de Di&#x0153;cesi,
quod ad præsentem casum attinet, meliùs potest
ex Clementina de Priuilegijs comprobari Cap.
Archiepiscopus, sic enim ibi: Simili modo concedi-
mus Episcopo, vt in locis eisdem suæ Di&#x0153;cesis, poßit
populo benedicere, audire diuina Officia, & ea etiam
celebrare, & in sua præsentia facere celebrari. Sic<marginalia>Clement.|Archiepis-|copus, de|Priuilegiis.</marginalia>
tamen quòd prætextu conceßionis huiusmodi, in locis
ipsis exemptis, vel circa hoc priuilegiatis nullam
aliam iurisdictionem, idem Archiepiscopus, vel Epi-
scopus exerceat, nec personis exemptis, vel priuile-
giatis, molestiam inferat vel grauamen, nullumque
exemptioni, vel priuilegijs eorumdem aliud præiudi-
cium generetur, nec ipsis Archiepiscopo, vel Episcopo
ius aliud quomodolibet acquiratur. Sic Pontifex in
Concilio Viennensi, vbi pro Archiepiscopis am-
pla etiam concessio præcesserat pro locis totius
Prouinciæ, addito circa celebrationem, Etiam in
Pontificalibus. Quod licet de Episcopis non dica-
tur, intelligendum tamen venit, sic enim innui-
tur verbis illis: Simili modo concedimus. Ea au-
tem circa Archiepiscopos oportuit exprimi, quia
de locis Prouinciæ erat sermo, & dubitari pote-
rat an in illis, quæ extra Di&#x0153;cesim sunt, id ipsis
competeret. Additum est etiam illud: Quouis<marginalia>Eadem.</marginalia>
priuilegio contrario non obstante, Sacro approbante
Concilio præsentis Constitutionis serie duximus con-
cedendum. Circa quam Constitutionem alia Ca-
nonistæ disquirunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Quod ad negotium præsens spectat, ex<marginalia>Idipsum|amplius de-|claratur.</marginalia>
illa habemus loca exempta esse Di&#x0153;cesis Ordi-
nariorum, vnde & videtur etiam dicendum esse
de Di&#x0153;cesi: quod tamen negat Glossa sic dicens
§. Præsupponendum est, post alia: Item Quòd licet
loca exempta non sint de sua Di&#x0153;cesi, sunt tamen in
sua Di&#x0153;cesi. Sic illa. Iuxta quæ cùm in Textu
dicitur: In locis eisdem suæ Di&#x0153;cesis, sensus erit,
In locis, quæ sunt in sua Di&#x0153;cesi. Quod videtur
doctrinæ illi consonum, quam tradit Cardinalis
Tuschus Tomo 8. Lit. T. Conclus. 48. dicens locum
exemptum, licet vulgo dicatur esse in territorio,
propriè tamen non esse territorium eius, qui in
eo non exercet iurisdictionem, sed eius, qui in
eo illam exercet. Vbi quidem stante iure exem-
ptionis, & praxi circa illam, reliqua ad modum
loquendi spectant, & quæstio videtur esse de no-
mine. Decretalis quidem locum exemptum vo-
cat locum Di&#x0153;cesis, ex quo & videtur posse
etiam dici de Di&#x0153;cesi. Primum enim dicitur,
quia est illius pars, sicut cùm dicitur locus ciui-
tatis: Id ipsum autem posterius indicat; nisi di-
catur eo modo loquendi non designari solùm ma-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0105.jpg/>
@@1@<SE105>90 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>terialem continentiam, sed formalem ratione iu-
risdictionis, & ad id significandum talem locu-
tionis formam adaptari. Circa quod non oportet
multùm digladiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Ex eo ergo quod socus exemptus sit<marginalia>Ex quo &|firmatur|intentum.</marginalia>
Episcopalis Di&#x0153;cesis, & quod in illo possit Epis-
copus ea præstare, quæ vidimus, sequitur &
posse Indulgentias eidem concedere, cùm suæ
Di&#x0153;cesis sit, & in huiusmodi concessione nullam
molestiam inferat, vel grauamen, nec possit ex
eo præiudicium aliquod exemptioni generari.
Licet autem iubeat Concilium, ne præter con-
cessa, vllam aliam iurisdictionem Archiepisco-
pus, vel Episcopus exerceat, & Indulgentiarum
concessio actus iurisdictionis sit, vt diximus, id
iuxta nuper dicta exponendum venit, de iurisdi-
ctione scilicet, ex qua possit præiudicium aliquod
exemptioni generari. Item concessione solemni
concessa, & Missa in Pontificalibus, ibi quod ad
Indulgentiarum concessionem attinet, constat
contineri, iuxta dicta suprà nu. 331.</P>
<Z><A+1>Nonnulla alia pro Indulgentijs ex-
petita.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>342.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T deuotio ergo Sanctuarium, de quo
agimus, promoueri possit, & generalis
etiam possit doctrina ampliùs sua in probabilita-
te firmari, quæ ad Indulgentias spectat, iuuat
hoc loco Assertiones aliquot adiecisse. Sit ergo</P>
<Z><A+2>ASSERTIO I.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Indulgentia concessa ab Archiepiscopo pro
visitantibus Sanctuarium potest à Suc-
cessoribus multiplicari.</A+1></negEZ>
<P><INI2>P</INI2>Otest ergo Successor similem 40. dierum In-<marginalia>Assertionem|propositam|qui negent.</marginalia>
dulgentiam concedere, & sic alij, dum illud
steterit, & staturum credimus vsque ad finem
sæculi. Sunt qui id negent, vt videri potest apud<marginalia>Corduba.</marginalia>
Cordubam Lib. 5. Quæstionarij quæst. 14. Proposit.
3. vbi ita scribit: Si Episcopus dedit. 40. dies Indul-
gentiæ, & eius successor totidem, non valet nisi pro
vnica Indulgentia. 40. dierum, vt ait Geminianus
in Cap. final. de p&#x0153;nit. & remiss. lib. 6. ex mente
Ioannis Andreæ in Addit. Specul. quia per talem
multiplicationem perueniri potest contra intentum
decreti Cap. Cùm ex eo de p&#x0153;nit. & remiss. Hoc
ergo limitarem quando in eodem casu, seu pro eâdem
vice vterque prædictorum concederet: secus si in di-
uersis, quia sic videtur de mente dicti Cap. Cùm ex
eo. Sic ille. Pro quo & P. Hedriquez, cuius ver-
ba dedimus nu. 330. in Glassa adducens Cordu-
bam cum citatis ab ipso, & prætereà Rosellam
v. Indulgentia §. 5.<marginalia>Qui tucean-|tur veriùs.|P. Suarez.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Sed Assertionem propositam tuentur
Paludanus in 4. dist. 20. quæst. 4. num. 43. P. Sua-
rez eum adducens Tomo 4. Disputat. 55. Sect. 3.
nu. 5. vbi ita scribit: & ideò non videtur prohibi-
tum, quòd à pluribus Episcopis vel succeßiuè, vel si-
mul, si iurisdictionem habeant poßint plures quadra-
genæ concedi pro anniuersario die Dedicationis, vel
alia simili caussa, quia nec locus fit incapax secundæ
Indulgentiæ propter priorem, neque actio vnius Epis-<-P>@@

<-P>copi impedit alterius potestatem, neque illa conditio
in illo textu, vel in alio, tamquàm necessaria poni-
tur. Hæc ille. P. Filliucius Tomo 1. Tract. 8. n. 89.
vti certum, & extra controuersiam id videtur sta-
tuere, & maiori quidem cum fundamento, quàm
P. Mendus, dum oppositum simili tenore propo-
nit in Expositione Bullæ Cruciatæ Disp. 6. num.
19. Nam rationes à P. Suarez propositæ vi-
dentur rem moraliter demonstrare: vnde se-
curissimè possunt Episcopi huiusmodi praxim<marginalia>Obiectidis.|ijciuntur.</marginalia>
amplecti.</P>
<P>  <absatz-nummer>344,</absatz-nummer> Neque vrget quod P. Henriquez ex Iu-
risperitis illis adducit, qui in re purè Theologica
minùs sunt audiendi, qualis est præsens, vt &
plures ex ipsis non verentur ingenuè profiteri, vt
videri potest apud Dom. Barbosam de potestate
Episcopi Allegat. 1. nu. 31. pro quo & Alexander
Lib. 2. Consil. 1. nu. 10. Non inquam vrget, quia
inconueniens illud de peruentione contra inten-
tum Cap. Cùm ex eo, reuera tale non est, cùm
concessiones Episcopales ita possint multiplicari,
vt per illas id obtineri queat, quod per annalem
Indulgentiam, vt vidimus nu. 331. Vnde & cita-
ta Cordubæ præfata ratio non videtur placuisse,
quandoquidem, vt vidimus, Indulgentiam qua-
dragenariam multiplicari posse concedit, pro di-
uersis vicibus. Si ergo Episcopus concedat, visi-
tanti tali die Indulgentiam dictam, & Successor,
pro alia, & sic alij, ex tali multiplicatione id pro-
culdubiò obtinebitur, quod annali concessione.
Id autem quod ait P. Henriquez successorem
eius, qui Indulgentiam concessit, reputari, eum-
dem Prælatum, debuisset ab ipso probari in or-
dine ad præsentem effectum: cùm id faci-
lè possit negari. Et quidem ratio illa nimiùm
videtur probare: ex ea enim fieret Episcopum
successorem non posse pro actione aliqua pia In-
dulgentiam concedere, pro qua eam antecessor
minimè concedere voluisset, quia vnus reputan-
tur Prælatus, vnde & negare debet, quod alium
negasse deprehendit. Et Eligius quidem Bassæus
Tomo 1. v. Indulgentia 2. nu. 12. Simili vtitur ra-
tione vt probet Successorem posse Indulgentiam
ab antecessore concessam reuocare, quia videlicet
vna persona cum illo reputatur, cùm succedat eâ-
dem auctoritate. Sed verò ex prædicta ratione
oppositum potiùs iuxta dicta elicere potuisset;
neque ad assertionem prædictam comproban-
dam ad eas est opus subtiles & facilè refutabiles
considerationes recurrere; quandoquidem stante
absoluta distinctione & pluralitate, optima red-
ditur ratio vt id possit successor, quod asseritur,
quia scilicet cum omninò simili auctoritate suc-
cedit, cui antecessor incommodare non potuit
sua concessione. Fateor citatum Scriptorem in
eo loquendi modo ducem habuisse minimè con-
temnendum, vt videri potest apud P. Suarez
Disput. 57. Sect. 2. num. 5. Sed stet quod scripsi-
mus cum bona vtriusque venia.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0106.jpg/>
@@1@<SE106>Sectio XXII. De Indulgentijs pro Reliq. visitantib. 91
<duolan 2><Z><A+2>ASSERTIO II.</A+2>
<A+1>Archiepiscopus potest Indulgentiam con-
cedere quadragenaria maiorem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>345.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>XP. Henriquex, quem Barbosa secu-<marginalia>Archiepis-|copum posse|concedere|80. dies vnde|habeatur,|cum opposi|tum ex Iure,|& Doctori-|bus constare|videatur.</marginalia>
tus, vidimus nu. 330. Archiepiscopum
in sua Di&#x0153;cesi posse octoginta dies Indulgentiæ
concedere: pro quo & P. Mendus citato nu. 19.
Disput. 6. & quod vti certum cùm proferatur,
nullus tamen indicatur Pontificius textus, in quo
id habeatur, neque ego illum inuenire potui:
immò in  Cap. Nostro de p&#x0153;nit. & remiss. contra-
rium videtur indicari, dum sic concluditur: Ita
tamen vt statutum generalis Concilij non excedas.<marginalia>Cap. Nostro|de p&#x0153;nit. &|rem.</marginalia>
Vbi Archiepiscopo respondetur. Statutum autem
generalis Concilij, illud ipsum est, quod habetur
in Cap. Cùm ex eo, de quo nu. 330. citato. Et ita
Barbosa ipse de potestate Episcopi Parte 1. Titulo 4.
de præstantijs Archiepiscopi agens, inter illas pe-
culiarem hanc non annumerat, & specialiter Præ-
stantia 26. ita scribit: 26. præstantia est, quòd<marginalia>Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
Archiepiscopus potest concedere Indulgentias per to-
tam suam prouintiam; etiamsi non sit in actu visita-
tionis, dummodò statutum generalis Concilij non ex-
cedat. Sic ille citans Cap. Nostro, & complures<marginalia>Antonius|Corduben-|sis.</marginalia>
Scriptores. Pro quo & Corduba citata Quæst. 14.
Proposit. 2. sic loquitur: Si in largitione Indulgen-
tiæ concurrant Episcopus & Archiepiscopus Metropo-
litanus, quorum quilibet concedit quod potest de iu-
re, putà quadraginta dies Indulgentiæ suis sul-
ditis: tunc subditi Episcopi habebunt vtramque,
scilicet octoginta dies: ex quo quoad hoc sunt
subditi Episcopi & Metropolitani, quorum qui-
libet conceßit suis subditis quadraginta dies. Subditi
autem Archiepiscopi tantùm habebunt quadraginta
dies dumtaxat concessos à suo Archiepiscopo, non au-
tem ab Episcopo, qui non est Prælatus eorum. Qui
etiamsi sint in Episcopi Di&#x0153;cesi non possunt plus lu-
crari. Sic ille adducens Hostiensem, & affirmans<marginalia>Cæremonia-|le Episcopo-|rum.</marginalia>
ita communiter sentire Summistas. In Cæremo-
niali etiam Episcoporum idem habetur, in cuius
fine forma pręscribitur concessionis Indulgentiæ
cum benedictione solemni, & cùm ibidem de
Archiepiscopo habeatur mentio, quadraginta
tantùm dies Indulgentiæ expressi reperiuntur.
Pro quo & videndus P. Suarez Disp. 55. Sect. 3.
nu. 21. & 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> Et quid ad hæc? Certè si de conces-<marginalia>Vt queat id|stare discur-|ritur.</marginalia>
sione respectu Prouinciæ loquamur, id non
ægrè potest cum doctrina stabilita componi:
sermo enim est apud citatos scriptores de illius
visitatione, & tunc dicitur ex commissione Pon-
tificis posse Archiepiscopum dies Octoginta con-
cedere; cùm tamen id ipsi minimè ex iure, aut
ratione Officij conueniat. Id quod in Legato
accidit, cui cùm ex iure Indulgentiarum impar-
titio non competat, ex Pontificia liberalitate
committitur, vt centùm concedat dies, quod
nonnulli affirmant: alij nihil determinant, cùm
arbitrarium sit, sicut & modus concessionis, an
scilicet delegari possit, an non, vt videri potest
apud P. Suarez citato n. 22. & concessionis hu-
iusmodi aliqua potuerunt exempla suppetere,
propter quæ P. Henriquez tanta id potuit confi-
dentia pronuntiare. Ex eo autem quod respectu<-P>@@

<-P>Prouinciæ talis esse concessio potuit, rectè infer-
tur erga propriam Di&#x0153;cesim idem esse dicen-
dum, non enim Di&#x0153;cesani deterioris debent esse
conditionis. Hoc si Auctores sibi tantùm vel-
lent, sine offendiculo posset eorum doctrina su-
stineri. Sed quod ad propriam Di&#x0153;cesim atti-
net, non videtur ita posse accipi, quia tenor as-
sertionis alium manifestè indicat intellectum,
dum sic concluditur: Totidem enim potest Archie-
piscopus in sua Di&#x0153;cesi. Vbi pro ratione conces-
sionis dictæ, etiamsi ex commissione, potestas
redditur, quam in Di&#x0153;cesi propria Archiepis-
copus obtinet. Etsi reuera ita est, iuxta scripto-
rum mentem, poterit Archiepiscopus non tan-
tùm ex commissione Pontificis, sed iure ordina-
rio dictam facere in Prouincia concessionem, si-
cut de concessione quadraginta dierum commu-
niter Doctores affirmant, de quo num. præced.
Nisi fortè velint id tantùm procedere quando
Archiepiscopus propriam Di&#x0153;cesim visitat, vt
scilicet tunc possit ampliorem illam Indulgen-
tiam elargiri, quæ sit etiam pro visitatione Pro-
uinciæ communis. Id quod non apparet quale
habeat fundamentum, cui & praxis videtur re-
pugnare.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Dici prætereà potest in conclusione<marginalia>Addita ex-|plicatio.</marginalia>
illa, Totidem enim potest &c. Illud Enim non ha-
bere vim caussalis, sed idem esse ac Etiam, vt sen-
sus sit, quem diximus, de potestate ex commis-
sione in actu visitationis Prouinciæ, vt non de-
beat Di&#x0153;cesis propria deterioris esse conditionis.
Ex hoc autem non videtur quid haberi speciale
possit pro Sanctuario nostro, quandoquidem
visitatio est Archiepiscopis interdicta à Conci-
lio Tridentino Seßione 24. Cap. 3. de reformat. nisi
caussa cognita & probata in Concilio Prouinciali. Id
quod eueniet numquàm, sicut hucusque non vi-
dimus euenisse. Nihilominùs ob singularem loci<marginalia>Quid pro|praxi in or-|dine ad San-|ctuarium.</marginalia>
sanctitatem, qua maior nulla in his regnis, pote-
runt Archiepiscopi totum id concedere quod
possunt, fortè enim plus est, quàm id, quod ordi-
naria forma continetur, & à præfatis Scriptori-
bus indicatur. Et quidem licet id, quod de com-
missione diximus, apparentem verosimilitudinem
præseferat, alia tamen reuera mens illorum esse
conuincitur. Siquidem P. Henriquez, quem
secuti alij, in Glossa. Lit. E. pro eo, quod de com-
missione dixerat, producit citatum Cap. Nostro,
& alios item Auctores, apud quos de Octoginta
diebus nihil, & solùm asserere comperiuntur
Archiepiscopos non ex institutione diuina, sed
ex Pontificia concessione habere, vt Indulgen-
tias possint sua in Prouincia concedere; & ita
Nauarrus de Indulgentijs. Tomo 2. Notabili. 31. n. 3.
cùm dixisset Archiepiscopum intra suum Ar-
chiepiscopatum, sicut eo superiores suis in Pro-
uincijs, posse Indulgentias concedere, subdidit
statim id intelligendum, dummodò summam
40. dierum non excedant. & n. 17. id de superio-
ribus præfatis Legato, inquam, & alijs, inculcat,
non deprehendens vnde maiorem summam illi
possint, quod tamen vsu receptum, vsurpare.
Ex quibus innui videtur etiam pro Archiepisco-
po tale aliquid esse qui concedendum esse con-
tendant, iuxta quorum placitum videntur præfa-
ti locuti scriptores.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0107.jpg/>
@@1@<SE107>92 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><Z><A+2>ASSERTIO III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Jndulgentia 40. dierum quomodò augeri
possit plurium Episcoporum conces-
sione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>348.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>I videlicet plures Episcopi 40. conce-<marginalia>Sententia|Paludani|& P. Lay-|man propo-|nitur.</marginalia>
dant dies iuxta dicta. n. 337. ita vt con-
cessio non solùm sit pro subditis, sed ad non sub-
ditos etiam extendatur. Id quod stare posse af-
firmat Paludanus adductus nu. 343. & eum se-
cutus P. Layman Lib. 5. Tract. 7. Cap. 4. Assert. 2.
vers. vltimo. vbi ita scribit: Nihil etiam obstare vi-
detur, si alicui loco, seu Ecclesiæ proprius Episcopus,
v. g. pro Festo Patroni vnam Quadragenam concedat
lucrandam tantùm à suis subditis, si tali die Eccle-
siam illam inuiserint. Talis enim conceßio non exce-
dit limites iurisdictionis: cùm propriè non fiat loco,
sed personis subditis in ordine ad talem locum. Et
potest posteà Episcopus proprius loci Indulgentiam
istam trahere ad suos etiam subditos, si ipsis licen-
tiam det lucrandi: vt proinde subditi loci duas hoc
casu Quadragenas vno die lucrari poßint sicuti sin-
gulariter notauit Paludanus. d. 20. q. 4. a. 2. concl. 4.
Sic ille quod sibi displicere affirmat P. Palaus.
Parte 4. Tract. 24. Disput. vnica. Puncto 5. num. 8.
Sicut & P. Suario Disput. 55. Sect. 3. n. 6. vbi non<marginalia>Vt eam ex-|plicet P.|Suarez, ip-|sius funda-|menta pro-|ponens.</marginalia>
solùm de duorum Episcoporum concessione, sed
& complurium asserit Paludani sententiam pro-
cedere, vt v. g. (ait ille) omnes Episcopos huius
Regni (Lusitaniæ) posse concedere quadraginta
dies Indulgentiæ Ecclesiæ huius Collegij, &
Episcopum Conimbricensem posse omnes illas
ratas habere, vt eius subditi possint illas simul
lucrari; quia vnus Episcopus de licentia alterius
potest dare Indulgentiam in loco alterius; &
nullus Episcopus prohibitus est dare hanc licen-
tiam multis Episcopis respectu eiusdem loci, li-
cet per se non possit dare: & illi qui de licentia
alterius eas concedunt, suo nomine & potestate
eas tribuunt, non eius, qui licentiam concessit:
sicut alienus Sacerdos de licentia proprij absol-
uens, nomine suo absoluit, non alterius. Sic ille
Paludani sententiam, & illius fundamenta pro-
ponit, sic subdens: Sed hæc doctrina mihi non pro-
batur: per quæ minimè illius probabilitatem vi-<marginalia>Videtur pro-|babilis iuxta|ipsum, &|P. Palaum.</marginalia>
detur inficiari, sed sibi non placere, quod de illo,
sicut de se ipso P. Palaum vidimus pronuntiasse.
Licet autem inferiùs quadam Paludani respon-
sione proposita sic dicat: Sed hoc friuolum est.
Non ideò ipsius sententiam friuolam esse cen-
sendus est affirmasse: quia in valde probabilibus
sententijs sic vsu venire solet, vt responsiones ali-
quæ friuolæ contra sentientibus videantur: cùm
tamen alijs non sic arrideat: & si reuera friuolæ
sint, aliæ possunt solidiores adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> Ita quidem arguit contra Paludan&#x0169; Doctor
Eximius: Nam quoties vnus Episcopus concedit<marginalia>Contra eam|vt arguat.</marginalia>
Indulgentiam de licentia alterius, vtitur iurisdi-
ctione delegata ab illo, & hac ratione concedit
nomine vel vice illius: quia priùs talis Episcopus
non habebat iurisdictionem circa hanc personam
vel locum, vt ei daret Indulgentiam: ergo ac-
cipit illam ab Episcopo dante licentiam, & non
vt ordinariam; ergo vt delegatam. Atqui nullus
Episcopus potest per se ipsum nisi 40. dies con-<-P>@@

<-P>cedere: ergo nec per delegatos, quia delegantis
& delegati vna & eadem est iurisdictio. Respon-
det Paludanus Episcopum per se habere potesta-
tem ad 40. dies Indulgentiæ, alium verò, qui
licentiam dat, solùm supponere materiam. Et
huiusmodi responsionem ex eo friuolam reputat;
Nam hæc potestas, concedendi scilicet 40. dies,
non est absoluta, sed respectiua, & sicut est limi-
tata ad talem effectum, ita ad talem locum. & ad
tales personas, & tota est iurisdictionis: sed ille
non habet iurisdictionem nisi in subditos: ergo.
Sic ille, & satis doctè pro more.</P>
<P>  <absatz-nummer>350.</absatz-nummer> Et quidem quidquid de responsione<marginalia>Sed pro ipsa|arguitur ex|eodem.</marginalia>
præfata sit, habemus vnde arguere pro sententia
possimus opposita, ex adducto ab Eximio Do-
ctore fundamento, quòd scilicet potestas dicta
respectiua sit in ordine ad locum & personas:
Atqui eo non obstante, id quod ad locum atti-
net, ampliationem habet, quandoquidem in loco
alienæ Di&#x0153;cesis potest Episcopus pro subditis In-
dulgentias concedere, vt cum eodem Eximio
Doctore dictum nu. 337. Ergo & circa personas
potest conueniens ampliationis modus adhiberi.
Sic etiam ille ad non subditos, sed exemptos po-
testatem Episcoporum extendit, vt vidimus nu.
332. Vbi Alexandri Tertij Decretalem adduxi-
mus ab eodem Patre sic intellectam, vt in non
subditos extensio locum habere possit, quando id
proprij iudices specialiter indulserunt. Habent ergo
Episcopi radicalem potestatem: & ita posita alio-
rum acceptatione, ad concessionem non vt dele-
gati procedunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>351.</absatz-nummer> Et hoc est doctrinæ satis receptæ con-<marginalia>Et ex recep-|ta doctrina.|Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
forme, pro qua ita scribit Dom. Barbosa citata
Allegat. 88. n. 25. Si verò Episcopi speciatim suis
subditis concederent, vt Indulgentias ab alio Episco-
po concessas acciperent, tunc eas lucrarentur, vt pro-
bat textus in dicto Cap. Quod autem, vbi Abbas
nu. 7. vers. Vltimò noto, ait tutißimum esse, &
valde expediens volenti peregrinari, & loca pia visi-
tare, ipsum licentiam ab Episcopo proprio habere ca-
piendi alienas Indulgentias, id est, Indulgentias da-
tas ab alijs, & dicit Nauarrus de Indulgentijs No-
tab. 31. vlt. nu. 13. vers Exceptis Secundò, quòd
licentia hæc habita, non subditi possunt acquirere
Indulgentias ab alio Episcopo concessas. Sic ille, pro
eo allegans Ludouicum Bologninum, Cochier,
Lauorium, & Alzedum. Vbi quidem resolutio
talis valde proculdubio probabilis, minimè potest
in doctrina illa P. Suarij de potestate delegata
fundari, cùm non procedat de Indulgentijs ab
extraneis Episcopis concedendis, sed de iam con-
cessis pro alijs, quas sine noua concessione pos-
sunt peregrini lucrari. Sicut ergo in prædicto
casu stare obtentio Indulgentiæ potest, licet quis
subditus sit illam concedentis, ita in eo, de quo
est quæstio, ob similem rationem destructo sen-
tentiæ oppositæ fundamento. Quæ licet proba-
bilis sit, alterius probabilitatem agnoscit, quam
& conati sumus promouere, vt meritò possint
DD. Antistites, & securissimè, ac laudabiliter in
praxi complecti, & sic Sanctos, quorum gloriosa
concernit pignora, pariter honorare, in quorum
cultu non possunt semper euidentia præsidia con-
currere, sed quandoque ad probabilia est, etiam
securè & laudabiliter recurrendum. Nec de his
plura.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0108.jpg/>
@@1@<SE108>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 93
<duolan 2><Z><A+2>SECTIO XXIII.</A+2>
<A+2>Circa dicta in decursu pro Sanctuario
Indico vtiles Additiones.</A+2>
<A+1>§. I.
Ex Pontificali Romano quædam circa sa-
cras Reliquias consideratione dignissima.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>352.</absatz-nummer> <INI3>H</INI3>Abetur in illo pag. 169. Benedictio<marginalia>De benedi-|ctione vaso-|rum pro|Reliquiis, ex|Pontificali.</marginalia>
capsarum pro Reliquijs, & alijs San-
ctuarijs includendis. Vbi quid San-
ctuariorum nomine intelligendum veniat potest
in primis inquiri. Et videtur quidem id omne,
quod ad Sanctos spectat, præter Corporum par-
tes, quæ propriè dicuntur Reliquiæ, designari,
quia eorum sunt sanctificata contactu, vt vestes,
ligamina, scripta, & similia. Id quod ex benedi-
ctionis ipsius videtur tenore constare, quando-
quidem in illa de ijs solùm mentio extat, quæ
Sanctos spectant, & pignorum nomine desig-
nantur ibi: Vt hæc vascula Sanctorum tuorum pig-
noribus præparata &c. Inter Reliquias postremas
Roma allatas massa plumbi rudis inuenta, qua
liquefacta, & in os S. Martyris iniecta, atque in
stomachum transmissa, videtur interemptus. Et
quis non eam insigni veneratione dignissimam
arbitretur?</P>
<P>  <absatz-nummer>353.</absatz-nummer> Deinde quæri potest an capsæ & vascula<marginalia>Quæ obliga-|tio adhiben-|di illam.</marginalia>
pro inclusione huiusmodi præparata, debeant be-
nedici, ita vt pro eo aliqua ad conscientiam spe-
ctans, vrgeat obligatio? Vbi de conuenientia
dubitatio esse nequit; aliàs minimè in Pontifi-
cali tale quidpiam propositum haberetur. Et ipsa
quidem propositio obligationem aliquam vide-
tur indicare. Licet enim benedictiones in eo
habeantur aliæ, pro quibus non est obligatio, vt
imaginum, armorum, & peculiaris, pro Ense;
in hac tamen specialius aliquid occurrit; quan-
doquidem non obscurè insinuatur, qua debeant
reuerentia Sacræ Reliquiæ tractari; vnde eam
ipsis subtraxisse, sine aliqua illorum stare non
potest iniuria. Nihilominùs receptissimus vsus
in contrarium vigens obligationem videtur sub-
mouisse. Quamquàm dici possit illum ex igno-
rantia aut inconsideratione frequenter accidere
in hoc, sicut in multis alijs. Equidem si ex ne-
gligentia contingat omissio, venialis aliquis lap-
sus apparet, qui ratione adducta non leuiter com-
probatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>354.</absatz-nummer> Prætereà consequenter inquiritur à quo<marginalia>Qui eam|possint con-|ferre.</marginalia>
possit benedictio præfata concedi. Et non posse
à quolibet Sacerdote ex eo videtur colligi, quod
ait Gauantus Tomo 1. Thesauri. Parte 4. Tit. 19.
nu. 20. scilicet in Missali eas tantùm positas be-
nedictiones, quæ citra præiudicium iurium Pa-
rochialium à quocumque Sacerdote, & quando-
cumque fieri possunt. Atqui in Missali benedi-
ctio huiusmodi non est posita: non ergo à quo-
cumque est impertibilis Sacerdote. Immò ne-
que à Parocho, quia neque occurrit fundamen-
tum pro eiusmodi facultate, sicut neque pro or-
namentis sacris & alijs, pro quibus benedictiones<-P>@@

<-P>in Missali ponuntur, addendo tamen ad Episco-
pum pertinere, vel ad alios pro eo habentes fa-
cultatem. Et inter illa quidem vas est, seu pijxis,
aut ciborium pro reponendo & conseruando
SS. Eucharistiæ Sacramento, pro quo in Ponti-
ficali habetur etiam benedictio, quam conferre
possunt Regulares ex ampliori priuilegio circa
talia, de quo in Compendio Societatis Verb. Be-<marginalia>Compen-|dium Priui-|legiorum.|S. I.</marginalia>
nedicere. §. 3. ibi: Ceteraque ornamenta Ecclesiæ, &
ad cultum diuinum pertinentia; Cùm limitatio-
nibus ibidem adhibitis. Videatur P. Dicastillus
Tomo 1. de Sacramentis Tract. 5. Disput. 4. nu. 193.
& in Pontificali quidem post benedictionem
istam alia, de qua loquimur, exhibetur: licet
enim Christi Corpus & Reliquiæ sacræ, valde
imparis sint sanctitatis, vult tamen Dominus
sanctos suos in multis, quod ad cultum attinet,
non impari veneratione tractari: & ita sicut ad
pronuntiatum IESV nomen in Missa inclinan-
dum est caput, sic etiam ad nomen sancti, de
quo Officium celebratur. Et sic in alijs, vnde
& de vasculis Reliquiarum quoad benedictionem
idem quod de Sacra videtur pijxide dicendum:
quamuis, vt suspicor, non sint defuturi, quibus
placeat facultatem istam ampliare.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Et de præfata quidem benedictione<marginalia>Oratio pro|benedictione|cum Sancto-|rum laudi-|bus.</marginalia>
disseruisse operæ non contemnendæ pretium vi-
sum est, tum quia ad Reliquias spectat; tùm in-
super, & quidem præcipuè, ob exornanda &
ampliùs auctoranda ea, quæ de inæstimabili Re-
liquiarum thesauro dicta sunt; sunt enim adeò
illustria, vt nihil maius aut opportunius dici posse
videatur. In hunc enim modum oratur Deus;
Hæc vascula Sanctorum tuorum pignoribus præpa-
rata, Sanctis tuis intercedentibus c&#x0153;lesti bene {+} di-
ctione per fundere digneris, quatenus qui horum pa-
trocinia requirunt, ipsis intercedentibus, cuncta sibi
aduersantia, te adiuuante, superare, & omnia com-
modè profutura, abundantia largitatis tuæ merean-
tur inuenire. Et sicut illi, te Domine inspirænte,
spiritualium nequitiarum versutias cauere; & hu-
manitus exquisita tormenta non solùm contemnere,
sed etiam penitus euincere, Christo Domino confor-
tante, potuerunt, ita ipsorum merita venerantibus,
& Reliquias humiliter amplectentibus, contra dia-
bolum & Angelos eius, contra fulmina & tempesta-
tes, contra grandines & varias pestes, contra corru-
ptum ae&#x0308;rem, & mortes hominum vel animalium,
contra fures & latrones, siue gentium incursiones,
contra malas bestias, & serpentium ac reptantium
diuersißimas formas, contra malorum hominum ad-
inuentiones peßimas, eorumdem Sanctorum tuorum
precibus complacatus, dexteram inuictæ potentiæ
tuæ, ad depulsionem nociuorum, & largitatem profi-
cuorum, semper & vbique propitius extende. Sic
priori in Oratione, & deinde post alia sic:</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Te quæsumus, indulgentißimè generis hu-<marginalia>Alia pre|eâdem.</marginalia>
mani prouisor, vt hæc vascula Sanctorum tuorum re-
ceptaculo præparata, ita gratuita gratia sanctifices,
vt vbicumque in tuo nomine prolata fuerint, inter-
cedentibus habitatorum ipsorum meritis, cuncta ad-
uersa repellas & nullifices, & omnia vtilia multi-
plices atque custodias: quatenus fideles tui, magni-
tudine, siue vniuersitate beneficiorum tuorum, in
parte modica Reliquiarum integra Sanctorum cor-
pora se percepisse gratulantur: & per temporalia lo-
ca (videtur repone&#x0303;dum, Bona) ipsorum precibus im-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0109.jpg/>
@@1@<SE109>94 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>pensa, ad æterna cum eis gaudia poßidenda fiducia-
lius animentur, Per eumdem &c. Ex quibus illud
prætereà habetur, deficientibus Reliquijs capsis
& vasculis benedictis inclusis, vel furto, vel ca-
su alio, huiusmodi receptacula inter Reliquias
computanda; quod verbis illis indicatum: Vt
vbicumque in tuo nomine prolata fuerint. Non ob-
stante quod sequitur: Intercedentibus habitatorum
ipsorum meritis. Licet enim tunc non habitent,
habitatores tamen fuerunt, & eorum merita et-
iam habitaculis pristinis applicantur, in eorum
aliàs honorem benedictione sanctissima conse-
cratis.</P>
<Z><A+1>§. II.
De S. Fortunato Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>357.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo. nu. 185. & 186. & pro<marginalia>S. Fortunati|corpus Ant-|uerpiæ in|Ecclesiæ Do-|mus Professæ|S. I.</marginalia>
illo adducta, quæ ex Beyerlinck & P.
Bollando obstare possent, quominùs sacrum cor-
pus, quod in nostro asseruatur Sanctuario, eius
sit, quem Ecclesia in Martyrologio die 2. Fe-
bruarij proponit. Ex eo enim quòd Reliquia in
Ecclesia Domus Professæ Antuerpiensis habea-
tur, non euincitur sacrum corpus alibi esse non
posse, & Beyerlinck de sola Reliquia locutus,
non de corpore, pro quo ibi P. Bollandus nihil,
nec tunc visus alibi, vnde pro S. Fortunato die
prædicta proposito sine offendiculo pronuntia-
tum. Sed verò citatus Pater die 3. eiusdem men-
sis id habet, quod prudenter cogit dubitare. Sic
enim ille pag. 329. Iacobus Tirinus Antuerpiensis
è Societate IESV, Collegio in Domum Professam con-
uerso, eidem Præpositus Domui, marmore Lygustico
exædificauit opus & materia & arte spectabile. Dein
anno Christi. 1622. altero post absolutum ac dedi-
catum templum, Romam Prouinciæ Flandro-Belgicæ
Procurator missus, quamplures Sanctorum Reliquias
impetrauit, sacrum eidem templo splendorem, vrbi
præsidium allaturas. Est in his Sancti Martyris For-
tunati Corpus è C&#x0153;meterio S. Callisti via Appia re-
fossum. Huius Natalem agimus 3. Februarij. Nam
qui in Martyrologio Romano. 2. Februarij memora-
tur Fortunatus, eumdem esse fortaßis existimauit,
cuius adeptus erat Corpus. Et quia ille dies cele-
britate Purificationis impeditus est, postridie vt co-
leretur, Ioannis Malderi Antuerpiensis tunc Epis-
copi auctoritate instituit. Acta porrò huius Fortu-
nati, itidem vt alterius, de quo die 2. egimus, penitus
nobis incognita sunt. Sic ille addens statim Ro-
mani tabellionis instrumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Iuxta quæ cuius sit Fortunati corpus,<marginalia>Vt possit id|stare, cùm in|Limano ex-|tare videa-|tur San-|ctuario.</marginalia>
quod apud nos extat incertum euadit. Vbi non
iam circa idem corpus est quæstio, cùm constet
esse diuersa, vtpotè ex diuersis refossa C&#x0153;mete-
rijs; Antuerpiense scilicet ex Callisti, nostrum
ex Cyriacæ. Videtur autem satis verosimile Ant-
uerpiense illius esse, de quo 2. Februarij, ob simul
refossa sociorum corpora, Felicianiscilicet, Firmi,
& Candidi, de quibus citato. num. 185. licet P.
Bollandus id non videatur penitus approbare.
Vnde non immeritò iudicio duorum sapientis-
simorum virorum, Patris Tirini scilicet, & Illu-
strissimi Ioannis Malderi, ita dispositum, vt in
diem 3. Februarij illius celebritas ex 2. transfer-<-P>@@

<-P>retur. Quod quidem dispositioni nostræ parùm
incommodat, quandoquidem non eodem die,
quò in Martyrologio legitur, illius festiua me-
memoria peragitur. Quod autem in codice di-
catur Fuit heri, si non facilè possit expungi, ad
probabilem potest sensum aduocari. Licet enim,
vt diximus, verosimile sit, quod de Antuerpiensi
dicitur, non tamen certum, & P. Bollandus, vt
vidimus, in eo non conquiescit, duos indicans
Fortunatos verbis illis: Huius Fortunati itidem,
vt alterius, de quo die 2. egimus. Sufficere autem
in hoc genere probabilitatem quamlibet dictum
non semel in superioribus, quando videlicet circa
substantiam error admiscetur nullus, cùm inten-
tio celebrantium in eum, cuius reuera est Reli-
quia, dirigatur. Sic idem P. Bollandus ibid. nu. 4.
ita scribit: Colimus S. Innocentium (in Ecclesia
Antuerpiensi dicta) Festo Duplici die 9. Augusti.
S. Cyrinum 12. Iunij S. Cerealem 5. eiusdem. Sic
ille. Vbi quod ad S. Cyrinum attinet, de quo in
Martyrologio die illo, sine certo est fundamento
dispositum, alius est Cyrinus Romanus Martyr,
de quo die 26. Aprilis. Sed quia occupatus ille,
visum est doctis illis censoribus, Tirino, & Mal-
dero, conuenientius, vt Reliquia alteri celebran-
do cum tribus socijs Basilide, Nabore, & Naza-
rio, iuxta dicta superiùs, aptaretur. Vbi & ob-
seruandum S. Innocentio, cuius nominis nullus
Martyr Romæ, diem Augusti 9. assignatum,
cùm tamen Vigilia S. Laurentij sit. Quod tamen
mihi visum aliàs minimè faciendum, quando sci-
licet alius esse opportunus potest. Videantur dicta
nu. 288. Iuxta quæ etiam à nobis prædictus Vi-
giliæ dies Sancto est Iuliano designatus, ob ratio-
nem, de qua nu. 270.</P>
<Z><A+1>§. III.
De Sancto Liberato Martyre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>359.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo num. 263. quod videtur<marginalia>Quid vi-|deatur con-|tra asserta|pro illo mi-|litare.</marginalia>
infirmari posse ex ijs, quæ habet P.
Quintanadueñas in Sanctis Toletanis sæculo 8.
pag. 455. & 456. vbi ait S. Liberatum fuisse E-
piscopum Granatensem à S. Petro ordinatum,
proprio quidem nomine Libituinum, mutatione
longi temporis inducta decursu. Mortuum in
pace in Villa de Hita Di&#x0153;cesis Toletanæ, quæ
alias dicta Amphitria, & Tita. Quòd autem in
Martyrologio Romæ dicatur Martyrio corona-
tus à Cardinali Baronio additum, vel quia Romæ
celebris, & notior, aut quia obitus ignorato loco,
Romam se contulit, generale refugium, quod
aliàs fieri ab eo solitum notat Biuarius in Dextri
Indice verb. Martyrologium. Vel quia, vt obser-
uat Philippus Ferrarius, Plura loca sunt, in quibus
inter Martyrologium Romanum & propria Sancto-
rum loca non conuenit. Et quòd nonnulla loca in no-
uis impreßionibus Martyrologij emendari possunt, &
ita Bermudez de hoc loquentem in Sancto in Hi-
storia Granatensi dixisse sic vulgari lingua. El
Romano Martyrologio pone su muerte en Roma, por-
que el Cardinal Baronio conocidamente se engaño,
entendiendo decia lo mismo Beda. Hæc ille; quæ
quidem adeò infirma sunt, vt minimè possint
quæ à nobis sunt dicta, & Martyrologij firmat
auctoritate, infirmare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0110.jpg/>
@@1@<SE110>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 95
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>360.</absatz-nummer> Et in primis enormis mutatio nominis<marginalia>Apertè illa|conuellun-|tur.</marginalia>
est Libituini in Liberatum, etiam temporis anti-
quitate probabilis, nisi pro illa magni ponderis
fundamenta succurrant, qualia in præsenti mini-
mè reperiuntur. Et in antiquis illis Diui Petri,
& Iacobi discipulis, qualis Liberatus asseritur,
licet aliqualis nominum immutatio fuerit, talis
tamen vt ad eosdem dignoscantur pertinere, vt
videre est in Sanctis Ctesiphonte & Hetychio
qui dicti aliquibus, Hiscius, Iscius, Thesiphon,
Tesiphon, & sic aliter: in alijs autem nomen-
clatura penitus conseruata. Quemadmodum ergo
in Martyrologio Romano prędictorum nomina
iam inde à multis sæculis conseruata, ita sanè Li-
bituini & coæui, & condiscipuli ad Martyrologij
auctorem peruenisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>361.</absatz-nummer> Deinde vt mortuus Romæ non sit, sicut<marginalia>Romæ mor-|tuum fuisse.</marginalia>
in Martyrologio adstruitur, non alijs fulcitur ra-
tionibus, quàm nimia & periculosa arrogata li-
centia contra Martyrologij auctoritatem bucci-
nandi, Cardinalis Baronij libertate & facilitate
suggillatis, alia pro alijs reponentis, & ignoran-
tiam suam Romæ perfugio propalantis potiùs,
quàm obumbrantis: vnde & indirectè noxiam
etiam Romanæ Sedis tolerantiam, dum tot non
studet erroribus obuiare. Et deceptum quidem,
quia ita apud Bedam extare credidit, Scriptor ille
viro tanto non est veritus exprobrare. Sed verò
licet ille die 20. prædicta asserat de S. Liberato
& Socio Bedam agere, non ex eo, quod ad lo-
cum mortis spectat se indicat deprompsisse, cùm
aliunde id potuerit valde verosimiliter coniecta-
re. Et in Martyrologio Bedæ, quod à Floro mul-
tis suppletum diebus, in quibus nullius Sancti
memoria legebatur, & cum supplementis alijs
habetur Tomo 2. Martij P. Godefridi Henschenij
accuratione, dies 20. prædicta vacat Bedæ, ex
alijs verò sic: In Oriente Natale S. Liberati. Et id
quidem bis, iuxta diuersa Martyrologia. Orien-
tis autem locum videtur expressisse Vsuardus,
qui solius Socij meminit, scilicet S. Baiuli, vt no-
tauit Cardinalis Baronius, dicens fuisse Amphi-
treæ, quam deuoti illi Scriptores Hitam arbitran-
tur. Vnde videtur id, quod ad Romam attinet
vacillare.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Sed quidquid vel adductum est, vel po-<marginalia>Euidens pro|vero Libe-|rato conclu-|sio.</marginalia>
test contra veritatem adduci, illius manifesto
splendore penitus superatur. Inuentum S. Mar-
tyris Liberati corpus in C&#x0153;miterio Callisti pro-
prio signatum nomine, vt diximus nu. 263. pro
quo luculentissimum suppetit instrumentum die
7. Augusti 1620. cum sigillo pendenti S. Cameræ
Apostolicæ, vt nullus dubitationi locus relin-
quatur. Vnde vt ibidem dixi, in designando cele-
brationis die non fuit opus laborare. Sit ergo suus
Amphitriensibus Liberatus, sit Hitanensibus; sed
Romam Martyri sacro relinquant, quam Deus
voluit eius & Socij Coronis decorare. Neque
enim dici potest Sanctum Liberatum, pro quo
certant, alium esse ab eo, cuius nos pignore sa-
cro gaudemus, & de hoc, non de illo in Marty-
rologio memoriam inueniri. Cùm enim euiden-
ter constet fuisse Martyrem Romanum eius no-
minis, non nisi valde temerè affirmari potest
omissum illum, & cùm in eo legitur, alium non
Martyrem esse intelligendum. Talia equidem ali-
quibus somnia potiùs, quàm tolerabiles visæ nar-<-P>@@

<-P>rationes, pro quo P. Henaus de Sacrificio Missa
Tomo 2. Disput. 27. nu. 177.</P>
<Z><A+1>§. IV.
De S. Sulpicio Seuero.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>363,</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo per occasionem n. 287.<marginalia>Expunctus|ex Martyro-|logio.</marginalia>
quem Franciscus Maria Florentinius
testatur ab Vrbano VIII. è Martyrologio Ro-
mano iussum expungi: & sic locuti, vt non ple-
nam testanti fidem adhibere videremur. Visus
tamen postea Tomus 2. P. Bollandi, qui pag. 968.
nu. 12. pro eo testis minimè repellendus accedit:
circa quod operæ pretium visum est aliquid ad-
notasse. Fuit quidem Sulpicius Seuerus is, quem
videre est apud citatum Patrem die 29. Ianuarij,
vbi & eius errores profert, & retractationem pa-
riter, ac merita, propter quæ per ipsos quadrin-
gentos annos Ecclesiastico cultu fuerit honora-
tus. Vt ergo veneratio non penitus sit neganda<marginalia>Sed non ideò|detractum|Sanctitati,|quæ probent.</marginalia>
hæc faciunt. Primò ab Ecclesia in officijs sacris ti-
tulo sanctitatis in sacris Officijs publicè procla-
matum. Pars enim Officij sacri lectio Martyro-
logij est, vt est planum, & à Cardinali Lugo spe-
cialiter obseruatum in Responsis moralibus Lib. 5.
Dubio 17. nu. 6. & constat etiam ex Bulla Gre-
gorij XIII. & Rubricis eidem Martyrologio
præfixis. Atqui Ecclesia in Sanctorum cultu er-
rare nequit, quæ est omnium illorum vox, qui
pro Virginis immaculata militant Conceptione,
pro quo & Nos Tomo 1. Theologicorum Proble-
matum in Apologia præuia. Non ergo in Sulpicij
Seueri adeò antiquo cultu error admisceri po-
tuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Secundò, idem Vrbanus in suo Decreto<marginalia>Decretum|Vrbani 8.</marginalia>
circa cultum non exhibendum ijs, qui Canoni-
zati aut Beatificati non sunt, sic statuit: Decla-
rans quod per supradicta præiudicare in aliquo non
vult, neque intendit, ijs, qui aut per communem
Ecclesiæ sensum, vel immemorabilem temporis cur-
sum, aut per Patrum, virorumque Sanctorum scri-
pta, vel longißimi temporis scientia ac tolerantia
Sedis Apostolica, vel Ordinarij coluntur. Sic ille.
Tunc sic. Pro Sulpicio Seuero fuit communis
Ecclesiæ consensus, per immemorabilem tem-
poris cursum, & longissimi temporis scientia, ac
tolerantia Sedis Apostolicæ, & Ordinariorum,
vt in vniuersa Gallia videri præcipuè potest. Di-
cendum ergo per expunctionem præfatam quæ-
sito iam diu iure minimè destitutum. Si & ad-
damus Sanctorum Paulini, & Gregorij Turo-
nensis pro illius sanctitate apud Cardinalem Ba-
ronium & citatum P. Bollandum, illustria testi-
monia, & Guiberti pro ipso Apologiam, qui &
de Ecclesiastico cultu testatus, scribens ante an-
nos 1208.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Tertiò, Nam ex eo quòd cultus alicui<marginalia>Expunction$unclear|non amitti|titutum san-|ctitatis.</marginalia>
exhiberi solitus, iudicio Ecclesiæ denegetur, non
sequitur eius sanctitati penitus detrahi; sic enim
vsu venit. Sic Festum Præsentationis Virginis
iussu Pij V. ex Kalendario expunctum, non ideò
penitus destitit celebrari, vnde & concessum est
PP. Franciscanis antequàm pro tota fieret Eccle-
sia commune. S. Didaco impensa in vniuersa
Ecclesia celebritas, minorata priùs, deinde pe-
nitus abdicata, stante ipsius supremo testimonio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0111.jpg/>
@@1@<SE111>96 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>sanctitatis. Sic in alijs. Potuit ergo similiter S.
Sulpicij memoria Martyrologialis expungi, eo
quòd aliqui circa illam hæsitarent, aut scandalum
paterentur, re in eo statu relicta, vt iuxta Eccle-
siæ regulas, circa illius cultum, sicut circa alios
in Martyrologio non contentos, ageretur. Vnde
P. Carolus Guyetus, qui post Vrbani VIII. mor-
tem prodijt, & cui eius Decretum non potuit
non esse perspectum, circa Sulpicium nihil cen-
suit innouandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> Id autem quod ait P. Bollandus citato.<marginalia>Per negligen-|tiam in Mar-|tyrologium|non irrepsisse.</marginalia>
nu. 12. ante quinquaginta annos per negligen-
tiam alicuius Sulpicium in Kalendarium irrep-
fisse, nullatenus admittendum; est enim contra
ipsum Bulla Gregorij XIII. de qua suprà, sic<marginalia>Ex Bulla|Greg. XIII.</marginalia>
enim ibi: Curauimus Romanum Martyrologium
nonnullis in locis librariorum, typographorumque
negligentia mendosum, per viros eruditos ad fidem
historiæ, quæ rerum gestarum, personarum, locorum,
temporum varietate continetur, adhibitis etiam codi-
cibus vetustioribus atque emendatioribus corrigi, cor-
rectumque & multis locis auctum edi, vetustißimo-
que Ecclesiæ more in Choro legendum proponi &c.
Iuxta quæ nihil in ipsum per negligentiam cu-
iusquam irrepsit, cùm omnia à viris fuerint eru-
ditissimis perspecta, & ad accuratissimum exa-
men adducta. Quòd si eiusmodi negligentiæ
suspicionibus locus detur, fides prorsus Marty-
rologij nutabit, neque maior illius erit auctoritas,
quàm historici qualiscumque, ex quo non parùm
circa cultum ab Ecclesia exhibitum & exhiberi
concessum, credulitas cespitabit. Cùm tamen
velint plures omnes in Martyrologio contentos
esse Canonizatos; quod quidem erit saltem pro-
babile, nisi oppositum aliunde constet, de quo
non vno in loco à me actum, & modò B. Aloy-<marginalia>B Aloysius|Gonzaga|eidem adscri-|ptus.</marginalia>
sius Gonzaga occurrit à Clemente X. iussus de-
scribi cum præclaro elogio, & quidem dignissi-
mo, supremi honoris prodromo iam morantis.
Quòd si Sulpicius maturè, attentè, & diligenti
consideratione Martyrologio adscriptus, vt eius
frui debeat iuribus & prærogatiuis, nihil obsta-
bit quòd ante quinquaginta annos id fuerit præ-
stitum, quia Ecclesia per quinquaginta annos
non potuit in errore versari, & exhibere cultum
immerenti. A quo quidem legitimè aliquando
ipsi habito non penitus abhorret P. Bollandus,
vt videri potest §. 2. vitæ, in fine. Vnde & videtur
à consueta sancti compellatione vt abstineatur
non esse graue præceptum, pro quo probabile
sufficeret fundamentum, dum pro eo expressius
aliquid non habemus, vt pro Theodoreto extat
iam inde ab annis pluribus, licet Concionatores
aliqui parùm de eo curent, vt reperiunt compel-
lantes.</P>
<Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Quomodò Reliquiæ necessariæ pro conse-
cratione Altaris fixi, & portati-
lis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>366.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T hoc ad Sanctuarium spectare potest,<marginalia>Reliquias de|substantia|consecratio|nis Altaris,|qui censeant|esse.</marginalia>
iuxta dicenda inferiùs, in quo sunt ex
Canonistis qui censeant Reliquias Martyrum
esse de substantia consecrationis Altaris etiam<-P>@@

<-P>portatilis, quod & amplexus Gauantus Tomo 1.
Thesauri. Parte 1. Titulo 20. Lit. O. Vbi pro eo
citat P. Azorium Lib. 10. Cap. 27. scilicet Tom. 1.
Quæs. 8. vbi reuera affirmat id esse probabilius,
& pro eo adducit Siluestrum & Tabienam, &
alios affirmantes hanc sententiam esse commu-
nem, quam & tenet Scortia de Sacrificio Missæ
lib. 2. Cap. 14. Thomas Hurtadus Tomo 1. Resol.
moral. Tract. 2. Cap. 6. Resolut. 22. num. 254. cum
Summa Pisana verb. Consecratio. n. 3. Siluestro.
n. 1. P. Azor suprà. Bonacina Tomo 1. Disput. 4. q.
vlt. punct. 9. n. 13. per errorem, quia est. 14. vbi
tantùm ait aliquos fretos consuetudine addere
ad consecrationem Altaris necessarias omninò
esse Reliquias contra Patres Coninckium de Sa-
cram. Quæst. 83. num. 241. V. asq. 3. p. Disput. 233.
Cap. 2. n. 16. Filliucium Tract. 5. Cap. 4. Quæs. 9.
n. 121. Suarez 3. p. Tom. 3. Disput. 81. Sect. 5. vers.
Tertiò additur, in fine, nisi à Papa dispensetur.
Barbosa de Iure Ecclesiastico Lib. 2. Cap. 8. num. 7.
vbi reuera id videtur tenere, pro quo & vsum
stare affirmat: Sicut & Christophorus à S. Io-
seph Tomo 1. Moralium receptarum opinionum. verb.
Altare dub. 2. In quod & P. Arriaga maximè
videtur inclinare Tomo 7. Disput. 55. num. 4. dum
opposito solam extrinsecam probabilitatem attri-
buit, saltem inquit ille, propter auctoritatem mul-
torum grauium Theologornm, qui oppositum sen-
tiunt, probabile est. Vt enim præmiserat, ex ma-
gnis cæremonijs, quibus vtitur Ecclesia ad Reliquias
collocandas satis probabiliter celligitur: videtur enim
mens illius esse, vt pars magna consecrationis in ea
positione Reliquiarum constituatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>367.</absatz-nummer> Alij licet de substantia consecrationis<marginalia>Qui solum|de pracep$unclear.</marginalia>
non esse existiment, præceptum tamen graue
Ecclesiæ pro eo esse contendunt. Sic apud P.
Azorium Hugo, Attensis, & Angelus. P. Regi-
naldus lib. 29. n. 190. vers. Porrò. Qui & probant,
nam hoc saltem euincitur ex diuersis Canoni-
bus, quos citati adducunt, scilicet 7. Synodi Cap.
7. Concilij Carthaginensis 5. Can. 14. Africani
Cap. 50. & referuntur in Cap. Placuit de Conse-
crat. Dist. 1. duo isti, vt ait P. Palaus Parte 4.
Tract. 22. Disput. vnica Puncto 9. n. 4. vbi tamen
solius Africani habetur nomen: quamquam
non desint, qui idem esse Concilium suspicen-
tur, ex quo Canon deductus. Citatus autem Pa-
ter etsi præceptum non agnoscat, ait tamen esse
decentissimum, & à Prælatis Ecclesiæ procu-
randum.</P>
<P>  Et hæc quidem extremæ sententiæ sunt, cùm<marginalia>Media sen|tentia.</marginalia>
etiam media alia esse queat, scilicet Reliquias
esse de substantia Altaris, si suppetant; sin mi-
nùs, sine illis stare consecrationem posse, sic di-
spensante Pontifice, cui vsus talis nequit non esse
compertus: ad eum modum, quo pro Conse-
cratione Episcopi tres alij requiruntur; ex quo-
rum defectu ab vno præstari potest, subintrante
dispensatione, quæ pro Indijs habetur, de qua
nos alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>368.</absatz-nummer> Dico Primò. Licet prima sententia<marginalia>Assertio 1. $unclear|valde ver$unclear|mili affirmm$unclear|tiua senten-|tia.</marginalia>
valde sit probabilis, quam præter citatos tenent
P. Fagundez Lib. 3. circa 1. Ecclesiæ præceptum.
Cap. 22. num. 8. Cardinalis Lugo de Sacramentis
Disput. 20. num. 75. P. Dicastillus Tract. 5. num.
146. P. Henao de Sacrificio Missæ Tomo 2. Dis-
put. 24. num. 15. P. Granadus Tract. 14. Disp. 12.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0112.jpg/>
@@1@<SE112>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 97
<duolan 2><-P>nu. 2. P. Gaspar Hurtadus Disp. 4. Diffic. 8. Diana
Parte 11. Tract. 6. Resol. 24. P. Layman lib. 5. tract.
5. cap. 6. n. 8. P. Franciscus de Lugo de Sacr. Tom.
1. Lib. 5. cap. 7. Quæst. i. n. ii. Herincx Tom. 4. Disp.
8. n. 127. Trullenck lib. 3. de Sacr. cap. 8. Dub. 16. n.
3. Lezana V. Altare n. 6. Caspensis Parte 2. Disp. 3.
nu. 76. Sotus, Ledesma, Zerola, Victorellus, Va-
lerus, & Pasqualigus, quos adducit & sequitur
Leander Tomo 2. Tract. 8. Disput. 7. Quæst. 6. &
alij, qui vnico ferè fundamento vsus & praxis
eam comprobant: negari nequit quin opposita
cum moderatione adhibita pro 3. sententia, quan-
do scilicet Reliquiæ suppetunt, sit verosimilior,
& in praxi præferenda. Si enim desint; in verosi-
mile prorsus apparet sine illis consecrationem
non posse constare, licet defectum non admittat
citatus Thomas Hurtadus, suprà dicens impossi-
bile non esse paruulam Reliquiam inueniri ad
consecrationem perficiendam. In quo benigno
sensu possunt accipi plures alij præter citatos pro
secunda sententia apud Leandrum suprà. Pro qua
hæc faciunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>369.</absatz-nummer> Primò. Quia negari nequit anti quissi-
mus vsus Altaria cum Sanctorum Martyrum<marginalia>Antiquus|vsus ex tra-|ditione, &|pro eo Ca-|non. 7. Sy-|nodi.</marginalia>
Reliquijs consecrandi, pro quo P. Henao mul-
ta congerit suprà num. 11. & seqq. & est satis vr-
gens Canon 7. Synodi, Generalis inquam Ni-
cæni Concilij, in quo sic dicitur: Quæcumque
templa consecrata sunt absque Reliquijs Martyrum,
in ijs fieri statuimus Reliquiarum depositionem cum
consuetis precibus. Qui autem templum consecrat
sine sacris Reliquijs deponatur, vt qui Ecclesiasticas
traditiones transgressus sit. Sic illud. Vbi quod
statuitur, ex antiqua traditione descendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Ad quod aliquorum responsiones ob-
uiæ minimè satisfaciunt. Dicitur enim in primis<marginalia>Aliquorum|responsiones.</marginalia>
contra Decretum dictum, etsi quæ sint alia, vsum
præualuisse, ex eo tempore introductus, quo ra-
ritas altarium desijt. Deinde Canonem non tam
præcipere, vt singula Altaria consecrentur cum
Reliquijs, quàm vt in templis consecrandis depo-
nantur illæ, idque in odium hæreticorum, qui
sanctorum imagines & lipsana è facris ædibus ab-
iecerant tunc temporis, quæ ratio & occasio
nunc cessauit.</P>
<P>  Non inquam satisfaciunt. Quia quod de vsu
præualente dicitur, non est ita exploratum vti as-<marginalia>Confutatæ|illæ.</marginalia>
seritur, & ita multi ex vsu contrario arguunt, vt
vidimus ex Barbosa & Bonacina. Item Pontifi-
cale semper tali praxi ab Auctoribus assertæ re-
stitit, quod & in nouiore Vrbani VIII. videre li-
cet, dum formam præscribit consecrationis, &
tamquàm partem valde præcipuam, id quod ad
Reliquias spectat singulari rituum maiestate pro-
ponit. Pro contrario autem vsu tolerantia Eccle-
siæ extat quidem, quæ tamen non semper potest
ad patrocinium aduocari. Quod autem de Reli-
quijs deponendis quidam in Ecclesijs, sed non c&#x0169;
illis Altaria consecranda: ex eo refellitur, quod v-
sus, quam Ecclesia obseruat, ex antiqua traditio-
ne descendit: atqui ille circa Altarium consecra-
tionem versatur, neque de Reliquiarum necessi-
tate aliàs curat. Vnde in Rubrica de incensatione
Altaris, sic dicitur: Si verò in Altari fuerint Reliquiæ
&c. & prætereà, si obligatio circa consecratio-
nem cessauit ob multiplicata Altaria, etiam pro
Ecclesijs idem dicendum, quia & Ecclesiæ mul-<-P>@@

<-P>tiplicatæ sunt super numerum. Caussa autem illa
reponendarum Reliquarum in odium Hæretico-
rum ex eiusdem Canonis tenore conuincitur fal-
sitatis, cùm in eo dicatur id fieri debere iuxta Ec-
clesiasticas traditiones: pro quibus & D. Augusti-
nus Sermone 73. in Appendice de diuersis ita loqui-
tur: & quasi pro quodam consortio, ibi Martyribus
sepultura decreta est, vbi mors Domini quotidie cele-
bratur: scilicet vt qui propter mortem eius mortui
fuerant, sub Sacramenti eius mysterio requiescant.
Sic S. Doctor: & Consecratio quidem ita perfici-
tur, vt in Altari sepulchrum sanctis, quorum sunt
Reliquiæ, tribuatur: vnde illa ipsius consecratio-
nis forma: Consecretur & sanctificetur hoc sepul-
chrum In nomine Patris &c. Quæ habetur in con-
secratione etiam Altaris portatilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>371.</absatz-nummer> Circa quod P. Arriaga suprà ita scribit,<marginalia>Vt arguat &|respondeat|P. Arriaga.</marginalia>
& arguit pariter ac respondet: Frequenter Ec-
clesia in administratione Sacramentorum vtitur
grauibus cæremonijs, quæ tamen non sunt essen-
tiales pro Sacramento: colligimus autem quæ
sunt in rigore essentiales ex ipso sensu verborum:
quando enim verba denotant finem Sacramenti,
tunc dicimus eam cæremoniam, supra quam ca-
dunt talia verba, esse necessariam, reliquas verò
non ita: in præsenti ergo cum ad positionem
Reliquiarum nihil aliud Ecclesia denotare videa-
tur, quàm quòd honoret Sanctos, quòd illis se-
pulchrum adornet gloriosum: de consecratione
verò ipsius Altaris tunc nihil dicat, sed id adæ-
quatè denotet, dum imponendo oleum & Chris-
ma vtitur eis vocibus: Consecretur hoc Altare
in honorem &c. benè colligimus substantiam con-
secrationis solum consistere in eis vnctionibus,
& in illis verbis, ac proinde reliqua esse iuxta di-
cta per modum cæremoniarum. Sic doctus Pa-
ter, vt aliquid diceret pro sententia graui&#x0169; Theo-
logorum, cùm ipse in oppositam, vt vidimus, ma-
gis inclinaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>372.</absatz-nummer> Sed quidem parùm in illis roboris benè<marginalia>Valide re-|fellitur.</marginalia>
consideranti succurrit. Quod enim de cęremonijs
pro Sacramentis adhibitis dicitur, ex eo insuffi-
ciens ostenditur, quod Sacramenta certas habent
materias & formas ab Ecclesia propositas, iuxta
Scripturæ sacræ fidem, traditionesque, in genera-
libus Concilijs expressas, & communi fidelium
consensu receptas, iuxta Doctorum irrefragabile
magisterium: vnde quid de substantia sit, quid ad
ritus accidentarios spectet, facilè deprehenditur.
Quod secus accidit in ijs, quæ ex instituto ipsius
Ecclesiæ habentur, & sacris actionibus ac verbis
perficiuntur; si enim grauissimæ sint, vt in Con-
secratione, de qua agimus, citatus Auctor recog-
noscit, non debent vt accidentaria recipi, si præ-
sertim vnctio sacra adhibeatur, vt in præsenti ac-
cidit, sic enim ante prædicta verba in Pontificali
statuitur: Oratione dicta, Pontifex accepta mitra,<marginalia>Pontifica$unclear|Romanum.</marginalia>
intingit pollicem dexteræ manus in sanctum Chrisma,
& cum eo signat confoßionem, id est sepulchrum, in
quo Reliquiæ sunt reponendæ, in medio formando si-
gnum, dicens &c. Vbi manifestum est partem Al-
taris consecrari, vt mirum planè sit à præfato
Scriptore dictum de consecratione Altaris nihil
dici: cùm enim pars Altaris sit, & illa consecre-
tur sacra vnctione & verbis eam significantibus:
quid esse euidentius potuit, vt de consecratio-
ne Altaris saltem partiali ibi agi dignoscamus?<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0113.jpg/>
@@1@<SE113>98 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>Id quod clariùs adhuc conuincitur ex oratione,
qua dicta disponitur ad consecrationem statim
deueniendum: declaratur enim orationem huius-
modi ad id, quod immediatè sequitur, pertinere:
sic enim in illa: Exaudi nos Deus noster, & precum
nostrarum libenter accipe vota, & altare hoc ad cele-
branda diuina mysteria præparatum, c&#x0153;lestis vnguen-
ti odore asperge, & aromata diuinæ sanctificationis
illi infunde: & sicut lapidem Iacob Patriarchæ ere-
ctum vnguenti perfusione dicasti &c. Iuxta quæ
manifestissimum habetur consecrationem sepul-
chri non ad honorem tantummodò Sanctorum
dirigi, sed ad Altaris ipsius substantialem disposi-
tionem, licet partialem, cum Sanctorum honore
coniunctam: sicut consecratio Altaris est partia-
lis Ecclesiæ consecratio, quando illa solemniter
consecratur; sine qua tamen nequit ista consiste-
re, cùm in ordine ad diuinum sacrificium præser-
tim peragatut.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Secundò arguere possumus directè ex<marginalia>2. Probatio|directa ex|forma con-|srcrationis.</marginalia>
nuper dictis: Nam ex Consecrationis forma ne-
cessitas Reliquias adhibendi colligitur, quia non
vt mera cæremonia, sed vt pars valde principalis
exigitur, cùm ex Philosophia constet plures esse
caussas principales posse, licet partiales, & in ali-
quibus Sacramentis partiales eiusmodi caussæ
sunt, vnde & partes Sacramenti substantiales, sua
& materia & forma distinctis constantes, vt in
Eucharistia, Ordine, & Extrema vnctione, ac
Matrimonio, iuxta receptam de illo doctrinam,
in alijs certiorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>374.</absatz-nummer> Tertiò, Ex Oratione Ecclesiæ in prin-<marginalia>3. Ex Ora-|tione Eccle-|siæ.</marginalia>
cipio Missæ, Oramus te, Domine, per merita San-
ctorum tuorum, quorum Reliquiæ hîc sunt. Vbi sup-
ponitur futuras ibi, aliàs adderetur conditionalis
cautio, vt in incensatione, iuxta dicta nu. 370. Si
dicas posse stare consecrationem sine Reliquijs,
si non sit earum copia; quo euentu quærere de-
bemus quomodò stare veritas Orationis præfatæ
possit, & ita ex illa non desumi efficax argumen-
tum. Contra hoc est id esse quasi per accidens,
cùm generaliter supponatur futuras ibi. Quod
quidem non potest ab Ecclesia supponi, nisi quia
pro eo præceptum extat; si enim ex hominum
voluntaria dispositione penderet, id esset genera-
liter incertum, vt quod de appositione in Al-
taribus diximus, vnde similis ac pro incensatio-
ne conditionalis obseruatio poneretur. Quomo-
do autem, si Reliquiæ non sint, verificari Oratio
possit, videbitur inferiùs. Nec satis faciunt qui
dicunt id posse intelligi de Reliquijs in Ecclesia
regulariter asseruatis, cùm vix vlla Ecclesia sit, in
qua talis defectus videatur. Nam oratio ista, sicut
& osculum Altaris pariter concurrens respondent
consecrationi, & ita ad Reliquias in ea depositas
referuntur. Pro quo Gauantus suprà Parte 2. Tit.
4. Lit. D. ita scribit: Monet Hieronymus Cantonus
in Ordinario diuinorum Officiorum, quòd vbi non
sunt Reliquiæ Sanctorum, ex dispensatione Apostoli-
ca, in Altari, omitti debent verba, Quorum Reliquiæ
hîc sunt: eoque casu osculum Altaris fieri debet ad ea,
Indulgere digneris, & benè monet. Hæc ille. Iuxta
quæ habemus orationem & osculum ad Reli-
quias dirigi, quatenus in Altari consecrato exi-
stunt, & ita non sufficere quòd in Ecclesia sint,
quia nequit dici illas osculari, cùm osculum ad
præsentissima referatur. Præterquam quot innu-<-P>@@

<-P>numera sunt loca, in quibus Missæ Sacrificium
offerri potest, cùm tamen in illis Reliquiæ
non sint, nec de illis ad huiusmodi curatur effe-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>375.</absatz-nummer> Tandem quod ad praxim attinet, ex eo<marginalia>4. Experi-|culo celebra-|tionis in|Altari non|consecrato.</marginalia>
ipsius conuenientia ostenditur, quòd sententia
affirmans necessarias esse Reliquias, eam habet,
quam vidimus probabilitatem; quòd si ipsa vera
est, consecratio aliter facta erit nulla, & ita super
Altari non sacro fiet celebratio. Licet autem
consecratio talis non sit Sacramentum, in quo
non licet vti opinione probabili, vt aliàs dictum
cum receptissima Doctorum sententia; est tamen
res maximè sacra ad supremum omnium Sacra-
mentorum pertinens, vnde securior pro ea est
via tenenda, vbi non solùm videtur esse decentia,
quam & futuram maximam agnoscit P. Palaus,
& à Prælatis Ecclesiæ procurandam vt vidimus
nu. 367. Sed decentiæ, & procurationis non le-
uis obligatio, si res ista quibus par est oculis, in-
spiciatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> Dico Secundò. Si Reliquiæ desint, li-<marginalia>Assertio 2.|Posse sine|Reliquiis|consecrari|Altare, si|illæ desint.</marginalia>
cet omninò sine illis Altaria portatilia consecra-
ri. Id probo: Nam tunc necessitas vrget, & vel
dispensatio Apostolica pro illa extat, iuxta dicta
nu. 367. vel probabilis opinionis virtute agitur,
quod & in Sacramentis accidit, vt communis
Theologorum sententia firmat, de qua non se-
mel à Nobis dictum. Neque hoc negabit Tho-
mas Hurtadus, qui sententiam suam nihil impos-
sibile continere dixit, cùm tale non sit paruulam
Reliquiam inuenire. Si ergo impossibile hîc &
nunc, vbi instat necessitas, id conuincitur con-
cessurus. Et multò minus P. Reginaldus, qui obli-
gationem tantùm agnoscit quando commodè
fieri potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Dico Tertio. In euentu præcedentis<marginalia>Assertio 3.|Quid tunc|de Oratione|Missæ.</marginalia>
Assertionis, si videlicet constet non adesse Reli-
quias, possunt omitti verba orationis, Quorum
Reliquiæ hic sunt, iuxta dicta n. 374. Si in Eccle-
sia sint, & sit præcipuum aliquod præsertim san-
ctuarium, potest ad Sanctos, quorum sunt, Ora-
tio dirigi impropriando locutionem, non quidem
ex mente Ecclesiæ, iuxta quam alius est sensus,
quem vidimus, citato nu. 374. Sed ex priuata de-
uotione, quæ cùm actus internùs sit, & religio-
sus, ab illa nequit prohiberi: vt verò externus est
permittitur, vt Sacerdotum vitetur confusio, &
hærere minùs sapientes cogantur circa omitten-
da: qua de caussa in Secreta Oratione Missæ De-
dicationis illa verba relicta, quæ parenthesi iam
contenta iubentur omitti. Et in hymnis sacris ali-
qua etiam occurrunt, quæ non possunt Sanctis
omnibus adaptari, vt alibi obseruaui. Sanctorum
Petri Nolasci, & Caietani Thienæi ignorantur
corpora, vt Historici eorum attestantur. Quomo-
do ergo in eorum Festis dicitur: Ad sacrum cuius
tumulum frequenter, Ægra quæ paßim iacuere mem-
bra, Viribus morbi domitis saluti Restituuntur?
Quod dicunt aliqui de conditionali intentione,
congruit quidem quando Sacerdos ignorat an
sint in Altari Reliquiæ, si enim sit certus, ineptè
conditione vtitur, vt est compertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Dico Quartò. Licet antiqui Canones<marginalia>Assertio 4.|non esse ne-|cessarias Re-|liquias Mar-|tyrum.</marginalia>
de Reliquijs tantùm Martyrum procedant, iam
quorumcumque Sanctorum sint ab Ecclesia eo-
rum adscriptorum Catalogo, pro Altaris conse-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0114.jpg/>
@@1@<SE114>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 99
<duolan 2><-P>cratione sufficere videntur. Idque constare ex
Pontificali, quia in consecratione nulla Marty-
rum memoria extat, sed sola Sanctorum. Quod
& ex Declaratione S. Congregationis Concilij
Tridentini ostenditur, quam ex Piasecio adducit
Diana Tit. 20. citata Lit. O. vbi ita scribit: & de-<marginalia>Gauantus.</marginalia>
bent esse Sanctorum ab Ecclesia approbatorum, vt
respondit sacra Concilij Tridentini Congregatio Epi-
scopo Interramnensi 13. Septembris 1593. apud Pia-
secium par. 1. cap. 5. nu. 7. Etenim Christus, hoc est
vnctus, appellatur consecratus à Deo caput Sancto-
rum. Sic ille. Vbi de Martyribus nihil, & consul-<marginalia>Nec sufficere|Beatificato-|rum.</marginalia>
tatio pro Beatificatis generaliter videtur proces-
sisse, nam de alijs priuata tantùm veneratione
percultis nulla esse poterat dubitatio. Et modò
id certius ex Pontificijs Decretis prohibentibus
Beatificatorum Reliquias in processionibus cir-
cumferri. Constat autem ex Pontificali Reli-
quias pro Consecratione Ecclesiæ, Altarium sci-
licet illius, processionaliter deportari. Licet au-
tem id non fiat in quacumque Altarium conse-
cratione, idem tamen obseruandum, quia Con-
secrationis forma eadem est, & de omnibus De-
claratio præfata procedit. Vide tamen infra nu.
383.</P>
<P>  <absatz-nummer>379.</absatz-nummer> Quod de præsenti agentes quæstione<marginalia>Quid de|Christi Cor-|pore pro Con-|secratione,|& facto S|Leonis cen-|seant aliqui.</marginalia>
addunt communiter scriptores de Corpore Chri-
sti in Eucharistia, quod non licet in Consecra-
tione Altaris loco Reliquiarum, si illæ deficiant,
apponere, dubiæ quæstionis non est, quidquid
ex antiquis nonnulli, piè magis quàm legitimè
præstitisse reperiuntur. Pro quo videri potest
P. Henao suprà nu. 18. & 19. & Pasqualigus de
Sacrificio Missæ Quæst. 679. Adducitur autem
pro eo D. Leonis Magni factum, (vt omittamus
improbabilissimum aliud, de quo Pasqualigus)
ex quo pro noua quadam opinione fundamen-
tum vsurpatum: narrat enim Panormitanus in
Cap. 1. de Consecrat. Ecclesiæ. n. 2. dictum Pontifi-
cem deficientibus Reliquijs dedisse partem Cor-
poralis & Eucharistiæ in consecrationem cuius-
dam Ecclesiæ. Quod quidem Thomas Hurta-
dus suprà n. 262. & seqq. Vti indubitatum acci-
piens, quod ad Eucharistiam attinet, omninò
negat, quia ita declarauit Innocentius Papa, ab
Hostiensi consultus, vt tradit ipse in Summa verb.
Consecratio. n. 5. Vbi non est credendum existi-
masse Auctorem, licet id videatur innuere, D.
Leonem de Christi Corpore non posse intelligi
tradidisse, quia iam Innocentius id non posse fieri
declarauerat, esset intolerandus Cacochronis-
mus; sed quòd cùm ita Innocentius Quartus
declarauerit, idem ante septingentos annos D.
Leonem censuisse, cùm Sancta Romana Sedes
eôdem spiritu suis in dispositionibus, & in ijs
maximè, quæ sunt tanti momenti, regatur. Et
quia nequit dici partem Corporis Christi misisse,
cùm in particulis non Christi partes, sed totum
illud contineatur: Pars Corporis idem ac pars<marginalia>De Corporali|quid aliqui.</marginalia>
Corporalium debet intelligi, vt scilicet illam lo-
co Reliquiarum miserit, quia reuera talis est, ob
Corporis Christi contactum, sicut Passionis in-
strumenta, & Sacra Syndon. Pro quo laudat P.
Fagundez, qui suprà, scilicet. nu. 8. ita loquitur:<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
Ad factum Leonis respondendum est de illo non con-
stare, vel fortè solùm misisse aliquod frustulum Cor-<-P>@@

<-P>poralis loco Reliquiæ, & non partem aliquam Eu-
charistiæ: & posteà per communem errorem addi-
tum fuisse illum misisse particulam Eucharistiæ. Sic
ille: quod & probabile existimant P. Franciscus
de Lugo suprà. n. 13. & P. Amicus Tomo 7. Disp.
33. nu. 349. quod ad missionem attinet Corpo-
ralis.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Sed quidem cùm narratio talis in Or-<marginalia>Negatur|factum, &|inepta expli-|catio confu-|tatur.</marginalia>
dine ad Eucharistiam apocripha, falsa, & absur-
da videatur, vt citati censent, & Diana suprà.
P. Henaus. nu. 20. & 21. non immeritò idem de
illa absolutè pronuntiandum. Neque expositio
Thomæ Hurtadi tenori eius accommodari po-
test, vt scilicet Corpus Christi pro Corporali su-
matur, sic enim non esset necessarium vt ante
Corporalium expressionem pars Christi Corpo-
ris poneretur, vt est apud ipsum, non apud Pa-
normitanum, ex quo id fideliter retulit Siluester<marginalia>Syluester.</marginalia>
verb. Altare nu. 5. vbi sic ait: & hæc opinio mul-
tum placet Panormitano. Licet, inquit, feratur quòd
Leo Papa deficientibus Reliquijs, dedit partem Cor-
poralis, & Eucharistiæ in consecratione cuiusdam
Ecclesiæ, videtur mihi quòd hoc sit peruertere vsum
Sacramenti. Hæc ille. Non ergo stare, nisi valde
ineptè potest, id quod citatus Auctor intendit,
vt Corpus pro Corporali sumatur, quandoqui-
dem & vsurpatio talis ineptissimè constet, &
aliunde compertum sit, si alicubi Corpus extet,
de Christi corpore vt in Eucharistia esse sermo-
nem. Neque est cur P. Hurtadus de ea sit nar-
ratione solicitus, quandoquidem sine vlla depen-
dentia ab illa censet & probat Corporale esse
Reliquiam, quæ pro Altaris consecratione suffi-
ciat. Quod quidem non videtur considerasse,
cùm antea dixit consecrationem cum Reliquijs
numquàm esse impossibilem, quia tale non est
aliquam paruulam inueniri: Corporalia enim
vbique habentur, vbi de Consecratione Altarium
agitur, & ex ijs non paruula, sed grandior potest
pars ad eum effectum adhiberi. Præterquàm
quòd si D. Leoni defuere Reliquiæ, iuxta nar-
rationem, quam ipse adeò arbitratur authenti-
cam, quæ tamen vel eo ipso redditur incredibi-
lis, quomodo non extra Romam, & in partibus
Indiarum remotissimis, idem non possitaccidere?</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> P. Henao. n. 22. corruptam asserit sin-<marginalia>De Brandeo|quid sen-|tiendum.</marginalia>
ceritatem narrationis, & D. Leonem solùm mi-
sisse Brandeum, linteum scilicet supra Sanctorum
corpora impositum, de quo à D. Leone mitti
solito pro Dedicatione Ecclesiarum agit D. Gre-
gorius Magnus Lib. 3. Registri Epistola 30. quem<marginalia>D. Gregor.|Magnus.</marginalia>
& ipse secutus morem. Quod leuatum in Ecclesia,
quæ est dedicanda, debita cum veneratione recondi-
tur: & tantæ per hoc ibidem virtutes fiunt, ac si illuc
specialiter eorum corpora deferantur. Quæ sunt
illius verba. Sed certè cum hoc adeò frequens
fuerit, & in scriptis obuium, D. Leonis factum
non potuit vt valde singulare, & tantùm fama
notum à viro doctissimo Panormitano, alijsque
proponi. Et quidem cùm id, quod ad Reliquia-
rum depositionem attinet, iuris Pontificij dispo-
sitio sit, potuerunt præfati duo sancti Pontifices
id præstare, quod vidimus, sicut & modo pos-
sent, secus alij. Id quod de Corporalibus etiam
dicendum, si narratio præfata aliquatenus ad-
mittenda videatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0115.jpg/>
@@1@<SE115>100 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Quòd autem illa pro Reliquijs ad effe-<marginalia>Ad effectum|consecratlo-|nis ineptum|Corporale.</marginalia>
ctum dictum in Ecclesia non habeantur, probant
Diana & P. Henao suprà, iuxta cuius iudicium
res ista penitus æstimanda. Et quidem quòd non
omnia ex contactu Christi in Sacramento, si ta-
men contactus dicendus sit, cùm medijs specie-
bus fiat, constat ex digitis Sacerdotis, quibus ille
tractatur, & vnguibus, quibus Hostia frangitur,
præciduntur enim, nec de ipsis curatur, licet
Beatus Hermannus Ioseph illos cum pilis labio-
rum, custodisse in eius mirabili historia legatur,
& alijs, quæ à præfatis adducuntur. Prætereà
Reliquijs in consecratione Altaris sepulchrum
præparatur, & eo consecratur nomine: sepul-
chrum autem mortuorum est, cùm tamen mor-
tua dici nequeant Corporalia.</P>
<P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Deinde totus consecrationis apparatus<marginalia>Ex ritu con-|secrationis|ostenditur.</marginalia>
videtur assertioni prædictæ esse contrarius. In
primis enim inter illa, quæ pro consecratione
Ecclesiæ pridie paranda dicuntur, est chartula
pergamena scripta sub hac forma: Ego N. Epis-<marginalia>Pontificale|Romanum.</marginalia>
copus N. consecraui Ecclesiam & Altare hoc in hono-
rem Sancti. N. & Reliquias Sanctorum Martyrum
N. & N. in eo inclusi &c. Post multa alia sic ca-
nitur: O quàm gloriosum est regnum, in quo cum
Christo gaudent omnes sancti &c. Mouete vos San-
cti Dei de mansionibus vestris, ad loca festinate, quæ
vobis parata sunt. &c. Et quibusdam interiectis
ita: Surgite sancti de mansionibus vestris, loca san-
ctificate, plebem benedicite. &c. Ambulate Sancti
Dei, ingredimini in ciuitatem Domini &c. Istorum
est enim regnum c&#x0153;lorum, qui contempserunt vitam
mundi &c. Ingredimini Sancti Dei, præparata est
enim à Domino habitatio Sedis vestræ &c. Gau-
dent in c&#x0153;lis animæ Sanctorum, qui Christi vestigia
sunt secuti & quia pro eius amore sanguinem suum
fuderunt &c. Sub altare Dei audiui voces occiso-
rum dicentium: Quare non defendis sanguinem no-
strum? &c. Quis autem non videat hæc & alia
ibidem contenta non posse frustro Corporalium
adaptari? Cuncta enim illa ad Reliquias dirigun-
tur. Quæ quidem Martyrum esse debent, vt ex
adductis constat, si videlicet reperiantur. Si au-
tem secus accidat, & Reliquiæ aliorum Sancto-
rum suppetant, pro consecratione Altarium por-
tatilium poterunt probabiliter adhiberi: non ita
pro alijs, quia pro illorum consecratione nequit
instare necessitas, & cùm de illa agitur, poterit
pro conquirendis Martyrum Reliquijs anticipa-
ta diligentia ab ijs, qui consecrationem deside-
rant, prouideri.</P>
<P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> Quærunt scriptores nonnulli an Altare<marginalia>Consecratio|Altaris an|amittatur|fractione aut|amotione|sigilli Reli|quiarum:|pro quo duæ|sententiæ.</marginalia>
amittat consecrationem per solam fractionem
vel amotionem sigilli, seu sepulchri, in quo Sa-
cræ Reliquiæ conditæ sunt. Et negat P. Coninck
suprà, idque P. Layman dicit non esse improba-
bile, afferens pro sententia opposita Durandum
Rationalis auctorem, Siluestrum, Sa, Henriquez,
& Scortiam, qui id, sicut & alij Canonistæ pro-
bant ex Cap. 1. de Consecratione, ibi: Adhæc si Al-
tare motum fuerit, aut lapis illi solummodò superpo-
situs, qui sigillum continet, confractus, aut etiam<marginalia>Cap. 1. de|Consecrat.</marginalia>
diminutus, debet iterùm consecrari. Sed hoc non
vrgere ex eo affirmat P. Layman, quia non dici-
tur Altaris consecrationem amitti, si sigillum
frangatur, sed si lapis, vel mensa consecrata fran-<-P>@@

<-P>gatur, in qua sigillum seu Reliquiarum recep-
taculum continetur. Addit tamen nihilominùs
(id, in quo eum sequitur P. Palaus suprà nu. 6.)
seruandam esse Ecclesiarum consuetudinem com-
muni Doctorum sententia firmatam, vt Altaria
iterùm consecrentur. Cùm enim sigillum hoc
censeatur præcipua pars mensæ; meritò ob eius
fractionem, ipsa mensa, siue lapis notabiliter
confractus vel diminutus æstimatur, sic doctus
Pater, ex quo efficaciter argui potest pro neces-
sitate Reliquiarum, quandoquidem eorum re-
ceptaculum præcipua est mensæ pars: deficiente
autem præcipuo nequit id, ad quod spectat in
suæ substantiæ integritate saluari. Cùm tamen
ille Reliquias non esse de substantia consecratio-
nis non obscurè significet, referens eam senten-
tiam secundo loco, atque ea dissoluens, quæ
contra ipsam communiter obijciuntur. Licet
admonitio, quam subdit, non plenè eo in placito
conquiescere videatur indicare. Nihilominus, in-<marginalia>P. Layman.</marginalia>
quiens, pertinet ad Ecclesiarum Prælatos prouidere,
si fieri commodè poßit, vt pia & antiqua consuetudo
in omnibus templis & Altaribus Sacras reponendi
Reliquias perseueret: quod & in Introitu Missæ si-
gnificatur. &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>385.</absatz-nummer> Et eos quidem, qui Reliquias non esse
de substantia consecrationis censent, mirum non
est, si fractionem, aut amotionem sigilli conse-
crationis permanentiæ non obstare arbitrentur.
Vnde sic etiam tenet P. Henao suprà. num. 31. &<marginalia>P. Henai$unclear|asserta pro-|ponunt$unclear|& discu-|tiuntur.</marginalia>
seqq. Agens de Altaris consecratione; cùm ta-
men de Reliquiarum sigillo solùm agat. nu. 33.
vbi de Altari portatili, circa quod ait in primis
quòd si sepulchrum aut sigillum in quo condun-
tur, & quo tegantur Reliquiæ, indistinctum sit
ab ara, vel à mensa fixa lapidea, amittetur conse-
cratio, fracto sic sepulchro, aut sigillo, vt nequeat
in posterum ara vel mensa sustinere maiori ex
parte Calicem & Patenam. In quo quidem ni-
hil dicitur speciale quod ad Reliquias spectet;
nam etiamsi sepulchrum & sigillum integra per-
maneant; si tamen ara aut tabula sustinere ma-
iori ex parte Calicem & Patenam nequeant, a-
mittetur consecratio. Addit quòd si sepulchrum
aut sigillum factum sit ex ligno, fractio aut re-
motio non impediet consecrationem, stante ca-
pacitate sustinendi Calicem & Patenam, quia
non componunt altare, neque consecratio ad illa
pertinget. Vbi id supponitur, quod stare nequit,
sepulchrum scilicet esse posse ex ligno, & ita
consecrationem ad illud non pertingere: vt enim
vidimus ex Pontificali. nu. 362. debet esse lapi-
deum, & consecratur vt etiam vidimus. Et Pas-
qualigus Quæst. 678. nu. 13. adducit duas Cardi-
nalium Declarationes, iuxta quas in Altari por-
tatili debet esse solitum repositorium Reliquia-
rum. Concludit seiunctionem Reliquiarum non
obstare, etiamsi dicamus requiri ad consecratio-
nem, quia non constat ita requiri, vt sine illis
nequeat consecratio conseruari. Quod quidem
verosimile est; potestque probari ex citato Cap.
Placuit. 26. de Consecrat. dist. 1. vbi ita dicitur,<marginalia>Cap. Pla-|cuit de Con-|secrat.</marginalia>
& omnino nulla memoria Martyrum (quam neces-
sariam dixerat pro Altarium consecratione) pro-
babiliter acceptetur, nisi vbi corpus, aut Reliquiæ
certæ sunt, aut origo alicuius habitationis, vel pos-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0116.jpg/>
@@1@<SE116>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 101
<duolan 2><-P>seßionis, vel paßionis fidelißima origine traditur. Sic
ibi. Iuxta quæ sufficiens iudicatur vt Altaris con-
secratio persistat, in eo Reliquias extitisse. Vbi
& Glossa addit: & tamen sufficit Corpus Domini.<marginalia>Glossa.</marginalia>
De quo iam dictum: illud autem proptereà pro-
fero, vt intelligatur iuxta mentem Gossæ non
esse necessarium pro perseuerantia consecrationis
id, quod ad ipsius positionem esse necessarium
potuit: siquidem Corpus Domini, cum quo con-
secrari Altare potest iuxta Glossam, permanere
diu post consecrationem nequit; cùm sufficiens
iudicetur ab eo fuisse sepulchrum sanctificatum,
quod de Reliquijs ibidem ab eadem Glossa pro-
nuntiatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>386.</absatz-nummer> Sed quid si frangatur Altare, nec possit<marginalia>Circa fra-|ctionem Al-|taris alia no-|tatu digna.</marginalia>
iam pro sacrificio deseruire, remanente sepul-
chro? Poterit quidem cum Reliquijs decenti
loco collocari, & publicæ venerationi exponi, vt
est compertum. Sed quid si extrahantur Reli-
quiæ, an poterit ratione præcedentis inclusionis
peculiarem venerationem habere? Videtur enim
ex præfata dispositione Cap. Placuit ita colligi,
vbi Glossa citat Cap. Multi. dist. 40. vt probet
id, quod ab ipsa dicitur, scilicet quòd homo san-
ctificat locum: homo præsertim, de quo ibi, iuxta
eiusdem explicationem verb. Alicuius, scilicet
Martyris pro quo & faciunt dicta n. 356. ex Ro-
mano Pontificali. Quibus tamen videntur obsta-
re, quæ de Corporalibus diximus n. 382, & 383.
Si enim illa non obstante Christi contactu pro
Reliquijs non habentur, potiori iure de Recep-
taculo Reliquiarum, in quibus solius contactus
ratio habetur, videtur asserendum. Sed verò non
esse rationem eamdem ex ibidem dictis respon-
deri potest, quia in Corporalibus non est verus
& physicus ac immediatus contactus, & Eccle-
sio pro Reliquijs non esse habenda Corporalia<marginalia>Discrimen|inter Corpo-|ralia, &|aram conse-|cratam.</marginalia>
sua non vsu satis indicauit. Et quidem idem vide-
tur de Altari iudicasse, licet in eo fuerint Reli-
quiæ; non enim vt Reliquiæ tractantur, neque
is est fidelium sensus, vt ad illa tamquàm ad Re-
liquias accurrant. Verùm in ijs videtur cum di-
stinctione loquendum: nam alia est ratio de se-
pulchro, alia de tota tabula: sepulchrum namque
vti speciale Reliquiarum receptaculum conse-
cratur: vnde consecratio talis ad partes alias non
extenditur, pro quibus alia consecratio est. Iuxta
quæ res ista videtur dubia, sed valde profectò est
verosimile pro Reliquijs habendum sepulchrum,
quasi illas cum contactu repræsentans, idque in
ordine ad cultum priuatum præcipuè, in quo
nullum potest esse periculum: licet in ordine ad
consecrationem aliam Altaris neutiquàm possint
pro Reliquijs adhiberi iuxta dicta citato nu. 383.
neque enim, quæ Pontificale circa Reliquias
dicenda & agenda disponit, talibus possunt ad-
aptari, nisi quis contendat ea ad sanctos in eo
olim contentos posse referri; quod videtur in-
eptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Sed arguit Pasqualigus citata Quæst.<marginalia>Quomodo|Reliquiæ|vim ha-|beant ad|sanctifican-|dum.</marginalia>
678. nu. 5. probans Reliquias non esse de sub-
stantia consecrationis, Quia ex natura sua non
habent vim ad sanctificandum, nec sunt aliquod
Sacramentale ab Ecclesia institutum ad sanctifi-
candum, sicut est Chrisma, aqua benedicta &c.
Quod quidem non videtur quomodo stare pos-<-P>@@

<-P>sit: licet enim verum sit non esse sacramentale
ad sanctificandum institutum: ex conditione ta-
men sua id habent, vt suo sanctificare possint
alia contactu, vt de catenis D. Pauli vidimus n.
9. & de Catenis D. Petri idem habetur in eius
Festo ad Vincula. De puluere Conditorij Mar-
tyris ex D. Gregorio Nysseno suprà etiam n. 9.
Catholica doctrina est instrumenta Passionis
Christi illius contactu sanctificata, vnde adora-
tio illis debetur ordinis superioris: ex quo infer-
tur ea, quæ ad sanctos pertinent, ita eorum san-
ctificari contactu, vt adoratio illis inferioris or-
dinis debeatur. Pro quo ex adoratione imagi-
num argumentum potest efficacissimum effor-
mari. Si enim Christi Domini imagini propter
repræsentationem debetur adoratio latriæ, ex eo
conuincitur Sanctorum imaginibus adorationem
etiam proportionatam ipsorum sorti deberi. Igi-
tur in Reliquijs pariter asserendum, vt propter
contactum adoratio quidem respectiua ipsis de-
beat exhiberi. Pro quo & videri potest Cap. Mul-
ti 40. Distinct. à Glossa citatum, vt dictum nu.
præced. licet enim ex Auctore Operis Imperfecti<marginalia>Cap. Multa|40. Dist,</marginalia>
in Matthæum sit, cui ratione auctoris non sit
multùm deferendum; cùm tamen in Decreto
extat, & ab Ecclesia admissum videatur, non de-
bet hac in parte reijci, vbi & receptæ in ipsa do-
ctrinæ & consuetudini suffragatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>388.</absatz-nummer> Et circa præfatum Scriptorem id di-<marginalia>Pasqualigus|vt præcep-|tum agnos-|cat quod|negauerat.</marginalia>
ctum nu. 385. de repositorio Reliquiarum, quod
iuuat hic ipsius verbis proposuisse, sic enim ille:
Est autem aduertendum quòd sacra Congregatio Epi-
scoporum & Regularium decreuit Altare portatile
debere habere solitum repositorium Reliquiarum. Ita
sub die 20. Septembris 1594. & 1. Martij 1595.
Quod intelligitur in ijs regionibus, in quibus haberi
possunt Reliquiæ. Sic ille. Sensit ergo præceptum
instare vbi Reliquiæ commodè haberi possunt,
quod & nos diximus, per quod id retractasse vi-
detur, cuius meminisse oportebat, sic enim ille
nu. 4. Dicendum Secundò, Nullum adesse præcep-
tum recondendi Reliquias in Altari in eius conse-
cratione. Ita Doctores citati pro tertia sententia, qui
aut absolutè negant hoc præceptum, aut saltem in de-
suetudinem abijsse. Ratio est. Quia cùm hoc præcep-
tum non deriuetur ex legi naturali, aut diuina sed
merè ex institutione Ecclesiæ, non est asserendum,
nisi constet fuisse ab Ecclesia impositum. Non constat
autem fuisse impositum, nam Canones, qui afferun-
tur, nihil prorsus de hoc præcipiunt, vt constabit ex
solutione argumentorum. Sic ille. Atqui iuxta ip-
sum est præceptum declaratum à S. Congrega-
tione, quod ipse in ijs regionibus obseruandum
asserit, in quibus Reliquiæ haberi possunt. Ne-
que enim iuxta eumdem dici potest de S. Con-
gregationis Decreto non constare authenticè: si
enim ita censuisset, minimè illud vti animaduer-
sione dignum allegasset, & regiones, pro quibus
vrgeret, expressisset. Ex quo & habemus, vt in-
dicaui suprà, quòd licet antiqui Canones à mul-
tis Doctoribus ita explicentur, vt obligatio, de
qua agitur, in illis contenta non videatur: ni-
hilominùs iuxta præsentem Ecclesiæ sensum, ali-
ter sit dicendum, vt ex Romano Pontificali con-
stat, & sacrarum Congregationum Decretis ac
Declarationibus: dum enim ita est constans in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0117.jpg/>
@@1@<SE117>102 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>Ecclesia vsus, ex eo irrefragabilis sumitur conie-
ctura de Sacrorum Canonum sensu, si quidem
Ecclesia proptereà vsum talem retinendum cen-
set, quia de antiquo descendit, pro quo in
præfatis Canonibus luculenta memoria debet
recognosci, cùm alij non sint, quibus clariùs pos-
sit vsus inuiolabilis comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> De fractione sigilli agit Auctor idem<marginalia>Quid circa|fractionem|sigilli sentiat|Pasqualigus.</marginalia>
Quæst. 691. & pro sententia affirmante amitti
consecrationem adducit Canonistas in Cap. 1. de
Consecrat. Ecclesiæ. Et plures alios; pauciores
autem pro negante, quam & sequitur, ac probat,
quia Reliquiæ non sunt de substantia consecra-
tionis, quia neque necessariæ, neque cùm appo-
nuntur, consecrantur, sed lapidea tabula, quæ
supponitur integra remanere. Concludit autem
cum notanda doctrina dicens ex prædictis fieri,
vt dici non possit, quod deperditio consecratio-
nis ex fractura sigilli sit introducta ex consuetu-
dine, vt volebant Layman & Palaus consideran-
tes inefficaciam Textus (de quo n. 384.) nam
ista consuetudo ortum habuit, quia c&#x0153;perunt
Doctores tradere tamquàm decisum in dicto
Textu, quòd fractura sigilli tolleret consecratio-
nem. Vnde cùm Textus id non habeat, rema-
net consuetudo fundata in errore, quæ proinde
non habet vim; pro quo Textus & Doctores
adducit. Sed quidem Doctores sic de errore lo-<marginalia>Doctrina|illius de con-|suetudine|fundata in|errore caussæ|præsenti non|congruit,</marginalia>
quentes, & leges interpretantes, pro præsenti ca-
su nequeunt allegari, siquidem de manifesto er-
rore loquuntur, qualis hîc non extat, sed proba-
bilis valde interpretatio, licet nonnulli eam non
esse prorsus legitimam contendant, non tamen
negata probabilitate. Iuxta probabilem autem
legis alicuius interpretationem benè potest fun-
dari consuetudo. Præterquàm quòd consuetudo
dicta potuit non in sola illius Textus intelligen-
tia fundari, sed in congruentissima ratione, quam
ex P. Layman vidimus citato nu. 384. quòd sci-
licet sigillum censeatur præcipua pars mensæ:
vnde voluntariè asseritur in sola Textus erronea
interpretatione fundatam. Per quod quidem non
intendo id, quod est dictum de permanentia con-
secrationis nu. 385. conuellere, sed solùm doctri-
nam præfatam, vti perperàm præsenti caussæ ac-
commodatam, propulsare. Quamuis & consue-
tudo dicta omnino probanda sit, quando non so-
lùm sigilli fractio accidit, sed sepulchri, etiamsi
tabula, quæ remanet, possit Calicem & Pate-
nam sustinere; vt non obscurè statuitur in citato
Cap. 1. de Consecrat. Et videtur tenere P. Sa de
sepulchro etiam ligneo loquens, nisi statim repo-
natur V. Altare. Et quidem si reuera ita sit, vt
Altare, in quo fractum est sigillum, iterùm con-
secretur, ego illi non ægrè deferam: sed non vi-
deo illam ita esse firmam, vt oppositum non pos-
sit probabiliter sustineri, iuxta quæ procedunt
dicta citato num. 385. Potest autem illorum sen-<marginalia>Quid pro|illa faciat,|cum exposi-|tione Cap. 1.|de Conse-|crat.</marginalia>
tentia, qui pro necessitate consecrationis stant,
& præfato Canone se tuentur, ex eo verosimilis
reddi, quia licet in illo non videatur de sigilli
fractione agi, sed de lapide sigillum continente,
ex eo sequitur id potius de sigilli dicendum fra-
ctione; quia lapis propter sigillum consecratur,
& ita hîc locum habet Philosophicum Axioma;
Propter quod vnumquodque tale, & illud mægis; ac<-P>@@

<-P>proinde illius fractio, aut potiùs, aut certè non
minùs attendenda. Quod cùm ita sit, consuetu-
do tali interpretatione firmata, non potest dici
pro fundamento errorem habuisse; cùm aliàs plu-
res sint, quàm pro opposita, quod citatus Scrip-
tor luculenta citatione demonstrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>390.</absatz-nummer> Et quærit ille insuper Quæst. 680. an<marginalia>An plures|Reliquiæ|necessariæ,|pro quo sen-|tentiæ.</marginalia>
pro consecratione Altaris requirantur plures Re-
liquiæ, & non requiri concludit, licet Pax Ior-
dan. Tomo 1. lucubrat. lib. 5. tit. 10. num. 23. secus
arbitretur ex ritu consecrationis probans, quia
semper Reliquiæ nominantur in Plurali, pro quo
duo ad minùs requiruntur. l. vbi numerus. ff. de te-
stibus. Quod tamen non conuincere doctus Au-
ctor probat, quia vnius sancti possunt esse Reli-
quiæ plures, & ita duo ossa sufficient: adducit-
que pro eo Ioannem Andream, Ancharranum,
& Burium, addentes esse commendabile plures
Reliquias adhibere. Arguit insuper, Quia eidem
fini, cui inseruiunt Reliquiæ plures Sanctorum,
inseruiunt etiam Reliquiæ vnius tantùm sancti.
Et confirmat ex praxi, nam Romæ Ecclesia S.
Andreæ de Valle PP. Clericorum Regularium
consecrata est à Cardinali Francisco Montalto,
solius S. Isidori Martyris repositione corporis.
Quod non negabit P. Thomas Hurtadus, qui, vt
vidimus, nu. 369. paruulam Reliquiam asseruit
ad consecrationem sufficere.</P>
<P>  Vbi quidem quod de pluribus eiusdem<marginalia>Non videri|satisfacere|Pasquali-|gum, qui|negat.</marginalia>
Sancti Reliquijs dicitur, non videtur ad præsens
intentum deseruire: quia cùm in Pontificali
plures efferuntur Reliquiæ, non de illis, quæ ad
eumdem sanctum pertinent, ratio habetur: id
enim videretur incongruum, quandoquidem
non apparet ratio, ob quam plures debeant po-
stulari, & vna insignis multis præualet ex mino-
ribus in Ordine ad celebrationem, iuxta superius
dicta, vnde & in ordine ad consecrationem. De
pluribus ergo consecrationis forma procedit, vt
videre licet in Orationibus & Antiphonis, de
quibus. nu. 383. Id enim magis Ecclesiæ est in-
tentioni conforme, vt scilicet plures sint, quibus
honorificum tribuatur sepulchrum, & à quibus
multiplex possit patrocinium exorari. Vnde ra-
tio illa quòd eidem fini inseruiant Reliquiæ v-
nius sancti, cui inseruiunt plures, vnica præfati
scriptoris, non videtur exacta, nisi aliunde mens
sit Ecclesiæ perspecta. Praxis autem adducta non
penitus rem euincit, quia pro integro corpore
illud esse priuilegium potest: videtur siquidem
ad excellentiam tanti pignoris spectare, vt Re-
liquiæ aliæ necessariæ non sint, vbi illud extat,
cui specialissimo debetur titulo, vt in eius hono-
rem sepulchralem vnicè consecretur Altare,
circa quod prædictus Dominus Cardinalis, nisi
fortè & consultus Pontifex, potuit prudenter
arbitrari. Quod ergo Doctores illi admonent
de pluralitate Reliquiarum, diuersorum inquam
Sanctorum, quando illæ suppetunt, proculdu-
bio conuenit obseruari, vt sic etiam verè & sine
tropis dici possit in Oratione Missæ præambula,
de qua suprà, Quorum Reliquiæ hic sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Quamuis negari nequeat Ecclesiam<marginalia>Plurali nu-|mero quan-|doque Eccle-|sia vtitur,|cùm agae$unclear|de vno.</marginalia>
quandoque plurali numero vti, cùm tamen de
vno loquatur, vt in Oratione S. Callisti, Ad amo-
rem tuum nos misericorditer per Sanctorum tuorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0118.jpg/>
@@1@<SE118>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 103
<duolan 2><-P>exempla restaura. Vbi dixerit fortè quispiam D.
Callistum pro multis computari, qui tot Marty-
rum millia, quot vidîmus. num. 329. honorifica<marginalia>S. Callistus|vt compu-|tatus pro|pluribus.</marginalia>
condidit sepultura. Vbi & circa casum consecra-
tionis simile aliquid dici & posset, voces scilicet
plurali numero iuxta formam Pontificalis effusas,
velut ad plures effundi, quia vnum tale Corpus
pro multis haberi potest Reliquijs diuersorum,<marginalia>De corpore|vnius Sancti|in consecra-|tione.</marginalia>
quando eiusdem Ordinis sunt, & ita communi
videtur æstimatione receptum. Et Pontifices qui-
dem vnius Sacri Corporis donatiuum multarum
Reliquiarum missioni præponunt, vt vidimus.
n. 325. potest enim illud sua præsentia regnum
integrum illustrare. Cùm autem pro consecra-
tione vna tantum Reliquia interfuit, retinendus
est quidem pluralis numerus, vulgari loquendi
forma figuraliter immutata, ad quod necessitas
ipsa compellit, cùm alias, vt diximus, ab Eccle-
siæ vsu id non videatur abhorrere, pro quo ex-
empla alia non est operæ pretium aggerare. Et
de his satis.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Episcopi vt visitare queant Sanctuaria
Regularium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>392.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>. Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 5. nu.<marginalia>Circa visi-|tationem|quid P. Pel-|lizarius.</marginalia>
77. respondet, quod quamuis spectet
ad Episcopum recognoscere & approbare Reli-
quias Sanctorum antequàm exponantur, iuxta
Tridentinum Seßion. 25. de inuocat. & venerat.
SS. non videntur tamen Episcopi posse visitare
Reliquias ab antiquo exponi solitas in Ecclesijs
Regularium, siquidem teste Barbosa de Offic.
Episcopi Allegat. 97. num. 12. Sacra Congregatio
statuit Reliquias, quæ fuerint antiquæ, haben-
das esse in illa veneratione, in qua hactenus fue-
runt: & de nouis, non de alijs, Concilij disposi-
tio procedit, ibi: Nec nouas Reliquias recipiendas.
Addit tamen quòd si Episcopo occurreret vehe-
mens aliqua dubitatio de alicuius Reliquiæ ve-
ritate, posset eam visitare, petendo authenticum
testimonium, quia pro eo militat ratio, potesta-
tis, quæ pro alijs est ipsis concessa, & vbi est ea-
dem ratio &c. Sic doctus Pater, cuius doctrina
Sacræ Congregationis approbatione sat digna;
quam & ex Barbosa profert, cùm tamen apud il-
lum neutiquàm inueniatur, citato nu. 12. solùm
siquidem ait quòd si Reliquiæ fuerint denuò in-
uentæ alicuius, qui iam pridem fuerit in Sancto-
rum numerum relatus, coli possunt etiam publi-
cè, priùs tamen eas cognoscente & probante
Episcopo. Pro quo citat P. Azor. Habet autem
illam. n. 11. ex Bonacina in 1. Decalogi præceptum
disp. 3. q. 1. pun. 4. n. 4. vers. Dixi. Et est tenoris
sequentis: Sacra Congregatio censuit illas, quæ fue-<marginalia>Pro Reli-|quiis anti-|quis Decre-|tum S. Con|gregat. Tri-|dentini.</marginalia>
rint antiquæ, habendas esse in illa veneratione, qua
hactenus fuerunt. Est autem Congregatio Con-
cilij Tridentini, quia ad Decretum ipsius spectat:
Nihil autem videtur pro Regularibus haberi spe-
ciale; quia cùm antiquæ Reliquiæ in eadem
sint habendæ veneratione, in qua hactenus fue-
runt: hæc profectò prærogatiua ipsis competit
vbicumque fuerint collocatæ: Non ergo iuxta
P. Pellizarium visitari poterunt etiam illæ, quæ<-P>@@

<-P>in Parochijs, & locis alijs non exemptis antiqua
fuerint veneratione perfruitæ, nisi vehemens ali-
qua dubitatio secus faciendum impulerit, zelo
Prælati stimulato. Quam limitationem addens
præfatus Pater, Quod tamen meo iudicio, ait, vt-<marginalia>Limitatio|P. Pellizarij|circa Epis-|copos non|vrget.</marginalia>
potè qui non adeò certum existimat vehemen-
tem illam dubitationem sufficientem futuram vt
Episcopi circa antiquas Reliquias moueant quæ-
stiones. Vnde meo qualicumque iudicio pote-
runt dubitationes huiusmodi deponere, neque
enim ex delicata nimis inquisitione tantum vti-
litatis eliciendum, quantùm forsitam scandali, si
pro authenticis testimonijs vrgeatur: pro multis
enim Reliquijs illa non suppetunt, quæ ex tra-
ditione habentur; pro alijs, etsi extiterint, sunt
deperdita, aut antiquitate consumpta. Et raris-
simè eueniet vt in substantia error possit incurre-
re, vt scilicet non sanctus pro sancto veneretur;
licet circa indiuidualia sine periculo, & cum
pietatis laudabilibus incrementis possit er-
rari.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Breues aliæ pro Reliquijs Decisiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>393.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>. Sa verb. Proceßio. nu. 1. sic ait: In pro-<marginalia>Reliquiæ an|portari in|Processione|SS. Sacra-|menti|queant.</marginalia>
ceßione Corporis Christi nulla Reliquia ge-
statur. Sic ille: quod non videtur voluntariè di-
ctum, vt meritò credi debeat aliquod pro eo
fuisse potestatis supremæ decretum. Quibus non
obstantibus Sanctuarij nostri Reliquiæ satis
splendidam processionis partem constituunt à
Sacerdotibus cum Sacerdotali ornatu, eoque
pretioso admodùm inter stipantes cum cereis
accensis circ&#x0169;latæ: & est hic antiquissimus huius
Prouinciæ vsus, quem & Hispali vidi ante an-
nos sexaginta quatuor, cùm ante illos P. Sa A-
phorismi prodijssent. Quidquid de Romano vsu
sit, ad quem fortè dictus Auctor allusit, vt veluti
exemplar haberi debeat, quod Ecclesiæ aliæ de-
beant imitari. Vnde neque Cæremoniale Epis-
coporum, neque Gauantus, & Michael Baul-
dry de processione Corporis Christi agentes iux-
ta Romanum ritum, nihil de Reliquijs profe-
runt, cum de ijs in speciali agant, quæ in illa in-
teruenire solent. Et ratio quidem pro huiusmodi
dispositione esse illa videtur, ne scilicet cultus
SS. debitus Sacramento aliquomodo minuatur,
sed ille cum affectu pariter ad eum tendat, pro
quo solemnissima est omnium festiuitas institu-
ta. Vbi & quod Sacerdotes sic ornati procedant
Sacrorum pignorum portitores, non videtur Ec-
clesiæ vsui conforme, eo quòd Sacerdotes solùm<marginalia>Quod obstet|ex Sacerdo-|tali ornatu|portantium.</marginalia>
in ordine ad diuinum Sacrificium debent ita ve-
stiri, sicut & Diaconi, & Subdiaconi suis in mi-
nisterijs seruituri. Vnde citatus Bauldry iuxta
Cæremonialium leges ita scribit Par. 4. Cap. 16.
Arti. 3. n. 4. pag. 475. Circa finem Missæ parantur<marginalia>Ceremoniale|Episcoporum|lib. 2. cap.|23.</marginalia>
in Sacristia, si sit consuetudo, Clerici cum Cereis &
Pluuialibus, qui hastas Baldachini delaturi sunt, vel
deficientibus Pluuialibus, Cereis tantùm sine stolis
&c. Quia cùm delatio hastarum neque Sacer-
dotalis, neque Diaconalis Officij sit, non debet
in eo ornamentum huiusmodi adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>394.</absatz-nummer> Nihilominus præfatus vsus potest su-<-P><marginalia>Defenditur|vsus.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0119.jpg/>
@@1@<SE119>104 Auctarij Indici. Pars. IX.
<duolan 2><-P>stineri, dum non constat esse vti abusum reuo-
catum, vt ille non portandi in manibus, sed in
humeris Sacerdotum gestatorium Tabernaculum
SS. Sacramenti pro quo extat Decretum S. Con-
gregationis Rituum die 2. Iunij 1618. & in pri-
mis concursus Reliquiarum nihil videtur inde-
cens præseferre: nam & in Altari admittuntur,
in quo est SS. Sacramentum in eius solemnitate
collocandum. Pro quo sic citatus Auctor. n. 37.
Reponit SS. Sacramentum (Diaconus à Sacerdote<marginalia>Michael|Bauldry.</marginalia>
acceptum) in maiori Tabernaculo, vel in loco emi-
nenti, parato decentißimo ornatu, & vmbella, &
alijs, ita vt locus ille emineat super Reliquias quas-
cumque, vt eo die colatur à populo, pro locorum con-
suetudine. &c. Videri etiam potest Arti. 6. nu. 2.
vbi & de incensatione Reliquiarum. Et quidem
negari nequit maximum pompæ processionali
splendorem seriem illam Sacerdotum Reliquias
portantium pretiofis in vasis importare, ad san-
ctissimi celebrationem concurrentibus sanctis,
suæ sortis sanctitatis. Neque quod de Sacerdo-
tali est ornatu dictum religioni esse debet, cùm
pro eo id faciat, quod Auctor idem habet citato
Arti. 3. n. 12. vbi ita scribit: Tunc ordinatur Pro-<marginalia>Idem.</marginalia>
ceßio, in qua, si fieri potest, ex laudabili more, vt su-
prà diximus Cap. præced. aliqui Pluuialibus, alij Pla-
netis, alij Dalmaticis, & alij Tunicellis albi coloris,
parati præcedant. &c. Cùm ergo pro illustranda
Processione, sine ordine vllo ad sacrificium, Sa-
cerdotalis assumi possit ornatus, ex Reliquiarum
portatione nullum inconueniens accrescit, & di-
gnissimæ sunt illæ baiulis consecratis. Proiecti
Episcopi Reliquias gloriosissimi Martyris Ste-
phani afferentis, & eius virtute sanati, Sacris est
hominibus satis perspecta narratio ex D. Augu-
stino Lib. 22. de Ciuitate Dei Cap. 8. cùm eam
habeant die 3. Augusti in Festo illarum inuentio-
nis. Pro quo & audiendus citatus Bauldry Parte
2. Cap. 15. per errorem, cùm deberet esse 17.
n. 20. & 21. vbi ita loquitur: Maximè conuenit<marginalia>Idem.</marginalia>
vt SS Corpora ab Episcopis, si adsint, vel Abbatibus
paratis deferantur, vel etiam ab Eminentißimis Car-
dinalibus: quod piè & sanctè factum esse legimus à
Sanctißimo Cardinali Carolo Borromæo in Transla-
tione Reliquiarum Sancti Simpliciani Episcopi Me-
diolanensis, eius quondam prædecessoris. Si verò non
adsint, saltem deferantur à Sacerdotibus paratis plu-
uialibus, etiamsi plura sint in diuersis loculis, sub
vno Baldachino aut pluribus, si opus sit. Si verò tan-
tum est insignis Reliquia in aliquo vasculo præpara-
ta. v. g. particula veræ Crucis, aut caput, aut Bra-
chium, aut aliqua, à superiore parato ferenda est.
Hæc ille, & alia ibidem.</P>
<P>  <absatz-nummer>395.</absatz-nummer> Illustrissimus Barbosa in Summa Aposto-<marginalia>Monialibus|extra Eccle-|siam Reli-|quias habere|prohibitum à|S. Congreg.</marginalia>
licarum Decisionum Collect. 646. ita scribit: Reli-
quiæ non in monasterijs Monialium, sed in exterio-
ribus Ecclesijs asseruari debent, vt de locis decentibus
prouideantur. S. Congreg. Episcopor. & Regular. in
Fauentina. 7. Martij 1617. teste Sellio Selest. Canon.
cap. 58. n. 6. Sic ille. Cùm autem in hac Limana
ciuitate insignia valde Monasteria sint, in quo-
rum præcipuis deuotissima quæ vocant interiora
Sanctuaria religiosissimè & decentissimè ornata
ad fouendam & promouendam deuotionem ma-
gnis iterati secessus ad spirituales exercitationes
profectibus, & singularibus religiosæ perfectio-
nis exemplis. Et dubitatum an in illis Reliquiæ<-P>@@

<-P>possent vasis inclusæ pretiosis, non obstante De-
creto S. Congregationis, asseruari. Et pro eo
stat id, quod habet P. Pellizarius Tom. 2. Tract.
10. cap. 7. nu. 6. vbi ex Tamburino de Iure Abba-
tissarum Disp. 24. Quæst. 2. n. 5. asserit S. Congre-
gationem statuisse Sacras Reliquias non esse as-
seruandas intra Ecclesiam interiorem, aut septa
Monialium. Addit tamen sic: Quod tamen non
videtur esse in vsu, saltem in multis locis; eo quòd<marginalia>Quid circa|vsum.|P. Pellizar.</marginalia>
fortè vasa pretiosa, in quibus Reliquiæ repositæ sunt,
extra clausuram Monasterij minùs tutò custodiri
poßint. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>396.</absatz-nummer> Quod quidem non videtur sufficere ad<marginalia>Non videri|fauore, quia|non vsus|tantùm lo-|calis, neque|consuetudo|talis extendi|potest.</marginalia>
licentiam huiusmodi generaliter Monialibus con-
cedendam; non quidem ex eo quòd vni Doctori
de consuetudine testanti non sit credendum, vt
est satis recepta sententia; contraria siquidem
probabilis est, vt videri potest apud Dianam
Parte 6. Tract. 5. Resolut. 28. sed quia de generali
consuetudine non procedit citati scriptoris testi-
monium, siquidem addit saltem in multis locis.
Consuetudo autem talis nequit generaliter alle-
gari: non enim extenditur de loco ad locum, si-
cut neq; de persona ad personam, quod est etiam
communi sensui Doctorum conforme, vt videri
apud eumdem potest Resolut. 31. Hinc est vt
consuetudo vescendi in Sabbatis extremitatibus
animantium, quæ in Hispania viget, extendi ad
alias prouincias nequeat; sicut consuetudo ouo-
rum, butyri suilli, & lacticiniorum, quæ pro In-
dis inualuit, alijs regionibus nequit esse commu-
nis, quod & in multis alijs potest demon-
strari.</P>
<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> Nihilominùs fundari verosimiliter po-<marginalia>Sed fauora-|bilem esse|multipliciter|ostenditur.</marginalia>
test licitam esse Reliquiarum in Sanctuarijs, aut
Ecclesijs interioribus Monialium, aut mulierum
Deo Sacrarum custodiam. Tum quia statutum
S. Congregationis pręfatum non videtur authen-
ticè promulgatum: quæ est satis vsitata euasio
ad huiusmodi sanctiones. Deinde generalis non
vsus potest allegari, qui ex eo colligitur, quod
multis in locis talis esse certissimè comprobetur.
Neque enim quis ad licitam contra legem ali-
quam operationem totius mundi debet consue-
tudines vestigare. Sed cùm videat & hîc & illic
sic agi, ex eo prudenter conijcere potest sic ge-
neratim haberi. Et ita intelligendus est P. Pelli-<marginalia>P. Pelliza-|rius vt fa-|ueat.</marginalia>
zarius, qui priùs cùm dixisset, Quod tamen non
videtur esse in vsu, id minimè negare voluit, dum
subdidit, saltem in multis locis; aliàs non benè
generalem illam clausulam præmisisset, cùm de-
buisset dicere, Quod tamen multis in locis non vi-
detur esse in vsu. Præterquam quòd ex eo quòd
in multis locis talis non vsus sit, satis videtur con-
uinci eam non vrgere obligationem, quam vi-
detur S. Congregationis statutum inferre: quan-
doquidem talis non vsus non potest non Prælatis
esse perspectus, qui tamen tacent, cum loqui fa-
cilè possent, & obseruantiam statuti à subditis
feminis, ad obsequendum promptis exigere: quod
quidem non aliter interpretandum, nisi iuxta
sensum verosimilem, quia videlicet in tali non
vsu obligationis violatæ crimen minimè depre-
hendunt. Pro quo est grauium Scriptorum sen-<marginalia>Qui suffi-|ciant actus|contrarij, vt|lex desinat|obligare.</marginalia>
tentia apud Dianam Parte 1. Tract. 10. Resolut. 7.
asserentium, quòd sciente Principe & non pn-
niente, cum possit, sufficere duos vel tres actus fa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0120.jpg/>
@@1@<SE120>Sectio XXIII. Additiones circa Reliquias &c. 105
<duolan 2><-P>ctos contra legem, vt ea non censeatur ampliùs
obligare. Circa quod Emmanuel Rodericus Tomo
2. qq. regul. q. 24. arti. 1. conclus. 3. obseruat non
esse necessarium actus dictos fieri coram Princi-
pe legislatore, vel eo sciente, sed satis esse fieri
scientibus Auditoribus regijs vel Episcopis. Quod
etiam docet Burgos de Paz in leges Tauri n. 232.
& 233. Quod quidem in præsentem casum ap-
primè cadit, vt est compertum; in quem etiam
opportunè adscisci potest aliorum doctrina à
Diana approbata citato Tract. 5. Resolut. 31. di-
centium quòd licet generaliter loquendo con-
suetudo non sit extendenda de loco ad locum,
nihilominùs cùm eadem subest ratio & æquitas,
conceditur extensio vsus. In casu autem nostro
manifestum est eamdem esse rationem; si aut
illa est, de tuta custodia, aut alia, quæ vix potest
non esse communis. Vnde sine scrupulo videtur
posse in negotio præsenti procedi.</P>
<P>  <absatz-nummer>398.</absatz-nummer> Sed hinc alia insurgit difficultas, an scili-<marginalia>Moniales|an Reliquias|possint tan-|gere.</marginalia>
cet Moniales possint sacras Reliquias tangere.
Circa quod P. Azor Parte 1. lib. 9. cap. 9. quæs. 5.
adducta antiquissima prohibitione, sic subdit: Sed
vsu deinde introductum est vt transferantur, gesten-<marginalia>P. Azorij|generalis|doctrina.</marginalia>
tur è collo dependentes, vasculis tamen aut capsulis
honorificè & religiosè, vt decet, inclusæ. Ex quo non
mihi quidem grauis videtur criminis condemnandus
ille Clericus, vel laicus, qui eas Reliquiarum sacra-
rum minutias, quas tenet apud se, piè & religiosè
tangit, aut decenter & honestè in thecas includit, in
quibus seruat. Si tamen per contemptum eas contre-
ctet, aut ita parùm honestè & religiosè includat &
deferat, vt aliqua f&#x0153;ditate turpiue tactu pollui &
inquinari facilè queant, peccare grauiter videtur.
Hæc ille, indicans in tactu etiam pio & religioso
ac decenti culpam esse venialem, vt est visum
P. Thomæ Sancio lib. 2. mor. oper. cap. 43. nu. 26.<marginalia>Fauorabi-|lior P San-|cij.</marginalia>
vbi neque venialem in eo esse culpam affirmat.
Et quidem P. Azorius, si consequenter locutu-
rus, idem debuit affirmare; quandoquidem con-
tra Angelum suprà cap. 8, quæs. 6. cum multis af-
firmat licitum esse Reliquias è collo pendentes
gestare. Ergo & tangere: Quia gestatio omni-
bus licita, vnde & tactus, & ita clericis & laicis.
Pro quo ex non extante alicubi prohibitione su-
mitur validum argumentum & quidem si San-
ctorum aliquis cum Deo regnantium, ex ijs, qui
cum Christo resurrexerunt, & iuxta receptissi-
mam Doctorum senrentiam non ampliùs mori-
turi, nobis appareret, liceret eum tangere, oscu-
lari manus & pedes, ac reuerenter amplecti: sic
enim sanctæ mulieres, occurrente iam suscitato
Christo, accesserunt, & tenuerunt pedes eius, &<marginalia>Matth. 28.|v. 9.</marginalia>
adorauerunt eum. Matth. 28. v. 9. Ex quo euinci-
tur tale aliquid fieri licitè posse erga ipsorum Re-
liquias, siue minutæ illæ, siue grandiores sint.
Ex quibus etiam concluditur Moniales Reli-<marginalia>Monialibus|applicatur.</marginalia>
quias posse tangere, mutare vasa, quando muta-
tione opus, & in suis etiam cubiculis asseruare.
Quòd si contingat apud eas intra claustra fieri
processiones, poterunt & eas gestare, iuxta id
quod habet P. Sancius loco citato, vbi ita conclu-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
denter scribit: Item dicunt (Turrecremata &
Graffis) esto esset ea prohibitio, iam vsu receptum esse,<marginalia>Portari à|laicis vt pos-|sint in pro-|cessionibus.</marginalia>
vt Acolythi sacra Reliquiarum vasa portent. Immò
credo nullam esse culpam, si laici reuerenter portent
aut contingant: quod nullam reperiam prohibitio-<-P>@@

<-P>nem: sicut Cruces & imagines tangunt, atque por-
tant. Sic ille. Quidni & Moniales, quæ statum
habent superiorem, & inter personas Ecclesiasti-
cas computantur? Esset autem valde absurdum,
si in publicis processionibus tale aliquid ageretur,
& ita à Prælatis neutiquàm permittendum. Vi-
deatur P. Pellizarius Tract. 8. cap. 5. nu. 77. vers.
Aduert. 7. cum P. Sancio locutus, vbi & P. Azo-
rium citat per errorem cap. 93. cùm esse debeat.
9. sicut vers. Aduert. igitur P. Sancium lib. 4.
cùm esse debeat 2. quod amanuensium insci-
tiæ, aut typographorum incuriæ, quam & nos
patimur, tribuendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> Inquiri tandem potest an Indis dari San-<marginalia>Circa Indos|quid agen-|dum in ne-|gotio Reli-|quiarum.</marginalia>
ctorum Reliquiæ possint, vt eas gestent more
quamplurium Christianorum? In quo videtur di-
cendum paucissimis, & supra natiuam indolem as-
surgentibus, eas esse tribuendas. Cùm enim illi
sint ebrietati supra modum obnoxij, periculo in-
dignæ tractationis exponuntur. Sunt etiam cul-
tui, immò & adorationi cadauerum maiorum
suorum, (Malchis vocat) nimiùm quantùm ad-<marginalia>Malchis|quid Indis.</marginalia>
dicti. Vnde & existimare possunt eamdem apud
nos superstitionem vigere, dum Sanctorum Re-
liquias adoramus. Vnde vt eas etiam in Altaribus
expositas sine superstionis periculo venerentur,
instructione iterata & exacta indigent, quæ vti-
nam ab ijs, ad quos spectat, vt par est adhibeatur.
Dicendum ergo & inculcandum illis Reliquias
nostras illorum esse, qui ob præclaras virtutes,
secuti Christum, cum eo in cælis regnant, po-
tentes in necessitatibus & laboribus veros Chri-
stianos, vel tales esse cupientes adiuuare. Malchi-
siorum, autem suor&#x0169; animas in inferno torqueri, &
sine fine torquendas, quia infideles, Idololatræ,
ebriosi, impudici, & alijs criminibus inuoluti:
vnde eorum corpora veneratione prorsus indig-
na, suscitanda in extremi iudicij die, & cum ani-
mabus in cauernas profundas, vbi Dæmonum
fornaces, deturbanda. Cum alijs autem, in quibus
fides & Christiani mores notas radices egerunt,
sicut cum antiquis Christianis agendum, vt ap-
tari illis queat quod aliàs de Christo Lucæ 24.<marginalia>Lucæ 24.|v. 43.</marginalia>
v. 43. Sumens reliquias, dedit eis: discipulis in-
quam in fide resurrectionis piscium miraculo
roboratis: sicut prioribus illud Matth. 7. v. 6.<marginalia>Matth. 7.</marginalia>
Nolite sanctum dare canibus &c. quod ad litteram
præsenti etiam congruit instituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>400.</absatz-nummer> Et Concilium quidem Limense Reli-<marginalia>Quid circa|illas ex Con-|cilio Limensi|Tertio.</marginalia>
quiarum etiam meminit, de quibus sic Actione 4.
cap. 10. locutum: Reliquiæ Sanctorum, quas ma-
gnopere venerari decet, à nemine teneantur, nisi per
Ordinarium priùs examinatæ atque approbatæ: ne-
que tales etiam à sæcularibus & laicis portentur, nisi
de eius speciali facultate, iuxta formam superioris
Concilij (Sess. 2. c. 55.) Deuotio tamen meritò lau-
dabilis circa cereos Agnos à Summo Pontifice bene-
dictos secum gestandos, omnibus modis probatur, dum-
modò puri, ac non fucati coloribus sint. Sic Conci-
lium, citans pro Agnis non fucatis Motum pro-
prium Gregorij XIII. pro Reliquijs autem Con-
cilium Tridentinum Seßione 25. Decreto 1. in quo<marginalia>Quid ex|Concilio|Tridentino.</marginalia>
quidem sic habetur: Sanctorum quoque Martyrum
& aliorum cum Christo viuentium sancta Corpora,
quæ viua membra fuerunt Christi, & templum Spi-
ritus sancti, ab ipso ad æternam vitam suscitanda &
glorificanda, à fidelibus veneranda esse, per quæ mul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0121.jpg/>
@@1@<SE121>106 Auctarij Indici. Pars IX.
<duolan 2><-P>ta beneficia à Deo hominibus præstantur. Sic Con-
cilium, pro Reliquiarum veneratione meritò al-
legatum. Et quidem pro excitanda deuotione
erga illas tres valde efficaces tituli proponuntur;
scilicet quòd membra Christi, templum Spiritus
sancti, & validissimæ pro multis à Deo benefi-
cijs impetrandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>401.</absatz-nummer> Et quod ad duos priores attinet, videtur<marginalia>Sanctorum|Corpora et|iam mortuæ|sunt mem-|bra Christi.</marginalia>
Concilum innuere Sanctorum corpora fuisse
quidem dum viuerent membra Christi, & tem-
plum Spiritus Sancti; modò autem non esse. Sed
quidem & modò esse dubio procul affirmandum;
Christi inquam esse membra, sed mortua, quæ
viua fuerunt membra, dum viuerent. Quam-
quàm in hoc conuenientem oporteat loquendi
modum vsurpare. Siquidem fideles, qui in statu
mortalis peccati sunt, mortua Christi membra
dicuntur, eo quòd charitate sint destituti, quæ
est vita in ordine supernaturali, pro quo P. Suarez<marginalia>Peccatores|membra|mortua.</marginalia>
Tomo 1. in. 3. p. Quæst. 8. arti. 3. in Commentario.
Vnde non videtur opportunus loquendi modus,
si dicamus corpora Sanctorum esse mortua mem-
bra Christi. Potest tamen conuenienter dici
corpora Sanctorum etiam mortua esse Christi
membra. Et quidem sicut D. Thomas citato Ar-<marginalia>D. Thom.</marginalia>
ticulo in responsione ad 2. ait, etiam stare potest
vt fidelis in statu peccati dici possit aliquem vitæ
influxum à Christo habere vt capite, scilicet cre-
dere, sicut si membrum mortificatum aliqualiter
moueatur ab homine, vt loquitur S. Doctor: ad
quem modum dici potest circa mortua Sancto-
rum corpora suum etiam habere Christum, vti in
membra, tunc etiam influxum, vt viuere etiam
dici queant ei, cui omnia viuunt, & ea præsertim,
quæ ad ipsum vti caput, & non Regem tantùm,<marginalia>Sancti etiam|mortui sunt|templum|Spiritus san|cti.</marginalia>
constat pertinere. Vnde & templum Spiritus
Sancti dici item possunt: neque enim in viuis
habitans, dedignatur mortuos; immò tunc æsti-
mat digniores felicissimæ mortis merito excel-
lentiùs consecratos. Et audiui vocem de cælo di-<marginalia>Apocal. 14.|v. 13.</marginalia>
centem mihi: Scribe: Beati mortui, qui in Domino
moriuntur. Amodò iam dicit Spiritus, vt requies-
cant à laboribus suis. Apocal. 14. v. 13. De san-
ctis sermo est, de quibus præmiserat immediatè
D. Ioannes: Hîc patientia Sanctorum est &c. v. 12.
Quando ergo illi moriuntur, tunc Spiritus san-
ctus pro eorum maiori est gloria solicitus: Amo-
dò iam dicit spiritus: quod de illo accipiunt Hay-
mo, Richardus, Ansbertus, & alij. Vnde & vox<-P>@@

<-P>illa magna ad eumdem referri potest, per quem
hoc, quod continet omnia, scientiam habet vocis.
Sap. 1. v. 7. In magnam enim vocem erumpit,
cùm sancti moriuntur, vt tunc maximè in eo-
rum se templo habitare reddat cælestibus, terre-
stribus, & inferis manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>402.</absatz-nummer> Iam quod ad reliqua attinet à Concilio<marginalia>Circa alia|ex Limensi|Concilio.</marginalia>
Limensi decreta, id quod de necessaria approba-
tione Ordinarij dicitur pro priuata Reliquiarum
tentione communis Scriptorum sententia non
admittit, de quo dictum, nu. 58. Concilium au-
tem Tridentinum de nouis Reliquijs egit, &
minime ad intentum, de quo nu. 57. Pro quo &
Leander Tomo 6. Tract. 7. Disp. 4. Quæst. 7. Con-
cilium ergo pro illis temporibus cautionem præ-
fatam forsitan necessariam iudicauit, ne fortè
falsæ Reliquiæ pro veris à venientibus ex Euro-
pa obtruderentur, dum Peruuiensium eorum
auidam deprehenderent pietatem, quæstum inde
non mediocrem percepturi. Quod verò de por-
tandis à sæcularibus & laicis additum, iuxta id
est, quod ex P. Thoma Sancio dictum nu. 398.
Reliquias scilicet posse à laicis & tangi & por-
tari, quod tamen in publicis Processionibus non<marginalia>Reliquias à|laicis deferri|in Processio-|nibus inde-|corum.</marginalia>
esse admittendum iudicauimus. Videtur autem
Concilium id cum Ordinarij licentia fieri posse
aliquatenus indicare. Sed quidem vt tunc per-
mitti posset, ea esse ratio potuit, quòd pauci tunc
essent Clerici, vt huic possent adhiberi ministe-
sterio: quæ quidem iam cessat. Et quàm hoc vi-
deri possit absurdum, ex dictis nu. 394. potest
sufficienter intelligi, cùm ab Episcopis & Abba-
tibus paratis deferendæ Reliquiæ proferantur.
Et quidem si pro laicis talis veniat in vsum per-
missio, & pro delatione tali honesti quique quæ-
rantur, ad eum veniet res ista statum, sicut de
alijs experientia testatur, vt infimis quibusque,
pueris, & Indis portandæ tribuantur. Et quid ad
hæc Concilium, cuius Patres dicentes audiui-
mus: Reliquiæ Sanctorum, quas magnoperè vene-
rari decet? Magnoperè inquam, vt non solùm
in vilipendium, sed neque in minùs decentem
tractationem venire patiamur. Fiet enim inde,
vt, quod futurum erat maximo nostro temporali
& spirituali commodo, iuxta dicta ex Concilio
Tridentino, in iacturam cedat omnigenam, &
inhonori coràm Deo, & eius sublimi euadant
curia, qui honore dignissimos negligunt hono-
rare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0122.jpg/>
@@1@<SE122>107
<Z><A+3>AVCTARII</A+3>
<A+4>INDICI</A+4>
<A+3>PARS DECIMA.</A+3></Z>
<negEZ><A+2>Miscellanea est tota, in qua & Alphabetico ordine proceden-
dum, quia sic visum opportunum extrema hac in palæstra,
qui & viris magnis absolutè placuit; neque pro huiusmodi
opus est ampliorem reddere rationem, sed tempus redime-
re, cùm dies mali sint, hortatore Apostolo Ephes. 5. v. 16. ad
rem attenti, parergis abdicatis.</A+2></negEZ>
<duolan 2><Z><A+1>A.
Absolutio à peccatis.</A+1></Z>
<duolan 2><P><INI7>Q</INI7>Væ ad hoc verbum spectant,<marginalia>Num. 1.</marginalia>
sicut ad plura ex sequentibus,
sunt sanè quamplura, & quia<marginalia>Dicendorum|ratio.</marginalia>
generalia, à Nobis omit-
tenda, quibus incumbit so-
lùm peculiares difficultates
circa res Indicas enodare,
quod cùm per principia debeat præstari Theolo-
gica, in eo etiam communi est vtilitati, Deo au-
spice, seruiendum. Et quidem nonnullæ ex ipsis
à doctis sunt præcedentis sæculi discussæ Magi-
stris, & post vulgatum Thesaurum, & duos Au-
ctarij Tomos prælo transmissos inuentæ; & in-
uentæ profectò publica luce dignissimæ, neque
nostrum circa illas desiderandum iudicium, vbi
aut necessitas, aut vtilitas postularint. Sit ergo
Prima</P>
<negEZ><A+1>An absolutio valida fuerit respectu In-
dorum, qui sine expressa Dei cognitione
supernaturali sunt peccata confessi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>2.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro Chilensibus sic est consultus P. Ste-<marginalia>P. Stephani|de Auila.|commenda-|tio.</marginalia>
phanus de Auila, cuius laus est in præclara
de Censuris lucubratione, vt de magnis non di-
camus pauca virtutibus, de quibus P. Ioannes Na-
dasi in Anno dierum memorabilium seu illustrium,
vt ipse etiam vocat, Societatis IESV, die 14. Apri-
lis. Vbi & de testimonijs à cælo præstitis post
mortem religiosissimæ probitatis, quæ cauet ille,
sicut & in alijs, vocare miracula, temperamento
laudabili. Ad interrogationem ergo respon-
dens.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> In primis ait duplicem sensum habere posse<marginalia>Prior quæ-|stionis sensus,|in quo est cer-|ta negatiua|resolutio.</marginalia>
quæstionem. Prior est de eo, qui solùm agnos-
cit Deum vt finem naturalem, neque tamen
Confessarium tollere peccata cognoscit. Et circa
hunc tamquàm certum statuit, etiamsi confitea-
tur peccata, inualidam esse absolutionem, quia<-P>@@

<-P>confessio tunc vim habet solius simplicis narra-
tionis, cùm se vt reum non statuat coràm illo,
nec curet absolui. Pro quo D. Thomas in Addi-
tionibus ad 3. p. q. 9. arti. 1. ita scribit: Confeßio
secundùm quod est pars Sacramenti, ordinat confi-
tentem ad Sacerdotem, qui habet Claues Ecclesiæ,
qui per confeßionem p&#x0153;nitentis conscientiam cogno-
scit; & secundùm hoc Confeßio potest esse etiam in
eo, qui non est contritus, quia potest peccata sua con-
fiteri Sacerdoti, & clauibus Ecclesiæ se subijcere.
Hæc ille, quæ in substantia refert Sotus in 4.<marginalia>Alter, de quo|est quæstio.</marginalia>
dist. 18. q. 3. arti. 2. Alter sensus, in quo est diffi-
cultas, expressam Dei cognitionem supernatura-
lem in p&#x0153;nitente remouet, qui tamen Deum
Confessarij ipsius cognoscit actu supernaturali
ex parte principij, & eius virtute peccata remit-
tere, quæ ipse cum dolore, & emendationis pro-<marginalia>In quo affir-|mat citatus|Pater.</marginalia>
posito confitetur. Et eiusmodi confessionem va-
lidam esse affirmat, & probat, quia respectu illius
concurrunt omnia, quæ sunt de substantia Sa-
cramenti, licet sit illud informe. Contra quod
sibi obijcit.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Primò, Quia p&#x0153;nitens solùm agnoscit<marginalia>Quinque sibi|obiectiones|opponit.</marginalia>
Deum vt finem naturalem. Secundò non agnos-
cere gratiam, neque gloriam. Tertiò de peccato
non dolere eo quòd sit Dei offensa. Quartò non
intendere reconciliationem cum Deo, quod est
in P&#x0153;nitentiæ Sacramento necessarium, vt do-
cet D. Thomas 3. p. q. 90. arti. 2. Quintò, Quia
non cognoscere expressè Deum vt finem super-
naturalem, est ignorantia culpabilis. Quibus
respondet.</P>
<P>  Ad Primum, quòd licet non cognoscat Deum<marginalia>Prioris solu-|tione ex cog-|nitione super-|naturali im-|plicita in ef-|fectu remis-|sionis peccati.</marginalia>
expressè in seipso vt finem supernaturalem, cog-
noscit tamen eum implicitè & virtualiter in effe-
ctu & medio supernaturali, remissione inquam
peccatorum expressè cognita. Ad eum modum,
quo timens p&#x0153;nam naturalem, cognoscit Deum
vt auctorem naturalem: & infernum, quæ p&#x0153;-
na supernaturalis est, Deum timet vt auctorem
supernaturalem. Et Idololatra, cùm eleemosy-
nam erogat ex motiuo naturalis pietatis, dicitur
propter Deum operari, iuxta communem Theo-<marginalia>Probatio|multiplex.</marginalia>
logorum sensum, tamquam propter finem natu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0123.jpg/>
@@1@<SE123>108 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ralem, virtute huiusmodi actus ex se ad eum vti
auctorem naturalem tendentis. Qui ergo fide
supernaturali cognoscit Confessarium posse pec-
cata remittere, quia id supra hominis est potesta-
tem, Deum implicitè vt finem supernaturalem
cognoscit. Quod etiam ex scientia Christi in-
fusa probat, qua ille in effectibus supernaturali-
bus diuinam essentiam expressè cognoscit, non
quoad quid est, sed quoad an est. Et confirmat
ex eo quòd Deus vt finis supernaturalis cognos-
citur eodem lumine, quo cognoscitur obiectum
hoc, scilicet Confessarium peccata remittere.
Immò addit cognitionem istam posse dici ex-
pressam Dei cognitionem: licet enim eum vt
vnum & Trinum non cognoscat: cognoscit vt
tribuentem Confessario remittendi peccata po-
testatem, qui est effectus supernaturalis.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Ad Secundum, Transeat, inquit antecedens,<marginalia>2. ex implici-|ta cognitione|gratiæ & glo-|riæ, aliàs non|necessaria, ob|rationem|præmij.</marginalia>
de cognitione gratiæ & gloriæ, negata conse-
quentia: quia vt p&#x0153;nitentis actus sint iudiciales,
non est necessarium quòd præmium & p&#x0153;na
cognoscantur à iudice referenda: sed sufficit;
quòd eum agnoscat vt iudicem, qui possit ab in-
stantia absoluere, aut condemnare, circa quod
se illi submittit. Deinde respondet quòd licet
expressè non cognoscat gratiam & gloriam, benè
tamen vt effectum in caussa: absolutio enim est
caussa immediata gratiæ, & mediata gloriæ. Et
qui vult vt sibi remittantur peccata, implicitè
vult gratiam & gloriam. Cùm aliàs scire debeat
Christianos media Confessione sperare præmium
in hac vita, & in futura.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Ad Tertium, exhibet P. Henriquez doctri-<marginalia>3. ex sufficie&#x0303;ti|dolore ex mo-|tiuo natura-|li, & etiam|supernaturali</marginalia>
nam lib. 1. de P&#x0153;nitentia cap. 26. n. 1. iuncto. n. 2. in
principio, vbi ait quòd dolor de offensa Dei in
ratione inferiori propter caussas temporales, &
naturale motiuum, vt quia Deus punit temporali
p&#x0153;na infamiæ, sufficit ad substantiam Sacra-<marginalia>in 4. dist.|17. q. 2. ar. 5.</marginalia>
menti P&#x0153;nitentiæ. Et Sotus affirmat attritionem
talem sufficere pro Sacramento Baptismi. Deinde
asserit virtualiter de peccato dolere vt est offensa
Dei auctoris supernaturalis.</P>
<P>  Ad Quartum, eo ipso quòd p&#x0153;nitens velit à<marginalia>4. velle re-|conciliatio-|nem.</marginalia>
Confessario sibi remitti peccata, velle etiam cum
Deo reconciliationem virtualiter, quandoqui-
dem medium applicat, quod Deus ad reconci-
liationem instituit.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Ad Quintum, stare posse vt ignorantia p&#x0153;-<marginalia>5. cum spe-|ciali doctrina|circa igno-|rantiam Dei.</marginalia>
nitentis sit culpabilis, & quòd in ipso actu Con-
fessionis graue admisceatur peccatum, ac nihil-
ominùs validum sit Sacramentum, vt tenet So-
tus in 4. dist. 18. arti. 3. Canus Relectione de P&#x0153;ni-
tentia. fol. 116. & 118. P. Henriquez Lib. 2. de
P&#x0153;nit. Cap. 11. n. 1. dummodo ignorantia non sit
ita crassa, vt æquiualeat affectatæ, vt ait ipse Pa-
ter Henriquez n. 2. in fine: quæ quidem in edu-
catis inter Hispanos non reperietur; benè tamen
apud rudes & barbaros, parumque in rebus fidei
instructos: id quod in Chilensibus præsertim
occurret, tum ob eorum barbariem, Deum enim
penitus ignorabant; tum ob Catechistarum in-
curiam, aut ipsorum linguæ imperitiam. Sic ad
argumenta</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Asserit prætereà, quòd si p&#x0153;nitens agnos-<marginalia>Assertio ci-|tati Auctoris|3 circa va-|lidam abso|lutionem.</marginalia>
cat Confessarium habere potestatem à Deo ad
remittenda peccata, & vt tali confiteatur, licet
hoc supernaturali actu non agnoscat fidei ex<-P>@@

<-P>parte principij, cùm habitum non habeat fidei
supernaturalem, probabilius se putare futuram
validam absolutionem, & consequenter Con-
fessionem, accedente dolore de peccatis, & emen-
dationis proposito. Probat quia hîc concurrunt
omnes actus ad substantiam Sacramenti necessa-
rij, neque opus est vt attritio à principio super-
naturali procedat, cùm naturale sufficiat: ergo
neque cognitio supernaturalis necessaria est; quia
actus voluntatis partes essentiales Sacramenti
sunt, & magis immediatè concurrunt, quàm
actus intellectus, qui solùm ad actus voluntatis
supponuntur. Item in Baptismo vt validus sit
non requiritur fides in recipiente, vt docet S.
Thomas 3. p. q. 68. arti. 8. & Sacerdos, qui solùm
humana fide crederet per absolutionem remitti
peccata, validè absolueret: Ergo neque ex parte
p&#x0153;nitentis necessaria erit fides supernaturalis,
quæ vt principium concurrat ad actus Sacra-
menti. Et Concilia, quæ statuunt necessariam
esse, de necessitate loquuntur in ordine ad iusti-
ficationem, ne initium iustificationis sit ex no-
bis, cùm hîc solùm de validitate Sacramenti lo-
quamur. Hæc dictus Magister.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Circa quæ in primis non videtur cur Con-<marginalia>Quid videa-|tur minùs|consequenter|negatum ab|illo.</marginalia>
fessio, quæ valida adstruitur iuxta cognitionem
illam supernaturalem, & proportionalem dolo-
rem, ac emendationis propositum, formata etiam
esse non possit. Id enim quod de peccato igno-
rantiæ dicitur, & ad Deum vt Trinum videtur
referendum, obstare nequit, quia ignorantia ta-
lis potest esse inculpabilis, ob barbariem, & alia,
de quibus. n. 7. ex eodem Auctore. Licet autem
supponatur Baptismus, qui cum expressa est Tri-
nitatis notitia conferendus, in eo, qui de Con-
fessione agit, id à docto Patre non videtur atten-
di, nec immeritò, quia in talibus solet lux illa
exigua tanti mysterij facilè abscondi. Et quam-
uis ante Confessionem debeat ipsis suprema hæc
veritas inculcari, & respondebunt ipsi psittacho-
rum more, vix vllum formare poterunt de tanti
mysterij sublimitate conceptum; neque expedit
eos multoties sine absolutione dimitti, stante do-
ctrina præfata de validitate Sacramenti cum su-
pernaturalitate dispositionum.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Deinde discrimen illud de necessarijs ad<marginalia>In Sacra-|mento infor-|mi etiam su-|pernaturalis|dolor ne-|cessarius.</marginalia>
valorem Sacramenti, & ad iustificationem per
ipsum, vt pro illo naturalis ordinis actus suffi-
ciant, secus pro alio, grauissimis Doctoribus di-
splicet, etiamsi Sacramentum informe esse posse
fateantur. Sic enim P. Suarez Tomo 4. in 3. p.
Disput. 20. Sect. 5. num. 6. vbi se refert ad ea, quæ
à se dicta probante dolorem, qui est pars Sacra-
menti, debere esse veram & supernaturalem at-
tritionem, scilicet Sect. 4. num. 6. & ex Concilio
Tridentino id ostendente, generaliter locuto; pro
quo & eadem est ratio ex veritate formæ desum-
pta, cui debet materia eius veritati accommo-
data respondere. Quomodo enim Sacerdos po-
test verè dicere se absoluere, vbi materia quan-
tùm est ex se prorsus inepta est ad finem, pro quo
est à Christo institutum, qui ex accidenti aliquo
possit impediri. Sic in Baptismo, qui esse infor-
mis potest, nequit tamen materiæ diuersitas ad-
mitti, sicut in Sacramentis alijs, quæ iuxta pro-
babilem sententiam esse informia possunt, eorum
validitate constante. P. Suarium sequitur Cardi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0124.jpg/>
@@1@<SE124>De absolutione carentis supernatur. cognitione Dei. 109
<duolan 2><-P>nalis Lugo Disput. 14. de P&#x0153;nitentia Sect. 6. qui
nu. 100. eiusdem Disputationis cum communi
sententia admittentium Sacramentum informe
concludit remoto obice effectum iustificationis
habere: ex quo argui validissimè potest: Nam
iustificatio talis fit virtute Sacramenti: igitur ha-
buit illud materiam ad iustificationem secundùm
se sufficientem. Quæ est euidens consequentia.
Omitto plures alios similiter sentientes.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Iam quod ad praxim attinet, existima-<marginalia>Quid mo-|menti in|præfatis sen-|tentiis.</marginalia>
re quis non immeritò potest, sententias præfa-
tas non multùm habere momenti, licet aliquam
habeant probabilitatem: de actibus enim illis su-
pernaturalibus, qui in præcedentibus Confessio-
nibus esse potuerunt, ij, de quibus loquimur,
non poterunt reddere rationem; immò neque de
naturalibus; pro quibus videtur probabilitas in-
quiri, vtnon cogantur Cōfessiones iterare. Ad hoc
aute&#x0303; sufficiet interrogare eos an bona fide con-
fessi fuerint faciendo quod Pater dixerit. Si enim
annuant, id erit satis, licet reuera fuerint in va-
lidæ Confessiones, si modò validè confiteantur,
absolutione indirecta illorum peccatorum, quæ
in Confessionibus inualidis declararunt. Et qui-
dem attenta multorum rudi barbarie, aut barba-
ra ruditate, quicumque Dei respectus potest su-
pernaturalis censeri, quia supra naturam sic affe-
ctam. Et quia de Chilensibus agimus, ante dies
aliquot à quodam, qui apud illos fuerat, audiui
narrante, cùm de Baptismo ageretur, ex illis
quemdam ad Patres attulisse canem, & eos ro-
gasse vt ipsum baptizarent. Ad eò dignam de Ba-
ptismo combiberant opinionem. Neq; de eorum
tamen desperatur salute, si ad Christiana castra
depositis armis accedant. Sed quando hæc erunt.</P>
<negEZ><A+1>De absolutione à Sacerdote adhibita, qui
solùm humana fide crederet per absolu-
tionem Sacramentalem remitti peccata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>12.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc dictum n. 8. sed explicatione in-<marginalia>Congrua|explicatio|assertionis.</marginalia>
diget, quod ita est absolute prolatum.
Nam Sacerdos ita credens videtur proculdubio
hæreticus, dum non credit fide diuina talem arti-
culum; humana enim errori obnoxia est, & ita
non remouet penitus dubitationem; dubius au-
tem circa fidem hæreticus est, vt habetur in cap. 1
de hæreticis. Et talis quidem solum in casu extre-
mæ necessitatis potest absoluere moriturum, iux-
ta ea, quæ Doctores disputant de Sacramento
P&#x0153;nitentiæ, & de Censuris agentes. Vnde non<marginalia>Et illam in-|stituto mini-|me deser-|uire.</marginalia>
videtur doctrina illa præsenti instituto accom-
modata, cum de singulari casu necessitate vrgente
procedat, in quo iurisdictio potest ab Ecclesia
concedi, vt benè explicat P. Suarez suprà Disput.
27. Sect. 4. Cùm tamen in negotio præsenti de
materia Sacramenti agatur, circa quam nihil po-
test Ecclesiæ auctoritas immutare. Nisi dicatur<marginalia>De hæretico|mentali no-|tanda.</marginalia>
hæreticum talem purè esse mentalem, & iurisdi-
ctione aliàs præditum, siue ordinaria, siue delega-
ta. Et neque hoc modo similitudo congruit, ob
eamdem ratione&#x0303;, quia de iurisdictione ab Ecclesia
accepta agitur, quæ, dum non se prodit hæresis,
perseuerat. Quamuis dubium videatur esse posse
an mentalis hæreticus iurisdictionem reuera ac-
cipiat; quia non videtur esse iuxta intentionem<-P>@@

<-P>Ecclesiæ eam tali subiecto conferre coràm Deo
ab ipsa præciso. Sic in Cap. Commissa §. Ceterum
de elect. in 6. recipiens Parochialem Ecclesiam
non intendens intra annum promoueri, ius ad fru-
ctus non recipit, nisi mutet voluntatem. Sic dis-
ponente Bonificio VIII. Circa quod P. Suarez
Lib. 4. de legibus cap. 13. nu. 28. ait non esse in
illo actus interni punitionem, dùm de occultis
Ecclesia non iudicet, sed conditionalem dispo-
sitionem nolentis dare ius ad fructus, nisi sub eo
onere volitæ promotionis, de quo alibi à Nobis
dictum. Sic ergo etiam dici potest nolle iurisdi-
ctionem conferre, nisi sub conditione Catholici
sensus erga res fidei, neque oppositum videri
credibile.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Sed obstare videtur satis probabilis & re-<marginalia>Doctrina de|errore com-|muni quo-|modo non|obstet.</marginalia>
cepta sententia de communi errore, quo præua-
lente valida sunt acta iudicis, iuxta l. Barbarius
Philippus de offic. Prætor. quod in foro etiam Ec-
clesiæ procedit, vt dictum aliàs non semel. Cùm
ergo circa mentalem hæreticum error sit com-
munis futurus, valide aget, & ita iurisdictionem
habiturum fatendum est, cùm sine illa nullum sit
quidquid attentauerit futurum. Sed præterquàm
quòd doctrina ista iuxta multos solùm habeat
locum in habente officium publicum, vt in Pa-
rocho, & non in delegato Confessario, qui non<marginalia>P. Suarez|Tomo 5. in|3. p. Disp.|11. Sect. 2,|n. 14.</marginalia>
est eius Vicarius; eo tamen admisso, stare supe-
rior positio potest, & dici mentalem hæreticum
non recipere iurisdictionem, sed occasionibus
occurrentibus Ecclesiam supplere quod deficit,
ne grauia inconuenientia sequantur. Sicut de
dono Prophetiæ Doctores tradunt, non esse
scilicet aliquid per modum habitus, sed Deum
quando vult, & vti vult, mentem hominis illu-
strare. Neque argui prætereà potest ex hæreti-<marginalia>Sicut neque|receptio Sa-|cri Ordinis.</marginalia>
co mentali sacros Ordines recipiente cum vera
illos recipiendi voluntate; recipit siquidem, quia
voluntas in conferente supponitur, qui si aliter
procederet, imprudenter ageret, quandoquidem
iste sic recipiens potest resipiscere, & ita Ordi-
nibus vti; esset namque grauissimum inconue-
niens, si ordinandus vlteriùs esset; aut pro ordi-
nato habitus non posset in acceptis publicè Ordi-
nibus ministrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Et idem videtur dicendum de hæretico<marginalia>Quid de|hæretico ex-|terno, sed|occulto.</marginalia>
plusquàm mentali, occulto tamen, si erga ordi-
nandos habeat Episcopus generalem intentio-
nem, & ille cum alijs requisitis accedat; vel si so-
lus ordinari petat, & nihil speciale in Episcopi in-
tentione adsit, erga illum, sicut circa alios proce-
dentis. Secus esset si in Ordinatione multorum<marginalia>De protesta-|tione ab|Episcopis|præmitti|solita.</marginalia>
protestaretur fe nolle ordinare quemquam Eccle-
siastico impedimento ligatum, inter quæ hæresis
videtur eminere. Circa quod satis est prudens P.
Francisci de Lugo Resolutio Disp. 8. de Sacram.
Sect. 7. n. 119. quidquid dicat P. Præpositus in 3.
p. q. vnica de Sacramento Ordinis n. 171. scilicet in-
telligendam protestationem, si Episcopus aliquem
talem esse cognoscat: vnde nullus se non ordina-
tum existimare debet, si fortè erat excommuni-
catus &c. ignotus tamen vel occultus, quia Epis-
copus non obstante protestatione verè intendit
Ordines conferre examinatis, admissis, nominatis,
de quor&#x0169; defectu nullam habet notitiam. Cui re-
solutioni ait Diana se libe&#x0303;ter adhærere Par. 5. Tra.
13. Reso. 66. Quis enim nō videat protestationem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0125.jpg/>
@@1@<SE125>110 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>sic intellectam esse friuolam? Si enim agnoscat
Episcopus aliquem taliter impeditum, manife-
stum est illum ad Ordines neutiquàm admissu-
rum. Vt quid ergo protestatio? Deinde cùm ad
Ordinationis actum soli examinati, admissi, &
nominati, de quorum defectu nulla habetur no-
titiâ, concurrant: si aliqua postmodùm habenda
sit, illa certè post susceptos Ordines superueniet,
vnde pro conferendis inutilis. Et hæc ex occasio-
ne sit satis protulisse.</P>
<negEZ><A+1>De absolutione ab excommunicatione.
Peculiaris casus in materia immuni-
tatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>15.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nno 1585. in hac Limana Regum ciui-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
tate Religiosi quidam duo mancipia
Æthiopica, quæ ad capitale supplicium duce-
bantur, è manibus ministrorum nimis violenter
extraxerunt, & ita posuere in tuto, vt minimè
comparerent. Cumque à Togatis iudicibus de ex-
trahendis illis è Conuentu ageretur, illis est vio-
lenta resistentia ingressus impeditus. Et ea ipsi
bellum facinus ratione tuebantur, quia rei è Con-
uentu extracti, Ecclesiæ immunitate violata. Et
erat tunc apud Audientiam regiam Peruuij gu-
bernatio, mortuo ante biennium Prorege, Ex-
cellentissimo Dom. D. Martino Henriquez, dum
in eadem Ciuitate Prouinciale Concilium habe-
retur, & iussit Prouincialem, & Prælatum Con-
uentus cum alijs ex præcipuis tumultus damna-
bilis promotoribus in Callaensem portum duas
distantem leucas duci, & nauigio transcriptos in
Hispaniam transmeare. Quod & ita factum post
factam informationem, Lanceariorum ad id cu-
stodia deputata.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Et circa dispositionem prædictam diuersa<marginalia>Religioso-|rum extra|regnum ex-|pulsio vt esse|licita po-|tuerit.</marginalia>
fuere iudicia, an scilicet Regij ministri in Censu-
ras contra violatores Ecclesiasticæ immunitatis
latas incurrissent, & grandi perpenso præiudicio,
quod iustitiæ impendebat, & periculum remotis
his in regionibus, in quibus maiori cum libertate
viuitur, si huiusmodi publici insultus sine satis-
factione, & correptione debita relinquantur, &
quòd Prouincialis in illis non habeat Superio-
rem: visum est Societatis Iesv Patribus prædi-
ctos ministros non fuisse Censurarum incursione
grauatos in eo quod actum pro conseruanda pa-
ce, & debito iustitiæ respectu contuendo; quia
sine peccato id stare potuit, sine quo Censuris lo-
cus non est. Immò conuenientissimum apparuit
tali vti medio, quod est obligationi conforme,
quam habent Principes; cùm aliàs informatio
non fuerit directè contra Religiosos facta, vt ip-
si, qui eam fecere, testati.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Cum ergo hæc ita se habuerint, Doctor
Arteaga, ex Regijs Senatoribus vnus, ad Reli-
giosum vt ei de more confiteretur accedens, ab
illo noluit audiri, vnde dictos Patres Collegij D.
Pauli consuluit, longa informatione trans-
missa, ingenuè nihilominùs rogans an debe-
ret se excommunicatum iudicare. Cui & est
scripto tenoris sequentis vulgari sermone respon-
sum.</P>
<P>  Relatione supposita, quæ Nobis est à V. M.<marginalia>Luculentum|pro eo re-</marginalia>
exhibita, Regiam scilicet Audientiam adnaui-<-P>@@

<-P>gatione admodùm R. R. Patrum Prouincialis<marginalia>sponsum|Doctorum|Patrum.</marginalia>
&c. nihil prætendisse aliud, quàm vt Regiæ
Maiestati se sisterent, sui facti rationem reddi-
turi, illatæ inquam pro auferendis reis ministris
Regijs violentiæ, armis, vulneribusque: & in-
formationem non esse contra Religiosos factam,
sed pro exoneratione ministrorum, cum alijs,
quæ V. M. refert & allegat, videtur Nobis V.
M. non teneri se excommunicatum reputare.
Licet enim verum sit vnam ex Bulla C&#x0153;næ
clausulam contra iudices laicos excommunica-
tionem continere, qui se in caussis criminalibus
contra personas Ecclesiasticas interponunt, ap-
prehendendo, processando, aut sententias profe-
rendo contra illos, & eas executioni mandando:
sitque certum Bullam prædictam in conscientia
obligare in vniuersa Catholica Ecclesia, ita vt
alia non sit opus publicatione præter eam, quæ
Romæ fit, vt expressè declarat Pontifex: sitque
de fide iuxta sacrum Concilium Tridentinum
seßione 14. Cap. 7. & Can. 11. reseruationem ca-
suum & Censurarum Pontificiarum in conscien-
tiæ foro obligare, ita vt absolutio contra eam
exhibita sit nulla: Dicta tamen clausula videtur
intelligenda quando iudices laici procedunt ad
cognitionem caussarum criminalium Ecclesia-
sticorum in ordine ad punitionem ipsorum. Cùm
autem pax publica & iustitia perturbatur, licitum
est & conueniens media opportuna adhibere ad
illius conseruationem: & ideò potestatem ha-
bent, immò & obligationem ex vi iuris naturalis
Principes supra qualescumque personas, quæ il-
lam perturbant. Cap. Regum 23. q. 5. Vnde col-<marginalia>Cap. Re-|gum 23. q. 5.</marginalia>
ligunt Sotus Libro de tegendo secreto me 2. q. 5.
Couarrubias Practicar. respons. Cap. 35. nu. 3. &
Nauarrus in Relect. in Cap. Cùm contingat, de
Rescriptis, ius esse naturale, quod habet Rex ad
depellendas sibi subditorum iniurias. Et multò
potiori ratione tale erit ad illas remouendas re-
spectu ministrorum iustitiæ, ac consequenter
iustitiæ ipsius, & ita ait idem Couarrubias suprà
Cap. 33. nu. vlt. posse iudicem laicum, etiam vi
illata Clericum armis prohibitis spoliare, sine me-
tu aliquo excommunicationis, & Cap. Perpendi-<marginalia>Cap. Per-|pendimus,|de sent. ex|con.</marginalia>
mus de sent. excom. ob eumdem finem conseruan-
dæ pacis determinat non incurrisse excommuni-
cationem eos, qui Sacerdotem occiderunt, ar-
mata manu Rempublicam perturbantem, vt ibi
Abbas, & Glossa declarant. Et Panormitanus
Cap. Cùm non ab homine. Et Cap. Nouit. de iu-
dicijs, plures apponit casus, in quibus propter
eamdem rationem pacis & boni publici possunt
iudices laici apprehendere Ecclesiasticos sine in-
cursione Censuræ. Et Nauarrus in Summa Latinæ
cap. 27. nu. 7. non videtur, etiam post dictam
clausulam Bullæ C&#x0153;næ condemnare eos, qui in
Gallia veterem obseruant consuetudinem, iuxta
quam iudices laici de Ecclesiasticis arma gestan-
tibus cognoscunt. Hoc cum ijs, quæ V. M. adeò
doctè insinuat, videtur satisfacere, vt per Censu-
ram dictam non videatur iudicibus laicis abla-
tum naturale ius, quod habent Principes ad Rei-
publicæ pacem & iustitiam conseruandam, con-
tra qualescumque personas illam perturbantes.
Debent tamen valde esse circumspecti ne in me-
dijs necessarijs excessus committatur, & quando
delinquens Ecclesiasticus superiorem habet, qui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0126.jpg/>
@@1@<SE126>De absolutione ab excommunicatione &c. 111
<duolan 2><-P>corrigere possit & punire, non est illius vsurpan-
da iurisdictio, sed illius interuentu bono Reipu-
blicæ prouidere. Quando autem Superiorem
non habet, & ex impunitate post iustitiæ pertur-
bationem, porest damnum & præiudicium no-
tabile timeri, ipsa naturalis lex facultatem præ-
stat, vt exilij, & nauigationis adhibeatur me-
dium, pro scandalizantibus Rempublicam, &
eam perturbantibus.</P>
<P>  Sed quia in eo quòd dicti PP. Prouincialis &c.<marginalia>Prudens|conclusio.</marginalia>
sint notoriè dicto in excessu culpabiles, & in
medio executæ circa illos detentionis, & naualis
reclusionis, atque etiam in depositionibus te-
stium contra ipsos in processu informatiuo exci-
piendis, aliquod subest dubium an omnino legi-
timè actum sit; & in materia excommunicatio-
nis, earum præsertim quæ sunt contra violantes
Ecclesiasticam libertatem & immunitatem, sa-
nius est consilium magis tutum sectari, se Mi-
nistro Ecclesiæ submittendo, qui potestatem ha-
buerit absoluendi à casibus. Videtur conueniens
vt V. M. non omittat se de hoc casu in Confes-
sione accusare, absolutione petita, & p&#x0153;nitentiam
implens, quam Confessarius designarit: vt mone-
re videtur Pontifex in citato Cap. Perpendimus.
Quamuis Nobis non videatur necessarium ali-
quam in publico diligentiam adhibere, neque
cautionem iuratoriam præstare: quandoquidem
V. M. iuxta relationem suam bona cum fide pro-
cessit, zelo iustitiæ, & id adimplendo quod à sua
est Maiestate ordinatum, nemini incuriam im-
portauit. Sic Patres, ex quibus duo tantùm, præ-
cipui inquam, & singularia Peruuij lumina, se
subscripserunt.</P>
<P>P. Iosephus de Acosta.</P>
<P>P. Stephanus de Auila.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Qui proculdubio potuerunt pro millibus<marginalia>Et ratio vr-|gens ex Re-|giis Ordina-|tionibus.</marginalia>
computari. Et in eorum extremis verbis ratio
pro iustificatione iudicum reddita, quæ quoties
occurrerit, omnem potest scrupulum in rebus
huiusmodi submouere: actum scilicet iuxta Re-
gias Ordinationes, quæ licet non exprimantur,
sunt sanè plures, illis etiam transmissæ tempori-
bus, quæ videri possunt apud. Dom. Solorzanum
Tomo 2. de Iure Indiarum Lib. 3. Cap. 27. nu. 53.
vbi, & aliæ recentiores inuenientur, circa quas
dictum à Nobis in Thesauro Tit. 2. nu. 118. & vi-
denda quæ cap. 11. & 12. sunt non leuiter com-
probata.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Quem autem dispositio præfata regiorum<marginalia>Quanta ad-|hibenda|prudentia in|adhibendo|nauigationis|remedio,|cùm non|soleat execu-|tioni man-|dari.</marginalia>
iudicum habuerit exitum assequi non potui;
cùm sciam huiusmodi aliquas non fuisse penitus
executioni mandatas, neque in Hispaniam tur-
bulentos huiuscemodi nauigasse. In quo quidem
gubernantium prudentia desiderari potest. Si
enim turbulentum facimus tale non est vt trans-
migrationem dictam mereatur, quæ & tandem
vrgenda non est, vt quid illa penitus imperatur?
De remedio quidem adhibendo agitur, & illud
præsentissimum occurrit, quod in longinquo
consistit exilio, iuxta solam apparentiam. Cùm
enim reuera non sit vrgendum; indicio est non
obscuro turbulentiæ dictæ alio potuisse remedio
prouideri: non ergo prius illud ritè & pruden-
ter adhibitum. Prætereà dispositiones istæ vir-
tute naturalis defensionis, & Regiarum Ordina-
tionum, iuxta dicta procedunt, cùm Ordinatio-<-P>@@

<-P>nes ad ius etiam naturalis defensionis reducantur.
Ordinationes autem in ijs tantummodò proce-
dunt casibus, in quibus competens aliud nequit
adhiberi remedium, vt videri potest in rescripto,
de quo Dom. Solorzanus suprà tenoris sequen-
tis: Que quando los Religiosos graues andan par-<marginalia>Prouida cir-|ca id Regum|Catholico-|rum disposi-|tio.</marginalia>
ciales y inquietos en materia de elecsiones, y no se
halla otro remedio de componerlos y quietarlos, el mas
eficaz es sacarlos de sus Prouincias, ô embarcarlos
para España: pero que en esto ha de proceder con
gran consejo, prudencia, y consideracion. Sic S. M.
Philippus Tertius Principi Squillacensi Proregi
Peruuiano die 17. Martij 1619. Cùm ergo re-
medium possit apponi, iuxta dicta, extremum
illud penitus omittendum, neque secundùm vul-
garem apparentiam attentandum; sic enim ijs, ad
quos dirigitur, infertur iniuria, dum eo pronun-
tiantur digni: & minacia ista præludia in con-
temptum veniunt, dum non creduntur conside-
rabilem molestiam illatura. Si ergo expedit post
maturum consilium, prudentiam, & consideratio-
nem, iuxta Regiam cautionem, vrgeatur execu-
tio; sin minùs ad alia commodiora subsidia ve-
niatur.</P>
<Z><A+1>Casus alius relegatorum Religiosorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>19.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nte annos aliquot Prouincialis etiam<marginalia>Scriptum|pro casu|vulgatum.</marginalia>
& Prioris Religiosæ & illustris profe-
ctò familiæ accidit relegatio, in ipso Officiorum
exitu, cum Dom. Prorex ob turbamenta, quæ
timebantur, interfuisset Capitulo; tribus cum
Auditoribus & Fiscali, vt esset præstò Regium
Tribunal, ad quod possent Religiosi per viam
violentiæ opportunos habere recursus. Pro quo
apologeticum est vulgatum scriptum à docto ex
eadem Religione Magistro, iam vita functo, &
exitu, vt arbitror, sat felici quia, vt scriptura lo-
quitur, non est stimulatus in tristitia delicti, ob<marginalia>Eccli. 14.|v. 1.</marginalia>
quidquam minùs verè aut legaliter dictum, quod
præfatum scriptum contineret, sicut is, qui apud
ipsum, & mihi probè notus, morti proximus
veniam à duobus suffragio eius in Diffinitorio
violenter excusso grauiter læsis postulauit: eò
enim vsque durauit timor, quando iam timen-
dum nihil, nisi ab eo, qui potest animam & corpus<marginalia>Matth. 10.|v. 28.</marginalia>
perdere in gehennam. Quamuis valdè videatur
difficile, vt qui ex humano timore suffragium non
potuit iniustum ferre, ex eodem possit iniuriam
illatam continuare. Diffinitores siquidem omni<marginalia>Diffinitoris|palinodia|in morte.|Vbi de illo-|rum obliga-|tione.</marginalia>
humano respectu seposito, etiam contra maio-
rum Prælatorum cognitam voluntatem tenentur
id, quod conscientia dictat, sub reatu lethalis
culpæ, quando materia est grauis, pronuntiare.
Pro quo Fr. Ludouicus de Miranda in Directorio
Prælatorum Tomo 2. Quæst. 17. Arti. 4. egregiè
proloquitur; sicut & alij, qui de eisdem agunt,
in quibus Fr. Emmanuel Rodericus Tomo 2. qq.
regular. q. 46. arti. 6. & 7. ob eruditionem & so-
lidam doctrinæ supellectilem meritò consulen-
dus. Quæ quidem ex occasione sit satis delibasse.
Iam ad alia pro instituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Vbi quidem quod ad electi dignitatem<marginalia>Electio legi-|tima cum|electi laude.</marginalia>
spectat, extra quæstionem est: talis enim ille, vt
si quæ minùs probanda in electione interuene-
rint, illud vnum egregium caput ea videatur
complanare. Confirmatum est Capitulum à<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0127.jpg/>
@@1@<SE127>112 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Rmo. Generali, & vt dicitur, actæ etiam gratiæ
Proregi, vt non liceat illegitimum quidquam in
electionis processu percensere. Mihi præsertim,
cui meritò dici possit. Quis te constituit iudicem<marginalia>Lncæ 12.|v. 14.</marginalia>
super nos? De illis ergo, quæ ad electionem spe-
ctant, nihil dicam, licet in scripto præfato multa
sint, quæ publicæ censuræ exposita, suas possent
sine culpabili immissione falcis in alienam mes-
sem, habere quæstiones. Vnum solummodò il-
lud, quod ad immunitatem spectat, & scitu est
dignum, pro futurorum temporum instructione,
& bono Religiosorum, attingam.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Erectum est in loco Sacro laicale tribu-<marginalia>In Conuentu|non potuisse|erigi laicale|tribunal.</marginalia>
nal, vt dixi, pro opportunitate recursus: quod
quidem à Regio est Indiarum Consilio penitus
improbatum, & meritò: id namque est â Con-
cilio Lugdunensi prohibitum, & habetur in Cap.
Decet de immunit. Eccles. in 6. vbi sic Grego-<marginalia>Cap. Decet|de immunit.|in 6.</marginalia>
rius X. Cessent in Ecclesijs, earumque C&#x0153;meterijs
negotiationes, & præcipuè nundinarum, ac fori cu-
iusque tumultus: omnis in eis sæcularium iudicio-
rum strepitus conquiescat: nulla inibi caussa per Lai-
cos, criminalis maximè, agitetur, sint loca eadem à
Laicorum cognitionibus aliena. Sic ibi Pontifex.
Vbi Glossa sic ait: Nota quod iudex sæcularis non
potest sedere pro tribunali in Ecclesia: & si faciat
actum iudicialem, non valet &c. Pro quo & Bal-
dus. Cons. 281. vers. Deinde vltra procedo. Lib. 2.
& Federicus de Senis Cons. 29. vers. Præterea iu-
dex, & alij. Nec dici potest in Decretali prædi-
cta sermonem esse de Ecclesia; locum autem
Capitularem Ecclesiam non esse. Nam reuera
talis locus Ecclesia est interior, in qua Missæ ce-
lebrantur; & gaudet Ecclesiastica immunitate,
ex quo & fit Ecclesiam posse vocari; præsertim
cùm de fauore immunitatis agitur, & religionis
peragitur caussa, pro qua certissimum est sum-
mam esse caussam, quæ videatur militare. Hinc
est vt Monasterium nomine Ecclesiæ veniat. Cap.
Cùm dilectus, de Consuetudine, ibi: Andrenensis<marginalia>Cap. Cum|dilectus|de consue-|tud.</marginalia>
Ecclesiæ Monachus. Et inferiùs, vel de gremio Ec-
clesiæ suæ. Pro quo Cardinalis Tuschus Tom. 3.
Lit. E. Conclus. 10. & 20. adducens citatum Fe-
dericum Consil. 201. Estque apud alios ob-
uium.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Licet autem non desint, qui existiment<marginalia>Non obstare|quorumdam|circa id con-|trarium sen-|sum.</marginalia>
in prædicta Decretali Gregorij prohiberi quidem
laicalia iudicia, sed sententias non annullari; im-
mò nec prohiberi, sed tantùm non decere decer-
ni, sic enim tenet Paulus de Castro Consil. 66.
vers. Ad Quartum Lib. 1. quod Cardinalis citatus
videtur amplecti suprà Conclus. 5. dum ait; Vide
omnino Castr. Nihilominùs ex eo nequit nego-
tium istud exitum felicem habiturum sperari,
quod tamen à magnis illis viris debuit intendi:
siquidem sententia Glossæ est receptissima, &
iuxta eam potest electio, de qua agitur, nulla
censeri, & ita electus pro non Prælato in foro
conscientiæ haberi; immò & in externo id etiam
prætendi: quandoquidem ex vi recursuum mul-
ti à suffragando repelli possunt, & alij admitti,
quorum & repulsa & admissio multùm potest
ad electionis substantiam conferre. Hinc est vt
Rmus. Generalis possit Capitulum tale illegiti-
mum reputare, & ita à confirmatione ipsius ab-
stinere, legens apud P. Suarez Tomo 1. de Reli-
gione Tract. 2. Lib. 3. Cap. 5. n. 13. actus prædictos<-P>@@

<-P>non solùm prohiberi, sed etiam annullari in Ec-
clesia. Licet addat bene aduertere Panormita-
num in Cap. 1. de immunit. Ecclesiæ, irritationem
non extendi ad placita, quæ in domibus Eccle-
siæ extra Ecclesiam fiunt, cùm irritatio sit odio-
sa. Quod sequitur Siluester Verb. Immunitas 1.
Quæst. 1. Intelligendi enim sunt de domibus
Ecclesiæ, quæ non constituunt Monasterium,
Conuentum, aut Collegium, iuxta ea, quæ ha-
bet idem Pater. n. 7. & 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Neque etiam dici potest prohibitionem<marginalia>Neque|aliunde pe-|titas respon-|siones.</marginalia>
intelligendam de iudicio instituto contra volun-
tatem Prælatorum, secus si ipsi annuant, iuxta
ea, quæcitatus Pater habet. num. illo. 7. cum Ab-
bate. Id enim præsenti casui adaptari nequit:
non enim gratis concessum à Prælatis, quibus id
fuit prorsus ingratum, quod & antecedentes
coniecturæ, & fatalis exitus experientia abundè
comprobarunt, de quo statim. Vbi quod dici
potest de caussa pietatis & religionis fauore, est
prorsus in eptum, cùm recursus ad laica tribuna-
lia non eo respectu sustineantur, & defendantur
à Principibus, sed generali quadam ratione de-
fendendi iniuriam patientes, quicumque illi sint:
vnde est communis & laicis & Ecclesiasticis.
Quod verò Regij Magistratus Capitulis Reli-
giosorum assistant, magis de illo videtur habere
Religionis respectu: sed id sine erectione tribu-
nalis stare potest, ex quo fortè maius Religioni
præiudicium emerget; recursus enim facilitate
multa fient, quæ meliùs haberentur infecta, ne-
que exactè cognosci à iudicibus possunt in ea
tumultuaria confusione, & cùm iam nox humida<marginalia>Matth. 25.</marginalia>
cælo Præcipitat, suadentque cadentia sidera somnum.
Sitque non leuis occasio dicendi: Dormitauerunt
omnes & dormierunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Illud etiam à Regio Consilio absurdum<marginalia>A Regio|Consilio im-|probata re-|clusio.</marginalia>
& incompetens iudicatum, quod & est sanè val-
de singulare, Prouincialem siquidem in ipso
Capituli progressu in Callaiportum deportari
iussum cum militari custodia, & in Conuentu
suæ Religionis recludi, ob iteratam resistentiam
in cogendo priuato Capitulo pro caussis occur-
rentibus, non obstante Tribunalis dicti Decreto
post recursum ab ijs, qui illud vti omninò ne-
cessarium postulabant, cùm & apertè dixisset se
nolle, in quo ipsi Diffinitorum vnus adhæsit,
cùm eo pariter deportatus. Et in Conuentu di-
cto per aliquot degit annos cautè à militibus cu-
stoditus, qui & ipsi in Ecclesia, cùm Missam
celebraret, assistebant. Quod enim erga alios
fieri Regia rescripta iubent, vt in Hispaniam
transmittantur: tunc è contrario peractum, mi-
nimè iudicantibus expediens ijs, quorum isthæc
prouidentia currebant, vt in Hispaniam se con-
ferret, impediturus Capituli confirmationem,
pro cuius legitimo processu ea sunt ad Reueren-
diss. P. Generalem præmissa, quæ, vt vidimus,
Confirmationem impetrarunt. Quæ quidem
sine præuio facta exemplo, licet bona, vt par est
credere, fide, sed præsumpta potiùs, quàm legi-
tima potestate. Videantur dicta. n. 19. & ea, quæ
à Rege nostro suo in rescripto dicuntur, perpen-
dantur; quamuis neque perpensione opus, cùm
adeò sit eius perspecta mens. Pro quo & est aliud
Marchioni de Guadalzar transmissum, cuius te-
nor Apologetico illo in scripto habetur, scilicet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0128.jpg/>
@@1@<SE128>De Religiosorum relegatione tractatio &c. 113
<duolan 2><-P>Que quando los Religiosos comenzaren à relajar se,<marginalia>Regiis con-|traria re-|scriptis.</marginalia>
ô vbiere sospechas de monipodios, ô conciertos, que
hicieren vnos con otros, quæ todos ellos no carecen de
especie de Simonia, siendo remedio eficaz sacarlos
de sus Prouincias y embarcarlos à España, se execute
con prudencia &c. Et vbi hîc aut alibi carceris
mentio? Custodia enim debita carceralis fuit,
sicut illa D. Pauli Romæ, de qua Act. 28. v. 16.
Permissum est Paulo manere sibimet cum custodiente<marginalia>Censenda|carceratio.</marginalia>
se milite. Vbi P. Gaspar Sancius, Data est, inquit,
Paulo pro carcere priuata domus. Quod & apud<marginalia>Act. 28.|v. 16.|P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
nos vulgo dicitur, la casa por carcel, id est, non
publicus & communis vinctorum, sed priuatus.
Iuxta quod locutus Decius Consil. 100. vers. sep-
timò opponitur dicens illum exercere carcerem
priuatum, qui aliquem liberum detinet quoquo-
modo, ne possit abire, vnde & capientem ho-
minem in itinere dici priuatum carcerem exer-
cere.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Et quidem rescripta Regia tunc statuunt<marginalia>Minimè op-|portunum|remedium.</marginalia>
ad extrema illa, de quibus in illis, remedia ve-
niendum, cùm alia non profutura censen-
tur, vt damna illa, quæ in electionibus timeri
possunt, caueantur. Atqui in casu nostro, vt pa-
cificè electio procederet longa illa carceratione
opus non fuit; amoto enim Prouinciali cum
Diffinitore illo, qui paci videbantur obsistere, &
ob irreuerentiam sunt amotione eiusmodi digni
iudicati, nihil ampliùs erat, quod ab eisdem ti-
meretur, finito statim electionis actu. Quòd si
profectio in Hispaniam minimè conueniens vi-
debatur, potuit electo Prouinciali iniungi, vt
cum sibi iam sudito id efficaci, & Religioni con-
grua insinuatione disponeret. Si etiam irreueren-
tia dicta maiorem censeretur mereri censuram,
id etiam potuit electo Prouinciali committi, sicut
videtur cum Priore actum in remotiora Prouin-
ciæ ob irreuerentiam, quæ & nomine temerita-
tis præfato declaratur in scripto, protinus relega-
to: & verò si talis est indolis iudicatus Prouin-
cialis, vt timeri fuga inconsulta posset, & ideò
prædicta est accelerata custodia: nimis profectò
prouidentia huiusmodi claudicauit: homini enim
sic affecto minimè fuisset fuga difficilis, vt expe-
rientia compertum habetur. Ibi ergo trepidaue-
runt, vbi non erat timor, Religioso viro tempe-
rantiùs, modestiùs, & tranquilliùs cogitante.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Est autem circa præfata rescripta obser-<marginalia>In Hispa-|niam trans-|missio reme-|dium muta-|tionibus aliis|præferen-|dum, iuxta|Regia re-|scripta.</marginalia>
uatione dignum; in vno quidem, de quo nu. 18.
sic haberi: El mas eficaz (remedio) es sacarlos de
sus Prouincias, ô embarcarlos para España. In alio
autem, de quo nu. præced. ita: Siendo remedio efi-
caz sacarlos de sus Prouincias, y embarcarlos à
España. In priori ergo optio datur, relegandi tales
in alias Prouincias, Indicas scilicet, aut nauiga-
tionem in Hispaniam vsque ad effectum intima-
re. In altero autem optio nulla, sed solum reme-
dium efficax nauigationis in Hispaniam proui-
detur. Et hoc quidem recentius, vtpotè ad suc-
cessorem Squillacensis Principis directum. Vi-
detur ergo vnicum illud remedium nauigationis
Hispanicæ vti efficax approbari, nec sine magna
profectò ratione: quandoquidem multo conue-
nientius est vt tales in Hispaniam pergant, in
qua turbulenti spiritus poterunt coerceri, quàm
vt in alias Prouincias transmittantur, turbaturi
ipsas, & liberiùs acturi, immò & Prouinciam<-P>@@

<-P>propriam per litteras ad amicos caussam eorum
acturos, spe reuersionis, qua ipsorum sit fortuna
felicior, semper inquietos. Pergent ergo in de-
stinatum sibi exilij locum, pergant: non enim in
Chersonesum, aut Sporades insulas venient, sed in
Hispaniam, in Hispaniam inquam, pro qua qui
sunt in Indijs frequenti desiderij stimulatione
suspirant, totius orbis placidissimam & fortuna-
tissimam regionem. Qui viderunt, sciunt; qui
non viderunt, vt sciant, & ortum felicem suis pa-
rentibus gratulentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Solent autem Proreges transmissiones<marginalia>Cur Guber-|natores|transmissio-|nem turbu-|lentorum in|Hispaniam|resugiant.</marginalia>
istas habere suspectas, quia sic transmissi Curiam
ingressi, vt caussam suam non ita odiosam, sicut
refertur ostendant, querelis pro illato immeren-
tibus grauamine ea frequenter admiscent, qui-
bus bona gubernantium opinio solet non parùm
denigrari. Nec difficile est ipsis commendatitias
litteras hinc inde colligere, cùm semper Guber-
natores aliquos sibi habeant infensos, quos malè
contentos appellat vulgus, veris nonnullis multa
assuere falsa minimè subuerentes. Quæ quidem
non solùm popularibus offusa auribus, sed quan-
doque etiam regiorum Consiliarorum, immò &
ipsorum Regum, eos, si non ad plenam præben-
dam fidem inducant, faciunt sæpiùs titubare.
Cui damno dum curatur occurri, in aliud quod
iam vidimus, magis exitiale & periculosum im-
pingitur, si ad insueta, & sacris Canonibus, nec
non Regijs etiam rescriptis aduersa veniatur.
Quid ergo in hoc conflictu faciendum? Respon-<marginalia>Modus legi-|timè proce-|dendi.</marginalia>
sio est obuia. Publicum bonum priuato est gu-
bernantium præferendum, & fidendum Deo, qui
inter obloquentium nimbos faciet splendescere
veritatem. Credet Consilium, credet & Rex le-
galibus testimonijs, & tenebuntur credere: lega-
libus siquidem instrumentis ea debetur reueren-
tia, quidquid extra iudicialis maledicentia oppo-
situm proclamarit. Hinc est prudentissima illa
Ordinatio inuicti Caroli Regis nostri inter alias,
quæ incipit, Muchas veces, vt nulli in Indijs de-<marginalia>Caroli|Quinti re-|scriptum.</marginalia>
genti, & aliquid in Curia per litteras petenti,
& merita proponenti quomodocumque ad effe-
ctum obtinendi credatur, nisi Audientiæ accedat
auctoritas, à qua informatio mittenda clausa, &
sigillo munita, iudicio circa omnia in ea se-
dentium pariter subiuncto. Y enuie la ta linfor-
macion cerrada y sellada con su parecer al nuestro
Consejo de las Indias, para que con esto se tenga mas
luz de loque conuiene à nuestro seruicioque se prouea.
Sic ibi.</P>
<P>  De Religiosi alterius exauthorati relegatione.</P><marginalia>Impeditæ à|Prorege Pa-|tentes littera|Rmi. Gene-,|ralis.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Circa grauem Magistrum ex præclara
quadam Religiosa familia, qui primarijs in illa
fuerat functus officijs, id à regia est Audientia
præstitum, apud quam Regni, ob Proregis mor-
tem, gubernatio versabatur, quod titulus mani-
festat. Et res quidem ante Pro regis mortem
suum habuit exordium; siquidem Rmi. P. Ge-
neralis litteras Patentes accepit, quibus Visita-
tor Prouinciæ & eius generalis Vicarius creaba-
tur; quibus nihil videbatur deesse, quo minùs
suum haberent statim effectum, quia & in regio
Indiarum registratæ Consilio, & pro eisdem Re-
gia epistola ad Proregem mittebatur. Cui tamen
cùm officiosi obsequij grati aàpr æfatofuissent
ostensæ Magistro, vbi primùm ab eo acceptæ,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0129.jpg/>
@@1@<SE129>114 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>retentæ ab ipso sunt, nec permissum, vt earum
virtute quidquam noui apud Religiosos attenta-
ret. Pro quo & Fiscalis requisitum officium, &<marginalia>Quali con-|silio.</marginalia>
Auditorum suffragia postulata, quibus non ob-
stantibus, res vti ad gubernationem pertinens
per acta est, vnde & Auditorum suffragia con-
sultiua tantùm reputata, sic volente Principe v-
nius aut alterius grato sibi consilio, eò quòd Re-
gia epistola circa prouidentiam negotio in isto
adhibendam fuerat ad ipsum, vt dictum nuper,
directa, cùm aliàs quæ ad materiam istam spe-
ctant, regiorum sint Auditorum consessui vti iu-
stitiæ propria, reseruata.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Ipsius autem epistolæ tenor, accedente<marginalia>Fundamen-|tum ex te-|nore Regiæ|epistolæ.</marginalia>
Principis beneuolentia erga Prouincialem, quam
equidem saluis iustitiæ respectibus, quos neque
ille violandos voluisset, paratus obsequi (sicut &
reuera fuisset obsecutus, si ambages defuissent)
proculdubio merebatur, impediendarum Paten-
tium præbuit fundamentum. Cùm enim in illa
Rmi. Generalis fuisset præmissa designatio, sic
subdebatur: Y quanto quiera que se le ha dado el
passo para su execucion, toda via respeto de que en el
dicho Consejo se tiene noticia de la poca conformidad
que ha auido en los Capitulos, que se han celebrado
por estos Religiosos para la eleccion de Prouinciales
de la dicha Prouincia, y sor el dicho Maestro (N) de
los hijos de ella, y que por esta razon puede tener al-
guna dependencia con las porciali dades, que ha aui-
do entre ellos; ha parecido encargaros esteis muy à
la mira de sus procedimientos, cuydando de ellos, y de
preuenir en quanto os tocare, y fuere de vuestra
quenta, que aya toda paz y quietud en esta Religion,
por lo que esto conduse al mejor gobierno de esas Pro-
uincias; y de lo que resultare me dareis auiso que asi
es mi voluntad. Madrid 21. de Enero de 1672.</P>
<tspb>                    La Reyna.</tspb>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Sed fundamentum sanè solidum non ap-<marginalia>Sed leue il-|lud ostendi-|tur.|I. Ex præui-|sa in Consi-|lio caussa,|quæ obtendi-|tur.</marginalia>
paret, vnde & ita communiter docti, & à priua-
tis affectibus liberi iudicarunt.</P>
<P>  Primò. Quia id dicto Magistro suit opposi-
tum, quod obstare non potuit, cùm de illo noti-
tia sufficiens regio in Consilio Indiarum habe-
retur. In illo enim conformitatis defectu, qui
notatur, primas ille partes habuit, à Prouinciala-
tu deiectus, & coactus Romam petere, vnde
contra illum fulgura posteà cum admiratione
omnium in pluuiam facta, iuxta Dauidicum il-
lud: Fulgura in pluuiam fecit. Psal. 134. v. 7. ad
moralem sensum deriuatum. Fuit & in regia Cu-<marginalia>Psal. 134.|v. 7.</marginalia>
ria, notus Indiarum Consiliarijs, quibuscum id
actum, & à quibus obtentum, quod magno suæ
Prouinciæ fuisset & decori & commodo. propria
hæc si dona fuissent, id est diuturna. Sed Deo ali-<marginalia>Virg. 6.|Æneid.</marginalia>
ter visum, cuius prouidentiæ sunt nobis abstrusa
consilia. Potest quidem Regiorum rescriptorum,
immò & Pontificiorum executio suspendi, quan-
do aliquid occurrit, quod rescribentium notitia
non est assecuta; quæ si staret, disposituros ali-
ter minimè dubitatur. Ast cùm supra notitiam,
cui nihil nouum accedit, eorum dispositio proce-
dit, non est fidelis subditi imperata suspendere,
quia neque est illa vti noxia & improuida con-
demnare. Debet quidem non adhibitæ execu-
tionis rationem reddere. Quis autem non videat<-P>@@

<-P>ineptam prorsus futuram, quam rescribens præ-
uidit, & ea non obstante, quod sibi est benè vi-
sum imperauit: Aut mandatum nostrum reuerenter<marginalia>Cap. Si-|quando de|rescriptis.</marginalia>
adimpleas, aut per litteras tuas, quare adimplere
non poßis, rationabilem caussam prætendas. Ait
Alexander Tertius in Cap. Si quando 5. de re-
scriptis. Pro quo & Textus & Doctores conge-
rit Barbosa in Collectaneis ad illum locum nu. 2.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
ex quibus statuit rationabilem rationem futu-
ram, si in executione sit iniustitia, immineat
scandalum, aut malum contra bonum publicum.
Quorum nihil in casu nostro allegari potuit,
quandoquidem communis eorum, ad quos caus-
sa spectabat, sensus, nihil tale subesse iudicauit;
sicut neque regium Consilium circa personam,
vt diximus, sibi notam disponendo, addita Re-
gia cautione, de qua iam.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Secundò, Quia id, quod de turbatione<marginalia>2. Ex præ-|uisa à Re-|gina.</marginalia>
pacis futura timeri poterat, & pro impedimento
executionis assumitur, in ipsa est Regia conten-
tum epistola, dum dicitur. Y que por esta razon
puede tener alguna dependencia con las parcialida-
des. Et tamen hoc non debere obstare execu-
tioni compertissimum est: aliàs dispositio esset
prorsus illusoria, in qua caussam non exequendi
apponit Regina, cuius aliàs executionem iniun-
git.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Tertiò, Ex eo quod subditur: apertè con-<marginalia>3 Ex solici-|tudine in-|iuncta Pro-|regi.</marginalia>
uincitur, quidquid ad Proregis prouidentiam
spectat, seriò & grauiter intimatam, ingressum
in Officij possessionem supponere, & nihil in
ordine ad impeditionem executionis vel leuiter
indicari: Ha parecido en cargaros est eis muy à la
mira de sus procedimientos. Quomodo scilicet in
Officij administratione se gereret; neque enim
de eius procedendi modo deinceps futuro ab ad-
ministratione alieni ea verba intelligi valent,
quandoquidem pro certo habebatur statim ab
acceptis Patentibus administrationem initurum.
Quod & sequentia confirmant: Cui dando de
ellos, y de preuenir en quanto os tocare, y fuere de
vuestra quenta, que aya toda paz &c. Vt scilicet
ex eius in Officio agendi modo minimè pax reli-
giosa turbetur, ob dependentiam scilicet illam
cum partialitatibus, de qua ibidem. En quanto
ostocare &c. Quid autem hoc sit, ex eius instru-
ctionibus habetur, cum ijs, quæ generalia Pro-
regio muneri sunt, in quibus quòd possint Reli-
giosorum Patentes supprimere in Consilio præ-
sentatas, & Regijs munitas litteris, neutiquàm
inuenietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Quartò, Magister dictus in proximo Ca-<marginalia>4. Ex ele-|ctione in Pro-|uincialem.</marginalia>
pitulo potuit eligi Prouincialis, multos enim
habebat ex Magistris, atque alijs in ordine ad
hoc turmatim obnoxios. Certè vt id non re ipsa
eueniret; potuit tamen, neque contra electio-
nem talem Gubernantium solicitudo, damna
præcauens, quidquam moliretur. Quo euentu
quidquid ex Visitatore & Vicario timeri potuit,
ex Prouinciali potuit pariter eorum zelus suspi-
cari: cùm sit illius in Prouinciam suprema po-
testas non recognoscens superiorem. Sicut ergo
tunc Proregis cura potuisset gubernationis in
commodis obuiare, ita & extraordinario illo in-
munere, iuxta id, quod ipsi est Regia in epi-
stola commendatum. Ex quo & argui po-
test</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0130.jpg/>
@@1@<SE130>De Religiosi exauthorati relegatione. 115
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Quintò, Nam præfatus Magister studio<marginalia>5. Exfacili|inconue-|nientium|pracautione.</marginalia>
peculiari iam ante curauerat prædicti Principis
beneuolentiam, sicut & nobilissimæ ac pijssimæ
consortis promereri. Et nihil non erat eius suasu,
hortamentis, & sola beneplaciti insinuatione
facturus. Inde ergo cessare suspicio poterat aspe-
rioris erga Prouincialem agendi modi, qui præ-
cipuè timebatur. Item facere eum poterat mi-
nimè in gubernatione præcipitem dictæ episto-
læ insinuata notitia, & si in ea quidquam depre-
hensum fuisset exorbitans, accelerata correctio;
cum ea tamen vtili persuasione, quæ apud Gu-
bernatores laicos debet esse perpetua, quatenus
sibi persuadere debent in Religiosis subditis erga
Prælatos, qualescumque illi fuerint, non defu-
turas esse querelas, neque ad eos spectare quid-
quid erratum fuerit emendare. Sicut neque spe-
ctat laicarum etiam familiarum &#x0153;conomiæ assi-
stere, vt nihil inter viros & vxores, parentes &
filios, seruos ac dominos inordinatum reperia-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Et hæc quidem in consideratione esse<marginalia>Quid Pro-|rege mortuo</marginalia>
potuerunt, vt Patentibus liber cursus reddere-
tur; qui tamen negatus viuente eo, cui dici po-
tuit cum Regio vate: Ego dixi: Dij estis, dum
Dei instar, de quo dictum: Omnia quæcumque<marginalia>Psal. 81. v. 6|& 7.</marginalia>
voluit, fecit, & ipsi facere, constituti supra ho-
minum capita, pariter connituntur: sicut & id
quod sequitur: Vos autem sicut homines moriemi-<marginalia>Psal. 134.|v. 6.</marginalia>
ni, & sicut vnus de principibus cadetis. Psal. 81.
v. 6. & 7. Mortuus est siquidem non multò post,
qui vtinam æuo fuisset potitus longiore: sed Deo
placuit pietatis eius insignia decora munerari.
Et mortuo quidem instaurata prætensio, Paten-
tiumque executio postulata. Negata tamen ab
ijs ipfis, qui concedendam priùs fuerant arbitra-
ti; nec sine prudenti & iuridica ratione. Cùm
enim caussa talis ad regium fuisset remissa Con-
silium, & super hoc iudiciale per viam guberna-
tionis imperium pronuntiatum indictumque
silentium, non videbatur prudentiæ, æquitati,
atque vrbanitati conforme, de illius mutatione
tractare. Vnde nulla est admissa discussio, sed
locus petitioni negatus, iussumque cum p&#x0153;nali
interminatione stare decretis, & regij Consilij
opportunum responsum expectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Et cessatum quidem à lite præfatæ sen-<marginalia>Inconsulta|turbatio|exilio mul-|ctata, in quo|& mors.</marginalia>
tentiæ vi, & quietè actum per dies aliquot;
cùm insperatò est oborta turbatio; quorumdam
enim Religiosorum impulsu in maiori Conuentu
dictus Pater se Visitatorem & Vicarium procla-
mauit, Patentibus intimatis, & vti talis à non-
nullis admissus, quæ possessio ipsi sufficiens vi-
deretur. Sed accurrentibus alijs ad Regium im-
plorandum auxilium, & cum ijs etiam qui noui-
tate huiusmodi turbas excitarant, nihil se fecisse
momenti alicuius deprehenderunt, sed caussam
suam deteriorem multò quàm fuerat anteà, red-
didisse. Et re in consultationem adducta, visum
profectò est præceps adeò molimen eam me-
ruisse p&#x0153;nam, quæ in Regijs rescriptis contine-
tur, de quibus. n. 18. 24. & 26. vt scilicet in Hi-
spaniam nauigaret. Sed benigniùs actum, atque
ætati consultum, sicque iussus in Conuentum
Guanucense aliquantulùm à communi consortio
dissitum, se conferre, vbi post menses aliquot
mortuus, non intemperie c&#x0153;li, quod placidissi-<-P>@@

<-P>mum est, & amænissimum solum, ac vitæ pro-
trahendæ percommodum; sed accidenti nescio
quo, post habitam de S. Virgine Rosa concio-
nem, suo semper iudicio is, quem Patentes lit-
teræ præferebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> In quo quidem quod ad executionem<marginalia>Excommu-|nicatio in|Bulla C&#x0153;næ|vt possit ca-|sui præsenti|applicari.</marginalia>
Patentium attinet secundùm se spectatam nihil
est, quod ad Bullam C&#x0153;næ videatur pertinere,
in qua de huiusmodi nihil continetur; nisi fortè
ad iustificandam illam iudicialis formetur pro-
cessus; secus si extraiudicialis tantùm instruatur
informatio ad reddendam de impedimento tali
superiori, ad quem hoc attinet, rationem. Quòd
verò lædi Ecclesiastica libertas possit, dubitari
nequit, immò & in excommunicationem in-
curri, pro quo est Canon 16. Bullæ sic se habens:
Nec non qui Archiepiscopos, Episcopos, aliosque su-<marginalia>Canonis 16.|tenor.</marginalia>
periores & inferiores Prælatos, & omnes alios quos-
cumque iudices Ecclesiasticos Ordinarios quomodo-
libet hac de caussa directè vel indirectè, carcerando
vel molestando eorum agentes, procuratores, fami-
liares, nec non consanguineos & affines impediunt,
quo minùs sua iurisdictione Ecclesiastica contra quos-
cumque vtantur. Vbi Ordinariorum nomine Ge-
nerales & Prouinciales contineri obseruat Bona-
cina Tomo 3. Disput. 1. Quæst. 17. n. 11. Quod est
certissimum quando fit publica auctoritate;
circa priuatam enim diuersitas sententiarum est,
de quibus idem. n. 7. probabile censens de publica
tantùm Canonem Bullæ procedere.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Potest tamen in casu nostro ex eo elidi<marginalia>Quæ possunt|obijci confu-|tantur cum|doctrina|vtili.</marginalia>
resolutio dicta quod citatus scriptor cum alijs tra-
dit. n. 13. scilicet non incurrere excommunica-
tionem istam impedientem Episcopum electum
& confirmatum ne sua iurisdictione vtatur ante
adeptam possessionem. Sic enim videtur in casu,
de quo agimus, accidisse, siquidem præfatus
Magister non fuerat Officij sui adeptus possessio-
nem. Sed verò euasio ista est prorsus absurda.
Siquidem Episcopus non adepta possessione im-
peditus nullum ius habet ad exercitium suæ iu-
risdictionis, benè tamen ne impediatur à posses-
sione, qua adepta illam possit exercere: vnde sic
impediens eo fine, excommunicationem incur-
reret, quia iudex Ordinarius est, & solùm con-
ditio desideratur adeptæ possessionis, cùm sit ve-
rè Episcopus, vel si non talis, iudex tamen Ordi-
narius iuxta eumdem suprà vers. 1. Sicut iudex
excommunicatus, si ab obtinenda absolutione
impediretur, ne iurisdictionem exerceret; reue-
ra enim impeditur iurisdictio. Id quod in casu
præsenti videre est. Præterquam quòd in illo
impeditur Generalis iurisdictio, sicut & Prouin-
cialis impediretur, si id exequi impediretur eius
subditus, quod ipsi fuisset cum officio, aut spe-
ciali aliqua ratione commissum, etiam non ad-
missa sententia Vgolini in Bullam C&#x0153;næ circa præ-
dictum Canonem §. 2. num. 10. asserentis valde
probabiliter non excommunicari impedientem
iudices delegatos. Et hæc quidem iuxta termi-<marginalia>Sine affecti-|bus debent|prædicta|disponi.</marginalia>
nos Pontificiæ dispositionis dicta censeantur, ni-
hil enim de ijs, quæ in casus contingentia possunt
occurrere dici generaliter potest, nisi vt quisque
suæ conscientiæ consulat, semotis priuatis affe-
ctibus, quod Regum nostrorum Catholica verè
pietas valde commendatum voluit, dum ma-
gnum, id est, maturum consilium, prudentiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0131.jpg/>
@@1@<SE131>116 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>& considerationem ad huiusmodi irregularia ex-
perimenta requirunt: hæc enim locum non ha-
bent, quando affectibus agitur, tunc enim con-
silium magnum seu maturum, non quæritur, sed
vitatur: neque prudentiæ recta dictamina reci-
piuntur, neque considerationis rationabilis Offi-
cium admittitur, quia affectus imperio iam sine
assessorum internorum consultatione, quid sit
faciendum iudicatum est.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Et erunt etiam consiliarij affectibus Prin-<marginalia>Sine graui|peccato stare|nequit Audi-|torum suffra-|gia reddere|consultiua in|materia iu-|stitiæ spectan-|te ad ipsos.</marginalia>
cipum indulgentes, sed magno suo periculo. Et
quidem circa casum dictum, dubium non leue
succurrit, an scilicet regiorum Auditorum suffra-
gia, quæ decisiua in hac materia sunt, quia ad
iustitiam spectant, & de iure electi ad Officium
adeò excellens agitur, reddi possint consultiua,
ad casum gubernationis reuocata. Et videtur sanè
certissimum id fieri nullo modo posse, quia est
vsurpatio iurisdictionis in re graui, in qua mor-
tiferum committi peccatum communis sensus
Doctorum est, pro quo videri potest P. Lessius
Lib. 2. de Iust. & Iure. Cap. 29. nu. 51. & seqq. Cui
contradicit nemo, & doctus Eligius Bassæus
verb. Iudex. n. 3. vbi in margine adducit P. Azo-
rium citatum à se Parte 3. Lib. 3. Cap. 13. cùm
non sit. 3. Sed. 13. In Capite autem 15. eatenus
citari potuit, quatenus in eo recenset capita, vn-
de quis iudex competens esse possit. Et in casu
nostro non solùm vsurpatio iurisdictionis est,
dum ea, quæ non competebat, assumitur; sed
illius ablatio, dum ij, qui verè sunt iudices, fiunt
tantummodò consultores; ex quo & præiudi-
cium aliud sequitur respectu eius, erga quem ta-
lis qualis exercetur, dum negatur ipsi, quod erat
iuris attentis respectibus concedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Et quidem quando ita agitur, suspicio<marginalia>Suspicio in eo|violandæ iu-|stitiæ.</marginalia>
violandæ iustitiæ statim oboritur, & magno qui-
dem cum fundamento. Si enim erga illius ob-
seruantiam versatur attentio, cur dicendi iuris
constitutæ regulæ, & tribunalis supremi leges à
Principibus æqui bonique sua in Republica
tuendi studiosissimis relinquuntur? Cur eius tri-
bunalis sententia cauetur, in quo iudices censeri
debent penitus incorrupti, cùm eos Rex ad id
muneris elegerit, & ita ad ipsos caussæ omnes,
etiam grauissimæ, terminandæ deferantur? Satis
ergo se prodit ita præposterè agendi motiuum,<marginalia>Leue pro v-|surpatione|motiuum.</marginalia>
quod in casu nostro sufficienter etiam indicare
potuit leuitas fundamenti, verba inquam illa Re-
giæ epistolæ iam expensa, quibus caussa ista ad
gubernationem videbatur reducere, quæ propria
Audientiæ est, litterarum inquam Patentium
præsentatio. Cur tantùm Proregi iniungitur
circa Religiosi dicti sua in gubernatione pro-
cessum. An proptereà id, quod est Audientiæ,
ipsi detractum asseramus? leuissima sanè conie-
ctura, vt certo & indubitato iuri præiudicet,
quod dubijs nequit, etiam momenti alicuius ma-<marginalia>Certa non|possunt ab in-|certis elidi.</marginalia>
ioris, abrogari, cùm sit Axioma iuridicum quòd
certa pro incertis dimittenda non sunt. l. Cum Ti-
tio ff. ad l. Falcidiam. l. Non quemadmodùm ff. de Iu-
dic. Stephanus Gratianus Discept. forensium. Tom.
5. Cap. 884. n. 28. & quòd iuri communi in du-
bio non dicitur derogatum. l. 2. c. de noxali action.
Cap. Cum dilectus de consuetud. Surdus Decis. 39.
n. 11. Marius Antoninus Lib. 1. Resolut. 15. n. 2.
pro quo & Index verb. Ius. Quod & manifestè<-P>@@

<-P>conuincitur ex eo quòd in Proregum Instructio-
nibus, quas vidi, Serenissimæ nostræ Reginæ,
& sunt ferè communes, eadem cura circa Reli-
giosos iniungitur, nec proptereà in cuiusquam
mentem venit posse illos erga Patentes Litteras
quidquam iudicialiter attentare. Sicut ergo ge-
neralis prouidentia erga Religiosam guberna-
tionem stare sine iure ad Patentes potest, ita &
peculiaris. Id quod etiam ex Episcopis ostendi
potest, erga quorum agendi modum prouidentia
Proregis exigitur, quorum tamen Executoriales
litteras solius est regiæ Audientiæ fidem explo-
rare.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Iam quod ad exilium spectat, sine gra-<marginalia>Præceptum|iudicum lai-|corum an in-|terueniat,|quando in-|teruentu Præ-|lati executio|disponitur,|virtute ex-|hortatorij.</marginalia>
uamine potuit conscientiæ disponi interuentu
Prouincialis. Id enim cùm fieri potest, minimè
omittendum, iuxta dicta à Nobis in Thesauro
Tit. 2. Cap. 11. Quia verò censeri à Iudicibus
potuit non pariturum Prouinciali, quem sibi su-
periorem non agnoscebat, ipsi potuit, pro vitan-
dis etiam nouis turbis, profectio dicta eorum no-
mine intimari. Et verò cùm Prouinciali Regio-
rum iudicum decretum per modum, vt dicitur,
hortamenti, proponitur, videri alicui non imme-
ritò potest hortamentum huiusmodi vim habere
præcepti: Prouincialis siquidem nequit non exe-
qui quod titulo hortamenti præscribitur, vnde si
facere omittat, in eum iudicialis seueritas distrin-
getur. Ad quod quidem dici in primis potest,
tale virtuale admitti posse præceptum: nihilo-
minùs laicos Magistratus eo medio vti debere,
quia ita minùs Ecclesiastica videtur libertas vio-
lari, cui & eo agendi modo reuerentia compe-
tens exhibetur. Deinde negari præceptum po-
test, quia Iudices tantùm intendunt Prælato
ostendere conuenientiam remotionis talis subdi-
ti, de eorum confisi prudentia iuxta ipsorum
acturos esse iudicium: quod si non egerint, iam
libera ipsis executio relinquitur, ac si talis non
habeat superiorem. Quocumque autem modo,
& qualicumque verborum forma fuerit talis di-
spositio proposita, ad hunc est sensum trahenda,
vtpotè à Christianis & probitate eximijs orta iu-
dicibus, vt esse solent Prætorialibus tribunalibus
à Catholicis Regibus deputati. Sic sanctum In-<marginalia>Exemplum à|relaxatis|Curiæ.</marginalia>
quisitionis Tribunal hæreticos Curiæ laicali re-
laxat conflagrationis supplicio puniendos; pro
quo tamen supplicio non interponit mandatum.
Cùm tamen si iudex laicus illud non infligat,
contra illum, vti de hæresi suspectum sit pro-
cessurum, quia leges non obseruat, quæ sunt con-
tra hæreticos latæ à Principibus, à suis compe-
tentibus iudicibus condemnatos. Stat ergo ali-
quid certè faciendum, sic vrgente iudice, inter-
uentu alterius, sine mandato tamen, sed propor-
tionata rei, de qua agitur, mediorum applica-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Circa quod quidem oportet ita esse Iu-
dices Audientiarum attentos, & pro dispositio-
nibus huiusmodi sic esse interiùs anticipata con-
sideratione dispositos: quemadmodùm circa<marginalia>Et à menta-|libus restri-|ctionibus.</marginalia>
mentales restrictiones diximus aliàs, vt scilicet
quis voluntatem habeat minimè mentiendi; sed
quia occurrere occasiones possunt, in quibus non<marginalia>Tomo 1. The-|sauri in Ad-|ditionibus. n.|95. & 96.</marginalia>
expediat veritatem penitus aperire, habitualem
expedit habere intentionem ad mentales restri-
ctiones, quæcumque illæ esse possint, confu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0132.jpg/>
@@1@<SE132>De absolutione ab excommunicat. Religiosi &c. 117
<duolan 2><-P>giendi, licet hîc & nunc commodæ non occur-
rant. Scio quid dicant Theologi de habituali
intentione, qua non solent esse contenti, cùm
saltem virtualem requirant multi in Sacramen-
torum administratione: quod tamen non est
præsenti doctrinæ contrarium, vbi actuale re-
quirimus propositum, quo quis statuat in omni-
bus occasionibus se ita gesturum, vt propter vi-
tandum mendacium restrictionem mentalem sit
semper quæsiturus, qui actus, dum non retracta-
tur, aliqualem habet influxum, & ita dicitur non
merè habitualiter, sed virtualiter etiam, qui ita
statuit, esse dispositus. Ita & qui circa Euchari-
stiæ consecrationem apud se statuit, qua vti in-
tentione debeat, in multis, quæ circa illam pos-
sunt concurrere, absque expressa repetitione id
peragit, quod intendit. Pro quo & alia possent
exempla glomerari, iuxta probatissimam Theo-
logiam, pro qua videri potest Cardinalis Lugo
de Sacramentis Disput. 8. n. 93. & ij, quos ibidem
adducit, circa applicationem habitualem sacrifi-
cij Missæ. Quæ in gratiam Christianorum iudi-
cum, nec suæ salutis immemorum, vt fas est cre-
dere, sit satis attigisse. Post hæc scripta audio
suspensionem Patentium Rmo. placuisse. Quod
si ita sit, nihil dictis incommodat; multa enim
placent, quorum displicet modus, ob inconue-
nientia vitata, dissimulari solitus, & ne se ipsum
suspensi decreti auctor videatur condemnare. Re-
ligiosissimus ille: sed qui legitimè acta nec velit,
nec possit infirmare, vbi de alio est quæstio Tri-
bunali.</P>
<negEZ><A+1>De absolutione Religiosi ab excommuni-
catione, casus cum peculiaribus circum-
stantijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>43.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Roponit illum P. Stephanus de Auila in
hunc modum: Petrus Religiosus Sacer-<marginalia>Casus propo-|sitio Religiosi|habitum oc-|cultantis|&c.</marginalia>
dos in excommunicationem maiorem incurrit
propter habitus occultationem, à qua excommu-
nicatione absolutus ab alio Sacerdote extra Sa-
cramentalem Confessionem, qui eius non erat
Prælatus. Et cùm sæpiùs in eamdem excommu-
nicationem incurrisset, sicque sepiùs etiam cele-
brasset; factus est irregularis, & nihilominùs ap-
probatus ad Confessiones audiendas, pro eo est
publicè expositus. Quæ omnia ita secretò per-
acta sunt, vt præter ipsum & Confessarium, nul-
lus alius quidquam sciat, nec via vlla est vt pos-
sit vnquam in publicam notitiam deuenire. Et
resolutio citati Patris sic procedit.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Primò supponendo quid necessarium sit
vt quis apostata censeri possit, contra quem in
Iure non est excommunicatio constituta, bene
tamen contra temerè habitum dimittentem.</P>
<P>  Secundò potuisse ab illa absolui virtute Bullæ,
quia non est in Iure reseruata, etsi in eius reli-<marginalia>Vt potuerit|per Bullam|absolui.</marginalia>
gione reserua sit, etiam potuisse, vt ait P.
Henriquez Lib. 6. de P&#x0153;nitentia Cap. 6. §. 9.
& Lib. 2. de Indulgentijs Cap. 28. §. 4. nisi in
illa sit limitatio aliqua per consuetudinem rece-
pta, qualis in Societate nostra reperitur. Quòd
si Religiosus dictus fuit apostata, & aliam ex-
communionem incurrit sua in Religione la-
tam, etiam poterit virtute Bullæ absolui, iuxta
dicta.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Secundò, vnica absolutione ab excommu-<marginalia>Circa Con-|fessionem &|vnica abso-|lutione.</marginalia>
nicationibus cunctis absolui posse si omnes Con-
fessori aperuit, idque etiam extra Confessionem
Sacramentalem; vt tenet P. Henriquez Lib. 7. de
Indulgentijs cap. 3. nu. 2. vbi & ait ita consultum
Commissarium respondisse, & plures Magistros
Salmanticenses amplecti. Licet autem non de-
clarauerit quoties excommunionem incurrerit,
si tamen absolutionem petijt ob temerariam ha-
bitus dimissionem, vnica absolutione ab omnibus
absolutum remansisse: quia aut multæ non fue-
runt, vel si metaphysicè multæ, moraliter tamen
vna computantur, vt tradit idem P. Henriquez
Lib. 13. de excommunicat. cap. 3. num. 2. qui in
Glossa L. M. citat Nauarrum in Summa Hispana
cap. 27. nu. 32. vbi ait eum, qui cum eâdem ex-
communicatione pluries celebrauit, sufficere vt
dispensationem ab irregularitate petat ob celebra-
tionem cum excommunicatione. Si autem in<marginalia>Notanda li-|mitatio.</marginalia>
excommunicationem specialem suæ Religionis
ob apostasiam incurrit, & eam non aperuit, sed
solam habitus dimissionem, ab ista quidem, non
à priori, absolutum mansisse, iuxta Syluestri do-
ctrinam verb. Absolutio 3. §. 8. nu. 12. & Co-
uarrubiæ in Cap. Alma mater §. 11. nu. 13. Con-
clus. 2. Parte 1.</P>
<P>  Tertiò, Si Religiosus sit ex Mendicantibus,<marginalia>A quo Præ-|lato, aut|Delegato.</marginalia>
posse à suo absolui Prouinciali; si non sit, à Com-
missario Cruciatæ: cùm enim sit Pontificis De-
legatus, eius facultas ad exemptos extenditur ab
Ordinario.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> Quartò, Non posse ad audiendas Confes-<marginalia>De nullitate|expositionis|ad audien-|das Confes-|siones.</marginalia>
siones exponi, & si exponatur, futuram nullam
expositionem. Excommunicatus siquidem ma-
iori excommunicatione si ad Beneficium eli-
gatur, electio est nulla, sicut & collatio,
vt ait Nauarrus cap. 22. num. 21. & Couar-
rubias §. 7. num. 1. suprà & habetur in Cap. Po-
stulasti de Clerico excommun. ministr. & reddunt
Doctores rationem ex eo quòd Beneficium da-
tur propter officium, & excommunicatus est ab
officio suspensus Cap. Pastoralis §. Verum de ap-
pellat. & per consequens eligi nequit ad exercen-
dam Ecclesiasticam iurisdictionem in foro exte-
riori aut interiori. Quod verum est etiamsi ex-<marginalia>Etiam si non|denuntiatus.|Et quid de|ignoranti-|bus.</marginalia>
communicatus sit toleratus, vt affirmat Couar-
rubias, quia Concilium Constantiense in nullo
fauere excommunicatis intendit. Et locum ha-
bet etiamsi talis Religiosus expositus, & Præla-
tus exponens excommunicationem ignorauerint,
vt ait Couarrubias, & Nauarrus cap. 27. nu. 271.
Dicto 8. qui communem esse opinionem asserit.
Quia licet ignorantia inuincibilis excuset à cul-
pa, non tamen reddit actum validum ab Ecclesia
annullatum: neque capacem & habilem eum,
qui iudicio Ecclesiæ est incapax & inhabilis.
Item, quia electio ad officium sæculare habens
annexum iurisdictionem est nulla. Cap. Venera-
bilem de elect. Vbi & aduertendum expositionem<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
dictam non reddi validam ex eo quòd excom-
municatus ab soluatur, sed necessarium vt de no-
uo fiat, vt ait Nauarrus citato cap. 27. nu. 21. ea
reddita ratione, quia quod ab initio fuit nullum,
tractu temporis non conualescit. Et est intelli-
gendum quando Prælatus Religioso exposito
contulit iurisdictionem, quam Prælatum, & non
Ordinarium conferre probabilius citatus Pater<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0133.jpg/>
@@1@<SE133>118 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>existimat. Quòd si Ordinarius nihil aliud faciat
quàm per approbationem ad excipiendas Con-
fessiones, nulla impartita iurisdictione, idoneum
declarare, erit valida approbatio, & ita post ab-
solutionem ea vti poterit, & ita si ab habente
Bullam eligatur, poterit eum absoluere.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Circa licentiam ad prædicandum sic ait:<marginalia>De licentia|ad prædi-|candum.</marginalia>
Quod attinet ad licentiam ad prædicandum,
quamuis alicui prima facie videri posset facilis re-
solutio, sed mihi magnam intulit difficultatem,
quia video à graui & difficili quæstione pendere,
scilicet, an Cap. 1. de rescriptis in 6. quod rescrip-
tum quodlibet & gratiam excommunicato fa-
ctam annullat, præterquàm in ordine ad articu-
lum absolutionis, solùm habeat locum in rescri-
ptis & gratijs Pontificijs, an etiam in illis, quæ
ab Ordinarijs obtinentur. Quæ sanè quæstio sa-
tis difficilis Nauarro visa est Lib. 5. Consiliorum.
Tit. de sent. excommun. Consil. 18. Vbi multis pro
vtraque parte adductis, tandem concludit excom-
municationem non annullare rescripta & gratias,
quæ ab Ordinario comparentur, saltem quando
est occulta excommunicatio. Iuxta quæ assero<marginalia>Quale in|prædicatione.</marginalia>
licentiam ad prædicandum fuisse validam, & ita
licitè vti posse illa post absolutionem ab excom-
municatione. Bene verum est, prædicare in statu
excommunicationis, cessante scandalo, plus-
quàm veniale non esse peccatum, quia prædica-
re non computatur inter officia diuina, vt ait
Caietanus Tit. Excommunicatio sine §. Illicita au-
tem. & Palacius Dist. 18. Disput. 9. Sic ille, qui in
fine ait in Iure non haberi latam excommunica-
tionem contra eos, qui annis singulis non confi-
tentur. sed comminatoriam in Cap. Omnis vtrius-
que sexus de p&#x0153;nit. & remiss.</P>
<Z><A+1>Circa præmissa vtiles discussiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>48.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Otuisse Religiosum dictum virtute Bul-<marginalia>Bullam|Cruciatam|Religiosis|pro eligendo|Confessario|posse suffra-|gari.</marginalia>
læ ab excommunicationibus tantoperè
multiplicatis absolui dictum à præfato Patre iux-
ta P. Henriquez, qui tamen vt vidimus in The-
sauro Tomo 1. Tit. 5. nu. 327. eam licentiam ge-
neraliter non admittit, & dubitari potuit an in il-
lius, de quo erat sermo, Religione, ea esset limi-
tatio, quam ipse in Societate recognouit. Pro
qua etiam non desunt qui conentur vsum esse
probabilem admittendum. Negauit illum doctis-
simus Pater, illisque temporibus, in quibus Bul-
læ Pontificum id prohibentes non fuerant publi-
catæ. Quid postmodum in luce manifestissima
veritatis? & erit fortè qui nimis delicatam istam
reputet cautionem, immò & rideat; Sed num-
quid ille ridebit in die nouißimo? Valde id vereor:<marginalia>Prouerb. 31.|v. 25.</marginalia>
nam de illis ibi sermo, quibus littera Hebræi Al-
phabethi versui illi respondens, potest applicari,
est siquidem Ain, quæ iuxta Arboreum in eum<marginalia>Pro vitando|vsu adhor-|tatis.</marginalia>
locum idem est ac Fons vel oculus, Vt sit sensus
illum ridere in nouissimo, qui oculum intendit
in fontem. Sacramentum enim P&#x0153;nitentiæ fons
est, de quo Zachariæ 13. v. 1. In die illa erit fons<marginalia>Zachariæ|13. v. 1.</marginalia>
patens domui Dauid, & habitantibus Ierusalem, in
ablutionem peccatoris & menstruatæ. Circa hunc
ergo fontem oculus est animæ solerter intenden-
dus, vt videat quis quanta possit cum securitate
ad illum abluendus accedere, sic enim erit & in
nouissimo die securus, & ridere poterit, risus e-<-P>@@

<-P>nim, vt ait Baynus apud P. Cornelium est gau-<marginalia>Baynus.</marginalia>
dium conscientiæ securæ. Huc deueneram, inter-
ruptione secuta, ad domesticas obseruantias auo-
catus, in quarum vna, lectione inquam spiritua-<marginalia>R. P. Fran-|cisci Picco-|lominei|illustre ex-|emplum.</marginalia>
li, id inueni, quo nihil poterā opportunius exop-
tare. P. Ioannis Nadasi Annum dierum illustrium
nostrę Societatis lego noctibus singulis, quæ illis
respondent diebus, quarum sunt præambulæ, re-
petito cursu delibans. Et ecce in ista 16. Iunij,
pro 17. sequenti die R. P. Francisci Picolomi-
nei felix occurrit interitus, cum eximiarum vir-
tutum epilogo, & vita sine mortalis noxæ detur-
patione peracta. Quid hic pro institutò præsen-
ti? Scriptor elegantissimus audiatur. Inter dolo-<marginalia>P. Ioannes|Nadasi.</marginalia>
res (inquit) qui tota illi viscera exurebant, dicebat
lætus cuidam Patri. Morimur & ridemus. Sic ille
ridebat in die nouissimo, qui in P&#x0153;nitentiæ Sa-
cramentalis fontem oculos habuit mira attentio-
ne defixos, vt illam securissima frequentia per-
tractaret. Det veniam lector, vt vbi de rebus mo-
ralibus agimus, etiam pro moribus religiosè for-
mandis aliquid interdum inseramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Et circa id, quod dictum de Religioso-<marginalia>Quid circa|Religiosos|cautum|Pontificiis|concessioni-|bus.|Vide P.|Herincx|Minoritam|Tomo 4.|Disp. 5. nu.|40. & P.|Bonæ Spei|Carmelit.|Tom. 6.|Tract 5.|Disput. 9.|nu. 47.</marginalia>
rum consuetudine, vt non ita generalis sit, qualis
à præfato Scriptore asseritur, plures declarant
Pontificum Bullæ, de quibus Cardinalis Lugo
in Adnotationibus circa viuę vocis Oracula verb.
Absolutio. circa §. 11. Compendij Societatis. Pro
quo & est excommunicatio Leonis X. aduersus
Fratres, Moniales S. Claræ eo quòd Bulla Cru-
ciatæ alijsque Confessionalibus vtantur sine li-
centia suorum Superiorum, quæ refertur à Vi-
ualda in Excommunicationibus non reseruatis n. 42.
& à P. Filliucio Tract. 14. Cap. 8. Quæs. 11. Cir-
ca quam P. Palaus Parte 6. Tract. 29. Disput. 3.
Puncto 37. nu. 3. ita scribit: Sed cum non continea-
tur in Bullario, neque communiter ab alijs Doctori-
bus referatur, indicium est eius cessasse obligationem.
Sic ille. Sed certè in Compendio dictorum Pa-
trum à Fratre Alfonso de Casarrubios concinna-
to vti authentica proponitur ex Bulla dicti Pon-
tificis verb. Absolutio ordinaria quo ad Fratres nu.
18. id enim significat littera B. vt ex Prologo
constat. Et ita præfati Scriptores meritò potue-
runt eam inter alias numerare. Ostendit autem
prohibitio talis sub adeò graui latæ sententiæ p&#x0153;-
na, quanti sit res ista censenda momenti, vt me-
ritò debeant Religiones circa illam præiudiciales
non admittere laxitates.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> Non esse excommunicationem in Iure<marginalia>Excommu-|nicatio lata|sententiæ|contra Apo-|statas an de-|tur, & quid|specialiter|pro Socie-|tate.</marginalia>
contra Apostatas à Religione communis sensus
Doctorum est: esse autem illam in multis Reli-
gionibus manifestum habetur ex Compendio
Priuilegiorum Societatis verb. Apostata & pro il-
la est specialiter §. 1. in quo excommunicatio
Pontifici reseruatur, vel Superiori Societatis. §.
autem 11. vbi de transitu in Carthusiam, Gre-
gorij XIII. Constitutio habetur, pro qua sic: Ac<marginalia>Greg. 13.</marginalia>
eos, qui secus fecerint, in excommunicationis, &
alias apostatarum censuras & p&#x0153;nas eo ipso incurre-
re, à quibus non nisi à Romano Pontifice, vel à Gene-
rali Societatis Præposito absolui posse decreuit. Hæc
ibi. Iuxta quæ videtur contra Apostatas latam
esse excommunicationem, cùm ita Pontificis
verba supponant. Sed stat nihilominùs quod dixi
de communiori circa hoc Doctorum sensu, vt
videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 6.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0134.jpg/>
@@1@<SE134>De absolutione ab excommunicat. Religiosi &c. 119
<duolan 2><-P>Operis moralis cap. 8. nu. 19. Nihilominus oppo-
sita sententia est apud antiquiores Canonum Sa-
crorum Professores, & Summistas communis,
quam & tenent PP. Henriquez & Azor, quos
citatus Pater adducit, quibuscum & forsitan
Gregorius sensit, doctissimus & ipse Canonista,
& ita iuxta eam locutus, licet alterius noluerit
probabilitatem abrogare. Vbi & dici potest con-
ditionaliter locutus de excommunicatione, si ve-
rè talis est, iuxta Doctorum sententias.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Et cùm certissimum sit Apostatas in So-<marginalia>Difficultas|circa facul-|tatem Supe-|riorum So-|cietatis ex-|communi-|candi apo-|statas expe-|dita.</marginalia>
cietate dictam excommunionem incurrere, du-
bitari potest quid concessiones illæ operari pos-
sint, de quibus in Compendio, vt scilicet Supe-
riores possint tales ad reuersionem compellere.
Sic §. 3. 7. & 8. & in hoc vltimo sic habetur: Potest
Præpositus Generalis per communicationem priuile-
gij conceßi Ministris & Custodibus Minorum, Pro-
fessos à Societate discedentes excommunicare: eosque<marginalia>Priuilegium|PP. Mino-|rum.</marginalia>
sic excommunicatione notatos tenentur Prælati ab eo-
dem requisiti pro excommunicatis publicè denuntiari
curare, &c. Quomodò autem sit alijs concessio
ista à Generali commissa declaratur in Adnotat.
§. 5. Videtur autem in illa supponi eum, in quem
excommunicatio dirigitur, excommunicatum
aliàs non esse; si enim esset, admonere Prælatos
dictos sufficeret, eum esse à Pontifice excom-
municationis sententia perculsum, quod multo
esse efficacius posset, vt & illi curarent ipsum pu-
blicè denuntiari. Neque dici potest eos, qui ad
aliam Religionem transeunt, non videri aposta-
tas, cùm ad sæculum non redeant. Id enim nullius
momenti est, nam etiam sic discedentes Ponti-
ficia excommunicatio comprehendit, vt constat
ex §. 9. & ex adductis verbis Gregorij XIII.
Videtur ergo dicendum, virtute Pontificia-
rum concessionum posse Societatis Superiores
apostatas incursos in excommunicationem re-
reseruatam Pontifici, citatione præmissa, vt est
iure dispositum, declarare. Quòd si contumacia<marginalia>Ob eamdem|caussam pos-|se aliquem|pluries ex-|communi-|cari.</marginalia>
perseueret, & videatur profuturum, censuras
aggrauare. Sic enim in hac materia procedi posse
grauium Doctorum sententia est, & valde Iuri
conformis, scilicet pluribus excōmunicationibus
posse aliquem feriri, non solùm propter diuersas
caussas, sed propter eamdem à diuersis iudici-
bus, si respectu illorum specialis contumacia &
inobedientia inueniatur. Pro quo varij proferun-
tur Canonici textus, plures tamen eorum non
eam vim habent, vt ex illis possit positio ista fir-
mari. Vrgentior est in Cap. Ita quorumdam de
Iudæis, in quo sic Alexander Tertius: Tales igi-<marginalia>Cap. Ita|quorum-|dam de Iu-|dæis.</marginalia>
tur (deferentes arma ad Saracenos, & cum eis
piraterium exercentes) ab Ecclesiastica commu-
nione præcisos, & excommunicationi subiectos &c.
Præcipimus etiam, vt per Ecclesias maritimarum
vrbium crebra & solemnis in eos excommunicatio
proferatur. Sic ibi, pro quo videri potest P. Sua-
rez de Censuris Disput. 5. Sect. 4. nu. 13. P. Palaus
Parte 6. Tract. 29. Disput. 1. Punct. 6. n. 6. P. Gaspar
Hurtadus Tractatu de Censuris Disput. 12. de ex-
communicatione. Difficult. 2. n. 8. qui tamen citatæ
Decretalis non meminerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Iam quod de vnica absolutione diceba-<marginalia>Vnica abso-|lutio vt suf-|ficiens, etiam|extra Con-|fessionem.</marginalia>
tur ita intelligendum est, vt vna excommunica-
tione exposita, aliæ dolosè non reticeantur, vt
Doctores tradunt, quos adducit P. Palaus dudum<-P>@@

<-P>citatus. Puncto 11. §. 3. n. 2. Vbi stante probabili
sententia de absolutione extra Sacramentalem
Confessionem, quam vt probabiliorem etiam
cum multis, quos citat, tenet Diana Parte 1.
Tract. 1. Resolut. 25. non est necessarium vt ex-
communicationes omnes eiusdem rationis ape-
riantur, sed sufficiet dicere pluries eam incurris-
se. Si autem intra Confessionem, omnes saltem
in obliquo, aut indirectè aperiendæ sunt; cùm
enim sint aperienda peccata, propter quæ incur-
sio in illam accidit, consequenter & illæ aperiun-
tur. Quamquàm ita etiam possit in Confessione
procedi, vt in illius principio ab excommunica-
tionibus dicto modo expressis absoluatur, qua-
rum numerus posteà, non ex necessitate circa
illas, sed circa peccata aperienda cognoscetur.
Et iuxta dicta accipiendum est, quod à P. Auila
est traditum de absolutione ob temerariam habi-
tus dimissionem, quando scilicet ex modo di-
cendi intelligitur, non semel, sed fæpiùs illam
accidisse. Aliàs posset absolui, etiamsi vnicam
tantùm habitus dimissionem aperiret; vbi non
dolus existimandus est, sed vsus iuris, quia vni-
cam aperire sufficit, vt absolutio ab omnibus ob-
tineatur. Quod autem ex Nauarro de irregula-<marginalia>Quid de ir-|regularitate|ex multipli-|cata cele-|bratione.</marginalia>
ritate dicebatur, parui momenti est, quia post-
quàm quis ob celebrationem cum excommuni-
catione irregularitatem contraxit, iterùm cele-
brans eam non contrahit, quia expressa in iure
non est, vt affirmat P. Suarez suprà Disputat. 40.
Sect. 4. n. 16. pro quo & Sect. 2. num. 7. licet non
videatur loqui de celebrante cum excommuni-
catione; cùm tamen ratio posteriori loco addu-
cta id prorsus ostendat. Id tamen tenent Zerola,
& Nicolaus Garcia, quos adducit & sequitur
Diana Parte 4. Tract. 2. Resolut. 86. immò & Na-
uarrus ipse Consilio. 3. de Raptoribus n. 6. Pro quo
& videri potest P. Palaus, qui Parte 1. Tract. 3.
Disput. 6. Puncto 16. §. 4. num. 16. ait probabilitate
non carere, & ita probat vt prorsus videatur am-
plecti. Ex eo autem quòd verosimiliter vna tan-
tùm irregularitas sit, oritur, vt licet reuera sint
plures, vna moraliter in ordine ad dispensationem
censeantur, & ita non esse necessarium vt pro
dispensatione obtinenda penitus exprimantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Quod attinet ad absolutionem à Com-<marginalia>Circa abso-|lutionem à|Commissa-|rio.</marginalia>
missario Cruciatæ, quæ potest ad exemptos ex-
tendi, cùm sit Pontificij Delegati, ex eo titulo
videtur etiam ad Mendicantes extendi posse,
cùm sint exempti; quod tamen dictus Pater non
videtur admittere, quandoquidem inter eos &
alios discrimen videatur stabilire: licet aliàs mens
eius esse possit, Mendicantes quidem posse à Pro-
uincialibus, non ita alios, communicationem
priuilegiorum cum ipsis non habentes, qui rari
iam sunt, licet aliàs possint etiam à Commissario
absolui propter amplitudinem concessionis. Vbi
supponitur casus dictos non esse in Religione
reseruatos, si enim reseruati sint, iuxta ea, quæ
ab eodem Patre sunt dicta, vt vidimus, respon-
dendum fuit, de Mendicantibus loquendo & alijs
similem habentibus facultatem; non ita de non
habentibus, in quibus talium reseruatio esse non
potuit, cùm Prælati ad absoluendum tales facul-
tate careant, & ita illa ad eos spectat, quibus de
iure aut priuilegio competit. Et Commissario
quidem concessa sic se habet: Item similiter con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0135.jpg/>
@@1@<SE135>120 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ceditur facultas dicto Commissario dispensandi &<marginalia>Concessa illi|facultas cir-|ca dispensa-|tionem, sine|absolutione|Confessario|competenti.</marginalia>
componendi super irregularitate cum his, qui quibusli-
bet Ecclesiasticis Censuris ligati Missas, & alia di-
uina Officia (non tamen in contemptum clauium)
celebrauerint. Vbi nihil de absolutione à Censu-
ris, hæc enim ad Confessarium spectat pro su-
mentibus Bullam, licet necessarium non sit vt
intra Confessionem fiat, iuxta dicta, sic enim
concessionis est tenore perspectum; Conceditur
vt poßint eligere Confessorem sæcularem, vel cuius-
cumque etiam Mendicantium Ordinum Regularem
&c. Poterunt ergo Commissarium ipsum eli-
gere, sed non vt talem, bene tamen vt Sacerdo-
tem particularem ab Ordinario aliàs approba-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Iam de expositione ad Confessiones, in<marginalia>Expositio to-|lerati ad con-|fessiones an|valida.</marginalia>
quo quidem asserto probabilis sententia placuit
Auctori, quam & tradit in Opere de Censuris Parte
2. Cap. 6. Disput. 5. Dub. 2. Conclus. 1. & esse com-
munem inter Doctores affirmat Diana Parte 5.
Tract. 9. Resolut. 99. multos pro ea adducens, sicut
P. Gasparem Hurtadum oppositam amplecten-
tem Disput. 6. Difficult. 2. num. 7. vbi ad id, quod
adducitur ex Concilio Constantiensi, scilicet il-
lud in nullo velle excommunicatis fauere, re-
spondet nullum intendi fauorem pro illo, quia
non fit vt ei faueatur, sed vt faueatur fidelibus,
vt sine scrupulo possint cum illo communicare.
Quæ tamen responsio non multùm videtur ha-
bere momenti, nam in casu collati Beneficij to-
tus fauor est eius, cui confertur, & vix fauoris
aliquid in collatorem cedit, sicut accideret in or-
dinaria communicatione, quæ ipsi absolutè con-
ceditur, & pro eius fauore, excommunicato.
Pro quo videri potest P. Palaus Tract. 29. citato,
Disput. 2. Puncto 10. n. 3. vbi ait P. Hurtadum in
oppositam sententiam inclinare: sed certè plus-
quàm inclinare est aliam difficilem asserere, &
præcipuum fundamentum eneruare. Sed hoc
parùm interest.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Quod etiam de ignorantia dictum com-<marginalia>Quid stante|ignorantia.</marginalia>
munis sententia firmat, pro qua citatus P. Palaus
num. 4. plures allegat, & P. Hurtadus num. eodem.
vbi ait præter Glossam reliquos Doctores ita te-
nere. Sed quidem præter Glossam id tenet Na-
uarrus in Cap. Fratres de P&#x0153;nit. dist. 5. n. 45. qui
præter Glossam adducit Felinum & Cardinalem.
Et cùm ignorantia inculpabilis est, quam Iuris-
consulti vocant probabilem, ex Cap. Apostolicæ,
de Clerico excom. minist. ex ea non reddi inua-
lidam collationem tenet Philippus Faber apud
Dianam suprà eum sequentem in fine contra
Patres Coninck, Turrianum, Lessium, Suarium,
& Villalobos, & addere posset P. Hurtadum, &
alios ab ipso citatos, dum aiunt ignorantiam non
obstare, addita ratione, quia illa potest culpam
tollere, non inhabilitatem, & ita de probabili
ignorantia loquuntur, de qua & P. Palaus non
citatus ab illo. P. Martinon Tomo 5. Disput. 59.
Sect. 7. nu. 72. & alij plures. Licet autem illi de
Beneficio loquantur, ex eo tamen P. Auila asser-
tionem suam de inualida expositione confirmat,
quia per illam confertur Ecclesiastica iurisdictio
in foro animæ. Sed verò incapacitas Beneficij
non ex sola ratione iurisdictionis contingit, alio-
quin non esset illa respectu Beneficij simplicis,
cùm tamen certissimum sit esse etiam respectu<-P>@@

<-P>illius, vt videri potest apud P. Suarium Tomo 5.
Disput. 13. n. 4. Quod ergo ad casum præsentem
attinet, aliunde est probandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>56.</absatz-nummer> Probatur ergo ex certissimo alio princi-<marginalia>Excommu-|nicatus inca.|pax spiritua-|lis iurisdictio-|nis.</marginalia>
pio Pontificij iuris, scilicet excommunicatum
incapacem esse Spiritualis iurisdictionis, quam
& amittit superueniente excommunicatione.
Cap. Ad approbandum, de sent. & re iudic. Cap.
Romana, de Offic. Vicar. in 6. Cap. Si is, cui, ibi-
dem. Cap. Audiuimus 24. q. 1. Cap. Si de celebrat.
de Cler. excomminicato. Est autem de fide ad
Sacramenti P&#x0153;nitentiæ administrationem re-
quiri iurisdictionem. Ex Cap. Omnis vtriusque
sexus. de p&#x0153;nit. & remiss. & Concilio Tridentino
Seßion. 14. Cap. 7. & Decreto Florentini. Iuxta
quæ, in quibus omnes Doctores conueniunt, is,
qui expositus fuit, cùm esset excommunicatus,
incapax iurisdictionis fuisse conuincitur, licet
occultus, per se loquendo. Quomodò autem
ratione communis erroris in ipso esse illa possit,
diximus. n. 13. & non solùm ratione Officij, sed
ex particulari licentia ad audiendas Confessiones,
id etiam habeatur, affirmat P. Hurtadus suprà
Disput. 4. Difficult. 4. nu. 31. Quia verò Sacerdos
præfatus fuisse expositus dicitur, videtur publica
illius designatio, vnde & eadem de illo esse po-
tuit ratio ac de Parocho aut Vicario.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Probatio adducta de electione iudicis sæ-<marginalia>Etiam laica-|lis, & quid si|toleratus.</marginalia>
cularis excommunicati, qui illius est incapax, &
ita acta eius iudicialia irrita, verissima est. Sed
cùm addant Doctores valida futura, si ille non
sit publicè denuntiatus, quod ex ore omnium
tradit P. Suarex Disput. 16. Sect. 1. n. 7. addi opor-
tuit quomodo hoc in prædicto casu locum ha-
bere non potuit, quandoquidem ille, de quo age-
batur, non solùm non erat denuntiatus, sed ne-
que esse poterat, quia occultissima excommuni-
catio, vt ex narratione compertum habetur.
Quòd autem expositio non redderetur valida ex<marginalia>An valide-|tur electio se-|quenti ab-|solutione.</marginalia>
sequenti absolutione, sed noua opus esset iurisdi-
ctionis concessione, in Beneficijs quidem com-
munis doctrina est, sed quòd possit contrarium
sustineri alibi à Nobis dictum est, cùm sit pro-
babile, vt videri potest apud Dianam Parte 5.
Tract. 9. Resolut. 101. vnde affirmatiuum assertum
non est tamquàm dogma certum proponen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Postremum illud, quod in eadem proba-<marginalia>Iurisdictio an$unclear|ab Ordinario,|an a Prælato|conferatur.</marginalia>
tione dicitur de iurisdictione ab Ordinario, non
collata Religioso, sed à suo Prælato, negant plu-
res, vt videri potest apud Dianam Parte 1. Tract.
11. Resolut. 13. & Parte 5. Tract. 12. Resolut. 50.
ex quo inferunt approbatum ab Ordinario, etiamsi
à suo non fuerit Prælato præsentatus, posse eligi
virtute Iubilei & Bullæ Cruciatæ. Immò Trul-
lenck Lib. 1. in eamdem Bullam §. 7. Dub. 6. num. 7.
affirmat probabile esse etiam sine Iubileo aut
Bulla id posse stare. De quo ego alibi egi, &
modò ingenuè profiteor sententiam hanc vt pro-
babilem propositam, si in praxim adsciscatur, ex
illis esse vnam, quæ ad demoliendam Religio-
sam subordinationem, & inducendos præiudicia-
les abusus in administratione Sacramenti P&#x0153;ni-
tentiæ, excogitari potuerunt. Priuilegium Gre-
gorij XIII. pro Societate, de quo in Compen-<marginalia>Auctores sic|tenentes con-|futati.</marginalia>
dio verb. Gratiarum vsus §. ait Auctor dictus non
constare, & dato quòd constet, esse speciale in-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0136.jpg/>
@@1@<SE136>De absolutione ab excommunicat. Religiosi &c. 121
<duolan 2><-P>dultum in fauorem Societatis. Et addit Diana
esse viuæ vocis Oraculum, & ita cum alijs ab Vr-
bano VIII. reuocatum. Sint hæc ita. Atqui con-
cessio est eiusdem Pontificis per Litteras Apo-
stolicas, de quibus in Compendio verb. Absolutio
§. 11. idem continentes. Licet enim de absolutio-
ne passiua videantur procedere, ad actiuam etiam
referendæ sunt iuxta intelligentiam Auctorum
illorum, qui sic Oraculum Gregorij accipien-
dum voluerunt, vnde & consequenter Bullatam
concessionem, Vsus Cruciatæ & Iubilæorum si-
ne Superiorum facultate prohibetur. Illis autem
vti in ordine ad absolutionem actiuam, aliquis
vsus est: ergo prohibitus. Ergo multò magis pro-
hibitus censeri debet vsus administrandi P&#x0153;-
nitentiæ Sacramentum cum sola Ordinarij ap-
probatione. Demus ergo quod ad Cruciatam
& Iubilea spectat nouis concessionibus tem-
peratum: id tamen quod ad facultatem illam
adeò exorbitantem pertinet, nullibi inuenie-
tur esse concessum. Aut ergo iurisdictio à Præ-
lato Religioso confertur, siue ab Ordinario.
Si primum, constat renuente Prælato validam
non esse absolutionem, renuente inquam, sic-
que suam declarante voluntatem: si posteriùs, id
certè non nisi conditione posita licentiæ Superio-
ris, siue in præsentatione declaratę siue aliàs acce-
dentis: quod in ordine ad praxim ferè pro eôdem
videtur accipiendum. Nisi etiam dicatur iurisdi-
ctionem à Pontifice concedi approbatione & li-
centia concurrentibus, vt conceditur in Bulla &
Iubileis, ijs stantibus conditionibus, quę in eisdem
designantur: quod esse probabile affirmat P. Sua-
rex Tomo 4. de Religione Lib. 9. cap. 2. nu. 3. & 6.
Tract. 10. qui & videndus à principio Capitis.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Quod verò approbatio sine iurisdictione<marginalia>De approba-|tione ad con-|fessiones, &|licentia ad|prædican-|dum.</marginalia>
ab Episcopo concessa excommunicato valida sit,
& ita post absolutionem non esse aliam necessa-
riam, videtur eamdem difficultatem habere,
quam citatus Pater in licentia ad prædicandum
deprehendit ob decisionem Cap. 1. de rescriptis
in 6. cùm sit gratia facta excommunicato; &
nihilominùs sine difficultate vlla prius est ab illo
pronuntiatum. Quod licet tunc temporis diffici-
le fuerit, modò sine vlla difficultate procedit:
siquidem decisionem illam de solis gratijs à Pon-
tifice concessis, & non ab inferioribus, intelli-
gendam communis resolutio Doctorum est, pro
qua P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 17. Sect. 1.
vers. Quibus adiungere. Vbi Nauarro adducto ait
ea, quæ ab ipso afferuntur, satis hanc partem
probabilem & securam efficere, concludens com-
munem interpretationem & consuetudinem ei-
dem fauere. P. Gaspar Hurtadus Disput. 10. de ex-
commun. Diffic. vnica P. Martinon Disp. 59. n. 94.
P. Palaus Disp. 2. de Censuris Puncto 12. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Et hæc quidem circa casum præfatum,<marginalia>P. Auilæ|circa valo-|rem exposi-|tionis dictæ|responsio|alia.</marginalia>
pro quo duplex extat citati Patris responsio, ne-
que in illis circa valorem expositionis resolutio
eadem, sic enim in alia scribit: Ad resolutionem
Quarti suppono quando maiori excommunica-
tione ligatus, occultus tamen, ad Beneficium eli-
gitur, quamuis non adquirat Beneficij titulum
ex Cap. Postulasti de Cler. excommun. minist.
adquirere tamen veram iurisdictionem pertinen-
tem ad tale Beneficium, vt ait Panormitanus in
Cap. Nihil, de elect. nu. 12. Syluester Tit. Con-<-P>@@

<-P>sessor. 1. quæs. 19. Caietanus Tit. Absolutionis im-
pedimenta in principio. Et Tit. Confeßio cap. 3. Na-
uarrus cap. 9. nu. 7. in eo fundati quòd commu-
nis error facti, & titulus præsumptus dant iuris-
dictionem, iuxta l. Barbarius de offic. Prætoris.</P>
<P>  Et circa hoc obseruandum est, quòd ait Palu-<marginalia>Qualis iu-|risdictio in|tolerato.</marginalia>
danus in 4. d. 17. q. 6. art. 2. iurisdictionem hanc
non conferri à Prælato Beneficium conferente,
sed à Iure communi, quod propter commune
bonum mauult talem excommunicatum iurisdi-
ctionem accipere, quàm eum cum aliorum in-
commodo ea negata castigare. Vnde casus præ-
sentis resolutio deducitur: quamuis enim præsen-
tatio & expositio fuerit nulla per se loquendo, quā-
doquidem fuit ad exercendam spiritualem iuris-
dictionem, qua est priuatus excommunicatus per
se loquendo, vtpotè ab Officio suspensus, ex Cap.
Pastoralis §. Verùm, de appellat: verum tamen iu-
risdictionem accepit, & per consequens Confes-
siones ab ipso auditæ, quandiu occulta fuit excō-
municatio validæ fuerunt. Sed vbi constitit de il-
la, nullæ erunt, quas exceperit. Et ita post abso-
lutionem noua licentia & expositione Prælati in-
diget, siquidem iurisdictio à Iure communi con-
cessa tamdiu tantùm durauit, quamdiu commu-
nis error. Sic ille addens circa approbationem me-
ram, id quod iam ex eodem vidimus nu. præced.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Et quidem quæ ex ipso dudum posita, vi-<marginalia>Quid ab|Auctore præ-|dicto retra-|ctatum.</marginalia>
dentur priora, & minùs deinceps probata, eo quòd
in illis asseratur talem excommunicatum accipe-
re veram iurisdictionem Beneficio propriā, cùm
reuera talis non accipiatur, neq; id citati Auctores
affirment. Vnde Syluester post Panormitani do-
ctrinam adductam sic concludit: & licet talis, sci-<marginalia>Syluester|defensus.</marginalia>
licet excommunicatus, non habeat aliquando iurisdi-
ctionem veram, habet tamen toleratam, quæ sufficit
ad Confeßionem valere. Sic ille. In quo Auctore il-
lud interim obseruasse pręstat, asserere illum Con-
fessarium intrusum, qui scilicet caret titulo, om-
nino iurisdictione carere, etiamsi error commu-
nis sit, quod ex Panormitano & Innocentio sta-
tuit. Et inferiùs ita subdit: Qui verò ignoranter con-<marginalia>Quædam|eius egent|expositione|doctrina.</marginalia>
fiteretur intrusis, vel huiusmodi, qui n&#x0169;quàm habuer&#x0169;t
institutione&#x0303; à Superiore, saluarentur quidem propter
fidem Sacramenti; sed tamen si ante morte&#x0303; hoc scirent,
iterùm tenerentur confiteri. Hæc doctus Magister,
quę quidem ita accipienda videntur, vt per fidem
Sacramenti intelligat illius votum, quod in amore
Dei super omnia & in contritione ill&#x0169; cōtinente,
supra communem Theologorum sensum conti-
netur. Si enim attritus tantùm accessit, saluari ne-
quit, quia illa cum Sacramento solummodò ad
iusticatione&#x0308; sufficit, vt est à Concilio Tridentino
definitum, quale non est illud, quod cum intruso
existimatur perfici, iuxta Auctores dictos; licet
iam multorum sententia sit communem errorem
etiam sine titulo præsumpto, aut colorato, iuxta
frequentem loquendi modum, ad validam confes-
sionem sufficere, de quo aliàs. Syluestri profectò
tempore illa penitus erat à Doctorum sensu rele-
gata, cùm Syluester asserat gesta per intrusum in-
dubitanter non valere; nec ea sustinet, inquit, com-
munis error, ex quo iuridica posseßio deficit. Sic vsu
venit vt nouę nascantur opiniones recentior&#x0169; au-
ctoritate obstetricāte, & antiquæ aliquæ à proba-
bilitate sua auctoritatis eor&#x0169;dem imperio detur-
bentur, inter mortuos numeratæ. Pro quibus hæc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0137.jpg/>
@@1@<SE137>122 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>satis, circa quæ, quia vtilia, non est leuis operæ
pretium fuisse aliquantulùm immoratos.</P>
<negEZ><A+1>Circa Confessarium Religiosum quid prohi-
bente Prælato, pro complemento dudum
propositæ doctrinæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>62.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itatus Pater difficultatem ita proponit:<marginalia>Propositio|quæstionis.</marginalia>
Religiosus ad Confessiones audiendas
expositus est ab Ordinario, & à suo Prælato vir-
tute priuilegij pro Indijs concessi, generali pro
viris & mulieribus concessione. Et posteà iu-
stis de caussis Prælatus illi subtrahit iurisdictio-
nem in ordine ad mulieres. Quæritur an talis
possit à muliere eligi virtute Bullæ, & sic vali-
da sit futura confessio. Item si in aliqua Religio-
ne præceptum extet ne quis ante annum trige-
simum confessiones mulierum excipiat: & mulier
virtute Bullæ minorem ætate eligat, quid sit de
tali electione & Confessione dicendum. Vbi duo
sunt dubia. Primum, An talis Religiosus in eo pec-
cet. Secundum, An valida sit futura confessio.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Et ad Primum respondet certum esse il-<marginalia>Peccare Re-|ligiosum|contra pro|hibitionem|agentem,|etiam vbi|Bullæ virtu-|te agitur.</marginalia>
lum peccare, cùm contraueniat iusto præcepto
& Ordinationi Prælati, vt tenent Nauarrus cap.
4. nu. 1. Angelus ff. Confeßio 3. n. 4. D. Antoni-
nus 3. p. ff. 17. cap. 71. Emmanuel Rodericus in
Summa cap. 60. conclus. 4. Quod peccatum morta-
le esse potest, iuxta dicenda inferius, & absolutè
iuxta qualitatem prohibitionis. Ex quo sequitur
iustè posse Pręlatum sic peccantem punire, vt af-
firmat P. Henriquez Lib. 6. de P&#x0153;nitentia cap. 6. n.
6. Quod & verum habet, etiamsi virtute Bullæ
fuerit electus, vt expressè tenet Sotus in 4. & col-
ligitur ex D. Antonino, qui Paludanum secutus
asserit Religiosum electum ab eo, qui habet fa-
cultatem Papæ ad eligendum Confessarium pec-
care, & rationem reddit Sotus, quia priuilegium,
quod Pontifex p&#x0153;nitenti contulit, Confessarium
non obligat ad acceptandam electionem, & a-
liunde in contrarium habet præceptum Superio-
ris, quod debet implere: ergo non implendo pec-
cat, & puniri potest. Ex quo etiam infertur licitè,
& absque vllo scrupulo posse Prælatum Religio-
sis in communi & in particulari præceptum in
virtute sanctæ obedientiæ imponere, & sub p&#x0153;-
na excommunicationis ipso facto, ne mulierum
Confessiones excipiant, id quod minimè est Pon-
tificum Bullis contrarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Ad Secundum de valore Confessionis, ad-<marginalia>Circa valo-|rem Confes-|sionis duæ|oppositæ sen-|tentiæ.</marginalia>
ductis Ludouico Lopex Parte 1. Instructorij cap.
26. §. Secundo dico negante absolutè, & Nauarro
cap. 9. n. 1. qui solùm de Confessione venialium,
& mortalium, de quibus iam absolutio præcessit;
pro affirmatiua sententia allegat Sotum, D. An-
toninum, Paludanum, & Syluestrum verb. Con-
feßio. 1. Quæs. 5. Sed Sotum de Bullis ante Pium
V. locutum ex Ludouico Lopez addit, in no-
uioribus enim statuitur vt eligatur Confessarius
ab Ordinario approbatus. Quibus positis.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Primò asserit. Quòd si Religiosus sit ab<marginalia>Præsertur|affirmans,|si fiat virtu-|te Bullæ.</marginalia>
Ordinario generaliter approbatus, etiamsi Præ-
latus præcipiat ne mulierum Confessiones au-
diat, si electio fiat virtute Bullę, validæ illę erunt,
vt nostri temporis viri docti sentiunt, & colligitur
ex Emmanuele Roderico in Expositione Bullæ §. 9
n. 10. dub. 7. in fine vbi solam Confessionem reser-<-P>@@

<-P>uatorum excipit, & probat ex priuilegio PP. Do-
minicanis à Iulio Tertio concesso, in quo irritat
& annullat Confessiones illis factas sæcularium
& Regularium, qui licentiam obtinuerint ad sic
faciendum sine consensu Prælatorum; nisi talis
licentia fuerit manu Papæ subscripta, aut cum
consensu Cardinalis Protectoris seu Viceprote-
ctoris. Et refertur à Ludouico Lopez suprà §.
Nolo hic subticere. Et eamdem limitationem ap-<marginalia>P. Hentiq.</marginalia>
ponit P. Henriquez suprà in eodem fundatam pri-
uilegio, vnde & idem videtur tenere, sic enim ibi:
Si Prælatus expreßis verbis non reprobet, sed tantùm
prohibeat audire Confeßiones, aut ne iunior Sacerdos,
licet sit doctus & pius, audiat feminarum Confeßio-
nes, propter periculum & decentiam personæ, non tol-
lit approbationem à se vel ab Episcopo datam & valet
absolutio. Sic ille, addens statim limitationem re-
seruatorum. Quod & colligitur ex eodem alijs in
locis, licet obscurè loquatur. Fundamentum hu-
ius sententiæ est, quia in Bulla solùm exigitur
Ordinarij approbatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Secunda Assertio est, quòd si Prouincia-<marginalia>Quid de|Prouinciali|Societatis|sine Ordina|rio appro-|bante.</marginalia>
lis Societatis virtute priuilegij, quod habet ad
approbandos Confessarios sine recursu ad Ordi-
narium, approbet aliquem solùm pro confessio-
nibus virorum, si feminarum audiat, nullæ erunt
etiamsi virtute Bullæ fiat electio. Sic Fr. Emma-
nuel suprà nu. 8. dub. 5. in fine, vbi ait rem sibi
scrupulosam videri Confessarium pro oppidulo
approbatum, in quo non sunt contractus, ab om-
nibus posse indifferenter eligi. Et in Summa lib.
1. cap. 60. n. 4. id expressiùs asserit addens, cùm
in Bulla dicitur Confessarium futurum approba-
tum, intelligendum de approbatione simpliciter
& absolutè tali. Quod & probat. Nam quemad-
modum Clericus ab Episcopo ad annum tantum-
modò approbatus, eo transacto nequit virtute
Bullæ eligi: ita neque is, qui pro simplicibus ap-
probatus est, eligi poterit ab ijs, qui propter con-
tractus & negotia Confessario indigent doctiore.
Ex quo infert dicendum de prohibito ab Episco-
po ne Confessiones audiat feminarum, & ex con-
textu colligitur inualidas iuxta ipsum Confessio-
nes futuras, quandoquidem in Bulla absoluta &
non secundùm quid, approbatio postulatur. Et ide&#x0303;
est de Religioso prohibito vt suprà à Superiore iu-
stis de caussis; nam vt ait P. Henriquez lib. 7. de
Indulgentijs cap. 12. n. vlt. lit. 2. idem potest facere
Episcopus circa approbatum ab ipso: sin minùs
non esset sufficienter animarum bono prouisum,
siquidem Confessarius modò vtilis, potest præ-
iudicialis & perniciosus reddi.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Et ex dictis sequitur Primò quòd si P. Pro-<marginalia>Mortalepet-|catum à|Religioso|committi vt|contingat,|etiam stante|opinione pro|valore Con-|fessionis, qui|negatur,|cùm non est|absoluta ap-|probatio.</marginalia>
uincialis aliquem approbet absolutè, iubeat tamen
ne Confessiones audiat feminarum, & ille audiat
virtute Bullæ electus, Confessiones erunt validæ,
peccabit tamen. Sed si solùm pro viris approbet,
nullæ erunt. Ex quo & sequitur Secundò Religio-
sum Societatis sic agentem peccatur&#x0169; mortaliter
peccato sacrilegij ob nullitatem Sacramenti, & li-
cet opinio aliqua esse possit, iuxta quam validæ
censeri queant, erit nihilominùs mortale peccat&#x0169;,
quia in administratione Sacramentorum tenetur
minister opinionem securiorem amplecti in ijs,
quę ex parte ipsius ad illorum essentiam spectant,
vt tenet Petrus de Soto de Instit. Sacerdotis Lect. 2
de Eucharistia. Medina 1. 2. q. 19. art. 6. colum. 17<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0138.jpg/>
@@1@<SE138>De Religioso prohibito Confeßiones audire &c. 123
<duolan 2><-P>post. 3. conclus. qui licet videatur contrarium as-
serere, in argumenti tamen solutione fatetur,
quando non vrget necessitas, mortale esse opi-
nionem non sequi securiorem. Et ratio est, quia
aliàs Sacerdos periculo reddendi nullum Sacra-
mentum se exponit, & iniuriam infert fidelibus;
nisi ipsi talem velint opinionem sustinere, suo iuri
cedentes. Quemadmodum accidisset in eo, qui
ante Concilium Tridentinum ad Confessionem
accedebat cum attritione cognita, quam tunc
erat tantùm probabile sufficere ad valorem Con-
fessionis. Vnde sine vrgenti necessitate sic agen-
tes mortaliter peccabunt, & Religiosi pote-
runt à suis Prælatis iusta animaduersione pu-
niri.</P>
<Z><A+1>Quid circa nuper proposita notandum
occurrat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>68.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N primis id, quod de priuilegio Prouincia-<marginalia>Circa priui-|legium ex-|ponendi|Confessarios|sine recursu|ad Ordina-|rios.</marginalia>
lis ad approbationem sine recursu ad Ordi-
narium dicitur, nequit iam securè ad praxim ad-
uocari, vt dixi in Thesauro Tomo 2. Tit. 42. n. 341.
& seqq. & alibi. Quia verò contingere potest vt
non desint aliqui pro priuilegij perpetuitate stan-
tes, præter dicta citato loco admonendi sunt, valde
futuram periculosam eorum existimationem, si
ad praxim progrediatur; pro quo euidentem dis-
cursum adhibebo. Nam Prouinciales ita appro-
bare possunt, vt est talis potestas à Generali ad
ipsos deriuata; qui tamen omninò censent, & ita
practicandum iubent, approbationem Ordinarij
esse prorsus necessariam. Cùm ergo Prouincia-
lis aliquem ad Confessiones exponit, Ordinarij
debet approbationem præmittere, & ita iuxta
Generalis mentem operari. Non est ergo locus
priuilegij perpetuitati, quæ vt aliquale funda-
mentum habeat, à Generali tamen non curatur,
qui iuxta illud neque operatur, nec censet ope-
randum. Vnde etiam si Prouincialis ipse cense-
ret esse probabile, iuxta propriam non posset
mentem agere, quia Generalis talem operandi
modum reijcit, & iuxta sibi conuenientem re-
putatum, eam, cuius est primarius in Societate
fons, distribuit potestatem. Vnde & hoc quoad
alia obseruandum est, in quibus ad perpetuita-
tem potest esse perfugium, quia neque à Pro-
uincialibus talis potest concedi facultas, dum
à Generalibus minimè inuenitur esse deriuata.</P>
<P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Quod autem attinet ad priuilegium illud<marginalia>Circa prio-|rem Asser-|tionem de|valore Con-|fessionis quid|notandum|occurrat.</marginalia>
PP. Dominicanorum, non videtur quomodo ex
illo probari possit assertio de valore Confessionis
apud Confessarium ab Ordinario approbatum
prohibente Prælato, cùm illius aliud videatur in-
tentum, vt ex tenore constat, nec solùm de re-
seruatis, sed generaliter videatur procedere, cùm
pro illis iam extaret concessio Sixti Quarti, &
Eugenij Quarti, de qua P. Henriquez in Glossa
Lit. Z. Sed quidquid de priuilegio sit, assertio
illa plurium aliorum est, quos adducit & sequi-
tur Leander Tomo 1. Tractatu 5. Disp. 11. Quæst.
77. vbi & addit mortaliter peccaturum, non
quidem si ex simplici prohibitione, aut etiam
formali præcepto prohibitio contingat, sed ex
iuridica suspensione ex caussa cognita, propter
inscitiam aut prauos mores, declarando illum mi-
nimè esse idoneum ad Confessiones audiendas:<-P>@@

<-P>quia tunc non posset eligi adhuc vigore Bullæ,
cùm hæc supponat Confessarium debere esse ido-
neum & approbatum. Sic ille: Atqui cum sus-<marginalia>Leander|coargutus.</marginalia>
pensione tali stare potest iurisdictio data ab Epis-
copo, qua posita potest Religiosus sine licentia
Prælati validè Confessiones audire, vt cum non-
nullis, quos citat, tenet ipse Quæst. 75. cui & op-
poni potest approbationem in Bulla requisitam,
non esse Prælati, sed Ordinarij, quod vti certum
ex communi Theologorum sensu statuit idem
Quæst. 55. Illa ergo sententia hinc potest effica-
citer improbari, quia ex ea sequeretur grauissi-
mum inconueniens, scilicet approbatum ab Epis-
copo posse validè Confessiones audire, etiamsi a
suo Prælato fuisset ineptus ad id muneris iudica-
tus; si quidem stat ratio prioris assertionis, iuris-
dictio inquam supra approbationem cadens: in
quo negotio potest Episcopus aliter ac Prælatus
iudicare, & existimare illum non ita legitime iu-
dicasse, præsertim si approbatio præcessit tum
Episcopi, tum Prælati, cum iurisdictione ab illo
impensa: tunc enim quidquid Prælatus agat, fa-
ctum Episcopi in ista suppositione non potest in-
firmare.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Secundam Assertionem præter citatos à<marginalia>Circa secun-|dam Asser-|tionem, li-|mitationem|valere ob-|stare.</marginalia>
præfato Patre tenent quamplures, quos etiam
Leander adducit Quæst. 68. qui de approbatis ab
Episcopo loquuntur, pro quo eadem est ratio;
quod & tenent P. Herincx Tomo 4. Tract. 4. Disp.
5. n. 47. P. Bonæ-Spei Tom. 6. Tract. 5. Disput. 11.
Dub. 2. num. 50. & 51. quatenus eamdem, quam
Emmanuel Rodericus, adhibent rationem. Illa
autem, quæ desumitur ex similitudine Clerici
approbati per annum, est quidem iuxta com-
munem Theologorum sensum, sed non sine ad-
uersante: posse enim eligi talem tenet Acosta in
Explicat. Bullæ Quæst. 39. in fine, & alij, vt testa-
tur Leander suprà Quæst. 71. vbi & ait esse eli-
gibilem virtute Bullæ, si solo ductu voluntatis
Ordinarij, absque vlla alia caussa, pro limitato
tempore fuit expositus, secus si aliàs. Pro quo
adducit Petrum Fay q. 8. arti. 5. disput. 3. concl. 4.
ad 3. & Dianam 1. p. tract. 11. resolut. 11. quem
legendum admonet, sicut & P. Mendum Disput.
22. cap. 7. multa contra ipsum obijcientem, quæ
omittit. Refert etiam Petrum de Ledesma in
simonia Cap. 13. de P&#x0153;nit. Dub. 10. pag. 429. qui
cum limitatione dicta probabile esse ait, quod
sine illa admittunt alij. Vbi quod ad Dianam
attinet, id tantùm habet, quod ex eodem hausit
citatus Auctor de ductu voluntatis &c. cum qua
limitatione asserit admitti posse Acostæ senten-
tiam, vnde sine illa indicat neutiquam admit-
tendam. Sed verò neque cum illa, quia quomo-
documque negetur approbatio, nequeunt sine
illa Confessiones audiri, damnata est enim ab
Alexandro VII. opposita propositio de iniusta
negatione, cum qua audiri possint, & satisfieri
præcepto Ecclesiæ de annua Confessione, apertè
indicans esse nullam. Non ergo in casu nostro ad
illam potest sine contrauentione Pontificiæ cen-
suræ recurri, cum pro tempore vltra annum ab-
solutè sit negata approbatio. P. Mendus multa
quidem obiecit contra citatum Auctorem, qui-
bus ægrè poterat satisfacere, vnde ea prudenter
censuit omittenda, sicut & hoc loco censemus,
vt ad alia transeamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0139.jpg/>
@@1@<SE139>124 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><Z><A+1>De absolutione cum opinione probabili.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>71.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egat illam stare posse præfatus Pater,<marginalia>Qui eam|sententiam|tueantur.</marginalia>
vt vidimus. num. 67. Sed habet contra
se plures & grauissimos scriptores, quos addu-
cunt citati nuper Leander Quæst. 79. Diana Parte
2. Tract. 13. Resolut. 2. & Parte 3. Tract. 2. Resol. 2.
& P. Mendus Cap. 3. nu. 41. & Cap. 10. n. 109. &
seqq. Pro quo & P. Bonæ Spei suprà Disput. 9.
Dubio. 3. Resolut. 3. dicens in administratione Sa-
cramenti P&#x0153;nitentiæ in omni casu esse licitum
vti opinione probabili, inuincibiliter hîc & nunc
putata vera, siue iudicante conscientia, quòd il-
lius vsu non peccetur, relicta certa & securiori.
Ita cum Diana, Bonacina, Emin. Lugo, & mul-
tis alijs, quos illi citant. Vbi quidem communi
& aperta via graditur, & ab ea diuersa, quam pro
defensione Prosperi Fagnani contra Caramue-
lem ingressum, de quo præced. Tomo satis ex pro-<marginalia>Vt eam pro-|bet P. Bonæ|Spei.</marginalia>
fesso. Probat ex eo quòd Ecclesia non minùs iu-
risdictionem supplere debet quando est commu-
nis sententia de probabilitate iurisdictionis, quàm
cùm est communis error de illius existentia, quo
casu receptum est illam supplere: ergo & in
priori certum est practicè, neque ad licitam huius
Sacramenti administrationem nihil plus requiri
debet. Qui discursus satis est vrgens, si de com-
muni errore cum titulo sit sermo, vt esse potest,
& sufficit ad vim argumenti: nam de intruso alia
est ratio, vt vidimus n. 61.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Pergit ille, & ait probare aliquos dictam<marginalia>Argumen-|tum ex iu-|risdictione|ad venialia.</marginalia>
positionem ex eo quòd omnes Sacerdotes facul-
tatem habent absoluendi à venialibus, quod vti
certum asserunt P. Thomas Sancius Lib. 2. in De-
cal. Cap. 3. n. 15. & P. Suarez Tomo 4. in 3. p. Disp.
Sect. 3. nu. 10. & ita eum, qui illa confitetur in-
uincibiliter oblitus mortalium, ab ijs indirectè
absolutum remanere, Ecclesia supplente iurisdi-
ctionem: ergo & ab eo qui inuincibiliter iudicat
se iurisdictionem habere, Ecclesia eam supplen-
te, si non habeat.</P>
<P>  Sed hanc rationem sibi displicere ait, quia si<marginalia>Displicet|Auctori ci-|tato, à quo &|improbatur.</marginalia>
dolor ad venialia se tantùm extendat, est insuffi-
ciens ad mortalium remissionem: vnde sicut do-
lor potest esse ita restrictus ad venialia, vt hæc
tantùm cum Sacramento remittere possit, sic &
iurisdictio simplicis Sacerdotis, ne ab illis mor-
talibus absoluat. An autem Ecclesia hanc exten-
dat ad remittendum indirectè mortalia, in casu,
quo attritio se ad alia generaliter extendat, obli-
ta? non satis apparet, cùm omnes sentiant non
esse simplici Sacerdoti, siue iurisdictionem non
habenti confitendum ad remissionem morta-
lium, si subessent, vixque vllus sit, qui tali con-
fiteri velit.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Sic dictus Auctor, cuius impugnatio non<marginalia>Qui & co-|arguitur|efficaciter.</marginalia>
videtur iuxta terminos quæstionis procedere, in
qua supponitur futuram integram confessionem,
& consequenter dolorem ad omnia in Confessio-
ne aperta se extensurum: non ergo hîc de sola
venialium Confessione, & absolutione indirecta
ab oblitis agitur, vt impugnatio prædicta locum
possit habere, & falsam prohationem demonstra-
re. Bene verum est ex remissione oblitorum ar-
gui posse, quando de solis venialibus fit Confes-
sio, quod à citato Scriptore satis leuiter impro-<-P>@@

<-P>batur ex eo quòd omnes sentiant non esse sim-
plici Sacerdoti pro remissione mortalium confi-
tendum, si subsint, neque vix futurum, qui tali
confiteri velit. Si enim quis mortalia in se reco-
gnoscat, id est certissimum. Sub illa autem sup-
positione, si subsint, omnes quidem confiteri vo-
lunt, supposita receptissima Theologorum sen-
tentia, iuxta quam Fideles ad Confessionem ac-
cedunt. Et quidem stante certa sententia de vsu
opinionis probabilis, quam hîc Auctor, vt certam
amplectitur, videtur minimè id, de quo agimus,
posse in dubium reuocari. Nam valde probabile
est cum venialibus remitti oblita mortalia, vt
hoc tantùm ei sententiæ tribuamus. Tunc sic.
Ergo Sacerdos venialia tantùm audiens potest
etiam à mortalibus, si subesse contingat, absol-
uere. Patet consequentia, quia iuxta Auctorem,
quocum agimus, in quouis casu est licitus vsus
opinionis probabilis, supplente defectum, si quis
subsit, iurisdictionis, Ecclesia. Debet autem in-<marginalia>Notanda do-|ctrina circa|absolutione&#x0303;|à veniali-|bus, & indi-|rectā à mor-|talibus.</marginalia>
tentio à venialibus absoluentis generaliter talis
esse, eo ipso quòd velit conficere Sacramentum,
& illius effectum conferre, ne aliàs Sacramentum
aut nullum sit, aut informe, quod eueniet non
remissis mortalibus. Potest ergo illorum Do-
ctorum probatio valde verosimiliter, & illius fun-
damentum vti irrefragabile, sustineri. Debent
autem vt probatio talis rectè procedat, & secu-
rior absolutio reddatur, aliqua venialia, vel sal-
tem aliquod, in Confessione aperiri; licet sine
eo valida sit absolutio futura, ex adducto funda-
mento supplentis iurisdictionem Ecclesiæ. Ex eo
autem quòd moraliter certum habeatur hoc ita
se habere, inferunt Doctores nullam ijs iniuriam
inferri, quibus eo modo Sacramentum P&#x0153;ni-
tentiæ administratur, perinde enim est ac si ad-
ministratio modo fieret securiori. Durum siqui-
dem videtur vt iurisdictionem probabilem ha-
bens omninò debeat ab administratione Sacra-
menti huius arceri, cùm multoties non sit via ad
quærendum modum agendi securiorem: quæ-
damque deprehenderetur in eo compugnantia,
quòd scilicet opinio probabilis sit ita posse agi,
& nihilominùs talis potestas nequeat ad actum
reuocari. Quo fundamento vtimur contra eos,
qui contendunt non posse quempiam opinione
minùs probabili vti in concursu probabilioris,
de quo non semel alibi à Nobis disceptatum, &
alia forsitan in decursu subijciemus.</P>
<Z><A+2>ACADEMIA.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>74.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Limana Academia constitutio extat,<marginalia>Iun$uncleara incor-|porationis,|an possint à|Licentiatis|exigi.</marginalia>
vt qui incorporantur, sua iura soluant
Examinatoribus, etiamsi is qui incorporatur,
non subeat examen, eo quòd illo opus non sit,
ob notoriam incorporandi peritiam. Et dubita-
tum est anno 1598. an hoc habere locum posset
in Licentiatorum incorporatione, siquidem
Constitutionis littera solis videbatur posse Do-
ctoribus applicari. Circa quod P. Stephanus de
Auila affirmatiuè respondit, cuius responsio, quia
vtilem doctrinam continet, digna est profectò
vt hoc loco reponatur.</P><marginalia>Resolutio af-|firmans ob|consuetudi-|nem, cuius|explicatur|conditio.</marginalia>
<P>  Ait ergo stare posse in casu proposito iurium
reportationem. Licet enim inspecta littera du-
bium subesse possit an tantùm de Doctoribus, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0140.jpg/>
@@1@<SE140>Circa quamdam Limanæ Academiæ consuetudinem. 125
<duolan 2><-P>vbi adhibendum erit examen, Constitutio dispo-
nat, vnde locus datus quæstioni, & remorsus
conscientiæ suscitatus, consuetudo tamen inua-
luit, sic Constitutionem intelligendam vsu ipso
declarante. Licet enim verum sit, quando Com-
munitas non habet facultatem aut auctoritatem
ad condendas leges, necessarium esse vt consue-
tudo introducatur cum scientia & consensu Prin-
cipis saltem tacito, vt determinat l. 3. ff. 2. part. 3.
Gregorius Lopez verb. Consentiendo lo el Señor
opiniones ad concordiam redigit, quod & tradit
expressè D. Thomas 1. 2. q. 97. arti. 3. ad 3. Id
tamen intelligitur quando de consuetudine agi-
tur, quæ, cùm lex positiua non sit, vim obligan-
di habitura sit, aut legem aliquam positiuam sit
abrogatura. Et in his casibus est aperta ratio: nam
à quo remouetur genus, id est potestas condendi
leges, etiam remouetur species, id est potestas
inducendi consuetudinem l. si filius ff. de donatio-
nibus. Consuetudo enim est species iuris. §. Con-
stat. Instit. de iure naturali. Ergo si communitas
non habet auctoritatem ad condendam legem,
neque illam ad consuetudinem introducendam
habebit, quæ sine scientia Principis tamquàm
lex obligat, aut derogat legi. In præsenti autem
de consuetudine agimus ad effectum interpre-
tandi legem, quæ talis cùm est, non est opus
Principis scientia. Quod colligitur ex l. 6. partit.<marginalia>L. Partit.</marginalia>
ff. allegato tenoris sequentis: Otro si decimos que
la costumbre puede interpretar la ley, quando acae-
ciese duda sobre ella, que aßi como acostumbraren los
otros de la entender, aßi debe ser entendida y guar-
dada. Huc vsque lex, vbi videmus scientiam Prin-
cipis minimè requisitam, sicut in casu sequenti
requiritur: Quando la costumbre ha de tirari dero-
gar las leyes. Et ita solùm ait, Como acostumbraron
los otros de la entender, aßi debe ser entendida y
guardada.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Item si Doctores communiter legem ali-<marginalia>Amplior|explicatio &|roboratio.</marginalia>
quam interpretantur, ita est intelligenda & ob-
seruanda sine Principis scientia necessaria. Idem
ergo est in casu nostro dicendum, quandoqui-
dem consuetudinem hanc viri litterati introdu-
xerunt, qui suis scriptis Constitutionem dictam
commentari & exponere potuissent. Et confir-
matur ex eo quòd consuetudo ista ex ijs non est,
quæ ex se obligant, sed instar Glossarum, quas
Doctores adhibent, nec tamen obligant, sed lex
ipsa interpretata consuetudine, aut Glossis. Præ-
tereà si vt consuetudo posset legem declarare es-
set opus scientia Principis, idem reuera esset ac
recurri ad Principem. Et certum est principium
illud, Eius est interpretari, cuius est condere, intel-
ligi quando non est alia lex, nec fimile, nec con-
suetudo, per quæ declarari possit: tunc enim ne-
cessarium est ad Principem recurri, vt ait Syl-
uester verb. Lex Quæs. 16. Pro quo & facit con-
suetudinem dictam eo tempore incæpisse, quo
illi florebant viri, quorum Consilio factæ Con-
stitutiones fuerunt. Ex quibus constat, etiamsi
admittamus Principis non fuisse scientiam, ve-
ram esse præfatam resolutionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Sic doctus Pater cum alijs, fuerunt ta-<marginalia>Obiectio ex|eo quòd ra-|tionalis non|videatur.</marginalia>
men aliqui secus iudicantes, quorum argumentis
respondisse non est necessarium arbitratus. Po-
tuit tamen ex eo argui quòd consuetudo talis
non videbatur rationabilis, sicut ad eius valorem<-P>@@

<-P>in Iure statutum inuenitur Cap. finali de consue-
tudine in 6. vbi Textus alios Glossa congerit.
Siquidem merces datur propter laborem, & con-
tra rationem videtur, vt quod est sub eo respe-
ctu constitutum, aliter tribuatur, nullo scilicet
impenso labore. Cùm ergo iura dicta merces
examinis sint, vbi talis non adest labor, irratio-
nabilis est compensatio. Hinc Nauarrus Lib. 3.
Consiliorum Tit. de Censibus. Consilio 3. affirmat
consuetudinem dissonātem iuri naturali, non esse
rationalem. Et in Cap. Pastoralis de appellat. ex-
communicatus priuatur Ecclesiasticis prouenti-
bus, quia & ab Officio priuatus est, vt qui non
laborat, non manducet, iuxta Apostoli præcep-
tionem, vt ibi explicant Scriptores.</P>
<P>  Ad quod responderi potest etiam non adhibi-<marginalia>Fit satis illi.</marginalia>
to labore exanimis, potuisse ita disponi, quia la-
bor tunc non cessat ex eo quòd pro illo deputati
eum refugiant, cùm sint ad illum parati, & in
fauorem litterarij studij potuit ita disponi. Quem-
admodum Beneficiarius ad dicendas Missas obli-
gatus, quibus stipendium plusquàm ordinarium
respondet, si per alium illas dicat, ordinario sti-
pendio satisfacit, id quod est amplius ratione ti-
tuli sibi reseruans, quia fundator Beneficij ita
voluit cum eo agere, se exhibens erga ipsum li-
beralem. Sic etiam Aduocatus, & Medicus sala-
rium reportant annuum ipsis designatum, quam-
uis nihil, (quia neque lites neque morbi occur-
rerint) laborauerint, vt tenet Ioannes Gutierrez
Practicar. qq. lib. 1. q. 23. cum Matthæo de Affli-<marginalia>Aduocato|& Medico|vt debeatur|salarium.</marginalia>
ctis & Azeuedo, & admittit Diana Parte 2. Tract.
15. Resolut. 42. cum quadam limitatione, quam
& sublimitat, ita vt Gutierrez sententia persistat,
de quo inferius. Id autem quod ex Nauarro ad-
ductum facili negatione quoad doctrinæ appli-
cationem negatur, scilicet esse contra ius natu-
rale. Neque quod de Beneficio dicitur, alicuius
momenti est: in primis enim Ecclesiastici pro-
uentus non subtrahuntur ex ratione adducta,
quam neque Pontifex adhibet, neque Glossæ
indicant. Pontifex enim sic ibi: & illi prouentus<marginalia>Excommu-|municato|cur prouen-|tus negentur.|Cap. Pasto-|ralis de ap-|pellat. &|Glossa.</marginalia>
Ecclesiastici meritò subtrahuntur, cui Ecclesiæ com-
munio denegatur, Vbi Glossa, Qui enim extra Ec-
clesiam est, nihil nomine Ecclesiæ debet poßidere.
Subtractio ergo p&#x0153;na est, & ita in eo non fun-
data, quod seruitium cesset, aliàs non esset de-
claratio aliqua necessaria, quandoquidem, vt di-
citur, in iure id naturali fundatur. Quod prin-
cipium aliunde eliditur, nam si excommunica-
tus in processu caussæ obtinuit pronuntiari ex-
communicationem fuisse iniustam, tunc fructus,
non per viam attentati, sed per viam querelæ re-
cuperat, & distributiones quotidianas, vt cum
multis tenet Barbosa in Collectaneis ad citatum
cap. nu. 14. Sit ergo verum non laboranti stipen-
dium non deberi regulariter loquendo; non ta-
men iustis exceptionibus denegatis: per quæ ob-
iectioni propositæ factum satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Et quidem circa materiam consuetudi-<marginalia>Laudatus|Diana in|Tractatu de|Consuetu-|dine.</marginalia>
nis, quæ in hoc consilio tangitur, & de necessa-
rio Principis consensu, multa dici possent, quæ
non sunt huius loci propria, & pro quibus videri
potest Diana in Tractatu de illa, satis erudito &
solido, Quintus inquam Partis. 6. præsertim Re-
solut. 13. vbi de necessario Principis consensu.
Et quod specialiùs instituto præsenti congruit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0141.jpg/>
@@1@<SE141>126 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Resolut. 24. vbi de consuetudinis vi ad interpre-
tandam legem. Pro quo multo plura Cardinalis
Tuschus Tomo 2. lit. C. Conclus. 877. 878. &<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
879. & in media ex prædictis hæc specialia oc-
currunt ex bonis Auctoribus. Primum. Fauora-
bilior est quàm inductiua, ideò leuiores proba-<marginalia>Specialis|pro consue-|tudine inter-|pretatiua.</marginalia>
tiones requiruntur. Secundum, Non requiritur
quòd sit præscripta tanto tempore, quantum re-
quirit inductiua, quia est consuetudo facti, non
autem iuris, quæ faciat ius. Id quod est Confir-
mationi ab Auctore nostro adductæ consonum.
Tertium. Licet ad inducendam consuetudinem
requiratur quòd bis fuerit iudicatum super ea in
Contradictorio, in interpretatiua semel sufficit.
Quartum, Minori spatio decem annorum indu-
citur ex duobus, vel tribus actibus. Quintum,
Potiùs attenditur, quàm ius commune. Sextum,
Attendi debet etiam contra Principem. Septi-
mum, Probatur per testes singulares. Octauum,
Non requirit scientiam & patientiam potentis
legem condere. Nonum, Extenditur ad casum
non comprehensum in statuto ex stricta signifi-
catione. Decimum, vbicumque res efficitur du-
bia, statur illi. Hæc ibi, & alia. Vbi circa id, quod
de rationabilitate dictum est, addendum ex eo-
dem conclus. 804. tunc dici consuetudinem ra-
tionabilem, quando continet id, quod per priui-
legium potest concedi. Quæ doctrina casui, de
quo agimus, potest dubio procul adaptari. In
quo laudandi veniunt Academici illi, quos circa
commoda ista pecuniaria conscientiæ stimuli vr-
gebant, nolentes contra illos dura renitentia cal-
citrare. Vtinam & felix hic spiritus in successo-
ribus perseueret. Nonnullis enim pecunia opti-<marginalia>Notanda|doctrina pro|illa.</marginalia>
ma solet esse legum interpres; etiam quando in-
terpretatiua consuetudo id esse mortale iniungit,
quod secundùm benignam legis interpretatio-
nem per se sumptæ secus iudicandum videatur.
Id enim posse contingere, & tunc obligationem
sub mortali esse docent Syluester, Caietanus, &
Nauarrus, quos adducit & sequitur Diana Resol.
24. citata. Circa quod tamen attendendum est
qualis his consuetudo, an scilicet generalis, aut
à maiori parte communitatis, iuxta id, quod ha-
bet idem Resolut. 14. quia difficile creditu est,
cùm lex per se sumpta benignum sensum præ se
ferat, iuxta rigidum & periculosum accipien-
dam. Vnde in huiusmodi euentibus locus opinio-
nibus erit frequens, multis ad benignum sensum
libentius prouocatis. Cùm alias inmagnis ciuitati-
bus non sit explorare facile an plures sint sensum
rigidum amplectentes, vt stare possit sic esse le-
gem à maiori ciuitatis parte receptam: stare er-
go poterit locus benignæ interpretationi saltem
probabiliter, cùm illa lex per se sumpta, aut sta-
tutum admittat.</P>
<Z><A+1>Nonnulla alia circa Academicos Pro-
fessores.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>78.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum & indubitabile sit non posse<marginalia>Salarium|Professoribus|non legenti-|bus per se|non deberi,|& cum one-|re restitutio-|nis accipi.</marginalia>
illos integrum leuare Salarium, si non
etiam integrè suæ obligationi in habendis le-
ctionibus satisfaciant. Neque satisfacient, si, cùm
ipsi possint, alios mittant minus pro suo quisque
munere sufficientes. In quo quidem aliqui solent
notari, neque vt par erat (vt communis esse vox<-P>@@

<-P>solet) abusus opportunè remoueri. Si autem qui
mittitur æquè sufficiens sit, dubitari potest an id
sit satis, vt nulla inde obligatio restitutionis oria-
tur? & videtur quidem non satisfacere, quia
Salarium ita pro facultatum professoribus con-
stitutum est, vt illi peculiari auctoritate sua mi-
nisterium illud impleant, & discipulos in Officio
contineant, vt eam erga magistros obseruantiam
exhibeant, & audientiæ frequentiam, quæ in
ipsis desideratur, & sine qua litterarium nequit
negotium promoueri. Et consuetudo circa ista
esset proculdubio irrationabilis, quia rationi &
iuri naturali dissonans, nec non Academiæ sta-<marginalia>Per alium|facere quan-|do non sit|idem ac fa-|cere per|scipsum.</marginalia>
tutis. Pro quo & facit communis illa doctrina
apud Cardinalem Tuschum Tomo 3. Lit. F. Con-
clus. 7. nu. 25. & Barbosam Tractatu de Axiomat.
iuris. axiomate. 92. n. 2. vbi post receptum axio-
ma illud, quod per se videtur facere, qui per alium
facit, limitandum id tradunt in ijs, in quibus est
electa industria personæ. Et licet addatur, Quia per
alium expediri, aut fieri non possunt; ita intelligen-
dum, vt expediri nequeant, sic vt expediri opor-
tet; quia non fieri, vel minùs legitimè fieri, seu ali-
ter fieri quàm debeat de iure, paria sunt. Pro quo
Textus & Doctores apud Barbosam. num. 10.
constat autem in Professoribus electam esse per-
sonæ industriam, & legitimè non facere, cùm
faciant aliter quâm facere debuissent. Vnde in
rigore potest illis penitus denegari Salarium, &
illis, qui ab ipsis substituti, aliquale conferri, si
annuente Rectore fieri contigerit, ne lectio talis
prorsus desit: sin minùs nihil debetur ipsi, sed
credendus ex beneuolo affectu id in Academia
præstare velle, quod sua etiam præstitisset in do-
mo, si auditores, vt sæpè accidit, conuenissent.
Sine pacto enim merces laboranti ex iustitia non
debetur, vt est satis grauium scriptorum fundata
positio.</P>
<P>  <absatz-nummer>79.</absatz-nummer> Sed quid si Professor ægrotet? Commu-<marginalia>Quid de|ægrotantibus|Professori-|bus.</marginalia>
nis resolutio est Officialibus publicis, iudicibus,
& Senatoribus deberi Salarium, pro quo Docto-
res adducit P. Fragosus Tomo 1. Parte 1. Lib. 4.
Disput. 9. n. 61. Inter quos meritò etiam Acade-
mici Professores debent computari, qui frequen-
tissimè, si id subsidij desit, penitus contabescent.
Illud autem non sine graui eligentium culpa sta-
re nequit, quod scilicet ij eligantur, qui conti-
nuè ægrotantes minimè sint suo muneri facturi
satis, vt est meridiano lumine manifestius. Ad-
ministrator enim rei alienæ, qui ad eius cultu-
ram, aut ædificationem, vel artificium aliud, va-
letudinarium eligeret Officialem, grauiter con-
tra iustitiam sine vlla dubitatione peccaret, &
onus sibi restitutionis imponeret, ob stipendium
illi integrè persolutum. Quid ergo in casu, de
quo agimus, dicamus oportet, vbi negotium
adeò graue, & Reipublicæ tantoperè salutare
tractatur? Videantur dicta de Administratore
Tomo 1. Thesauri. Tit. 5. num. 5. & 18. Vbi & addi
potest, si insignis aliquis magister sit, qui non
continuè ægrotaturus credatur, sed defectus ali-
quos quandoque futuros, sine scrupulo posse ad
cathedram subuehi, & integri Salarij, ac emolu-
mentis alijs munerari. Decet hoc enim inclytas
Academias, neque existimandum cum discipu-
lorum detrimento futurum, quia ij, qui tales,
paucioribus lectionibus plus prodesse possunt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0142.jpg/>
@@1@<SE142>Circa Academicos Professores. 127
<duolan 2><-P>quàm alij multis, quorum & scripta æstimatio-
nem maiorem promerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Solet autem discipulorum indisciplinata<marginalia>Alia vnde|corum possint|conscientiæ|degrauari.</marginalia>
quandoque contentio plures extorquere vaca-
tionum dies, quàm sint Academiæ legibus, aut
rationabili consuetudine generaliter constituti.
Vbi quidem grauiter peccari potest, vt in con-
ducto operario ad diurnum laborem, si per plu-
res vacet horas, aut etiam dies, nihil de mercede
remittens. In quo quidem nulla esse dubitatio
potest, vnde non cedendum puerilibus instantijs,
quæ semel aut iterùm non inferent graue præ-
iudicium, neque restitutionis onus, benè tamen
si indecorè & inutiliter repetantur, in quo qui-
dem Rectores inuigilare debent, ne & ipsi alio-
rum peccatis implicentur, iuxta regulas, quæ
circa Magistratus à Doctoribus proponuntur.
Quòd si discipuli velint nolint magistri disce-
dant, & lectiones omittantur, sine scrupulo le-
uari stipendia poterunt illis respondentia diebus,
quia per illos non stetit, quo minùs Officio non
deessent; dummodò seriò accedant, & non ita
vt recedant statim, & sic constet adstantibus de
ipsorum seria legendi facultate; illa enim assi-
stentia & atria honorat Academica, & pro le-
ctione computatur, vnde & titulus pro leuando
Salario non est penitus inanis; alia enim dimit-
tuntur negotia, & domesticæ commoditates; si
præsertim aut pluuium incumbat cælum, aut
torrentißimus axis, & parum commodæ sint horæ
lectionibus destinatæ, labor enim talis pretio est,
vt ab omnibus asseritur, æstimabilis. Et hæc Pro-
fessores Indici animaduertant oportet; frequentes
enim circa hoc audiuntur querelæ, & cùm eorum
satis sint pinguia stipendia, vt nullibi talia, illis
diligentia respondeat, quæ in magnum cedet
commodum, periclitaturæ aliàs, & valde peri-
clitaturæ, florentissimæ iuuentutis. Vbi Docto-
rum non ago auctoritatibus, ad quid enim illæ,
cùm quæstiones circa hoc nullæ, & ita sola pro-
positione opus sit ante sapientium oculos since-
rissima veritatis. Et intelligentibus pauca, occa-
sione Consilij præfati ab eo elucubrati, qui apud
ipsos per annos plures primariam Theologiæ
Cathedram per annos conscendit plures, sapien-
tia & moribus talis, qualem n. 2. dedimus alieno
penicillo delineatam potiùs, quàm viuis colori-
bus animatam.</P>
<Z><A+1>ACCVSATIO.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Onnulli circa illam casus occurrerunt bre-
uiter expediendi, ex quibus sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Primus, Petrus Ioanni Sacerdoti quod-<marginalia>Circa Con-|fessarium,|qui p&#x0153;niten-|tem accusa-|uit, & accu-|satum ab|ipso.</marginalia>
dam est confessus crimen secretissimè ab ipso
commissum. Post dies aliquot dictus Ioannes
Petrum illo de crimine accusauit dicens à qua-
dam muliere ab ipso perpetratum audijsse, quæ
tamen id fuit penitus inficiata, vtpotè quæ tale
aliquid nec audierat, nec dixerat, nec viderat:
quod & Petrus negauit coràm iudice, & ita li-
ber dimissus est; & ex reo actor redditus Cle-
ricum accusauit de falso contra se testimonio di-
cto, in quo victor extitit, Clerico condemnato.
Et dubitauit postmodùm an ad satisfactionem
aliquam teneretur. Et responsum sine difficul-
tate ad nullam teneri, cùm sibi persuasum habe-<-P>@@

<-P>ret Clericum notitia in Confessione habita fuisse
abusum, cùm nullus id scire alius posset: notitia
autem talis pro nulla habetur in ordine ad vsum
præiudicialem quomodocumque p&#x0153;nitenti, vt
est in Ecclesia tamquàm Catholicum dogma
receptum. Potuit ergo accusatus contra iustitiam
illum vt falsi testimonij artificem accusare.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Et sic habet docti Magistri antiqua reso-<marginalia>Ampliatur|resolutio in|fauorem|sigilli.</marginalia>
lutio, & nihil vltra, cùm tamen addi debeat
etiamsi Confessarius verè illud à muliere audijs-
set, non potuisse p&#x0153;nitentem accusare, quia cùm
probare non posset etiam semiplenè, quandoqui-
dem mulier dicta erat infimæ conditionis, Æ-
thiopissa inquam, nullum alium poterat accusa-
tio effectum sortiri, nisi odiosam valde reddere
Confessionem, cum non leui reuelati criminis
fundamento. Et quidem grauium Doctorum
sententia est, immò & communis, peccatum in
Confessione auditum, si aliàs sit Confessario no-
tum, sine sigilli violatione posse reuelari, & con-
sequenter agi contra p&#x0153;nitentem, si in eo graue
sit Confessarius passus detrimentum, vt iam olim
docuit D. Thomas in 4. dist. 21. q. 3. arti. 4. Im-<marginalia>Circa  fur-|tum factum|Confessario.</marginalia>
mò etsi ex alijs indicijs sciat, posse accusare eum
qui sibi furtum fecit docet P. Vasquez Tomo 4.
in 3. p. q. 93. arti. 4. dub. 6. n. 4. Malderus Tractatu
de Sigillo Cap. 10. adducens Sotum & P. Valen-
tiam. Id tamen negat Diana Parte 5. Tract. 11.
Resolut. 17. cum P. Præposito in 3. p. q. 11. de
Sigillo dub. 3. n. 25. Circa casum tamen proposi-
tum nulla esse videtur admittenda opinionum
diuersitas, vt id esse probabile possit, quod iuxta
priorem sententiam videtur posse affirmari. In
illa enim notitia per concursum indiciorum, aut
vehementis alicuius, talis esse potest, vt sufficien-
tissima ad accusandum iudicetur; vnde addit
Malderus nihil adminiculi ex Confessione su-
mendum; quod tamen difficile in praxi arbitra-
tur Diana. Vt tamen & possibile, & facile sit,
in nostro casu aliter iudicandum, ob rationem
dictam leuis indicij ex testimonio Æthiopissæ.
Vbi etiamsi reuera nullum adminiculum ex Con-
fessione sit sumptum, suspicio tamen vehemens
ingenerari potest, & ex doctrina huiusmodi pro
praxi vt probabili recepta, occasio odiosam red-
dens Confessionem, & ita minùs frequentabilem
fidelibus, exhibetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>83.</absatz-nummer> Admonet autem Diana in fine Resolu-<marginalia>Circa P.|Gasparis|Hurtadi|doctrinam|vtilis adno-|tatio.</marginalia>
tionis videndum P. Gasparem Hurtadum Disput.
13. de P&#x0153;nitentia Difficultate 8. Significans eius
sententiæ fauere. Sed verò ille P. Vasquez &
communem sententiam amplectitur, nulla de
casu vt est propositus faciens mentionem; ait ta-
men quòd si Confessarius potest aliunde p&#x0153;ni-
tentem denuntiare, aut contra eum testificari,
etiam poterit, quamuis peccatum nouerit in
Confessione; in dicta autem affirmatione seu nar-
ratione cauendum esse ne certiùs narretur pec-
catum, nec cum alijs circumstantijs ratione au-
ditionis in Confessione, quàm erat notum extra
Confessionem; aliàs manifestè fiet contra Sigil-
lum: & ne p&#x0153;nitens suspicari possit Confessa-
rium vti notitia Confessionis; alias etiam fiet
contra Sigillum, quia tunc ita reuelatur pecca-
tum, vt p&#x0153;nitens retrahatur à Confessione; &
ne narretur contra obligationem secreti natura-
lis, aliàs fiet iniustitia p&#x0153;nitenti. Sic doctus Pa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0143.jpg/>
@@1@<SE143>128 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ter, qui in eo quod de suspicione asserit, ne scili-
cet p&#x0153;nitens suspicari possit, videtur prioris ac
præcipui asserti communem sensum infirmare:
semper enim p&#x0153;nitens, contra quem testimo-
nium Confessarius perhibet, vel accusationem
proponit, poterit eum notitia Confessionis vsum
suspicari, propter quod non defuerunt, qui illi-
citam quamcumque reuelationem, etiam ex no-
titia aliàs habita, iudicarunt, vt videri potest apud
Leandrum Tomo 1. Tract. 5. Disp. 10. Quæst. 61.
Vnde videtur addendum suspicionem futuram
cum verosimili fundamento, vt in casn propo-
sito.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Sed quia neque hoc videtur sufficiens ad<marginalia>Quomodo|occurren|dum pericu-|lo suspicionis.</marginalia>
inconueniens prædictum euitandum: nihil enim
vt verosimile, qui accusantur, aut contra quos
testificatur, admittent, maiori videtur vtendum
cautione. Et esse illa potest vt Confessarius p&#x0153;ni-
tentem adeat, & ei rem prorsus aperiat, dicatq; se
non posse salua conscientia tacere. Vbi quidem
aliud videtur incōueniens occurrere ex eo quòd
Confessarius nequeat cum p&#x0153;nitente de auditis
in Confessione agere, iuxta sententiam, quam<marginalia>Loqui cum|p&#x0153;nitenti de|Confessis vt|liceat.</marginalia>
cum multis tenet Diana suprà. Resolut. 6. P. Fa-
gundez in Præcepta Eccles. præcepto 2. lib. 6. cap.
4. nu. 33. & Leander Quæst. 22. & est commu-
niter recepta. Sed verò opposita est probabilis,
& eam tenet P. Vasquez supra Dub. 10. nu. 8. &
9. quando fit intentione inquirendi ea, quæ me-
liùs iuuare possunt p&#x0153;nitentem. Pro quo & stant<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Paludanus & Puteanus apud citatos, & P. Sa
verb. Confossor nu. 25. ita loquitur: Occultè cor-
ripere posteà p&#x0153;nitentem de auditis ab eo in Confes-
fione, etsi est illicitum, sed non contra sigillum Con-
feßionis, quamquàm licere interdum indicat Cap.
Sacerdos, de Offic. Ordin. Sic ille. Quæ quidem
procedunt non petita licentia à p&#x0153;nitente; cum
illa enim receptissima sententia est etiam alijs
posse reuelari peccata, & multò potiùs de illis
loqui cum ipso. Auctores congerit Leander
Quæst. 17. & ab vtriusque sententiæ suffragijs
abstrahendo, poterit in casu nostro Confessarius
p&#x0153;nitentem alloqui, nulla de audito peccato fa-
cta mentione, sed amicabili communicatione.
Vbi supponimus pro reuelatione huiusmodi fu-
turam non leuis momenti caussam. Et si grauis il-
la, sed quæ Confessarium ipsum non concer-
nat, nec commune bonum, etiamsi charitas erga
alium id videatur exigere, sæpè erit expediens
illam omittere, si præsertim graue inconueniens
timeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>85.</absatz-nummer> Secundus casus. Ioannes occidit Anto-<marginalia>De occiden-|te, & condo-|nantibus|vxore ac fi-|lio, non verò|matre &|fratribus.</marginalia>
nium, cuius relicta vxor, & ex ea filius, mater,
& fratres. Et rogatum est an iniuriam condonan-
tibus vxore & filio, possint nihilominùs ma-
ter & fratres homicidam accusare, & audiri in
iudicio, & negatiuè responsum: Nam quemad-
modum vxor & filius ad accusandum admitte-
rentur, si vellent illi sua ex parte accusare, ita
& ad condonationem debent admitti, quidquid
alij obsistant: in vxore enim maior intercedit
coniunctio, sunt enim vna caro. Cap. Gaudemus
de diuortijs §. Quia verò. Sic cum Antonio Go-
mez lib. 3. Variarum cap. 3. n. 62. Doctores Leo,
& Guarnidus Iuris in Limana Academia doctis-
simi Professores. Cuius decisio licet negotium
conscientiæ non videatur concernere, visa est ab<-P>@@

<-P>hoc non aliena, quia reuera aliquid ad conscien-
tiæ iura in ea videtur attingi, obligatio inquam
maior, quæ obseruanda est erga eos, quibuscum
maior habetur coniunctio, & talis asseritur in
illorum Doctorum responsione, quæ circa vxo-
rem contingit, quod ex Cap. Gaudemus de diuor-<marginalia>Cap. Gau-|demus, de|diuortiis.</marginalia>
tijs probatur, In quo quidem nihil habetur, quod
maioritatem illam ostendat, cùm tantùm ibi di-
catur ad probandum coniunctionem vnius cum
vna locus Genes. 2. v. 24. quod & à Christo &<marginalia>Gen. 2. v. 24|Mat. 19. v. 5|Mar. 10. v. 7|1. Cor. 6.|v. 14.|Ephes. 3.|v. 31.</marginalia>
D. Paulo adductum, quòd sunt duo in carne vna.
Et alioqui communis resolutio Theologorum sit
cum D. Thoma 2. 2. q. 31. arti. 3. ad 3. & 4. erga
parentes maiorem esse coniunctionem, & ita
maiorem obligationem. Decisio ergo illa aliunde
probanda est, & dicendum non obstante ipsa, si-
ne matris iniuria stare posse condonationem di-
ctam, & dicendum licet reuera maior coniun-
ctio dicta sit, hoc loco non fieri comparationem
in ordine ad condonationem inter parentes &
vxorem respectu eiusdem personæ, quia mater
occisi non est mater vxoris, & inter se in remo-
tiori gradu sunt, aut potiùs in gradu inferioris
generis, affinitatis scilicet, & cum filio in 2. con-
sanguinitatis, cùm tamen sit in primo respectu
patris.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Mater ergo, si maiorem cum filio habe-<marginalia>Ratio deci-|sionis, vt|teneat.</marginalia>
re coniunctionem contendat, vtatur iure suo vt
potuerit, dum aliorum non ita sibi coniuncto-
rum ius non impediat, & remittendæ iniuriæ li-
bertatem: in quo cùm actio fauorabilis sit, non
ita strictè ad maiorem coniunctionem attendi-
tur, sicut neque ad fraternam, cùm sit transuer-
salis. Per quod non tollitur quo minùs mater
agere ciuiliter contra occisorem possit, & dam-
norum iustam compensationem postulare, iuxta
dicta Tomo 1. Thesauri Tit. 6. n. 21. & ex eo argui
potest pro adducta decisione, quia matri ex con-
donatione nulla fit iniuria, cùm integrum illi re-
seruetur ius ad petendam damnorum reparatio-
nem. Ex eo autem quòd criminaliter agere ne-
queat, nullum considerabile damnum incurrit,
quia licet ius habeat ad vindictam exigendam
pro communi bono & exemplo, non tamen ob-
ligationem, cùm hoc possit iudicum prouiden-
tiæ relinqui, & in huiusmodi criminalibus actio-
nibus propinquorum multa admisceri soleant
minimè Euangelio conformia, vnde conuenien-
tiùs omittuntur. Nisi persona illustris sit, cui
condonatio probro verteretur, præsertim acce-
lerata: quamuis & cum talibus agi conuenienter
pro condonatione possit, quæ & insignes potest
non dedecere personas.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Et quidem P. Molina Tomo 4. Disput. 45.<marginalia>P. Molina|vt fauere &|aduersari|videatur,</marginalia>
n. 3. Antonij Gomez sententiam adducens asse-
rentis condonationem vxoris esse præferendam,
quem secutus Padilla. l. Transire num. 57. probat
illam non sufficere, sine condonatione heredum,
quia isti mariti defuncti personam repræsentant,
id quod vxori non competit: omnes ergo debent
hac in actione concurrere. Pro vxore autem
rationem illam adducit, quam præfatos illos vi-
dimus reddidisse Doctores, ex eo scilicet quòd sit
persona magis coniuncta marito, quàm ceteri;
quod magis exprimit Disput. 44. n. 12. de marito
pariter respectu interfectæ locutus vxoris. Vnus
item eorum dicitur prosequi iniuriam alterius. l. 26.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0144.jpg/>
@@1@<SE144>Difficultates aliquæ circa accusationem. 129
<duolan 2><-P>tit. 1. partita. 7. idque magis præcipuè quàm quicum-
que alij consanguinei, etiam quàm pater aut filius
iniuriam paßi: quoniam vir & vxor reputantur vna
caro, magisque homicidium, aut iniuria circa vnum
eorum afficit alterum, quàm quoscumque alios con-
sanguineos. Quæ sunt illius verba. Ex quibus
profectò duo videntur inferri, quæ non videntur
præfatæ resolutioni conformia. Primum, ad con-
donationem sufficere concursum vxoris, quia
non solùm præcipuè, sed magis præcipuè est in-
iuriam passa: ergo illius præcipuè habenda ra-
tio in condonatione. Cùm etiam vir & vxor sint
vna caro, dum illa condonat, perinde est ac si
maritus ipse condonaret. Secundum, in ordine ad
prædictum effectum aut vxorem repræsentare
maritum, aut necessariam non esse repræsenta-
tionem, vbi identitas intercedit. Ducor (inquit
citato n. 3.) quoniam vxor, quà vxor, non repræsen-
tat personam mariti, vt illam repræsentant hæredes;
eâque de caussa heredes vicem personæ mariti subeunt
in accusando & in remittendo post mortem illius.
Sic ille, cuius ratio aut nihil probat, vel si quid-
quam, id planè est, quod ab ipso negatur, accu-
sationem videlicet & condonationem ad heredes
præcipuè pertinere, cùm magis præcipuè spectet
ad vxorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit, in eo quidem<marginalia>Maior con-|iunctio inter|virum &|vxorem|quam inter|parentes &|filios vt stare|queat.</marginalia>
quod de maiori coniunctione inter virum &
vxorem dicitur, præfatus Pater inter Theologos
& Iurisperitos insignis, horum est modum lo-
quendi secutus, qui corporalem coniunctionem
attendunt, litteram Scripturæ Sacræ complexi:
cùm tamen si secundùm Theologicam proprie-
tatem loquendum sit, maior sit inter parentes &
filios coniunctio, quia cum cognatione carnis,
& coniunctione ex illa resultante, maius omni-
bus beneficium interuenit, vt exponit D. Tho-
mas citato Articulo ad 3. Quòd ergo vxoris in
ordine ad condonationem iniuriæ præcipua ra-
tio habeatur, ad aliàs est caussas referendum, &
reuera, licet coniunctio parentum cum filijs ma-
ior sit, quàm viri & vxoris, vt benè obseruauit
Caietanus circa citati Articuli responsionem di-
ctam, magis videtur lædi vxor in morte viri,
maiori præ reliquis destituta solatio, & quia non
habet reuelantem, vt idem S. Doctor dixit. 2. 2.<marginalia>S. Thomas</marginalia>
q. 65. artic. 4. ad 2. licet aliàs cognatis abundet,
immò & parentes habeat; nullum enim ab eis-
dem leuamen sperari potest, quod mariti vm-
braculo possit exæquari. Vnde ad summum mi-
seriæ statum in desolata vrbe declarandum, nihil
habuit opportunius & significantius sanctissimus
Deplorator, quàm id quod ex ore ipsius audiui-
mus, cùm dixit: Facta est quasi vidua domina<marginalia>Thren. 1.|v. 1.</marginalia>
gentium. Thren. 1. v. 1. Inter alia etiam, quæ
Sacerdotes admonemur diuinæ pietati in Missæ
Sacrificio proferre D. Ambrosij verba, sunt la-
menta viduarum. Et neque hoc attendi semper,
constat ex iure Lusitanico, iuxta quod ad con-
donationem præfatam omnes consanguinei vs-
que ad quartum gradum debent concurrere, vt
videri potest apud P. Molinam Disput. 45. citata
num. 2. Circa quod & alia dici possent, quæ ta-
men modò iudicamus Iurisperitis relinquenda,
vt sit</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Tertius casus. In cuiusdam Visitatoris<marginalia>Circa de-|nuntiatio-</marginalia>
Edicto iubebatur manifestari personam, de qua<-P>@@

<-P>haberetur notitia certa, de qui en se sabe, reue-<marginalia>nem haben-|tium renela-|tiones, do-|ctrina vtilis.</marginalia>
lationes habere, idque sub excommunicatione.
Circa quod quæsitum est an tale præceptum
obligaret, si persona reuelationes habens esset
probatæ virtutis. Responsumque in huiusmodi
Edictis regulariter intelligi denuntiationem, quę
& dici etiam accusatio solet, de ijs faciendam,
quæ publica, & scandalosa sunt: & ita in casu
proposito non esse Visitatoris intentionem ad
ea, de quibus quæritur, extendendam. Quando
etiam ex denuntiatione periculum imminet, obli-
gatio cessat etiam circa peccata certa, vt affirmat
Petrus de Soto de Secreto Membro. 2. q. 2. Conclus.
2. & latius Membr. 3. q. 2. & Nauarrus Cap. 24.
n. 23. In casu autem proposito res est secreta, &
persona ex denuntiatione periculum est famæ
subitura, & quod plus est animæ; eo quòd ad
res adeò spirituales discutiendas magna in eo, qui
de illis est iudicaturus, experientia requiratur.
Edictorum talium intentio ad eos & eas dirigi-
tur, qui & quæ diuinationis laborant vitio, & de
rebus occultis manifestandis tractant, quibusvti
superstitiosis acris est correctionis remedium ad-
hibendum. Quæ quidem responsio satis est pru-
dens, & iuri ac rationi conformis, si de commu-
nibus agatur Edictis; secus si Inquisitionis, in
quibus id timeri nequit, quod de periculoso cir-
ca reuelationes iudicio dicebatur. Huius enim
Sancti Tribunalis iudices pro ijs, quæ dicti gene-
ris sunt, competentes adhibent scrutatores, in
quibus si experientia non suppetat, est tamen
sufficiens hausta ex accommodata lectione no-
titia; aliàs de reuelationibus soli possent eas ha-
bentes iudicare. Cùm tamen stare possit, vt qui
eas habent, minùs sint apti iudices ad ipsarum
explorandas qualitates, cùm facilè se insinuare
pro Angelo lucis, qui est Satanę Angelus, & carbo
tenebrarum possit. Edictorum & Monitoriorum
materia amplissima est, neque huius loci pro-
pria, pro qua tamen videri potest Barbosa de po-<marginalia>Vide etiam|infran.|504. & seqq.|& n. 543.</marginalia>
testate Episcopi Allegat. 96. vbi omnes Scriptores
de illa tractantes congerit, & ea, quæ circa ca-
sum præfatum dicta sunt, illis multiplicatis con-
firmantur, licet de reuelationibus nihil in spe-
ciali.</P>
<P>  <absatz-nummer>90.</absatz-nummer> Habet autem nu. 51. errorem, vt par est<marginalia>Notatus|error apud|Barbosam|extra eius|mentem.</marginalia>
credere, typographicum, sed correctione dignis-
simum, dum ita scribit: Marcus Antonius Genuen-
sis Cap. 1. n. 2. dicit in Curia Neapolitana quemlibet
teneri reuelare id, quod probari non potest, virtute
Monitorialium, cùm ea concedantur in caußis ciui-
libus: additque teneri etiam prodere occulta, quando
superiores præcipiunt illa ipsis reuelari tamquàm pa-
tribus, & personis, quæ possunt obesse, & non pro-
desse. Sic ille, in cuius vltimis verbis valde præ-
iudicialis sententia est, vnde corrigenda, & di-
cendum, Quæ possunt prodesse, & non obesse. Hoc
enim ad paternam spectat correctionem. Obesse
autem dicuntur qui non vt patres procedunt,
quia licet iudicialis correctio, in qua cum puni-
tione proceditur, prodesse etiam possit, si secun-
dùm se spectetur; p&#x0153;na tamen communiter pro
damno reputatur, vnde & vitari contenditur.  Sic
p&#x0153;nales leges odiosæ dicuntur, & odia restrin-
genda, idest, quidquid p&#x0153;nale in illis, decretis,
præceptis, & statutis. Vbi & addi potest, quan-
do ij, qui vt patres corrigere possunt, iudicis per-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0145.jpg/>
@@1@<SE145>130 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>sonam assumunt, potiùs obesse, quàm prodesse,
exacerbatis ex consideratione durioris styli, ani-
mis subditorum.</P>
<Z><A+1>ADVOCATVS.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>91.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbitatum an possit Aduocatus salarium<marginalia>Assertio af-|firmans cum|limitationi-|bus.</marginalia>
leuare, si lites, pro quibus patrocinari
debuit, penitus defuerunt.</P>
<P>  Circa hoc D. Antoninus 3. p. ff. 6. cap. 2. §. 4.
& Syluester verb. Aduocatus nu. 20. & Tabiena
verb. eodem n. 21. & cum illis P. Auila affirmant
quòd si Aduocatus pro lite aliqua cum cliente,
salario promisso, conuenit, & ille cum colliti-
gante Aduocati interuentu, lite non proceden-
te, compositione est vsus, integrum salarium le-
uare valet. Si autem nulla in eo Aduocati inter-
uenit industria, tantùm pro rata habere poterit,
nisi ratione pacti lucrum amiserit, quod fuisset
aliàs habiturus, si cum alio de patrocinando con-
uenisset, tunc etenim integrum salarium habe-
bit, & pro hoc vltimo stat etiam Ludouicus Lo-
pez Lib. 2. Instructorij cap. 28. §. Nec huic in fine.
Et est etiam Syluestri doctrinæ conforme. Verb.
Locator Quæst. 12. dicentis eum, qui suas locauit
operas, si non laborauit ex fortuito aliquo casu
ex parte conductoris, integrum sit salarium, sibi
debitum, habiturus. Quod in foro conscientiæ
intelligendum est, quando alium inuenisset con-
ductorem, si cum isto, circa quem casus obtigit
fortuitus, minimè conuenisset, quod & tenet
Angelus verb. eodem §. 15. circa medium. Tabiena
nu. 13. Vega in Silua lib. 5. casu. 386. Ludouicus<marginalia>Nauarri|sententia|circa non|laborantem|reiecta, si|apud alium|locatus la-|bor.</marginalia>
Lopez suprà cap. 28. §. Deinde aduerte. Emma-
nuel Rodericus verb. Alquileres contra Nauar-
rum cap. 17. nu. 197. dicentem talem limitatio-
nem non habere fundamentum in Iure. Sed pro-
batur à P. Auila tamquam vera, supponente hanc
esse limitationem à Nauarro refutatam, & non
eam, quam Ludouicus Lopez ait citato §. Deinde,
scilicet, quòd si is, qui Petro operas suas locauit,
cum eo non laborauit, sed cum Ioanne, non debe-
tur ei salarium à Petro: hæc enim limitatiò adeò
est in Iure fundata, vt eam vir adeò doctus, ne-
que negauerit, nec potuerit vlla ratione negare:
& inde clarè ostenditur, nam qui operas condu-
xit, non promisit mercedem per viam donatio-
nis, sed pacti onerosi, si laboraueris: ergo si non
non laborauit, etiamsi absque eius fuerit culpa,
& non est ipsi lucrum impeditum, merces illi
non debetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Deinde quia iuxta D. Thomam merces<marginalia>Contra|eamdem effi-|caciter de-|certatur.</marginalia>
& restitutio ordinatur ad compensandum id mi-
minus, quod quis habet de eo, quod debebat ha-
bere: sed iste, de quo loquimur, nihil magis erat
habiturus, vt supponitur: ergo &c. Prætereà
Glossa l. qui operas ff. locati asserit ei, qui operas
locauit suas, sed non laborauit, si per eum non
stetit, deberi salarium, nisi cum alio conuenit, à
quo illud reportauit l. sed addes. §. Cum quidam.
Et idem est de Assessore, mortuo iudice, scilicet
si alterius Assessor non fuit. l. diem ff. de Offic. As-
sessor. Et circa vtramque legem ait Glossa idem
esse dicendum, si alius extitit cui suum potuit
locare laborem, nec tamen id præstitit. Quæ li-
mitatio licet primo aspectu opinioni videatur fa-
uere Nauarri, quandoquidem in eo euentu, in<-P>@@

<-P>quo alium, cui locaret industriam, non inuenit,
salarium solui iubetur; ergo debetur quamuis lu-
cr&#x0169; non impediat. Sed si benè inspiciatur, potiùs
fauet, quia si ei salarium non debetur quando
cum alio pepigit, ideò est quia conducens non
fuit caussa amissionis eius: Ergo si conuentio in
principio facta non fuit caussa amittendi lucrum,
siquidem non erat cui suam locaret industriam,
non debetur illi salarium. Et si lex iubet quòd
quando impeditus est labor ob casum contin-
gentem ex parte conducentis, si non inuenit,
cui se locaret, debetur ei salarium, ideò est quia
præsumit lex futurum illum tempore conuen-
tionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Ex quibus decidendus venit casus, quem<marginalia>De eo, cui.|centum du-|cata pro ad-|uocatione in|lite non con-|tinuata sunt|promissa.</marginalia>
Ludouicus Lopez proponit suprà Cap. 28. §. Circa
verò de eo, cui pro patrocinio in lite quadam
centum sunt ducata tributa, & pars illam non
est posteà prosecuta. Respondet enim retinere
potuisse, maximè ex eo quòd pars minimè de
repetitione tractabat. Sed citatus Pater cum di-
stinctione respondet, quòd scilicet, si pars petat,
& propter dimissam litem Aduocatus est litem
aliam prosecutus, quòd præstare non posset, si
circa litem aliam aduocaret, non poterit falarium
nisi pro rata leuare iuxta dicta ex §. Cùm quidam.
& l. Diem. Verum nihilominùs est vix casum
hunc verificari posse, vti valet casus §. Cùm qui-
dam, qui est de scriba, & casus. l. Diem, qui est
de Assessore. Sed si litem non habuit, quam ne-
que habere posset, durante priori, bene poterit
centum ducata leuare.</P>
<P>  <absatz-nummer>94.</absatz-nummer> Iam circa salarium annuum proxima est<marginalia>De salario|anni, in que|lis nulla.</marginalia>
Auctoris Assertio, quam ex Ioanne Gutierrez &
alijs dedimus. nu. 76. posse inquam Aduocatum
integrè illud habere, quia hæc videtur tacita cli-
entis voluntas, & quod vno deest anno, in alio
potest abundantiùs supra assignati salarij quanti-
tatem impendi. Ex quo apparet inter salarium
annuum, & illud, quod pro speciali assignatur
lite, discrimen. In priori enim à cliente promit-
titur dubitante an lites futuræ sint; in altero de
lite certa paciscitur, vnde in isto non se exponit
soluendi sine Aduocati labore periculo. Quòd si
plures lites obuenerint, & salarium non sit com-
petens, videtur augendum, quia solùm videtur
promitti pro obligatione Aduocati, vt huic & non
alteri, patrocinio suo adsit.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Circa conuentionem illam Aduocati cum<marginalia>Conuentio|clientis &|Aduocati à|iure damna-|ta.</marginalia>
cliente, vt si in lite vincat, sit centum habiturus,
si secus, quinquaginta, & cliens cum parte ad-
uersa compositione aut transactione vtitur, quid
sit dicendum constare ait ille, cùm tale pactum
sit in Iure prohibitum. l. Si qui.  C. de postul. de quo
Angelus verb. Aduocatus §. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Tandem asserit ex Siluestro v. Familia.<marginalia>De salario|mortui intra|annum.</marginalia>
nu. 4. quòd Aduocato debetur salarium ex pu-
blico constitutum, si moriatur intra annum, se-
cus de promisso à parte, quia non debetur nisi
pro rata temporis. Et ex Ludouico Lopez Lib. 1.
Instruct. Cap. 27. §. At verò licet, quòd si Aduoca-
tus moriatur, non repetetur salarium ab eius he-
redibus l. 1. ff. de va. & extraord. cognit. & idem de
quocumque habente Officium publicum. l. ar-
boribus. ff. de vsu fruct. nisi obstet consuetudo. Sed
in Hispania. l. 9. ti. 8. partit. 5. cauetur, quod he-
redes Aduocati ante finem litis mortui tantùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0146.jpg/>
@@1@<SE146>Circa Aduocati salarium quando debeatur. 131
<duolan 2><-P>pro rata patrocinij exhibiti salarium recuperent.
Hæc apud Auctorem.</P>
<Z><A+1>Circa præfata quid addendum vi-
deatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>97.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Eberi absolutè salarium Aduocato, si<marginalia>Quid ex Iu-|re circa sa-|larium Ad-|uocati va-|cantis.</marginalia>
per eum non stetit, quo minùs in lite
patrocinium exhiberet, colligitur ex citata l.
Diem ff. de Offic. Assessor. quæ & habetur in l. Sed
addes. §. Cùm quidam citatis, vbi & limitatio ad-
iuncta tenore sequenti: Diem functo Legato Cæ-
saris, salarium Comitibus residui temporis, quod à
Legatis præstitum est, debetur; modò si non posteà
Comites cum alijs eodem tempore fuerunt. Diuer-
sum in eo seruatur, qui successorem ante tempus ac-
cepit. Sic ex Papiniano. Vbi Legatum Cæsaris
esse Præsidem Prouinciæ manifestum est; Co-
mitum autem nomine Assessores designatos affir-<marginalia>Glossa.</marginalia>
mat Glossa. In Additione tamen dicitur sic: Tu
dic meliùs, secundùm Ang. & Ioan. Comitibus, id
est, omnibus, qui cum eo vadunt ad sibi ministran-
dum. Sic Additio Dionysij Gothofredi Glossa-
rum Accursij correctoris, cuius est præcedens;
cùm tamen re ipsa nihil in illis contrarium repe-
riatur. Nam in Comitibus Assessores compre-
hensos dubitari nequit, ideò enim sub titulo de
illorum Officio lex ista continetur; & si comiti-
bus omnibus debetur salarium, etiam, & multò
quidem potiori iure, deberi Assessoribus, nequit
dubitari. Duo ergo illi egregij Iuris-consulti,
quibuscum Additionator locutus, id addiderunt,
quod omissum ab Accursio fuerat, quia eo loco
de Assessoribus tantùm agebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Iam quod ad limitationem attinet, satis<marginalia>Limitatio|qualiter ad-|mittenda.</marginalia>
perspicuum est. Dandum scilicet salarium lex
decernit, sed si cùm alijs eodem tempore non
fuerunt, tempore inquam, de quo immediatè
præmissum, Salarium Comitibus residui temporis,
vt expressis Accursij Glossa contradicente nemi-
ne verb. Residui. Tunc ergo integrum salarium
non debebitur. Quod & clarè ostenditur ex Im-
peratoria decisione, quæ in eodem §. Cùm quidam
continetur, & sic habet: Cùm quidam exceptor
operas suas locasset, deinde is, qui eas conduxerat,
deceßisset: Imperator Antoninus cum Diuo Seuero
rescripsit ad libellum exceptoris in hæc verba: Cùm
per te non stetisse proponas quominùs locatas operas
Antonio Aquilæ solueres, si eodem anno mercedes ab
alio non accepisti, fidem contactus impleri æquum
est. Sic cùm Imperatores statuissent, statim Pa-
piniani responsio subtexitur, vt id, quod de ex-
ceptore est dictum (de eo inquam, qui redige-
bat aliqua in scriptis) ad Assessores etiam spectare
fieret pari ratione compertum. Pro quo & est l.
Qui operas. eodem ff. locati, in qua sic ex Iuris-con-<marginalia>l. Qui ope-|ras. ff. locati</marginalia>
sulto Paulo: Qui operas suas locauit, totius tempo-
ris mercedem accipere debet, si per eum non stetit,
quo minùs operas præstaret. Aduocati quoque, si per
eos non steterit quominùs caussam agant, honoraria
reddere non debent. Vbi quidem limitatio præfata
non apponitur, sed eam vt subintellectam adie-<marginalia>Nauarro vt|contrarium|imponatur.</marginalia>
cit Glossa verb. Debet, subdens, Si non fuit cum
alio, & citans leges præfatas. Non ergo Nauar-
rus id potuit asserere, quod ipsi à nonnullis prauè
eum intelligentibus imputatum, & limitatio
quidem quam dixit iure non probari, alia est, vt<-P>@@

<-P>ex ipsius verbis apertè comprobatur, sic enim
citato nu. 197. post alia: Etiamsi præstare omisit<marginalia>Siluester vt|aduersetur.</marginalia>
ob casum fortuitum ex persona conductoris contin-
gentem diarium in alio loco, si ille non conduxisset,
reperisset; aliàs non in foro conscientiæ: quæ tamen
limitatio nobis non videtur iure probari. Sic ille.
Vbi perspicuè loquitur de limitatione apposita à
Siluestro verb. Locatio num. 12. quem citat in
margine, sic enim ille: Si verò quis locauerit ope-
ras, si per ipsum non stat quo minùs eas soluat, sed
per conductorem, præstabit conductor pensionem,
etiamsi casu fortuito impediatur, vt est casus dicti §.
Cùm quidam: quod verum puto in conscientia, quan-
do locator aliàs inuenisset mercedem, si tali non lo-
casset. Hæc Siluester, cuius conditionem affir-
mat Nauarrus iure non probari, quia etiamsi lo-
cator aliàs non inuenisset mercedem, putat inte-
gram illam, si per eum non stetit, habiturum. Et
ita tenuisse vidimus P. Auilam. num. 93. in fine:
quidquid ibidem dictum ab ipso de casus diuersi-
tate, de quo ibi comparatione eorum, de quibus
in dictis legibus, vt conferenti constabit quæ sunt
dicta suprà hoc nu. & antecedenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>99.</absatz-nummer> Quod attinet ad salarium annuum sine<marginalia>Circa Asser-|tionem de sa-|lario annuo,|quando lis|nulla.</marginalia>
difficultate aliqua à citato est Auctore prolatum,
nullo pro eo allegato Doctore, quia Ioannis
Gutierrez Practicarum quæstionum eruditum
opus nondum prodierat, sicut neque Azeuedus,
Afflictis autem parum in vsu Theologorum. Bo-
na ergo ductus est ille ratione, cum non leuibus
ex Iure fundamentis, de quibus nuper. Et Diana<marginalia>limitatio ex|Diana.</marginalia>
quidem ex Ioanne Gutierrez congruas rationes
adducit, sed quibus ipse non plenè conniueat:
ait ergo media via incedens saltem in foro con-
scientiæ non esse tali Aduocato salarium dene-
gandum; neque verò integrè soluendum, sed di-
minuendum iuxta prudentiam & arbitrium bo-
ni viri, iuxta Bobadillam in Polit. Tomo 2. lib. 3.
cap. 14. nu. 63. quia si pro cliente eo anno aduo-
caret, multas occupationes & labores fustineret,
quibus non adhibitis, non sustinuit. Addit ta-
men quòd si talis Aduocatus eius esset ingenij,
vt optabilius ei esset ita laborare, quàm otiari,
nihil de salario minuendum esset, nisi alia dimi-
nuendi caussa subesset. Quæ ratio est de mente
P. Rebelli de obligat. Iust. p. 2. lib. 14. cap. 14. nu. 7.<marginalia>Minimè|consequent|ostenditur.</marginalia>
& 8. Sed quidem stante huius docti scriptoris
sententia de minuendo salario, nullus proculdu-
bio Aduocatus erit, qui aduocandi occupationes
& laborem, non censeat otio à litibus præferen-
dum, vnde limitatio dicta quamdam cum sen-
tentia Auctoris compugnantiam videtur conti-
nere: Vnde & simpliciter & absolutè videtur
sententia dicta procedere.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Et quidem P. Rebellus de casu iuxta<marginalia>P. Rebell&#x0169;.|non aduer-|sari.</marginalia>
terminos eius non est locutus, de annuo scilicet
salario, cùm tamen contingat annos esse aliquos
litium non motarum; cùm & alij esse possint,
in quibus laborare plus solito oporteat Aduoca-
tum: Sed de casu à Nauarro proposito, in quo
obligationem in conscientiæ foro non agnoscunt
Siluester, Armilla, & Tabiena, apud citatum Pa-
trem num. 6. circa quem mediam sententiam
tenet, & doctrinam pro ea traditam casui alteri
valde diuerso Diana, vt vidimus, adaptauit, ver-
bis eiusdem adductis. Qui & num. 9. aliam non<marginalia>Notanda il-|lius doctrina.</marginalia>
prætermittendam attexit, qua præcedens limita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0147.jpg/>
@@1@<SE147>132 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tur dicens locatorem non debere minùs habere
mercedis de rigore iustitiæ, si fortè per malitiam
noluisset rem secundo conductori locare, etsi
commodè posset; eo quòd nullo iure iustitiæ
se ad agendum prioris conductoris negotium, in
quærendo alio conductore obligauerit: quam-
uis æquitas suadeat vt aliquid remittat, ac contra
charitatem delinquat, si cùm posset sine suo in-
commodo indemnem magna ex parte reddere
conductorem locando rem secundo, non tamen
faciat. Sic ille philosophatus, qui cùm de mali-
tia locatoris loquatur, vbi illa cessat, obligatio
etiam prædicta cessabit. Neque contra charita-
tem delictum emerget, aliàs non abesset malitia,
quæ tunc non extat, quando quis vtitur iure suo,
vt in præsenti dici potest. Benè verum est Glos-<marginalia>Glossa.</marginalia>
sam in citatum §. Cùm quidam l. ades v. Residui
in contrarium stare, sic enim ibi: Post mortem
Legati, modò si non &c. suprà de Officio Assess. l.
Diem. Idem si esse poterant, secundùm Ioannem,
quia tunc stetisse videntur. Sic Glossa, quæ & idem
habet in l. Qui operas §. 1. ibi: Idem si potuerunt
esse. Sed sententia illa vnius Doctoris fuit, Glossa
se referente ad dicta, quæ est Accursij, non in
omnibus admissi, immò & aliquando dictus
somniare vt verb. Græco vocabulo hircos. In Pro&#x0153;-
mio Digestorum. Sed sua sit viro tanto laus, de
quo erunt fortè qui dicant, plus somniantem sa-
pere, quâm alios vigilantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Quod ab Auctore dictum circa augen-<marginalia>Quid quando|non est com-|petens sala-|rium.</marginalia>
dum salarium, quando non est competens, vt vi-
sum nu. 94. in fine, quia solùm videtur designari
pro obligatione Aduocati, ne scilicet pro alio
patrocinium suscipiat, eam videtur habere diffi-
cultatem, vt pro qualibet lite distinctum sit sala-
rium tribuendum, etiamsi illæ non sint plures,
quia prius illud pro sola est obligatione dicta
constitutum: quod quidem apparet durum, &
ita ad boni viri arbitrium reducendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Potest insuper dubitari an quod<marginalia>Leges pro|salario an|obligent in|conscientia.</marginalia>
est præfatis legibus constitutum circa salarij so-
lutionem, obligationem in conscientia infe-
rat, an solùm in foro iudiciali, videntur e-
nim Scriptores discrimen hoc non semel indi-
care, vt visum num. 98. Nulla lex Canonica
pro obligatione in foro animæ inducitur, sed
Ethnicorum Imperatorum, & Iurisconsulto-
rum insignium pro legibus admissa respon-
sa. Vnde & P. Rebellus suprà num. 5. in fine<marginalia>P. Rebellus</marginalia>
ita scribit: Loquor autem in foro conscientiæ (in
casu, de quo ibi, integræ solutionis) sicut Sylue-
ster, & alij se loqui declarant: de foro autem iudi-
ciali, Iurisperiti videre possunt Doctores, iura, & ra-
tiones, quæ pro vtraque parte à Cassadore referun-
tur. Sic ille. Vbi tamen non est de lege aliqua in
speciali locutus, sed de peculiari casu, in quo pro
soluenda integrè mercede fuerat in iudicio lata
sententia, cum tamen videretur illa minimè con-
formis æquitati. Quod autem ad leges attinet,
videtur in illarum obseruatione iustitiæ rigorem
agnoscere, ius suum vnicuique tribuentis, vt
constat ex adductis nu. 100. dum ait locatorem
non debere minùs habere mercedis de rigore iu-
stitiæ, licet pro casu, de quo ibi, etiam forum
conscientiæ distinxerit, dum dixit, saltem in foro
conscientiæ. Itaque locator de rigore iustitiæ mi-
nùs habere mercedis non debet. Supponitur er-<-P>@@

<-P>go iustitiæ titulus ad non habendum minus. At-
qui hoc ex dispositione iuris prouenit, iuxta quod
integra merces assignatur. Ex quo & conuincitur
in vtroque id foro locum habere, quia in vtro-
que firmissimum est, vbi titulus iustitiæ inter-
uenit, illud esse vnicuique reddendum. Quomo-
do autem hoc possit cum assertione illa de mi-
nuenda mercede componi, suo est relinquendum
Auctori, vel alteri, qui circa hoc suam vo-
luerit industriam spirituali cum mercede lo-
care.</P>
<P>  <absatz-nummer>103.</absatz-nummer> Vt ergo circa præfatam difficultatem<marginalia>Commoda|resolutio.</marginalia>
opportunum aliquid dicamus, obseruandum est
in quibusdam ex illis adeò esse naturali iuri con-
formem decisionem, vt etiam ijs non obstanti-
bus ita deberet iudicari. Talis est decisio l. Addes.
§. Cùm quidam, cuius tenorem dedimus nu. 98.
& idem est de l. Qui operas. Similiter intellecta.
In alijs autem etsi congrua ratio appareat, non
tamen talis, vt & pro opposita decisione non pos-
sit etiam congrua reperiri. Et ita videre licet in
l. Diem, de qua nu. 97. vbi illud: Diuersum in eo
seruetur, qui successorem ante tempus accepit. Vbi
illud In eo ad Assessorem referri posse habetur in
Glossa; iuxta quam etiam ad Legatum, quod est
verius, vt in summario marginali. Vt enim etiam
accipiente successorem Legato integrum Asses-
sori salarium staret, congrua satis ratio erat, sicut
etiam si Assessor sine sua culpa (cuius nulla in
textu mentio, quidquid in Glossa extet) accipe-
ret successorem. Quidquid ergo de ijs fuerit in
conscientiæ foro, de prioribus illis nulla esse du-
bitatio potest, vt scilicet eatenus in conscientia
vrgeant, quatenus in ipsis obligationes iustitiæ
irrefragabiles proponuntur, auctoritate eorum,
quibus non potest rationabiliter reluctari. Ne-<marginalia>Ciuilis iuris|quanta au-|ctoritas,|etiam à Ca-|nonico re-|cepta &|practicata.</marginalia>
que enim dici potest Ethnicorum esse placita pro
legibus admissa, in eorum auctoritate sistendo,
quia à Christianis Imperatoribus sunt proposita,
& vbi circa aliqua leges Ecclesiasticæ desunt,
iuxta ciuiles iudicandum esse constat, cum pro
eo sint multæ Canonicæ sanctiones, vt videri
potest apud Cardinalem Tuschum Tomo 5. Lit.<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
L. Conclus. 277. præsertim nu. 8. vbi ita scribit:
Amplia, quia leges Ciuiles & p&#x0153;nales sunt in ge-
nere approbatæ à sacris Canonibus in tantùm, quòd
Ecclesia illis vtatur generaliter, nisi sint contrariæ
in aliquo legi diuinæ, vel sacris Canonibus, vt in
toto tit. dist. 10. & maximè in cap. 1. & Cap. Con-
stitutiones, in Cap. fin. 16. q. 3. ibi: Venerandæ Ro-
manæ leges diuinitus per ora Principum promulgatæ.
Sic ille. Ex quibus videtur non solùm legibus,
in quibus est titulus iustitiæ manifestus, esse de-
ferendum, sed etiam alijs, in quibus nihil est,
quod obstare possit ex nuper indicatis à doctissi-
mo  Cardinali, iuxta materiæ qualitatem, quæ
in negotio præsenti non esse leuem nequit dubi-<marginalia>Suo muni-|cipali cui-|cumque|Prouinciæ|iure reser-|uato, præ-|sertim Hi-|spaniæ.</marginalia>
tari, & de legum ciuilium obligatione ex pro-
fesso tractatio huic quidem loco neutiquàm op-
portuna, quæ & obuios habet Auctores, vnde id,
quod breuiter tactum æqui bonique consulatur,
vt ad alia transeamus. Si admoneamus interim,
licet ea, quæ sunt dicta, ad Indias non videantur
speciali ratione spectare, cùm sit doctrina com-
munis, quia tamen occasione Scriptoris Indici
sunt dicta, non debere aliena censeri: ex quibus
id etiam habetur, vt dum lectores Indici, quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0148.jpg/>
@@1@<SE148>De iuribus Parochialibus circa Ecclesiam Regularem. 133
<duolan 2><-P>ipsis sunt propria lustrant, circa alia, quæ &
$unclearos scire oportet, pariter instruantur, cùm & om-
nibus etiam nostro quali cumque labore prodesse
ingenua voluntas sit, iam alibi, nec semel, pro-
palata.</P>
<Z><A+2>ÆDIFICIVM.</A+2>
<A+1>Circa ædificium sacrum, & Parochialia
iura disceptatio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>104.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Imæ, quæ Peruuiani regni Metropo-<marginalia>Proposita|difficultas.</marginalia>
lis,  Ecclesia ædificata est, Archipræ-
sule annuente, & non libenti modo, sed promo-
tore cum impensarum portione notabili, supre-
mo Magistratu, sicut & Religiosis, quorum
erat futura sedes, alias in eadem vrbe præcipuas
habentibus, & in illa magno suis ministerijs ani-
marum bono post admiranda experimenta futu-
ris. Quia verò ita ædificata est, vt Ecclesiasti-
cus Prælatus noluerit Parochialibus iuribus de
rogari, sed instar Capellæ haberi, vt reuera e-
rat antequam in nouam ac pulcherrimam for-
mam assurgeret, quomodò eminet, post mor-
tem dicti Prælati finita, & Sanctissimo in illa
Sacramento, quod & iam Reuerendissimus idem
Præsul indulserat, auctoritate Venerandi S. V.
Capituli collocato, illud in publica & solemnis-
sima supplicatione, quæ nec primam similem
visa est, nec habere sequentem, maiori ex il-
lo Dignitate deportante. Et hæc cùm se ha-
beant, sintque in domo Ecclesiæ contigua Re-
ligiosi aliqui, & illustris schola pro elementa-
ria puerorum pauperum eruditione; dubitatum
est quid iuris erga Ecclesiam dictam Parochis
competat, ita illud amplificantibus quibusdam,
vt velut in propria, nihil non eis liceat, ædi-
tuorum ferè more Religiosis acturis. & pro ad-
mittendis funeribus bona fuerat venia à Gene-
rali Vicario S. V. concessa, qua tamen absti-
nere visum, ne contentiosum aliquid serperet;
& pacis inimica discordia; quamquàm & id
non videntur Parochi ægrè laturi, dummodo
id omne in dicta Ecclesia haberent, quod in pro-
pria erant habituri, vt neque candela vna in Ec-
clesia remaneret. In quo quidem nihil est quod
culpare intendam viris in illis, qui meritis pro-
bitatis & doctrinæ munus in eo genere subli-
mius tenuerunt, neque illa, quæ ad caussam i-
stam pertinent, si iure & auctoritate subsistant,
poterunt improbare. Et vt improbent (quod
non credo) erunt qui probent alij, & pro ijs,
quæ huius generis esse alibi, aut hoc etiam in
loco, currentibus sæculis, esse poterunt, ali-
quatenus subseruire. Et hac de caussa Religio-
nem non exprimo, neque omnes, quæ inter-
uenerunt exequor circumstantias, ad ea, quæ
substantialia sunt præsertim intentus, sic enim
communior poterit esse doctrina, & consequen-
ter vtilitas, si lucem publicam senilia hæc do-
cumenta vidisse contingat, sed non caduca, dum
virilis animi constantia perseuerat, Auctori gra-
tes.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Primò ergo statuendum est Ecclesiam<marginalia>Ecclesia|quomodo|esse Religio-</marginalia>
dictam ad Religiosos spectare, pro quibus con-
structa est, & eorum esse eo modo, quo res sa-<-P>@@

<-P>cræ alicuius esse possunt, vel iure dominij, vel<marginalia>sorum possit,|& reuera|sit.</marginalia>
vsus à nullo auferibilis. Iuxta ea, quæ videri pos-
sunt in Nauarro Consil. 1. de sepulturis. Cardi-
nali Tuscho Tomo 2. lit. D. Conclus. 60. nu. 2.
Diana Parte 10. Tractat. 16. Resolut. 64. P.
Oñate de Contract. Disput. 5. num. 358. & alijs
Nihil enim occurrere potest, quod iuridicæ ta-
li obstet possessioni: locus namque iuridicè com-
paratus est, ijs concedentibus, ad quos spectare
concessio poterat, in quo Capella, Ecclesiæ me-
diocris amplitudine fuerat, à ciue pio constru-
cta, cuius heres illam dictis Religiosis legiti-
mè consignauit, vnde & possidenda ipsis in lo-
lo eodem alia erecta est, minimè erigenda, si il-
lius cura committenda alijs crederetur. Sicut
ergo de domibus iam olim pro eorum habita-
tione fundatis, & coniunctis Ecclesijs dubita-
tio esse nulla potest, ita neque de ista eodem in-
tuitu sine vlla tergiuersatione, populo sic cla-
mante & congratulante, constructa, vnde inter
alias Religionis prædictæ Ecclesias ab omnibus
numeratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Ex eo autem quòd locus dictus iam<marginalia>Regiæ licen-|tiæ defectum|non obstare.</marginalia>
olim fuerat pro ædificatione concessus, cum pa-
cifica plurium annorum possessione, sequitur
non posse Regiæ licentiæ opponi defectum,
quia vel necessaria non fuit, vel cum præsum-
pta actum, longi temporis possessione firma-
ta, cùm circa id fuerit contradictio nulla, an-
te nouæ fabricæ constructionem. Id enim quod
cum præsumpta licentia peractum est, per lon-
gi temporis præsertim spatium, tunc tantùm
cessat, quando contradictio eius ad quem spe-
ctat concessio superuenit, ex l. adigere §. Quam-
uis. ff. de iure, rep. Tiraquellus in Tractatu Ces-
sante caussa par. 1. ex quibus Marius Antoni-
nus Lib. 1. variar. Resolut. Finali. Casu 19. Eo
autem stante circa prius ædificium, circa no-
uum esse non potuit difficultas, quia prioris Ec-
clesiæ melioratio fuit, cum nullius præiudicio;
quod cùm accidit, nulla est noua licentia ne-
cessaria. Quomodo enim non placeat ei, ad
quem concessio spectat, melioratio talis, aut
quomodo non potest in priori licentia hæc et-
iam esse comprehensa, aut præsumi contra illius
voluntatem futurum, vt Dei cultus, & fidelior de-
uotio, ac vrbis splendor augeatur, sine inconue-
nienti vllo, & cuiusquam præiudicio? Est ergo
coniectura talis adeò verosimilis, vt pro lege &
natura haberi possit: sic enim & graues Scripto-
res dicunt, addentes eum, qui habet verosimile
pro se, posse dici habere casum legis apud Barbo-
sam Axiomate 223. n. 4. in Tractatu de illis. Sic lo-<marginalia>Verisimili-|tudo pro lege|habetur.</marginalia>
quendo in particulari nostro, qui locum accepit,
potest in eo ædificare ad cælum vsque, apud cita-
tum in votis decisiuis & consultiuis voto 102. n.
52. qui Dubio 1. eiusdem voti de ædificio Ecclesiæ
agit in ampliorem formam erectæ, & altiore tur-
re, cum Campanis & pluribus & maioribus, id-
que defendit, etiamsi cum aliqua vicinorum in-
commoditate sit futurum, cùm tamen magna
non sit, de quo nu. 42. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> Hinc sequitur posse dictos Religio-<marginalia>Quid in Ec-|clesia præfa-|ta liceat|Religiosis.</marginalia>
sos tamquàm in Ecclesia propria Sacramenta
ministrare, cantare Missas, & prædicare. Pro
cuius proprietate, eo modo, quo esse proprie-
tas potest, iuxta dicta, id etiam facit, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0149.jpg/>
@@1@<SE149>134 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>in maiori Altari, & pulpito sancti illius Reli-
gionis effigiati visuntur. Nec solùm per se can-
tare Missas possunt, sed etiam per Sacerdotes
sæculares, quia pro eo prohibitio iuridica extat
nulla, neque in licentia pro ædificatione tale
quidquam expressum inuenitur. Neque allega-
re Parochi possunt ex eo præiudicium creari ip-
sis, quatenus stipendijs Missarum talium de-
fraudari possunt. Nam eo quis defraudari dici-
tur, quo per fraudem priuatur; cùm tamen in
casu præsenti nihil tale accidat, neque enim
si tales à talibus Missæ non dicerentur, eas fuis-
sent illi dicturi, cùm Religiosi per se dicere
possent, & eorum intuitu ab ijs petantur, pro
quibus offeruntur, qui nihil de Parochis cogi-
tarunt. Et quidem si circa hoc aliquod sit futu-
rum cum turbulenta agendi ratione dissidium,
facilè illud vitari potest, omissa huiusmodi
cantatione, cuius Religiosi laborem semper as-
sumant, sic enim cantando rumpetur anguis<marginalia>Virgil.</marginalia>
discordiarum auctor, & cantabunt Angeli in
terra pacem hominibus bonæ voluntatis. Lu-
cæ 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Quod ad funera attinet iam vidimus<marginalia>Specialia|quoad fu-|nera.</marginalia>
pro controuersijs vitandis licentiam impetratam;
tunc autem de iuribus aliàs reportari solitis quæ-
stio nulla; non deberi autem integras oblatio-
nes, ac si in Parochiali Ecclesia funus habere-
tur, ex præmissis conuincitur fundamentis, &
roboratur ex Decretoria declaratione Sacræ Ri-
tuum Congregationis die 31. Martij 1629. quam
adducit Barbosa Parte 3. de Officio & potestate Pa-
rochi cap. 26. num. 22. respondit enim Cura-
tum Casalis Casæpullæ Capuanæ Di&#x0153;cesis non pos-
se prohibere Alicornio Natali eiusdem terræ, ius se-
pulturæ pro se & successoribus, in Ecclesia per ip-
sum Alicornium ædificata, reseruata Quarta fu-
nerali proprio Parocho. Non ergo Parocho in Ec-
clesia, quam sui iuris esse contendit Parochus,
si Regularis sit, integræ debentur oblationes,
talis siquidem erat, de qua præcedens disposi-
tio. Super quo & fuit repetita decisio, de qua
apud eumdem num. 23. tenoris sequentis: Si
Curatus requisitus interesse recuset, vel petitam
licentiam deneget, posse in dicta Ecclesia tradi se-
pulturæ supradictorum corpora, sine ipsius inter-
uentu & licentia. Sic S. Congregatio, vbi de
iuribus nihil, neque de funerali officio in di-
cta Ecclesia, cùm tantùm vt intersit requi-
ri debeat, secundùm diuersas consuetudines in
ordine ad concursum pro funeribus decoran-
dis.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> Quia verò in licentia ædificandi appo-<marginalia>Limitatio|de Iuribus|Parochiali-|bus quid|operetur.</marginalia>
ni limitatio illa potuit, & in ea possit insisti,
quid illa operetur oportet videamus. Pro quo fa-
ciunt ea, quæ apud eumdem habentur Scripto-
rem supra cap. 25. nu. 11. vbi post præcedentem
limitationem in priuilegijs apponi solitam, & re-
uocationem Clementinæ Dudum sic subdit: Sub-
limita vt non procedat quando habentes huiusmodi
priuilegia habuerunt licentiam ædificandi aliquod<marginalia>Barbosa.</marginalia>
Monasterium cum conditione vt ædificaretur sine
præiudicio iurium Ecclesiarum Parochialium. Rota
in dicta Granatensi Quartæ funeralium 31. Maij,
1610. coram bon. min. Cardinali Cassalerio. Sic ille.
Vbi iurium Parochialium nomine Quarta fune-
ralis intelligitur, vt constat ex nn. 10. & antece-<-P>@@

<-P>dentibus, & consequentibus, de illa enim toto illo
Capite. Ex quibus habemus Parochos ius non ha-
bere ad integras ex funeribus obuentiones, quid-
quid sit de Quarta illis aut alijs soluenda pro qua
in Indijs diuersa consuetudo, de qua dictum in
Thesæuro Tomo 2. Tit. 13. nu. 79. & 48. & Tit. 16.
nu. 24. & seqq. & inferiùs, Deo dante, aliquid
subijciendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> Circa oblationes extat apud citatum An-<marginalia>Quid circa|oblationes.</marginalia>
tistitem ibidem cap. 24. n. 24. id quod non præter-
misisse iuuabit: ait enim oblationes, quæ fiunt in
Capella vel Oratorio sito intra Parochiæ fines,
non Oratorio, sed ipsi Parochiali adiudicari de-
bere, pro quo Doctores inducit. Ex qua doctrina
fieri potuit, vt circa Ecclesiam dictam simile ali-
quid tentaretur, dum non plusquàm Capella vi-
detur reputata. Sed quidem quod Ecclesia sit, &
illustris quidem Ecclesia, dubitari nequit, quid-
quid circa nomina libeat digladiari, Capella dici<marginalia>Quid Ca-|pella.</marginalia>
solet locus paruus diuino cultui dedicatus, vbi of-
ficia tamen non solent diuina solemniter peragi,
neque Sacramenta generaliter administrari. Et
de Capellæ quidem nominis originatione agit e-<marginalia>P. Azor.</marginalia>
ruditè P. Azor Tomo 2. Lib, 3. cap. 8. qui Quæs. 1. §.
2. ita scribit: Ex quo factum est vt in Iure Canonico<marginalia>Vide etiam|Barbosam|Tomo 2. de|iure Ec-|cles. Cap. 5.</marginalia>
Capellæ nomine aliquando significetur Altare in sacra
æde aliqua extructum Cap. Quæsitum & Cap. Alta-
re l. q. 3. Aliquando verò Oratorium, siue sacra ædi-
cula à templo seiuncta; aliquando Oratorium extra
templum quidem positum, sed ipsi templo annexum
& adhærens: aliquando locus sacer in templo ferreis,
aut ligneis clausus cancellis, vnum aut plura Altaria
continens. Hinc in Iure Canonico extat titulus de
Capellis Monachorum, quæ sunt sacræ ædes ab ipsis
C&#x0153;nobijs distinctæ & semotæ, aut ædiculæ in tem-
plis Monachorum inclusæ, in quibus Sacerdotes insti-
tuuntur, qui earum curam habeant. Hæc ille. Ex
quibus habemus Capellæ nomen impropriè ædi
sacræ, de qua agimus, adaptari: licet enim semo-
ta sit à præcipua Ecclesia & Religiosa domo, æ-
diculæ tamen nomine sine illius nequit iniuria
compellari. Quod enim citatus Scriptor de Ca-
pellis Monachorum loquens, eas, quæ à C&#x0153;nobijs
distinctæ & semotæ, ędes dixit, iuxta id accipien-
dum, quod dixerat priùs, siue sacra ædicula à tem-
plo seiuncta, quæ ædes aliquomodo vocari potest
comparatione illarum, de quibus statim subiun-
xit, aut ædiculæ in templis Monachorum inclusæ.
Cùm tamen ædes, de qua est sermo, ea sit, quæ
sese inspicientium oculis cum admiratione & vo-
luptate insolita repræsentat.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit, ad oblationes<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
quod spectat, non obstante Doctorum præfato-
rum asserto, quod in sensum est commodum ad-
uocandum, ita moderatur Hieronymus Carat: in
Opusculo de Iuribus Parochialibus Tit. 3. cap. 11.
vt Oblationes factæ in pariete domus priuatæ de-
pictæ imagini, tunc Parochiali quærantur, cùm
aliàs de offerentium non constat contraria vo-
luntate, vt si quis obtulisset contemplatione do-
mini, si esset pauper, vel sciret eum oblatio-
nes solitum in suas necessitates, aut in vsus
pios conuertere. Neque obstare Cap. Hanc con-
suetudinem. 11. q. 1. quia loquitur de oblatis
in Ecclesia, non in loco profano. Vbi qui-
dem, semoto eo, quod de loco profano dici-
tur, facilis est applicatio, cum expressa ra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0150.jpg/>
@@1@<SE150>De obligatione circa solutionem faciendam concurrentib. &c. 135
<duolan 2><-P>tionis maioritate. Neque de loco prophano
quod est dictum ab Auctore præfato vim asser-
tionis infirmat, quandoquidem & ea, quæ ima-
gini in eo depictæ offeruntur, ad Parochialem
pertinere asserit. Et ita stat, quod ex illius asser-
tione deducitur, scilicet circa id, quod offertur,
attendendam esse offerentis voluntatem, quæ in
casu præsenti indubitabile est minimè ad Paro-
chialem, sed ad illam, in qua oblationes fiunt, in-
clinare. Durum enim valde esset vt contra offer-
rentium voluntatem res ad non cogitatione ap-
prehensos peruenirent. Ecclesia enim suis cum
bene meritis benignè agit, & voluntati rationa-
bili condescendit. Vnde si quis fundet beneficia-<marginalia>Alia de Ca-|pellania be-|neficiali.</marginalia>
lem Capellaniam, & declaret non debere Ordi-
narium in eius se visitationem intromittere, con-
ditio talis admittitur, vt videri potest apud Nico-
laum Garciam de Beneficijs Parte 1. cap. 2. nu. 98.
ex quo P. Palaus Tomo 2. Tract. 13. Disp. 1. Puncto
6. nu. 8. & alia plura sunt huiusmodi benignitatis
argumenta. Et circa præfatam de offerentis vo-
luntate doctrinam ex citato Hieronymo Carat.<marginalia>Opportuna|altera.</marginalia>
alia satis opportuna succurrit, de qua Tit. 13. in
principio, vbi ait oblationes, quæ fiunt in Missa
de sponso, quæ celebratur à Parocho in aliena
Parochia, debere esse celebrantis, addita statim
irrefragabili ratione, Cùm eius contemplatione den-
tur. Videndus etiam Barbosa citato cap. 24. n. 30.
vbi ait solùm in dubio circa voluntatem offeren-
tium oblationes ad Parochum pertinere. Neque
de Oblationibus in Missa ad Offertorium fieri
solitis hoc loco in speciali quidquam dicendum,
cùm nullo modo in vsu sint apud Religiosos prę-
dictos, de quibus & dictum in Thesauro Tit. 12.
nu. 458. & seqq.</P>
<Z><A+1>Circa ædificium dictum difficultas ob debi-
ta ad illud concurrentium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>112.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onsummatum quidem ædificium di-<marginalia>Debita ex|adificio reli-|cta mortuo|promotore.</marginalia>
ctum, pro quo nobilissimus promotor
peculiarem assumpsit curam, pro impensis hinc
inde pecunijs corrogatis, operarios conducens,
& industrium adhibens præfectum, qui & pro-
prias ingenti numero pecunias contulit, earum
solutionem à promotore dicto iuxta eiusdem in-
dubitatam fidem accepturus. Sed ipsius superue-
niente insperata morte, quæ soluenda erant præ-
fecto dicto, & operarijs, quibus integra non fa-
cta compensatio, insoluta cum eorum dolore
ingenti remanserunt. Et clamauerunt illi apud
Religiosos clamore valido, & Prouincialem,
quia apud demortui hæredes inanis clamor, cum
quo omnes, quæ ad negotium huiusmodi specta-
bant, interuenerant pactiones, sicut & cum Re-
ligiosis ipsis, qui ex proprijs fornacibus ad prin-
cipem domum spectantibus calcem & lateres
contulerunt, accepturi pretium, sic viro illo pie-
tate insigni promittente, nec soluente tamen, vn-
de & clamare cum creditoribus potuere alijs, in-
genti summa fraudati; sed clamorem cohibuere
suum sine fructu aliquo audiendum, illud habi-
turi solatium, in opere ad Religionem ipsorum
spectante, quidquid illud fuit, esse feliciter amis-
sum, in quo ex parte, sicut & aliunde etiam, con-
siderabilem habere concursum potuerunt. Quid
ergo erga dictos faciendum incessabiles petito-<-P>@@

<-P>res. Apud quos iustas deponent illi querelas?
Contra quos agere illi poterunt, qui ad proprias
necessitates subleuandas spe solutionis certæ re-
spirabant?</P>
<P>  <absatz-nummer>113.</absatz-nummer> Circa quævti certum est statutum Re-<marginalia>Ad eorum|solutionem,|non teneri|Religiosos,|pro quo no-|tanda ali-|qua.</marginalia>
ligiosis ex iustitia nullam obligationem incum-
bere huiusmodi solutionis, quia cum illis nihil
actum, quibus nec penitus placuit adeò sump-
tuosa ædificatio, acta autem inter alios alteri no-
cere non possunt, eo non citato, pro quo receptissi-
mo Iuris dogmate Auctores adducit Marius An-
toninus variar. Resolut. lib. 1. Resolut. 82. nu. 9.
vers. Tum quia. Quod est etiam verissimum, quam-
uis Religiosus aliquis opus vrgeret, cui ea esset
fabrica ob priuatam deuotionem grata, & stu-
dium erga principem promotorem: cùm Reli-
giosi factum nocere Monasterio nequeat, qui ad
agendum nullam habuit legitimam potestatem.
Ex Cap. Cùm quibusdam de fideiussor. de quo
aliàs multa dicta. Licet etiam Religiosus quidam
fabricæ addictus fuerit, vt operarijs assisteret, &
ipsis per hebdomades mercedem solueret; id qui-
dem non Religionis nomine, sed promotoris, sic
postulantis est factum: vnde solam licentiæ ra-
tionem habuit, quam constat minimè vim ha-
bere mandati; vt est compertum etiamsi præce-
ptum interueniat, quia nihil ex eo habetur præ-
ter obediendi obligationem specialem, quod sta-
re potest absque eo quòd Superioris nomine agat
subditus, ad quod ita est mandatum necessarium,
vt quidquid sine eo factum fuerit, ratum haberi
non possit, vt est notissimum Iuris axioma apud
Barbosam Tractatu de illis Axiom. 197. nu. 18.<marginalia>Quid pro|rato haberi|nequeat.</marginalia>
vbi textus & Doctores: Ratum quis habere non
potest, quod suo nomine non est gestum. Et non
censetur nomine alicuius fieri, pro quo manda-
tum non præcessit, mandato sumpto non pro
præcepto, sed pro commissione iuxta Iuristicam
acceptionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Sola ergo videtur relinqui difficultas<marginalia>Ius quale|in ædificium|mutuatis|pecuniis fa-|ctum.</marginalia>
circa Ecclesiam ipsam, & bona ipsius, aut con-
structas operis, aut pecunijs comparata. Pro quo
extat l. 26. tit. 13. part. 5. iuxta quem videri po-
test decidenda, sic enim ibi: E aun decimos, que si
algun home recibiese de otro marauedis prestados pa-
ra guarnir alguna naue, ô para refazerla, ô para
fazer alguna cosa, ô otro edificio, ô para refazerlo,<marginalia>Lex Parti-|tarum.</marginalia>
que qualquiera de estas cosas, en que fuessen meti-
dos, ô despendidos los marauedis, fincan obligados
calladamente à aquel, que los emprestò. Sic lex, quæ
in eo quod ad refectionem nauis & domus spe-
ctat,  ex Cæsareo est Iure desumpta. Authent. de
æqualit. dotis. §. His consequens est. Collat. 7. ex
nouella Constitut. 97. Quidquid circa illam do-
cti Iurisconsulti, & Theologi etiam discurrant,
an scilicet de hypotheca procedat, an de priuile-
gio prælationis, pro quo videri potest P. Vasquez
in Opusculis, Opuscul. de Pignoribus & Hypothecis
cap. 3. n. 37. & seqq. & P. Palaus Tractatu 32. de
Iustitia Commutat. Disput. 1. Puncto 18. §. 12. nu.
15. Quoad id verò quod ad nouam domum aut
ædificium spectat, expressa in lege est facta ad-
ditio; quamuis sine illa id stare posse, quod per
eamdem habetur, multi Doctores iudicarint,
tum extranei, nihil de tali lege cogitantes, sed
ciuilibus insistentes; tum etiam Hispani pro quo
P. Oñate Tomo 2. de Contractibus Disput. 57. n. 68.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0151.jpg/>
@@1@<SE151>136 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>vbi & leges alias adducit. Ex his ergo videtur
ijs, qui pro construenda Ecclesia pecunias mutua-
runt, ius in ipsam esse concedendum. Sed qui<marginalia>Et quod in|Ecclesiam,|quæ in alie-|nabilis.</marginalia>
mutuauit quid cum Ecclesia efficiat, nisi vt in illa
Deum exoret suis necessitatibus subueniri? Præ-
terquam quòd Ecclesia alienari non potest, cùm
nullius sit in ea dominium, vt clamant Sacri Ca-
nones, de quibus Auctores dati nu. 105. & licet
Fusarius de substit. q. 696. asserat pro ære contra-
cto posse dari in solutum bona alienari prohibi-
ta: quod & admittunt alij quando alienatio est
necessaria, vt videri potest apud Angelum Bos-
sium Tomo 3. Tit. 18. qui est de alinatione bonorum
Ecclesiasticorum num. 219. Id tamen de Ecclesia
ipsa inauditum est: de qua & ille cum alijs nu.
388. quod in præsenti casu non posset ad execu-
tionem perduci. Cùm enim Ecclesia superabun-
danti pretio constiterit, non erat creditori pro
octaua illius parte tradenda, nisi superabun-
dans ipse tribuisset. Quod tamen ipsi esset pror-
sus impossibile; neque enim illud aut ipse habe-
ret, aut ex publica subhastatione colligere po-
tuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Poterit ergo ad ornamenta Ecclefiæ<marginalia>Quid de|ornamentis.|Et aliis pre-|tiosis.</marginalia>
prouocari: quod tamen negant Auctores plures
apud nuper citatum. Sed sit illud probabile, &
pietate vrgente minùs probabilis sententia in
praxim pertrahatur. In primis pretiosa monilia,
quæ pulcherrimæ & deuotissimæ Virginis ima-
gini ante Ecclesiæ constructionem oblata sunt,
dari creditori nequeunt, quia id esset contra do-
nantium voluntatem, nec sine scandalo stare
posset: neque ad illa ius aliquid prætendi à præ-
fato potest, quia nec pecunia illius empta, & sine
vllo ad nouam Ecclesiam intuitu, sed solius Vir-
ginis respectu condonata. Quod & de vasis sa-
cris, ornamentis, lampadibus, & nonnullis alijs
est pariter pronuntiandum: in priori siquidem
Ecclesia fuerant, in qua nihil nisi ex pia donatio-
ne habitum reperitur, & ad certos omnia vsus:
quod cùm accidit, ad solum Pontificem spectat
licentiam pro alienatione concedere, vt ex Ma-
strillo, Riccio, Ridoano, & Baldo tradit citatus
Bossius suprà num. 57. & 234. vbi addit Borrel-
lum. Licet autem Auctor dictus cum alijs pro-
bet relicta cum conditione vt non alienentur,
posse superueniente casu grauis necessitatis alie-
nari, & casus grauis necessitatis censeatur solutio
vrgens debitorum, iuxta eumdem nu. 58. Ibidem
tamen cum multis addit expectandam iudicis
sententiam & executionem. Quod tamen nec
factum, nec fiet aliquando. Vbi & addendum ex
eodem num. 48. Deficientibus mobilibus super-
fluis recurrendum ad immobilia, cùm fine mo-
bilibus necessarijs Ecclesia non possit deseruiri,
sed bene sine immobilibus, & ex his primò mi-
nùs vtilia Ecclesiæ. Quæ ita cùm sint, si ad exe-
cutionem deueniendum sit, parùm certè super-
erit, ex quo is, qui pecunias mutuas dedit, com-
modum possit considerabile reportare. Cui qui-
dem ex benigna quadam anticipatione oblata
sunt in pignus pro parte debiti pretiosa monilia;
quod tamen fieri non posse Doctores tradunt à
Barbosa congesti in Tractatu de Appellatiuis verb.
Alienatio n. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Et hæc quidem circa eum, qui pecu-<marginalia>Quid de ar-|tificibus,</marginalia>
nias contulit, pro alijs autem qui aliter fabricam<-P>@@

<-P>promouerunt multorum, quæ ad eam condu-<marginalia>quibus non|est fatisfa-|ctum.</marginalia>
cunt, vel ad ipsius ornatum, effectione, ius vide-
tur idem admittendum, circa portas inquam fe-
nestras, pulpitum, campanas pro quibus non est
integra facta solutio. Ergone poterit vnusquis-
que quod ab ipso est factum extrahere, & quo
voluerit comportare? Minimè quidem, siqui-
dem partes Ecclesiæ sunt, & eodem cum illa iure
censendæ, cùm sine illis nequeat, vt nuper dice-
batur, Ecclesia deseruiri, & in quorum fuerit
pacifica possessione. Licet enim tot non indi-
guerit Campanis, in honorem tamen Ecclesiæ<marginalia>De Campa-|nis quod in|speciali.</marginalia>
consecratæ sunt, & sine illius dedecore stare ne-
quit, vt è turribus deijciantur, in quibus pro ip-
sius dedicatione plausibiliter sonuerunt. Licet
autem Ioannes XXII. in quadam Extrauaganti,
quam refert Barbosa In Votis Decisiuis citato voto
102. Dub. 2. Religiosorum Ecclesias vnam tan-
tùm Campanam habere præceperit, id tamen
consuetudine abrogatum graues scriptores affir-
mant, & ipsa experientia contestatur. Et qui-
dem citatus Barbosa num. 65. & 76. ita illam ad-
mittit, vt non possit extendi de loco ad locum,
& ita Ecclesiam S. Genesij Matritentem, quæ
tres Campanas habuerat, quatuor, & quidem
maiores, in noua Ecclesia non potuisse constitue-
re. Ex quo aliquis arguere in casu præsenti pos-
set, quandoquidem in diruta Ecclesia constat
non tot extitisse Campanas. Sed verò cùm mo-
dò circa pluralitatem Campanarum quæstio non
moueatur, & qui soluendas sibi postulat, etiam
alias libenter, si soluantur, efficiet, nihil ex eo
habetur contra pacificam Ecclesiæ possessionem.
Manebunt ergo hic & illi sua laboris remunera-
tione fraudati? Quid inde? Talia quotidie vi-
demus accidere, & ingentes summas morte de-
bitorum, sine spe recuperationis amitti. Nihilo-<marginalia>Defelici de-|bitorum|exitu.</marginalia>
minùs Religiosorum pietas erga satisfactionem
solicita, collectis hinc inde subsidijs Opificibus
ferè omnibus satisfecit, & si qui restant spe satis-
factionis integræ, in pace in id ipsum dormiunt
& requiescunt. Qua etiam pecuniarius creditor
ille fouetur, debiti parte suscepta, integram Deo
benè iuuante suscepturus, vel quantum æquum
fuerit, vbi cum proprio debitore non agitur, &
multò minori summa, quàm sit ipsi tribuenda,
debuerit esse contentus. Moderata ergo remis-
sione omnia potuerunt, & poterunt, Dei opi-
tulante benignitate componi, gratias ipsi credi-
toribus agentibus, quibus agere cum ijs obtigit,
qui sua non quærunt, sed quæ Iesv Christi; etsi
aliquando sua, quia & illa Iesv Christi, & non
sua tantùm, vt eiusdem gloriæ possint mili-
tare.</P>
<Z>ÆGROTANS.</Z>
<negEZ><A+1>Circa ægrotantem iam diu Parochum an
illi possit dari Coadiutor ad successionem
canonicè institutus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>117.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus accidit his diebus in prouectæ æ-<marginalia>Casus propo-|situs.</marginalia>
tatis Indorum Parocho, extra Paro-
chialem populum iam per annos aliquot ægro-
tantem sine spe vlla reuersionis. Et missi quidem
qui defectum supplerent alij & alij Sacerdotes,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0152.jpg/>
@@1@<SE152>De Coadiutore iure succedendi. 137
<duolan 2><-P>quia nullus Indis Paræcianis gratus, eo quod in
illis quod minus probarent, reuera comperissent,
vnde & Parochia ire in deterius quotidie videba-
tur. Illud ergo tantùm est visum opportunum
fore remedium, si Coadiutor cum successionis
iure daretur, consulturus proculdubio miseris
Paræcianis, & vt oues proprias tractaturus. Et
non defuit qui ita censeret, & quia ad ipsum spe-
ctare poterat aliquomodo dispositio, ita vt sibi
verosimile, & conueniens attentaret. Pro quo
facere possunt quæ Barbosa tradit Tomo 2. de Iure
Ecclesiastico Cap. 10. n. 32. scilicet quod quamuis
post Concilium Tridentinum Seßione 25. de Re-
format. Cap. 7. vers. in Coadiutorijs Coadiutoria<marginalia>Pro affirma-|tione quid|faciat.</marginalia>
perpetua cum iure succedendi non permittatur,
id quod vsque ad Sixtum V. est inuiolabiliter
obseruatum; sed ab eo vsque ad hæc tempora
huiusmodi sunt Coadiutoriæ concessæ, & con-
ceduntur. Iuxta quod & loquitur Dom. Qui-
tensis in Itinerario Lib. 1. Tract. 9. Seßione 2. nu. 5.
citato Machado iuxta narrationem præfatam
Tom. 2. lib. 4. parte 2. Tract. 3. & Barbosa eumdem
referente, sed fideliori citatione, scilicet Parte 6.
Tract. 18. Documento. 1. n. 2. vers. Por derecho. affir-
mans in Episcopatu Quitensi à viginti annis vs-
que ad eum, in quo scribebat, plures fuisse Co-
adiutorias cum futura successione concessas à
doctis Prælatis, in stylo & consuetudine recepta
fundatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>118.</absatz-nummer> Dicendum tamen cum eôdem Antistite,<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
qui ita ibi concludit: Però y o no lo lice, id fieri
non posse. Pro quo est sensus communis Docto-
rum, quia sic est à Concilio Tridentino citato
Capite constitutum, sicut & Cap. 6. Seßionis 21.
vbi Episcopis tantùm pro tempore assignandi
Coadiutores, aur Vicarios facultas conceditur.
Videantur Barbosa suprà, vbi adducit Flaminium,
Gonzalez, Monetam, Campanilem, & Garciam,
sicut & in Collectaneis ad citatum Cap. 7. nu. 46.
P. Thomas Sancius Tomo 1. Consil. moral. Lib. 2.
Cap. 2. Dub. 64. n. 1. P. Azor Tom. 2. Lib. 3. Cap. 2.
Quæs. 2. P. Palaus Tom. 2. Tract. 13. qui est de Bene-
ficijs, Disput. 1. Punct. 9. num. 7. apud quos alij. P.
Bauni de Beneficijs. Disput. 1. Quæst. 9. vers. Notand.
tertio. & vers. Secundò, vt sit. Vbi de Parocho.
& Quæst. 10. in principio. Card. Tuschus Tom. 1.
lit. C. Conclus. 403. vbi solius Papæ dispositiones<marginalia>Pro quo|Tridenti-|num, &|Capita De-|cretalia.</marginalia>
circa Coadiutorias cum successione, citatis alijs,
agnoscit. Verba Concilij citato Cap. 7. hæc sunt:
In Coadiutorijs quoque cumfutura succeßione idem
posthac obseruetur, vt nemini in quibuscumque be-
neficijs Ecclesiasticis permittantur. Sic Concilium,
quod quidem ius nouum non statuit, sic enim
iam erat à Concilio Lateranensi dispositum, &
habetur in Cap. Nulla. Cap. Relatum. Cap. Ex
tenore, de concess. Præbendæ. Sed vsu, more, &
stylo Curiæ Romanæ Adiutores huiusmodi in-<marginalia>Contrarius|vsus abro-|gatus.</marginalia>
troducti, vt ait P. Azor suprà. Quæs. 1. vers. Dein-
de sciendum; quem vsum, morem & stylum abo-
lendum penitus Tridentina Synodus voluit præ-
fato Decreto. Quia verò Pontifici non potuit
amplissima potestas coarctari, Sixtus V. ea vsus
Coadiutorias inuexit, vt dictum est.<marginalia>Qui neque|post Sixtum|V. vim ha-|buit, nisi ex|Pontificis|concessione.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Ex quibus proposita assertio compro-
batur, cùm pro illa tot sint Pontificiæ & Con-
ciliares decisiones. Contra quas nihil est, quod
possit opponi. nisi contrarius vsus à tempore Sixti<-P>@@

<-P>V. quod quidem ex praua talis vsus intelligentia
deriuatum. Siquidem vsus in eo tantùm inua-
luit, vt à Pontifice præfato Coadiutoriæ c&#x0153;pe-
rint impetrari, & inde sit earum vsus, impetran-
di scilicet à Pontifice, propagatus. Vnde Barbosa
citato n. 32. ita scribit: Sed ab eo (Sixto) vsque ad<marginalia>Barbosa.</marginalia>
hæc tempora huiusmodi Coadiutoriæ perpetuæ & cum
futura succeßione concessæ fuerunt & conceduntur
in Episcopatibus, Dignitatibus, Canonicatibus, &
Portionibus Cathedralium & Collegiatarum Eccle-
siarum, à solo scilicet Papa, & non ab alio, quamuis
sit Legatus seu Nuncius, vt docent &c. Vbi de Pa-
rochis mentio nulla; ex quo posset aliquis mi-
nùs consideratè colligere circa illos aliter sen-
tiendum, vt scilicet pro illis non sit recursus ad
Pontificem necessarius. Sed quidem oppositum
inferri potiùs debuisset. Cùm enim Coadiutoriæ
pro solis præfatis dari soleant, vt asseritur, argu-
mento esse debet non solitas concedi pro alijs, si
quidquam inde colligendum. Dari tamen etiam
illas constat ex dictis num. præced. à P. Bauni,
pro quo & Barbosa. num. 31. vbi ita scribit: Ne-<marginalia>Idem.</marginalia>
que ex eo quòd Coadiuti residere tenentur, Coadiu-
tores liberantur à residentia, quia teneri S. Congre-
gationem Concilij censuisse Coadiutores Rectorum
Parochialium auctoritate Apostolica institutos ad
personalem residentiam vt Rectores ipsos teneri, prout
nobis idonei testes sunt &c. Licet autem id de per-
petuis non videatur procedere, vt ex fine illius
§. apparet; reuera tamen de illis accipiendum,
quia temporarij ab Episcopis constitui possunt, vt
ex Tridentino iam vidimus. Refert se etiam ad-
dicta Allegat. 53. de potestate Episcopi. num. 78. vbi
generaliter locutus. Quòd ergo in præfata enu-
meratione Parochorum Coadiutores omisit, pro
fundamento aduersæ positionis nequit assumi,
nam etiam omisit Abbates, quibus etiam dari
Coadiutores perpetuos constat ex adducto P.
Bauni vers. Secundò vt sit, & Quæst. 13. vbi de
Galliæ vsu.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Cùm ergo hæc ita se habeant, viderint<marginalia>Quitensis|non curanda|consuetudo.|Et quid cir-|ca illam, &|casum pro-|positum.</marginalia>
Prælati illi Quitenses quomodo contrariam in-
gressi viam fuerint, qua quidem doctus successor
procedere minimè est tutum arbitratus. Viderint
& Patronatum Regio nomine exercentes, sine
Patroni enim præsentatione id peragi non potuit,
cùm reuera Coadiutores tales Beneficium Paro-
chiale essent obtenturi. Et difficile profectò vi-
detur viros adeò doctos ita egisse; credi cùm
faciliùs possit non adeò plenè instructos, sic præ-
ualente industria prætensorum. Quidquid ergo
de consuetudine illa sit, quam nullius esse consi-
derationis existimo, etiamsi aliter sentientes non-
nulli obsistant; ad alios certè nequit Episcopa-
tus adscisci, quia consuetudo non potest extendi
de casu ad casum, neque de loco ad locum, ne-
que de persona ad personam, tantumque habeat
de potentia, quantùm de actu, vt cum multis
Doctoribus probat Barbosa in Votis decis. & Con-
sult. voto. 102. nu. 75. & 76. In casu ergo propo-
sito Prælati prouidentia quid sit agendum accu-
ratè dispiciat, neque enim abbreuiata est manus
Domini, vt opportuno remedio succurrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>121.</absatz-nummer> Potest autem tale reputari illud, & qui-<marginalia>Commo-|dum pro illo|remedium.</marginalia>
dem non difficile, si dicamus Prælatum debere
Parocho dicto suadere vt Beneficio renuntiet, ad
quod non est senio & morbis confectus, reuer-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0153.jpg/>
@@1@<SE153>138 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>surus, addita promissione curandæ sustentationis,
vt nihil sit minùs quàm Beneficio retento, titulo
eiusdem habiturus. Et Prælatum quidem ad id
teneri ex eo conuincitur, quod Paræciani graue
damnum, quod vidimus, ex Parochi proprietarij
defectu patiuntur: estque illud grauius, quàm
corporalia alia, quibus debet Prælatus, siue ex
iustitia, siue ex charitate, siue ex vtrâque sub-
uenire. Neque magnum inde sequetur incom-
modum, cùm diu durare largitio illa non possit,
& eleemosynas alias moderari ita queat, vt nihil
sit congruæ sustentationis subsidio defuturum.
Tenebitur etiam Parochus suasioni deferre graui
conscientiæ obligatione, quia grauissimo damno
nullo suo incommodo potest obuiare, cùm cha-
ritas etiam cum aliquo ad subueniendum ad-
stringat, vt est apud Theologos dogma penitus
inconcussum. In hoc cognouimus charitatem Dei,<marginalia>1. Ioan. 3. v.|16. & 17.</marginalia>
quoniam ille animam suam pro nobis posuit, & nos
debemus pro fratribus animas ponere, Qui habuerit
substantiam huius mundi, & viderit fratrem suum
neceßitatem habere, & clauserit viscera sua ab eo,
quomodo charitas Dei manet in eo. Sic Theologo-
rum Princeps, qui non iuxta probabiles locutus
opiniones, sed clarissimæ protulit dictamina ve-
ritatis 1. Ioan. 3. v. 16. & 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> Vbi illud videtur responderi posse, lar-<marginalia>Difficultati|pro eodem|occursum.</marginalia>
gitionem Prælati certam non esse, licet enim
dum vixerit, de illa dubitari nequeat, potest ta-
men ante Parochum è viuis excedere, & ita de-
esse misero necessarium pro vitæ qualicumque
sustentatione viaticum. Ad quod quidem dupli-
citer potest occurri. Primò, si dicamus teneri ni-
hilominùs cum aliquali illo periculo ad renuntia-
tionem, cum tale moraliter non censeatur, secun-
dùm rerum statum, sitque etiam certum non
moriturum fame, neque incommoda adeò gra-
uia futura, vt caro & sanguis solent suis amato-
ribus persuadere. Secundò Prælatum posse, & de-
bere tale amouere periculum, quod ipsi erit fa-
cile: cùm soleant pia aliqua opera constituere
annuis perpetuanda redditibus: ex quibus pro
subuentione Parochi detrahi possit, dum vixerit,
vel modis alijs, qui zelo sancto ducti numquam
deficiunt, cùm sit ingeniosa charitas, c&#x0153;lestis
Magistri præconio 2. Cor. 8. v. 8. Vestræ charita-<marginalia>2. Cor. 8.|v. 8.</marginalia>
tis ingenium bonum comprobans.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Et dubitari posset an si Parochus sua-<marginalia>An possit in|casu proposi-|to Parochus|Beneficio|priuari.</marginalia>
sioni adeò rationabili, & consequenter Christia-
næ obligationi resisteret, posset Beneficio pri-
uari? Vbi supponimus quod est in Iure Cano-
nico constans, Beneficiarium ob impedimentum
infirmitatis non esse Beneficio priuandum, quia
afflictis non est danda afflictio. Cap. Rectoribus.
Cap. Ex parte Cap. final. de Clerico ægrotante.
Cap. 1. eodem Titulo in 6. Vbi Doctores. Alius
ergo titulus debet intercedere vt legitima sit
priuatio. Et videtur satis vrgens is, quem expli-
cuimus, nolle scilicet Parochum id præstare,
quod ex charitate sub reatu lethalis culpæ tene-
tur, ex eo enim constat in statu damnationis ip-
sum existere: cumque propinquus morti sit, de-
bet Prælatus adeò ingens amoliri periculum: sic
autem priuatus facilè poterit animæ suæ consu-
lere, & se ad æternitatem comparare. Licet au-
tem afflictis non sit danda afflictio, iuxta dicta;
cùm tamen res exigit, licet & expedit afflictio-<-P>@@

<-P>ne minori maiorem redimere, & quod iustum
est sic merenti non negare. Sic statuit Concilium
Tridentinum citato Capite 6. Seßion. 21. illittera-
tis & imperitis Coadiutores dari, si tamen honestæ
vitæ sunt. Ex quo apertè deducitur, si honestæ
vitæ non sint, priuandos penitus Beneficio, neque
de afflictione curandum, cùm ipsi omni circa
hoc solatio se indignos reddiderint, & in futurum
respicere debuissent.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Videtur etiam aliter posse de remedio<marginalia>Pensionem|dari in pro-|posito casu|ab Episcopo|posse.</marginalia>
prouideri, si videlicet Parocho per modum pen-
sionis à successore soluendæ, id quod stante Be-
neficij titulo recipiebat, designetur. Episcopos
enim posse huiusmodi pensiones imponere quam
plurium sententia est, quos adducit & sequitur
Barbosa suprà cap. 11. nu. 16. & seqq. P. Lessius<marginalia>Barbosa.|P. Lessius.</marginalia>
de Iust. & Iur. Lib. 2. cap. 34. nu. 205. qui licet
id neget nu. seq. in priori tamen ex illorum men-
te commodum exemplum apponit, si aßignetur
seni Parocho non valenti ampliùs seruire, vt alatur.
P. Palaus Disput. 1. Puncto 11. §. 2. nu. 4. vbi ad-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
mittit pensionem Beneficiario impositam, sed
non Beneficio, quod luculentiùs exponit &
comprobat P. Azor Tomo 2. Lib. 8. cap. 6. Quæs. 1.<marginalia>P. Azor.</marginalia>
vbi & Parochi idem proponit exemplum, ex
Ancharrano, quando talis Beneficium dimittit
confectus senio. P. Bauny Disput. 11. Quæst. 3. qui<marginalia>P. Bauny,</marginalia>
vers. Primum est, cum præfato exemplo addu-
cens Cap. de Rectoribus. Et Cap. Tua nos de cleric.
ægrotant. In quibus de Parochis quidem agitur,
sed non senio confectis, lepra tamen impeditis ad
decentem Sacramentorum administrationem.
Corduba lib. 1. Quæstionar. quæst. 21. Alaba libro
de Concilijs 2. p. §. 22. & hos duos adducit P. Tho-<marginalia>Corduba.|Alabes.</marginalia>
mas Sancius Tomo 2. Consilior. moral. lib. 2. cap. 3.
dub. 38. nu. 12. sed subobscura citatione. Cor-
duba quidem vers. 2. regulariter ad Pontificem
spectare affirmat, vnde pro Episcopis casus plu-
res admittit. Et ex eo citatus Pater secundum il-
lum eduxit Auctorem, Didacum de Alabes, non
Alabam, Episcopum Abulensem. Quidquid de
his sit, expressiùs Piasecius 2, p. praxis cap. 5. art.<marginalia>Piasecius.|P. Layman.</marginalia>
5. nu. 63. vbi ait ita à Rota decisum P. Layman
Tomo 2. Lib. 4. Tract. 2. cap. 18. Quæst. 3. qui
pro se adducit P. Sancium lib. 7. moral. cap. 29. n.
99. Potest autem citatio prædicta confusionem
parere, quia illud Lib. 7. moral. referri potest ad
morale opus in Decalogum, & ad Consilia mo-
ralia, in quibus & Liber 7. & cap. 29. est. Sed<marginalia>P. Thoma.|Sancius.</marginalia>
quia hoc loco numerus 99. desideratur, & nihil
in eo de Pensionibus, ad aliud est recurrendum,
vbi manifestè P. Azorij sententiam amplectitur,
& Doctores à se relatos nu. 94. quibus cum ne-
gauerat, in eo sensu intelligendos constat, vt pen-
sionem Beneficio imponendam reprobent, secus
autem si Beneficiario. Cùm ergo citato loco
Consiliorum id negauit, ita est accipiendus, sicut
& Auctores ibidem allegati. Adducit etiam P.
Lessium, qui pensionem ita etiam dari posse in-
ficiatus est, vti probabilius, quod tamen se non
credere protestatur. Citat item P. Layman, P.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Suarez Tomo 1. de Religione Lib. 4. cap. 27. nu.
37. in quo talis numerus non extat: licet nu. 5.
de Coadiutorijs breuiter non nihil attingat, nihil
tamen, quod præsenti congruat instituto. Me-
lius cap. 51. nu. 18. vbi non solùm asserit ab Epis-
copo posse Beneficiario pensionem imponi, sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0154.jpg/>
@@1@<SE154>De Coadiutore cum iure succedendi. 139
<duolan 2><-P>etiam Beneficio, cum ijs, quos ibidem adducit,
in quo & illum sequitur P. Layman, neque im-
probat P. Sa verb. Pensio nu. 5. cùm tamen quod<marginalia>P. Sa.</marginalia>
ad Beneficiarium spectat, ad vitam solius Bene-
ficiati absolutè imponi posse fateatur, vt alios
omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Ex prædictis autem sunt qui & censeant<marginalia>Assertio pro-|cedit etiam|in Beneficiis|iuris patro-|natus.</marginalia>
prædictam potestatem extendi ad Beneficia Iu-
rispatronatus. Sic P. Azor citato cap. 8. Ques. 1.
cum Hieronymo Gigas & Gambaro. P. Palaus
supra num. 9. Barbosa de potest. Episcopi Tomo 2.
Allegat. 69. num. 21. Cum Zechio de Beneficijs
cap. 11. nu. 7. verb. Debet. P. Lessius nu. 207. ab-
solutè id statuens & probans, vt non videatur ad
pensionem à Pontifice assignatam coarctare. Li-
cet enim id asserat, quod vidimus, affirmat ta-
men nu. 205. iuxta Canonici iuris dispositionem
posse Episcopos, quod sola consuetudine videtur
abrogatum, de quo n. 206. vbi etiam addit con-
suetudinem huiusmodi talem esse debere, qualis
requiritur, vt contra Canones possit præualere,
videlicet per quadraginta annos. Et quia alicubi
stare possit vt præscripta non sit, oportuit com-
munem illam doctrinamstabilire. Vult ergo præ-
fatus Pater quomodocumque stare queat, vt
pensio ab Episcopis imponatur ratione Iurispa-
tronatus nullum futurum obstaculum, quia id
iure non cauetur, neque vllum Patrono præiu-
dicium infertur, siquidem fructus nullos debet<marginalia>Rationes pro|illo.</marginalia>
recipere, nisi in casu necessitatis sit alendus ab
Ecclesia, quod cùm non impendeat, nullius
est considerationis. Id quod applicandum venit
Parocho ægrotanti, iuxta id, quod n. 122. de pe-
riculo mortis Prælati dicebatur. Addit P. Azor
in casu dicto præferendum Patronum Pensiona-
rio, quia Beneficium est illi obligatum. Tenet
etiam P. Layman suprà nu. 4. & alij etiam ex ad-
ductis ita etiam censere intelligendisunt, dum ge-
neraliter circa potestatem dictam statuunt, ne-
que vllam addunt exceptionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Nec video pro Indijs contrariam ali-<marginalia>Etiam in|Indiis.</marginalia>
quam dispositionem extare, & vt quidquam tale
allegari posset, in casu quidem proposito, non om-
nia ad amussim obseruanda sunt, quæ regulariter
videntur obligare. Vnde Barbosa citato cap. 11.
nu. 59. ait iustam caussam adeò esse fauorabilem,
vt Episcopus posset etiam contra Canones dispen-
sare, ex Romano cons. 325. nu. 8. Notat autem<marginalia>Obseruatio|quædam.</marginalia>
P. Layman num. 5. cum Caccialupo & Gigas
(malo indeclinabile cognomen apponere, quia
decentiùs sonat) quòd quando Episcopus pen-
sionis designationem, aut fructuum subtractio-
nem facere intendit, id debet præstare ante Be-
neficij collationem. Nam si eam faciat in ipsa
collatione requisito consensu Beneficiati, peri-
culum est pactionis Simoniacæ. Sed quidem in
casu nostro, & similibus, nihil est tale necessa-
rium, quia cessat omne periculum. Et Cap. vni-
cum, vt Ecclesiastica beneficia, quod adducitur,
tunc procedit tantùm, quando ex tali fructuum
subtractione vtilitas aliqua in Collatorem dire-
ctè vel indirectè redundat, vt vidit citatus scri-
ptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>127.</absatz-nummer> Quod de Canonica institutione rogabat<marginalia>In Coadiu-|toribus non|dari Cano-|nicam insti-|tutionem.</marginalia>
Titulus, iuxta dicta locum habere non potest,
cùm sit ostensum Coadiutorem cum iure suc-
cessionis sine Pontificia auctoritate esse non pos-<-P>@@

<-P>se. Quòd si iuxta Quitensem illam inchoatam,
sed prudenter abruptam consuetudinem tale a-
liquid contingat, iuxta receptam grauium scri-
ptorum doctrinam, neganda est, quia neque dati
à Pontifice verè & propriè Beneficiati dicuntur,
vt videri potest apud Barbosam citato Cap. 10.
n. 49. & seqq. & in Collectaneis ad Tridentinum
Cap. 7. Seß. 25. n. 7. apud quem multi, vbi de va-
catione Beneficij per mortem Coadiuti, & alijs.
P. Azor citato Cap. 2. Libri. 3. Quæs. 4. Palaus su-
prà Punct. 9. n. 1. Licet non desint qui affirment
apud citatos, sed parùm verosimiliter. Vnde in
casu nostro nullum est onus ægrotanti ratione<marginalia>Neque in eo,|de quo agi-|tur specia-|lem aliquam|obligatio-|nem.</marginalia>
pensionis imponendum: neque quod de Officio
Virginis à Pensionarijs recitandum à SS. est Pio
V. dispositum, hic locum habet; id enim pro ijs,
qui sacro non sunt Ordine insigniti, prouisum,
cùm hic de Sacerdote agamus; cui, etiamsi sa-
crum Officium culpabiliter omittat, minimè onus
restitutionis incumbit, cùm non detur pensio pro
futuro seruitio in Ecclesiæ commodum, sed pro
præteritis, ac si benemerito alicui laico donare-
tur. Ad eum modum, quo pensio, etiamsi pro
Clericis assignata fuisset, temporalis esset, si pro
nullo spirituali munere, aut Ecclesiæ seruitio con-
ferretur; vnde nulla ad Officij diuini recitatio-
nem obligatio emergeret; quod tamen secus ac-
cidere in præsenti ex eo debemus asserere, quia
Pius V. omnibus Clericis tales pensiones haben-
tibus obligationem talis recitationis imposuit,
vnde iam illæ ad spirituale aliquod Officium or-
dinantur, iuxta id, quod tradit P. Suarez Tom. 1.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
de Religione. Lib. 4. Cap. 26. n. 7. & 8. Ex quibus
prius illud vt casui, de quo agimus, consentane&#x0169;<marginalia>Notanda|doctrina,|circa Offi-|cium sa-|crum.</marginalia>
debemus assumere: & quod ad Officium Virgi-
nis attinet, non ita. Quia genus hoc pensionum
pro sustentatione Parochi senio confecti permis-
sum, minimè ad grauandum illum, sed potiùs est
ad leuamen designatum: ergo non est addita Of-
ficij Virginis obligatio. Et ita quemcumque sa-
tisfacere sola Officij maioris recitatione ex Bo-
nacina de Horis Canonicis Disp. 1. q. 2. pun. 4. n. 10.<marginalia>Vide etiam|P. Suarez|Tomo 2.|de Relig.|lib. 4. de|Horis Ca-|nonicis|Cap. 22. n.|6. & P.|Palaum in-|fra Pun. 1.|§. 2. n 6.</marginalia>
proponit Barbosa. Citato Cap. 11. nu. 11. Ex quo
& fit neque ad Officium maius ita ratione pen-
sionis obligari, vt restitutionis ex illius omissione
grauamen oriatur: iam enim quod ad leuamen
est indultum, in graue onus redundaret. Hic e-
quidem ante Pij V. constitutionem nullum tale
grauamen haberet: post illam in nullo grauari
volitum à Pontifice sancto deprehenditur, quia
de talibus non actum: nulla ergo in illo specia-
lis obligatio. Quæ videtur euidens illatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Vbi & addenda generalis illa P. Suarez
doctrina. nu. 3. vbi sic concludit: Posteriores au-
tem (pensiones) sunt quando aßignantur pro Cleri-
cis, vt Clerici sunt: quod fieri intelligitur, vel quan-
do illa conditio expressè postulatur, vel ex modo &
ratione conceßionis supponi intelligitur, & in vni-
uersum quando propter munus aliquod spirituale con-
feruntur. Sic ille. Atqui in casu nostro neque ex
modo & ratione concessionis quidquam haberi
potest, vnde obligatio dicta intelligi possit, ne-
que propter munus aliquod spirituale confertur,
sed in solum subsidium corporale, ad quod modus
& ratio concessionis reuocatur; nulla ergo pe-
culiaris consurgit obligatio. Quod etiam com-
probari aliunde potest: Nam stante obligatione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0155.jpg/>
@@1@<SE155>140 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>restitutionis absolutè loquendo, illa in particu-
lari cessat quando Clericus est pauper, tunc enim
sibi ipsi potest applicare, vt est communis reso-
lutio, pro qua Nauarrus, Bonacina, Cardinalis
Toletus, PP. Suarex & Lessius, quos adducit &
sequitur P. Palaus Tom. 2. Tract. 7. Disput. 2. Punct.
7. nu. 12. Is autem, de quo loquimur, pauper
supponitur; & licet non ita pauper, vt mendicis
exæquetur, in eo tamen statu pluribus, quàm
alij indiget; & ita videntur supponere præfati
Doctores, de Clerico enim loquuntur Benefi-
cium, aut tale aliquid habente, & ita non ex or-
dine mendicantium.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Id autem quod diximus de intentione<marginalia>Comproba-|tio ex Bulla|Pij V.</marginalia>
SS. Pij iuuat ipsius verbis in Constitutione dicta
comprobare, quæ est Ordine 138. die 20. Septemb.
1571. sic enim ibi: Declarantes Præstimonia,
Præstimoniales pensiones, & qualiacumque alia be-
neficia, etiam nullum omnino seruitium habentia
obtinentes, cum prædictis pariter conueniri. At qui-
cumque pensiones, fructus, aut alias res Ecclesiasti-
cas vt Clericus percipit, eum modo prædicto ad dicen-
dum Officium paruum Beatæ MARIÆ Virginis de-
cernimus obligatum, & pensionum, fructuum, rerum-
que ipsarum amißioni obnoxium. Hæc ibi Diuus
Pontifex de præstimonialibus tantùm locutus
pensionibus, ad illas referendum, quod in fine
habet, & pensionum &c. Generi enim per speciem
derogatur, siue præcedat, siue sequatur genus, per
Textus & Doctores, quos adducit Barbosa Tra-
ctatu de Axiomat. Iuris. Axiom. 107. verb. Genus.
num. 5. vbi alia pro robore maiori. Noluit ergo
Pontifex verissimè Pius circa pensiones eorum,
qui senio contabescerent, p&#x0153;nalem illam con-
clusionem vrgere, licet aliàs ad diuini Officij re-
citationem obligati reperiantur. Pro quibus hæc
satis.</P>
<Z><A+1>De ægrotante Episcopo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>130.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Icendum & de illo aliquid, de morbo
inquam & senio confecto, & ad mu-<marginalia>Quid circa|Episcopum|penitus im-|peditum|Doctores|asserant, &|Ius statuat.|Barbosa.</marginalia>
nus suum exequendum impari, cùm ipsa senectus
sit morbus; quod incommodum Indicæ Eccle-
siæ non rarò patiuntur. Circa quod Dom. Bar-
bosa Tom. 2. de Iure Ecclesiast. Cap. 10. citatis alijs
hæc habet. nu. 7. Episcopo senio confecto, sicut
& ægroto licere sibi Coadiutorem assumere ex
Cap. 1. aliàs vnico, de Cler. ægrot. in 6. vbi conce-
ditur illi facultas, vt possit de sui consilio & con-
sensu Capituli, vel maioris partis, vnum, vel plu-
res Coadiutores assumere ad Officium exercen-
dum. Etsi Episcopus fuerit demens, vel nequi-
uerit exprimere quod velit, Capitulum, vel duæ
partes eligere poterunt prædictos: & si in vtrô-
que casu Episcopus renuat Coadiutores, & di-
cat se illis non egere, Capitulum nihil innouet,
sed omnia notificet Pontifici. Sic ille cum An-
charrano, Menochio Gonzales, Cardinali Tu-
scho, Narbona, & Machado. Idem habet P. Pa-
laus Tom. 2. Disput. 1. de Beneficijs. Punct. 9. num. 5.<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
vbi quod de nolente Episcopo est à Barbosa di-
ctum, ad dementem non refert, & meritò, vt ex
se constat, & ita habetur in citato Capite vnico,
ibi: Si verò Episcopus demens fuerit, & quid velit,<marginalia>Cap. vni-|cum de Cler.|ægrotante.</marginalia>
aut nolit, exprimere nesciat, vel non poßit: tunc
eius Capitulum, vel duæ ipsius partes, eadem aucto-<-P>@@

<-P>ritate vnum aut duos Coadiutores assumant idoneos,
qui eius Officium exequantur. Hæc ille, quæ &
tradit P. Azor Tom. 2. lib. 3. cap. 2. Quæs. 2. vers.<marginalia>P. Azor.</marginalia>
Porrò, addens id faciendum auctoritate Aposto-
lica, & meritò, quia sic habetur dicto in Capite.
Vnde sic arguit Glossa verb. Auctoritate Apost. &<marginalia>Glossa.</marginalia>
bene: Sunt igitur isti delegati Papæ in hac parte.
P. Bauni de Beneficijs Disputat. 1. Quæst. 11.
Dicto 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> Similiter loquitur, adducens prætereà<marginalia>P. Bauny.</marginalia>
Cap. Quamuis 7. q. 1. in quo de amente decer-
nitur. Sic autem ille scribit: Secundus (casus)
est cùm in dementiam Episcopus incidit, eamque per-
petuam 7. q. 1. Can. Quamuis cit. Nam tunc in Ca-
pituli iure est cum duobus eius partibus, Bonifacio id
illis concedente, ita affecto Antistiti Coadiutorem da-
re; si tamen cùm ille lucida (vt aiunt) ægritudinis
interualla habet, ipse data petitione, nec se vlteriùs
ad hoc ministerium intellectum habere, nec ad alia
Officia, subuertente infirmitate, posse fateatur assur-
gere, & alium suo loco expetat ordinandum. 7. q. 1.
Can. 14. Sic ille, in eo quod de Bonifacio VIII.<marginalia>Quid in illo|non proban-|dum videa-|tur.</marginalia>
asserit, non audiendus, quatenus eius dispositio-
nem ad Cap. Quamuis videtur extendere: Boni-
facij siquidem non est, sed Diui Gregorij Magni
ex lib. 11. Registri. Epist. 7. circa cuius sententiam
verbis adductis expressam, sinistra interpretatio
profertur, quòd scilicet Episcopo per ægritudinis
interualla ineptitudinem suam agnoscenti & suc-
cessorem petenti, dandus sit Coadiutor; cùm ta-
men D. Gregorius alium esse dicat ordinandum
Episcopum, qui Coadiutor non futurus, quando-
quidem post legitimam renuntiationem abalie-
nati à mente succedit. Id autem ex nouo iure
non licet, sicut neque electum Coadiutorem suc-
cedere, vt notauit P. Azor cum Glossa in Cap.
Licet de Præbendis. verb. Vacaturis, vbi tamen<marginalia>In Coadiu-|tore nullum|successionis|ius.</marginalia>
neque tale verbum, neque quidquam, quod
præsenti congruere possit instituto. Res tamen
est indubitatæ quæstionis, Coadiutorem scilicet
omni successionis iure carere, cùm Episcoporum
electionem ad solam spectare constet Pontificiam
electionem, ex Cap. Inter corporalia de Translat.
Episcop. & alijs. Id quod in citato Cap. Pastora-
lis satis apertè indicatur, dum in eo dicitur posse
vnum aut duos Coadiutores assumi: constat au-
tem duos non posse ius successionis habere. In
casu ergo amentiæ ad Pontificis prouidentiam
spectabit successorem designare, vt designatum
vidimus aliquot ante annos pro Ecclesia Gua-
mangana, non petente, qui illud patiebatur in-
commodum, adeò Ecclesiæ exitiale, vt illud D.
Gregorius citata Epistola ad Ætherium Episco-
pum illud fuerit paternis lacrymis prosecutum.
Neque successor illo viuente Episcopus est talis
Ecclesiæ compellatus, sed Coadiutor, licet pro
alia Titularis, neque enim Coadiutus lucida ha-
buit interualla, in quibus potuerit renuntiare.
Et modò etiam de alio similis sparsus rumor, pro
quo & senium satis prouectum non leue perhi-
bet fundamentum. Sed meliora Deus.</P>
<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> Et in prædictis quidem Pontificijs sta-<marginalia>Pro Indijs|specialiter|currit Ca-|nonum dis-|positio, cùm|tamen non|obseruetur.</marginalia>
tutis præcipua cura erga remotiora protenditur,
de qua ibi: Verùm ne hoc prætextu Ecclesiæ (exi-
stentes præcipuè in remotis) dispendia patiantur &c.
Et hæc quando detectæ non fuerant Indiæ, non
in remotis, sed in remotissimis constitutæ. Quo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0156.jpg/>
@@1@<SE156>De Episcopo ægrotante & impedito. 141
<duolan 2><-P>modo ergo non dispendia, & quidem grauissima,
eorum patiantur Ecclesiæ, pro nouo Mundo, eô-
que amplissimo constitutæ? Nusquàm vidimus
casibus in præfatis ea, quæ in prædicto sunt sta-
bilita Canone ad praxim aduocata, cum altera
nuper citati parte, quæ sic se habet: Si autem Epi-<marginalia>Cap. Pasto|ralis de Cle-|rico ægro.</marginalia>
scopus senio aut incurabili morbo grauatus, vel per-
petuo impedimento detentus, ad sui executionem Of-
ficij reddatur inutilis, & Coadiutorem assumere, vel
habere noluerit, licet à Capitulo requisitus proprio,
se illius non indigere suffragio forsitan asserendo, ni-
hil per Capitulum innouetur; sed hoc casu, & etiam
proximo idem Capitulum Episcopi, & Ecclesiæ con-
ditionem & statum, ac facti circumstantias vniuer-
sas, quàm citò poterit fideliter & explicitè referat ad
notitiam dictæ Sedis, recepturi humiliter, & effica-
citer impleturi quod super hoc per Sedem ipsam con-
tigerit ordinari. Sic Pontifex, circa quæ videtur
inquirendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> Primò an dispositiones huiusmodi tam<marginalia>Sub mortali|obligare.</marginalia>
ex parte Episcopi, quàm ex parte Capituli sub
reatu mortalis peccati obligent. Et videtur com-
pertum obligare, ex grauitate materiæ, & quia
aliter non esset Ecclesiæ bono in re momenti
tanti consultum. Dispendia sunt manifesta, & vt
talia Pontifex, vt vidimus, recognoscit; sine ob-
ligatione autem proportionata, qui fructus spe-
rari possit? Quotus enim quisque est qui de ve-
niali curet? In his præcipue caussis, in quibus de
emolumentis temporalibus agitur, circa quæ, vt
experientia docet, contentiosissimè litigatur. Vi-
denda quæ diximus Tit. 2. Thesauri circa legum
obligationem, & circa dispendia vacantiarum
cap. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Secundò, Quis sit censendus inutilis? Re-<marginalia>Quis sit cen-|sendus in-|utilis.</marginalia>
spondeo iuxta Cap. Ex parte eod. tit. illum esse,
qui Pastorale officium non potest vllatenus exercere.
Vt enim ait Glossa verb. Pastoralis Constitutio
Bonifacij emanauit ad declarationem Decretalis
prædictæ Innocentij Tertij. Qui ergo aliquate-
nus potest Pastorale officium exercere, non est
censendus inutilis. Potest inquam quoad substan-
tialia, & quæ maximè propria officio sunt, Ordi-
nes scilicet conferre, confirmare, & gubernatio-
ni Ecclesiæ per se, & administros alios fideles at-
tendere. Si autem iam diu lecto affixus, & sine
spe valetudinis, iudicio medicorum, & experien-
tia comprobante, est casus Cap. Ex parte citati.
Et licet ibi quadriennium effluxerit, non videtur
tantoperè expectandum, vt ratio manifesta con-
uincit. Et poterat quidem Episcopus ille lecto af-
fixus multa gubernatione disponere, sano enim
videtur fuisse iudicio, neque affligendus à Pon-
tifice iudicatus successore dato, & ita solus est
datus Coadiutor. Et nihilominùs ad effectum di-
ctum non est id iudicatum sufficiens, vt sine Co-
adiutore persisteret. In priori ergo casu non te-
netur Capitulum Episcopum pro admittendo
Coadiutore requirere, cùm inutilis non sit, secus
in alio, idque vt diximus sub lethalis peccati rea-
tu; quo etiam constringi Episcopum satis vide-
tur esse compertum; cùm sint etiam manifesta
dispendia.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Tertiò. Vtrùm in Indijs obligatio vrgeat<marginalia>Pro Indiis|quid speciale|circa infir-|mandum|Pontificem.</marginalia>
admonendi Pontificem iuxta formam in præfata
Decretali præscriptam? & videtur vrgere sub
reatu dicto, sed non vt notitia ad ipsum imme-<-P>@@

<-P>diatè dirigatur, cùm sufficiat Regium Indiarum
Consilium admonere. Ad Patronum enim cura
ista spectat, & illum admonuisse est satis, quan-
do de ipsius diligentia in accurando remedio ne-
quit verosimilis haberi suspicio. Et quidem egis-
se aliter, minimè gratum Patrono accideret, ne-
que ingratum potest esse Pontifici, cùm in-
de meliùs quæ ad Indicarum Ecclesiarum bo-
num spectant, disponi posse videantur. Pro quo
expendisse iuuat, quando Episcopus à Capitulo
requisitus circa Coadiutorem nequit annuere,
nihil innouandum iubere Pontificem. Et qua-
re illud, cùm secus faciendum Ecclesiæ dis-
pendia persuadere satis superque debuissent?
Ideò equidem quia Capituli possunt non peni-
tus recta esse iudicia, & ambitionis aliquid admi-
sceri, & sic dispositione ferri præcipiti. Cui in-
commodo vt occurri à Pontifice possit exactissi-
ma illa informatio perquisita. Quod quidem
conuenientiùs agitur, quando ad Patronum Re-
gio suo in Consilio res tota dirigitur, vbi matu-
ra adhibita consideratione, vt par est, Sedes Apo-
stolica, remotis suspicionibus, informatur. Si di-
cas in electione Coadiutorum Capituli suffragia
concurrere, quando Episcopus de illa cum ipso a-
git, & ita ipsius suffragia à suspicione libera repu-
tari. Respondeo ita quidem in eo casu esse, in quo
& specialiter ita disponitur, quia Episcopus ipse
suā insufficientiam agnoscit. Vnde cùm de amen-
te agitur, qui quid velit, aut nolit, exprimere nesciat,
aut non poßit, singulare illud, & præter Ius addi-
tur: Tunc eius Capitulum, vel duæ ipsius partes, ea-
dem auctoritate vnum aut duos &c. vt non sufficiat
maior pars, sicut in priori casu dictum fuerat:
Capituli vel maioris partis ipsius.</P>
<P>  <absatz-nummer>136.</absatz-nummer> Quartò. An Coadiutor electus in casu<marginalia>Coadiutor|an duret|mortuo|Episcopo.</marginalia>
dementiæ mortuo Episcopo ius habeat prose-
quendi. Et videtur quidem ita dicendum, quia
Pontifex in casu dicto noluit Capitulum guber-
nationem assumere, & conuenientius duxit ab
vno, aut duobus ab ipso electis talem Ecclesiam
gubernari: quæ ratio etiam mortuo Episcopo
vim suam retinet, vnde & prosequi in illa & pos-
sunt, & debent. Sed hoc non videtur obstare quo-
minùs Capitulo sua debeat prærogatiua seruari,
vt mortuo in iurisdictione & alijs Iure concessis,
succedat Episcopo. Potuit quidem Pontifex in
casu prædicto aliter disponere, & Capitulo post
mortem illam ciuilem dementis Episcopi eam-
dem potestatem concedere, quam erat post na-
turalem habiturum: sed noluit ita Capituli pote-
statem extendere, quia Sedes vsque ad mortem
naturalem non vacat, & semper Romana sedes
parùm de Capituli administratione confidit, vt
aliàs dictum, & est apud omnes in confesso Do-
ctores. Coadiutor ergo mortuo Coadiuto cessa-
bit, & Capitulum suo cum iure succedit, quod
sicut in quocumque alio ita euentu contingeret,
sic & in isto, cùm nihil egerit, propter quod de-
beat iure adeò constanti priuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Quintò, An Episcopus vt suprà impedi-<marginalia>An sufficiat|Vicarius|Generalis, &|ad quæ se|possit eius|potestas ex-|tendere.</marginalia>
tus satisfaciat electo Vicario generali, quem eli-
gere sine consilio & consensu Capituli potest?
Sufficere probatur ex eo quòd Vicario suo potest
Episcopus amplam concedere potestatem: vnde
Doctores in multis casibus, dum rogant an Vi-
carij tale aliquid possint, aut affirmatiuè respon-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0157.jpg/>
@@1@<SE157>142 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>dent, aut conditionatè, si id fuerit in speciali ab
Episcopo concessum, aut negando, quia concedi
non solet, vel quia in speciali aliquo casu non
potest, vt in absolutione ab hæresi occulta, si ge-
neraliter tribuatur facultas. Supponitur ergo ad
omnia posse facultatem concedi, & in vno illo
casu etiam id posse petita, vt necessitas postula-
uerit, facultate, pro qua Episcopus impeditus esse
non poterit, cùm is sit, qui de consensu Capituli
possit eligere Coadiutorem. Atqui Coadiutor
nihil ampliùs habebit, præsertim si eligantur
duo, quorum singuli minùs potestatis obtine-
bunt, cùm duo insolidum iurisdictionem habere
non possint, iuxta ea, quæ adducit Barbosa Alle-
gat. 54. de potest. Episcopi. nu. 31. & 38. & 39. eo-
dem scilicet modo, vt in casu præsenti accideret,
si id contenderetur esse possibile. Pro quo & fa-
cit forma, qua Vicarius Generalis creari solet,
quam ex Sbrozio Lib. 1. Quæst. 70. proponit ci-
tatus scriptor. n. 56. cum multis sequentibus, in qui-
bus multa prosequitur quæ non censeantur con-
cessa generali concessione, sed specialem exigant,
ex quibus fit designationem dictam ad omnia se
posse extendere, quæ sub generali illa clausula
continentur: Ipsum nostrum Vicarium generalem<marginalia>Forma Vi-|cariatus.</marginalia>
in Ecclesia, ciuitate, & Di&#x0153;cesi nostra, tam in spi-
ritualibus, quàm in temporalibus tenore præsentium
facimus, constituimus, & creamus. Vbi & tandem
sic additur: & omnia alia & singula faciendi, &
committendi, etiamsi talia essent, quæ mandatum
exigerent speciale, & maiora, & grauiora expreßis
&c. Nihil certè maius videtur in Coadiutore
futurum, & ita illius cessare necessitatem, quæ
in citato Capite Pastoralis cùm fuisset expressa,
eius sic potestas verbis continetur: Coadiutores<marginalia>Cap. Pasto-|ralis citat.</marginalia>
assumere ad dictum Officium exequendum. Nec plus
vltra; cùm tamen plus vltra videatur in Vicario
generali posse relucere, vel certè non minus. Vbi
& addi potest Episcopum binos posse creare Vi-
carios generales, vt cum multis tradit citatus
scriptor. n. 126.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Quæ quidem licet non videantur leuis<marginalia>Non suffice-|re luculen-|ter ostendi-|tur. Et inter|Vicarium|& Coadiu-|torem no-|tanda discri-|mina.</marginalia>
esse momenti, & sufficere possint vt Episcopus
non penitus inutilis pergere in Ecclesiæ admi-
nistratione queat, nolens iudicium subire Capi-
tuli, cui liberum semper est de illius statu certio-
rare Pontificem; non tamen pro impedito quo-
ad substantialia sufficiunt; quia cùm sit senio,
morbisque grauatus, deuenire ad statum demen-
tiæ potest, in quo Vicarij iurisdictio cessabit,
cùm & Episcopus redditus sit illius incapax;
quod tamen non ita erit in Coadiutore, si dicatur
tunc Coadiutorem posse eligi, iuxta præscriptam
à Bonifacio formam: id non satisfacit, quia Pon-
tifex vult talem euentum præueniri, vt ex dictis
comprobari potest: pro electione enim concur-
rente Episcopo maior tantùm pars suffragiorum
exigitur; cùm tamen pro alia duæ sint partes
necessariæ; minùs enim de tali electione confi-
ditur, vnde alia in omnem præfertur euentum.
Item Coadiutorem electum nequit Episcopus
remouere, cùm sit Apostolica auctoritate crea-
tus, vt vidimus. n. 130. Cùm tamen circa Vica-
rium secus accidat. Prætereâ si contingat ex-
communicari Episcopum, Vicarij iurisdictio ces-
sat, ex multis Textibus & Doctoribus apud Il-
lustrissimum Vgentinum suprà n. 146. secus in<-P>@@

<-P>Coadiutore, ob rationem eamdem, quia scilicet
illius iurisdictio non est ab Episcopo, sicut neque
electio, sed ab Apostolica Sede: neque est acces-
soria vt illa, sed ex speciali prouidentia directè &
principaliter constituta. Ex quibus constat per
Vicarios non fieri satis intentioni Ecclesiæ, &
Coadiutores necessariò impeditis Episcopis ad-
hibendos.</P>
<Z><A+1>De Coadiutore Episcopi siue Auxiliari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>139.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo Tom. 1. Auctarij, & The-<marginalia>De Titulari|Episcopo cir-|ca doctri-|nam genera-|liter pro|Episcopis re-|quisitam.</marginalia>
sauri 3. & modò ex occasione dicto-
rum aliquid adijciendum. Solent ad id muneris
Titulares Episcopi creari, & dubitari potest an
in illis omnes debeant concurrere qualitates, quæ
pro Episcopis à Sacris Canonibus requiruntur.
Quam difficultatem discutit Cardinalis Lugo in
Responsis moralibus Lib. 5. Dub. 15. vbi de doctrina
præsertim inquirit, quia quod ad mores spectat,
non debet in dubium reuocari. Et casus, de quo
ibi, peculiares habuit circumstantias, iuxta quas
resolutio processit, agebatur enim de Religioso<marginalia>Casus ex|Card. Lugo|& illius re-|solutio.</marginalia>
ex illustri domo, & de Pontifice non parùm be-
nemerita, ob quam fieri non poterat vt maneret
in communi Regularium vita sine multis priui-
legijs & exemptionibus, quæ satis illum odiosum
redderent, & obseruantiam perturbarent, cum
scandalo foris etiam cum Religionis dedecore
suscitando. Cùm tamen aliôqui adeò illittera-
tus esset, vt audiendi Confessionis munus non
posset ipsi demandari. In quo quidem Pontifex
adeò circumspectè se gessit, vt sine grauium
Theologorum iudicio, & seruatis quibusdam
conditionibus, de quibus illi, noluerit ad effectum
promotionis deuenire. Ex quibus Prima fuit di-
ligens examen ab Examinatore Episcoporum
adhibendo circa sufficientiam ad Pontificalia ex-
ercenda. Secunda vt eum Pontifex inhabilitaret
ad audiendas Confessiones, donec specialiter præ-
misso examine approbaretur. Tertia, vt accepta-
retur oblatio pecuniæ ad fundandos redditus per-
petuos 300. aureorum, quod fieri potuit, non
illa accepta vt pretio, sed vt conditione pia, eo
modo, quo in Iubileo, & Bulla Cruciata pecu-
nia confertur, & in dispensationibus solet etiam
exhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> Quomodo autem adeò compertus do-<marginalia>Vnde proba|minorem|sufficere.</marginalia>
ctrinæ defectus potuerit cum promotione com-
poni, fierique Episcopum eum, qui neque Pa-
rochus, neque Parochi adiutor in paruo oppido
esse posset, quod Ecclesiasticum apparet mon-
strum, ex eo probat doctissimus scriptor, quia
Episcopi Titulares non examinantur Romæ, si-
cut alij Itali, & Siculi coràm ipso Pontifice &
Cardinalibus. Deinde, quia ea litteratura in Be-
neficiatis requiritur, quæ necessaria est ad satis-
faciendum cuiusque Officio, iuxta P. Filliucium
in Appendice Tract. 41. Cap. 5. q. 8. nu. 34. Atqui
Titularis, vt morali certitudine constat, num-
quàm esset iurisdictionis exercitium habiturus.
Vnde illa videtur sufficiens, quæ pro Sacerdotali
Ordine: maius enim quid est consecratio Eucha-
ristiæ, quàm consecratio Altaris, aut alia, quæ
Titulari committi solent, in quibus Cæremonia-
rius assistit; cùm tamen in priuatis Missis assistat
nullus pro errorum deuitatione. Prætereà Titu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0158.jpg/>
@@1@<SE158>De necessaria doctrina in Episcopo Titulari. 143
<duolan 2><-P>laris, vt aliqui dicunt, tantùm habet iurisdictio-
nem in habitu, & ita de illo sentiendum sicut de
Parochiali Ecclesia similiter habente, & non a-
ctu populum, quæ in Iure pro Parochiali non
habetur, vt tradit P. Azor Parte 2. lib. 5. Cap. 11.
quæs. 4. Cùm ergo id desit, pro quo est neces-
saria doctrina, neque illa debet necessaria cense-
ri. Quod autem de iure ad assistendum in Gene-
rali Concilio obijci potest, facilè diluitur id ne-
gando, vel si admittatur, ad Episcopos, qui Theo-
logi non sunt, non spectat Theologicorum dog-
matum accurata discussio, cùm plures ex illis
tales non sint, vnde Theologorum auditis sen-
tentijs decernunt. Iam quod ad negotia, quæ ad
meram gubernationem spectant, esse in illitte-
rato plusquàm vulgaris peritia queat, satis per-
spectum reddidit experientia. Hæc summatim
apud prædictum Cardinalem.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> Iuxta quæ Concilio Tridentino vide-<marginalia>Vt possit Tri-|dentini Con-|cilij circa|scientiam|Decreto re-|sponderi.</marginalia>
tur fieri satis, in quo Seßione 22. Cap. 2. de Refor-
mat. sic dicitur: Scientia verò præter hæc eiusmodi
polleat, vt muneris sibi iniungendi neceßitati poßit
satisfacere. Sic illud, statim pro scientia dicta pu-
blicum exigens testimonium, de quo dictum
aliàs. Cùm enim Titularis iniunctum sibi mu-
nus non sit ad actum reducturus, habituali illi
qualicumque necessitati per requisita ad sacer-
dotium, quo pollet, poterit satisfacere: vnde que-
madmodùm pro illo examen non iudicatur ne-
cessarium, ita neque testimonium doctrinæ à
Concilio regulariter requisitum. Sed verò cùm<marginalia>Circa exa-|men dubi-|tatio.</marginalia>
de illo ageretur, de cuius idiotismo constabat, ad
quid examen illud circa Pontificalia, conscientia
Examinatoris grauiter onerata, cum impositio-
ne Pontificij præcepti, vt videret an eam doctri-
nam haberet, quæ ad illa exercenda sufficeret,
quandoquidem ea est sufficiens iudicata, quæ
pro Sacerdotio sufficeret, & supponi debebat in
ipso, etiamsi circa audiendas Confessiones iuuen-
tus esset minùs habens? Pro illis enim, quæ Ti-
tularibus solent committi, Cæremoniarius assi-
stit, iuxta dicta, vnde circa illorum exercitium
exigua sanè sufficiebat instructio. Ego quidem
non assequor quomodò possint ista componi, &
vt verum fatear Pontifici circa hoc hærenti du-
bio, vt dicitur, auctor non essem, vt monstrum
huiusmodi in Dei Ecclesia eo sic agente videre-
tur Religiosus Episcopus idiota, qui dignitatem
pretio, iuxta apparentem formam, comparas-
set.</P>
<P>  <absatz-nummer>142.</absatz-nummer> Et quidem quod de examine dicitur,<marginalia>Pro parte|contraria|arguitur,|quæ & præ-|fertur.</marginalia>
illud scilicet non subire, vt subeunt alij, probat
satis verosimiliter minorem scientiæ gradum pro
Titulari requiri, sed quòd requiratur nullus, mi-
nimè ex tali dispositione colligitur. Sed vnde
necessitas talis? Ex ipsa equidem excellentia di-
gnitatis, in Ecclesia maximæ, cum Apostolica
successione. Ex consecrationis actu, in quo in-
terrogationi illi: Vis ea, quæ ex diuinis Scripturis
intelligis &c. Quomodo poterit respondere? O-<marginalia>Pontificale|Romanum.</marginalia>
mitto quod de scientia vtriusque Testamenti
communiter dici solet, quia id iam in Consecra-
tionis ritu non inuenitur, nisi eo modo, iuxta
quem ad quemuis potest fidelem pertinere, tra-
ditum scilicet illud à Deo. Quomodò etiam sta-
bit illud: Accipe Euangelium, vade prædica &c.
Neque enim satisfieri videtur ex eo quòd prædi-<-P>@@

<-P>cta habitum respiciant, non actum: siquidem ex
eo habetur saltem habitum debere sic consecra-
tum habere, & sic quòd possit prædicare: præ-
terquam quòd illud, Quæ ex scripturis intelligis,
habitum non dicit, sed actum. Neque apparet
quem commodum possit habere sensum illud,
Vade, prædica, deficiente ad actum facultate: si-
cut non haberet, si muto diceretur. Licet autem
addatur, Populo tibi commisso, ex quo actus nequit
intelligi, cùm tali nequeat populo prædicari;
non fit ex eo satis, quia licet prædicari nequeat
tunc temporis, verba illa commodum sensum
habere debent, neque est alius, nisi vt qui con-
secratur, quantùm est ex se ad sui executionem
muneris capax, promptus, habilis, & expeditus
inueniatur. Nec dicas prædicta verba etiam ijs
dici, qui Theologi non sunt, sed Sacris Canoni-
bus studuerunt: Nam & Canonistæ prædicare
possunt, & debent, si alij Prædicatores non sup-
petant: & reuera docti sunt, vt docere etiam
possint, non in persuasibilibus humanæ sapientiæ
verbis, sed in ostensione spiritus & virtutis more
Apostolico. 1. Cor. 2. v. 4. Aliàs deberent verba<marginalia>1. Cor. 2. v. 4</marginalia>
illa in ritu consecrationis expungi, cùm in mul-
tis sensum nequeant habere commodum, cessan-
te obligatione quæ in ipsa consecrationis forma,
vt volunt multi, commendatur. Accedit absur-<marginalia>Absurdum|expensum ex|Episcopi exa-|mine.</marginalia>
dum aliud ex conditionibus illis, quæ pro licita
sunt promotione propositæ, quòd scilicet pro-
motus inhabilitaretur ad audiendas Confessiones,
donec post examen approbationem fuerit conse-
cutus. Quis enim non videat hoc in Episcopo
summoperè dedecere: Penes quem est religionis
summa, & substantia disciplinæ, vt ait S. Hormisda<marginalia>S. Hormisd.</marginalia>
Pontifex Epist. 4. Cap. 1. qui esse debet litteratus,
& in lege Domini instructus, ex Concilio Cartha-<marginalia>Conc. Car-|thag. 4.</marginalia>
gin. 4. Cap. 1. Minorem dignitatem non potest
Episcopus obtinere: non quia non sit dignus,
sed quia non decet in vilipendium dignitatis
Episcopalis, vt scribit Federicus de Senis Consil.<marginalia>Federicus|de Senis.</marginalia>
20. col. penult. vers. & est simile. Et quid ille di-
ceret, & multi cum ipso, si sciret Episcopum
more infimorum Clericorum ad examen acce-
dere, reprobandus forsitan, si minùs sufficiens
probaretur. Quàm hoc dedecorosum, & in vi-
lipendium cedens Episcopalis dignitatis, quam
minores etiam dignitates dedecere constat, &
in vilipendium redundare!</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> Non est ergo quod circa Auxiliarem<marginalia>In Auxilia-|ribus addu-|cta doctrina|vrgentior,|pro quo casus|peculiaris,</marginalia>
addi oporteat, in quo pro sufficienti doctrina sunt
vrgentiora dubio procul fundamenta. Auxilio
enim est in omnibus Ordinario futurus Antistiti,
& ita munia eius omnia subiturus, pro quibus
compertum est proportionatum doctrinæ præsi-
dium prærequiri. Et dubitatum quidem circa
ante non multos annos, cùm Auxiliaris fuisset
Archiepiscopo Limano designatus probatæ vir-
tutis Parochus, qui egregiè se eo in munere ges-
serat; sed doctrinæ testimonio carebat à Triden-
tino Concilio requisito, nec videbatur vniuersi-
tatis alicuius Scholas extriuisse. Vnde & de eo
admonitum Regium Indiarum Consilium, à
quo rescriptum, si de nouo esset designatio ex
præsentatione Regia facienda, non alium eligen-
dum, etsi occurrerent non pauci vniuersitatum
testimonijs, & Ecclesiasticis muneribus clario-
res. Talis fuerat de illius probitate, & sufficienti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0159.jpg/>
@@1@<SE159>144 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>doctrina, exemplarique agendi ratione in mag-
no illo Tribunali conceptus. Iudicatum ergo
non esse circa Titulares, quamuis & Auxiliares<marginalia>Illorum &|Coadiuto-|rum discri-|men.</marginalia>
sint futuri, ad vnguem Tridentini Decretum
obseruandum. Et videtur quidem ex ipsius Con-
cilij Decreto id non obscurè posse deduci, sic
enim Cap. 7. Seßion. 25. de Reformatione: Quòd
si quando Ecclesiæ Cathedralis, aut Monasterij vr-
gens neceßitas, aut euidens vtilitas postulet Prælato<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
dari Coadiutorem, is non alias cum futura succeßio-
ne detur, quàm hæc caussa priùs diligenter à beatis-
simo Romano Pontifice sit cognita, & qualitates om-
nes in illo concurrere certum sit, quæ à Iure, & De-
cretis huius sanctæ Synodi in Episcopis & Prælatis
requiruntur: aliàs conceßiones super his factæ sur-
reptitiæ esse censeantur. Hæc Concilium, ex qui-
bus apparet in solis Coadiutoribus cum futura
successione pares requiri qualitates, quia ad pa-
rem penitus curam eliguntur; non ita in Auxi-
liaribus, qui & ipsi Coadiutores sunt, vt constat;
nam & qui auxiliatur iuuat; & qui iuuat, auxi-
liatur. Vnde moueri non immerito quæstio spe-<marginalia>Quæstio pe-|cultaris.</marginalia>
cialis potest, an Titularis sine dictis qualitatibus,
cum sufficientia tamen dicta, possit ad Cathedra-
lem Ecclesiam non Titularem promoueri. In
quo quidem Regia debet præcedere præsentatio,
& dubitari pariter an stare illa possit, siquidem
præsentatio circa eum versari debet, in quo om-
nes dictæ debeant concurrere qualitates. Cùm
enim nisi talem non sit Pontifex admissurus, fru-
stranea præsentatio erit, si id scienti fiat; si non
scienti, & interueniat fraudis aliquid, id quidem
sine graui stare culpa nequit, & occasio esse po-
terit non leuium in præsentato & promoto con-
scientiæ turbationum: vnde circa hoc cum ma-
gna est fidelitate procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Et videtur quidem licitè posse huius-<marginalia>Titularem|posse ad non|Titularem|Ecclesiam|præsentari.</marginalia>
modi Episcopum præsentari. Et ratio est, quia
in præsentatione facta Pontifici declarandum est
esse sic præsentatum Episcopum Titularem. Et
cùm de talibus non ea soleat esse satisfactio do-
ctrinæ, quæ pro alijs, circa aliqualem defectum
poterit, si fortè interuenerit, dispensare, in Pa-
troni gratiam, ne præsentatio cum aliquo illius
dedecore corrigenda deuoluatur. Cùm etiam
sibi persuadere possit à Catholico per excellen-
tiam Principe nihil, quod incommodare Ecclesiæ
possit, postulari. Id quod & Nos supponimus, de
Titularibus enim agimus, quales illi, de quo nu-
per, qui præter iam dictas dotes, exercitio Pon-
tificalium maiorem pro eius muneris administra-
tione fuerint industriam assecuti. Pro ijs enim
rectè potest dispensatio, si opus illa fuerit, exo-
rari: & præsentatione ipsa id videtur sufficienter
fieri. Si autem prouisio iuris patronatus non sit,
tunc Pontifex, ad quem solum spectat, circa id
poterit, vt sibi benè visum fuerit arbitrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Iam ad id, quod de Eucharistiæ conse-<marginalia>Ex potestate|adconsecran-|dam Eucha-|ristiam non|bene argui.</marginalia>
cratione dicebatur, oportet respondeamus, quod
minimè fuerit operosum, si dicamus; etiamsi ita
sit, ad vtrumque tamen, scilicet consecrationem
& Pontificalium exercitium, plus requiri. Ne-
que satisfacere quod dicitur de assistentia Cære-
moniarij, cùm debeat Episcopus ea, quæ sui
muneris sunt, non vt mortuum instrumentum,
sed magisteriali auctoritate tractare, licet in Or-
dine ad Cæremonias ductore indigeat, præ illa-<-P>@@

<-P>rum varietate, sicut Episcopus non Titularis in-
diget, nec proptereà idiota poterit consecrari.
Et verò Sacerdotes illitterati passim occurrunt,
nec pro monstris habentur, licet dolendum illud:
quod secus in Episcopo idiota solemnitatis acci-
deret, plus enim pro Episcopis, quàm pro Sacer-
dotibus requiri, compertissimum est, vt videri
specialiter in Concilio Tridentino potest citato<marginalia>Scientia pro|Sacerdotio|requisita.|Concilium|Trident.</marginalia>
Cap. 2. Seß. 24. de Reformat. & Seßione 23. Cap. 14.
etiam de Reformat. Vbi sic dicitur: Sed etiam ad
populum docendum ea, quæ scire omnibus necessa-
rium est ad salutem, ac administranda Sacramenta,
diligenti examine præcedente, idonei comprobentur.
Sic pro Presbyteris. Cùm pro Episcopis id, quod
iam vidimus exigatur. Et quidem in illo, de quo
sermo, neque illa, quæ pro Presbyteratu neces-
saria decernuntur, videntur extitisse, quando-
quidem quod ad Sacramentum P&#x0153;nitentiæ spe-
ctat, penitus ignorabat.</P>
<P>  <absatz-nummer>146.</absatz-nummer> Vt ergo circa casum prædictum quod<marginalia>Non proba-|tur resolutio|data Ponti-|fici.</marginalia>
opportunum videtur, tandem proferamus, di-
cendum equidem, si à Pontifice factum, non esse
condemnandum, qui & dispensare circa aliqua
potuit, & inconuenientibus obuiare: quamuis
id videatur difficile, vnde & suspicari iuuat po-
tuisse illum cum Deo dicere: P&#x0153;nitet me fecisse.
Genes. 6. v. 7. Licet alio sensu. Sic enim non se-
mel accidit vt aliqua faciant, de quibus se p&#x0153;ni-
tere ingenuè fateantur, vnde ad remedia adhi-
benda peruigiles, quidquid potuerunt, occasio-
nem nacti opportunam, peragere minimè dubi-
tarunt. Satis est nota illa Ioannis Secundi que-
rela in Extrauaganti Execrabilis, de Præbend. &
dignitat. vbi illud: Improbitas importuna peten-<marginalia>Quando que|improbanda|peragi ab|illo, ipsius|Confessione.</marginalia>
tium à Nobis, & Prædecessoribus nostris Romanis
Pontificibus; non tam obtinuisse, quàm extorsisse
plerumque noscuntur &c. In quo quidem magni
est profecto faciendum Cardinalis præfati iudi-
cium: quia tamen eo non obstante Dubius hæ-
sit Pontifex, & ita fundamentis ab ipso adductis
non plenè conuictus, neque auctoritate permo-
tus, qui tunc temporis forsitan Cardinalitia non
fuerat dignitate, quæ tantùm pro huiusmodi
caussis potest habere ponderis, decoratus; lice-
bit Nobis quid conuenientius appareat pro euen-
tibus futuris sincerissimè pronuntiare. Quod va-
luerint, valeant, vt phrasi loquamur nostra, valga
loque valiere. Si Septuaginta annorum studijs à
decimo inchoatis aliquantulùm dignabitur eru-
dita deferre posteritas.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Et in eo quod dictum de monstro in<marginalia>Vt sit dicta|promotio|monstruosa.|Ioannes|Gerson.</marginalia>
Ecclesia, præiuerat iampridem Ioannes Gerson
de potestate Prælat. Considerat. 8. vbi ita scri-
bit: Status Episcopalis, licet esse poßit in aliquo si-
ne plebe, & sine vsu, vel exercitio; hoc tamen fieri
non conuenit, quia inane, & monstruosum hoc in
Ecclesia videretur, quoniam frustrà est potestas, cui
non subest operatio. Sic ille, quod cùm adducat
Barbosa de potest. Episcopi, Parte 1. Titulo. 3. Cap.<marginalia>Barbosa.</marginalia>
2. n. 47. rectè dictum asseuerat; & sic accipien-
dum vt reprobare penitus tales non velit Episco-
pos, sed quando id non seruatur, quod ibidem
admonet faciendum, dum sic ait: Quare non sunt
hæc loca, & dignitates omnibus ac citra delectum
impartiendæ. Sic ille, qui Tit. 1. Cap. 6. n. 19. per
errorem, & seqq. De illis copiosiùs disserit, vbi
& cani liberiorem loquendi modum meritò re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0160.jpg/>
@@1@<SE160>De necessaria doctrina in Episcopo Titulari. 145
<duolan 2><-P>prehendit, qui lib. 3. de locis Theolog. cap. 2. pag. 293
sine caussa esse in Ecclesia scriptum reliquit. Et
caussas ille ibidem adducit, de quibus & P. Vas-<marginalia>Quibus iu-|stificetur ex|caussis|promotio|Titularium.</marginalia>
quez Tomo 3. in 3. p. Disp. 241. nu. 6. vbi post alia
ita scribit: Denique cùm non pauci Episcopi Eccle-
siarum non occupatarum indigeant ope aliorum Epis-
coporum pro administratione Sacramentorum in sua
Ecclesia, & visitatione. & ne alij suas Ecclesias re-
linquere cogerentur, vt eos adiuuarent: meritò Titu-<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
lares Episcopi ad Ecclesias occupatas ordinari consue-
uerunt, & ideò in Germania suffraganei vocantur.
Hæc ille. Nec solum in Germania, sed etiam in
Ecclesijs Cardinalium qui assistunt, suffraganei
dicuntur à Concilio vltimo Lateranensi, cuius
verba exhibet Barbosa in Declarationibus & re-
mission. ad Concilium Tridentinum Seßione 14.
cap. 2. de Reformat. vbi de illis agitur, & sunt se-
quentia ex Seßione 9. de Cardinalib. Omni conatu<marginalia>Concilium|Lateranen-|se vltimum.</marginalia>
suis prouideant debitè inseruire Cathedralibus, dig-
nos & idoneos Vicarios seu suffraganeos, prout con-
suetudo fuerit, cum digna & competenti mercede. Sic
illis iniungitur supremis Ecclesiæ Principibus.
Ex quibus satis compertum habemus id quod de
monstrositate dictum, in quod communis Docto-
rum sensus videtur conuenire, si videlicet Epis-
copi huiusmodi sine delectu, necessitate, aut vtili-
tate creentur, & præsertim si litterarum sint ge-
nuinis ornamentis destituti: cùm esse idonei de-
beant, talesque vt Episcoporum non Titularium
in nuper expositis, possint supplere defectus.</P>
<P>  <absatz-nummer>148.</absatz-nummer> Si ergo tales sint pro Indijs prouidendi,<marginalia>Quid pro|Indiis.</marginalia>
meritò illorum interuentu poterit incommodis
ex nimiùm dilata Ecclesiarum vacatione succur-
ri: si videlicet non Capitulis, sed ipsis gubernatio
deferatur. Quod quidem licet non pro omnibus
sufficere possit Ecclesijs, cùm multas simul vaca-
re contingat, potest tamen pro præcipuis; vt Li-
manus Archiepiscopus circa id, Pontificia acce-
pta facultate prouideat. Quod & feliciùs succe-
deret, si duo essent Auxiliares, cùm duo sint am-
plissimi Archiepiscopatus in hoc, de quo loquor,
regno Peruuiano, Indiarum præstantissimo. Pla-<marginalia>De septennio|alio dictum|Titulo 2.|n. 33.</marginalia>
tensis Ecclesiæ vacatio post annos septem pergit;
vacare siquidem censeri potest, quæ Pastorem
circa alia occupatum alieno arbitrio habet remo-
tissima in regione. Cum Limana autem actum
videtur fortunatius, quæ post triennalem vaca-
tionem potuit videre Pastorem, sed sola præsen-
tatione pergentem, expectaturumque alia, nullo
expectationi termino præstituto. Et iuxta hæc
conformia quæ dicta alibi circa Auxiliares, non
videri scilicet expediens vt deputentur inuitis,
quandoquidem iam aliter visum Regio Consilio,
& Auxiliaris pro Limano designatus Archipræ-
sule, quia grauatus senio, ad munus idem, quod
non fuerat auspicatus, agens in remotis adscisci-
tur. Veniat ergo, & euadat alius; sed sint illi ta-
les, quales à Concilio vidimus commendatos, di-
gnos & idoneos, & vt D. Prosper ait Lib. 2. de vita<marginalia>D. Prosper.</marginalia>
actiua & contemplat. cap. 2. Prædicatores cælestium
præmiorum, exempla bonorum operum, documenta
virtutum, & forma fidelium. &c. Ergo procul hinc
procul est. &c. Et procul quidem futuros, si ta-
men alicubi, Regij Consilij zelus, vt petimus,
vt instamus, vt vrgemus, vt & sperare iuuat,
Regia pariter instantia stimulante, prouidebit.</P>@@

<Z>ÆTAS.
<A+1>Difficultas specialis circa dispensationem
in ætate pro Ordinibus sacris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>149.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc in Thesauro Tit. 2. num.<marginalia>Priuilegium|de anno pro|Ordinibus|sacris, an in|solo Presby-|teratu lo-|cum ha-|beat: &|negantis|partis ratio-|nes.</marginalia>
373. & 374. vbi de priuilegio Socie-
tati concesso, vt eius Religiosi possint per annum
ante legitimam ætatem ad sacros Ordines promo-
ueri. Et quod ad Presbyteratum attinet, non est
controuersiæ locus, secus circa duos præceden-
tes. Et visum aliquibus ad illos priuilegium ex-
tendi, quod & probare, vt nos citato loco, sibi ve-
rosimiliter videbatur particula etiam in conces-
sione addita, scilicet Etiam. Ad sacros etiam Pres-
byteratus Ordines. Quo loquendi modo etiam
vsi Pontifices de Ordinibus locuti, vt videri po-
test in Compendio verb. Ordines §. 3. Tribus Do-<marginalia>Compen-|dium Socie-|tatis.</marginalia>
minicis, vel alijs Festis diebus, etiam continuis, ad
sacros, etiam Presbyteratus Ordines promoueant.
Vbi manifestum est posse diebus prædictis ad
Ordines alios promoueri, quod particula Etiam
dubio procul indicatum. Quod & ostendi etiam
ex eo efficaciter potest, si attendamus Presby-
teratum proptereà exprimi, quia pro illo esse
difficultas aliqua posset, propter gradus excellen-
tiam, vnde si non exprimeretur, dubium ali-
quod circa illud subesse poterat, sic enim Ordi-
num nomine aliquando in dispensationibus non
veniunt sacri. Atqui stante hoc dubio ob defe-
ctum expressionis, circa alios Ordines nullum
esse dubium posset, aliàs friuola esset dispensa-
tio: ergo neque posita expressione, quia ratio-
ne illius non est relicta concessio, sed am-
pliata.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Addi possunt concessiones aliæ ex qui-<marginalia>Multiplex|probatio ex|eodem.</marginalia>
bus idem potest roborari. In Compendio verb.
Absolutio. §. 1. Omnes Confessarij Societatis ha-
bent facultatem absoluendi quoscumque Christi fide-
les ad eos vndecumque accedentes, eorum Confes-
sionibus diligenter auditis, à quibuscumque pecca-
tis, etiam Sedi Apostolicæ reseruatis. &c. Idem
habetur in Compendio Indico. Verb. eodem & §.
Pro eodem §. 7. Absoluendi ab hæresi, & à re-
lapsu etiam in hæresim. Vt aliquando id locum
habere potuit, de quo alibi. §. 10. Absoluendi
nostros facultas ab omnibus peccatis & censu-
ris, propter quæ Sedes Apostolica esset consulenda.
Verb. Alienatio. §. 2. Facultas alienandi stabi-
lia, & etiam mobilia pretiosa. Verb. Altare.
Super Altari viatico celebrare vbique gentium, et-
iam in castris militum. Verb. Communicatio gra-
tiarum. §. 2. Omnia priuilegia, etiam speciali no-
ta digna. Et inferiùs. Etiam iustitiam, siue mix-
tim concernentia, etiam per modum extensionis.
Verb. Commutatio §. 2. Facultas commutandi
votum simplex ingrediendi aliam Religionem, et-
iam determinatam. Verb. Conseruator. §. 5. Sub
censuris, & p&#x0153;nis, etiam pecuniarijs. Verb. Dis-
pensatio. §. 10. Possunt nostri Confessores deputa-
ti dispensare in votis, etiam Episcopo reseruatis.
Omitto alia, in quibus, sicut & in præfatis, per-
spicuum est, concessiones, post quas particula
dicta profertur, ita habere locum ac si illa mini-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0161.jpg/>
@@1@<SE161>146 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>mè fuisset subsecuta, ex quo pro casu præsenti
efficaci potest ratione concludi.</P>
<P>  <absatz-nummer>151.</absatz-nummer> Nihilominùs vt absolutè, & sine aliqua<marginalia>Pro opposita|parte quæ|faciant.</marginalia>
limitatione non liceat, ea faciunt, quæ citato
Thesauri loco sunt à Nobis ponderata. Pro quo
& modò facit recepta illa grauium Scriptorum
doctrina, quòd licentia concessa à Principe in-
telligitur iuxta supplicationem petentis, sicut ex
interrogatione declaratur responsum, iuxta ea,
quæ adducit Barbosa in votis decisiuis & consuet.
Lib. 2. voto 30. num. 68. & seqq. Atqui licentia
in priuilegio contenta circa annum pro suscep-
tione Ordinum, minimè fuit petita pro inferio-
ribus Presbyteratu, siquidem talis concessio vix
quidquam Societati poterat deseruire, vt citato
loco explicatum est. Rogo namque ad quid vi-
gesimum annum agenti, & in studijs versanti,
vtilis Subdiaconatus? Ad nihil profectò: immò
incommodare non parum poterit, occupatione
sacri, qua ratione Sanctissimus Ignativs noluit
Scholasticos ea obligatione constringi. Et mo-
derni P. Generalis ordinatione præcautum, ne
quis vsq; ad studiorum finem Sacros Ordines su-
scipiat: quòd si susceperit statim à curriculo lit-
terario præcipit remoueri. Si autem maiora non
prosequatur studia, vt quid etiam Ordo ille, aut
quæ vrgere caussa possit, vt parùm litteratus iu-
uenis non possit per annum expectare, quando
do & vigesimo primo impleto, Ordo talis plus
est incommodi, quâm vtilitatis allaturus? vnde
nihil tale vidimus in Societate à Superioribus
zelo & sapientia præditis vllatenus attentatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Iam expleto anno vigesimo primo,<marginalia>Vrgetur|probatio.</marginalia>
& vigesimo secundo inchoato, vt quis ad Sub-
diaconatum & Diaconatum, non seruatis aliàs
Interstitijs vllis prouehatur, nulla potest momen-
ti alicuius caussa, si semotis affectibus res inspi-
ciatur, obtendi: Ordinem quidem Subdiacona-
tus suo iure potest, annuente Superiorum vo-
luntate, curriculo studiorum emenso suscipere.
Quæ pro Diaconatu necessitas, vt per annum
expectari nequeat, vt nuper dicebamus? Vide-
mus in hac Regum Ciuitate Inquisitores, &
duos præcipuarum Cancellariarum Præsides so-
lo Subdiaconatu contentos, neque id sibi futu-
rum dedecori reputantes. Cur ergo secus adole-
scens sentiat, & quidem Religiosus, humilitatis
professor, in qua non solùm debet esse discipu-
lus, sed magister: neque Prælati spiritus subdi-
torum ab hac regula aberrantium fouere debent,
ea quæ minùs sunt eorum profectui, & Religio-
nis statui vtilia concedendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Prætereà ex particula Etiam non sem-<marginalia>Particula|Etiam|quandoque|restrictiua.|Barbosa.</marginalia>
per posse ritè argui, cùm sit quandoque restricti-
ua, ostendit citatus Barbosa in Tractatu Dictio-
nibus Dict. 112. vbi ita scribit: Quandoque ta-
men importat restrictionem, quando repugnant ver-
ba & dispositio: ideò si testator legat vsum fructum
vxori sicut habebat in domo testatoris, etiamsi ali-
mentando, dictio Etiam non ampliat, sed limitat,
ita vt ad alimenta legatum restringatur. Angelus
Consil. 338. num. 3. Cardin. Tuschus d. Conclus.
275. (scilicet Tomo 2. lit. D.) num. 13. & ideò
in rescripto accipitur pro restrictiua, vt importet
idem quòd Videlicet, quando ex materia & neces-
sitate debet interpretæri, vt non plus sit concessum,<-P>@@

<-P>quàm petitum Gozad. Consil. 73. nu. 13. Cardin.
Tuschus d. conclus. 275. nu. 14. & n. 32. post Bal-
dum Consil. 209. nu. 2. obseruat, quod quando hæc
dictio importat dictionem Maximè, tunc si profertur
per modum conditionis restringit &c. & nu. 22. ex
Gozad. & Cenado, aut aliquando interpretari
pro Silicet. Iuxta quæ rectè intelligitur quomo-
do in prædicta concessione adducta Dictio com-
modum sensum habere possit, si dicamus idem
esse ac videlicet, vel scilicet, vt dispositio respon-
deat petentis intentioni & fini, & ne plus sit con-
cessum quàm petitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>154.</absatz-nummer> Neque est ratio eadem in concessione<marginalia>Obiectis fit$unclear|satis.</marginalia>
pro Interstitijs, quia ibi petentis est voluntas ma-
nifesta. Cùm enim Scholastici in Societate fini-
tis ordinentur studijs, si tunc longa essent Inter-
stitiorum spatia percurrenda, id sine grauibus
stare non posset incommodis, à ministerijs ob-
eundis, qui tantoperè expectauerant, retarda-
tis. Et similiter dicendum in concessionibus a-
lijs, de quibus nu. 150. in illis enim petentium
est voluntas manifesta. Et licet stare possit vt a-
liquando plus liberalitas concedentis tribuat,
quàm sit petentis moderatione taxatum, imita-
tione Dei, qui iuxta Apostolum potens est om-
nia facere superabundantiùs quàm petimus, aut in-
telligimus Ephes. 3. v. 20. & sicut Ecclesia cla-<marginalia>Ephes. 3.|v. 20.</marginalia>
mat, Abundantia pietatis suæ, & merita supplicum
excedit & vota. Id tamen tunc accidit, quando id
quod supra votum tribuitur, vtile esse petenti
potest, secus quando iuxta conditionem status,
inutile reputatur: tunc maximè si vsus conces-
sionis aliquod parere posset incommodum, vt
in casu, de quo agimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Et hæc quidem partem hanc ita verosi-<marginalia>Quid circa|praxim.</marginalia>
milem reddunt, vt secus operari, licet probabile
appareat, nequeat conueniens iudicari. Et qui-
dem non leuis in eo scrupulus subesse potest ex
eo quòd priuilegiorum vsus in Societate liceat
nullus, nisi quem P. Generalis communicaue-
rit, quod respectu priuilegij prædicti iuxta for-
mam dictam hucusque non factum. Licet enim
Bulla, in qua illud continetur, sine vlla soleat li-
mitatione transmitti, vt de præcedentibus con-
stat, & de postrema Clementis IX. ab hoc an-
no 1674. cursum inchoante. Cùm tamen vsus
talis adeò peregrinus sit, nec sanè conueniens,
iuxta dicta, non videtur sine concessione illius
vsurpandus, neque circa hoc epikeijs & præsum-
ptionibus, iuxta vulgares doctrinas, vtendum.
Vnde & videmus alia minoris momenti minimè
ab ipso concedi, quia ab vsu Societatis aliena, &
minùs conuenientia iudicantur, cùm tamen ra-
tione communicationis amplissima sit copia fa-
cultatum. Et in ijs, quæ Societati sunt in speciali
concessa, suæ sunt moderationes adhibitæ, sine
quibus vsus neutiquàm conueniens haberetur.
Legantur Compendia, & præsertim verb. Com-<marginalia>Compen-|dium priui-|legiorum So-|cietatis.</marginalia>
municatio gratiarum in fine cum animaduersione
clausulæ illius, Ac iuxta modum. in Compendio
quidem præscriptum, sine quo, sicut neque in ijs,
pro quibus à Generali inuenitur appositus, mini-
mè licebit cuiuslibet concessionis vsus; immò ne-
que erit validus, vt dictum aliàs. Et hæc quidem
circa concessionem dictam ita dicta velim, vt alio-
r&#x0169; meliùs fortè sentientium non sit animus iudi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0162.jpg/>
@@1@<SE162>De priuilegijs circa ætatem pro Ordinibus. 147
<duolan 2><-P>cium, vt improbabile & absonum circa substan-
tiam eius improbare; de conuenientia autem non
sic facile iudicauerim, sed vt non semel à me
cum Apostolo dictum. Vnusquisque in suo sensu
abundet. Rom. 14. v. 5.</P>
<Z><A+1>De priuilegijs alijs circa ætatem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>156.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Lphonsus Casarrubios in Compendio<marginalia>Priuilegia|PP. Mino-|rum.</marginalia>
priuilegiorum Patrum Minorum verb.
Dispensatio 14. sic habet Innocentius VIII. di-
spensauit cum toto Ordine Fratrum Minorum, quòd
postquàm Fratres huiusmodi attigerint vigesimum
tertium ætatis annum (dum tamen sufficientes sint)
poßint promoueri ad sacerdotium, & Missas celebra-
re, non obstante Iure, ceterisque in contrarium fa-
cientibus Oracul. fol. 65. &c. Idem Innocentius
conceßit posteà, quod Generalis & Prouinciales pos-
sint dispensare cum Fratribus suis in vigesimo secun-
do anno completo quoad Sacerdotium. Orac. fol. 65.
&c. Sic cum protulisset Auctor, addit statim
quid circa hoc in eius fuerit Religione disposi-
tum in Capitulo generali post mortem dicti Pon-
tificis celebrato, ita scribens: Insuper Cùm ad Or-<marginalia>Capitulo-|rum genera-|lium mode-|ratio.</marginalia>
dinem Sacerdotalem non debeat quis ascendere faci-
liter, nisi cui suffragatur ætas & morum grauitas,
deinceps cum aliquo non dispensetur vt Sacerdos effi-
ciatur, qui viginti ætatis suæ annos nondum attige-
rit, aut si casus neceßitatis emerserit, propter Sacer-
dotum paucitatem saltem qui dispensauerit consilium
quatuor Guardianorum simul requirat, qui supra di-
spensandi neceßitatem debeant arbitrari, quorum
conscientiæ sint oneratæ vt quod erit necessarium
(pensatis vndique pensandis) ipsi consulant. Sic il-
le, addens statim Ordinationem Capituli Burgen-
sis, in qua non Guardianorum, sed Discretorum
Consilium postulatur, & post hæc sic subdit, Et
quia huiusmodi Ordinationes factæ sunt auctoritate
Apostolica ideò præfatis dispensationibus Apostolicis
nequeunt vti Fratres Minores, præsertim quia præ-
dictæ conceßiones fuerunt Oracula viuæuocis, quæ à
Capitulis suspendi possunt, vt babetur in Dictione
Oracul. §. 3. Hæc dictus Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>157.</absatz-nummer> Vbi quidem duæ illæ concessiones ni-<marginalia>Circa vira-|que animad-|uersiones.</marginalia>
hil videntur habere diuersum; secunda enim an-
num vigesimum secundum completum exigit,
quod & in priori contentum, vigesimum enim
tertium attingit, qui complerum vigesimum se-
cundum, à complemento enim vnius, initium
alterius sumitur, vnde & illum attingere cum
omni proprietate dicitur. Quod quidem ex sta-
tuto Capituli generalis euincitur, quandoquidem
ad Sacerdotium non esse admittendus dicitur, qui
vigesimum quintum non attigerit, quod tunc ac-
cidit quando vigesimus quartus est completus,
completo enim illo, statim est sequentis princi-
pium, qui attingi dicitur per contra positionem
ad complementum. Meritò autem à Religiosis-
simis Patribus præfata est adhibita moderatio,
pro qua & genuina adducta ratio. Et suspensa
quidem concessio ex parte; nam stante necessi-
tate, illius remanet vsus expeditus. Ex quo & fit<marginalia>Per commu-|nicationem|aliis Reli-|gionibus ob-|tigisse pro|qua ad-|notatio.</marginalia>
Religiones communicationis gratiam habentes
illa frui potuisse, vt iacet, quia viuente Innocen-
tio ita inualuit, vt suspensio subsecuta minimè
communicationem potuit impedire, vt est satis
recepta grauium Scriptorum sententia, quam<-P>@@

<-P>neque negabunt ij, qui negant communicatio-
nem sine limitatione esse respectu eorum posse,
quæ cum illa conceduntur, de quo Tomo 2. The-
sauri Tit. 12. nu. 153. & seqq. Tam enim propriè
priuilegium ei conuenit, cui per communicatio-
ne&#x0303; obtingit, ac si primario ipsi fuisset concessum,
vnde ab alieno vsu, vel non vsu, est penitus inde-
pendens. Quidquid de renuntiatione in ipsa con-
cessione sit, aut non admissione, quæ & ipsa suam
difficultatem inuoluit: vbi enim primò gratia à
Pontifice est concessa, suum habuit effectum, &
ita etiam communicatio, vnde etiamsi eidem re-
nuntietur, communicatio sustinebitur. Sed in no-
stro casu nihil huiusmodi obstare potest, vt ex di-
ctis constat.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Vt verò modò vim non habeat præfata<marginalia>Reuo cutio à|Tridentino|facta vt non|videatur|obstare.</marginalia>
concessio, Concilij Tridentini in primis obstare
videtur auctoritas, in quo omnes huius generis
reuocantur. Circa id tamen ita scribit P. Sa verb.
Religio nu. 56. Pius V. voluit Mendicantes vti gra-
tijs suis & priuilegijs in foro conscientiæ, non obstan-<marginalia>Concil.|Trident.|Sess 23.|Cap. 12. de|Reformat.</marginalia>
te Concilio Tridentino, & quamuis eius Bullam, vbi
eis multa conceßit, reuocauerit, Gregorius tamen post-
eà reualidauit, vt testatur Congregatio Concilij.
Quare videntur posse ordinari ante ætate&#x0303; legitimam.
Vide Dist. 77. Cap. Monachus. Sic ille. In dicto<marginalia>Cap Mo-|nachis. d.|77.</marginalia>
autem Capite de ætate non agitur ad Ordines re-
quisita, sed de Interstitijs statuente S. Gelasio
Pontifice, vt Monachus intra annum omnes re-
cipere Ordines possit, cui tamen, inquit, quod an-
norum interstitia fuerant collatura, sancti propositi
sponte suscepti doceatur præstitisse deuotio. Licet au-
tem de ætate requisita non loquatur, indicat
tamen pro dispensatione circa illam in Religio-
sis congruam occurrere rationem. Quòd si P. Sa
erga ætatem ex prædicto loco etiam argui posse
contendat, & aliquis fortè cum ipso, inde non
annum, sed dimidium ex assignatis pro sæculari-
bus posse, ex tenore est Capitis manifestum. Id
autem quod dictus Pater de reualidatione Bullæ
Sanctissimi Pij vti certum asseruit, admittunt
plures, ex quibus Bruno Chassaing de Pri-
uilegijs Regularium Tract. 1. cap. 6. num. 1. vbi ait
constare id ex Decreto expresso Sacræ Congre-
gationis Cardinalium, scilicet Concilij Tridenti-
ni, quod tamen non affert: licet vers. Accedit iu-
xta concessionem dictam iudicatum aliquoties à
dicta Congregatione fuisse, ex bonis ostendat
Auctoribus.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Pro eadem Declaratione stat P. Vas-<marginalia>P. Vasquez|vt contradi-|cat cum alijs</marginalia>
quez Tomo 3. in 3. p. Disputat. 246. nu. 44. sic
autem subdit: Verùm quamuis hoc ita sit, existimo
eos vti non posse hoc priuilegio (de quo nu. 43.) ad
Ordines: nam cùm nullus Regularis ordinari queat
nisi cùm Dimissorijs Prouincialis, & ille veritatem
in his exprimere debeat, non poterunt Religiosi hoc
modo ordinari; etiamsi Superior cum illis in litteris
Dimissorijs dispenset: dicere enim non potest & te-
stificari illum habere legitimam ætatem, aut compe-
tentem. Ideò autem non potest Regularis virtute hu-
ius priuilegij sic ordinari, quia si veritate expressa ad-
mitteretur, iam suffragaretur illi in foro exteriori;
veritate autem non expressa, non potest suffragari,
quia non intelligitur priuilegium eo modo concessum,
vt falsitas in litteris contineatur. Ceterùm hoc priui-
legium ad hoc prodesse poterit Regularibus, vt qui bo-
na fide ante legitimam ætatem fuerit Ordinatus, in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0163.jpg/>
@@1@<SE163>148 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>Ordine sic suscepto ex conceßione Prouincialis poßit
ministrare, in quo aliàs non posset, & hoc in foro
dumtaxat interiori. Adde quòd si Superior cum eo di-
spensaret vt ante legitimam ætatem ordinaretur, hæc
dispensatio diceretur concessa in foro exteriori sui
Prælati, cùm illi iuridicè & per testes de ætate con-
stare deberet. Hæc ille, quem secuti Leander eius
adductis verbis Tomo 2. Tract. 6. Disp. 6. Quæst. 5.
P. Gaspar Hurtadus de Ordine Diffic. 21. Diana
Parte 3. Tract. 2. Resol. 59. P. Palaus Parte 4. Tract.
27. Disput vnica Puncto 7. nu. 9. magis explicans
quod de foro Prouincialis dictum, quia Prouin-
cialis dispensare nequit nisi cum consilio Diffini-
torum examinata caussa dispensationis, ac proin-
de in foro externo & iudiciali, iuxta Religionis
vsum. Nec probat quod à P. Vasquez dictum de
casu bonæ fidei, quia censet priuilegium penitus
à Sixto V. reuocatum. Sed illum penitus se-
quuntur P. Dicastillus Tomo 1. de Sacramentis
Tract. 6. nu. 302. & seqq. P. Arriaga Tomo 8. Disp.
57. Sect. 9. vers. Quinta difficultas. Et alij, qui &
Declarationem admittunt. Ex quibus Barbosa
in Collect. Apostol. Decis. Collect. 636. cum Qua-
ranta & Peyrinis.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Sed quidem ea stante, si nihil vlteriùs<marginalia>Quorum|non vrget|ratio de foro|externo, &|quando ille,|& interior.</marginalia>
obstet, ea quæ ad impugnandum forum inter-
num adducunt, non videntur vrgere. Quod
enim de dimissorijs dicitur ex eo monstratur e-
nerue, quòd non sit necessarium in illis ætatem
in speciali, numero annorum expresso, contine-
ri, cùm sufficiat dici ætatis esse legitimæ & com-
petentis, vel profectò nihil, vt in vsu habetur,
sed cum generali approbatione. Vnde immeritò
dicitur priuilegium non ita concedi, vt falsitas
in litteris contineatur, ac si concedi illo modo
posset: sine falsitate siquidem potest in approba-
tione procedi. Potest autem ætatis defectus esse
occultus, licet illum Prouincialis sciat, aliàs num-
quàm esset occulta dispensatio, seu in foro inte-
riori. In quo etiam esse poterit, quamuis Consi-
lium Diffinitorum aut Discretorum accedat, vt
probatur in dispensationibus Capituli Sede va-
cante, quod Episcopo in facultate succedit circa
casus occultos Pontifici reseruatos, de quo dictum
Tom. 2. Thesauri Tit. 19. Cap. 6. Id quod in dispen-
sationibus cum Indis circa Matrimonij impedi-
menta passim videmus. Quid enim occultum
dici possit, etiam nonnullis scientibus, obuium
est apud scriptores, vt & apud ipsum P. Palaum
Tom. 1. Tract. 3. Disput. 6. Punct. 15. §. 1. nu. 9. vbi
ait occultum esse, quod non est publicum, hoc
est, quod non est cognitum à maiori parte vici-
niæ, in qua sint ad minùs decem personæ. Ne-
que necessarium est vt iudicialis forma seruetur,
cùm sufficiat ita procedere, vt notitia habitâ di-
spensatio quomodocumque concedatur, sine te-
stibus & forensi solemnitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>161.</absatz-nummer> Iam quod de Sixti V. reuocatione di-<marginalia>Euasio de|reuocatione|Sixti V.|præclusa.</marginalia>
cebatur, nullius est momenti, negatur enim illud
vim vllam habere, cùm illius Motus proprius sit
à Clemente VIII. reuocatus, & ad ius com-
mune reductus. Neque verum est confirmatum
fuisse & reualidatum quatenus iuri communi &
Tridentini erat conformis, ijs reiectis, in quibus
terminos iuris communis & Tridentini excede-
bat, si de hoc vltimo loquamur; id enim omnes
illi à veritate alienum supponunt Auctores, qui<-P>@@

<-P>Constitutionem Pij V. in suo esse robore ex De-
claratione S. Congregationis probant, ex quibus
aliquos dedimus. n. præced. Quomodò enim stare
posset vt Eminentissimi Cardinales contra aper-
tam Pontificis decernerent voluntatem? & ex-
tat quidem Bulla Clementis VIII. Ordine 51.
die 20. Decemb. 1595. in qua Religiosis Mino-
ribus omnia priuilegia & gratias concedit, quæ à
suis fuerant Prædecessoribus impertita, Præter
ea, quæ Decretis Concilij Tridentini aduersantur.
Per quæ quidem non sunt censenda reuocari, sed
tantùm non esse concessa, vnde si alias concessa
esse constabat, suo in robore perseuerant; con-
cessio enim fauorabilis est, & ita in nullo odiosa
reputanda. Iuxta hunc ergo sensum Bulla est
alia interpretanda, si quidquam in ea, quod vr-
gere videatur, occurrat, & plus sibi videre con-
tendant aliqui, quàm oculatissimi, de quibus di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Plus videtur vrgere quod citatus Au-<marginalia>Sicut & alia|ex reuoca-|tione Oracu-|lorum.</marginalia>
ctor, & nonnulli alij ex reuocatione viuæ vocis
Oraculorum, opponunt, cùm constet concessio-
nes præfatis eo modo contigisse. Ad quod qui-
dem responderi potest pro concessionibus huius-
modi haberi Bullam, quam allegat citatus Bruno
vers. vlt. Scilicet Gregorij XIII. sub data 25.
Maij 1573. in qua reuocat suam illam Bullam
reuocatoriam præfatæ Bullæ S. Pij, omnia priui-
legia Fratrum Minorum amplissima confirma-
tione corroborans, etiam eorum mentione indu-
cta, quæ ab eodem S. Pontifice fuerant contri-
buta, in quibus non videtur dubium subesse pos-
se circa Oracula, cùm minimè, excepta reperian-
tur. Deinde ex eodem responderi potest, per
communicationem priuilegiorum, pro quibus
Bullæ habentur authenticæ, Religioni prædictæ
similem competere potestatem; vt enim ille ait
Parte 2. Tract. 7. Cap. 2. Proposit. 2. Conuentui
Domus Carthusiæ S. Trinitatis prope Diuionem
Lingonensis Di&#x0153;cesis concessum est à Ioanne
XXII. die 19. Aprilis 1391. Vt omnes Monachi<marginalia>Priuilegium|PP. Carthu|sianorum.</marginalia>
& Clerici redditi (verba priuilegij sunt) dictæ do-
mus vestræ, qui nunc sunt, & erunt pro tempore
vigesimum secundum eorum ætatis annum attingen-
tes poßint ad Presbyteratus Ordinem promoueri, in
ipsôque licitè ministrare, defectu dictæ ætatis, ac
statutis & Constitutionibus ipsius Ordinis, & alijs
in contrarium non obstantibus quibuscumque. &c.
FF. Minimis à Iulio Secundo in hunc modum:<marginalia>Aliud PP.|Minimo-|rum.</marginalia>
Dudum ad Sacrum Ordinem incipiente Bulla tenore
sequenti: Ac quòd Fratres Ordinis Minimorum hu-
iusmodi in vigesimo Secundo suæ ætatis anno tunc &
pro tempore constituti ad Presbyteratus Ordinem,
aliàs tamen ritè se promoueri facere libere possent.
Ex hac ergo parte satis videtur allato argumento
satisfactum.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Notabilius illud, quod ibidem affirmat<marginalia>Ex Clement.|Generalem|de ætate &|qualit. Ordi|nandorum.</marginalia>
dictus scriptor, quòd scilicet ante Tridentinum
Prælati poterant suos subditos dispensare & fa-
cere vt assumerent subdiaconatum in 18. Dia-
conatum in 20. & Presbyteratum in 22. com-
pleto, ac etiam inchoato. Et ita nunc eadem fa-<marginalia>Brunonis|Chassaing.|assertum|peculiare.</marginalia>
cultate vti posse, cùm illud priuilegium sit vali-
dum etiam post Tridentinum, vt tenet P. Sa.
Cui sententiæ etiam adhæret Christophorus à
Capite fontium in Compendio priuileg. Mendicant.
verb. Dispensatio. §. 14. & vt ait Portel verb.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0164.jpg/>
@@1@<SE164>De priuilegijs circa ætatem pro Ordinibus. 149
<duolan 2><-P>Priuileg. cessat. num. 64. tenere debent quotquot
asserunt priuilegia à Tridentino reuocata valere
in foro conscientiæ, ex quibus Emmanuel Ro-
der. P. Henriquez, & Sorbus, pro quo & alij alla-
ti à Nobis. nu. 159. Quod verò ad reuocationem
Oraculorum attinet, nullum illi videtur nego-
tium facessere, de qua egerat Parte 1. Cap. 2.
Proposit. 2. ex quo tamen nihil firmum deduci
potest, cùm fateatur reuocationem vrgere vbi
Constitutiones Gregorij XV. & Vrbani VIII.
publicatæ sunt. Vbi & ex diligenti & doctissi-
mo Regulari initio Proposit. affirmat nullum esse
Oraculum, quod Bulla confirmatum non sit,
præter illud, quo laicis seu conuersis Fratribus vt
tangere Sacra possint, indulgetur. Iuxta illum
ergo ad defectum publicationis potest, vbi fuerit
deprehensus ille, recurri, sicut in Gallia videre
licet, vbi & vim non obtinent, quia Regis pro
admissione beneplacitum authenticum est pror-
sus necessarium, nec tamen comparatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Circa quæ tamen in primis quod de<marginalia>Improbatur|ille quead|Presbytera-|tum & alia.</marginalia>
Presbyteratu dicitur ex Clement. Generalem in
principio Propositionis adducta, sufficere inquam
vigesimum secundum annum pro illo, est pror-
sus falsum, cùm in illa expressè vigesimus quin-
tus requiratur, In vigesimo quinto ætatis suæ anno
ad Presbyteratus Ordines promoueri, quæ sunt Pon-
tificis verba, vnde circa duos tantùm alios rema-
net difficultas. Ex quo habitum vt Patres Mi-
nores priuilegium, quod vidimus, impetrauerint,
quod quidem non esset necessarium, si vigesimo
secundo anno completo posset beneficio Iuris
communis dicto anno Presbyteratus obtineri.
Neque item argui necessarium foret ex Bulla S.
Pij, in qua de priuilegijs & gratijs agit, cùm ius
ad Ordinem prædictum non habeatur ex priui-
legio, aut gratia, sed generale in Iure sit; vnde
non videtur nomine gratiæ venire; licet gratia
sit reipsa vt non censeatur reuocatum. Quod ad
P. Sa attinet, non videtur posse conuenienter pro<marginalia>P. Sa vt sit|accipienda|sententia.</marginalia>
sententia citata aduocari, quandoquidem ille,
non Clementinam, sed Cap. Monachus videndum
admonuit, vt vidimus. nu. 158. sicut neque alij
eum secuti: quamuis & citari iuxta illius men-
tem posset ibidem explicatam, vt scilicet circa
Subdiaconatum & Diaconatum dispensationes à
Sede Apostolica concessas Religiosis minimè ex-
orbitantes crederemus. Et cùm absolutè dicat
videri posse Ordinari ante legitimam ætatem,
nulla circa Ordines facta distinctione, Presby-
teratum etiam videtur amplexus, & ita non po-
tuit ad Clementinam habuisse respectum, vbi
pro illo eadem est statuta ætas, quæ & à Conci-
lio Tridentino requisita: ad alias ergo est gratias
eius directus intuitus, de quibus diximus, in Con-
cilio reuocatas. Et cùm in præfata Bulla sic ha-
beatur: Etiam viuæ vocis Oraculo in genere, vel in
specie &c. Quæ ab Innocentio VIII. concessa
vidimus, ab ipso etiam Sanctissimo Pio concessa
debemus consequenter affirmare, & consequen-
ter, etiam stante illa, iam per Bullam haberi, vt
non debeant censeri reuocata.</P>
<P>  <absatz-nummer>165.</absatz-nummer> Sed restat aliud, quod maius videtur<marginalia>Oppositio ex|damnata|Propositione|ab Alex. 7.</marginalia>
habere momentum, scilicet ab Alexandro VII.
damnatam esse Propositionem de valore priuile-
giorum, quæ sunt à Concilio Tridentino reuo-
cata, quòd scilicet in foro conscientiæ illis possint<-P>@@

<-P>vti Regulares, & est Ordine. 36. ex quo videtur
certum Bullam Pij de qua dictum, non posse iam
locum habere. Ad quod quidem P. Bruno nihil
in speciali respondet, cùm post operis illius edi-
tionem damnatio Propositionum, inter quas est
præfata, fuerit promulgata. Videtur autem posse<marginalia>Verosimilis|responsio.</marginalia>
verosimiliter responderi, si dicatur damnari Pro-
positionem vt extat, generaliter scilicet asserendo
Regulares id posse, secluso priuilegio, de quo
nulla mentio, ex eo quòd sibi persuasum habeant
in Concilio solùm quoad forum exterius fuisse
reuocata. Vnde non omnes Regulares id pos-
sunt, sed qui priuilegiorum habent communica-
tionem, quia scilicet Mendicantes sunt, de qui-
bus specialiter procedit Bulla Beati Pij, vel Men-
dicantium priuilegijs fruuntur. Neque enim ve-
rosimile apparet doctissimum Pontificem eam
voluisse sententiam sua censura configere, quæ
grauissimos habet defensores, vt vidimus, cùm
in Breui alio contra seueros Amadæi insectatores
satis ostenderit nimis esse illos audaces & teme-
rarios, qui grauium scriptorum opiniones com-
muniter receptas suis contenderint inconsultis
censuris profligare. Item in prædicta damnatio-<marginalia>Alia item.</marginalia>
ne illi solùm notantur, qui affirmant licere vsum
in ijs, quæ expressè sunt reuocata in Concilio
Tridentino, non verò illi, qui asserunt aliqua
non esse expressè reuocata, vnde & ad reuoca-
tionem peculiarem modum, vt stare possit reuo-
catio, dicunt esse necessarium. Et qui dicunt ea,
quæ in sua Bulla habet D. Pius, non esse decisio-<marginalia>Alia insu-|per, & no-|tabilis.</marginalia>
nes, sed declarationes, agnoscunt quidem reuo-
cationes stare contra Decreta posse, quæ clara
sint, sed talia non esse illa, circa quæ declaratio-
nes versantur, iuxta quas in vsu earum procedi-
tur, vnde talis vsus nequit dici esse contra illa,
quæ clarè sunt à Concilio constituta. Quo pa-
cto philosophatur citatus Bruno Propositione illa.
2. cap. 6. Qui & Cap. 2. Proposit. 5. iuxta propo-
situm explicandi modum defendit non obstare
limitationem addi solitam in priuilegijs, Dum-
modò non sint contra Concilium Tridentinum, quo
minus vsus eorum liceat, & sint verè confirma-
ta, etiam circa illa, quæ in ipso videntur esse
contraria: quia contraria censeri non debent,
dum non sunt penitus destituta reuocatione ad
eorum vim infringendam in praxi requisita. Ita-
que Decretum reuocatum non est contrarium,
licet dicatur Dummodò &c. Quia illa limitatio
non ponit quidquid necessarium est vt vim reti-
neat suam, cùm possit aptè cum reuocatione
componi, iuxta prædictum explicandi modum
hucusque minimè ab Apostolica Sede damna-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Et hæc quidem à Nobis fusiùs discussa<marginalia>Circa solum|Sacerdotium|cur priuile-|gium con-|cessum. Vbi|specialis dif-|ficultas circa|priuilegia-|tum pro 22.|anno.</marginalia>
occasione præsertim priuilegij Patrum Minorum,
in quo de Subdiaconatu & Diaconatu nihil ha-
betur, sicut neque in alijs, de quibus. num. 162.
quia circa eos Ordines iure licebat communi vti.
Vbi & dubitari potest an stante, vt stat modò, in
suo robore Concilij Tridentini Decreto circa
ætatem, si dispensetur quis vt anno vigesimo
secundo possit Presbyter Ordinari, consequenter
etiam possit anno vigesimo primo Diaconatum
suscipere, & vigesimo Subdiaconatum. Et vi-
detur quidem sic affirmandum, nam iuxta Con-
cilium Tridentinum Subdiaconus non est ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0165.jpg/>
@@1@<SE165>150 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Dianatum promouendus nisi post annum ab il-
lius Ordinis susceptione, neque Diaconus ad
Presbyteratum nisi eodem temporis spatio iam
decursu, licet circa hoc possit Episcopus dispen-
sare, vt videri potest cap. 13. & 14. Seßion. 23. de
Reformat. Ex eo autem quòd tempus pro Sacer-
dotio breuius concedatur, nulla Episcopo neces-
sitas imponitur circa interstitia dispensandi, de
quibus agitur in citatis Capitibus, cùm tamen
nihil de ætate in illis, de qua cap. 12. præceden-
ti. Hoc non apparet improbabile. Nihilominùs<marginalia>Verosimilior|resolutio.</marginalia>
verosimilius est oppositum, quia vnius dispensa-
tionis concessione non veniunt duæ eiusdem ra-
tionis non connexæ necessariò, vt est comper-
tum, id quod in negotio præsenti contingit, in
quo quidem cum dispensatione circa Sacerdo-
tium est connexa dispensatio circa Diaconatum;
siquidem ætas pro isto est viginti & duorum an-
norum completorum, tertio inchoato; pro ea
autem ætate est concessa dispensatio pro Sacer-
dotio, & ita Diaconatus anticipandus est. Tunc
vltra. Vigesimo primo completo sine dispen-
satione potest Subdiaconatus assumi. Ex quo
sit anno eodem Diaconatum & Sacerdotium
suscipiendum, in quo difficultas est nulla;
quia si aliqua, maximè ratione Interstitiorum:
atqui respectu illorum non vrget, quia ad dis-
pensationem istam, si verè talis respectu illius
est, tenetur Episcopus; cùm non possit aliter
Pontificia gratia locum habere: vnde conuenien-
tiùs dici potest circa hoc à Pontifice dispensa-
tum; quamuis quanta sit intra annum Ordinum
futura distantia, iudicio Episcopi reseruetur,
quandoquidem celebrandorum Ordinum sua
sunt tempora, in quibus non semper vrget obli-
gatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Et præfata quidem probabilitatem ra-
tione priuilegiorum videntur euincere: quæ qui-<marginalia>Conclusio|præcedentis|discursus.</marginalia>
dem pro Societate nihil iuuat, cùm priuilegia
talia non sint ab eius supremo Capite communi-
cata, & fortasse neque communicabilia iudicen-
tur. In Religionibus verò alijs ipsi, ad quos id
pertinet, videant quid sit ipsis conueniens pro
temporum opportunitate futurum: mihi enim
non leuis operæ pretium visum est rem exactè
discussisse, ne in grauiora inconuenientia aliqui
ob veritatem non peruisam c&#x0153;co impetu pro-
labantur. Non enim vt c&#x0153;cus cadit in foueam,
qui probabili luce dirigitur. Id autem quod ex
P. Vasquex dictum nu. 159. & admittunt alij ibi-
dem citati, cùm probabile sit, etiam non admissa
sententia de valore priuilegiorum, suam potest
in facti contingentia conuenientiam habere,
quidquid dicat P. Palaus, cui est satis superque
satisfactum: Licet P. Bonæ Spei vti certum vi-
deatur statuere priuilegia omnia circa ætatem ita
reuocata, vt iam illis locus non sit, vt videri po-
test Tomo 6. Tractat. 7. Disput. de Sacram Ordinis
nu. 51. Non videtur tamen rem ad exactam tru-
tinam adduxisse, vno contentus verbo. Sicut &
P. Herincx Tomo 4. Disp. 10. nu. 71. totalem pri-
uilegiorum reuocationem agnoscens, immemor
eorum, quæ diximus, & suæ sunt propria Reli-
gioni, non ab Innocentio IV. vt per errorem à
Leandro positum Quæst illa 5. Sed VIII. vt ex<marginalia>Circa æta-|tem pro Sub-|diaconatu.</marginalia>
Compendijs habetur manifestum. Vbi circa id,
quod de 18. anno dictum, sufficienti pro Sub-<-P>@@

<-P>diaconatu, addendum occurrit, vix locum habi-
turum, stante limitatione à Pontifice adiecta de
foro interno, in externo enim defectus talis ap-
parebit, & fundamentum suberit ad hoc vt Epis-
copus exactam circa hoc probationem exquirat,
cui non poterit satis fieri, & ita neque ille in Or-
dinis procedere collatione. Quod autem de Iure
communi talis fuerit ætas sufficiens iudicata, mi-
rum haberi non debet; siquidem Subdiaconatus
Ordo sacer dicitur ob castitatis obligationem eo
in gradu vt dirimat Matrimonium. Plus autem
in votis Religionis accidere sciunt omnes, cùm
decimo sexto anno fieri Professio possit, ex qua
similis obligatio resultat, sicut per vota Societa-
tis, ratione cuius Religiosi dici homines sacri
possunt, quia Deo irreuocabiliter consecrati, de
quo Bruno Tractat. 3. Proposit. 1. in principio, &
quo Nos his ponamus finem, cùm dici alia circa
statum sacrum possent, sed quæ ad morale nego-
tium modò minimè necessaria iudicamus.</P>
<P>  Videatur P. Moia post hæc scripta visus in
Selectis Tract. 4. Quæst. 13. doctè & verosimili-
terlocutus.</P>
<Z><A+2>AFFINITAS.</A+2>
<A+1>Circa dispensationem in primo gradu pro
foro externo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>168.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus est non infrequens inter Indos vt<marginalia>Quando ac-|cidat casus|dispensatio-|nis in illa,|& quæ sup-|ponantur.</marginalia>
quis cum sorore eius velit contrahere,
cum qua carnale commercium habuit, sintq; pro
coniugio tali vrgentes rationes, diuturnus in-
quam concubinatus, à quo difficillimus sit reces-
sus, & quandoque cum filijs, sitque notum in po-
pulo prius illud commercium, vt non sit foro in-
terno locus, pro quo supponitur potestatem ad
dispensandum extare, iuxta dicta Tomo 2. The-
sauri Tit. 12. nu. 382. & seqq. vbi etiam habetur
in remotissimis partibus, in quibus Ordinarij de
facili adiri non possunt, id posse Religiosos So-
cietatis, vnde cum aditus est facilis, id non lice-
bit, neque valida erit dispensatio: quando autem
facilis aut difficilis aditus sit iudicandus, penes di-
stantiam ferendum iudicium, de quo num. 386.
admonitione penitus obseruanda, ne circa valo-
rem matrimonij aliquando molestæ moueantur
quæstiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Difficultas ergo circa solos Ordinarios<marginalia>Circa con-|cessionum|Pontificia-|rum compu-|tationem|temporis ob-|seruanda|doctrina.</marginalia>
versatur, quibus talis non videtur conuenire fa-
cultas, semper enim in concessionibus primus
gradus excipitur, dum illæ à Paulo V. vsque ad
Clementem IX. continuatæ per viginti annorum
spatium singulæ reperiuntur. Et dum circa hu-
iusmodi scribebam citato loco nu. 391. dixi priui-
legium Innocentij X. ab anno 1654. decurrens
anno 1674. finiendum, in quo iam sumus, iuxta
computationem, de qua nu. 38. eiusdem Tit. scili-
cet post diem 6. Maij, attento concessionum de-
cursu à sec&#x0169;da Bulla Pauli V. Sic enim accipien-
da quæ citatis sunt dicta locis de annis, in quibus
illæ aut finitæ sunt aut finiendæ. Neque enim
quod dictum est nu. 32. scilicet diem à quo sta-
tuitur terminus, non computari in termino, ita
ampliandum est, vt de anno etiam idem debeat
intelligi, esset enim valde exorbitans ampliatio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0166.jpg/>
@@1@<SE166>De dispensatione in 1. gradu pro foro externo. 151
<duolan 2><-P>ex quo fieret, vt concessio per duos annos à die
datæ facta, ad tres posset extendi, immò & si per
annum, posset ad duos. Et quidem ipse loquendi
modus ita videtur exprimere, vt nullum relin-
quat dubio locum, A die datæ. Ergo computatio
iuxta dies facienda, ipsa dationis non inclusa die.
Secus accideret, si diceretur Ab anno datæ; tunc
enim pro non inclusione illius, idem quod pro
diebus, fundamentum esse videretur, & in
re fauorabili, præsertim pia, & ad religionem
spectante, posset sustineri. Et propter anim-
aduersionem istam hoc loco de affinitatis gra-
du difficultas proposita, de qua dictum aliàs,
& conclusum licitam esse dispensationem, si ra-
tiones pro illa non leuis momenti concurrant,
dispensantium iudicio ponderandæ. Vbi si ad
potestatem ratione distantiæ recursus habeatur,
id circa Indos est plus verosimile, quibuscum
agi mitiùs solet: sicut si ad omnimodam Adria-
ni, & ad illam, Pij V. de qua. n. 393. Quod verò
peculiarem videtur difficultatem habere, ex pri-
uilegiorum tenore desumitur, in quibus certior
dispensationum habetur forma, & numquàm
concessum inuenitur vt Ordinarij possint in foro
externo circa primum dispensare, sed circa alios
cum Indis, & Æthiopibus ac mixtim progenitis
cum consilio & assensu Societatis Sacerdotum,
de quo. num. 391.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Sed verò in perpetua facultate ad<marginalia>Affirmatiua|pars circa|dispensatio-|nem statui-|tur & pro-|batur.</marginalia>
dispensandum in omnibus gradibus iure diui-
no non prohibitis, qualis est affinitas dicta, de
qua dictum. nu. 382. & est Gregorij XIII. ac
vtriusque Pij IV. & V. facultas est talis inclu-
sa, licet pro foro externo biennij terminus ex-
pressus habeatur. Siquidem ibidem in remotis
Prouincijs Ordinariorum præsentia destitutis, aut
distantibus per ducenta millia passuum, quod po-
steà ad minorem est distantiam redactum, de
quo n. 386. Societatis Sacerdotibus ea facultas
in foro etiam exteriori conceditur. Ex quo vi-
detur inferri eamdem in Ordinarijs residere. Gre-
gorius enim & Pontifices alij, de Societatis lo-
cuti Sacerdotibus primum gradum dictum in
vtroque foro, vtpotè iure diuino non prohibi-
tum, indulserunt: ergo & cùm Episcopi de illo-
rum consilio & assensu ex vi concessionis præ-
dictæ dispensarunt, circa primum gradum exti-
tit dispensatio. Quæ est euidens consequentia;
vel saltem versari potuit. Atqui respectu Sacer-
dotum Societatis ea non est limitata facultas: ergo
neque respectu illorum. Quod enim non obstet
concessiones posteà limitatas circa primum gra-
dum prodijsse probatum. n. 388. & seqq. Itaque
concessiones subsequentes priorem illam non in-
firmant, qua, potuerunt Ordinarij in primo gradu
dispensare, licet illum expressè non concedant.
Quia tamen Sacerdotibus Societatis concessum
est vt possint esse assessores cum voto decisiuo,
quia eorum assensus requiritur, & non solùm
assessores, sed etiam adiutores dicuntur, & ita sunt
quasi partiales dispensatores, inde pro Ordinarijs
similis potestas in foro vtrôque deducitur. Nam
facultati assistendi cùm de primo gradu agitur,
non est terminus designatus, & ita quoties de foro
externo ab Ordinarijs agetur, idem poterunt,
quod durante illa priori dictorum Pontificum
concessione: quam proptereà dixi concessioni-<-P>@@

<-P>bus subsequentibus non infirmari, quia habet
adiunctum aliquid, quod perpetuum est, scilicet
potestatem illam assistendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>171.</absatz-nummer> Prætereà vt ex tenore priuilegiorum<marginalia>Probatio|roborata.</marginalia>
colligitur, concessiones Religiosorum Societatis
& Ordinariorum patiuntur circa gradus, ad quos
se possunt dispensationes extendere, nihil enim
minus licere Episcopis Pontifices volunt, & ita
quod illi in foro interiori & in locis distantibus
possunt, his est pariter limitata illa concessione
externi fori concessum: vnde cùm gradum pri-
mum excipiunt, ex vi concessionum talium ni-
hil amplius licet. Ergo si aliàs circa primum gra-
dum in Religiosis sit radicata potestas, non est
illa in Ordinarijs coarctanda, id enim non esset
Pontificum menti conforme, qui pro Ordinario-
rum auctoritate tuenda curam semper adhibent
peculiarem. Et quidem inuerosimile prorsus
apparet, vt Religiosus Societatis vltra duas diæ-
tas ab Ordinario distans possit in vtroque foro
circa primum gradum dispensare, & quod Ordi-
narius ipse Religiosum eumdem assessorem &
adiutorem habens, aut alium cum simili facul-
tate, talem nequeat dispensationem impendere,
Religiosumque reddat illa distantia superio-
rem.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Potest ergo talis dispensatio conferri,<marginalia>Quid circa|praxim.</marginalia>
quando, vt dixi, rationes pro illa conuenientes
occurrunt, vt in facti contingentia factum ali-
quando; cùm tamen & rationes subesse quan-
dôque possint contrarium ad iudicium prouo-
cantes. Sunt enim & Indi, vt monent Pontifi-
ces, à matrimonijs talibus abducendi, & curan-
dum ne illorum contrahendorum spe incestuosis
communicationibus inuoluantur. Quando ergo
res in publicum prodeunt, separandi complices,
& exilio mulctandus vir, vt alij timeant, & sine
violentia de coniugio feminæ agendum, neque
enim deerit coniux, cùm non soleant Indi circa
talia hærere dedecora, contenti habere sedulam
seruitricem. Sed in separatione erunt etiam sua
non semel incommoda, præsertim si filij ex inho-
nesto consortio, De illo enim agimus; circa lici-
tam enim affinitatem in primo gradu, vt quis
duobus sororibus, aut aliqua duobus fratribus co-
puletur, nolim esse auctor, licet rationes adductæ
id videantur euincere, quia pro eo vrgentissimæ
deberent esse rationes, & raro in casu, qualis
fortè in remotis partibus occurret, in quibus So-
cietatis Religiosi sua vti poterunt facultate. Cùm
aliàs apud Indos impedimentum tale non extite-
rit, vnde ex dispensatione circa illud non erit
scandali alicuius periculum, & semper in casi-
bus huiusmodi explicatio est à ministris Euange-
licis adhibenda, vt sciant Neophyti quid gene-
ratim non liceat, & quid aliquando ex Pontifi-
cis concessione, quam non debeant sibi, cùm sit
futura rarissima, polliceri.</P>
<Z><A+1>Circa dispensationem ob violatum vincu-
lum affinitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>173.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Tom. 2. Thesauri. Tit. 12.<marginalia>Priuilegium|PP. Benedi-|ctinorum pro|dispensatio-|ne in petitio-|ne debiti.</marginalia>
n. 466. & seqq. & pro facultate ad il-
lam adductum. n. 470. priuilegium PP. Benedi-
ctinorum, de quo & n, 471. & 472. vbi & Le-
zanæ facta mentio, sed iuxta Dianæ fidem, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0167.jpg/>
@@1@<SE167>152 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>quidem inconcussam, quatenus Tomo 2. verb.
Affinitas nu. 6. asserit dispensationem intra domos
aut Ecclesias necessariò concedendam, ita vt ex-
tra illas non valeat priuilegij vsus. Circa quod
dictum à Nobis nu. 472. consentiente Fr. Anto-
nio à Spiritu Sancto in Direct. Regular. Parte 1.
Tract. 2. Disp. 1. nu. 111. Addit ille nu. 5. nume-
rum trium aut quatuor, designatum à Cardinali
intelligi debere respectiuè ad Monasteria, ita vt<marginalia>Non admit-|titur limita-|tio P. Leza-|næ.</marginalia>
in magnis & celebrioribus Monasterijs, quale est
illud Vallisoletanum, cui principaliter facta est
concessio, possint designari tres aut quatuor:
in minoribus autem Conuentibus non nisi vnus
aut duo. Ita enim recta ratio dictat intelligi de-
bere priuilegium. Quæ quidem limitatio, licet
prædicto Patri iuxta rectam rationem videatur,
contraillam tamen non est, vt cum priuilegij au-
ctor non limitat, neque nos limitare debeamus.
Et aliquando magnis etiam in vrbibus Conuen-
tus non multorum Religiosorum sunt, & ita po-
puli numerositas debet attendi. Immò & in alijs,
in quibus conceduntur à præfato Magistro duo,
cùm absolutè in priuilegio concedantur tres; vn-
de non expedit pro vno litigare. Et concessionem
præfatam non esse vti viuæuocis Oraculum re-
uocatam affirmat ille num. 4. sic philosophatus
vt & Nos nu. 471. quod pro similibus obseruan-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>174.</absatz-nummer> Non ita tamen de alijs concessionibus<marginalia>De priuile-|giis aliis.|V. V. Oracu-|lis.</marginalia>
iudicat, quæ in Compendijs Fratrum Minorum
habentur, vtpotè illud Innocentij VIII. apud
Casarrubium verb. Dispensatio nu. 17. quod &
quia Oraculum, & quia incertum, vt ibidem
ait Corduba, neutiquàm admittendum. Sed qui-
dem apud Casarrubium verb. dicto tale priuile-
gium nòn est, immò nec numerus, qui videri
sublatus potuit, nisi antiquissima impressio oppo-
situm suaderet an. 1532. in qua post nu. 16. im-
mediatè sequitur 18. Meritò ergo parùm est cu-
randum de illa, non sic de alia, quam adducunt
Fr. Emmanuel, Miranda, Portel, & P. Thomas
Sancius apud eumdem, & est S. Pij V. etiam
Oraculum, & proptereà ab eodem scriptore in-
utilis hoc tempore iudicata. Quod quidem non
omnibus eiusdem Religionis Patribus perpla-
cebit, ob priuilegium Gregorij XIII. de quo
nu. 162. quo sunt priuilegia omnia confirmata,
eorum etiam mentione inducta, quæ à SSmo. fue-
rant Pio dictis Patribus impertita, vnde & Ora-
culorum, vt ibidem dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Notat autem citatus Scriptor tria discri-<marginalia>Tria discri-|mina inter|priuilegia|Iulij 2. &|S. Pij ex|Lezana.</marginalia>
mina inter nuper adductum priuilegium, & prius
illud, pro quo rescriptum, & est Iulij Secundi.
Primum, quod hoc potest à Prælato locali con-
cedi, facta designatione, illud verò nonnisi à
Prouinciali. Secundum, designationem cessare
mortuo, vel amoto Prælato, quia debet esse ad
nutum designantis, secus in alio, quia concessio
est immediatè à Pontifice facta designatione.
Tertium dispensationem virtute prioris debere fie-
ri audita confessione, quia ita expressum; non
ita in alio, in quo de foro conscientiæ tantùm
agitur. Vbi quod ad Primum attinet, difficultate<marginalia>Circa se-|cundum de|gratia ad|beneplaci-|tum notata|quædam.</marginalia>
caret. Circa Secundum probabiliter locutus, cùm
sint multi, qui affirment, etiam cùm dicitur ad
Beneplacitum meum, siue ad nutum, quod idem
est, non cessare gratiam morte concedentis,<-P>@@

<-P>quando fauorabilis est, vt videri potest apud P.
Thomam Sancium Lib. 8. de Matrim. Disput. 28.
nu. 50. & licet ille oppositum sentiat, iudicetque
verissimum, cùm de gratia quacumque agitur,
auctores tamen contrarium asserentes sunt gra-
uissimi, & vnusquisque de sua sit solitus ita sen-
tentia loqui, vt verissimam arbitretur. Potest au-
tem securiùs procedi, si Prælatus dicat se desig-
nare talem Patrem pro suo triennio, & ad bene-
placitum, quia tunc stabit designatio, iuxta id
quod habet præfatus Auctor nu. 51. qui de anno
exempli gratia locutus: neque enim designatio
per triennium, aut per tempus Officij tollit, quin
sit ad nutum reuocabilis quamdiu in illo duraue-
rit. Quòd si officium sit perpetuum, id à fortiori
stabit, & tunc sensus designationis erit etiam con-
gruus iuxta dicta illius formam adaptando. Præ-
terquàm quòd priuilegij tenor non videtur cum
eo rigore procedere, neque subtilitates illas Iuris
ad vnguem obseruandas velle, sed in eo Prælatis
liberam dispositionem relinqui, vt possint cùm
bene sibi visum fuerit deputatos reuocare, siue
deputatio finito duret, aut non duret officio,
quod in ordine ad praxim nihil interesse vide-
tur, quandoquidem nouus Prælatus eum, qui
placuerit, possit deputare. Vnde & cùm ad
nutum reuocabilis dicitur, de nutu Sedis, seu offi-
cij, potest conuenienter intelligi, dum nutus in
speciali personæ deputantis non indicatur: quod
cùm accidit, non extingui gratiam receptissima
est sententia Iuri subnixa, de qua P. Thomas nu.
59. & P. Lezana verb. Gratia nu. 9. qui alios ad-
ducunt: sicut & Fr. Antonius à Spiritu sancto
stans pro duratione vbi infra.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Circa Tertium de necessaria auditione<marginalia>Circa Ter-|tium de au-|dita Confes-|sione, & fore$unclear|conscientia,|sententia|affirmans|non obstare|vt probabilis|proponitur.</marginalia>
Confessionis pro dispensatione probabilem sen-
tentiam secutus est citatus Auctor, sed contraria
est etiam valde probabilis, & communiter inter
Recentiores Theologos recepta, quam secutus
P. Thomas Sancius Lib. 8. de Matrimonio Disput.
15. nu. 15. & Disp. 16. nu. 11. & Disp. 34. n. 30.
cum multis, quos refert. Eligius Bassæus Tomo 1.
verb. Absolutio nu. 22. Diana Parte 1. Tract. 11.
Resol. 25. Parte 3. Tract. 2. Resolut. 20. & P. 4.
Tract. 4. Resolut. 8. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 8.
cap. 2. nu. 69. Fr. Antonius à Spiritu Sancto fu-
prà nu. 116. Leander Tomo 1. Tract. 5. Disp. 14.
Quæst. 97. vbi quamplures adducit: licet P. Men-
dus in Bullam Cruciatæ Disput. 26. nu. 203. affir-
met plures eorum à se visos non loqui in casu,
quo verba prædicta in priuilegijs sint adiecta,
quod ipse fatetur, citans præter illos P. Quinta-
nadueñas de Iubileo Cap. 11. n. 5. apud quem Lu-
douicus de la Cruz. Qui profectò, & alij satis
superque ostendunt id, quod diximus, senten-
tiam scilicet dictam esse communiter receptam
inter Recentioros, & consequenter esse valde
probabilem, ab extrinseco quidem ob defenso-
rum auctoritatem, ex quo etiam sequitur id, quod
alibi dixi, esse videlicet etiam ab intrinseco talem,
quia non est credibile tot ac tantos Doctores sine
solido fundamento fuisse locutos. Quamuis P.
Mendi argumentum videatur vrgere: quia scili-
cet Pontifex potest Confessionem vt conditio-
nem necessariam apponere: & cùm non semper
in priuilegijs talia verba reperiantur: quando ap-
ponuntur, specialem aliquem debent effectum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0168.jpg/>
@@1@<SE168>De suffragante pro seipso in electione. 153
<duolan 2><-P>habere; neque alius præter dictum apparet. Ne-
que videtur satisfacere P. Pellizarius dicens<marginalia>P. Pellizarij|minùs con-|grua expli-|catio.</marginalia>
Confessionem quidem requiri, sed proportiona-
tam pro censuris, de quibus ille, & idem est de
dispensationibus, & alijs, quæ sine confessione
Sacramentali transigi possunt; debet enim con-
fessio non Sacramentalis adhiberi, exacta in-
quam declaratio. Non inquam videtur satisface-
re, siquidem cùm Confessio exigitur, de Sacra-
mentali semper est sermo, neque contrarium vs-
piam inuenietur. Neque si de Sacramentali non
esset sermo, talis additio esset vllatenus necessa-
ria, cùm manifestum sit ad absolutionem, si de
censuris agatur, & ad dispensationes, aliaque, pro
quibus facultas à Pontifice confertur, necessa-
riam esse exactam manifestationem, vt legitimè
procedatur; manifestatio aute&#x0303; confessio est, & ita
videmus pro huiusmodi Confessarium ab Ordi-
nario approbatum requiri solitum, quia talis pu-
tatur futurus doctus, & cui meritò possit adeò
graue committi negotium. Stet ergo quidquid
de hoc sit, valde probabiliter posse in casu, de quo
agimus, iuxta sententiam dictam procedi, futu-
rumque vsum priuilegij securum; nec debuisse
P. Lezanam suum illud effatum quasi exploratæ
veritatis proponere, cùm contra se ea habeat, quæ
à Nobis sunt declarata. Iam ad alia.</P>
<Z><A+2>AMBITIO.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An in canonica electione possit quis pro se
ferre suffragium, & ratione illius offi-
cium obtinere.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>177.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Mbitionis quidem effectus talis, & vi-<marginalia>Casus ele-|ctionis ex|proprio suf-|fragio.</marginalia>
sus aliquando, circa quem & consul-
tus, non ab electo, cui nulla consultationis cura,
sed ab electoribus, quibus electi agendi modus
prorsus innotuit, & propter graues caussas nihil
circa cassandam electionem voluerunt attentare,
si fortè illa non possit vt legitima sustineri, &
posse quidem videtur probari posse ex ijs, quæ
tradit Fr. Emmanuel Rodericus Tomo 2. qq. regu-<marginalia>Quid pro|eius valore|facere vi-|deatur ex|Doctorum|auctoritate.</marginalia>
lar. q. 54. arti. 10. dicens quòd Diffinitores se-
cundùm ius possunt vnum ex ipsis eligere, in
quo iure confirmatur electio facta ex tribus de
septem compromissarijs de vno ipsorum, si ille
electioni consentiat: quia, vt Glossa ait ibi, sua
persona computatur inter eligentes. Citat autem
in margine Cap. Cùm in veteri, de elect. de quo
inferiùs. Hugolinus de Officio & potestate Episcopi
cap. 51. §. 2. adducto Cardinali Tuscho Lit. P. con-
clus. 595. tenet quando patroni sunt plures, posse
vnum ex illis se cum alijs præsentantibus ipsum
præsentare: quod & tenet P. Palaus Parte 2.
Tract. 13. Disp. 2. Puncto 7. nu. 3. quia cùm suf-
fragium illud partiale sit & insufficiens ad præ-
sentationem vel electionem constituendam, non
videtur à Iure prohiberi Cap. Per nostras de Iure
patronat. Cap. final. de Institutionib. Et alibi. Vbi
Auctor non solùm de præsentatione agit, sed et-
iam de electione, de qua & loquitur Cap. finale
citatum. P. Thomas Sancius Tomo 1. Consilior.
moral. Lib. 2. cap. 3. Dub. 74. nu. 14. cum Panor-
mitano & Philippo in Cap. Cùm in iure de elect.
affirmat in præsentatione vnius ex patronis posse<-P>@@

<-P>illius consensum numerum augere; quod Lam-
bertinus de Iure patronatus lib. 2. q. 8. arti. 8. n. 6.
& 7. ad electionem extendit. Pro quo & P. Sa,
verb. Electis nu. 10. ita scribit: Electio iure com-
muni ad Collegium pertinet: potest autem quilibet
de Collegio eligentium, si ipse eligatur ab illis nume-
rum deficientem suo suffragio supplere, etiam ad Pa-
patum. Nemo tamen, si solus sit, potest eligere se ip-
sum, etiamsi in eo solo manserit ius Collegij. Sic ille,
in eo quod de Papatu asserit, non admittendus,
ex noua Constitutione Gregorij XV. de qua
Barbosa de potest. Episc. Allegat. 72. n. 86.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> Potest etiam argui. Nam si aliquid in<marginalia>Quid ex|ratione.</marginalia>
Iure obstaret, maximè Cap. Cùm ad nostram fi-
nale de Institut. vbi sic Innocentius Tertius de
quodam electo Episcopo Custodiæ dignitatem
retinente: Custodiam ipsam recipere non potuit à
se ipso. Cùm inter dantem & accipientem debeat esse
distinctio personalis. Sed neque ab alio, cùm ius con-
ferendi alius non haberet. Hæc ibi. Atqui in casu
nostro inter dantem & accipientem datur distin-
ctio personalis, cùm sint plures eligentes, qui-
buscum tantùm partialiter concurrit electus, qua
ratione ante Constitutionem Gregorij nuper al-
legatam poterat numerum deficientem suo suf-
fragio supplere in electione ad Papatum, qui in
eo articulo versabatur. Adducit prætereà P. An-
tonius à Spiritu Sancto Tract. 5. Disput. 2. nu. 16.
Cap. Communio. & Cap. Quia propter. citati Cap.
finalis, quod est in hoc negotio præcipuum, nulla
facta mentione. Et Caput quidem Communio
nullibi extat, Caput verò Quia propter de ele-
ctione eatenus adduci potest, quatenus in eo sta-
tuitur vt suffragia sub secreto tribus scrutatori-
bus aperiantur; sic enim compertum habetur
nullum adeò futurum ex ambitione præcipitem
vt pro sesuffragium ferat, ita ambitionem suam
reddens alijs manifestam. Sic enim repellendus,
aut cassanda electio, iuxta Glossam in Cap. Cùm
in veteri de elect. Sed quidem cum electio non
eo modo fit, sed per schedulas, & omnino secre-
tò, vt statuitur in Concilio Tridentino Seßione
25. Cap. 6. de Regularibus vbi iuxta aliquos, de
quibus P. Suarez Tom. 4. de Religione Tract. 8. lib.
2. Cap. 5. nu. 9. ius est nouum inductum, & mo-
dus electionis, de quo in Cap. Quia propter anti-
quatus, licet ille oppositum sentiat, & probet.
nu. 10. & seqq. Certè modus electionis persche-
dulas vsu est communiter receptus, & pro eo
nihil videtur speciale circa negotium præsens ab
Apostolica Sede pronuntiatum. Et hinc videtur
factum vt apud Religiosos aliquos præceptum
sub mortali obligans sit impositum, ne quis pro
se suffragium ferat: Si enim illud in Iure habe-
retur, non fuisset opus impositione alterius, ne-
que id prudenter factum videretur: qui enim
Pontificio non est retrahendus præcepto ab hu-
iusmodi ambitionis abortu, neque inferioris cu-
iusquam præcepto ab ipso retrahetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> Dico Primò. Cùm electio Prælati fit<marginalia>Assertio 1.|negans abso-|lutè quando|electio fit per|scrutinium,</marginalia>
per scrutinium nullus potest pro se ipso ferre suf-
fragium, aliàs nulla erit electio. Sic Turrecre-
mata & Megala, quos adducit & sequitur Fr.
Antonius à Spiritu Sancto suprà. Magister Le-
zana Tom. 2. Verb. Electio. nu. 209. P. Thomas
Sancius citato Dub. 74. n. 12. & 13. & apud ip-
sum Panormitanus, Ancharranus, Ioannes An-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0169.jpg/>
@@1@<SE169>154 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>dreas, Antonius, Albertinus, & communis, vt
ille ait Fr. Antonius à Spiritu Sancto supra n. 76.
Quorum ratio est, quia cùm sic suffragatus ig-
noret vota aliorum, id non esset suæ consentire
electioni, sed se eligere, & ita tamquàm ambi-
tiosus repellendus. Sed à quo repellendus, cùm
eius votum ignoretur? Videtur equidem ita ex-
plicandum, vt iure ipso repulsus debeat iudi-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Probatur Primò ex Cap. Per nostras de<marginalia>1. Probatio|ex Cap. Per|nostras.</marginalia>
iure patronatus, vbi Innocentius Tertius statuens
neminem se posse ad vacantem Ecclesiam, in qua
ius patronatus habet, præsentare, illam genera-
lem reddit rationem: Cùm igitur nullus se inge-
rere debeat Ecclesiasticæ prælationis Officijs. Atqui
pro se suffragium ferens in scrutinio, maximè se
ingerit Ecclesiasticæ prælationi; neque enim
ab alijs inducitur, quorum votis consensum præ-
stat, sed solo impetu ambitionis abreptus: ergo
iudicio Pontificis est penitus repellendus, & ma-
gis in electione, quàm in præsentatione, pro qua
est potior ratio, vt & inferiùs constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Secundò ex Cap. Cùm ad nostram finali<marginalia>2. Ex Cap.|Cum ad|nostram.</marginalia>
de Institut. iam citato, quod communiter Do-
ctores ita accipiunt, vt vidimus. Neque enim
satisfacit quod dicitur de eligentium concursu,
negari enim nequit sic electum esse sui electo-
rem, omnes siqui dem concurrentes vocantur
electores, & verissimum est inter hunc electo-
rem & electum non dari distinctionem persona-
lem, quam Pontifex asserit esse necessariam. Ne-
que id quod de Papatu dicitur, quidquam valet,
in eo enim est ratio & dispositio specialis, vt vi-
deri potest apud Barbosam cit. nu. 86. Nota est
etiam historia Ioannis XXII. in quem compro-
miserunt Cardinales, & ita ne quemquam offen-
deret, se elegit, id probante Collegio Cardina-
lium, pro quo plures congerit Scriptores Doctor
Sebastianus Nicolinus in Epitome historiali Eccle-
siastica. §. 197. & Barbosa in Cap. Cùm in iure
n. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>182.</absatz-nummer> Tertiò, ex citato Cap. Quia propter de<marginalia>3. Ex Cap.|Quia pro-|ptes.</marginalia>
elect. Iuxta illud enim non erat locus huiusmodi
electioni, iuxta dicta: ergo neque in scrutinio
per vota omninò secreta. Patet illatio: Nam in
isto nihil est de antiquoris substantia relaxatum,
sed maius potiùs robur attributum, vt inconue-
nientia, quæ in illo esse poterant tollerentur; &
ita maius secretum additum, vt est compertum.
Atqui maius hoc secretum, non debet in gra-
uiora incommoda detorqueri, ex illius abusu, vt
scilicet quis ambitioni suæ indulgens se eligat,
quod stante priori electionis modo minimè fa-
cere potuisset. Quæ ratio videtur euidens.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Quarto ex Cap. Cùm post petitam de<marginalia>4. Ex Cap,|Cùm post|petitam.</marginalia>
elect. in quo sic Honorius Tertius: Quia tandem
examinato (sicut decuit) processu electionis tuæ, in-
uenimus eam post publicationem consensuum, & col-
lationis tractatum, aliquandiu fuisse protractam, as-
sensumque tuum, priusquàm electus fueris, requisi-
tum, electionem eamdem (ex ipsius tantùm inordi-
nato processu) iustitia cassauimus exigente. Sic ille,
nullam declarans electionem ex consensu electi
ante ipsam præstito circa quòd ita Glossa verb.
Requisitum, loquitur: Sed nunquid sola requisitio
sufficeret ad cassationem? Non videtur, quia in frau-
dem posset ab aliquo æmulo procurari. Simile infra<-P>@@

<-P>de Simonia Cap. Sicut. & ideò non videtur impe-
dire sola requisitio: sed si consentiat, tunc sufficit ad
cassandum, propter ambitionem, & simile supra eod.
Cap. Officij. & Cap. Cùm ad nostram. & 1. q. 6. Cap.
Sicut is. & C. de Episcop. & Cleri. L. si quemquam.
Et non ambitione, sed labore ad dignitatem conuenit
peruenire &c. Si ergo consensus ante electionem
adhibitus irritam eam reddit, quantò id potiùs
præstabit in eadem electione suffragium, in quo
maius proculdubio apparet ambitionis argu-
mentum?</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Qnintò ex Cap. Cùm in iure, de ele-<marginalia>5. Ex Cap.|Eum in|Iure.</marginalia>
ctione, vbi sic decernit Innocentius Tertius:
Super quo taliter respondemus, quod is, qui de nu-
mero septem à tribus eorum dignoscitur nominatus,
iuxta compromißi tenorem, debet in Decanum assu-
mi, dummodò electioni de se factæ consentiat, & ali-
quod canonicum non obsistat. Hæc ibi. Ex quibus
habetur electionem debere præcedere, vt ele-
ctus consentiat, & aliter non subsistere electio-
nem. Circa quod ita Glossa: Ex hac Decretali<marginalia>Glossa.|prior.</marginalia>
consueuit dici quòd persona electa auget numerum
eligentium: contrarium tamen verum est, quod per-
sona electi non computatur in numero eligentium,
quod probatur infra eod. Cap. Cumana Ecclesia. Sic
ille, cuius est Glossa dicta, iuxta quam id sequi-
tur, quod intendimus: nam electio ita debet fieri
vt sit ad plura medietate suffragia: Si ergo ele-
cti consensus non computatur in numero, electio
erit manifestè nulla. Sed sequitur Glossa alia,
quæ circa verb. Consentiat ita habet: Quia si vult
consentire, tunc persona sua computatur inter eligen-<marginalia>Glossa.|posterior.</marginalia>
tes. argum. ff. quod cuiusque vniuersitatis. l. planè,
argum. ff. de adopt. l. Si consul. & sic quatuor intelli-
guntur, & ita maior pars Capituli. &c. Hodie non
connumeratur persona electa inter eligentes, infra.
eod. Cap. Cumana & Cap. Quia propter, Nec dice-
rem valere talem electionem, si modò fieret, quia est
electus à minori parte Capituli. Hæc ibi. Ex qui-
bus habemus, siue is, qui consentit dicatur eli-
gere, siue non, decisionem talem pro casu scru-
tinij non posse aduocari. Circa quod ita scribit
Barbosa in Collectaneis ad dictum Caput num. 2.<marginalia>Barbosa.|& alij ma-|nifestè fa-|uent.</marginalia>
Procedit autem Textus decisio in electione, quæ fit
per compromissum (vnde non videtur penitus abro-
gata, vt volebat Glossa) secus tamen dicendum de
electione, quæ fit per viam scrutinij secreti, vt in
Cap. Cumana. 50. infra. hoc tit. Azeuedus dicto cap.
11. num. 7. (scilicet ad Curiam Pisanam lib. 2.)
Cenedus dict. Collect. (ad Decretales) 99. num. 2.
Ratio autem quare in electione, quæ fit per compro-
missum, poßit quis suffragari pro se, votumque suum
conferre sibi, vt electionem de se factam compleat at-
que perficiat, cùm tamen in electione, quæ est per
scrutinium, nullus poßit sibi suffragari; illa potest
esse, quia in compromisso electio non incipit, siue in-
choatur primo à prædicto compromissario, sed ab alijs;
à se verò ipso tantum perficitur & consummatur:
quod non contingit in electione, quæ fit per scruti-
nium, Siluester Verb. Electio. 2. q. 18. Fr. Ludo-
uicus Miranda dict. Conclus. 2. vers. Sed est difficul-
tas. (in Manuali scilicet Prælatorum Tomo 2. q.
23. arti. 40.)</P>
<P>  <absatz-nummer>185.</absatz-nummer> Ex eo ergo quod ex Fr. Emmanuele<marginalia>Adducta ex|Fr. Emma-|nuele non|vrgere.</marginalia>
Roderico adductum. nu. 177. nihil contra pro-
positam assertionem habetur, quod momenti
alicuius sit, quandoquidem iuxta decisionem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0170.jpg/>
@@1@<SE170>De suffragante pro seipso in electione. 155
<duolan 2><-P>citati. Cap. Cùm in iure, proceditur, licet per er-
rorem citatum sit Cap. Cùm in veteri: & illius
non huius sit Glossa ibidem allegata, de qua nu.
præced. Licet ex eo adduci aliquid possit, quo<marginalia>Cap. Cùm|in veteri.</marginalia>
& assertio roboretur: Siquidem cùm electores
consilium trium à Pontifice designatorum pro
electione, de qua ibi, requirere tenerentur, duo-
rum tantùm requisierunt, quia tertium elege-
runt, vnde & eius noluerunt consilium require-
re, qui si ante electionem pro se annueret volen-
tibus eligere, nullam redderet electionem, & ne-
cessario cassandam, aut cassam penitus declaran-
dam. Vnde Glossa verb. Ipsorum, sic ait, scilicet<marginalia>Glossa.</marginalia>
duorum, & non illius, qui electus fuit: quia ille non
debuit requiri, cùm hoc ipso cassaretur, vt suprà eod.
Cap. Cùm post petitam. Sic Glossa. In Capite
autem Cùm post petitam quid fuerit à Pontifice
decisum vidimus. nu. 183. vbi videtur cassatio-
nem pro declaratione nullitatis appositam, cùm
sic iustitia exigente sit factum ob inordinatum
processum, vnde non potuit sustineri. Neque
obstat sententiam Glossæ præfatam non omnes
approbare, circa quod ita scribit Barbosa in Colle-<marginalia>Barbosa.</marginalia>
ctan. ibi. verb. Sociorum. Aduertas quòd quamuis
huius Glossæ opinio probabilis sit, nihilominùs tutius
est fore tertij electi consilium saltem in genere requi-
rendum, vt sic formæ mandati satisfiat. Ita in præ-
senti Hostiensis. n. 3. Anan. n. 5. Ioan. Andreas. n. 17.
Imola n. 8. Ancharran. n. 4. Butrius. n. 17. Panormit.
nu. 17. quos citat Pendina in Promptuario receptar.
sentent. Tomo 1. Tit. 36. nu. 31. Sic ille. Ex quo
nihil contra dicta, sed potiùs maius eorum firma-
mentum. Cùm enim citati Doctores in genere
fuisse requirendum, & in similibus ita facien-
dum, apertè significent requisitionem in specie
circa electi personam valori electionis obfutu-
ram. Quod etiam tenet Fr. Emmanuel citata
q. 54. arti. 9. Est ergo in Probat. 5. robur multi-
plex, vt haberi pro pluribus queat.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Dico Secundò. Assertio præcedens ita<marginalia>Assertio 2.|Oppositum|non esse pro-|babile.</marginalia>
videtur certa, vt opposita nequeat vt verè & ab-
solutè probabilis sustineri. Id videtur ex dictis
constare, neque in Auctoribus quos vidi, vllum
inueni, cùm sint sanè multi, qui secus sentiant,
vel asserendo, vel probabilitatis gradum confe-
rendo. Neque ex adductis nu. 117. elici quid-
quam potest firmum & solidum. Quod ex Em-
manuele iam discussum. Hugolinus & Cardi-
nalis Tuschus de præsentatione locuti, cuius di-
uersa est ratio; neque de illa, quando futurum
scrutinium; sicut & P. Palaus, qui de electione
etiam quod vidimus pronuntiauit, ea ductus ra-
tione, quòd sic se eligens partiale tantum suffra-
gium ferat, & insufficiens; id quod iam osten-
dimus vim nullam habere, cùm absolutè proferri
possit se eligere, per quod & ratio disiecta, de
qua. nu. 178. & id quidem, quod à dicto Patre,
& duobus illis assertum Auctoribus, communis
aliorum sententia improbat, etiam cùm de præ-
sentatione agitur; pro qua etiam stat Canonica
decisio, de qua. nu. 180. Ex quo & argui valide
potest: nam præsentans non est Officij aut be-
neficij collator, vt constat, cùm & esse laicus
possit omni carens spirituali potestate. Et nihi-
lominus præsentare se ipsum nequit, quia ambi-
tionem sapit, à qua Sacri Canones abhorrent,
dum non ab alijs, sed à se ipso in Ecclesiastica se<-P>@@

<-P>intromittit Officia. Ex quo infertur circa ele-
ctionem idem potiori ratione dicendum, cùm se
quis eligat, & ita sibi conferat id, pro quo ne-
cessaria est distinctio personalis, vt iura cla-
mant. Neque aliter accipiendum, quod ex P. Sa
cit. num. 177. datum, siquidem de electione per
scrutinium non locutus, vt est planum, siquidem
in eo casu loquitur, in quo quis electus sit: ergo
supponit iam factam electionem, & ita nume-
rum deficientem posse supplere. Nihil ergo est
neque ab auctoritate, neque à ratione, quod po-
sitionem contrariam firmare possit, aut securum
in conscientia reddere sic electum. Vbi quod
de imposito dicebatur præcepto, nihil iuuat, sic
enim conueniens visum, & omnem probabilita-
tis apparentiam ex illegitimis deductam, aut ex-
tortam potiùs principijs, curatum est profli-
gare.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Id quod est generaliter<marginalia>Assertio 3.|idem statu-|ens de Mo-|nialibus.</marginalia>
dictum, ad electiones etiam Monialium spectat.
Id constat ex Concilio Tridentino Seßione 25.
Cap. 6. de Regularibus, vbi quod de electione per
scrutinium statuit ad illas etiam extendit, Abba-
tissarum, ac Præpositarum expressa facta men-
tione. Vnde & earum electio fieri debet ad plu-
ra medietate suffragia; non obstante eo, quod
habet Fr. Emmanuel Rodericus Tomo 2. qq. regu-<marginalia>Fr. Emma-|nuelem non|aduersari.</marginalia>
larium. q. 55. arti. 2. vbi ait in prouisione Monia-
lis Prælatæ sufficere medietatem: non enim lo-
quitur de prouisione per scrutinium, sed quando
fit à superiori potestate, & adijcitur clausula, de
consensu medietatis Conuentus: tunc enim ait suf-
ficere medietatem. Posset autem quispiam ex
eo contendere semper medietatem sufficere, men-
tem Sedis Apostolicæ ex huiusmodi prouisioni-
bus ita esse generaliter accipiendam colligendo,
quia non videtur maior ratio pro electionibus ab
ipsis Monialibus efficiendis. Sed quidem hoc ad-
mittendum non est: nam in prouisionibus dictis
etiam id seruatur, quod est à Iure statutum, iux-<marginalia>Peculiaris|casus ex Pa-|normitano.</marginalia>
ta dicta, medietati enim accedit consensus ele-
ctæ, ad eum modum, quem ex Panormitano
proponit P. Thomas Sancius citato. n. 12. quan-
doscilicet publicatur scrutinium, tunc enim quis
visa electione de se facta à medietate æquali,
posset recedere ab eo, in quem in scrutinio con-
sensit, & accedere & consentire electioni de se
factæ, & eius consensus augebit numerum. Quod
quidem videtur idem Pater admittere, quia pro-
ponens non reijcit. Circa quod etiā citata Glossa
in Cap. Cùm in iure sic habet: Quid si consensit<marginalia>Quid Glossæ|circa illum.</marginalia>
in alium? Respondeo. Si consensus talis facit maio-
rem partem, in se non potest posteà consentire, nec
mutare consilium in alterius præiudicium. ff. de re-
gulis iur. l. nemo potest. Si verò consensit in talem,
in quem minor pars consensit, potest mutare, quia
talis consensus illi non prodest. Sic Glossa. Habet
tamen in casu publicati scrutinij id, quod asseri-
tur, aliquale periculum. Is enim pro quo stat vo-
torum medietas, potuit ex ambitionis impulsu
pro se ferre suffragium, non legitima, sed peruer-
sa potestate; quo euentu, si posteà consentiat,
duo pro se vota feret, vnde electionis absurditas
supercrescet; cùm tamen Concilium Tridenti-
num omnem cautionem adhibeat, vt electio re-
cta sit, & sine fraude fiat, sicut & omnia ad eam
spectantia, vt omnia rectè, & absque vlla fraude<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0171.jpg/>
@@1@<SE171>156 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>fiant, quæ sunt illius verba citato Cap. 6. Quid-
quid autem de hoc sit, cùm clausula prædicta
apponitur, sua apponens vtitur potestate, vnde
si modus explicandi prædictus non admittatur,
ad voluntariam est dispositionem referendum:
cùm tamen pro Canonica stent non solùm De-
creta Pontificum, de quibus Fr. Emmanuel
Quæst. cit. arti. 1. Sed etiam vsus irrefragabilis
Canonico iuri, & Concilio conformis.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Dico Quartò. Religiosi prædictum<marginalia>Assertio 4.|Circa subdi-|tos in casu|dicto, vt obli-|gentur.</marginalia>
vitium electionis scientes in foro conscientiæ
non tenentur sic electo obedire. Id constat, quia
illis est manifestum Prælatum non esse. Et qui-
dam grauissimi scriptores tenent non esse obli-
gationem obediendi quando probabile est ali-
quem non habere legitimam iurisdictionem, vt
videri potest apud Angelum Bossium Tomo 1.
Parte 1. Tit. 1. §. 24. num. 285. vbi eos congerit,
licet non omnes. Quid ergo quando iurisdictio-
nis defectus ob electionis vitium est manifestus?
In foro autem externo obligatio suberit, ratione
scandali, & ne aliàs, quod iudicatur haberi de-
bere secretum, cum scandalo propaletur. Et qui-
dem difficile apparet non posse de remedio agi.
Potest enim Prælati, aut Prælatæ Confessario
id detegi, vt se deprehensos suo in delicto sciunt,
& de remedio agendum, grauiaque incommoda
proditura ex neganda obedientia in foro animæ.
Id quod etiam fieri potest grauioris personæ in-
teruentu, vnde fructus aliquis speretur. Ad Præ-
latum verò recurrere non apparet conueniens,
quia negotium est difficilis probationis; debe-
rent siquidem vota, quæ Concilium secreta esse
omnino vult, fieri manifesta. Et Prælatus aut
Prælata in sui odium esse commotam asserere
tempestatem possent, & grauia inde scandala,
rixæ, & simultates suscitari. Vt autem sic ele-
ctus aut electa sine dedecore proprio aut Reli-
gionis, Officium dimittat, honesti poterunt tituli
obtendi, cùm circa illius retentionem solus pos-
sit Pontifex dispensare. Id quod verum habere
etiamsi bona fide sit processum, vti certum affir-
mat citatus Fr. Emmanuel. q. 53. arti. 11. & ra-
tio est clara, ex defectu substantiali, voti inquam
vltra medietatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Circa validitatem actorum in sic electis<marginalia>Circa vali-|ditatem ge-|storum.</marginalia>
aduocanda est communis doctrina de errore
communi, & titulo, (si ille, vt est receptissima
sententia, etiam requiratur) pro qua Auctores,
quos congerit Diana Parte 2. Tract. 2. Missellan.
Resolut. 43. Parte 3. Tract. 4. Resolut. 122. & Parte
11. Tract. 2. Refolut. 69. apud quos, dum affir-
mant errorem communem siue cum titulo, siue
sine illo non obstare quominùs acta per iudices,
Prælatos &c. sint valida in vtrôque foro, illud
etiam occurrit, communem errorem censendum,
etiamsi vnus aut alter compertam habeat verita-
tem, vt videri potest specialiter apud P. Thomam
Sancium Lib. 3. de Matrim. Disput. 22. num. 42.<marginalia>Quid non|obstet com-|muni errori.</marginalia>
vbi alios citat. Si ergo in conuentu plures sint
qui sciant, valor gestorum erit nullus; cùm &
credibile magno cum fundamento sit notitiam
breui ad omnes peruenturam: quod & valori
obest, etiam quando communis videtur esse er-<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
ror, iuxta id, quod tradit P. Thomas suprà nu. 9.
vbi cum alijs ait sufficere errorem communem
in eo loco, vbi res agitur, etiamsi alibi notitia<-P>@@

<-P>habeatur, subdit tamen sic: Quod intellige quan-
do impedimentum est notorium in alio loco ita distan-
ti, vt verosimiliter non potuerit venire in huius op-
pidi notitiam. Sic Anton. eo. Cap. Suscitatus. ad fin.
& dicto Cap. Ad probandum. n. 11. vbi Abbas. n. 11.
Alexander de Neuo. n. 20. Socinus allegatus. n. præed.
Sic ille. Atqui in Religiosa domo, quod pauci
sciunt, verosimiliter potest in notitiam omnium
venire; ex quo fit multò id verosimilius esse
quando plures sciunt, ita vt iam pro comperto
respectu omnium possit reputari. Quod si res
accidat in Monialium Præposita, id minoris est
periculi, cùm careat spirituali iurisdictione, & in
receptione tantùm ad Nouitiatum & Professio-
nem nullitas esse possit, de quo dictum aliàs: erit
enim nulla, si notitia intrusionis ad plures deue-
nerit, aut prudenter ventura credatur, iuxta di-
cta. Communitas enim Religiosa attendenda
est, vt id verificetur quod de errore communi
dicitur, nihil obstante quòd inter sæculares error
habeatur; quemadmodum de Parochianis dicen-
dum, licet in populo quis pro Parocho habeatur,
si plures in oppido Paræciæ sint, quæ pro diuersis
quo ad hoc sunt oppidis æstimandæ. Nec de his
plura.</P>
<Z><A+2>ARCHIDIACONVS.</A+2>
CIRCA LIMANVM.
<A+1>An teneatur sic iubente Archiepiscopo Di&#x0153;-
cesim visitare.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>190.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Vxta erectionem S. Metropolitanæ Ec-<marginalia>Obligatio|Archidia-|coni virtute|erectionis.</marginalia>
clesiæ Limanæ inter alia officio Archi-
diaconi annexa vnum illud est vt totam visitare
Di&#x0153;cesim debeat, sic iniungente Prælato. Ver-
ba erectionis sunt: Instituimus Archidiaconatum,
ad quem Clericorum ordinandorum examinatio, Præ-
lato solemniter celebranti ministratio, ciuitatis, &
Di&#x0153;cesis (si sibi à Prælato iniungatur) visitatio, &
cetera, quæ de iure communi competunt, exercere per-
tinebit. Et cùm circa hoc dubitatum fuisset, re-
nuente forsitan Archidiacono laborem visita-
tionis; & pariter quid de distributionibus in
ista visitatione dicendum. Responsum fuit ad
Primum obligationem vrgere, quia ex Iure,
& ex vi erectionis insurgit, nisi legitimo im-
pedimento, quale est infirmitas, veniat ex-
cusandus. Ad Secundum durante visitatione fru-<marginalia>Deberi illi|dum visitat|distributio-|nes.</marginalia>
ctus omnes & emolumenta Præbendæ recep-
turum, ac si adesset præsens, quamuis in di-
stributionibus quotidianis consistant: quia a-
liàs officium noxiale esset, cùm tamen ex Iu-
re tale non habeatur. Neque decisio Concilij
Tridentini Sess. 24. cap. 12. solùm præmittentis
Præbendarijs tres absentię menses obstare potest:
procedit enim de absentia voluntaria, & non de
necessaria, qualis ea est, quæ pro visitatione con-
tingat, ad instar illius, qui pro Ecclesiæ vtilitate
abest. Huic Consilio se subscripserunt Mag. Fr.
Ioannes de Lorenzana posteà Primarius Theo-
logiæ Professor in Limana Vniuersitate, & Do-
ctores Guarnidus & Faxardus: qui addiderunt,
quod habita consideratione huius Limanæ Ec-
clesiæ ad aliarum Indicarum, in quibus, redditus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0172.jpg/>
@@1@<SE172>De obligatione Archidiaconi ad visitationem &c. 157
<duolan 2><-P>Præbendarum sunt manuales, & instar distribu-
tionum quotidianarum, omnes illi reputantur
pro grossa (vt vocant) iuxta Glossam in Cap.<marginalia>Qui ita|censuerint.</marginalia>
Licet, de Præbend. in fine. Subscripsit etiam P.
Stephanus de Auila citans Almaguer, & probans
id, quod de distributionibus dictum ex l. Cùm
quis §. Iniuriarum. ff. si quis caut. & Cap. Eccles.
vt lite pendent. In quibus habetur regula illa de
subrogato, quòd scilicet sapiat natura in eius, cui
subrogatur. Item & Concilium Tridentinum
Sess. 24. Cap. 8. de Reformat. vbi statuit, quòd
P&#x0153;nitentiarius dum Confessiones in Ecclesia
audit, præsens in choro censeatur. Pro quo &
Nauarrus lib. 3. Consilior. ff. de Clericis non resi-
dent. Consil. 10. & 11. Addit Archidiaconum<marginalia>Et procura-|tionem.</marginalia>
visitantem procurationem habiturum, sicut &
habet Episcopus, quamuis pinguioribus redditi-
bus perfruatur, vt docet D. Antoninus Parte 3.
ff. 20. cap. 4. §. 1. Pro legentibus item & au-<marginalia>De nonnullis|alijs.</marginalia>
dientibus Scripturam cit. Cap. Licet & Cap. su-
per specula de Magistris. Pro quibus Rebuffus
in Praxi benefic. §. Dispensatio de non resident. fol.
455. præcipuè nu. 25. qui & de præsentibus in
Concilio nu. 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>191.</absatz-nummer> Circa quæ id quod ad Ius attinet, in<marginalia>Indici Ar-|chidiaconi|vt tenean-|tur.</marginalia>
quo illa, quæ sunt Archidiaconi Officio annexa
statuuntur, in Titulo occurrit de Officio Archidia-
coni, & quæ ad visitationem spectant cap. 1. 6.
& 7. vnde videtur manifestum per se loquendo
Archiepiscopum posse illum ad visitationem vr-
gere, nisi, vt dictum est, sit legaliter impedi-
tus. Vbi quidem potiùs attendenda videtur ere-
ctio Ecclesiæ, quàm ea, quæ iure communi cir-
ca Archidiaconum disposita inueniuntur, in qui-
bus consuetudo magnam induxit varietatem, vt
vix quidquam ex dispositis fixum in Ecclesijs re-
periamus, sicut in officijs alijs, vt obseruauit Ber-
nardus Parmensis in cit. cap. 1. verb. Corrigere
vbi sic habet: Quid de iure communi pertineat ad<marginalia>Glossa.|Bernardi|Parmensis.</marginalia>
Archidiaconum habes infra. eod. (Titulo) Cap. Ad
hæc, & Cap. Ad nostrum &c. prox. secus de consue-
tudine. infra Cap. vlt. vbi de hoc. Sic ibi. Glossam
autem prædictam Auctoris esse prædicti constat
ex Glossa eiusdem circa Cap. 2. verb. Ausculte-
tur, vbi ita scribit: Videtur hoc potius spectare ad
officium Magistri scholarum: sed potiùs ex consuetu-
dine fit hoc, sicut & multa alia, quæ considerantur
& attenduntur in huiusmodi officijs, potiùs quàm ius
commune. Infra de excess. Prælatorum. Cap. Ad hæc
& infra eod. Cap. vlt. Item in cap. 3. verb. Cimelia.
sic Idem: Sed, vt dixi in proximo Capite consuetu-
do attenditur &c. Et quidem multa alia, quæ ci-
tato in Titulo Archidiacono tribuuntur, iam sunt
per consuetudinem abrogata, ex quibus notabile
illud de iurisdictione circa Par&#x0153;cianos, & ani-
marum cura, qua exoneratus iam pridem fuit.
Circa quod Barbosa Tractatu de Canonicis & Di-
gnitatibus cap. 5. nu. 8. ita scribit: Sed cùm ho-
die ipsorum Archidiaconorum incuria, vel imperi-
tia, seu Episcoporum potentia, omnia penè iurisdi-
ctio extincta sit, nec in tota Hispania vnus reperia-
tur Archidiaconus, qui totam illam iuris commu-
nis retineat potestatem vt testantur zerola in Praxi
Episcop. verb. Archidiaconus. Lælius Zechius de
Republica Ecclesiast. Tit. 24. à nu. 13. merito no-
tant &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Et de visitatione agens Scriptor idem<-P>@@

<-P>nu. 13. sic ait: Visitationem autem si quam legiti-<marginalia>Vnde obli-|gatio dicta|cessare vi-|deatur, ex|D. Barbosa.</marginalia>
mè exercere consueuit &c. apertè indicans id, quod
circa illam in Iure decisum, non esse attenden-
dum, ita vt si quidquam huiusmodi Archidiaco-
no competat, ad consuetudinem legitimam sit
potiùs, quàm ad Iuris statuta reuocandum. Vn-
de & dici verosimiliter potest, etiamsi ex ere-
ctione Ecclesiæ obligatio sit visitationis expres-
sa, eam non esse c&#x0169; rigore accipiendam, sed iuxta
Hispaniæ consuetudinem, iuxta dicta, in qua
iam diu est, ex quo talis cessauerit obligatio.
Vnde & meritò Reges nostri decernere potue-
runt, pro ea, quam circa res Indicas à Sede Apo-
stolica donati sunt facultate, ne Præbendarij, &
consequenter Archidiaconus, præsertim Sede va-
cante, Di&#x0153;cesim, quam Parochiam etiam vocat
Textus in cap. citato, visitarent. Sic enim nihil<marginalia>Deberi di-|stributiones.</marginalia>
contra ius commune ab ipsis actum, pro quo
scrupulus subire posset. Visitatione autem obi-
ta, id quod ad distributiones attinet, à præfato
probatur Auctore, qui & alios adducit n. 15. &
de quo à Nobis dictum Tomo 2. Thesauri Tit. 18.
nu. 78. vbi & de prohibita visitatione. De P&#x0153;-
nitentiario item nu. 85. & 86. Neque pro assi-
stentibus in Concilio difficultas specialis, iuxta
dicta nu. 77. Circa quæ, cùm difficilia non sint,
opus nec fuerit ampliùs immorari.</P>
<Z><A+2>ARCHIEPISCOPVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>An electo ex Ecclesia alia, & ad guber-
nationem iuxta Regiam ordinationem
admisso, liceat Indulgentias diargiri.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>193.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ommunis etiam est pro Episcopis dif-<marginalia>Capitulum|S. V. an pos-|sit Indulgen-|tias conce-|dere.</marginalia>
ficultas, sed pro Archiepiscopo insti-
tuta quæstio, quia circa illum casus contingen-
tia permouit inquiri. Et circa ipsum aliquid pos-
sit specialiter disputari. Et cum Archiepiscopus
in casu dicto auctoritate à Capitulo accepta gu-
bernet, ad potestatem ipsius Capituli circa hoc
videtur resolutio reuocanda. Et Capitulum non<marginalia>Quinegene.</marginalia>
posse Indulgentias concedere tenent Archidia-
conus, Michael Selua, Gaspar Calderinus, Bu-
trius, Cardinalis, Paulus, Ancharranus, Ioannes
Zochus, Sotus, Corduba, Ledesma, quos addu-
cit P. Azor Tomo 2. lib. 3. cap. 37. Quæs. 9. Na-
uarrus, Torreblanca, P. Henriquez, P. Suarez,
P. Reginaldus, Bonacina, Sanctarellus, Lauo-
rius, Alzedus, quos refert & sequitur Dom.
Barbosa de potest. Episcopi. Allegat. 88. nu. 21.
Affirmant tamen P. Azor suprà, & apud ipsum<marginalia>Qui affir-|ment.</marginalia>
Panormitanus, Ioannes Calderinus, Perinus,
Syluester, Armilla & Nauarrus, Lazarius, Ze-
rola, Aloysius Riccius apud Barbosam supra, vbi
& Quarantam allegat asserentem tutius esse
vt Capitulum hoc committeret alicui Episcopo,
qui suo nomine faceret: quod quidem à P. Azor
priùs fuerat pronuntiatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> Et vtramque sententiam esse probabi-<marginalia>Quid inde|circa inten-|tum.</marginalia>
lem dubitari nequit, quamuis negantem Theo-
logorum communis sensus in re prorsus spiritua-
li præualens probabiliorem ostendit, qui vi-
deri possunt apud Leandrum Tomo 1. Disputat.
14. Quæst. 23. quibus addi possunt Moure, P.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0173.jpg/>
@@1@<SE173>158 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Martinon, P. Raynaudus, & alij, qui de Capitu-
lo nihil, cùm de alijs proloquantur. Ideò videtur
tutus, & securus futurus vsus, cùm opinione pro-
babili muniatur, in quo periculum esse nullum
potest, si aliàs in concessione adijciatur: In
quantùm possumus. Id autem quod illi Scripto-
res obseruant, tutius futurum si alicui Episcopo
talis largitio committatur, non videtur cur de-
beat accurari. Nam aut Capitulum verè pote-
statem habet pro huiusmodi largitione, aut non?
Si prius, cur non proprio possit nomine id præ-
stare? si posterius, quid talis commissio prodest,
cùm dare nequeat, quod non habet? Nec Epis-
copus sit semper adfuturus, vt passim vide-
mus accidere. Id autem in casu nostro aptiùs
poterit vsurpari: Cùm enim tota iurisdictio &
auctoritas ad Archiepiscopum transferatur, me-
ritò ille poterit Indulgentias concedere sub re-
spectu illo probabili: sic enim sæpiùs ab Episco-
pis in Sede plena conceduntur, iuxta dicta Parte
præced. à nu. 342.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Et hoc quidem sufficiens esse posset,<marginalia>Firm ius pro|affirmatiua|parte funda-|mentum.</marginalia>
sed quia non adeò certum, fundamentum aliud
firmius & maiori auctoritate subnixum, inqui-
rendum; habeturque illud in Cap. Quòd au-<marginalia>Cap. Quod|antem de|p&#x0153;n. & re-|miss.</marginalia>
tem de p&#x0153;nit. & remiss. vbi sic Alexander Ter-
tius: Prodesse illis tantummodò (Indulgentias) ar-
bitramur, quibus vt prosint proprij iudices specia-
liter indulserunt. Sic Pontifex. Iuxta quæ id ha-
betur, quod citata Parte præced. nu. 332. & nu-
351. est dictum, vt Episcopi suis subditis con-
cedere possint, quòd Indulgentias ab alijs Epis-
copis concessas possint accipere & lucrari, pro
quo & Auctores dati. Id autem quod Episcopi
possunt, non est denegandum Capitulo, & id prę-
stare maximè credendum est, quando Di&#x0153;cesa-
nos penitus Episcopo subijcit, totam suam au-
ctoritatem in ipsum transferendo; sic enim pro-
prij iudices vt Indulgentiæ prosint satis super-
que comperiuntur indulgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Sed & potest vlteriùs positio præfata<marginalia>Aliud insu-|per ex vi|gubernatio-|nis.</marginalia>
firmari, si dicamus eo ipso quod gubernatio Ar-
chiepiscopo aut Episcopo demandatur, potesta-
tem pro Indulgentijs debere illi attributam repu-
tari. Est enim potestas talis non ad temporalem
administrationem tantùm, sed etiam spiritualem,
vt est compertum, nec sine beneplacito Potificis,
iuxta dicta Tomo 2. Tit. 13. nu. 42. Ad spiritualem
autem administrationem Indulgentiarum largi-
tiones spectant, quæ nullibi exceptæ reperiun-
tur. Et cùm probabile sit, vt vidimus, præroga-
tiuam huiusmodi Capitulo competere; ei, qui
supra Capitulum est, non est vllatenus denegan-
da. Quæ ratio pro præsentatis etiam non conse-
cratis videtur militare, & ita pro alijs plus vrget,
cùm non appareat verosimile id à Sede Aposto-
lica negari, quod aliàs respectu subditorum erat
certissimum conuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Ex quibus videtur inferri ea, quæ Ar-<marginalia>Archiepis-|copi quid|specialius|possint.</marginalia>
chiepiscopis circa hoc specialia sunt, sic guberna-
tionem obeuntibus esse concedenda, de quibus
dict&#x0169; n. 345. & seqq. & quidem in Cap. Nostro de
p&#x0153;n. & remiss. illis conceditur vt per prouinciam
id præstare queant, quod non solùm in actu visi-
tationis accipiendum est, sed etiam extra illum, vt
est communis Scriptorum sensus, vt videri potest
apud D. Barbosam cit. Allegat. 88. n. 15. & 16. &<-P>@@

<-P>tunc tantùm habebit locum, cùm Archiepiscopus
extra propriam Di&#x0153;cesim versatur, intra Pro-
uinciam tamen: dum enim in loco Sedis suæ re-
sidet, nihil circa suffraganeorum subditos potest,
& ita intellexit Glossa præfatum Cap. Nostro, ad-
ducens l. 2. ff. de Officio Proconsulis, vbi de illo di-
citur voluntaria posse vti iurisdictione post egres-
sum ex Vrbe.</P>
<P>  <absatz-nummer>198.</absatz-nummer> Obijci potest receptissima sententia, iux-<marginalia>Obiectiò ex|defectu con-|firmationis|generaliter|requisuæ.</marginalia>
ta quam Episcopi, etiamsi consecrati non sint,
concedere Indulgentias possunt, pro qua Aucto-
res congerunt Bonacina Tomo 1. Disp. 6. de Indul-
gentijs. q. 1. p. 4. n. 2. D. Barbosa suprà n. 7. Cardi-
nalis Lugo Disp. 27. de P&#x0153;nit. n. 135. & Leander
suprà Quæst. 22. qui ramen addunt id locum ha-
biturum, dummodò Episcopus sit electus & confir-
matus; quod intelligi debet de electione & con-
firmatione cōsecrati, si ad Ecclesiam aliam trans-
feratur, cùm perinde se habeat, quandoquidem<marginalia>Aperte $unclear-|luitur.</marginalia>
respectu illius maiorem non habet potestatem,
quàm si non esset consecratus. Ad quod respon-
dendum ex dictis, & dicendum præsentationem
cum iure ad gubernationem vim habere electio-
nis & confirmationis in ordine ad prædictum ef-
fectum, sicut in ordine ad alios. Id quod ex ra-
tione, quam præfati adducunt, manifestè conuin-
citur, dum aiunt iurisdictionis negotium esse, &
ita confirmationem requiri & sufficere: atqui iu-
risdictio in prædictis est plenissima: poterunt er-
go & illa, quæ sine confirmatione stare ex gene-
rali Iuris dispositione non possent. Irregularis
profectò agendi modus præter sacrorum Cano-
num sanctiones, ipsis eorum Auctoribus, Ponti-
ficibus inquam, annuentibus, ad id necessitate
compellente: mundo enim nouo detecto, in mul-
tis oportuit legales, & Canonicas introduci no-
uitates: in quibus tamen inordinatum nihil, quia
Ecclesia sibi constans semper, sicut columna &
firmamentum veritatis. 1. Tim. 3. v. 15. ita etiam
Castrorum acies ordinata. Cant. 6. v. 10.</P>
<Z><A+2>B.
BAPTISMVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Dubium circa solemnitatem quando ratio-
ne necessitatis non confertur in Ecclesia.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>199.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N prædio quodam natus infans, vbi est<marginalia>Non esse|omittendam|statuitur.</marginalia>
Oratorium, in quo cum Ordinarij licen-
tia Missa dici solet. Frigida tempestas
vrget, & morbida; timeturque ne moriatur, si in
vrbem baptizandus deferatur. Vnde & inquiritur
an solemniter possit Baptizari? & Respondetur
affirmatiuè, si iudicio eorum, qui circa periculum
arbitrari possunt, timeri illud possit. Sic Fr. Em-
manuel Rodericus in Summa cap. 26. de Baptismo
Conclus. 4. vbi ait quòd tempore pestis potest ba-
ptizari infans domi, aut in proximiori Capella, aut
Oratorio ob periculum delationis in Ecclesiam.
Et allegat Ripam de peste, & quod de Baptismo
solemni loquatur apparet clarè, nam statim ait
tantam eo tempore esse necessitatem posse, vt sine
solemnitate possit Baptismus conferri. Etprobatur
ex Glossa in Clem. 1. de Baptismo verb. Neceßitas: vbi<marginalia>Glossa.|Clementinæ.</marginalia>
ait: Hic cōparantur nobilitas & neceßitas. Atqui filij
Principum possunt domi solemniter baptizari,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0174.jpg/>
@@1@<SE174>De solemnitate Baptismi etiam in neceßitate. 159
<duolan 2><-P>vt in eadem Clementina decernitur; ergo &
paruulus propter periculum. Iuxta quod & lo-
quitur P. Suarez Tomo 3. in 3. p. Disp. 31. Sect. 2.
vers. Secunda circumstantia dicens in Clementina
citata non tribui priuilegium filijs Principum vt
sine solemnitate baptizari possint; & ita, si non
subsit periculum, solemnitatem Ecclesiæ cum
suis ritibus obseruandam. Pro quo & stant Sotus
in 4. dist. 6. q. 2. arti. 3. ad 3. Nauarrus in Manuali
cap. 22. nu. 7. dicentes sine reatu mortalis pec-
cati non posse solemnitatem omitti, nisi vrgeat
necessitas: quæ quidem in casu præsenti non ad-
est: & ita solemnitas adhibenda: sic enim vnum
tantùm præceptum non impletur, non baptizan-
di scilicet extra Ecclesiam; duo autem si solenni-
tas omittatur: cùm sit regula Iuris certa quòd
quando sunt duo vincula, sublato vno, non au-
fertur aliud. Sic P. Stephanus de Auila die 30.
Iulij 1597.</P>
<P>  <absatz-nummer>200.</absatz-nummer> Vbi quidem de Parochis mentio nulla,<marginalia>Quid de|Parochi li-|centia.</marginalia>
aut de ipsorum licentia, quæ non obstante di-
stantia possit postulari: Iuxta ea, quæ in The-
sauro dicta sunt Tomo 2. Tit. 12. cap. 8. Difficult.
2. Si ergo licentia Parochi expectari possit, sine
illa non est Baptismus conferendus, non solùm
solemniter, sed neque sine solemnitate: si autem
non possit, & necessaria pro solemnitate suppe-
tant, illa non est omittenda, præsertim à Religio-
sis, quibus fauere aliquomodo priuilegia viden-
tur, de quo in Difficult. in prædicta, ac præcedenti
ipsam. Quæ autem à præfato adducuntur Aucto-
re non solùm probant Baptismum in Oratorio
posse cum solemnitate conferri, sed etiam domi:
quod quidem ex eo, quod de filijs Principum
dicitur, qui domi baptizari possunt, inferre licet;
quandoquidem in domibus huiusmodi Oratoria
semper haberi solent; sed ex necessitate adhi-
bendi illam, quando necessaria suppetunt, oleum
scilicet & chrisma, Capitium & cereus, cum Pa-
trinis.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Et circa hos sic admonet Rituale Indi-<marginalia>Animad-|uersio pro|Patrinis, ex|Rituali In-|dico.</marginalia>
cum, solicitè attendendum an Patrinus, qui do-
mi Baptizatum tenuit, sit distinctus ab eo, qui in
Ecclesia tenuit, & ita in libro Baptismi scriba-
tur; propter diuersas cognationes spirituales, quæ
contrahuntur: siquidem ob Baptismum contra-
cta Matrimonium impedit, & dirimit: alia au-
tem impedit, sed non dirimit, vt habetur in Cap.
Contract. de cognat. spirit. & in cap. Catechism. eo-
dem Tit. lib. 6. Cap. scilicet Contracto. Et Cap.
Per Catechismum. Vbi quidem Collector, de quo
alibi dictum, probabilem est sententiam secutus,
in Baptismo inquam non solemni cognationem
spiritualem contrahi Matrimonij diremptricem,
quam plures amplexi, quos allegat & sequitur
Leander Tomo 1. Tract. 2. Disp. 7. Quæst. 21. pro
opposita multos etiam & grauissimos Scriptores
adducens, & quod ad impedimentum ex Cate-
chismo attinet verissimum est quod Clemens
Tertius, & Bonifacius Octauus illius interpres
dictis Capitibus expresserunt, tentione scili-<marginalia>De impedi-|mento ex|Catechismo.</marginalia>
cet in Catechismo cognationem non contrahi
pro dirimendo Matrimonio sufficientem, benè
tamen impedientem, pro quo apud eumdem vi-
dendi, qui id magis ex professo discutiunt. Tomo
2. Tract. 9. Disp. 23. §. 3. ex quibus præcipuus
P. Thomas Sancius lib. 7. de Matrim. Disput. 10.<-P>@@

<-P>& de tempore ante Tridentinum Concilium lo-
quendo, receptissima sententia fuit, quam ex ci-
tatis Capitibus Doctores collegerunt, cui tamen
se Dominicus Sotus opposuit in 4. dist. 42. q. 1.
art. 2. Col. 4. vers. Vrgentius autem. Post illud au-
tem iuxta ea, quæ habet Seßione 24. de Matrimo-
nio cap. 2. etsi probabiliter idem sentiant non
pauci, negant tamen & plures & eximiæ aucto-
ritatis, quos adducit & sequitur P. Thomas cit.
Disp. nu. 12. & Leander plures congerens Quæst.
4. In ijs ergo non standum præfatæ Ritualis
animaduersioni, licet probabili. In eo autem
quod de Catechismo post Baptismum asseruit,
sub ea suppositione de perseuerantia impedimen-
ti, satis etiam probabilem sententiam secutus
Collector, quam & tenet cum alijs, quos allegat
P. Thomas nu. 7. cùm sint etiam apud eumdem,
qui id negent contendentes impedimentum hu-
iusmodi ex solo Catechismo Baptismum antece-
dente consurgere, nec contemnendi illi, quibus
& non leue fundamentum snffragatur. Sunt et-
iam alij minùs verosimiles dicendi modi apud ip-
sum, de quibus nu. 8. & 9. Circa quos non est
operæ pretium distineri.</P>
<Z><A+1>Digressio pro Societate IESV, in ordine ad
examen suorum scholasticorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>202.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ardinalis Lugo in Responsis moralibus<marginalia>De Exami-|natore adij-|ciente in|suffragio|particulam|Vix & da|alijs.</marginalia>
lib. 4. dub. 20. inquirit quomodò sit in-
terpretandum snffragium Examinatoris ad so-
lemnem Professionem tenoris sequentis: Iuro
& testor Patrem N. ægrè posse docere Philo-
phiam & Theologiam, vel vix posse vel vtcumque
posse. Et respondet. Primò reprehendendum Exa-
minatorem, quia non obseruauit præscriptam
formulam missam ad Prouincias mense Iulio an.
1623. vt sine vlla perplexitate responderent, &
cogendum vt iuxta eam formulam respondeat, an
possit cum satisfactione docere. Secundo si Exa-
minator dicat posse cum satisfactione additis
præfatis particulis, pro Examinato stare: quia
non negant potentiam, sed determinant infimum
gradum: sic enim dicitur, Iustus vix saluabitur:
& hæc opinio est vtcumque probabilis. Est enim vix
apud Grammaticos idem ac cum difficultate &
labore, & vtcumque idem est ac quocumque modo.
Et idem est de aduerbio ægrè, quod nihil deno-
tat aliud, quàm difficultatem magnam. Sic Cæ-
sar lib 1. de bello Gallico, ægerrimè, inquit, con-
fecerant, vt flumen transirent. Et post alia circa ius
antiquum, scilicet ante Octauam Congregatio-
nem, concludit, stante illius Decreto 37. tale suf-
fragium minimè Examinato fauere, quia in illo
exiguntur suffragia clara & minimè dubia pro
approbatione: vnde & si habeat pro se duo alia
clara & minimè dubia suffragia, debet censeri
reprobatus, nisi præclara talenta habeat ad con-
cionandum & gubernandum arbitrio Generalis.
Postrema illius verba sunt: Quare si hoc tempore<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
casus noster contingeret, proculdubiò ille omninò re-
probatus censetur, nec posset ad Profeßionem quatuor
votorum promoueri, nisi præclara & eximia talenta
haberet ad gubernandum vel concionandum arbitrio
Generalis, cùm supponatur habuisse duo suffragia
contraria, & ex approbantibus vnum non fuisse om-
ninò clarum, sed cum aliqua obscuritate & formi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0175.jpg/>
@@1@<SE175>160 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>dine. Hæc ille. Vbi aliquid desideratur, vt præ-
fatis ornatus talentis possit promoueri, quod sci-
licet plurium suffragijs attingat mediocritatem,
quod non supponitur, cùm supponi dicitur ha-
buisse duo suffragia contraria, quæ ita esse con-
traria potuerunt, vt mediocritatem abnegarent.
Si autem tria cum præfatis fuissent lata particu-
lis, videtur omnino certum pro mediocritate sta-
re; illis enim aliquid mediocritate maius indica-
tur. Quibus præmissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Dico Primò. Vix potens docere cen-<marginalia>Assertio 1.|affirmans.|probatur|clarè ex De-|cretali Boni-|sacij Octaui.</marginalia>
sendus est penitus approbatus. Probatur celebri
decisione Banifacij VIII. in Cap. Per Catechis-
mum de cognat. spirituali in 6. vbi sic ait: Per Cate-
chismum, qui præcedit Baptismum Sacramentorum
fundamentum, & ianuam reliquorum cognatio spi-
ritualis contrahitur, per quam contrahendum matri-
monium impeditur, vt ex prædecessoris nostri Cle-
mentis Papæ III. Decretali colligitur euidenter: di-
cendo enim quòd talis res vix contrahendo matrimo-
nio impedimentum afferret, velle videtur quòd affe-
rat: nam quod vix fit, fieri tamen dubium non exi-
stit. Per illam tamen cognationem matrimonium
posteà contractum minimè separatur. Hæc Ponti-
fex, ex quibus manifesta euadit Assertio; cui ob-
stare nequit quôd à Congregatione suffragia
clara & minimè dubia requirantur, nam iuxta
Pontificiam declarationem, quod vix tale dici-
tur, euidenter est tale, & dubium non existit.
Quod cùm in re adeò graui ita decidatur, ad rem
non tanti momenti euidens, clarum, & minimè
dubium est, posse conuenienter applicari. Neque
obstat quod in eodem Decreto nu. 2. dicitur, sci-<marginalia>Obiectio ex|Decreto|Congrega-|tionis dis-|cussa.</marginalia>
licet id, quod in formula iuramenti habetur de
doctrina necessaria ad Philosophiam & Theolo-
giam cum satisfactione docendam, intelligendum
esse in ijs locis, in quibus est idoneorum audito-
rum ac disputantium concursus. Nam circa hoc
etiam cadere particula Vix potest, iuxta decisio-
nem allatam: si enim vix potest in tali cum sa-
tisfactione docere concursu, non dubium est
posse. Et si peteretur summus doctrinæ gradus
dici etiam posset vix attingi, & tamen attingi
non dubium putari debuisset. In nostro autem
casu non multùm hærendum, quia posita assig-
natione ad docendum, multùm ex improbitate
studij augeri soleat ingenium. Cùm aliàs appro-
batus censeatur, pro quo Examinatorum vnus
neque mediocritatem recognoscit, in quo plus
fortè difficultatis occurret, vt ad docendum in
concursu prædicto possit adhiberi. Neque id
insolitum, pro quo R. P. Mutij habetur respon-
sum.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quod ad particulam<marginalia>Assertio 2.|de particula|ægrè, simi-|lis præce-|denti.</marginalia>
ægrè spectat, iuxta Latinæ linguæ Classicos est
explicandum magistros, ex quibus Ioannes Pas-
seratius in suo Dictionario verb. Ægrè, & verb.
Vix, eiusdem esse significationis affirmat, quan-
do scilicet ad alium sensum non debent trahi ex
adiunctis, pro quo varia exempla apud ipsum, &
cùm vnicuique in sua arte credendum sit, vide-
tur consequenter asserendum idipsum, quod de
particula remanet comprobatum. Licet autem
Examinatores in huiusmodi approbationibus si-
ne dubitationis cuiusquam notis procedere iu-
beantur, & simplici affirmatione aut negatione
vti: cùm in eo iuramentum interueniat, solent<-P>@@

<-P>aliquando non parùm anxij versari, quia neque
iuramentum violare licet, neque Examinatis eam
insufficientiæ censuram impingere, ex qua non
leue est incommodum subiturus quisquis repro-
batus fuerit, nisi eximiæ adeò virtutis fuerit in-
uentus, vt honorificum illum gradum etiam ob-
latum repudiarit, qualis apud P. Nadasi in Anno
dierum illustrium die 7. Iulij occurret P. Ioannes
Baptista Piscator, & nonnulli alij alibi. Si dicas
in conflictu Examinatoris prædicto, cùm dubius
sit, debere id ingenuè profiteri, & sufficientem
negare, quia is, de quo est dubium, pro insuffi-
ciente, vt vidimus, reputatur. Responderi ad hoc
posset, non ita esse dubium, quominùs in exami-
nati sufficientiam inclinet, & probabiliter de illa
iudicet, & ita cum formidine, quod adiecta par-
ticula declaratur. Sed verò responsio ista non vi-<marginalia>Admonitio|notanda,|pro casu,|qui accidert|potest.</marginalia>
detur exacta, quia ita de examinato sentiens po-
test absolutè approbationem impendere sine no-
ta aliqua dubietatis, quam si apponat, periculo
illum reprobationis exponit, si videlicet P. Gene-
ralis iuxta Cardinalis Lugo sententiam arbitre-
tur. Videtur ergo appositio talis ex non benè per-
pensa obligatione procedere, quia Examinatores
comperiuntur adstricti, & illo conscientiæ con-
flictu. Qui licet iudicium sincerè propalare de-
beant suum, non prohibenter id omne proferre,
quod in examinati possit fauorem redundare.
Vnde si circa mediocritatem ita iudicent, vt su-
perare existiment, aut si non existiment, dubij
tamen circa illam sint, nullam tamen circa me-
diocritatem habentes dubietate&#x0303;; ita suum debent
suffragium moderari, quia plus fauet, qui de
mediocritate certus, de superantia dubitat, aut
de sufficientia, quàm ille, qui non dubitat, sed
apertum defectum confitetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Particula vtcumque vide-<marginalia>Assertio 3.|de particula|vtcumque,</marginalia>
tur obstare approbationi, iuxta receptam eius ac-
ceptionem. Quamuis enim idem sit ac Quomo-
documque, & Quocumque modo, sub ea acceptione
nequit huiuscemodi casibus applicari; est enim
sic vniuersalis, & non ad limitandum, sed ad
ampliandum ordinata. Vtcumque ergo posse, est
non plenè & absolutè posse, sed mediocriter, &
& imperfectè. Quo pacto in Scriptura sacra oc-<marginalia>3. Reg. 17.|v. 20.</marginalia>
currit hæc vox, scilicet 3. Reg. 17. v. 20. vbi sic
Elias: Domine Deus meus, etiam ne viduam hanc,
apud quam ego vtcumque sustentor, afflixisti &c.
Circa quod ita scribit Abulensis Quæst. 30. in cit.<marginalia>Abulensis.</marginalia>
librum: Et dixit. Vtcumque, id est aliqualiter:
quia non totaliter sustentabatur: cùm pleniùs susten-
taretur quando manebat apud torrentem Carith,
quia ibi dabantur ei bis in die panis & carnes suprà
in Littera (v. 6.) hic autem solùm habeat panem
mixtum cum oleo, cùm vidua nihil aliud haberet.
Hæc ille. Iuxta quæ satis compertum apparet
approbationem cum præfata particula non esse
in negotio præsenti sufficientem: posse enim
aliqualiter docere, est non plenè & cum satisfa-
ctione id munus obire posse, quod valde alie-
num est à Societatis mente, vt adducta conuin-
cunt. De quo hæc dixisse satis occasione præfa-
tæ Decretalis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0176.jpg/>
@@1@<SE176>De Baptismo Infidelis surdæ, mutæ &c. 161
<duolan 2><Z><A+1>Singularis casus circa Baptismum.
anno 1598.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>206.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Nda infidelis annum agens decimum su-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
pra centesimum, penitus surda, neque
quidquam nisi per signa percipiens, idque pa-
rùm; ferè muta, cum vsu tamen rationis, quia
non prorsus caduca, ex loco 40. distante leucis
adducta est, infirmo valde pectore, & quæ vix
oculos aperiebat. Cumque sacerdos omnia, quæ
potuit, media ad instructionem Catecheticam
adhibuisset, neque de sufficientia dispositionis
satisfactionem vllam haberet, iam recedebat, cùm
admonitus ab illius filia de certa mortis instan-
tia, & quòd matrem etiam vt paruulam sine dis-
positione baptizaret, sub conditione id præstitit,
quia forsitan antea illam habuisset. Reuersus post
dies aliquot, & circa instructionem solicitus, il-
lius, quæ de necessitate medij & etiam præcepti,
necessaria ad salutem sunt, auribus instillauit, se-
riò & per otium his insistens. Et cùm ab ea an
audisset, quæ dixerat, fuisset sciscitatus, audisse
respondit. Et cùm eidem dixisset, vt leuatis in
cælum manibus, sicut habebat ipse, diceret: O
Domine Deus: subleuatis oculis loquebatur, ita
tamen vt Sacerdos percipere nihil posset: filia
autem hanc eius esse orationem asseruit: Parce
mihi, & remitte peccata quæ à pueritia commisi.
Addidit insuper Sacerdos, quod opportunum vi-
sum, & fecit vt Crucifixi oscularetur imaginem,
ac dolorem de peccatis tunsione pectoris testare-
tur. Cumque illi videretur ex defectu dispositio-
nis administratum antea Baptismum inualidum
esse potuisse, cui iam de dispositione, certitudine
morali constabat, ipsam sub conditione iterùm
abluit, si non esset baptizata: admonita filia, &
ritè instructa, ne scandalum pateretur. Circa
quod quæsitum an quod priùs factum, licitè fieri
potuerit, & item an posterius possit pariter susti-
neri. Quæsitum etiam quid faciendum cum
adulto ignotæ linguæ, aut surdo, & muto, vel
adeò decrepito, vt nihil percipiat, quando in ar-
ticulo mortis signis Baptismum postulat: aut ei
per signa offertur infusione aquæ, & signo cru-
cis fronti more Christianorum adhibito &c. quod
fieri vident, quando Sacramentum Baptismi con-
fertur. An id debeat sufficiens reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Circa Primum supposita postulatione<marginalia>Baptismum|esse validum|sine superna-|turali fide.</marginalia>
Baptismi, vt ex narratione colligitur, responsum
est validum fuisse Baptismum, quamuis de illius
efficacia & virtute supernaturalem fidem non
habuisset. Sic expressè S. Thomas 3. p. q. 68. art.
9. Et est S. Augustini sententia lib. 2. contra Do-
natistas cap. 14. Et refertur in Cap. Sicut in Sa-<marginalia>Cap. Sicut|in Sacra-|mentis.</marginalia>
cramentis, de Consecrat. dist. 4. Non interest, cùm
de Sacramenti integritate tractatur, quid credat, &
quali fide imbutus sit ille, qui accipit Sacramentum.
Ex quo infertur ad recipiendum Baptismum va-
lidum, sufficere vt quis velit illud recipere, quod
recipi ab alijs videt, vt habetur in Cap. Spiri-
tus Sanctus 11. q. 1. vbi de pueris à D. Athanasio
etiam puero baptizatis. Ex Sozomeno lib. 2. histor.
Ecclesiast. cap. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>208.</absatz-nummer> Ad Secundum attentis circumstantijs<marginalia>Et potuisse|apponi con-|ditionem.</marginalia>
non malè egisse Sacerdotem Baptismo sub con-
ditione administrato: Quia ad baptizandum in<-P>@@

<-P>articulo mortis etiam sine conditione sufficit ea
scire, quæ sunt necessitate medij necessaria, cum
dolore de peccatis mortalibus. Item quia licet sa-
cerdos dubitabat an vetula id sciret, quod est ne-
cessitate medij necessarium, sub conditione bap-
tizans non peccauit; quia licet communiter con-
ditio circa ea tantùm apponatur, quæ necessaria
sunt vt Sacramentum sit validum. v. g. Si non es
baptizatus: apponi etiam potest circa ea, quæ so-
lùm requiruntur vt Sacramentum dignè & cum
fructu recipiatur; quando tales circumstantiæ
occurrunt, vt minister de dispositione ad huius-
modi receptionem propter temporis angustias
nequit certiorari. Quod ex eo euincitur: Nam
licet Sacramenta ex Christi institutione non sint
sub conditione conferenda, vt docet Caietanus in
Tit. Absolutio: nihilominùs contra eorum insti-
tutionem non agitur quando ob iustas caussas sub
conditione administrantur. Quemadmodùm con-
tra eamdem institutionem non facit qui cùm du-
bia materia, conditione subiuncta Baptismum
ministrat, si necessitas vrgeat, lixiuio v. g. vtens.
Item, quia nulla iniuria fit Sacramento, sicut
neque tunc fit, quando apponitur conditio, Si
non es baptizatus, eo quòd an baptizatus sit, ne-
quit explorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Ad Quæsitum aliud, non fuisse licitum<marginalia>Baptismum|non potuisse|iterùm con-|ferri.</marginalia>
nec conueniens iterùm baptizare, per se loquen-
do: Quia Baptismus iam collatus fuerat validus,
& baptizans sub conditione eum, qui iam certò
baptizatus est, peccat mortaliter, vt ait Sotus in
4. dist. 3. q. vlt. arti. 9. ad 4. D. Thom. & viri
alij docti, quia videtur de priori Baptismo cum
iniuria illius dubitari, ac si caruerit virtute ad
suum proprium effectum. Et quia vera forma &
materia apponitur in subiecto incapaci. Quod
ergo fieri oportuit nihil aliud fuit, quam præfa-
tam Indam disponere pro habenda contritione,
vt ita suum effectum haberet Sacramentum re-
cedente fictione, quæ forte interuenerat. Dictum
est, Per se loquendo, quia per accidens potuit ig-
norantia, inconsideratio & bona fides Sacerdo-
tem excusare. Verum nihilominùs est quòd licet
aduerteret primum Baptismum fuisse validum,
non incurreret irregularitatem, quia illa impo-
nitur rebaptizantibus absolutè, quæ fuit hære-
sis Donatistarum, & p&#x0153;næ extendendæ non
sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Ad Postremum sicut ad Primum respon-<marginalia>Pro Quæsiti$unclear|postremi|enodatione|doctrina|multiplex.</marginalia>
sio adhibita, sufficere scilicet ad validitatem Bap-
tismi velle recipere quod Christiani recipiunt,
etiamsi supernaturalis fides deficiat. Sed si non
sit aliàs rectè dispositus eum accepturus, vt iu-
stificari per illum possit, peccat mortaliter, sicut
& qui illum administrat. Quia, vt ait D. Thomas<marginalia>D. Thom.|q. 68. art. 8.|ad 2.</marginalia>
3. p. q. 68. arti. 8. ad 2. Ecclesia intendit homi-
nem baptizare vt emundetur à peccato: & ideò
quantùm est de se non intendit dare Baptismum
nisi habentibus veram fidem, sine qua non est
remissio peccatorum. Et in eadem q. 68. arti. 4.
ait quòd peccatoribus habentibus voluntatem
perseuerandi in peccato non licet ministrare Ba-
ptismum, quod efficacissimis probat rationibus.
Hinc fit quòd si Indus adultus in articulo sit
mortis constitutus, neque adsit, qui linguæ illius
gnarus agere possit interpretem, cùm & illam
ignoret Sacerdos, & ita non possit instrui circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0177.jpg/>
@@1@<SE177>162 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ea, quæ sunt ad recipiendum dignè & cum fru-
ctu Baptismum, iustificandus per ipsum, super-
naturali fide, & dolore peccatorum præuentus;
non possit illi licitè conferri, cùm sic conferens
contra intentionem agat Ecclesiæ, & ipsius Chri-
sti, vt ex illis eiusdem constat verbis Matth. 28.<marginalia>Matth. 28.|v 19.</marginalia>
v. 19. Euntes ergo docete omnes gentes, baptizantes
eos &c. Circa quæ D. Hieronymus lib. 4. Com-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
ment. in fine sic ait: Primùm doceant omnes gentes,
deinde doctas intingant aqua: non enim potest fieri
vt corpus Baptismi recipiat Sacramentum, nisi antea
anima fidei susceperit veritatem. Sic S. Doctor.
Sicut autem qui administrat, mortaliter peccat,
ita & qui recipit. Id quod ex Sacramento P&#x0153;ni-
tentiæ confirmari potest, quod licet validum, in
forme tamen esse queat, peccat tamen mortali-
ter & qui administrat, & qui recipit, si de ijs, quæ
ad illius effectum sunt necessaria non curent. In-
dus ergo licet Baptismum petat, quem videt con-
ferri Christianis, baptizandus non est, nisi præfa-
ta concurrant, aut saltem ea, quæ sunt de neces-
sitate medij, si necessitas vrgeat, doceatur. Sic
P. Stephanus de Auila.</P>
<Z><A+1>Quædam notantur circa dicta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>211.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N præfata resolutione id, quod de culpa-<marginalia>Iterata Bap|tismi collatio|sub condi-|tione defen-|ditur.</marginalia>
bili iteratione Baptismi dicitur, non caret
difficultate. Attentio siquidem narrationis teno-
re valde dubium apparet an prior Baptismus va-
lidus fuerit, vnde coactus est Sacerdos (& ægrè
id quidem) vt illum sub conditione conferret.
Stante autem huiusmodi collatione, vbi primùm
de certo administrationis modo opportunitas suc-
currit, iterùm est baptizandus sub conditione,
qua vsus est Sacerdos. vt est Doctorum omnium
inconcussa doctrina. Vnde non solùm potuit, sed
debuit id facere quod & fecit. Neque id, quod ex
facto D. Athanasij affertur, tanti momenti est, vt
non habeat promptissimam ex citato ipso Capite
solutionem, sic enim ibi: Vbi ex responsis eorum<marginalia>Cap. Spiri-|tus S. 1. q. 1.</marginalia>
vidit (S. Alexander) secundùm religionis nostræ ri-
tum cuncta constare; statuit illis, quibus integris in-
terrogationibus, & responsionibus, aqua fuerat infu-
sa, iterari Baptismum non debere, sed adimplere ea,
quæ Sacerdotibus mos est. Sic dicto in Capite ex
præfato Historiographo Gratianus. Quis autem
non videat nihil tale in casu nostro repertum,
cùm prædicta vetula ad nullam interrogationem
responderit primo illo in congressu, vnde rece-
dens Sacerdos à filia est, vt vidimus, reuocatus,
nullo in matre circa id motu, nec signo præteri-
tæ petitionis, quæ si reuera præcessisset, aliter
esset iudicandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Id autem quòd filia postulauit vt tam-<marginalia>Nimis senex|an more|pueri possit|baptizari.</marginalia>
quàm paruulæ sine dispositione Baptismus con-
ferretur, fieri quidem posset, si ad infantilem
fuisset innocentiam restituta, & nullum mortale
peccatum admisisse constaret. De nullo autem
horum constare poterat, cùm dicatur vsum ali-<marginalia>Negatur, &|ratio pro eo|multiplex.</marginalia>
quem habuisse rationis, & in Idololatra adeò
prouectæ ætatis nequeat innocentia tanta præ-
sumi, sitque receptissima Theologorum doctri-
na sine gratia per Christum non posse per lon-
gum spatium naturalem legem obseruari; &
quando rarum aliquod circa hoc videtur prodi-
gium, Deum speciali aliquo suæ prouidentiæ<-P>@@

<-P>medio fidei lumen dispensare. A quo quidem
ea, de qua agimus, valde aliena fuisse videtur,
quæ inter fideles versata per annos plures, &
Christianæ legis imbuta notitia, quam & filiam
videbat amplexam, circa Baptismi receptionem
adeò pigritauit. Prætereà grauis quæstio est an
sine fide possit effici bonum aliquod opus sine
vlla circumstantia mala; & cùm fuerint qui id
negauerint, communis sententia affirmat, pro<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
qua P. Suarez Patronos adducit Tomo 1. de gra-
tia lib. 1. cap. 6. n. 6. qui & nu. 8. non solùm sine
fide supernaturali id posse stare asserit, sed etiam
sine veri Dei cognitione; addit tamen sic: Li-
cet rarò fortassè id fiat. Aut ergo sine fide & Dei
cognitione fieri opus bonum naturale nequit,
aut si fieri potest, id erit rarò. Ex quibus con-
uincitur Idololatram, id præ alijs habere, & ita
non solùm per diuturnum spatium legem natu-
ralem obseruare non posse, sed neque, nisi raro,
bonum aliquod efficere opus penitus bonum.
Quî ergo stare possit longissimi temporis inno-
centia? Quod ergo filia pro matre decrepita
postulauit, ex sincero quidem, sed erratico est
sensu profectum, quia mortalia peccata sine fide
& dolore illi correspondenti, nequeunt ex-
piari.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Sed obijci potest id, quod à Nobis di-<marginalia>Obiectio ex|incapacitate|pro mortali-|bus in ali-|quibus Eth-|nicorum.</marginalia>
ctum Tomo. præced. Parte 6. nu. 158. ex P. Arria-
ga, posse inquam inter Gentiles aliquos inueni-
ri, qui solùm sint venialium peccatorum capa-
ces, ob insignem ruditatem, & hos esse sine in-
structione alia validi Baptismi capaces, puero-
rum more, licet venialia per Baptismum non sint
in ipsis delenda, sed post præuium instans mortis,
iuxta dicta ibidem num. 157. Quis autem scit an
Inda, de qua agitur, talis fuerit? Vnde videtur
potuisse more puerorum, vt postulauit filia, bap-
tizari. Et id quidem sub conditione, vt ibidem
obseruatum. Quòd si potuit, debuit profectò,
sic enim eius saluti æternæ consultum, & dam-
nationis periculo quantùm est moraliter possi-
bile ex lege charitatis, aut etiam iustitiæ, si pro-
prius adfuit Pastor, occursum. Si dicas ex futuro
posteà euentu eam fuisse capaciorem, constitisse;
id non satisfacit; nam ex maiori instructione id
potuit accidere, iuxta eodem loco dicta, & ita
stare, vt ante tempus dictum nullum fuerit ab
illa peccatum lethale commissum. Pro quo &
facit id, quod ex P. Tannero datum. num. 156.
quod & amplectitur Dom. Quitensis Lib. 3.
Tract. 1. Seßione 14. n. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Respondeo præfatam doctrinam non<marginalia>Responsio|cum vtili|doctrina.</marginalia>
videri improbabilem, & posse ad praxim ali-
quando aduocari, casu scilicet mortis vrgente, in
quo opinionibus ferè improbabilibus vti licet,
qualis est illa de absolutione moribundi, qui à
sensibus destitutus nullum signum doloris exhi-
buit, aut volitæ confessionis, sicut & in Baptis-
mo occurrunt aliquæ circa qualitates aquæ.
Quod vt conuenienter fieri possit, diligenter est
circa modum agendi in vitæ decursu eius, de quo
dubium vertitur, inquirendum, ijs auditis, qui
testimonium possunt perhibere. In casu autem
proposito ita fieri potuit, interrogata filia circa
matris capacitatem, quæ & sufficiens visa est pro
antecurrenti tempore, vnde non debuit circa il-
lam more puerorum agi, sed dispositio conue-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0178.jpg/>
@@1@<SE178>Circa dispositionem pro Infidelibus baptizandis. 163
<duolan 2><-P>niens procurari. In Æthiopibus quidem id ha-
bemus frequentius; sunt enim quamplures ig-
notæ linguæ, & qui nullum circa diuina & ra-
tionabilia cognitionis vestigium præ se ferant,
vnde eorum prorogari Baptismum omnino ne-
cessarium reputatur, adhibendum tandem, si
mors instet, sub proposita conditione: Neque<marginalia>P. Tanner.</marginalia>
enim credibile est Deum à quoquam exigere maiorem
cognitionem, quàm per vim intellectus ipse consequi
poßit. Quæ sunt verba P. Tanneri. 2. 2. Disp. 1.
Quæst. 7. dub. 7. n. 42. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>215.</absatz-nummer> Est autem resolutioni præfatæ satis con-<marginalia>Sententia|peculiaris pro|illius confir-|matione.</marginalia>
sona illa, quam Leander habet Tomo 1. Tract. 2.
Disput. 6. Quæst. 22. vbi inquirit de amenti, vel
dormienti, de quo dubitatur an petierit Baptis-
mum ante amentiam, vel somnum? & præmissa
P. Henriquez affirmatiua sententia lib. 2. cap. 24.
n. 4. si adsit coniectura quòd petierit, pergit, &
sic ait: Sed ego respondeo, quòd etiamsi non adsit<marginalia>P. Leander.</marginalia>
coniectura, poßit baptizari sub hac conditione: Si
petisti Baptismum, ego te baptizo &c. Quia hoc
modo nulla irrogatur iniuria Sacramento, & potest
prodesse amenti baptizato. Sic Bonacina loco citato
(scilicet Tomo 1. Disput. 2. q. 2. p. 6. num. 19.) Sotus
Dist. 5. q. vnica arti. 12. Nugnus. q. 86. arti. 4. Sic
ille addens id locum habere, dummodò non con-
stet, post petitionem in statu peccandi iacuisse.
Iuxta hoc ergo præfata Inda baptizari potuit,
quia fortè Baptismum aut petiuit, aut desidera-
uit, sicque habuit illum in voto, quam non con-
stitit in statu iacuisse peccati, neque in illa potuit
in tali ætate haberi præsumptio, quæ Sacramenti
receptionem impediret. Sed cùm administrari
nequeat nisi disposito, neque petitio sit sufficiens
dispositio, conditio alia addenda est, scilicet, Si es
dispositus. Quod quidem in cautione illa, de qua
citatus Auctor, videlicet in statu peccati non ia-
cuisse, non videtur contineri: nam delicta quis
intelligit? Psal. 18. & præsertim occulta, & in
corde perpetrata, in ijs maximè, qui aut Deum
non cognoscunt, aut vix illius recordantur, de
quibus Psal. 9. v. 26. aliàs. 6. Non est Deus in con-<marginalia>Psal. 9.|v. 26.</marginalia>
spectu eius: inquinatæ sunt viæ illius in omni tem-
pore. Quod circa inquinamenta cordis, per desi-
deria praua frequentiori experientia comperie-
tur. Et in Indis, quo seniores illi, magis solet
superstitio radicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Vnde si de hoc constaret, minimè esset<marginalia>Vsus eius-|dem tempe-|ratio.</marginalia>
Baptismus conferendus; neque sententia dicta
habere locum potest circa Indos huiusmodi; aut
cuiusuis conditionis Gentiles; nisi in illis aut
coniectura aliqua subsit, iuxta P. Henriquez, aut
fundamentum, quod videatur sufficiens, vt etsi
non petierit Baptismum, petere tamen potuerit,
illius voto concepto, cum ante actæ vitæ emen-
datione. Id quod ijs accidere potest, quibus lux
Euangelij aliquatenus est orta habitantibus in
regione vmbræ mortis; non tamen illis, qui in
mera sunt barbarie constituti: hos enim à sensi-
bus alienos baptizare sub conditione prædicta,
absurdum planè fuerit, cùm moraliter loquendo
habere illa locum nequeat: Si petisti, cùm petere
non potuerit. Et quidem iniuria tunc fit Sacra-
mento, quandoquidem sub conditione imperti-
nenti & absona ministratur, vel ministrari inten-
ditur, cùm sit inualidum futurum. Quod qui-
dem ex cautione illa, Dummodò non constet &c.<-P>@@

<-P>potest euidenter comprobari, dicitur siquidem
obstare Baptismi administrationi, quia illi fieret
iniuria, dum indigno administratur. Atqui stare
potest vt talis fuerit dignus, si videlicet morti
proximus à Deo interiùs illustretur, vt & Bap-
tismum desideraret, & dolorem conciperet pec-
catorum, siue ante amentiam, aut somnum. At-
qui hoc non attenditur, eo quòd ex ijs, quæ sem-
per eueniunt in talibus morum prauitate corru-
ptis, moralis habeatur certitudo: Vnde si Deus
peculiari aliqua prouidentia aliquid huiusmodi
in talibus moliretur, ad eamdem pertinebat id
ipsum patefacere, vt illis per Baptismi opportu-
nissimum remedium æternæ vitæ portæ pande-
rentur.</P>
<Z><A+1>Adduntur & expenduntur alia ex eôdem
Magistro.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>217.</absatz-nummer> <INI2>G</INI2>Eneraliùs rogatus citatus Pater circa<marginalia>Vt non su-|spendantur|quæ faciant.</marginalia>
dispositionem pro Baptismo necessa-
riam, eadem ferè quæ sunt iam dicta respondit.
Addens sine cognitione eorum, quæ sunt de ne-
cessitate medij, neminem posse baptizari: quæ
autem sint, declarans ait. 1. esse vnum Deum
omni naturæ superiorem. 2. esse remunerato-
rem præmio supernaturali, licet illud in speciali
non possit apprehendere. Et malorum punito-
rem. 3. esse vnum, & omnium creatorem 4. pec-
cata remittere, & conferre gratiam. 5. animam
esse immortalem. 6. peccatum recognoscere.
Quæ quidem D. Paulus celebri illa sententia
comprehendit: Credere oportet accedentem ad
Deum quia est, & inquirentibus se remunerator sit.
Hebr. 11. v. 6. Cùm præmisisset: Sine fide autem<marginalia>Hebr. 11.|v. 6.</marginalia>
impoßibile est placere Deo. V. eod. Vbi quod ad
gratiam attinet, de gratia remissionis videtur ac-
cipiendum: de illa enim quatenus forma iustifi-
cationis est, etiam semiplena notitia capaciores
superuolat. Cognitionem autem Trinitatis &
Incarnationis non esse de necessitate medij cum
Victoria, Cano, Ledesma Coimbricensi & Al-
fonso de Castro tamquàm probabile, & practi-
cabile proponit, qui Doctores de Christi cogni-
tione locuti; esse autem idem de mysterio Tri-
nitatis ex D. Thoma clarè colligi affirmat. 2. 2.
q. 2. arti. 8. vbi ait quòd sicut ante Christi ad-
uentum mysterium Incarnationis fuit explicitè
creditum à maioribus, implicitè autem, & quasi
obumbratè à minoribus, ita etiam & mysterium
Trinitatis. Ergo Doctores qui asserunt modò in
raro aliquo casu posse quempiam iustificari cum
sola fide implicita de Christo, consequenter de-
bent asserere idem de mysterio Trinitatis. Licet
autem Doctores præfati de raro tantùm casu
pronuntient, non ita ad rarum casum eorum est
arctanda doctrina, vt non plures possint accidere,
quos & illi concederent, si noui mundi incolas
pernouissent; & ita P. Auila dum in praxi id
posse locum habere profitetur, huius esse men-
tis non obscurè dignoscitur. De quo dictum
à Nobis Parte 6. à num. 159. vbi de P. Iosepho
Acosta, qui doctrinam præfatam exhorruit, quam
tamen videmus à viro tanto illius coætaneo pro-
pugnatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> Qui & constanter affirmat adulto, cuius<marginalia>Quid fa-|ciendum|cum adulto</marginalia>
ignoratur lingua, non posse conferri Baptismum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0179.jpg/>
@@1@<SE179>164 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>cùm circa fidem necessariam & dolorem ne-<marginalia>ignotæ lin-|guæ in mor-|tis articulo.</marginalia>
queat instrui, etiamsi in articulo sit mortis con-
stitutus. Neque fore sufficiens si coràm illo alij
baptizentur, & insinuetur ipsi an velit illud ip-
sum. Quod quidem ita accipiendum, quando in
adulto tali ni hil deprehenditur speciale, quod pos-
sit ad Baptismi collationem permouere. Neque
enim talis ineptior est muto, qui tamen Sacra-
mentum potest P&#x0153;nitentiæ recipere, vt graues
Scriptores asserunt apud Dianam Parte 5. Tract.
6. Resolut. 3. Pro quo & Dom. Quitensis in Iti-
nerario lib. 4. Tract. 3. Seßion. 3. & Leander Tomo
1. Tract. 5. Disput. 5. Quæst. 56. qui alios addu-
cit. Si ergo is, de quo agimus, voluntatem sacræ
ablutionis ostendat, eamque seriam, iteratis sig-
nificationibus, tundens pectus, & cælum aspi-
ciens, vel sursum oculos leuans, baptizandus est:
Deus siquidem in eo aliquid videtur operari pro
illius æterna salute, cui est cooperandum, ne in
vacuum gratia eius recipiatur, conditione subiun-
cta, in quo, vt superiùs dictum, nulla Sacramento
infertur iniuria.</P>
<Z><A+1>Breuiores quædam Resolutiones circa Bap-
tismum paruulorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>219.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima sit filios non esse inuitis parenti-<marginalia>Resolutio 1.|circa inuitos|parentes.</marginalia>
bus baptizandos, si vsu rationis careant.
Hæc est communior sententia. Si verò rationis
vsu polleant, & baptizari velint, eis est baptismus
conferendus, separandi tamen à parentibus, si
autem ita contradicant illi, vt sine scandalo id
stare nequeat, supersedendum, & ita opportunius
censuit doctus Pater vt Baptismus inscijs paren-
tibus conferatur. Verùm si ex Baptismo ob con-
tradictionem dictam scandalum est futurum, ma-
ius profectò ex separatione timendum. Quomo-
do ergo hoc componi poterit cum clandestina
administratione? Videtur ergo in casu Baptis-
mus omittendus donec res ita disponi queat vt
scandalum non emergat.</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> Secunda sufficere vt parentum alter as-<marginalia>2. Sufficere|vnius con-|sensum, &|de mortis|articulo.</marginalia>
sensum præstet: qui necessarius non est, si puer
sit in mortis constitutus discrimine. Tunc ergo
neque de contradictione curandum, qualiscum-
que illa sit, nec ob scandalum desistendum, nisi
tale esset vt multorum æterna salus periclitare-
tur, quæ vnius est saluti præferenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Tertia, id quod de parentibus dictum,<marginalia>3. De tuto-|ribus.</marginalia>
etiam de tutoribus accipiendum. Verum enim
verò tutelæ apud Indos non multum curandæ,
quia tales non sunt, quales legibus exprimuntur,
sed superficialis cura pupilli, in cuius separatione
leuis sit futurus dolor, aut forte nullus.</P>
<P>  Quarta. Si pueri inueniantur, quorum non<marginalia>4. De ab-|iunctis à pa-|rentibus.</marginalia>
agnoscantur parentes, vel in remotis agant, quia
bello capti, aut aliàs, possunt baptizari. Et quod
ad captos bello attinet, etiamsi verè serui, mini-
mè dominis illa potestas competit, quæ parenti-
bus, & eorum locum tenentibus, quia neque iu-
re naturæ, neque iure gentium; non priùs, quia
iuxta naturæ ius, ea quæ ad bonum animæ spe-
ctant, extra seruitutis sunt leges, quæ ad solius
corporis dominium referuntur, & ideò illud est
pretio æstimabile: neque posterius, quia nullibi
talis inuenitur lex, neque circa illud Reipublicæ
omnes conuenerunt, essetque onus tyrannicum<-P>@@

<-P>eam conflictionem afflictis addi: quod secus in
parentibus accidit, ad quos pertinet, tamquàm
principales caussas, & partes sui, filios dum sui
compotes non sunt, apud se habere, & eorum
teneros motus moderari.</P>
<P>  <absatz-nummer>222.</absatz-nummer> Quinta, Etiamsi parentes consentiant<marginalia>5 Non re-|linquendos|apud paren-|tes.</marginalia>
vt filij baptizentur, baptizandi non sunt, si apud
ipsos sint relinquendi, ob manifestum periculum
peruersionis. Sed quid si eorum est beneplacitum
requisitum, nulla de separatione facta mentione,
quam neque ipsi potuerunt suspicari? Relin-
quendi equidem, quia fraus iuri non debet certo
præualere; curandum tamen vt vsu rationis in-
stante separatio fiat, medijs conuenientibus ad-
hibitis, quod non erit difficile; si secus accidat,
ea characteris iniuria ministro Baptismi tribuen-
da, sicut accideret, si puerum inuitis parenti-
bus baptizaret, inuiti enim isti censendi sunt,
dum beneplacitum est fraudulenter extortum.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Sexta, Fuit qui rogaret apud Indicam<marginalia>6. Circa|ætatem In-|dorum pro|vsurationis.</marginalia>
agens Missionem num pueri, qui nondum com-
pleuerunt decimum quartum annum, & puellæ
quæ duodecimum, possint sine ipsorum inten-
tione baptizari. Et responsum negatiuè, quia
vsus rationis regulariter ante præfatam aduenire
solet ætatem: & ita ius disponit vt parentes vota
eorum irritare queant ante pubertatem emissa,
vbi supponitur fuisse valida, aliàs non esset opus
irritatione, & ita cum rationis vsu constitisse.
Item septennium pro sponsalibus sufficit, vt est
decisum in Cap. Litteras. Cap. Acceßit. & Cap.
Ad dissoluendum, de desponsat. impuberum. Ne-<marginalia>Notanda|diuersitas in|Professione|& Matri-|monio.</marginalia>
que est eadem ratio de Professione, & Matri-
monio: quia cùm contractus sint, benè potuit
Ecclesia ætatem pro illis designare. Necessitas
autem vt adultus propriam habeat intentionem
ad recipiendum Baptismum de iure diuino est:
vnde nequit Ecclesia decernere vt illa necessaria
non sit in eo, qui iam vsu potitur rationis. Sic
dictus Pater. Sed quidem Indorum caussæ non
sunt in multis iuxta Iuris dispositiones exquisitè
iudicandæ, vt aliàs dictum, & de ætate speciali-
ter, cùm sit constans seriùs ipsis lumen rationis
oriri; in quo nihil fixum statui potest; quam-
uis satis verosimile appareat ante annos prædi-
ctos prædictam illuminationem accidere. Circa
quod si dubium aliquod sit, & puerorum aut
puellarum voluntas circa Baptismum agnosca-
tur, in eorum est fauorem iudicandum, iuxta
quod res exigere videatur. Pro quo Auctores
apud Leandrum Tom. 1. Tract. 2. Disput. 5. Quæst.<marginalia>Quid quan-|do dubita-|tur.</marginalia>
15. qui vti probabilius asserit posse licitè bapti-
zari puerum etiam extra articulum mortis si Ba-
ptismum petat expleto septennio, etiamsi de ra-
tionis vsu dubitetur, quia præsumitur vsum ra-
tionis habere; secus si septennium non exple-
uerit, nisi in articulo mortis, quia præsumitur
non habere, & melior est in dubio conditio pa-
rentum possidentium. Quo resolutionis modo<marginalia>Leandri|explicandi|modus non|admissus.</marginalia>
existimat sententias circa dubium, de quo agit
quæstio, oppositas conciliari. Sed cùm expleto
septennio dubium sit, nihil videtur operari præ-
sumptio, quæ veritate eliditur, vnde casus in
statu dubij relinquitur, & ita præsumptioni ne-
gato loco, solùm ratione dubij in fauorem bapti-
zandi iudicatur. Quidquid autem de hoc aliàs
sit, circa Indos aliud formandum arbitrium, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0180.jpg/>
@@1@<SE180>Resolutiones circa Baptismum paruulorum &c. 165
<duolan 2><-P>experimentis vltra septennium exploranda capa-
citas, fauorabili semper conclusione. Est autem
periculosa Baptismi administratio, si illorum in-
tentio, vbi dubium occurrerit, non requiratur,
quia sine illa validus esse non poterit, si vsu ra-
tionis polleant, iuxta dicta, vnde circa hoc cautè
procedendum.</P>
<Z><A+2>BENEFICIVM.</A+2>
<A+1>Casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>224.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Acerdos quidam Limæ simplex bene-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
ficium possidet, Capellaniam scilicet col-
latiuam, vt vocant, ex qua redditus annuos qua-
dringentorum octoregalium percipit. Et cùm
nauigare in Hispaniam velit ob magni momenti
caussas, decernit relinquere substitutum vt Mis-
sas dicat, (tres inquam singulis hebdomadis) sit-
que interim Capellanus, ea tamen conditione vt
integros leuandi redditus non habeat faculta-
tem, sed trecentos sibi tantùm octoregales acci-
piat. Et quia absentiam huiusmodi duraturam
per triennium arbitratur, vult ipsi substitutus
trecentos octoregales in fine triennij tribuen-
dos anticipatè tradere. Est insuper conditio, vt si
absentia fuerit diuturnior, integros redditus sibi
habeat substitutus. Item quòd si ante triennium
mors eunti superueniat, substituto trecentos
octoregales minimè heredes tribuere teneantur,
etiamsi illos non soluerit censuarius. Circa quod
tria quæruntur. Primum circa reseruationem
centum octoregalium. Secundum, an possit tre-
centos anticipatè tribuere substitutus. Tertium,
circa conditionem vltimam, vt neque trecenti
octoregales, neque eorum pars dentur substitu-
to, etiamsi mors eunti obtingeret, neque illos
ab obligato ad redditus aecepisset. Et responsum
est.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Ad Primum fuisse licitam reseruatio-<marginalia>Responsio ad|1. licere re-|seruationem|portionis|reddituum.</marginalia>
nem; quia fundatoris Capellaniæ voluntas fuit ea
Capellano relinquere, quibus honestè, & decen-
ter posset sustentari, & sic honorificentius, quàm
si ex diarijs stipendijs victum esset habiturus.
Qua de caussa etiamsi per triennium dicturus
Missas non sit, centum illos leuare octoregales
poterit. Item quia obligatio illi incumbit obser-
uandi an Missas dicat substitutus, & id curandi
per se, aut per alium. Pro quo facit doctrina Do-
minici Soto lib. 9. de Iust. q. 3. arti. 1. & Cordubæ
lib. 1. q. 4. dub. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Ad Secundum & Tertium, præfatum<marginalia>Ad 2. & 3.|posse con-|tractum sine|Simonia sal-|uari dupli-|ci alio.</marginalia>
contractum dupliciter fieri potuisse. Primò vt
Capellanus relinquat substitutum cum obliga-
tione anticipatè trecentos octoregales tribuendi.
Etsi ita, contractus est Simoniacus: quia aliquem
substitutum in Ecclesiastico beneficio constitui
res spiritualis est. Et ita quemadmodum si Pe-
trus Francisco centum octoregales mutuat, cum
obligatione vt ille centum etiam daret mutuos,
posteà, vsura esset omnium consensu: quia obli-
gatio remutuationis est pretio æstimabilis: ita
etiam substitutionem impendere, vt trecenti
octoregales anticipatè reddantur, quod est mu-
tuum virtuale, Simonia est: quia id, quod in re-
bus temporalibus est vsura, in spiritualibus est<-P>@@

<-P>Simonia. Secundò fieri contractus potest, ita vt
non obligetur substitutus ratione substitutionis,
& hac ratione est lieitus, & vt scrupulus non su-
persit, in hunc confirmandus modum, vt duo
contractus sint. Prior vt Capellanus substitutum<marginalia>Duplex|alius.</marginalia>
constituat trecentis illi octoregalibus pro annis
singulis, assignatis. Et hoc ita peracto succedat
alius, in quo substitutus tribuat proprietario cum
periculo illos amittendi, si ante triennium, & in
ipso itinere moriatur, Capellania etiam alteri col-
lata: & cum spe pariter fruendi integra pensione
reddituum, si vltra triennium proprietarius in
Hispania demoretur. Quo pacto Simonia abest:
nam insubstitutione illa non interuenit, cùm gra-
tis omninò fiat. Et quemadmodum cum tertio
simile posset pactum inire, trecentos ab eo octo-
regales mutuos postulans cum eodem periculo
& spe, quam in substituto statuimus: ita etiam
fieri cum substituto poterit: quia commodum
possibile fruendi per annos aliquot centum octo-
regalibus supra trecentos non accrescit illi prop-
ter mutuum, sed propter periculum, ad quod
ipse substituentem non obligat, (quod esset vsu-
ra) sed substituens ipse petit. Aduertendum ta-
men est priorem contractum liberè faciendum,
sine eo quòd substitutus ad secundum obligetur;
aliàs erit Simoniacus, quia obligatio talis est pre-
tio æstimabilis. Verùm enim vero casus prædi-
ctus vt in relatione proponitur, saporem & su-
spicionem Simoniæ præ se ferre videtur: nam se-
cundus ad primum cum obligatione aliqua refer-
tur: Sed dummodò illa vera & propria non sit,
licitus in conscientia erit, vt dictum est. Sic P.
Stephanus de Auila.</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Et citat quidem ille Sotum & Cordu-<marginalia>Circa reser-|uationem|quæ videan-|tur excitatis|ab Auctore|patronis mi-|litare.</marginalia>
bam pro licita centum octoregalium reseruatio-
ne. Quod autem ad priorem attinet non mul-
tùm fauere videtur; solùm enim ait eum, qui
stipendium copiosius accipit, si Curatus sit, posse
minori exhibito alteri vt Missam dicat, iusto ta-
men, quod abundantius est sibi reseruare, pro
cura & onere, quod subit ex Officio Pastorali.
Iam enim sententia ista proscripta est. Et vt de-
mus illis Auctoris temporibus fuisse probabi-
lem; cùm tamen id curæ Pastorali solùm tribu-
endum censeat, id non debet ad curam, quæ ta-
lis non sit, extendi: & satis quidem exigua esse
poterat, quam in Hispania, is, qui eo contende-
ret, habuisset, & Capellano cuicumque incum-
bens, absque iure ad reseruationem redditualis
portionis. Id quod in contractu prædicto videre
est. Nam si vltra triennium prorogaretur absen-
tia, centum dictos octoregales substitutus esset
habiturus; cùm tamen à præfata cura deberet
proprietarius neutiquam abstinere. Censebat
ergo illam non esse tali compensatione condig-
nam. Corduba autem minimè in absoluta sua
assertione Soto consentit, quam non leuibus ar-
gumentis impugnat: Solumque affirmat susti-
neri posse quando ex lege, vel consuetudine, vel
ex voluntate saltem tacita commendantium ipsas
Missas, dantiumque maiora stipendia, taxatum
vel Ordinatum est aliquod præmium, vel aliqua
pars illorum determinata vel indeterminata pro
ipso habente curam faciendi ipsas Missas pro suo
debito aliàs stipendio celebrari. Quod quidem
non apparet quomodo instituto præsenti possit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0181.jpg/>
@@1@<SE181>166 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>applicari. Id autem quod de honorifica agendi<marginalia>Quid ex ad-|ducta ab eo-|dem ratione.</marginalia>
ratione in Capellano dicitur, est quidem penitus
verosimile; sed casui non adaptabile, cùm Ca-
pellaniæ curam in alium reijciat Capellanus, qui
vt decenter etiam se gerat, integra reddituum de-
beret transmissione potiri: nec Capellanus ipse
quarta illa parte esse contentus, sic enim funda-
toris non esset consonus voluntati, quandoqui-
dem ad decentem statum parùm potest illa con-
ferre. Quod si dicatur habere illum vnde possit
aliàs statui decenti consulere: ex eo fit non de-
bere sibi centum illos argenteos nummos reser-
uare, sed ei relinquere, in quem onus & hono-
rem Capellaniæ transmittit.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Nihilominùs non est reseruatio dicta<marginalia>Defenditur|tamen.</marginalia>
damnabilis, nisiinfundatione aliquid sit, quod vi-
deatur obstare. Nam Capellanus, qui per alios
suæ potest obligationi satisfacere, minus potest
stipendium tribuere dicenti Missas, quàm sit il-
lud, quod est ipsi à fundatore designatum. Id
enim non est Vrbani VIII. Decretis prohibi-
tum, vt declarauit Sacra Congregatio, vt videri
potest apud Dianam Parte 2. Tract. 14. Resol. 11.
Vnde præfatus proprietarius maiorem etiam ar-
genteorum numerum potuit sibi reseruare: nisi
(vt dixi) aliquid in fundatione præcautum. Cùm
autem hoc ita fieri possit, sitque vsu receptum,
ratio illa decentis status Capellani parùm vrget;
quia licet per se loquendo ita sit, dum communi
vsui nihil contrarium apponitur, Capellanus po-
terit, quod sibi commodius fuerit operari. Cum-
que per alios Missas dicat, & sic stipendia dimi-
nuat, credibile est habere aliunde quæ pro de-
centi sunt statu necessaria. Vnde in fundatorem
nihil dedecori futurum ex tali agendi ratione re-
dundat, cùm constet ipsum pinguem adeò Ca-
pellaniam instituisse, ex quo & sequitur honori-
ficum esse Capellanum. Et eò venere mores, vt
Missas non per se, sed per alios dicere, sit hono-
rificum Capellanis, quibus vnde lautè viuant
commoda abundantiora succurrunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>229.</absatz-nummer> Circa contractum alium bene quidem<marginalia>Sicut &|contractus|alter cum|doctrina|vtili.</marginalia>
animaduersum suspicionem Simoniæ præ se fer-
re, quia videtur obligatio pretio æstimabilis re-
sultare, & eo tendere substitutionem, aliter non
futuram. Sed quidem obseruato contrahendi
modo ab Auctore præscripto, si conscientia non
clamitet, stare ille potest. Addidi tamen, quod
iuxta illius mentem esse credo si obligatio vera
& propria sit, nam aliqualis non est damnabilis,
ex liberalitate scilicet aut gratitudine de qua di-
ctum aliàs, scilicet Tomo 2. Tractatu 19. nu. 27.
& 28. & in Additionibus nu. 135. tot enim sunt
Auctores id admittentes, vt non possit non eo-
rum sententia, seruatis ijs, quæ ibidem dicta, pro-
babilis iudicari. Et in casu præsenti cum proprie-
tarius substituto tantùm commodi contulerit, si-
bi bene persuadere potuit non defuturum anti-
dorali respectui, & quod attinebat ad trecentos
octoregales minimè negaturum, cùm aliàs in eo
contractu lucrum etiam sperare posset mora
euntis in Hispaniam, vt frequenter accidit, pro-
rogata, sic enim quadringentos integros lucrare-
tur, cùm nihil ante incommodi considerabilis
fuisset expertus: quos enim trecentos simul tri-
buit, in fine triennij erat partitis vicibus, centum
scilicet annis singulis præbiturus. Non posse au-<-P>@@

<-P>tem doctrinam Capituli Sede Vacante Visitato-
ribus adaptari, ex dictis circa ipsos locis citatis est
liquidum: neque ego ab inculcanda huiusmodi
constantissima veritate vnquam me patiar remo-
ueri, si forte sit spes vt cum Propheta loquar Thre-<marginalia>Thren. 3.|v 29.</marginalia>
nor. 3. v. 29. Hæc enim non vnius mali labes, sed
multorum, pro quibus auertendis etiam in pul-
uere os ponere cum eodem ijs, quos zelus domus
Dei comedit, operæ erit Christianissimæ pre-
tium: Ponet in puluere os suum. Ibidem vt non
sint qui ponant in puluere corda, terrenis com-
modis ita immersi, vt de cælestibus, ad quæsuo
pro munere adspirare debent, nequeant cogitare,
Futuri, (Heu) tamquàm pnluis, quem proijcit ven-<marginalia>Psal. 1. v. 5.</marginalia>
tus à facie terræ. Psal. 1. v. 5.</P>
<negEZ><A+1>Casus circa capacitatem Religiosi ad ha-
bendum Beneficium, præsertim Cura-
tum.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>230.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosus quidam Professus à Religio-<marginalia>Casus pro-|positus.</marginalia>
ne eiectus à Summo Pontifice impe-
trauit indultum, vt in habitu Clericali viuens in
sæculo possit exercere quæcumque munera &
Officia per Clericos sæculares exerceri solita, &
rogauit an se extenderet concessio huiusmodi ad
Beneficium Curatum. Et responsum Religiosos
non esse incapaces generaliter loquendo habendi
Beneficium, sed tantùm sæcularium, ac præser-
tim simplicium. Ita Calderinus, & Panormita-
nus in Cap. Quod Dei timorem, de statu Mona-
chor. quos sequitur Nauarrus Consil. 3. Tit. de<marginalia>Resolutio|affirmatiua,|cum distin-|ctione Bene-|ficiorum.</marginalia>
Præbendis. & Consil. 40. eodem Tit. nu. 3. Philippus
Francus Cap. Cum de beneficio. n. 48. de Præben-
dis in 6. & Rebuffus in Praxi beneficiali. §. de
dispensatione cum Regularibus. facta. fol. 420. nu. 5.
& 7. & §. de dispensatione ratione ætatis num. 7.
iuxta regulam illam communiter receptam, Re-
gularia Regularibus, sæcularia sæcularibus sunt
conferenda, quæ fundatur in Cap. Vt posseßiones,
de rebus Ecclesiæ non alienand. & in citato Cap.
Quod Dei timorem. Dictum est specialiter in Bene-
ficio simplici: circa hoc enim omnes Doctores
conueniunt, si sæculare sit, Regulari sine licen-
tia Papæ non esse conferendum. De Curato
enim opinio valde probabilis est posse Regulari
conferri, quia animarum cura hoc priuilegio
gaudet, vt indicauit Panormitanus dicto Cap.
Quòd Dei timorem. nu. 5. & latiùs. nu. 7. vbi varias
opiniones refert, & potest hæc opinio fundari in
Cap. Doctos. 16. q. 1. & ita Rebuffus. §. de Com-
menda. n. 47. quòd cùm Pontifex cum Religioso
dispensat ad habendum Beneficium sæculare Cu-
ratum, talis dispensatio non se extendit ad Bene-
ficium simplex & prætereà incapacitas dicta
fundatur in Cap. Super ea de Regularibus, vbi
decernitur ei, qui religiosum habitum suscepit
animo permanendi in Religione, si illum dimi-
serit, non esse ipsi sæculare Beneficium confe-
rendum. In quo tamen Canonici Regulares non
comprehensi, quia cum illis circa citatum Cap.
Quod Dei timorem, est generaliter dispensatum,
vt expendit Nauarrus dicto Consil. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> Ex quo infertur in hac materia non esse<marginalia>Discrimen|circa irregu-|laritatem.</marginalia>
procedendum, sicut cum eo, qui ratione illegi-
timitatis, aut irregularitatis alterius, est incapax<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0182.jpg/>
@@1@<SE182>De Religioso eiecto circa Beneficium Curatum. 167
<duolan 2><-P>Beneficij: cum hoc enim difficilius dispensatur
circa Beneficium, quàm circa Ordines: & circa
Beneficium Curatum, quàm circa simplex; vt
constat ex Cap. 1. & 2. de filijs Presbyt. Vnde &
casus resolutio elucet, scilicet eum, de quo ser-<marginalia>Casus reso-|lutio.</marginalia>
mo, rectè posse Beneficium Curatum habere,
etiam sæculare: Pontifex enim in præfata clau-
sula incapacitatem intendit auertere, quam erga
Beneficia sæcularia habebat, & illi concedere vt
ipsum possit more Clericorum sæcularium ha-
bere. Neque opus fuit Beneficij Curati specia-
lem mentionem inserere, sicut esset in irregula-
ri, vt ex dictis liquet. Et idem confirmant verba
illa Indulti & quæcumque munera & Officia per
Clericos sæculares exerceri solita. Hæc enim verba
Quæcumque munera & Officia simul sumpta, &
secundùm subiectam materiam, proculdubio Be-
neficium Curatum comprehendunt. Et quamuis
Glossa in Cap. Qui sæpè de elect. in 6. Verb.
Beneficijs asserit suspensum ab Officio manere
suspensum à Beneficio; contrarium est verum,
quia est in materia p&#x0153;nali: in nostra autem, quæ
fauorabilis est, Officiorum nomine Beneficia ve-
niunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> Neque paupertatis votum obstare po-<marginalia>Non obstare|votum pau-|pertatis, &|quam pro-|prietatem|nonexcludat.</marginalia>
test: quia Religiosus etiam retento habitu sua
in Religione manens potest habere proprietatem
iuris ad Beneficium, quia res spiritualis est, &
per consequens non est pecunia æstimabilis: &
proprium, cuius est incapax Religiosus, est pe-
cuniæ, aut rei pecunia æstimabilis, vt obseruat
Nauarrus Comment. 2. de Regularibus. num. 2.
Dicto. 4. iuncto argum. 4. Immò & assero posse<marginalia>Specialius|aliquid affir-|matur.</marginalia>
prædictum Beneficium sæculare habere in titu-
lum: & probo ex doctrina Nauarri argum. 4.
allegato, iuncto Dicto. 4. vbi expressè ait Religio-
sum posse habere Beneficium Regulare in Titu-
lum, & sæculare in Commendam: Ergo is, de
quo agimus ex facultate & dispensatione Pon-
tificis in præfato Indulto poterit habere Benefi-
cium sæculare in Titulum. Sic qui aliàs.</P>
<Z><A+1>Notantur aliqua circa præfatam Re-
solutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>233.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Icta circa ipsam aliqua Tom. 2. Tit. 18.<marginalia>Nulla iam|Beneficia Re-|ligiosis posse|conferri.</marginalia>
Cap. 3. Vbi & probatum Religiosis
non posse Beneficia conferri; simplicia quidem,
quia id Iure prohibitum, per Textus adductos:
Curata autem, quia licet pro illis Ius faueat,
noua tamen Gregorij XIII. dispositione prohi-
bitum, etiamsi tantùm ad tempus cura anima-
rum assumatur. Quod quidem generaliter pro-
cedit; quidquid de Indijs sit, de quibus dictum
Tit. 17. vbi n. 9. de priuilegio actum B. Pij V.
qui Religiosos habiles ad Curata Beneficia red-
didit (vt de illis iuxta veriorem sententiam lo-
quamur) ad instantiam præclarissimæ memoriæ
Philippi Secundi Regis nostri. Ex quo videtur
colligi iam ante Gregorium XIII. ita fuisse vsu
constanti receptum; aliàs B. Pij non fuisset opus
indulto. Neque quod dictum de Canonicis Re-
gularibus ita generale est, vt superiùs dictum,
quia Gregorij dispositio circa Lateranenses est
in speciali directa, etiam de licentia sui Genera-
lis, quæ rescripti visa est vim habere, vt faciat
ius, & Religiosos omnes comprehendat, cùm<-P>@@

<-P>in omnibus ratio sit eadem: licet hoc non adeò
videatur vrgere, vt ex communibus doctrinis de
odijs & fauoribus, non possit euasio non penitus<marginalia>Quid circa|illum, de quo|est quæstio.</marginalia>
improbanda formari. Et ita circa eum, de quo
est quæstio, aliquid probabili existimatione,
etiam sine indulto Pontificio disponi, si ita esset
eiectus, vt omnis spes reuersionis abesset, & talis
esset morum experientia, vt de illo posset fiducia
competens haberi circa solertem administratio-
nem, & curam inoffensam animarum. Eiecti si-
quidem post legitimam Professionem non ea
morum esse præditi probitate solent, vt ijs possit,
nisi post experimenta plura, Parochialis proui-
dentia commendari. Spe autem reuersionis stan-
te, eo quòd Religio eos possit, cùm fuerit visum
conueniens ipsi, repetere, ab illius gubernatione
dependent, & ita sine Prælatorum licentia ne-
queunt qualecumque Beneficium acceptare.
Iuxta Vrbani VIII. Decreta nequeunt dimitti
nisi incorrigibiles, cum circumstantijs annuæ
carcerationis &c. Cauendum ergo ab illis, cùm
de committenda cura animarum agitur. Nam<marginalia>Eccli 14. v. 5</marginalia>
qui sibi nequam est, (& adeò nequam) cui alij bo-
nus erit? Veritatis ipsius proloquium est. Eccli.
14. v. 5. Si dicas: Quomodo ergo Pontifex tali-
bus indulta concedit? id ipse viderit, qui vt videat
quæ animarum saluti conuenientia sunt, superio-
ris luminis claritate perfunditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Quod de Officijs dictum est, vt ad Be-<marginalia>Munerum|nomine Be-|neficia veni-|re.</marginalia>
neficia possint concessiones pro ipsis extendi,
fortè accommodatiùs ad præsentem materiam,
de muneribus posset affirmari. Sic enim in Cap.
Priscis. 55. dist. S. Gelasius Pontifex: Quia ea-<marginalia>Cap. Priscis|55. dist.</marginalia>
tenus Ecclesiæ vel cunctis, vel sufficientibus priuatæ
sunt ministris, vt plebibus ad se pertinentibus diuina
munera supplere non valeant: concedimus vt si quis
Monasterialibus disciplinis eruditus &c. Vbi mu-
nerum nomine ea veniunt, quæ ad curam ani-
marum spectant, pro quibus supplendis Monachi
aliàs sufficientes aduocantur. Et ita quidem ac-
cipiendum vel iuxta subiectam materiam, vel
quando generalis est concessio vnde si in casu
præsenti nulla de Officijs extaret mentio, sed
sola munera proferrentur, stare resolutio præfa-
ta posset, in qua de Officijs cum expressione no-
minis extat nihil: cùm tamen constet talem esse
Parochialem curam, vnde & Tractatus grauium<marginalia>Vide Barbo-|sam Tract.|de appellat.|verb. 176.|1. reg. 2. v. 12.|& 13.</marginalia>
Scriptorum occurrunt de Officio Parochi, & 1.
Reg. 2. v. 12. & 13. sic habetur: Porrò filij Heli,
filij Belial, nescientes Dominum, neque Officium
Sacerdotum ad plebem. Et per hoc cessat penitus
id, quod dici poterat, & insinuatum est, nomine
Officij non venire Beneficium, vnde priuatio
vnius potest sine alterius priuatione consistere:
positis siquidem muneribus, & ea cum amplitu-
dine, Beneficia intelliguntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>235.</absatz-nummer> Consequentia illa ex doctrina Nauarri<marginalia>Illatio ex do-|ctrina Na-|uarri non|admissa.</marginalia>
deducta asserentis Religiosum habere posse Be-
neficium Regulare in Titulum, & sæculare in
commendam: Ergo is, de quo agimus, poterit
ex facultate & dispensatione Pontificis in præ-
fato Indulto habere Beneficium sæculare in Ti-
tulum: si verum esset antecedens posset forsitan
admitti, vt aliquid operaretur indultum, quod
aliàs videretur inutile: Sed est illud, iuxta dicta,
non admittendum; quia Regularis neque in Com-
mendam potest Beneficium Curatum habere,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0183.jpg/>
@@1@<SE183>168 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>etiamsi dicatur Regulare, nisi iam ex concessio-
ne Pontificis contingat possideri: immò neque
simplicem animarum curam ad tempus; quod
multò est minus; quam Commenda, de qua ni-
hil in prohibitione, cùm tamen ex stricta illa
additione prohibitam esse nequeat dubitari. Præ-
tereà ex concessione dicta, si solido sit cum fun-
damento loquendum, præfata non est legitima
consequentia: quia non obstante illa Nauarri
doctrina, ad Pontificem habitus est recursus, quia
illa non ita firma, sicut & aliorum, videri potest
reputata. Ex quo fit illud tantùm debere con-
cessum intelligi, quod ad illius spectat in suppli-
cante firmitatem. Sic autem non esset inutile
indultum reputandum, licet Beneficium sæcu-
lare habere posse in titulum non fuisset conces-
sum, cùm haberi possit in Commendam. Quod
quidem quantum attinet ad vim consequentiæ
currit; nam supplicantis amplior videtur fuisse
intentio, vt ex concessione apparet. Potest ta-<marginalia>Vt possit illa|stare.</marginalia>
men aliter explicari, vt videlicet admitti debeat
dispensatio in Pontificis Indulto contenta, neque
debeat vt exorbitans reiectari, quandoquidem
ex Nauarri doctrina idem ferè sine illo haberi
poterat, Commenda inquam Beneficij, quæ &
omnia Beneficij commoda quandôque conple-
ctitur; nec minoribus, quàm illud, in Religiosis
exposita potest esse periculis, propter quæ illos
Pontifices ab huiusmodi solicitudinibus alienos
esse penitus voluerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Quod ad votum paupertatis spectat, in<marginalia>Circa votum|paupertatis|in eiecto, sed|Parocho.</marginalia>
eiecto à Religione minus est quod timeri debeat,
cùm in ordine ad acquisita possit pro libitu, si-
cut sæcularis Parochus, excepta testamentaria
forma disponere, iuxta dicta Tomo 1. Tit. 3. n. 39.
ex grauissimis Scriptoribus. Et in casu, de quo
disputatio procedit, id apparet certius, quando-
quidem eiecto id conceditur, quod sæcularibus
Clericis in munerum administratione. Commo-
ditas tota (verba sunt P. Molinæ Disput. 276. §.<marginalia>Quid gene-|raliter.</marginalia>
Quod ad ceteros) vsus, & dispositio eorum bono-
rum, interim dum viuit, perinde ad ipsum spe-<marginalia>P. Molina.</marginalia>
ctat, ac si Religiosus non esset, neque habet iam
tunc, cui ea in parte pareat, & cuius ductum ac
voluntatem ea in parte sequi teneatur; sed pe-
rinde quoad administrationem, acquisitionem, &
alienationem eorum bonorum se habet, ac si do-
minium eorum haberet, suique iuris omnino es-
set. Hac de caussa existimo, si quid cum mere-
tricibus insumat, aut alia ratione peruersè donet
& expendat, factum tenere; neque plus acci-
pientes teneri illa restituere, quàm si ille Religio-
sus non esset, sed verus eorum bonorum domi-
nus. Per vltimam tamen voluntatem de illis bo-
nis sine expressa Summi Pontificis facultate di-
sponere non potest, vt loco citato dictum est
(Disput. 140. in fine) quoniam dominus illorum
non est, vsusque & commoditas eorum solùm illi
conceditur interim dum viuit. Hæc ille. Circa id
autem quod de vltima voluntate asseritur, ea in-
telligenda est, quæ aut testamento aut donatio-
nibus caussa mortis declaratur; donationes enim
inter viuos fieri possunt etiam instante morte,
quæ honestæ sint, aliàs in fraudem Religionis
factæ debent reputari. Vt stet doctrina præfati
Scriptoris, quòd interim dum viuit perinde se
habeat ac si dominium bonorum haberet, & non<-P>@@

<-P>esset Religiosus. Quod ad fraudem autem atti-
net, videtur compertum, quia fraus & dolus ne-
mini debent patrocinari, per leges & Doctores
apud D. Barbosam Tract. de Axiomat. iuris. Axiom.
102. Expediet autem, si res magni momenti
non sint, à litibus abstinere, ne plus circa defun-
cti bona, quàm circa ipsum solicitudinis positum
videatur.</P>
<Z><A+2>BVLLA S. CRVCIATÆ.</A+2>
<A+1>Priuilegia Indis concessa an per ipsam su-
spendantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>237.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ermo est de priuilegijs, quæ Bullæ ipsi<marginalia>Vt non su-|spendantur|quæ faciant.</marginalia>
videntur aduersari, qualia sunt posse co-
medere oua & lacticinia in diebus prohibitis, &
absolui à casibus Pontifici reseruatis: quæ qui-
dem Indis concessa sunt à Paulo Tertio in Bulla
speciali. die 1. Iunij 1537. Sunt tamen à Com-
missario suspensa aliquando, contradictione ali-
quorum eo quòd priuilegia dicta ius potiùs com-
mune sunt respectu Indorum, cùm non sint à
Pontificibus pro tempore determinato concessa.
Item quia per verba Decernimus, declaramus, sta-
tuimus &c. Loquuntur, quibus non solet esse
vsus in priuilegijs. Prętereà quia cùm alicui com-
mittitur arbitraria commissio ad reuocanda aut
deroganda priuilegia, pro quibus est specialitas
requisita; si reuocauerit, aut derogauerit, reuo-
catio & derogatio est nulla, per Baldum in l. Do-
talis. ff. de testam. milit. & Barbatiam in Consilio,
quod est post Consil. 103. & incipit, scripsit Eccle-
siasticus. Et facultas, quam Pontifex Commissa-
rio tribuit, pro his regionibus, in Ordine ad re-
uocationem & derogationem, aut suspensionem,
de Indis non procedit, quia nullum de ipsis ver-
bum.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Defensionem tamen Commissarijsu-<marginalia>Quibus con-|trarium pro-|betur à P.|Auila.</marginalia>
scepit P. Stephanus de Auila arguens. Primò, quia
valde credibile est Commissarium circa hoc ritè
intellectam habere mentem suæ sanctitatis. Se-
cundò, quia ex proæmio concessionis Pauli Ter-
tij colligitur eum noluisse pro Indis ius commu-
ne statuere, sed mera priuilegia concedere, vt illa
eius verba indicant: Sed tamquàm paruulis in
Christo aliqua paterno affectu indulgemus. Et ex
proæmio ac ratione legis certum est legislatoris
mentem haberi perspectam. l. scire oportet. vers.
Sed & maximè. Dynus in Cap. fin. de regul. iur. in
6. Baldus in Cap. Post translationem. Col. 2. de
renuntiat. Vers. Quæro. Et ita videtur finem huius
priuilegij esse indulgentia vti cum nouiter con-
uersis, sicut in Anglorum conuersione factum
est, quæ posteà sublata sunt, illis ad terminos iu-
ris communis reuocatis, iuxta illud Apostoli:<marginalia>1. Cor. 13.|v. 11.|Ephes. 4.|v. 14.</marginalia>
Cùm essem paruulus, cogitabam vt paruulus: quando
autem factus sum vir, euacuaui quæ erant paruuli.
1. Cor. 13. v. 11. & illud Ephes. 4. v. 14. Vt iam
non simus paruuli &c. Sic dictus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Circa quæ negari nequit concessiones<marginalia>Quid statu-|endum vi-|deatur.</marginalia>
prædictas rationem priuilegij habere iuxta men-
tem concedentis, quod benè ex eiusdem verbis
ostensum. Quo non obstante stare potest vt ea-
rum aliquæ tales non sint, quia sine illis potest id,
pro quo sunt factæ, licitè consistere; & cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0184.jpg/>
@@1@<SE184>Bulla cruciatæ pro Indis an necessaria &c. 169
<duolan 2><-P>hoc sit res facti, non est mirum à Pontifice ig-
norari, iuxta communem circa huiusmodi di-
stinctionem; si ergo pro vsu ouorum & lactici-
niorum consuetudo sit, eaque legitimè præscri-
pta, concessio circa id rationem proprij priuile-
gij non habebit. Esse autem, & tunc fuisse con-
suetudinem talem, alibi ostendimus generali-
ter de Indiarum incolis loquendo scilicet Tomo
1. Tit. 5. nu. 227. & seqq. & Tomo 2. Tit. 12. nu.
442. Pro quo & docta Resolutio cuiusdam
grauis Magistri ex Dominicana familia extat
apud P. Auilam, vt mirum sit ipsum specia-
lis huius tituli non meminisse in præfato Con-
silio. Id autem quod de indigenis dictum est,
pro Neophytis est penitus exploratum, qui-
bus limitatio dicta non sine grauibus incon-
uenientibus posset apponi, quod de Sedis A-
postolicæ benignitate neutiquam præsumen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Quod verò ad casus Pontifici reser-<marginalia>Casus reser-|uati Pontifi-|ci nulli pro|Indis.</marginalia>
uatos pertinet, quidquid Commissarius agi-
tet, nullius est futurum momenti. Cùm enim
Indi, & Neophyti alij generaliter sint impedi-
ti, quominùs Sedem Apostolicam adire pos-
sint, illi non censentur reseruati, & si dica-
mus Episcopales esse, iam eorum absolutio ijs
is est commissa, de quibus diximus Tomo 2. Tit.
12. num. 298. & seqq. ac de priuilegio speciali
circa hoc Tom. 1. Tractat. 5. num. 315. Neque
contra hæc quidquam opponi potest, quod mo-
menti alicuius sit, & vt vim aliquam declaratio-
nem Commissarij temporis illius habuisse dica-
mus, iam illa præscripsit, & quod diximus praxis
recepta complectitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Et hæc quidem circa priuilegia, quæ<marginalia>Neque gra-|tiæ in Bulla|suspensæ, &|quæ etiam|pro alijs.</marginalia>
videntur directè Bullæ contraria, præter quæ
sunt alia, de quibus tunc temporis viri docti id,
quod de præfatis à præfato est assertum Magi-
stro, censuerunt, sic etiam Commissario decla-
rante, vt circa Festa & ieiunia. Sed contrarium
ille pronuntiauit cum Fr. Emmanuele Roderi-
co §. 12. nu. 1. vbi contrarium absurdum futu-
rum protestatur. P. Henriquez lib. 7. de Indul-
gentijs cap. 22. nu. 2. Nauarro lib. 5. Consil. 25.
de p&#x0153;nit. & remiss. dum Pontifex aliud non cen-
suerit declarandum. Et probari potest ex doctri-
na Felini in Cap. Nonnulli de rescriptis, vbi ait
quòd licet reuocatoriæ valde generales sint, non
reuocantur per illas, nisi ea, quæ contraria sunt
ipsis litteris reuocationis, & ita ad alia distin-
cta & separata non extendendam. Prætereà ex
receptissima praxi, iuxta quam concessiones,
quæ Romæ impetrantur, suum in Indijs effe-
ctum habituræ, sine Cruciatæ memoria man-
dantur executioni. Quod & ex fine ostenditur,
quem habuit Pontifex ad huiusmodi reuocatio-
nem: fuit siquidem impedimenta submouere in
ijs, qui Bullam erant accepturi: Atqui impedi-
mentum non est alia habere priuilegia ab illis,
quæ Bulla concedit, diuersa, cùm enim ratio-
ne illorum id non habeatur, quod Bulla conce-
dit; vt haberi possint nequaquàm obstabunt, ad
ipsa per Bullæ receptionem conuolando, sic cita-
tus Auctor ad sæculi ante currentem modò, fi-
nem; quod tamen posteà multiplicatis Crucia-
tæ doctissimis Expositoribus est ampliùs illu-<-P>@@

<-P>stratum. Videatur interim P. Mendus Disp. 29.
cap. 5. Trullench lib. 1. §. 9. Dub. 1. Ludouicus à
Cruce Disput. 1. cap. 9. dub. 1. num. 2. Villalobos<marginalia>Quæ gratiæ|similes &|dissimiles.</marginalia>
Tractat. 27. clausula 12. nu. 2. Auctor Tractatus
de Bulla Cruciatæ, qui est vltimus & adiectus Me-
dullæ Theologiæ moralis P. Bussembaum Dub.
17. arti. 3. qui accommodata voce vtitur ad ex-
plicandum quæ sint gratiæ similes, quarum su-<marginalia>Auctor.</marginalia>
spensio in Bulla exprimitur: sic enim nu. 9. Non
suspendi per Bullam gratias & facultates, quæ non
habent similitudinem aliquam aut æquiuocationem
cum gratijs & facultatibus Bullæ &c. Illæ scili-
cet, quæ vocibus proferuntur eisdem, aut val-
de similibus. In quo quidem sensu vox prædicta
sumitur, non in alia Dialecticis nota. Quia ve-
rò & dissimiles gratiæ etiam suspenduntur, ita
accipiendum id est, vt non totalis dissimilitudo
intelligenda veniat, sed aliqualis, ita vt similitu-
dinem cum diuersitate contineant, qualis inue-
nitur inter multa, quæ sunt eiusdem generis,
sed diuersæ speciei. Et ita cum Emmanuele ex-
plicat Trullench, & alijs, quos citat: Dißimi-
les, & in aliquo similes. Vt scilicet ratione illa-
rum ita sit quisque affectus, vt credatur de con-
cessis per Bullam non magnam solicitudinem
habiturus.</P>
<Z><A+1>Quædam expeditæ Difficultates circa
Indos.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>214.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima, an illis valeat Bulla, si extra sua<marginalia>Proponuntur|tres difficul-|tates.</marginalia>
oppida iexistant, cùm tamen ex arca
Communitatis sit impertita pecunia pro omni-
bus oppidanis, sine speciali acceptione. Secunda
an Commissarius circa hoc possit dispensare.
Tertia. Cùm Instructiones caueant Indi spon-
te, & non aliter Bullam sumant, quæ illorum
voluntas necessaria sit, sufficiatque generalis, vt
pecunia ex arca dicta persoluatur. Et respon-
sum.</P>
<P>  Ad Primam non valere, nisi ipsi eam sumpse-<marginalia>Ad 1. Inde|debere su-|mere Bul-|lam, & ser-|uare.</marginalia>
rint, & apud se habeant, sic enim in eadem de-
claratur: sufficere autem vt domi habeant, et-
iamsi absint. Quidquid sit de extractione pecu-
niæ ex arca Communitatis, circa quod non fue-
rat, quando præfatæ sunt difficultates propositæ,
firma resolutione conclusum. Ea autem stante
talem esse formam pro distributione seruandam,
vt dicatur Indis, quòd qui voluerit Bullam su-
mere, eam sumat, sciatque pecuniam non ex pri-
uatis bonis, sed ex Communitatis arca tribuen-
dam.</P>
<P>  Ad Secundam, quæ specialiùs ad Tertiam spe-<marginalia>Ad 1. Com-|missarium|non posse|dispensare,</marginalia>
ctat, in qua de Indorum voluntate, Commissa-
rium non posse dispensare, quia nulla pro eo fa-
cultas ipsi in Instructionibus concessa reperitur.</P>
<P>  Ad Tertiam, necessarium esse vt voluntas ge-
neralis aut specialis præcedat. Primò quia bene-
ficium & gratia nemini sunt inuito tribuenda.
Secundò, quia si sponte non sumant Bullam, illis
non prodest, iuxta dicta. Tertiò; quia necessarium
est vt ipsi velint sibi Bullæ gratias applicare: quia
vt viui Indulgentiam lucrari possint necessarium
est vt lucrandi habeant voluntatem: vnde & in-
iuria Indis proculdubio fieret, si ex Communita-
tis arca pecunia pro Bullis extraheretur, cùm ta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0185.jpg/>
@@1@<SE185>170 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>men illis non essent profuturæ. Verum nihilo-
minus est, quòd si post sumptas Bullas pro om-
nibus, & extractam ex Communitatis arca pecu-
niam, singulis suæ Bullæ traderentur, & ipsi fa-
ctum approbantes, eas acciperent, ipsis penitus
profuturas. Extractio autem talis contra volun-
tatem & dispositionem erit Commissarij gene-
ralis, qui §. 7. Instructionem affirmat & statuit
nullum ad sumendam Bullam esse compellen-
dum: cùm tamen in extractione prædicta sit
manifesta compulsio. Sic P. Stephanus die 5. Sep-
tembris 1590.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Vbi circa id quod dicitur de custodien-<marginalia>Circa sump-|tionem per|seipsos quid|contrarium|occurrat.</marginalia>
da Bulla, nulla pro Indis specialis difficultas est,
& ea seruanda, quæ generaliter ab Auctoribus
tradita apud eosdem occurrent. Quòd autem il-
lam per se ipsos sumere debeant, erunt qui ne-
gent, cùm possit per alium sumi, & cum morali
sumptionis certitudine eius priuilegijs frui, vt vi-
deri potest apud Dianam Parte 1. Tract. 11. Resol.
90. Nihilominùs hæc moralis certitudo apud
Indos vix esse poterit, si inter ipsos negotium
istud peragatur: neque enim ita soliciti circa hæc
esse solent, vt omnino credibile sit minimè circa
tempus & circumstantias defectum non futurum;
nisi fortè Parochus, aut Hispanus alius eos cer-
tos reddat de futura determinati temporis sump-
tione,</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Circa id quod dictum de approbantibus<marginalia>Et quid con-|tra sumptio|nem inuo-|luntariam,|circa asser-|tum P.|Auilæ.</marginalia>
extractionem, erunt qui dubitent, nec sine fun-
damento. Iam enim pecunia tradita est, & sine
fructu sumptæ Bullæ, si approbatio desit. Atqui
approbatio retrotrahi nequit, vt sumptio suum
habeat effectum: eatenus enim retrotractio vim
habere posset, quatenus æquiualet actuali pecu-
niæ traditioni, cuius vsus in potestate tradentium
sit, quod non ita accidit, siquidem semel tradita
pecunia nullo modo est illis reddenda, etiamsi
Bullas sumere nolint, facta iam distributione. Nec
sufficit si dicatur debere reddi, si Bullas nolint,
cùm reuera reddenda non sit, & ita quasi amissa
censeri debeat, & ita noua contributione opus.
Secus esset, si pecunia esset quidem extracta, sed
non tradita, tunc enim ratio est alia, cùm sit sub
illorum potestate: si quis equidem pecuniam ta-
xatam traderet præbituro Bullam, & eam hic in-
consideratè proijceret, aut expenderet, Bullam
tamen posteà præberet, nullius esset ille valoris,
essetque opus noua contributione, quamuis ini-
quus ille distributor ad restitutionem maneret
obligatus. Ad quem modum in casu nostro phi-
losophandum, in quo amissa pecunia ob distri-
buentium absurdum agendi modum, nequit ad
effectum validæ sumptionis conferre; cùm ta-
men reuera obligatio restitutionis vrgeat, sed ex
inconsiderantiæ caligine proculcata. Quod qui-
dem probabile apparet, ex quo & fit valorem fu-
turum incertum: quod est in rebus tanti mo-
menti penitus deuitandum, quidquid sit de licitò
vsu opinionis probabilis: cùm possit hic certa
teneri via in negotio saluationis, & Indis debeat
quod est ipsis securius, & defectum capacitatis
suppleat, exhiberi.</P>@@

<negEZ><A+1>Difficultas alia circa tempus publicatio-
nis, An scilicet vt publicatio vnifor-
miter fiat in omnibus oppidis possit in
aliquibus non impleto biennio publi-
cari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>245.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Esponsum est negatiuè. Primò, quia id<marginalia>Rosponsio|negans id,|quod in ti-|tulo propo-|nitur, &|variæ pro eo|rationes.</marginalia>
est contra Instructiones Commissarij
generalis, in quibus statuitur vt publicatio non
fiat, nisi post biennium transactum: id quod &
pluribus Regijs schedulis iniunctum, sicque cum
Thesaurarijs S. Tribunalis pactionatum. Quod
quidem cùm magni adeò momenti sit, ad sub-
stantiam contractus huius, qualiscumque ille sit,
videtur pertinere. Neque Commissarius contra-
rium videtur decernere eo quòd dicat vt in quā-
tùm possit in publicatione vniformitas habeatur;
illud enim ita accipiendum, vt nihil ex substan-
tialibus proptereà detrahendum sit. Si enim aliud
vellet, id profectò exprimeret, cùm res adeò no-
tabilis, modum insinuans, quo id fieri posset sine
cuiusquam iniuria. Præterquam quòd neque
Commissarius ipse id potest statuere, quia cum
Regis iniuria, & aliorum Bulla vtentium staret,
nec non contra Pontificium mandatum. Contra
Regem quidem, nam si per decennium, E. g. erat
duratura, fit vt per nouennium tantummodò, &
etiam nouennio minus duratio ipsius sit futura.
Et quamuis in sumptione Bullarum non multùm
esse videatur iniuriæ, (cùm tamen reuera sit) est
tamen in compositionibus, & votorum commu-
tationibus: in decimo siquidem anno composi-
tiones essent & commutationes emolumentum
allaturæ, sicut & Bullæ defunctorum eo annofu-
turorum. Contra alios à Rege: nam Bulla duratu-
ra biennio, per annum, & minùs etiam durat: di-
cent enim ad vlterius spatium Bullam se habere,
cùm pro biennio accepta: & eo expleto, aliam,
qua iam opus est pro solo anno sument: & eo
transacto aliam: quod magnum præiudicium est,
& scandalo obnoxium in cunctis. Contra man-
datum Pontificis, quod extat in Bulla originali
Latina, in qua sæpiùs id, quod ad Biennium spe-
ctat, iteratur. Et præsertim Gregorius XIII. in<marginalia>Bulla Gre-|gorij XIII.</marginalia>
Bulla extensionis an. 1576. sic enim in principio:
Dictumque biennium ad aliud biennium ad finem di-
cti biennij: & deinde secundo dictum biennium ad
aliud simile biennium à secundo dicti biennij fine
computando &c. Et inferiùs, concluditque tandem
omnes sex Prædicationes per duodennium dura-
turas: cùm tamen aliàs per vndennium tantum,
iuxta dicta essent duraturæ: Latina verba, in
quibus id clariùs eluceat sequentia sunt: De-<marginalia>Eiusdem|verba.</marginalia>
nuntiare valeant, ita vt illa de biennio in bien-
nium publicentur, & expirent, & sic per duode-
cim annos durent. Vbi Commissario facultatem
non tribuit, nisi vt de biennio in biennium eam
faciat publicari. Et delegatus nequit terminos
commissionis excedere, vt omnes Doctores te-
nent cum Glossa in Cap. si cui de elect. in 6. &
Cap. Prudentiam de officio delegati, & facit Tex-
tus & Doctores in l. Diligenter. ff. Mandati. Huc-
usque responsio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0186.jpg/>
@@1@<SE186>Circa Capellanias Resolutiones aliquæ. 171
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>246.</absatz-nummer> Et est quidem illa satis comperta, nam<marginalia>Admittitur|responsio.</marginalia>
ius ad biennium integrum est exploratæ verita-
tis, de quo & dictum à Nobis Tomo 1. Tit. 5. nu.
219. id quod etiam amplectuntur qui posteà
scripserunt, asserentes tempus publicationis com-
putandum à die, in quo facta, cùm sit facienda
in quolibet populo etiam minimo. Circa quod<marginalia>In populo|Inderum|quomodo|facienda|publicatio.</marginalia>
tamen pro Indijs obseruandum, non esse id cum
tanto rigore accipiendum. Cùm enim in vna Pa-
rochia, seu doctrina, plura sint oppida, sufficiet
in eorum præcipuo publicationem fieri, admo-
nitis omnium oppidanis, & eorum præcipuis
conuocatis. Communis sensus scribentium est,
quòd si in vno populo sint multæ Parochiæ, suf-
ficiat publicationem, fieri in earum aliqua, quæ
conuenientior iudicabitur, in Matrice inquam:
pro quo Trullench lib. 1. §. 1. Dub. 10. vt alios
omittam. Cùm ergo omnia oppida sub vnius
Parochi cura constituta vnam Parochiam effi-
ciant, in earum præcipua facta publicatio suffi-
ciet. Licet enim Pontifex dicat. In singulis locis
supradictis, & in supradictis Oppida nominen-
tur; non videtur id ad oppida quæcumque refe-
rendum, nisi talia sint, vt licet minima, iuxta
Scriptorem dictum nu. 3. ex quo Auctor citati
Tractatus apud P. Bussembaum Cap. 1. Dub. 3.
vers. Secundus, in illis publicatio videatur neces-
saria, quia vnum cum alijs non constituunt. Et
quidem Pontifex cùm de oppidis locutus, præ-
cipua quædam intellexisse videtur; sic enim ille:
Similiter Regnis, locis, terris, oppidis & dominijs<marginalia>Oppida quæ|pro publica-|tione eri-|gantur.</marginalia>
Terræ firmæ &c. Vnde cùm ita protulisset, statim
de publicatione agens, de oppidis nihil intulit, vt
vidimus tantùm adijciens, In singulis locis supra-
dictis, ea locorum nomine comprehendens. Vnde
quod ad specialem locorum & oppidorum desi-
gnationem pertinet, Commissariorum est dispo-
sitioni relictum, vnde alicubi in omnibus Paro-
chijs, alibi in Matrice, aut præcipua solita est
fieri publicatio, & quod in Parochijs accidit, ad
populos potest secundùm magis congruam pro
ipsis agendi rationem, iudicio prudentium aduo-
cari. Licet autem reuera publicatio in aliquo op-
pido esset in rigore facienda, non ideò illius in-
cola alibi Bullam sumere prohibetur: id enim
quod de locis & oppidis statuitur, in fauorem
oppidanorum est, vt à publicatione in illis facta
tempus publicationis computandum sit: quod
non tollit quo minùs possint generali illo bene-
ficio vti, & vbi voluerint, data eleemosyna,
Bullam comparare. Et dubitari posset an com-<marginalia>Dùbium|speciale.</marginalia>
putatio temporis facienda sit ab eo, in quo erat
Bullarum facienda publicatio in dicto oppido:
cuius prætermissione non debent suo iure oppi-
dani defraudari contra Pontificis voluntatem.
Sed quidem aliter videtur iudicandum; quia
publicatio reipsa requiritur; & malitia aut ne-
gligentia circa negotium præsens multùm po-
test incommodare, sicut ministri cuiusuis Sacra-
mentorum: sic enim Deus voluit ab hominum
hæc pendere voluntate, sciens à recto tramite
sæpiùs deflexuram.</P>@@

<Z><A+1>C.
CAPELLANIA.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>247.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>Liqua circa illas doctè conclusa
habet noster Auctor, & eorum plu-
ra apud alios extant, neque opus
est vulgaribus quæstionibus opplere paginas, li-
cet aliqualis operæ pretium esset scire quid vir
ille magnus circa nonnulla senserit, quo eorum
probabilitas augeretur. Et quidem recentior illa
videbatur quæstio, An Sacerdos, qui debebat cele-<marginalia>Granum|benedictum|an possit pro|Altari pri-|uilegiato à|Sacerdote|Substitui.|Diana.</marginalia>
brare in Altari priuilegiato, satisfaciat obligationi
dicendo Missam in aliò Altari cum Indulgentia ap-
posita alicui Medaliæ, de qua Diana Parte 9. Tract.
2. Resolut. 12. vbi pro sententia negante adducit
Gauantum, Bonacinam, Homobonum, Cardi-
nalem Lugo & Lezanam, cùm tamen ipse affir-
matiuam tueatur cum Hieronymo Garcia in
Summa morali Tract. 3. Difficult. 11. Dub. vlt. n. 25.
Rubeo, Marchino, Pasqualigo, Leandro, & P.
Pellizario, qui omnes sunt ex agmine Recentio-
rum. Sed vt stet illud Nihil sub sole nouum. Eccles.<marginalia>Eccles. 1.|v. 10.</marginalia>
1. vers. 10. iam præcedenti sæculo de hoc inter
Theologos agebatur, & rogatus Auctor sic re-<marginalia>Quid Au-|ctor.</marginalia>
spondit: Obligatus est Capellanus ad dicendam
Missam in Altari, quod Fundator designauit:
quamuis eam quandoque in alio dicere non sit
peccatum mortale futurum, sicut dictum est ad
primum dubium. Et hoc intelligitur dummodò
Sacerdos certus sit omnino de Indulgentia grani
benedicti, quod habet. Quod ideò assero, quia
Indulgentia Altaris regulariter loquendo est ma-
gis authentica, quàm ea, quæ per granum, bene-
dictum solet circumferri. Sic ille pro Diana, &
asseclis; neque enim illi aliter de Medalia aut
grano iudicabunt. Quòd si circa Altare proba-
bilis tantùm habeatur certitudo, nec maior in
alijs, idem dicendum. Si autem maior in illis, id<marginalia>Opinioni|probabili|vt possit esse|locus.</marginalia>
similiùs vero. Stante autem omnimoda certitu-
dine pro Altari, non licet circa alia opinio pro-
babilis iuxta Auctorem, vt ex resolutionis tenore
compertum habetur, qui Indulgentiam grani
affirmat futuram valde certam, quod ex proba-
bili tantùm sententia non habetur, cùm reipsa
possit aliter se habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Videtur autem Diana his aduersari vers.
vltimò, vbi ita scribit: Et licet inæqualis esset cer-
titudo inter numismatis & Altaris priuilegium; at-<marginalia>Diana|vt videatur|aduersari.</marginalia>
tamen non cogor eligere certiorem partem, sed suffi-
cit eligere probabilem, vel me non habere rationabile
dubium, tale numisma non esse priuilegiatum, cùm
illud acceperim à fide digno: secus in omnibus rebus
esset ambigendi locus, & de ipso Altaris priuilegio,
vel Bullæ circumstantijs, posset etiam quis dubitare,
non secus ac de numismate. Sic ille. Qui in eo,
quod ait de certitudine sufficienti, quando ne-
quit esse dubium rationabile, admitti potest, sic
enim moralis certitudo est; neque quando abso-
lutè requiritur, ad omnimodam obligamur, cùm
in illa esse gradus possint, vt omnes admittunt,
circa quod Rubeus apud Dianam ita loquitur:
Addiderim tamen hac in re posse quandoque esse pe-
riculum non satisfaciendi obligationi, quia Missa
certò priuilegiata exigitur, qualis est dicta in Altari<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0187.jpg/>
@@1@<SE187>172 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>priuilegiato, quod tale est per expressas Bullas Pon-
tificis. Medaliæ verò non semper sunt ita certæ, &
quandoque circumferuntur, quæ dictas Indulgentias
appensas non habent: vbi igitur est moralis aliqua
certitudo dictæ Indulgentiæ, licitè fieri, potest, &
praxis communiter est talis. Hæc Auctor ille, sola
probabili certitudine, cui dubium est semper ad-
nexum, & falsum subesse potest, nulla ratione
contentus. Quod autem de Bullis à Diana di-
ctum, circa quas etiam insurgere dubitatio po-
test, si reuera ita est, cessat controuersia. Sed
quòd non semper ita accidat, dubitari nequit,
cùm tales esse circumstantiæ possint, vt nullus
locus relinqui rationabili possit dubietati.</P>
<P>  <absatz-nummer>249.</absatz-nummer> Ex fundamentis autem præfatorum<marginalia>An liceat|semper mu-|tatio Alta-|ris.</marginalia>
Scriptorum videtur apertè colligi semper licere
modum dictum celebrationis, quia ratione illius
in nullo defraudatur Fundatoris voluntas, quæ
solùm in re materiali ad substantiam non spe-
ctanti, nec ab eo curata, non impletur: locus
enim nihil speciale confert, quod alibi non peni-
tus habeatur. Cùm tamen noster Auctor id tan-
tùm licere aliquoties iam viderimus affirmasse.
Et quidem si Fundator Altare determinatæ ali-
cuius Ecclesiæ, aut loci sacri, non designauit, ita
videtur dicendum, vt Scriptores adducti volunt:
si autem speciale designatum est, quia fortè in
loco non erat aliud, sine intuitu aliquo, idem est
consequenter affirmandum. Si autem cùm sint
plura, vnum specialiter designatum ab ipso: ali-
quis videtur respectus habitus erga ipsum, &
quando ille expressus, ob populi scilicet frequen-
tiam, & honorem ipsius, ac peculiarem erga ip-
sum deuotionem, id omnium consensu est con-
stans. Vnde solùm videtur esse difficultas posse,
quando nullum aliud est indicium, quàm illud
quod ex designatione desumitur. Et ita videtur
asserendum ob rationem indicatam: cùm enim
plura Altaria essent, electio huius peculiarem er-
ga ipsum demonstrat affectum, vnde id præter-
mitti sine rationabili caussa erit proculdubio cul-
pabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Circa quod tamen Auctor in Respon-<marginalia>Non licere,|quando est|in speciali|designatum.</marginalia>
sione ad primum allegata ab ipso sic philosopha-
tur, vt asserat in rigore obligari Capellanum ad
dicendam Missam in Ecclesia & Altari designa-
tis, vt affirmant Nauarrus Capite 25. nu. 134. &
Tract. de Horis Canonicis cap. 5. nu. 13. P. Henri-
quez lib. 9. de Missa cap. 23. nu. 5. iuncto cap. 24.
nu. 4. Syluester verb. Missa 1. quæs. 10. in fine.
Et Fr. Emmanuel in summa cap. 249. verb. Missa
Conclus. 9. circa finem. Et probatur ex Cap. Nos
quidem, de testamentis, ibi: & cuncta secundùm
voluntatem defuncti &c. Et Cap. Cùm dilectus de
Constitut. & Cap. super eo de Parochis & Paroch.
vbi quòd omnia onera Beneficio imposita in
fundatione seruanda sunt. Nihilominùs regula-
riter loquendo hæc obligatio non est sub morta-
li, sed sub veniali, quia parua est materia. Posset
autem esse culpa mortalis, si ex celebratione
Missæ auctoritas Ecclesiæ & populi frequentia
resultaret ex Fundatoris intentione quæsita, &
numquàm aut rarò eam diceret Capellanus. Sicut
etiam si Altare priuilegiatum designasset, & sæ-
piùs in alio non priuilegiato celebraret: contra
iustitiam enim defunctorum animæ Indulgentia
priuarentur. Nisi occupatum esset Altare, aut<-P>@@

<-P>negotium momenti non leuis occurreret. Et in
loco & tempore, ac hora posse dispensare Epis-
copum affirmat P. Henriquez lib. 9. cap. 24. n. 4.
in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Iuxta Auctorem ergo quando rationes<marginalia>Obligatio-|nem non esse|sub mortali.</marginalia>
illæ speciales non interueniunt, obligatio sub ve-
niali est: ex quo videtur inferri etiam in casu
priuilegiati Altaris, de quo agimus, idem iuxta
ipsum dicendum. Ideò enim mortale censet non
celebrare in illo, quia defunctorum animæ be-
neficio eximio Indulgentiæ priuantur: Atqui
quando cum numismate, grano, aut Medalia
celebratur alibi, talis priuatio non accidit, stante
morali Indulgentiæ certitudine: Ergo solùm
erit culpa venialis, iuxta ipsius doctrinæ legiti-
mam consequentiam. Quod ergo de occupato
Altari & negotio dictum, ad excusandam cul-
pam etiam venialem spectat. Cùm enim sine
mortali posse alibi celebrari asserat, tunc maximè
cum caussa rationabilis occurrit, quales sunt illæ,
de quibus dictum. Habemus ergo iam ex Au-
ctore nostro resolutiones aliquas pro praxi vero-
similes cum auctario non improbandæ doctri-
næ.</P>
<P>  <absatz-nummer>252.</absatz-nummer> Sed superest circa Altare priuilegiatum<marginalia>Quid si non|designetur|Altare pri-|uilegiatum.</marginalia>
dubium aliud, An scilicet si Fundator illud non
designauit, sed aliud, possit nihilominùs Missa in
priuilegiato dici? Ad quod ita responsum. Vel
Fundator sciebat tale esse Altare, & in eo casu
Missa in designato dicenda, præsumitur enim
erga illud specialem affectum habuisse, & in cla-
ris non est opus coniecturis, iuxta Iuris regulas.
Vel non sciebat, aut fortè eo vsque non fuerat
Indulgentia concessa: & tunc in illo dici Missa
poterit: quod cùm sit ipsi, & defunctis alijs ad
Indulgentiæ consortium aduocatis, dubio procul
vtilius, iuxta ipsius voluntatem fuisse rationabi-
liter coniectatur. Quod duabus cum limitatio-
nibus accipiendum. Prima vt Altare Indulgen-
tiæ sit in eadem Ecclesia; secus enim iniuria in-
feretur Ecclesiæ, dum iuread prædictam Missam
spoliatur, ex qua habetur vt magis frequentari
queat. Secunda vt Altare à Fundatore designa-
tum, ab ipso, aut eius progenitoribus non sit ædi-
ficatum. In tali enim euentu præsumptio pro
illius voluntate militat, à qua non recedendum.
Quæ quidem responsio satis est verosimilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Dixi autem resolutiones priores pro<marginalia>Obligatio-|nem sub|mortali qui|esse censeant,</marginalia>
praxi verosimiles, sed non certas: siquidem quod
ad obligationem attinet, non omnes approbant;
cùm sit grauissimorum Scriptorum sententia
regulariter loquendo esse sub mortali, vt videri
potest apud Dianam Parte 1. Tract. 14. Resol. 29.
vbi multos adducit, quos & sequitur, vbi con-
sequenter negat id, quod circa calculum benedi-
ctum vidimus affirmantem. num. 247. Lezana
Tomo 2. Verb. Missa. n. 45. D. Barbosa de potestate
Episcopi Allegat. 24. n. 33. cum quamplurimis, ex<marginalia>P. Auilæ|vt sit acci-|pienda sen-|tentia.</marginalia>
quibus plures è Societate. Sed verò in terminis,
in quibus Auctor noster assertionem profert suā,
non videntur illi, qui contrarium asserunt, ge-
neraliter aduersari. Siquidem in ijs tantùm dis-
positionibus loquitur, quæ voluntatem specialem
circa locum non ostendunt, licet eum Fundator
designârit, sed præcipuè bono animæ suæ con-
sulere studuerit, & satisfactioni pro peccatis.
Circa quod ita loquitur Diana ipse Tract. 2. cit.<-P><marginalia>Diana.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0188.jpg/>
@@1@<SE188>Circa Capellanias Resolutiones aliquæ. 173
<duolan 2><-P>Resolut. 13. circa finem: Quare suspicor præfatos
Doctores fortè solùm in eo casu fuisse locutos, quo
testator, non tam loci venerationem & cultum, quàm
remißionem p&#x0153;narum per Sacrificium obtinendam
intenderet: cùm enim hæc p&#x0153;narum remißio non sit
affixa loco vel tempori, ideò Capellanus alibi cele-
brando, eamdem impetrare testatori debet: & in hoc
casu, non solùm stante iusto impedimento, sed etiam
pro libitu suo alibi celebrans, oneri suo satisfaceret,
dummodò pro testatore sacrificium offerret, quod prin-
cipaliter ab ipso intendebatur. Hæc ille, ex qui-
bus apparet laxiorem circa hoc fuisse sententiam
amplexum, quandoquidem in designato non
celebrantem loco ab omni culpa præstat exemp-
tum, cùm tamen P. Auila culpam venialem ag-
noscat.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Et licet dici possit, cùm locus eligitur,<marginalia>Notanda|pro eadem.</marginalia>
semper aliquem specialem affectum fundatoris
erga eum versari vt ex Cardinali Lugo & Leza-
na in eadem Resolut. affirmat citatus Scriptor,
quod & Nobis visum verosimile: dici ad illud
potest, respectum illum esse quandoque secun-
darium, nec per se principaliter & per se inten-
tum, & ita non inducere obligationem sub mor-
tali, à P. Auila negatum, etiamsi demus eum in
eo, quod de speciali affectu dicitur, cùm præfa-
tis Scriptoribus consentire. Deinde probabiliter
negari potest id, quod de speciali affectu ijdem
asserunt, quibus & Nos assentimur: nam Scrip-
tores multi discrimen illud recognoscunt, & ita
cum distinctione loquuntur. Si autem numquàm
stare posset electio loci nisi ex speciali affectu,
inepta esset dicta distinctio, iuxta quam Diana
id, quod iam vidimus, pronuntiauit, cùm dixit:
& in hoc casu &c. Casum scilicet iudicans mi-
nimè repugnantem, sicut & Auctor noster vi-
detur iudicasse. Stet ergo omnes præfatos pro-
babiliter fuisse locutos.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Est autem Auctoris eiusdem sententia<marginalia>Eiusdem|circa tempus|peo Missis|dicendis de-|signatum|sentiendi|modus.</marginalia>
circa Missarum tempus sententiæ eiusdem circa
locum accommoda; ait enim duobus modis po-
tuisse Capellaniæ Fundatorem dies pro dicendis
Missis assignare. Primò ex speciali erga ipsos
affectione, vt diem Veneris propter Christi Pas-
sionem, & Sabbatum propter Virginem. Vel
sine speciali respectu ad illos, quia in ipsis nihil
apparet, propter quod videantur specialiter desi-
gnati. Si prius illud, obligatio vrget, sed non
sub mortali, quia materia est non grauis, & stante
legitima occupatione neque veniale erit Ordi-
nem variare. Si posterius, nullam esse sub culpa
obligationem, quia dies quasi per accidens, &
fortuitò designati. Et quia neque erga Sanctum
aliquem, neque circa particularem Missam re-
spectus interuenit, obligatio est nulla: nam que-
madmodùm substantia eius, quod faciendum prę-
scribitur, res Sacra est; ita accidentia & circum-
stantiæ vt sub eadem obligatione seruari debe-
ant, debent ad rem Sacram etiam habere respe-
ctum; aliàs nulla suberit obligatio. Sic qui vo-
uit ieiunare, aut Rosarium recitare die Mercu-
rij, sufficienter obligationi satisfacit, si prædicta
faciat die Martis. Sic Auctor, cuius sententiæ
sunt qui aduersentur non pauci, vt videri potest<marginalia>Qui aduer|sentur &|faueant.</marginalia>
apud Barbosam citata Allegat. 24. n. 28. Lezanam
suprà num. 44. Sed pro illa stat Cardinalis Lugo
cum omnino simili explicatione Tomo de Sacra-<-P>@@

<-P>mentis Disput. 21. n. 43. paruam materiam agno-
scens, præsertim si cum caussa aliqua, & non ita
frequenter fiat. Eum secutus P. Dicastillus Tomo
1. de Sacramentis Tract. 5. nu. 409. qui in eo nul-
lam rationem difficultatis deprehendit, nec pec-
catum vllum agnoscit, quando sine peculiari re-
spectu ad diem Missæ disponuntur: Si verò ille
fuerit, non satisfacturum Capellanum affirmat:
Sed quale in eo sit peccatum non exponit. Ve-
rùm nihil videtur diuersum à Cardinali sentire,
cùm post difficultatem propositam asserat illum
rectè dicere quod ad illam spectat, neque in eius
assertione quidquam difficultatis inueniat. Te-
net etiam Guilielmus Herincx Tomo 4. Disp. 8.
n. 184. eodem modo locutus, quo citatus Car-
dinalis, licet eum non compellet quod tamen fa-
cit Lezana n. 49. quidquid suprà ex ipso. Vnde
sententia Auctoris nostri verosimilis comproba-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Et aliam ille satis pro praxi vtilem ex-<marginalia>Missas posse|anticipari.</marginalia>
hibet responsionem affirmans obligatum dicto
modo ad Missas, quando scilicet (ita enim debet
intelligi) in assignatione dierum non est habitus
aliquis necessarius respectus, neque de expressa
Fundatoris constat voluntate, eas posse anticipa-
tè dicere, eo quòd commodum aliquod possit
inde reportare; cùm dies habeat pro ijs vacuos,
neque aliunde instet obligatio; cùm tamen pro
hebdomada aut mense sequentibus, possit stipen-
dia aut certò aut verosimiliter expectare. Est
enim anticipata solutio, & in maius eorum com-
modum, qui beneficio sunt Sacrosancti Sacrificij
fruituri. Quod etiam tenent Cardinalis Lugo
suprà num. 44. P. Dicastillus. nu. 404. Herincx
num. 183. Lezana Tomo 1. par. 1. Cap. 21. num. 7.
& Tomo 2. suprà num. 49. vbi plures conge-
rit.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Dixi iuxta prædictorum mentem, id<marginalia>Specialis|Fundatoris|respectus ad|diem quan-|tùm conse-|rat, circa|culpæ quali-|tatem.</marginalia>
quod attinet ad specialem respectum. Sed inquiren-
dum vlteriùs, an anticipatio talis venialis culpæ
reatum excedat? & videtur consequenter dicen-
dum non excedere, quia semper ratio illa de
materiæ paruitate persistit, etsi quid minùs con-
forme Fundatoris voluntati videatur obstare, an-
ticipationis fructu compensatur. Et ita videtur
sentire Lezana, qni affirmans citato nu. 49. non
satisfacere obligationi Capellanum quando desi-
gnatio temporis pro Missis facta est propter ali-
quam rationabilem caussam, ex quibus aliquas
ex iam præmissis apponit, concludit adducens
sententiam Cardinalis Lugo, & subdens sic: Quod<marginalia>Lezana.</marginalia>
intellige, nisi caussa talis institutionis grauis sit, &
magni ponderis. Sic ille. Non ergo graues &
magni ponderis caussæ reputandæ sunt, quas ad-
ducit; cùm ipse illas vt rationabiles tantùm pro-
ponat, quæ tamen ad obligationem pro adstru-
enda mortali culpa non sunt satis, vt prædicti
sunt philosophati Magistri. Vna illa commodi-<marginalia>Specialis|difficultas|circa moti-|uum fre-|quentiæ|populi.</marginalia>
tatis populi audituri Missas non leuis videtur esse
momenti, si à Fundatore expressa: nam genera-
lis illa pro Capellanijs, non est talis iudicata. Sed
neque illa videtur vrgere; nam in auditione esse
anticipatio posset: Si enim sequenti hebdomada
non sint audituri duas Capellani Missas, in præ-
senti possunt audire quatuor; si ex ijs sint, qui
Missas supererogationis, audire soliti, ijs scilicet
diebus, in quibus obligatio pro illis nulla. Si au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0189.jpg/>
@@1@<SE189>174 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tem dies festi sint assignati, concursus non erit
maior, cùm ex obligatione audituri debeant con-
uenire; & quòd circa hoc aliqualis sit futurus
excessus, non est magni ponderis in Fundatore
motiuum, nisi illud ipse vt tale exprimeret, quod
rarò accidet. Sicut in simili dictum ab Auctore
nostro, vt vidimus. num. 250. circa locum scili-
cet, ob auctoritatem conciliandam ipsi, & populi
frequentiam; addidit enim, si hoc fuit Fundatoris
intentum. Et hæc quidem probabiliter dicta sunt,
semper tamen quod tutius consulendum, nisi
quando Sacerdotum indigentia consilium coe&#x0308;-
gerit variare; quod & tutò fiet, quia probabili-
ter, iuxta sæpiùs alibi comprobata. Pro quibus
hæc satis.</P>
<Z><A+1>CASVS RESER VATI.
De reseruatis in Limano Archiepis-
copatu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>259.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via apud Scriptores aliquos ea, &
laudabilis quidem, cura succurrit no-
tos faciendi Christianæ Reipublicæ per Orbem
diffusæ casus reseruatos earum Ecclesiarum, in
quibus, aut earum vicinis versabantur: operæ
pretium duxi eos, qui in Metropolitana Limana
Ecclesia reseruati sunt, hoc loco proponere, &
circa ipsos non nihil adnotare. Extant autem illi
in Calce Synodalium an. 1613. & sunt sequentes
in Latinum versi.<marginalia>Cæsus reser-|uati in Li-|mana Me-|tropoli.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Non soluere Hispanos decimas & primi-
tias, aut impedire Indis earum solutionem, aut
quosuis alios, qui ad solutionem tenentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Venditio ab Hispanis facta potuum, quo-
rumdam ex meyzio, melle, & musto, quia &
ebrietatem prouocant, & valde nociui esse pos-
sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Cogere Indos ad laborandum in Domini-
cis Festis, eos per se aut per alios compellendo:
& fuerint caussa, vt ad Christianam doctrinam
non veniant propter sua commercia: aut quod
mariti ab vxoribus fugam arripiant, aut vxores à
maritis.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Prætores, &#x0153;conomos, administratores, &
quoscumque alios siue Ecclesiasticos, siue sæcu-
lares, suis in emolumentis, & lucris expendere,
aut occupata habere per se, aut per interpositas
personas, bona ad fabricas Ecclesiarum, hospi-
talia, Confraternitates, aut alia pia opera, perti-
nentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Ordinatio Clericorum per saltum, aut si-
ne litteris dimissorijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Violatio Ecclesiæ, quocumque id accidat
modo.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Veneficia & incantationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Periurium in damnum tertij.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Clericos associare mulieres innixas bra-
chio, aut equitantes cum ipsis à tergo, siue co-
mitantes eas, dum sellis exportantur, aut pedibus
incedentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Extractio eorum, qui ad Ecclesias con-
fugerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Abusus sacrorum Oleorum, aut rei alte-
rius sacræ.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Procuratio aborsus mulieris, secuto ef-
fectu.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Blasphemia publica contra Deum, Deipa-
ram, & Sanctos.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Non accepisse benedictiones nuptiales
intra semestre.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Homicidium voluntarium, & incestus.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Furtum rei sacræ, aut ex loco sacro.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Falsificatio scripturarum, & testimonium
falsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Quæcumque peccata, propter quæ in
Constitutionibus Synodalibus imposita est ex-
communicatio. Sunt autem sequentia.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Lib. 1. Tit. 1. cap. 6. nu. 5. occultatio re-<marginalia>Excommu-|nicationes|latæ senten-|tiæ in Syno-|do Di&#x0153;ce-|sana, etiam|reseruatæ.</marginalia>
rum pretiosarum, quæ in delubris Idolorum re-
pertæ fuerint, in visitatione pro extirpanda Ido-
lolatria per ministros Ecclesiasticos Prælatorum
auctoritate peracta. Tit. 6. nu. 22. Commodatio
ornamentorum Ecclesiæ ab ijs, ad quos eorum
custodia spectat.</P>
<P>  Tit. 7. cap. 1. nu. 4. Collusio, subornatio, &
dissimulatio delictorum in visitatione.</P>
<P>  Ibidem nu. 21. Collatio Dimissoriarum ad de-
serendam Di&#x0153;cesim, quæ Visitatoribus prohi-
betur.</P>
<P>  Cap. 13. Demoratio Visitatoris vltra tempus
necessarium.</P>
<P>  Cap. 23. Occultatio processus iudicialis in vi-
sitatione, tradendi Vicario generali.</P>
<P>  Cap. 27. Omissio Visitatoris circa inquisitio-
nem instituendam in ordine ad præcedentem vi-
sitationem.</P>
<P>  Libro 3. Tit. 4. Cap. 6. Impeditio circa præ-
cedentiam Crucis Parochialis, & Capitularis.</P>
<P>  Cap. 9. Largitio gratuita sepulturæ, & qualis-
cumque Æthiopum, Mulatorum, & Indorum
intra Ecclesiam Cathedralem.</P>
<P>  Tit. 5. Cap. 6. Violentia circa oblationes.</P>
<P>  Tit. 6. Cap. 8. Scenæ profanæ in Ecclesijs &
locis sacris.</P>
<P>  Cap. 9. Ingressus feminarum in Ecclesias cum
galeris, allocutio etiam per signa cum illis, quæ
operta facie, vnum tantum discooperiunt ocu-
lum; & illarum cum viris inhonestæ confabu-
lationes.</P>
<P>  Cap. 10. Ingressus earumdem in claustra Re-
ligiosorum. operta facie modo dicto.</P>
<P>  Tit. 7. Cap. 5. Celebratio Missæ extra Eccle-
siam, etiam in Sacristia.</P>
<P>  Cap. 17. Flagellatio feminæ in hebdomada
sancta, aut comitatus cum habitu p&#x0153;nitentis, &
illius commodatio.</P>
<P>  Tit. 10. Cap. 2. In Com&#x0153;dijs aliquos agere
clericali aut Religioso habitu ad irrisionem, aut
eas repræsentare, quæ de historijs sanctorum
sunt, aut Scripturæ sacræ, sine licentia Prælati,
aut eius Vicarij generalis.</P>
<P>  Cap. 3. Altaria facere in Vigilijs Natiuitatis
Domini, S. Petri, & S. Ioannis, cum inhonesto
concursu.</P>
<P>  Tit. 13. Cap. 3. In diebus prohibitis comede-
re simul carnem & pisces.</P>
<P>  Lib. 4. Tit. 1. Cap. 1. Assistentia Parochi in
Matrimonio sine præcedentibus monitionibus,
& eorum etiam, qui vt testes assistent.</P>
<P>  Cap. 5. Punire famulos & mancipia ob con-
tractum Matrimonium, aut eos ablegare ven-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0190.jpg/>
@@1@<SE190>Casus reseruati in Metropoli Limana. 175
<duolan 2><-P>dendos alibi, nisi ob iustas caussas.</P>
<P>  Tit. 2. Cap. 2. Confessiones audire sine ap-
probatione.</P>
<P>  Cap. 3. in actu Confessionis, aut proximè,
pecunias aut quidquam aliud petere, aut admit-
tere; vel sibi applicare eleemosynas, quæ pro
satisfactione iniunctæ fuerint, neque Missas, aut
distributiones.</P>
<P>  Cap. 5. Medicos vltra tertium diem visitare
infirmos nolentes recipere Sacramenta.</P>
<Z><A+1>Doctrina multiplex circa dudum præ-
dicta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>261.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimò obseruatione dignum occurrit,<marginalia>Cur hæresis|non reserua-|ta, sicut in|alijs Eccle|siis.</marginalia>
cur inter prædictos casus non appona-
tur hæresis, sicut appositam videmus in casibus
Ecclesiæ Coloniensis, Mechliniensis, Camera-
censis, Treuiriensis, Leodiensis, Namurcensis,
Audomarensis, Tornacensis, & Atrebatensis, vt
videri potest apud P. Franciscum Bonæ-Spei
Tomo 6. Tract. 5. Disput. 10. dub. 3. & in Colo-
niensi quidem sub nomine violationis fidei vide-
tur indicata; in Audomarensi autem Apostasiæ,
cùm sine addito alio proponatur: quamuis in
Tornacensi vti casus distinctus ab hæresi extet:
& ita de Apostasia à Religioso statu videtur v-
surpandum. Sed in Atrebatensi nihil pro hæresi
speciale, quæ tamen sub generali alia reserua-
tione est comprehensa, criminis scilicet ab Apo-
stolica Sede ob excommunicationem incursam
reseruati. Ad quod quidem opportuna potest
adhiberi responsio ex eo quòd vbi est S. Inqui-
sitionis Tribunal. Episcopi circa hæresim nihil
attentant, vt in Regnis Hispaniæ accidit: quoad
publicam scilicet potestatis protestationem: cùm
aliàs sub lite sit an sit ipsis per Bullam C&#x0153;næ pe-
nitus abrogata, quod quamplures asserunt, de
quo à Nobis dictum alibi, neque illud semel.
Quod ergo in Germania agitur, Pontificiæ est
tribuendum facultati ob hæreticorum admixtio-
nem. Nisi fortè apud Prouincias illas vsus vigeat<marginalia>Singularis|sententia|circa abso-|lutionem hæ-|reticorum.</marginalia>
ex Farinacio à Bonacina propositus Tomo 3.
Disput. 1. Quæst. 2. Puncto 2. n. 11. vbi ait Episco-
pos, licet non possint hoc tempore ab excom-
municatione ob hæresim contracta in foro con-
scientiæ directè absoluere; nihilominùs posse in
foro externo, & in sua Di&#x0153;cesi hæreticos inqui-
sitos & p&#x0153;nitentes ad fidem redeuntes recipere,
Ecclesiæ reconciliare, illisque p&#x0153;nitentiam in-
iungere, talemque absolutionem prodesse etiam
in foro interiori. Sic enim probat Textus in Cap.
Vt Officium Vers. Si verò de hæreticis. n. 6. Quod
quidem citatus Scriptor videtur admittere, dum
proponit, nec reijcit. Quod equidem in Hispa-
nia non admittendum, & in Prouincijs supremo
Inquisitionis subiectis Tribunali, ex cuius no-
uiore Decreto etiam reconciliatio Nationalium
hæreticorum ad illud spectat, quidquid de alijs
sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Secundò, In duobus prioribus de solis<marginalia>Hispano-|rum, nomine|qui veniant.</marginalia>
Hispanis factam mentionem, & ita videri alios
mixtim progenitos minimè cōprehensos. Quod
quidem cùm fauorabile sit, ab omnibus erit faci-
lè admittendum, de quo & dictum à Nobis Tom.
1. Tit. 5. n. 244. & 245. Est autem omninò cer-
tum Hispanorum nomine Europæos omnes de-<-P>@@

<-P>signatos, quia sic apud Indos loquendi modus
inualuit, qui Europæos omnes Hispanos voci-
tant, & cum ij, qui extranei sunt, comparatione
Hispanorum sint pauci, omnes Hispanorum no-
mine potuerunt conuenienter designari. Vbi &
addi potest Europæos omnes posse Hispanos ra-
tione aliqua non penitus impropria in Indijs vo-
cari, quia videlicet ab Hispania deuenerunt. Pro
quo est id, quod P. Ioannes Nadasi in Anno die-<marginalia>P. Nadasi|circa P.|Vieram|Martyrem.</marginalia>
rum memorabilium Societatis IESV die 6. Iunij
habet: ibi de illustri Martyre P. Sebastiano Vie-
ra ita scribit: Capto illo (in Iaponia) magnus plau-
sus coortus est, quòd Romanus ille Sacerdos (ita eum
appellabant quòd Romæ fuisset Procurator) iam vin-
ctus esset. Sic ille. Et res est talis, vt in ea non
oporteat diutiùs immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Tertiò. In Secundo casu agitur de po-<marginalia>De potu hy-|dromelico|vulgo Gua-|rapo.</marginalia>
tu, qui dicitur Guarapo, de quo dictum Tomo 1.
Tit. 9. Cap. 13. §. 9. cuius venditio absolutè non
viderur improbari, cùm de illo tantùm sit sermo
qui ex melle purgatitio Sacchari post primi luti
appositionem efficitur. Quod quidem ita acci-
piendum est vt mel tale beneficio ignis expurga-
tionem aliam non accipiat; cùm tamen acci-
pere queat, & potus effici non Indis modò &
Æthiopibus, sed Hispanis etiam expetendus. Fa-
ctum hinc vt cùm mel tale proijceretur, vti nulli
futurum vsui, iam à paucis annis in pretio aliquo
habeatur ob dictam rationem. Quod tamen in
musto non ita commodè fieri potest, & ita nec
factum scio: si fiat autem, idem profectò, quod
de præfato poculo pronuntiandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Quartò. In casu tertio de Festis agitur<marginalia>Circa com-|pellentes ad|laborandum|Indos in die-|bus festiuis.</marginalia>
à Dominicis diuersis, nec tamen dicitur an illa
sint, ad quæ Indi sunt obligati, an alia Hispanis
propria, quæ possunt Indi, si voluerint, obser-
uare. Et quidem iuxta dicta Tomo 2. Tit. 12. n.
421. & 422. iudiciorum potest esse diuersitas:
& mihi graue quidem peccatum visum est eos
in Festis, ad quæ non tenentur, ad laborandum
compellere, dum gratia ipsis ab Ecclesia facta mi-
nimè perfrui permittuntur. Nihilominùs dici
potest in eo qualicumque peccato reseruationem
locum non habere, ex eo quôd Tridentinum<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Concilium circa illam disponit Seßione 14. cap. 7.
sic dicens: Magnoperè verò ad Christiani populi di-
sciplinam pertinere, Sanctißmis Patribus nostris vi-
sum est, vt atrociora quædam, & grauiora, non à
quibusuis, sed à summis tantùm sacerdotibus absol-
uerentur. Sic Concilium. Non videtur autem
inter atrociora & grauiora computandum crimi-
na compulsio dicta, sicut reuera est quando in
diebus obligationis seruandi Festa contingit, &
quod ista agatur, ex eo colligi potest, quod de
doctrina subtexitur, ad quam Indi solent in suæ
obligationis Festis conuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Et prædicta de caussa, quia videlicet<marginalia>Casus 9 cur|sublatus.</marginalia>
neque atrocitas, neque supereminens grauitas in
ijs, de quibus Casus 9. agit, cernebatur, sublatus
est ab Illustrissimo DD. Petro de Villagomez:
cùm tamen in ordinaria licentiarum concessio-
ne sit addere solitus: & quamuis in dictis Synoda-
libus alij essent casus reseruati, facultatem ei conce-
dimus vt poßit ab ipsis absoluere: Non ergo est pe-
nitus sublata reseruatio: cùm tamen ex generali
concessione ad absoluendum quodammodò pos-
sit sublata censeri: & idem potuit præstari cir-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0191.jpg/>
@@1@<SE191>176 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ca 14. de non acceptis intra semestre benedi-
ctionibus nuptialibus; in quo Scriptores multi
graue peccatum non agnoscunt. Vnde mirum
est præfatum Dom. Archiepiscopum spatium il-
lud restrinxisse, & trium voluisse futurum men-
sium. Circa quod ego id, quod modò assero,
consului, ab eo, qui circa hæc superius habet ar-
bitrium, beneuolè requisitus.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Non video autem cur crimen procurati<marginalia>Sicut & 12.|de aborsu.</marginalia>
aborsus, quod est. 12. fuerit ab eôdem sublatum
Antistite inordinaria formula concessionum;
cùm sit sanè grauissimum & ita reseruatum in
Ecclesijs Treuirensi, Leodiensi, & Tornacensi,
& cui aliqua ex ibidem appositis nequeunt in
grauitate comparari. Et esse etiam reseruatum
in Ecclesia Mediolanensi testatur Bonacina To-
mo 3. Disput. 2. Quæst. 2. Puncto 1. nu. 3. qui in
eodem Puncto de excommunicatione Pontificia
agit contra huius criminis reos quando f&#x0153;tus
est animatus, cùm tamen in casu nostro de non
animato etiam procedatur, cùm nulla distinctio
adhibeatur. Stet ergo illius reseruatio, sed sacer-
doti approbato pro absolutione facultas; in quo
dispositionis Pontificiæ elucet imitatio: potest
enim Sacerdos quiuis ad hoc deputatus ab ea
absoluere, vt videri potest apud citatum Scripto-
rem Proposit. 3. Vbi Gregorius XIII. pro XIV.
positus per errorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Sublati sunt etiam casus, de quibus nu.<marginalia>De casibus|cum excom-|municatio-|ne, pro qui-|bus ampla|facultas.</marginalia>
18. habentes scilicet excommunicationem in
Constitutionibus Synodalibus expressam, & sic
facultas magna ordinarijs Confessarijs attributa.
Iudicatum fortè illorum aliquos non adeò esse
atroces, aut excedentis grauitatis, vt p&#x0153;na de-
buerint tali percelli. Et cùm facultatem pro illis
concedi, negatam pro alijs, negotij esset non fa-
cilis, adiuncta grauitatis expensione inter illos;
conuenientius apparuit generalem facultatem,
quàm exceptionibus additis, impartiri. Neque
circa horum delicatum examen vacat modò, aut
expedit distineri. Nam aut ignorantur excom-
municationes, aut notæ sunt. Si prius, non in-
curruntur, contumacia deficiente, iuxta recepta
in Theologia principia. Si posterius, obuium est
remedium in Confessariorum ampla facultate.
Vnde in earum permanentia non est grauamen,
quod debeat intolerabile reputari. In eo autem<marginalia>Cur quan-|doque mino-|ra crimina|excommu-|nicatione|feriantur.</marginalia>
quòd crimina non importantia excommunica-
tionem reseruantur eo cum rigore, vt facultas
pro eorum absolutione generaliter non conceda-
tur, concessa pro alijs, nulla debet absurditas
commissa censeri: quia multoties ad feliciorem
Ecclesiæ cursum aliqua oportet crimina, etsi
non omnium grauissima, spirituali p&#x0153;na percel-
lere; cùm sciat ea, quæ atrociora sunt, humanis
legibus præcaueri. Sic proditorium homicidium
maius peccatum est quàm duellum; cùm tamen
contra hoc lata excommunicatio sit cum reser-
uatione ad Apostolicam Sedem, & non illud: &
sic in alijs. Summorum etiam Prælatorum diuersi
sunt sentiendi modi: & ita prout expedire iudi-
cant, circumstantijs attentis, sicut in legibus, ita
& in p&#x0153;nis, arbitrium moderantur. Illi ergo pro
nunc ista relinquamus.</P>@@

<Z><A+2>CENSVS.</A+2>
<A+1>Casus occurrens circa maius pretium cen-
sus emptore rogante.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>268.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Atio difficultatis est obuia, quia pre-<marginalia>Partis ne-|gantis fun-|damentum.</marginalia>
tium lege constitutum est, quod vltra
citraque nequit contractus iste consistere, sicut
alius quicumque, iuxta receptum Scriptorum
sensum. Id quod in censibus speciali Principum
prouidentia dispositum, quia eorum onere ita
grauantur venditores, vt ad extrema, amissis bo-
nis stabilibus, redigantur. Et quia sic implicata
pecunia, commercia cessant, quibus Reipublicæ
vtilitas, & splendor augetur. Et quidem quod
de rogante emptore dicitur, non videtur vrgere,
quia ex eo quòd venditor roget nequit pretium
minorari: id namque etiam à legibus præuisum:
& quia huiusmodi venditiones solent necessitate
compellente fieri, huic est damno consultum, vt
nequeat ab emptore venditor prægrauari: Ergo
neque emptore rogante, cuius etiam consuli de-
buit incommodo, redditus minorari. Habent si-
quidem leges pretium assignantes legale, & ita
præferendum cuicumque alteri, clausulas irritan-
tes, vt cum alijs obseruat P. Oñate Tomo 3. de
Contractibus Disput. 77. nu. 90. Licet Ioannes de
Medina Codice de Restitutione Quæst. de Censibus
fol. 178. Col. 3. asserat non fuisse intentionem
Principis excludere pretium aliud communi v-
tentium vsu comprobatum. Sed eius est antiqua-
ta sententia, & à Doctoribus communiter refu-
tata, vt videri potest apud citatum Scriptorem n.
88. vbi & de præstantia legalis pretij penitus in-
uiolabilis P. Molinam Disput. 393. Couarrubiam
lib. 3. variar. cap. 10. nu. 3. & alios. Vnde senten-
tia negans vti communi sensu Doctorum admis-
sa, debet certa censeri: accedente insuper Pij V.
Constitutione Census, in cuius vndecima Clau-
sula habetur pretium inuiolabile esse debere. Et
idem in redemptione qui & in emptione. In spe-
ciali autem, etiam rogante emptore non posse
pretium diminui affirmat P. Rebellus de Iust. Par-<marginalia>P Rebellus</marginalia>
te 2. lib. 10. Quæst. 5. nu. 6. quod in Castella con-
stare ait, nisi in aliquo loco contraria consuetu-
dine taxa fuerit abrogata. P. Palaus Disput. 6. de<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Iustitia commutatiua Puncto 16. nu. 19. ita scri-
bens: Quare placet Molinæ sententia Disput. 392.
Clausula 11. asserentis Pontificem hac clausula in-
tendisse emptoribus & venditoribus census constituti
fauere, quatenus decernit ne census vno pretio con-
stitutus ob temporum varietatem, aliamve circum-
stantiam, ob quam solent pretia rerum variari, ma-
iori vel minori pretio vendantur, quàm constitu-
tus est. Quare hac clausula prohibetur emptori cen-
sus constituti, ne maiori pretio, quàm emit, alteri
vendat. Deinde prohibetur secundò emptori, ne mi-
nori emat: fortè enim primus emptor præsenti pecu-
nia eget, ob cuius caussam sensum maiori pretio
emptum vilius vendit. Hanc igitur emptionem vi-
liorem, vtpotè periculosam, reuocare Pontifex inten-
dit. Hæc ille, qui pro se P. Molinam adducens ci-
tato ex loco, nihil profectò in eo inuenire potuit,
quod ad rem faceret, de qua erat sermo, vt con-
sulenti patebit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0192.jpg/>
@@1@<SE192>Circa census emptionem maiori pretio. 177
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>269.</absatz-nummer> Contrarium tamen suos habet, & qui-<marginalia>Oppositæ|sententiæ|Patroni.|P. Lessius.</marginalia>
dem auctoritatis minimè contemnendæ Patro-
nos: sic enim tenet P. Lessius. Lib. 2. de Iust. &
Iure. Cap. 22. Dubit. 7. vbi ita scribit: Respondeo, &
dico Primò: Si census ille habeat pretium legitimum
à Principe constitutum, non videtur posse emi mino-
re pretio, quàm initio fuerit creatus: potest tamen
vendi maiore. Ratio est quia taxatur pretium in gra-
tiam venditorum, ne miseri venditores, qui propter
inopiam coguntur censum vendere, & emptores ro-
gare, minori pretio cogantur esse contenti: non au-
tem ne maiore poßint vendere, si emptorem inue-
niant. Quare cum pretium legitimum consistat in
indiuisibili, non potest minus dari. Vnde videmus in
Belgio puniri eos, qui census, dum primò creantur,
emunt minore pretio quam 16. in singula, non autem
eos, qui vendunt maiore. v. g. 18. vel 20. in singula.
Sic ille.</P>
<P>  P. Molina Disput. 393. Vers. Vt verò sic ait:<marginalia>P. Molina.</marginalia>
Quamuis census redimibilis in hoc Regno post eam
legem (scilicet Philippi Secundi an. 1563.) licitè
non poßit emi minori pretio, quàm ad rationem 14.
pro vno (ita tunc temporis, cum iam sint. 20.)
posse tamen licitè vendi maiori pretio, & sæpè vsu
venire vt maiori pretio vendatur, nempe ad ratio-
nem. 15. aut. 16. pro vno. Ratio est quoniam lex illa
in solius venditoris fauorem est lata, vt non poßit
emi ex illo minori pretio, quam ad rationem. 14. pro
vno: ipse verò vendere posset maiori pretio, si emp-
torem inueniat: aliquando autem euenit vt maius
pretium inueniat, quia sunt multi emptores censuum,
& pauci venditores: aut quia census, qui venditur,
est valde securus, & in loco emptori magis accommo-
dato, & quòd ematur maiori pretio cum minori peri-
culo quòd citò & facilè redimatur. Tantùm præ-
fatus Scriptor: quod quidem in eo, quod de se-
curitate dicitur, præsenti (vt hoc interim dica-
mus) occasioni venit adaptandum, census enim
valde securus est, & plures sunt emptores, quàm
venditores.</P>
<P>  Eligius Bassæus in Floribus Theologiæ moralis.<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
Verb. Census nu. 18. sic habet: Census non potest
emi minori pretio quàm initio fuerit creatus, quando
pretium legitimum à Principe constitutum est, quia
taxatur pretium in gratiam venditorum, posset tamen
vendi maiore: vnde puniuntur in Belgio qui minore
pretio quàm 16. in singula emunt census, dum primò
creantur. Sic ille citans P. Lessium suprà & P.
Filliucium Tract. 35. num. 290. vbi pro eo ni-
hil.</P>
<P>  P. Petrus de Oñatè suprà. nu. 91. ita scribit:<marginalia>P. Petrus|Oñat.</marginalia>
Septimò obserua prædictam legem (Philippi 2.)
nullo modo prohibere ne census maiori pretio creen-
tur; sed ne minori: vnde hodieque creari poterunt
ad rationem 24. & 25. pro vno, si partes liberè con-
ueniant: quia hæc taxa non lata est in fauorem cen-
suarij, & ad vsuram & iniustitiam ablegan-
dam, quæ eo minùs timeri potest, quo magis pre-
tium census excrescit. Sic doctus & indefatiga-
bilis studij Pater, cuius ego & admirator & te-
stis.</P>
<P>  Ægidius Trullench Tom. 2. lib. 7. cap. 21. dub. 8.<marginalia>Ægidius|Trullench.</marginalia>
nu. 3. Potest tamen (inquit) venditor maiori pretio
vendere, quàm sit à lege taxatum: nam pretia cen-
sus taxantur in fauorem venditoris, idest, vt emp-
tores minoris emere non poßint: venditores tamen
pluris posse vendere: ne scilicet miseri venditores ob<-P>@@

<-P>inopiam viliùs vendere cogantur. Citat P. Lessium,
& Salonium.</P>
<P>  Mag. Ioannes à Cruce in Directorio conscien-<marginalia>Mag. Ioan.|à Cruce.</marginalia>
tiæ. Præcepto 7. Quæst. 6. Arti. 1. n. 3. ita loquitur:
Census redimibiles sunt taxati in Hispania pro vi-
ginti in pecunia numerata, & coràm Tabellione dan-
te fidem de his. Vbi non taxatur pretium versus ma-
gnitudinem, sed versus paruitatem; cùm sit facta
taxatio in fauorem venditoris. Hæc ille.</P>
<P>  Bonacina Tomo 2. Disputat. 3. de Contractibus<marginalia>Bonacina.</marginalia>
Quæst. 4. Puncto vnico num. 42. Non videtur tamen
negandum, ait, quin censuarius poßit, semel redem-
pto censu censum alteri vendere maiori pretio quàm
vendiderit primo censitori, si pretium census latitu-
dinem habeat (iuxta dicta de venditione) hoc enim
non est vetitum ipsi venditori. Sic dictus Auctor.
Ex quo clarè sequitur emptorem maius pretium
posse soluere, aliàs stare non poterit venditio ma-
iore pretio: ea de caussa quia lex non est posita
in fauorem emptoris, sed venditoris. Licet autem
non loquatur in casu taxati à Principe pretij, lo-
quitur autem iuxta Bullam B. Pij V. & vndeci-
mam Clausulam de pretio nec augendo, nec
minuendo. Quibus præmissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Dico Primò. Sententia affirmans, quæ<marginalia>Assertio 1.|pro parte|affirmatiua,|& illius|fundamen-|tum.</marginalia>
tot grauium Scriptorum auctoritate munitur,
non potest non esse & valde probabilis & secu-
ra. Illius fundamentum ex dictis constat, quia
ab adductis Scriptoribus inculcatum: pretium
scilicet in vendentium gratiam constitutum, ne-
grauarentur venditores, idque moderatione con-
uenienti; quod tamen secundùm se spectato
contractu augeri potest; vnde videmus sapien-
tissimorum virorum consilio censum ad ratio-
nem 14. pro vno ad rationem 20. excreuisse. Et
de maiori incremento actum ante annos aliquot,
& rumor est sparsus ad 30. Subuehendum, in
quo suæ esse rationes conuenientiæ poterunt, vt
oppressi hac mole respirent, si ad præterita se
extendat lex, vel si ad futura, id habebitur, quod
est iam diu desideratum, pecuniam scilicet per
contractationem augescere, & ignauiam homi-
num ad vtiliter laborandum excitari. Et quidem
vt vidimus ex P. Oñate pretium à 20. ad 25. po-
test excrescere, si circa illud partes liberè conue-
niant: Ergo auctoritate Regia etiam ad 30. po-
test augeri. Sicut in censu irredimibili accidit,
de quo P. Palaus suprà Puncto 22. §. 1. nu. 7. licet
enim tunc pauci sint emptores futuri, ex eo ca-
pite decrescit valor communiter in alijs, in hoc
tamen aliter philosophandum, quia ipsa raritas
emptorum per se intenditur à Principe incremen-
to valoris ob commune Reipublicæ bonum, cir-
ca quod Cardinalis Lugo, qui affirmatiuæ etiam<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
fauet sententiæ, ita loquitur Tomo 2. de Iustitia
Disput. 26. Sect. 3. nu. 1. de pretio census agens:
Aliquando enim lege communi taxatur, & qui-
dem taxatio hæc non fieri solet quoad excessum,
sed quoad diminutionem, in qua maius pericu-
lum vsuræ esse potest, nempe vt census non mi-
nori pretio ematur, licet supra illud poßit quocumque
pretio vendi: qui excessus non erit contra legem posi-
tiuam, poterit tamen esse contra legem naturalem, si
verè excedat valorem communem talis census, qui
venditur: sicuti etiam seclusa lege positiua peccari
posset contra legem naturalem, si minori pretio eme-
retur census, qui in communi æstimatione plus va-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0193.jpg/>
@@1@<SE193>178 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>leret, ita non attingeretur pretium saltem naturale
infimum. Hæc ille. Iuxta quæ habemus id, quod
ex citatis alijs, expressione maiori excessus pretij.
minimè positiua lege prohibiti. Vnde quantùm
crescere sine lege potest, per legem potest statui:
& aliquid insuper ob commune bonum: sic
enim vnum papyri folium vix vllius pretij, per
leges signatæ papyri, ita in pretio crescit, vt eo
possent multa similia folia emi: quod & in mo-
neta affirmant multi, atque in ea, quæ au-
rea aut argentea non est, facilius potest depre-
hendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Dico Secundò. Tabelliones salua con-<marginalia>Assertio 2.|circa Ta-|belliones.</marginalia>
scientia poterunt contractum dicto modo ini-
tum authenticare. Id constat, quia iustus & le-
galis est, cùm nihil in eo contra legem, vnde &
in ipso instrumento id poterit explicari. Et robo-
ratur ex eo, quod ait P. Palaus suprà Puncto 22.
§. 2. nu. 3. sic enim ibi: Etenim in Hispania paßim
census constitutus minoris emitur, quàm est pretium
legis, vidente Principe, & Regio Senatu, vt testa-
tur Gutierrez dicta quæst. 173. Sic ille Tunc sic:
Id quod vidente Principe, & consentiente Re-
gio Senatu fit, manifestum est publico instru-
mento firmari, aliàs quomodo illis videntibus
& annuentibus fieret, & ita Tabellionum inter-
uentu. Cùm tamen id in fauorem vendentium
non sit, siquidem de minori pretio agitur. Ergo
multò id potiùs in casu nostro, vbi de fauore il-
lorum agitur, potest tuta conscientia præstari.
Quia verò erit qui id facere velit nullus, contra-
ctus fieri in forma ordinaria poterit, & alio mo-
do id, quod ad excessum attinet inter illos tran-
sigi, priuato chirographo cum idoneis testibus.
Posset etiam vnico instrumento negotium ab-
solui, si in publico diceretur, etiamsi ad rationem
20. vnum esse soluendum, censualistam eam
partem, circa quam conuentum, gratiose remit-
tere, eo quòd vt sic faciat peculiares habeat ra-
tiones: hoc enim donationem sonat, quæ nullis
potest legibus prohiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>272.</absatz-nummer> Iam ad illa, quæ pro sententia priore<marginalia>Fundamen-|tis negatiuæ|sententiæ re-|spondetur.</marginalia>
adducta sunt, respondeamus oportet. Et quod ad
legitimum pretium attinet, iam ex dictis videtur
quàm sit infirmum: est enim constans & inuio-
labile quoad diminutionem, non quo ad exces-
sum, ob compertam differentiam. Et est quidem
etiam ementis bono consultum tali assignatione,
cùm adeò moderata sit; quòd autem respectu
eius non sit dicta moderatio ita vrgens, vt augeri
pretium nequeat, in fauorem eius etiam est,
quia sic vtiliter agere suum negotium potest.
Cùm enim accidat quandoque vt census emp-
tione egeat, habet quo valeat venditorem, re-
nuentem aliàs, prouocare: vel certè ad vendi-
tionem respectu alterius censualistæ propenden-
tem aucto pretio ad ineundum cum ipso contra-
ctum permouere. Vbi erit forsitan qui dicat id,<marginalia>Specialis|difficultas|pro rogante|venditore.</marginalia>
quod de fauore venditoris asseritur non ita esse
compertum, vt fauor etiam aliàs non extaret, si
videlicet diminui pretium posset, ex modò dictis
arguendo. Nam quemadmodùm emptione cen-
sus indigens, ex eo quòd augere pretium possit,
habet in suum fauorem legum dispositionem;
ita & qui venditione eget, in diminutione pre-
tij validum haberet inuitamentum, & suæ sic
posset necessitati prouidere. Vnde & videtur<-P>@@

<-P>idem modo esse admittendum, sicut & quod est
dictum de emente.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Ad quod quidem sunt qui minimè re-<marginalia>Qui conce-|dere dimi-|nutionem|tunc vi-|deantur.|Mag. Iorn.|à Cruce.</marginalia>
pugnent asserere diminutionem pretij pariter
admittendam quando rogat venditor, sic enim
locum habet vulgaris regula, quòd merces vltro-
neæ vilescunt. Sic citatus Mag. Ioannes à Cruce
loco eodem, Mag. Acacius de Velasco in Resolu-
tionibus moral. Verb. Census. num. 10. Resolut. 164.
Vbi illum adducit, & cuius verba sunt: Sed ista
taxa procedit supposita securitate census. Nam si sit
periculosus, potest in foro conscientiæ minoris emi
iuxta quantitatem periculi. Ita Bañez & Medina
in Summa Cap. 14. §. 26. Immò potest quis emere
censum iam impositum minoris, pretio taxæ, etsi non
sit periculosus, si ad id per venditorem rogatur, quia
merces vltroneæ vilescunt. Ita Nauarrus in Manuali
Cap. 23. n. 91. contra Medinam. Sic ille, qui licet
videatur loqui de censu iam imposito, in quo
plures sunt, qui id teneant, vt videri potest apud
P. Palaum citato. §. 2. nu. 1. ratio tamen eius ge-
neraliter in quocumque procedit, cùm sit vltro-
nea merces. Nihilominùs quia consequentia
non admittitur à præfatis, iuxta terminos tan-
tùm, in quibus locuti, accipiendi sunt, vt stet id,
quod. nu. 268. dictum est, de solo Ioanne Me-
dina singularem sententiam circa venditorem
amplexo. Ad argumentum ergo aliter respon-
dendum, scilicet non obstante rogatu venditoris
minuendum pretium non esse, quia licet sic ven-
dito censu possit suæ necessitati consulere, ea
permissione facta, pretium pro censu traxatum
nullius esset efficaciæ: nam cùm ita frequenter
accidat, vt venditores rogent necessitate com-
pulsi, si variari illud tunc potest, perinde est ac si
minimè fuisset constitutum. Venditurus ergo
medijs vtatur alijs vt venditio procedat, quod
non erit difficile, quandoquidem empturus pa-
ratam pro emptione pecuniam supponatur ha-
bere; aliàs ineptè rogaretur. Est ergo legis in-
tentio venditores reddere in suorum bonorum
cura solicitos, & non faciles esse in obligationi-
bus subeundis, quarum tandem oppressi pondere
congemiscant.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Stet ergo sententiæ propositæ incon-<marginalia>P. Palaum|non aduer-|sari.</marginalia>
cussa firmitas, pro qua id addendum, etiam illos,
qui aduersari visi sunt, tandem suffragari. P. Pa-
laus de emptione census est locutus, quæ post
constitutionem illius fit à secundo emptore, in
quo, vt diximus est varietas sententiarum. Et
licet ex eo quòd in secunda id fieri nequeat,
quod ille asserit, id pro prima videatur à fortiori
conuinci; id quidem admittimus iuxta assertio-
nis sensum, qui alius profectò est, scilicet emp-
torem census constituti non posse maiori pretio,
quàm emit, alteri vendere: pro quo est specialis
ratio, quia sequentes emptiones & venditiones
circa rem versantur, quæ iuxta plures, vt dixi-
mus, minoris æstimationis est, vel certè priorem
non superat. Licet autem citato loco contra P.
Lessium ita videatur decernere; reuera tamen
nihil quod ad institutum præsens faciat eidem
aduersum habet, quem citat. nu. 48. vbi nihil ad
rem. Et n. 95. iuxta explicationem conditionis
B. Pij de non variando pretio, dicentem eam in-
tendere excludere grauamen venditoris, quod est
verissimum, vt fatetur Auctor idem: qui P. Les-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0194.jpg/>
@@1@<SE194>Circa specialem census redemptionem. 179
<duolan 2><-P>sium citato à Nobis loco non citans, cùm adeò
ille proximus sit, ipsi in assertione ibidem con-
tenta noluisse aduersari videtur manifestum. Vn-
de & citato. §. 2. n. 1. sic ait: Ponimus ex superiori
§. censibus denuò creandis legitimum pretium esse
statutum in vendentium fauorem, ac proinde mino-
ris emi non posse. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> P. Rebellus citata Quæst. & num. sic ha-<marginalia>P Rebellus</marginalia>
bet: Quamuis ea taxa ita accipienda erit vt vetet
minoris emi census redimibiles, quàm ad ratio-
nem vnius pro 14. non tamen prohibeat emi pro
quindecim, aut pluribus; licet è contrario;
in alijs rebus vetare soleat ne pluris quàm taxatæ
sint vendantur: Semper enim in fauorem eorum, qui
neceßitate premuntur vendendi, vel emendi taxa in-
troduci solet. Hæc ille: qui in eo, quod ait de fa-
uore emptoris ob necessitatem, non est ita acci-
piendus vt venditori ob necessitatem debeat exæ-
quari, aliàs non posset eius doctrina stare de non
minuendo pretio etiam emptore rogante, &
quod possit augeri in fauorem venditoris. Est er-
go vtrique consultum iuxta dicta. n. 272. Num-
quam enim indigentia emptoris potest indigen-
tiæ venditoris exæquari, illa enim ad conuenien-
tiam & vtilitatem spectat, cùm suppetat pecu-
nia: hæc autem de genere opprimentium est,
pecunia deficiente.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Audiendus etiam Villalobos Tom. 2.<marginalia>Villalobos.</marginalia>
Tract. 23. Difficult. 3. sic locutus: Ha se de aduer-
tir que todas estas leies tassan el precio bajo, que es
el menor, en que se pueden comprar los censos, que
de ai bien pueden subir. Y asi el dia de oy algunos
censos se venden à razon de à 21. Y 22. Sic do-
ctus Pater, vt omittam alios: præfatos autem
tot ac tantos suis verbis loquentes proptereà de-
di, quia nonnulli audito verbo hoc in casus con-
tingentia scandalizati sunt; dum scilicet de re-
dimendo censu ageret, vt alium emeret, pro quo
cum incremento pretij rogabatur. Sed scanda-
lum est, licet non redemptionis sensus, veritatis
luce sublatum. Is enim, ad quem administratio
spectabat, onerari in eo suam, nec immeritò,
conscientiam arbitratus est, si vtilitate tali domi-
num defraudaret, pro & dominus suum etiam
præstitit assensum.</P>
<Z><A+1>Circa redemptionem census difficultas spe-
cialis, censualista rogante.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>277.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ntonius Censualista Ioannis ob mille<marginalia>Lucrum in|spe, vt iuuet|pro redemp-|tione.</marginalia>
& quadringentos octoregales, pro
quibus hic soluebat centum, censu super domo
eius imposito, ob necessitatem occurrentem ro-
gauit censuarium vt censum redimeret, & mille
ac ducentis datis, ducentos alios sibi reseruaret.
Annuit censuarius, si per conscientiam liceret
viri docti iudicio suffragante, licet animo esset à
redemptione alieno, & pecunias haberet promp-
tas ad negotiationem. Cui responsum, si lucrum,
quod ex negotiatione verosimiliter sperabat, de-
ductis expensis, & eo, quo solet periculum æsti-
mari, ducentorum esset futurum, nullam esse in
eo difficultatem, Censualista admonito de nego-
tiationis animo, vt rem agi legitimè sibi persua-
deret. Neque contra hoc facere Bullam Ponti-
ficiam, aut Hispaniæ leges: nam licet cum om-
ni rigore accipiendæ sint, ita vt procedant non<-P>@@

<-P>solùm de censibus de nouo impositis, sed etiam
quando tertio alteri venduntur, contra nihil datæ
resolutioni contrarium elici ex illis potest: nam
mille & ducenti Octoregales negotiationi expo-
siti cum spe dicta, valent mille & quadringen-
tos.</P>
<P>  <absatz-nummer>278.</absatz-nummer> Difficultas autem tunc erit, si censua-<marginalia>De censu|post primam|impositio-|nem.</marginalia>
rius spem lucri præfati non habeat: Nam Cor-
duba Summa Quæst. 79. & Ludouicus Lopez in
Instruct. negotiantium lib. 1. cap. 418. affirmant le-
ges assignantes censuum pretium, etiam de illis
agere, quando post impositionem venduntur.
Sed quidem graues Auctores contrarium sen-<marginalia>Resolutio|doctrinalis.</marginalia>
tiunt, & quidquid de illo sit, neque Motus pro-
prius, neque leges Regni videntur casum præ-
sentem comprehendere: siquidem illorum fuit
intentum non reddere facilem censuum vendi-
tionem, & per consequens neque difficilem red-
dere redemptionem, sic enim onus hoc super fru-
ctuarias radices impositum amoliuntur. Itaque
dummodò moderatum quid sit, quod lucro præ-
fato desit, ad ducentorum complementum, po-
test redemptio fieri, nam merces vltroneæ vile-
scunt. Et magis in speciali loquendo, si centum
& viginti sperabantur, bene possunt octoginta
subtrahi, & mille ac ducenti reddi; immò etiamsi
centum sint tantummodò, ob prædictas rationes.
Sic noster Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Et in priori resolutionis parte non est<marginalia>Quid circa|illam videa-|tur, cum do-|ctrinæ au-|ctione.|Nauarrus|Consil. 1. de|emptione|& vendit.</marginalia>
vbi hærere quisquam possit; licet enim cùm de
emendo censu agitur, necessarium sit numeratam
adesse pecuniam, non ita cùm redimitur, licet
in vsu sit eam præsentare; cùm satis ad instru-
mentum census cancellandum, Censualistam de
redemptione sibi facta protestari. Id autem quod
de diminutione pretij dictum, contra illud esse
videtur, quod ex P. Rebello dedimus num. 268.
scilicet etiam rogante emptore diminui pretium
non posse, quod in Castella constare subdit. Sed
id non est momenti alicuius; ibi enim agitur de
emptore respectu ipsius emptionis, non autem
de emptore rogante pro redemptione, licet aliun-
de teneri censuarius possit ad pretij integritatem,
etiamsi Censualista rogârit: si videlicet ita ex
legibus habeatur. Et reuera iuxta illarum teno-
rem, redemptio integri est pretij redditione fa-
cienda, in qua, sicut & in emptione fauor ven-
dentis interuenit, vt in neutra detrimentum pa-
tiatur. Quod autem de pretio pro secunda emp-
tione dicebatur, non est ad rem, quia modò de
secunda emptione non agitur, sed de redemp-
tione, siue prima, siue secunda sit, in quacum-
que enim pretium quod est pro emptione da-
tum, est integrè in redemptione reddendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Nihilominus resolutio proposita stare<marginalia>Defenditur|genuina red-|dita ratione.</marginalia>
conuenienter potest; quia licet leges in fauorem
emptoris id, quod est dictum, circa integritatem
pretij decernant, id ita accipiendum quando re-
uera eo seruato rigore meliùs emptoris negotium
agitur, non verò quando rigor talis in eius præ-
iudicium redundaret, contra vulgarem iuris re-
gulam, scilicet 61. in 6. Quod in gratiam alicuius<marginalia>Regula iu-|ris.</marginalia>
conceditur, non est in eius dispendium retorquen-
dum. Atqui magnum subirent incommodum
emptores, si necessitate grauati non possent cen-
suarios pro redemptione rogare, aliqua facta
sortis remissione. Sic enim id recuperatur, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0195.jpg/>
@@1@<SE195>180 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>datum fuerat, & pecunia ad remedium premen-
tis necessitatis suppetit, sine perpetuo onere,
quod in venditione contrahitur; ex quo apparet
discrimen vtriusque, vt non possit argui ex re-
gante pro venditione. Ex quo & sequitur etiamsi
censuarius pecuniam non habeat lucro exposi-
tam, posse ipsi aliquid ex principali remitti, id
enim videtur adducta ratione conuinci: quan-
tùm autem futurum sit, prudentis relinquendum
arbitrio. Et cùm centum pro mille quadringen-
tis sit Auctori nostro visa portio moderata, in
maiori quantitate cum proportione dicendum,
vt 20. pro 2800. & sic ascendendo remitti que-
ant. Et pro hoc stat P. Gaspar Hurtadus de Iust.
& Iure. Tract. de Contractibus Disput. 4. Difficult.
vltima. Vers. Vndecimum requisitum, vbi sic ait:<marginalia>P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
Hoc tamen vndecimum requisitum non tollit cen-
suarium posse censum redimere minore pretio, si cen-
sualista annuat, & census iam valeat minoris absque
culpa censuarij. Sic ille, qui dum addit: & census
iam valeat minoris &c. Diuersum à priore de
annuente censualista casum apponit; siquidem
minoris valente censu, etiamsi censualista non
annuat, minori redimi pretio potest, quia debet
annuere, vt videri potest apud Cardinalem Lugo
suprà (scilicet Disput. 72. num. 52.) qui & P. Salas
adducit alios referentem.</P>
<Z><A+1>Difficultas alia circa pecuniam non nu-
meratam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>281.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N hoc Archiepiscopatu Limano quidam<marginalia>Consum su-|per debito in|pecunia posse|constitui.</marginalia>
administrator fabricæ Ecclesiæ ingentem
collegerat pecuniæ quantitatem. Et cùm red-
dens rationem inuentus fuisset minus habens, de-
bitor aliquot mille octoregalium, pro quibus sol-
uendis vrgebatur, nec valens nisi ad census asy-
lum confugiendo, venditionem obtulit super
bonis suis censui aptis, qui & admissus, sed dubi-
tatum an id stare legitimè posset, cùm pro con-
stituendo censu opus sit pecunia numerata. Et
responsum stare posse, quia sic tenent Fr. Em-
manuel Rodericus in expositione Motus proprij B.
Pij Dicto. 3. & Antonius Gomez in eumdem Con-
clus. 4. n. 2. Nauarrus in Comment. de vsuris Tomo
2. §. vigesima prima quæstio. remittens se ad Glossam.
3. n. 88. §. Est autem quæstio. & Consil. 5. de censib.
& exact. licet Consil. 1. de empt. & vendit. & Con-
sil. 7. eod. ff. ad quæs. 5. in oppositum videatur in-
clinare; ex eo probans quòd Pontifex numeran-
dam pecuniam statuens, tantùm voluerit vsuris
obuiare; cùm tamen in præsenti casu nihil tale
timeri possit, quandoquidem facta est anticipata
solutio, quæ vt ille loquitur, pinguior, id est,
melior & securior est, vt etiam contingeret, si is,
qui censum vendit mutuam pecuniam accepis-
set. Et eadem ratione vtitur Fr. Emmanuel, licet
aliàs circa impositionem census in debito ex pe-
cunia non contracto, Nauarro, & satis verosimi-
liter, aduersetur, affirmans vti certum sibi nar-
ratum in Cancellaria Vallisoletana ita iudica-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Et ita quidem noster Auctor, post quem<marginalia>Pro eo maior|auctoritas, à|Scriptoribus.</marginalia>
plurimi alij idem tenuerunt, vt videri potest apud
P. Salas de Contractibus. Tract. de Censibus. Dub. 5.
nu. 5. qui & aliquos etiam ex antiquioribus rè-
fert; & plures alij ex recentioribus, in quibus<-P>@@

<-P>Cardinalis Lugo Disput. 27. nu. 54. & in Hispa-
nia quidem, & Prouincijs alijs, in quibus Motus
proprius receptus non est, non solùm ita arbi-
trantur Auctores quoad non repugnantiam con-
tractus, sed est etiam ille praxi firmatus, vt in
Belgio & Gallia, pro quo P. Bonæ-Spei Tomo<marginalia>Mag. Ioan.|à Cruce.</marginalia>
5. Tract. de Iure & Iustitia Disput. 11. n. 61. & 62.
Quod & tenet P. Herincx Tomo 3. Tract. 3. Disp.
4. n. 83. Vers. Idemque. Pro quo & Mag. Ioan-
nes à Cruce in Directorio conscientiæ circa septi-
mum præceptum Quæst. 6. arti. 1. Dub. 3. Vers. Se-
cunda conditio ita scribit: Opinio opposita Manualis
videtur pia, maximè si pecunia sit debita, aut mu-
tuata hac lege vt si tali die non soluitur, statuatur
census. Sic enim prospicitur bono debitoris, dum non
cogitur sua vendere minoris, vt soluat creditori in
pecunia numerata. Et conditio Pij V. posita ad ob-
uiandum fraudibus regulariter hîc euenientibus tem-
peratur in hoc casu per Epikeiam, vbi deficit finis
legis istius, & aliàs si modò seruetur, imminet dam-
num debitori, vt dixi. Etsi Papa de hoc casu consu-
leretur, declararet non currere in eo suam legem.
Sic ille, qui ita cùm loquatur, mirum est sen-
tentiam contrariam assertiuè proponere, iuxta
tenorem Motus Proprij quam & eo stante tenent
alij, ex quibus Bonacina Tomo 2. Disput. 3. de
Contractibus Quæst. 4. nu. 22. vers. Secundò, non
satis. P. Palaus Disput. 6. citata, Puncto 16. num. 8.
citantes alios, quod non obstat, dum adeò pro-
babilia sectamur, quæ neque pro Hispania ne-
gabunt citati, in qua, vt diximus, receptus Mo-
tus proprius non est, pro quo plus alijs P. Palaus
Puncto 15. nu. 5. vbi & specialiter de conditione
pecuniæ numeratæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Et quòd contractus, de quo agimus,<marginalia>An sit ne-|cessarium|debita fuisse|ob acceptam|pecuniam.</marginalia>
legitimè potuerit stare, solido est fundamento
firmatum, ex eo scilicet quòd anticipata in pe-
cunia sit facta solutio; ex quo videtur inferri va-
lidum non futurum, si debitum alia sit ratione
contractum. Et ita quidem tenent aliqui, alij ve-
rò cum distinctione loquuntur, vt Emmanuel
Rodericus suprà Dicto. 5. vbi ait inualidum fu-
turum censum ex debito constitutum, si con-
tractum sit ob acceptum aliquid, quod non ha-
bebat pretium fixum publica auctoritate, vt in:
rarò enim accidit, vt res empta plus aut minùs
non valeat. Neque obstat excessum, aut defe-
ctum pretij fuisse exiguum, nam decursu tempo-
ris in magnam excrescet quantitatem. Quod
quidem non euenit quando pretium fixum est,
& ita licitè poterit census in debito tali constitui.
Et hoc admittit P. Auila, non tamen necessarium
iudicans pretium esse Reipublicæ auctoritate ta-
xatum, sed sufficere quòd sit certum & currens.
Alij autem sine vlla distinctione licitum & vali-
dum esse determinant, ex quibus Cardinalis Lu-
go suprà. Pro quo & ita scribit Diana Parte 1.<marginalia>Diana.</marginalia>
Tract. 8. Resolut. 44. Itaque cùm Pontifex damnet
census celebratos non numerata pecunia tempore ce-
lebrationis, ad obuiandum fraudibus, quæ contingere
solent in contractibus aliter celebratis; si probetur
fraudem nullam interceßisse, sed anteà pretium iu-
stum debitum fuisse ratione pecuniæ mutuò acceptæ,
vel alterius rei æquiualentis, validus & iustus erit
talis contractus: pecuniæ enim nomine æquiua-
lentia comprehenduntur, vt patet in l. pecuniæ. ff.
de verbor. significat. & in l. quæ. ff. de iure dotis.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0196.jpg/>
@@1@<SE196>Circa Census Difficultates aliquæ. 181
<duolan 2><-P>Sic ille post alios, quos citat, licet non expressè in
terminis difficultatis præsentis locuti fuerint, sed
solum de licita constitutione census in anteà de-
bitis. Potuit autem conclusionem illam suam ita
formare, quatenus apud illos nullam distinctio-
nem reperisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Et videtur quidem ita generaliter asse-<marginalia>Non esse ne-|cessarium|comproba-|tur.</marginalia>
rendum, quia distinctio prædicta nullius videtur
momenti ad negotium præsens: licet enim res
empta minùs aliquantulùm valeat, reuera tamen
cùm iustè & validè vendita sit, neque fraus vlla
intercesserit, liquidum est debitum in vtroque
foro, & reuera exhibendum vrgente creditore:
& ita census in re valoris certi fundatur. Neque
enim agitur de fallito aliquo debitore; in eius
enim bonis quis ita amens fuerit vt censum velit
constituere; Sed de securæ fortunæ homine, cui
præsens necessitas ingentem statim soluere pe-
cuniæ summam minimè patiatur: hoc enim mul-
tis etiam solet diuitibus euenire. Et inter ea qui-
dem, super quibus fundari census nequit iuxta
rigorem præfati Motus proprij enumerant mas-
sam argenti, vt videri potest apud Cardinalem
Lugo suprà nu. 82. quod minimè est ad Barras
trahendum, de quibus Tomo 1. Tit. 9. cap. 4. quia
aut pro moneta habentur, vt volunt aliqui, de
quibus ibi, aut ita æquipollentes, vt circa illas mi-
nimè possit fraus aliqua, si de earum lege (vt dici-
tur) constet, hoc est de sinceritate metalli, & eius
genuina qualitate, vllatenus pertimeri. Super pin-
nis autem, de quibus cap. 3. pro foro externo non
stabit contractus, quia prohibitus, nec coràm Ta-
bellione & testibus fieri poterunt manifestæ: se-
cus in foro conscientiæ, tum quia debitum esse
poterit ratione illarum, tum quia pro externo
exponi poterit pecunia ad eum effectum com-
modata: quod & aliàs fieri solitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Quando autem distinctio ista fori exter-<marginalia>Forum con-|scientiæ &|externum|quid impor-|tent in præ|senti mate-|ria.</marginalia>
ni, & conscientiæ ab Auctoribus adhibetur, vt
apud Dianam citata Resol. 44. id tantùm videtur
innui, vt credibile sit in tribunalibus contra init&#x0169;
census contractum iudicandum, in quibus legum
littera solet attendi. Sed cùm fundame&#x0303;ta pro foro
conscientiæ talia sint, poterunt equidem iudices
in fauorem eius iudicare, & ita in foro etiam ex-
terno erit validus. Prętereà ita explicari potest, vt
quidquid iudices decernant, inter contrahentes
possit sustineri, si non sit qui pro extinctione, aut
inualiditate se opponat, & in eius fauorem fuerit
sententia pronuntiata. Item quòd non obstante
sente&#x0303;tia, si aliqua fuerat mulcta imposita, minimè
in conscientia debeatur. Vel si ex parte alicuius
ex contrahentibus lis fuerit intentata & obtenta
sententia fauorabili, pars victa nullum pati debeat
detriment&#x0169;, in quantùm ipsi fas fuerit, & occulta
vtens cōpensatione, iuxta probabiles de illius pra-
xi sententias, de quibus alibi, & est commodum
exemplum de testamento minùs solemni, quando
is, qui possidet, habet pro se declaratam defuncti
voluntatem. Et de tali effectu pro foro cōscientię
contra latam sententiam locutus Megala apud
Dianam suprà laudatus ab ipso pro omnimoda as-
sertione. Iuxta dicta ergo P. Auilæ sententiam
non penitus approbamus sua cùm probabilitate
relictam, sicut & relicti casus alij non magnæ
difficultatis, neque doctrinæ peculiaris, vt ad alia
gradum vtilem faciamus.</P>@@

<Z><A+2>CLERICVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Medico ad ordines sacros promoto, quid
circa exercitium artis, præsertim pro Indijs.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>286.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus occurrit iam pridem, & res inter<marginalia>Vt possit cu-|rare Medi|cus in sacris|quæ faciant.</marginalia>
Iurisperitos & Theologos agitata. Ex
quibus aliqui licitum esse exercitium asseruer&#x0169;t,
quia nullibi prohibitum; immò in Cap. Ad aures
de ætate & qualit. id videtur approbat&#x0169;, vbi mors
eius, quem curabat Clericus, non esse imputandā
ipsi decernitur, quia peritus in arte, nisi eum con-
scientia remordeat. Et ita tenet Hostiensis in Cap.<marginalia>Hostiensis.</marginalia>
Significasti el. 2. de homicidio verb. Nosigitur ibi:
Alia culpa est quando etsi spectet ad eius officium, puta
Clericus & Medicus est, quod officium non est Medico
interdict&#x0169; &c. Felinus in Cap. Tua nos eod. ff. circa<marginalia>Felinus.</marginalia>
finem vers. Vlteriùs aduerte, vbi ait: Et ita videmus
& Romæ, & alibi seruari quòd Clericus excellens in
aliqua cura assumit officium Medici. Et quamuis in-
nuat permissionem cit. Cap. Ad aures ex eo acci-
disse quod in oppido nullus Medicus alius extaret,
& ita vrgente necessitate, ne corpora incolarum
interirent, pro quo Marianum adducit; sed alius
ipsi sensus magis arridet, scilicet quòd Cap. Tua nos
loquatur de Monacho sacerdote chirurgo & Cap.
Ad aures de Clerico sæculari in minoribus. Iuxta
quæ licet in chirurgicis curare Clericus in mino-
ribus possit, sine impedimento promotionis, secus
alius. Vnde & melior apparet intellectus vt Cap.
Ad aures intelligatur de purè Medico cui permitti-
tur, siperitus sit. & Cap. Tua nos in chirurgo. Neq;
obstat generalis prohibitio in Cap. sententiā san-
guinis, cùm potius præfatæ decisioni concordet.
& confirmatur, quia medicari opus misericordiæ
est, & talia maximè propria Clericor&#x0169; sunt. Cap.<marginalia>Cap. final. de|postulando.</marginalia>
finali de postulando ibi: Cùm officium Sacerdotis sit
omnibus prodesse; nemini autem velle nocere, & qui
potest hominem liberare à morte, & non liberauit, ipse
occidit. Neq; argui potest ex Cap. Super specula, ne
Clerici vel Monachi Physicę auditio prohibetur:
id enim ea de caussa procedit, ne Theologiæ stu-
dium omittatur: in pręsenti autem casu, is, de quo
agitur, cùm esset laicus operam studio medicinæ
nauauit, & in eo peritiam nō mediocrem assecu-
tus, cōmuni plausu quod didicerat exercebat. Neq;
pro Theologiæ studio opportunitas iam illi ali-
qua, aut peculiaris ratione Beneficij tale aliquid
exigentis obligatio. Vnde licentia, quam à Li-
mano Archiepiscopo postulat, debet ipsi concedi
quam constat Archiepiscopum Noui regni Gra-
natensis concessisse. Sic Doctor Faxardus, sub-
scribente etiam Doctore Lucio.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> Quibus addidit Auctor noster Panormi-<marginalia>Quæ bro-|bant con-|trarium, &|resolutio ijs|non obstan-|tibus.</marginalia>
tanum in cit Cap. Sententiā sanguinis n. 12. affir-
mare exercitium medicandi prohibitum esse Cle-
ricis Ordinis sacri, & Angelus verb. Medicus n. 11.
Tabiena, & Armilla n. 4. verb. eod. Nauarrus in Ma-
nuali cap. 25. n. 11. §. 34. idem aiunt, nisi fiat gratis.
Et ratio prędictor&#x0169; Summistarum, quam ampliùs
illustrat Nauarrus, ea est, quòd licet in Iure nō sit
directa prohibitio, quando adustio & incisio non
interuenit: omne tamen sęculare officium est illis
prohibit&#x0169;. Cap. Multa, ne Clerici, vel Monachi, ibi:<marginalia>Cap. Multa|ne Clerici|&c.</marginalia>
Talia, & his similia ministris Altaris, & Monachis om-
ninò prohibemus. Videmus etiā quando Clericus in
sacris medicari vult dispensatione&#x0303; Romę sibi im-
petrandā exquirere. Neq; id contra Felinum ad-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0197.jpg/>
@@1@<SE197>182 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>ductum superiùs militat; ille enim specialiter in
ordine ad irregularitate&#x0303; locutus; & stat benè Cle-
ric&#x0169; irregulare&#x0303; non reddi, & aliquid illicitè perpe-
trare, quia potest moraliter esse certus sua culpa
infirm&#x0169; minimè obijsse. Quod satis indicant ver-
ba illa Cap. Ad aures: si super præmißis conscientia<marginalia>Cap. Ad|aures de|ætat. &|qual. ordin.|Felinus.</marginalia>
tua te remordeat. Et Felinus ipse sic habet: Vel se-
cundò aliud sit in Chirurgo, aliud in Physico: quia
primum magis repugnat honestati Clericali: iudicat
ergo secundum aliquomodo repugnare. His præ-
missis, ita Auctor concludit: Itaque Doctoris Fa-
xandi iudicio assentior, posse scilicet dictum Clericum<marginalia>P. Auila.</marginalia>
Medici officium exercere sine adustione & incisione, id
gratis præstando, præsertim erga pauperes: sic enim
nequit sæculare vocari officium, sed opus misericordiæ
& charitatis, ne&#xE8BF; licentiam petijsse nocebit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> Circa quæ addi potest resolutionem prę-<marginalia>Priuilegium|Societatis|pro medicinæ|vsu.</marginalia>
fatam, quæ est quidem satis verosimilis, in Indijs
locum præsertim habere, pro quibus priuilegium
speciale Societati concessum videatur specialiter
deseruire, de quo in Compendio communi verb. Me-
dici, & est generale pro omnibus cum addita cir-
ca vsum limitatione scilicet: Quando tamen Medici
sæculares commodè haberi non possunt: dummodò id
faciant de suorum superiorum licentia, & citra adu-
stionem & incisionem per seipsos faciendam. Grego-
rius XIII. pag. 152. & seqq. Vbi cùm dicatur, Pos-
sunt omnes nostri, qui medicinæ periti fuerint; mani-
festum est de Sacerdotibus etiam procedere: qui<marginalia>Quid circa|adactionem|& incisio-|nem pro|Fratribus|laicis.</marginalia>
licet per se ipsos adustionem & incisionem facere
nequeant, possunt tamen per alios, quando iuxta
medicinæ canones id opportunum iudicauerint.
Neque prohibitio dicta ad Fratres laicos videtur
extendi, qui sint chirurgica in arte periti, in qui-
bus id non videtur dedecere, quod ad incisionem
& adustionem pertinet, & remotum aliquod ir-
regularitatis periculum nulli esse incōmodo po-
test minimè ad sacros Ordines promouendis. Ne-
que videtur obstare citatum Cap. Tua nos, vbi<marginalia>Cap. Tua-|nos non ad-|uersari.</marginalia>
Monachus, qui gutturis tumorem ferro aperuit,
ex quo mulier malè sibi consulens interijt, mult&#x0169;
deliquisse asseritur ab Innocentio III. alienum offi-
cium vsurpando; etiamsi, vt ibidem dicitur, peritus
erat in exercitio chirurgiæ. Licet ergo officium il-
lud in sæculari proprium dici possit; si Religiosus
fiat, iam ipsi reputatur alienum, iudicio Pontifi-
cis: quod ad Fratres laicos pariter videtur adsci-
scendum, quia quod ad substantiam religiosi sta-
tus attinet, Sacerdotibus exæquantur. Verùm in
prædicto casu specialis fuit decisionis ratio; erat
Monachus ille Sacerdos, vt Textu constat, & sa-
cerdotibus Chirurgicum officium est penitus in-
terdictum; vnde prohibitio talis non est ad Fratres
laicos trahenda, pro quibus est ratio specialis; of-
ficia siquidem, quæ obibant in sęculo, in Religio-
ne possunt exercere. Et ita inquiri potest ab illis,
quibus vacent in illa officijs, & respondere vnus se
sutorem, sartorem alius, seu fabrum lignarium,
vel ferrarium, quod nequeunt ij, qui sunt in sacris
constituti, & præsertim Sacerdotes, à quibus so-
lùm est de proprijs Religioso statui officijs re-
spondendum, si interrogari contingat. Et tenor
ipse priuilegij ita videtur innuere, d&#x0169; de censuris
& p&#x0153;nis Ecclesiasticis agitur, circa quas nihil est,
quod dicti Fratres debeant pręcauere, cùm cōstet
ad eos spectare, qui statum habent Clericalem.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> Et quidem adustionem & incisionem<-P>@@

<-P>stare sine peccato posse, quidquid sit de irregula-<marginalia>Amplior|comprobatio.|Dom.|Barbosa.</marginalia>
ritate, tradit Dom. Barbosa in Collect. ad citatum
Cap. Tua nos nu. 3. vbi ita scribit: Sed aduertendum
est, quòd si Medicus, seu Chirurgus in maioribus etiā
Ordinibus constitutus eiusdem artis peritus intuitu
pietatis artem suam exercuerit, non ei imputatur ad
irregularitatem, si ex tali exercitatione secuta fuerit
mors, vt per Cardinalem hic Colum. 1. quem referunt
Sayrus dicto lib. 7. cap. 8. n. 11. Belletum dub. Tit. de
disciplina Clericali §. 31. n. 6. dummodò faciat citra
abscißionem, vel adustionem: ita vt si ægrotus decede-
ret ex caussa talis adustionis, vel abscißionis, licet illi
non imputetur ad peccatum, imputatur tamen ad irre-
gularitatem, prout per Textum in præsenti tenet hîc
Abbas n. 3. Sic ille citans alios, inter quos. Aucto-
rem nostrum de Censuris Parte 7. Disp. 12. Sect. 1.
Dub. 2. Iuxta quæ stat Fratres laicos sine pecca-
to posse adustione & abscissione, seu incisione
vti, quidquid de irregularitate sit, pro qua ipsis
non ea esse cura debet, quæ in Clericis potest
conuenienti ratione requiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> Et positio ista sub ea suppositione proce-
dit, quæ multis placuit, nec tamen adeò explorata<marginalia>Iuxta pro-|babilem sen-|tentiam ex|adustione &|incisione non|incurri irre-|gularitatem.</marginalia>
est, vt contra se graues Scriptores non habeat, aut
validam rationem. Sunt enim qui censeant Mo-
nachum dictum irregularitatem non contraxisse,
& delictum eius in genere homicidij non fuisse,
sicut neque fuisset in Chirurgo sæculari, iuxta re-
ceptissimam sententiam excludentem in talibus
labem irregularitatis. Potuit ergo delictum esse
contra Religionem aut aliam virtutem. Pro quo
videri potest Leander Tomo 5. Tractat. 2. Disp. 9.
Quæst. 9. apud quem alij, & P. Gibalinus cap. 4. de
Irregular. Quæst. 2. n. 8. & Consect. 1. vers. Difficilis
videtur, & Consect. 11. vers. Tertia, latiùs disputatio-
nem executus. Iuxta quæ id habetur satis verosi-
militer, quod ad Fratres laicos spectat, in quibus
vt officium chirurgię non exerceant tantùm ob-
stare potest ordinatio aliqua Superiorum, quan-<marginalia>Inde proba|tio llla.</marginalia>
doquidem in Sacerdotibus ipsis id tantùm obsta-
re queat, quod præfatæ sententiæ Auctores affir-
māt, ex quibus nihil in dictis Fratribus reperitur,
quia neque contra Religionem, neque contra
virtutem aliam excessus apparet, sed potiùs exer-
citium fraternæ charitatis, accedente licentia Su-
periorum. Et quidem id stare etiam sine vrgenti
necessitate ex defectu sæcularium chirurgorum
poterit, quia cùm nulla in Iure respectu illorum
prohibitio extet, non est cur debeat exerciti&#x0169; ad-
eò vtile & prompt&#x0169; ad articulos necessitatis re-
uocari. Neq; priuilegium obstat, in quo dicitur,
quando Medici sæculares commodè haberi non pos-
sunt, quibus verbis non statuitur absoluta necessi-
tas, vt videtur perspicuum, sed conuenientia suffi-
ciens indicatur ex vitato incommodo, quod qui-
dem regulariter occurrit respectu Medicorum &
chirurgorum sæcularium, neq; conuenienti tem-
pore, neque sine pecuniaria mercede venientium.
Præterquàm quòd defectus talis potest respectu
Sacerdotum, & aliorum qui in Sacris sunt Ordi-
nibus constituti, conuenienter intelligi, de quibus<marginalia>Difficultas|circa medi-|candum|gratis expe-|dita. Vbi &|de operibus|seruilibus.</marginalia>
ibi agi iam remanet demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> Iam quod de medicatione gratis impen-
denda dicebatur, quo pacto sæculare offici&#x0169; non
est, sed opus charitatis, difficultatem aliquam præ
se fert: quia sicut officium seruile, eo quòd gratis
fiat non desinit esse seruile, & ita exerceri in die<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0198.jpg/>
@@1@<SE198>Clericis vt sit prohibitus mendicandi vsus. 183
<duolan 2><-P>festo nequit, vt quāplures tenent, quos adducit &
sequitur Leander Tomo 3. Tr. 1. Disp 4. Quæst. 21.
& disp. 6. Quæst. 54. ita & de officio sæculari vide-
tur pariter asserendum, quia finis operantis non
variat rationem operis, & ita neque officij ratio-
nem. Quod est iuxta nuper dicta de habentibus
officia in sæculo, quæ propter religiosam profes-
fionem talia esse non desinunt, & ratione illorum
possunt illa obeuntes compellari. Ad quod qui-
dem dici in primis potest sententiam oppositam
quoad opera seruilia esse probabilem, vt videri
apud citatum Leandrum potest. Deinde in ope-
ribus seruilibus illa est ratio, quòd verò secun-
dùm suam substantiam exercentur, quidquid de
intentione sit, & in eo Dei cultus deest, per omis-
sionem illorum exhibendi. In Medico autem
gratis curante magna pars officij cessat, quia in
tantùm dicitur officium, in quantùm per illud
vitæ subsidia quærantur: quod cùm abest, dici
absolutè nequit Medici officium habere, sed esse
Medicum; quemadmodùm qui artem pingendi
obtinet ad solam voluptatem, nequit dici officium
habere pictoris, & sic de alijs. Vnde quando ali-
quis officio quopiam antè perfunctus ab eius ex-
ercitio penitus se subtrahit, dici solet officium re-
liquisse. Non est tamen contra gratuitam cura-
tionem aliquid oblatum sponte recipere post il-
lam, vt ex Altamireno & Matienzo habet D.
Barbosa in cit. Cap. Ad aures nu. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Quod & tandem de licentia dictum,<marginalia>Licentia|Prælati quo|modo neces-|saria.</marginalia>
non scilicet nociturum si postuletur, indicat pla-
nè non esse illam penitus necessariam, conue-
nientem tamen futuram, vnde & supponitur in
quacumque opinione posse illam à Prælato con-
cedi, neq; necessarium esse recursum ad Pontifi-
cem, siue licitum exercitium sit, siue illicitum:
si licitum, vt occasio p&#x0153;nalis alicuius vitetur in-
commodi, ob varietatem opinionum: si illici-
tum, quia inuenitur licentia Pontifici reseruata,
vt videtur colligi ex citato Cap. Tua nos ibi: Si<marginalia>Cap. Tua|nos.</marginalia>
tamen caussa pietatis, & non cupiditatis id egerit,
& peritus erat in exercitio chirurgiæ, omnemque stu-
duit, quam debuit, diligentiam adhibere, non est ex
eo quòd per culpam mulieris contra consilium acci-
dit, adeò reprobandus, quòd non post satisfactionem
condignam cum eo misericorditer agi poßit, vt diui-
na valeat celebrare. Sic Innocentius Tertius. Ex
quibus habetur delictum, quod in tali curatione
committi potuit, Altaris vsum non impedire ac-
cedente satisfactione, circa quod nihil de aditio-
ne Apostolicæ Sedis innuitur, & ita quemadmo-
dùm in eo Prælati potest sat esse auctoritas, ita
& in licentia impartienda quando nihil tale præ-
cessit: in casu enim citati Capitis, & remissio
delicti est, & licentia pro vlteriori Altaris vsu,
quod plus est quàm solius licentiæ concessio. Et
illam quidem à Pontifice petendam ex Cap. Ad<marginalia>Cap. Ad|aures.</marginalia>
aures videtur inferri; ibi enim Medicus eam ab
ipso postulat ad sacros Ordines suscipiendos. Sed
verò contrarium potiùs inde licet conuinci, sic
enim Pontifex: Tibi breuiter respondemus, quòd si
super præmißis conscientia tua te remordeat, ad ma-
iores Ordines de nostro consilio non ascendas. Sic ille.
Atqui Medicum illum de non adhibita omni di-
ligentia secundùm artis regulas minimè con-
scientia remordebat, sic enim de illo: Cùm in
arte Physica eruditus sis, pluribus iuxta ipsius artis<-P>@@

<-P>traditionem exhibuisti cum diligentia medicinam.
Scrupulis autem angebatur eo quòd plures me-
dicinis perceptis, mortis periculum incurrerunt. Pon-
tifex autem sic respondet, vt vidimus, circa non
adhibitam diligentiam, neque si adhibita sit, vt
supplicans affirmabat, quidquam præstat, quia
videlicet si ita res se habebat, eius non erat opus
responsione, siquidem Ordines poterat maiores
suscipere, cùm nihil, quod obstare posset, sacris
in Canonibus haberetur. Videtur autem & po-
stulatio dicta ad exercitium Ordinum pertinere
pariter & curatricis sacultatis: nam supplicans in
minoribus erat Ordinibus, & ita solùm pro ma-
ioribus orat: vnde & pariter pro eo, quod cum
minoribus exercebat: pro quo faciunt ea, quæ
ex Telino adducta nu. 286. & ipsa responsio, in
qua sublato conscientiæ remorsu nihil prohibe-
tur. Quòd autem vsu ita videatur receptum, vt
dispensationes circa hoc à Sede Apostolica po-
stulentur, ex diuersis sentiendi modis Scripto-
rum accidit, cùm sit illud probabile, quod ad ne-
cessitatem huiusmodi licentiæ attinet, iuxta
quod & Nos locuti Tomo 2. Tit. 18. nu. 49. Pro<marginalia>Quid pro|Indiis.</marginalia>
Indijs certè id, quod diximus, valde verosimile
est, in quibus vt plurimum est necessitas, pro
qua Dom. Barbosa in cit. Cap. Tua nos, nu. 9. &
habet illa latitudinem, iuxta quam potest fauo-
rabilem habere interpretationem.</P>
<Z><A+1>Quid Clericis sit prohibitum circa Juris ci-
uilis auditionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>293.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væsitum an Sacerdoti liceret talis au-<marginalia>Absolutam|esse prohibi-|tionem ex|fine meliùs|intelligendi|Canones qua|probent.</marginalia>
ditio, non eo fine vt Aduocatum age-
ret, sed vt meliùs sacros intelligere posset Cano-
nes, sicque excommunicationem euaderet, de
qua in Cap. super specula Ne Clerici vel Mona-
chi: & negatiuè responsum à P. Stephano Aui-
la ob sequentes rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Quia decisionem Cap. Non magnoperè,<marginalia>Cap. Non|magnope-|rè.|Cap. Super|specula.</marginalia>
quæ est Alexandri Tertij, extendit Innocentius
Tertius ad eos, de quibus ibi. Alexander autem
Religiosis prohibet quod ad leges attinet, etiam
cùm id fit intuitu Ecclesiastica negotia fideliùs per-
tractandi, sicut medicinam sub obtentu languen-
tium fratrum consulendi corporibus: ergo finis non
obstat vrgenti prohibitioni, licet honestus aliàs
sit, & permissus, quandoquidem Religiosus ad-
uocare pro Monasterio potest cum Prælati li-
centia, vt constat ex Cap. Monachi 16. q. 2. & ex
Cap. Ex parte de postul. Præl.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Quia is qui continuè audit magistrum iu-<marginalia>Quid de au-|diente ob|honoran-|dum magi-|strum.</marginalia>
ris ciuilis professorem honoris & obsequij caussa,
eo quòd paucos discipulos habeat, dictam ex-
communicationem incurrit, vt affirmat Ioannes
Andteas in dict. Cap. super specula, & licet Pa-
normitanus ibidem eam doctrinam non admit-
tat, nisi id fiat in fraudem: nomine fraudis in-
telligendum reuera auditorem talem velle studio
legum vacare, neque solam assistentiam honora-
riam præceptori.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Nam Antonius de Butrio in dict. Cap.<marginalia>Ex Antom$unclear|Butrio ro-|borata pro|batio.</marginalia>
Non magnoperè ita scribit: Quæro an liceat audire
leges? Dico quòd Clericis & Monachis licet vt me-
liùs intelligant Canones. Ita Glossa cap. 1. 37. dist.
Sed in Monachis non procedit. & circa Clericos re-
mittit se ad Cap. Super specula. Vnde infertur
quòd licet resolutionem aliam non adhiberet. de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0199.jpg/>
@@1@<SE199>184 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Clericis similiter sentire satis indicauerat, nam
eadem est circa vtrosque prohibitio constituta.
Nihilominùs posteà in Cap. super specula addu-
ctis rationibus pro licita auditione vt sic meliùs
leges addiscantur, cum Hostiensi respondet con-
uenientiam illam non obstare, nam absque eo
quòd pro principali studio habeantur in scholis,
ex earum libris & Glossis ea haberi notitia po-
test, quæ sufficiat ad perfectam Canonum cog-
nitioncm: quam solutionem etiam adhibent Io-
annes Andreas, & Panormitanus in Cap. super
specula de priuilegijs, qui ait rarò occurrere caus-
sas Ecclesiasticas, quæ non possint Canonicis
statutis expediri.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Nam Armachanus & Philippus Francus in<marginalia>Ex doctori-|bus alijs.</marginalia>
Cap. Statutum, ne Clerici vel Mon. in 6. dicunt
vix posse dari perfectam rationem, quæ Pontifi-
cem mouerit ad prohibendam præfatis legum
auditionem: Atqui si solùm prohibuisset, vt di-
citur; in ordine scilicet ad praxim ciuiliter aduo-
candi, obuia & concludens erat ratio, quando-
quidem illa est omnibus in Decretali vtrâque,
contentis apertè communis.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Et ea quidem quæ de auditione dicta<marginalia>Licet audire|prohibitum,|non tamen|lege.</marginalia>
sunt, ad magisterium se non extendunt, qui pu-
blicè docere Presbyteri possunt, vt tradit Panor-
mitanus in dict. Cap. Super specula uu. 26. qui &
id etiam Religiosis concedit, non obstante Cap.
Super specula de priuilegijs: ibi enim non habetur
generalis prohibitio, sed pro quibusdam prouin-
cijs ob speciales rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> De auditione autem ita expressè & ge-<marginalia>Quamuis|generalis|decisio, ad-|mittit limi-|tationem per|punctum|rationis.</marginalia>
neraliter statuitur, vt non videatur locus dubita-
tioni, & ita neque disputationi relinqui. Nihi-
lominùs quia nulla est decisio Canonica adeò
generalis, vt per punctum rationis non possit di-
stingui, vt tradit Baldus in Authentica. Ingreßi. C.
de Sacris. Eccles. Quæ & ex ratione naturali di-
stingui & limitari potest; id etiam in caussa præ-
senti locum habet; ratio enim prohibitionis à
Pontifice inuenitur expressa, dum in citato Cap.
Super specula sic ait: Quia verò Theologiæ studium<marginalia>Cap. Super|specula.</marginalia>
cupimus ampliari &c. Vt sic fides Catholica circum-
cincta muro inexpugnabili bellatorum, quibus resiste-
re valeat ascendentibus ex aduerso. Quando autem
non potest reddi nisi vna ratio, habetur pro ex-
pressa, iuxta Glossam, & communem Docto-
rum sensum in l. quamuis. C. de fidei commis. & ea
cessante, cessat legis obligatio. l. Cùm cessante de<marginalia>Vt liceat|auditio ces-|sante ratio-|ne.</marginalia>
appellat. l. adigere. §. quamuis de iure patronat. l. quod
dictum, de pactis, & textibus alijs apud Euerar-
dum in locis legalibus, loco à cessatione legis. Iuxta
quæ audiens simul Theologiam, seu ius Cano-
nicum, & leges, ita vt has non habeat pro præ-
cipuo studio, contra Pontificiam prohibitionem
non faciet, & ita neque excommunicationem
incurret, seu Presbyter, seu quiuis alius in Cano-
ne prædicto contentus. Et conducit ad inten-
tum Cap. Cùm ex eo de elect. ibi: Ecclesia indi-
get viris litteratis, vbi Doctores addunt, & non<marginalia>Cap. Cùm|ex eo, de|Elect.</marginalia>
asinis ferratis. Neque genus litteraturæ in spe-
ciali designatum, vt minimè legum peritia de-
beat exclusa censeri, legistæ enim litterati dicun-
tur. Et Glossa in Cap. 1. 38. dist. ait quòd ad hoc
licet audire leges, vt per eas meliùs intelligantur
Canones. Et Philippus Francus Cap. 1. Col. 2.
Ne Cler. vel Monachi, affirmat rationem Pontificis<-P>@@

<-P>esse persuasiuam, cùm reddi perfecta nequeat,
quandoquidem Clericis vtile est audire leges
propter regimen temporalium, quibus vtitur
Ecclesia in defectum ipsorum Canonum. Cap. 1.
de noui operis nuntiat. & 10. dist. Cap. In adiutorium.
Pro quo multa adducit Palacius Rubius in Re-
petitione Rubricæ de donation. inter virum & vxo-
rem, in principio.</P>
<P>  <absatz-nummer>296.</absatz-nummer> Neque ex eo quod nolit ex prædictis<marginalia>Potest doce-|re, licet non|liceat au-|dire.</marginalia>
quisquam Theologiam aut Sacros Canones au-
dire, sequitur posse audire leges, videtur enim
cessare ratio prohibitionis, siquidem illa eò ten-
dit vt Theologiæ studium (idem est de Sacris
Canonibus) amplietur; quod in eo, qui ab hu-
iusmodi auditione abstinere vult, constat locum
non habere. Non inquam sequitur, quia in tali
id reperitur, quod Iustinianus Imperator repre-
hendit in l. repetita. C. de Episcop. & Cleric. & in. l.
Consulta diualia. C. de testamentis, quatenus ait:
& præcipuè Clericis, quibus opprobrium est, si pe-
ritos se velint disceptationum esse forensium. Sic ille;
quod non accidit quando leges cum Theologia,
aut Sacris Canonibus audiuntur, qui ad illam re-
uocantur, pro quo Aluarus Pelagius lib. 1. de
planctu Ecclesiæ Cap. 44. ita loquitur: Canonica<marginalia>Præcisum|legale stu-|dium veti-|tum.</marginalia>
scientia permixta est ex Theologia & ciuili sapien-
tia, consistens media, vt ex Compilatione Decreto-
rum & Decretalium patet. Et proprio nomine voca-
tur Canonica: & scientia Canonica regulat & or-<marginalia>Canonica|scientia, ex|Theologia,|& legali|permixta.</marginalia>
dinat spiritualia & temporalia. Cap. Nouit de iudi-
cijs. Participat igitur scientia Clericorum, scilicet
Canonica vtrique scientiæ, scilicet spirituali Theolo-
gorum, & temporali legali: sicut ius Emphitheuti-
cum venditioni & locationi. C. de iure Emphiteut.<marginalia>Aluarus|Pelagius.</marginalia>
Sic ille. Et sic Auctor, omissis nonnullis, ita con-
cludens: Nihilominùs ob Censuras in cit. Cap. Su-
per specula contentas, & generalitatem prohibitio-<marginalia>Quid tande&#x0303;|P. Auila.</marginalia>
nis, oporteret Pontificem consuli, & quomodò talis
prohibitio sit praxi recepta in Hispania, & eius Aca-
demijs, pro deliberatione sumenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Circa quæ videnda quæ diximus Tomo<marginalia>Quid tan-|dem circa|ipsius effata.</marginalia>
2. Tit. 18. nu. 45. & 52. vbi & quod ad magiste-
rium attinet. Cui opponi potest id, quod ex Iu-
stiniano nuper adductum, opprobrium scilicet
esse Clericis, si peritos se velint disceptationum
esse forensium. Sed verò est id nullius momenti,
ibi siquidem Imperator non de Prælectoribus
agit, sed de intromittentibus se in alienum Offi-
cium, & volentibus vt apud ipsos insinuationes<marginalia>Circa magi-|sterium dis-|cussa obie-|ctio ex Codice|Iustiniani,</marginalia>
seu publicationes testamentorum fierent, quæ ad
Magistrum census pertinebant, quos turpißimum
insinuationis genus irrepserat, vt ibidem dicitur,
ostentantes se ad huiusmodi Officia peritos, cùm
tamen non essent; si enim tales, nihil de ipsis
turpe, & multò minùs turpissimum, posset pro-
nuntiari. Si dicas ex hoc sequi non bene addu-
ctum textum istum ad probandum non esse lici-
tam legum auditionem, cùm de illa non agatur.
Responderi potest sine inconuenienti posse id
concedi, multa enim talia in Iurisperitorum ci-
tationibus inuenientur, ex quibus citatus Pater
præfata desumpsit. Manet ergo sine probatione
assertio illa, vnde & videtur posse sustineri, cùm
cesset prohibitionis ratio: ex quo fundamento
probauimus citato n. 52. lectionem esse licitam,
quia publicus lector, non est Theologiæ studio
operam iam daturus, vnde illa non desinit am-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0200.jpg/>
@@1@<SE200>Circa auditionem ciuilis iuris in Sacerdotibus. 185
<duolan 2><-P>pliari. Nihilominùs oppositum videtur præfe-<marginalia>Adstruitur|prohibitam|esse conditio-|nem meram|legum, vbi|cessare vide-|tur caussa.</marginalia>
rendum, quia tunc cessat ratio irrationabiliter;
ad quid enim mera legum auditio in Sacerdote,
& alijs, de quibus Pontifex, relicta Theologia
& Sacris Canonibus, pro eorum statu conde-
centibus? Vnde & videtur casus moraliter im-
possibilis, cùm aliàs sic legum merus auditor fu-
turus sit coauditoribus, & alijs Academicis vi-
dentibus monstrum tale ludibrio, quod & Præ-
lati sint meritò vetituri. Sicut moraliter impos-
sibilis est casus alter in eo, qui velit priùs leges
audire, & posteà Theologiam, aut Sacros Ca-
nones, non eas habens pro studio præcipuo in
intentione, sed vt meliùs sic possit illos intelli-
gere, aut maturiorem ætatem Theologiæ, cui
etiam aliquomodo seruire legum notitia possit,
reseruare. Sacros enim Canones Theologiæ præ-
mitti aliquando visum, sicut & è conuerso; me-
ras autem leges numquàm; quæ pro Theologia
vix conducunt, cùm tamen à Sacris Canonibus
maius posset adiumentum assumi. Eas autem
simul cum Sacris audiri Canonibus, magnum
temporis compendium est, quod velle frequen-
tatione Scholarum extrahere, non solùm in Sa-
cerdote damnabilis perditio est, sed etiam in alijs,
qui nulla sunt præditi Ecclesiastica functio-
ne.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Fuit quidem temporibus Alexandri
III. & Innocentij etiam III. non ita impossi-<marginalia>Vt stet ca-|sum dictum|esse moraliter|impossibi-|lem.</marginalia>
bile, quod modò tale reputamus; quando scili-
cet ea, quæ ad Academias spectant, non erant
ea cum serie cursuum, & diuersitate lectionum,
pro singulis facultatibus constituta. Et ita præ-
caueri oportuit circa Religiosos, & alios, id quod
citatis in Decretalibus inuenimus. Ad quod
quidem Pontifices ipsa sunt damnorum experi-
entia permoti, vt ex Canonum tenore comper-
tum habetur. Regulares quosdam de claustris suis
educit. Sic Alexander. Verùm quia nonnulli ex ta-
libus, propter quorumdam opiniones diuersas, excu-
sationis aliquid assumebant. Nos volentes vt de ce-
tero &c. Sic Innocentius. Iam autem, vt dixi-
mus, aliter se res habent, & ita Academiarum
instituta procedunt, vt id locum habere neque-
at, quod voluerit inconsulta aliquorum auiditas,
ad sobrietatem sapere nolentium, attentare. Ne-
que Glossa illa, de qua. nu. 295. iuxta quam li-<marginalia>Glossæ in-|tellectus.</marginalia>
cita est legum auditio, quando in Ordine ad me-
liorem Sacrorum Canonum intelligentiam assu-
mitur, plus sibi velle credenda est, quàm id quod
est dictum & probatum, scilicet licere quan-
do non vt præcipuum studium, sed vt adiu-
mentum adhibetur: neque vt finis, sed vt me-
dium.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Rationes ergo Auctoris nostri, quibus
concludi videbatur contra licitam auditionem,
infirmæ comperiuntur, quia id non euincunt,
quandoquidem distinctione adhibita stat posse &
licitè & conuenienter audiri.</P>
<P>  Ad Primam ergo dicendum finem quidem
non sufficere, quando non est accommodatus
legislatoris intentio; quod tamen secus accidit in
casu nostro: volens siquidem scientiam Sacro-
rum Canonum, quæ & Theologiæ nomine in
præsenti venit, vult consequenter quod ad illam
conducit, & ita iuris ciuilis notitiam, cum ea
moderatione, de qua dictum.</P>@@

<P>  Ad Secundam, si continuata sit auditio, idem
dicendum, quia finis ille valde est ab intentione
Pontificum alienus.</P>
<P>  Ad Tertiam quatenus ex ea probatur intelli-<marginalia>Rationes|oppositæ.|nu. 293.|soluta.</marginalia>
gentiam Canonum stare sine notitia legum pu-
blicitus adeptam contendit, rem quidem satis ve-
rosimilem tradit, & ita asserendum est, si quis
ea capacitate polleat, de qua id possit sperari. Sed
si talis ea non sit, vel ad gradum adspiretur, ali-
ter asserendum. Cùm etiam ad meliorem intel-
ligentiam possit, quàm illa sit, quæ ex priuato
haberi studio possit, & per disputationes, quæ
vel instituuntur, vel quibus assistitur, laudabilis
valeat conatus adhiberi.</P>
<P>  Ad Quartam de ratione constare, quandoqui-<marginalia>Circa ratio-|nem decisio-|nis Pontificia|notanda ob-|seruatio.</marginalia>
dem in Textu habetur expressa, & cùm à Pon-
tifice fuerit sufficiens iudicata, circa id non est
licentiùs contendendum. Vnde neque curandum
de Philippi Franci pronuntiato, de quo. nu. 295.
ratio enim Pontificis non persuasiua solùm, sed
perfecta debet iure optimo iudicari. Cùm enim
p&#x0153;na adeò grauis, latæ inquam maioris excom-
municationis imposita sit, ratio esse non quæuis
debuit intercedere, sed momenti magni, nisi ve-
limus de excommunicatione ipsa mouere quæ-
stionem, & eam in dubium reuocare, quod sine
temeritatis nota stare non poterit, si quis con-
tendat decisionem dictam iam antiquatam, & in
desuetudinem abijsse.</P>
<Z><A+2>CONCILIVM.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Concilium Prouinciale, quæ obliga-
tio pro Indis in Metropolitanis, & in
suffraganeis ad illud conuocatis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>300.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>nno 1597. Venerabilis, & vt spera-<marginalia>Casus con-|uocati &|non coacti|Concilij Pro-|uincialis.</marginalia>
mus, venerandus breui publico in Ec-
clesia cultu, ob eximiam sanctitatem, Dom. D.
Turibius Alfonsus Mogrouejo Archiepiscopus
Limanus, suæ volens obligationi satisfacere de
cogendo Prouinciali. Concilio iuxta id, quod
est à Concilio Tridentino dispositum Seßione
24. Cap. 2. de Reformat. suffraganeos conuocauit,
& conuocationis litteræ in eorum sunt Ecclesijs
publicatæ. Sed quominùs illæ effectum habe-
rent aliquot interuenere caussæ, de quarum agi
oportuit robore, sicut & modò oportet, vrgente
Pontifice, vt intra biennium Concilium huius-
modi celebretur. Cùm enim fuisset Sanctæ Sedi
propositum non videri necessarium, quia in Con-
cilio an. 1583. quidquid pro necessitate aut con-
uenientia Prouinciarum istarum occurrere po-
test, est magna diligentia & sapientia dispositum,
respondet cogendum nihilominus vt videatur an
illa, quæ disposita sunt, vt expedit obseruentur.
Et præfati Antistitis adeò erat ardens studium
erga ea, quæ ad sui muneris obligationes perti-
nebant, vt cùm pro ampliando spatio à Triden-
tino, triennij videlicet, constituto, Pontificium
beneplacitum implorasset, sicut & Regiæ Ma-
iestatis preces pro beneplaciti indeptione, neque
responsum habuisset, quod sui erat Officij mini-
mè omittendum iudicauit. Circa quod qui &
suprà, consultus, vt sequitur suo responso satisfe-
cit. Duo siquidem rogata sunt. Primum, an si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0201.jpg/>
@@1@<SE201>186 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>suffraganei venire recusarent, posset Dom. Ar-
chiepiscopus à coactione cessare. Secundum, an
allatæ pro excusatione caussæ possent sufficientes
reputari. Pro quibus supponitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> Primò Concilium Tridentinum Episco-<marginalia>Quædam|vtilia pro|resolutione|supponuntur.</marginalia>
pis renuentibus ad Concilium àccedere nouam
p&#x0153;nam non imponere, sed eam, quæ à Iure im-
posita 18. dist.</P>
<P>  Secundò illam non esse communicationis, vt
tradit Glossa in Cap. Placuit el 2. cit. dist. verb.
Communione: Turrecremata & Archidiaconus
ibidem. Bellamera Cap. Si quis autem. Et Thomas
Campegius Tract. de auctoritate Sacrorum Conci-
liorum cap. 13. sed solùm est priuatio communio-
nis cum alijs Episcopis in ijs, ad quæ vt tales de-
bent aut possunt conuenire, vnde communicatio
per epistolas minimè prohibetur, vt ait Turre-
cremata suprà num. 3. & Campegius cit. Cap. Ex
eo autem quòd priuatio generalis non sit, satis
compertum habetur non esse excommunicatio-
nem, quæ non patitur actuum diuisionem, sicut
suspensio & Interdictum, quod benè obseruat
P. Henriquez lib. 13. de Excommunicat. cap. 2.
nu. 3.</P>
<P>  Tertiô dictam p&#x0153;nam ipso facto non incurri,
vt aiunt Turrecrem. & Archidiaconus citato Cap.<marginalia>Cap. Si quis|autem.</marginalia>
Si quis autem. Vbi verba illa: Alienum se à fratrum
communione cognoscat; ita exponunt, vt idem sit ac
alienandum. Id quod ex sequenti Cap. Si Episco-<marginalia>Cap. Si|Episcopus,|& Cap. Si|Episcopo-|rum.</marginalia>
pus non obscurè colligitur, sic enim ibi: Quòd si
defuerint, sicut prisca Patrum præcepit auctoritas,
à charitate fratrum priuentur. Quod etiam habe-
tur in seq. Cap. si Episcoporum. Qui duo Cano-
nes ad Canonem si quis autem, referuntur, qui
antiquior, Concilij scilicet Arelatensis celebrati
an. 238. duo autem alij diuersorum Conciliorum
sunt. Prior Agathensis an. 436. alter Terraco-
nensis an. 490.</P>
<P>  Quartò Metropolitanum non posse suffraga-
neum venire renuentem excommunicare, quan-
doquidem p&#x0153;nam habet à Iure designatam:
posse tamen si specialis adsit caussa ad ipsum spe-
ctantem, pro quo aduocatur, quia de illa in Con-
cilio iudicandum. Ita in Cap. Propter Ecclesiasticas
el. 2. dist. 18. Qui vt dictam incurrat p&#x0153;nam fu-
turus est contumax, iuxta Cap. Certum 11. q. 3.
nec talis erit, qui iustas caussas allegauerit, cùm
contumax dicatur à contemnendo, & id citato
Cap. Certum dicitur, Qui contemnit. Iuxta quæ
sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Prima assertio, Episcopos suffraganeos<marginalia>Assertio 1. de|caussis suffi-|cientibus pro|excusatione|Episcopo-|rum.</marginalia>
iustas habuisse caussas vt ad Concilium non veni-
rent, scilicet quòd recentior eorum in suas Di&#x0153;-
ceses aduentus, vt non valuerint eorum plenam
habere notitiam, quæ reformatione indigent.
Item eorum, quæ in Concilio fuerint disposita,
executio nequit moraliter sperari; siquidem Rex
Archiepiscopo, vt par erat, iniunxit, ne de illo
cogendo tractaret. Si ergo contra eius volunta-
tem cogatur, de actorum confirmatione apud
Pontificem minimè suam auctoritatem interpo-
siturus credi potest, sine qua neque Pontifex ad
confirmationem procedet, & si processerit, in
Regio Indiarum Concilio sepelietur, vt in Con-
cilio an. 1591. accidit, cuius nulli alij extitere
nisi sumptus magni, & itinerum ingentes præ
viarum difficultate & prolixitate labores. Sedes<-P>@@

<-P>prætereà vacabant aliquæ, vnde ad paruum nu-
merum redacto Concilio, eius cogendi oppor-
tunitas deerat, quæ & expectanda prudenter vi-
debatur, fine coactionis talis attento, quo defi-
ciente nequit medium pro illo obtinendo conue-
nienter assumi, pro quo & textus plures, & ratio
manifesta succurrunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Deinde probatur, Nam post Concilij<marginalia>Confirmatio|ex Metropo-|litano.</marginalia>
Tridentini publicationem vnum tantùm Pro-
uinciale Concilium à Compostellano Archiepis-
copo vsque ad præfatum annum 1597. Salman-
ticæ celebratum, duo à Toletano, spatio inquam
34. annorum, sciente & tacente Pontifice, cùm
tamen Prouincijs in illis non ea sit pro celebra-
tione, quæ in Indicis difficultas, excessu incom-
parabili: neque scimus alicubi id, quod est à Tri-
dentino hac in parte dispositum exactè obserua-
ri. Et cùm iuxta ius antiquum. Cap. Habeatur.
18. dist. statutum extet vt bis singulis annis
Concilium Prouinciale cogatur, affirmat ibidem
Turrecremata ab eo Metropolitanos per consue-
tudinem excusatos.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Prætereà, quia in Cap. Placuit el. 2. dict.<marginalia>Tres caussæ|excusationis|in Iure desi-|gnatæ.</marginalia>
18. tres assignantur caussæ, ratione quarum suf-
fraganei Episcopi legitimè se possint ad concilia-
rem concursum conuocati semel & iterùm ex-
cusare, scilicet ætas prouecta, morbus, & grauis
necessitas, quæ autem grauis censenda sit iudicio
prudentis viri remittitur, vt ait Glossa in Cap.
Si quis iusto de electio. in 6. & cùm in cit. Cap.<marginalia>Cap. Si quis|Episcopus.</marginalia>
Si quis Episcopus, dicatur vt non tardet venire ad
Concilium, nisi satis graui neceßitate inhibeatur.
Turrecremata & Bellamera exponunt, Id est ali-
quo iusto impedimento. Et addit Turrecremata
nomine neceßitatis intelligi quodlibet iustum impedi-<marginalia>Turrecre-|matis.</marginalia>
mentum. Pro quo & Glossa Cap. Peruenit verb.
Neceßitatibus. Et Campegius aliquas caussas ad-<marginalia>Campe-|gius.</marginalia>
ducit, ratione quarum suffraganei Constantino-
politani se excusarunt à S. Pontifice Damaso Ro-
mam ad Concilium aduocati, & sic ait: Aliqui
se excusarunt, quoniam id omninò nudabat Ecclesias
requie nuper inchoata. Et statim aliquos se excu-
sasse, quia belli tempore à suis non poterant Ec-
clesijsabesse. Et inferiùs quædam D. Gregorijad-<marginalia>D. Gregor.|Magnus.</marginalia>
ducit in Registro cap. 96. vbi sic ait: Mandamus
vt nullus communi Congregationi interesse postpo-
nat, nisi aut corporis infirmitas quemquam fortaßè
vetuerit, aut cuiusdam eum caussæ iusta excusatio
minimè venire permiserit. Circa ætatem autem
ait Campegius sufficere 70. annos. Et circa pau-
pertatem in Consilio Constantiensi Act. 2. de eo
actum, an scilicet Episcopis, quibus pro susten-
tatione necessaria deerant, licentia esset tribuen-
da vt ante absolutum Concilium suas ad Eccle-
sias remigrarent: & decretum fuisse vt ijs, qui
futuri essent opportuni Concilio, minimè tri-
bueretur, sed de communi prouideretur, ce-
teris autem posset discedendi facultas indul-
geri.</P>
<P>  <absatz-nummer>305.</absatz-nummer> Secunda assertio, Episcopos vt suprà ex-<marginalia>Assertio 2.|Notifican-|das Archi-|episcopo, &|quo genere|probationis.</marginalia>
cusationis caussas habentes debere illas notas fa-
cere Archiepiscopo, vt habetur in Cap. Placuit.
el. 2. cit. dist. 18. vbi Turrecremata nu. 3. ait suf-
ficere vnicum testem ad probationem impedi-
menti, & consentiunt Glossa verb. Litteratoriè
& Bellamera. Et per Procuratorem ex Nauarro
lib. 1. cons. 9. de offic. iud. deleg. Idque intelligen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0202.jpg/>
@@1@<SE202>Circa obligationem Concilij Prouincialis in Indijs. 187
<duolan 2><-P>dum quando caussa non est notoria, vt infirmi-
tas, tunc enim nulla est opus probatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Tertia assertio, Dom. Archiepiscopum,<marginalia>Posse illum|supersedere|coactioni.</marginalia>
caussis excusationis admissis, sine vllo scrupu-
lo posse celebrationem Concilij in opportunius
tempus reseruare quod præter dicta, satis etiam
ostenditur ex Cap. Quoniam quidem ead. dist. 18.
vbi Metropolitanis iniungitur vt Concilia co-
gant, & additur: Si quis verò Metropolitanorum<marginalia>Cap. Quo-|niam qui-|dem.</marginalia>
hoc neglexerit agere absque neceßitate, vel vi, seu
aliqua rationabili occasione, Canonicis p&#x0153;nis subia-
ceat. Sic ibi. Circa quod & Glossa in Cap. Per-
uenit. dist. ead. verb. Excusatione, sic subdit: Fri-<marginalia>Glossa.</marginalia>
uola: nam rationabiles exceptiones semper admit-
tuntur. Vbi & benè obseruat Turrecremata in
Iure non inueniri p&#x0153;nas contra Metropolita-
num negligentem circa conuocationem, & ita
dicendum easdem esse, quæ contra Episcopos
non venientes ad Concilium sunt statutæ, de qui-
bus suprà. Sic Auctor & doctè & concludenter,
circa quæ tamen sunto.</P>
<Z><A+1>Vtiles aliquot additiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>307.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cribebat Auctor, vt vidimus an. 1597.<marginalia>Circa tem-|pus conuo-|cationis|Concilij Pro-|uincialis.</marginalia>
quo tempore, vt ipse asserit, obligatio
triennij non vrgebat; quia enim spatium illud
est breue iudicatum, per concessionem Gregorij
XIII. ad septennium est facta extensio, vt videri
potest apud D. Solorzanum de Iure Indiarum
Tomo 2. lib. 3. cap. 7. nu. 40. vbi per errorem posi-
tum VIII. & per aliam Pauli V. ad duoden-
nium, apud eumdem ibidem, & in Politica. lib. 4.
cap. 7. Vers. Pero cineñdome. Qui terminus per-
emptorius est vt ante elapsum duodennium con-
uocari nequeat, non verò vt pro celebratione
etiam elapso vrgeat obligatio, nisi caussa pro eo
peculiaris & grauis occurrat, qualis ab an. 1601.
non est deprehensa; tunc enim concurrentibus
Episcopis inchoata est celebratio sub præfato Ar-
chiepiscopo, sed nullus in eo progressus factus,
propter caussas, quæ mihi non sunt penitus ex-
ploratæ. Et eo quidem anno mortuus, vt aliàs
dictum, P. Stephanus de Auila à Conciliaribus
illis Patribus eius in exequijs honoratus. Ab an-
no ergo 1583. in quo Limense Concilium cele-
bratum, pro quo & Apostolicæ Sedis confirma-
tio extitit, & Regium beneplacitum, quidquid
circa hoc attentatum, euanidum prorsus euasit,
sicut & Argentopolitanum, in Regij Consilij
consepultum archiuis, clero circa nonnulla re-
clamante, sicut in alijs accidit, vnde difficile est
quidquam opportunè concludi. Parendum ta-
men instanti præcepto, quod supponitur Regia
auctoritate roboratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Quæri autem potest an pro conuocatio-<marginalia>Regium be-|neplacitum|quæ probent|esse necessa-|rium.</marginalia>
ne necessarium sit Regium beneplacitum, vt sine
illo nequeat illa consistere. Et ratio dubitandi
est, quia conuocatio huiusmodi est quid notabi-
le, ob desertionem propriarum Ecclesiarum ab
Episcopis faciendam, eaque ad Indiarum guber-
nationem maximoperè spectans; videmus autem
quæ eiuscemodi sunt sine Regia non posse au-
ctoritate disponi, cùm sint eorum plura momen-
ti non tanti. Item Concilij Prouincialis Decreta
sine Regis nequeunt beneplacito publicari, id
quod Fr. Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. regul.<-P>@@

<-P>q. 35. arti. 2. Vers. Animaduertendum, non ad
patronatum referendum censet, sed ad superio-
rem aliam potestatem à Sede Apostolica conces-
sam, velut legati. Ex quo fit posse illam etiam
extendi ad Conciliorum Prouincialium coactio-
nem, quandoquidem pro ea non inueniatur li-
mitata, sicut limitata non est pro impedienda
publicatione: circa quam neque inuenitur spe-
cialis vlla concessio, sed ex generali illa pote-
state per legitimam consequentiam diriuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>309.</absatz-nummer> Nihilominùs oppositum videtur asse-<marginalia>Quæ con-|trarium, &|verosimilius.</marginalia>
rendum, quia potestas conuocandi in Metropo-
litano ex iure communi descendit, quod nullo
alio speciali videtur abrogata. Non quidem ex
rei grauitate, quia hoc est quod contenditur, rem
scilicet adeò grauem in Iure radicatam, non in-
ueniri prohibitam, quidquid de alijs sit. Immò
ex grauitate ipsa argui potest, quia res adeò gra-
uis non debet abrogata censeri, dum de illa nihil
in speciali dispositum reperitur. Ea enim est vis
iuris communis, pro quo Marius Antoninus lib.
1. variar. Resol. in 15. n. 2. & 98. n. 4. & Dom. So-
lorzanum suprà. cap. 21. nu. 54. & seqq. Item ex
superiori illa potestate argui nequit: quia etiamsi
demus ea vti posse, dum tamen non vtitur, Me-
tropolitanis suo vti iure est licitum. Quòd au-
tem vti nolint ex eo ostendi potest, quia nullibi
talis vsus indicata voluntas. Philippus quidem
Secundus, vt vidimus. nu. 302. non præcipiens,
sed rogans quod ad Concilijsuspendendam con-
uocationem Archiepiscopo scripsit; vnde & ve-
nerabilis Pastor nullam ex eo capite obligatio-
nem agnoscens ad conuocationem processit, ra-
tus debere se potiùs Regi regum immortali &
inuisibili, quàm terreno & temporali, obsequium
tali in conflictu præstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>310.</absatz-nummer> Quod autem de necessario Regis bene-<marginalia>Regis bene-|pla citum|non esse ne-|cessarium.</marginalia>
placito dicebatur ad felicem Concilij exitum,
tunc quidem ita euenire potuit, quando Rex
circa conuocationem manifesta protulit argu-
menta, vt ab ipsa abstineretur exorans. Quando
autem nihil tale habetur, & Rex Metropolitano
iure suo vti permittit; non est cur infelix exitus
timeatur. Et quidem etiam cùm placidissimè
annuit, valde incertum est an Regium Consilium
Decreta sit Concilij probaturum. Nec tamen
proptereà prorsus ableganda Concilia, quæ Ec-
clesiæ sanctissima consuetudo vtilia esse mon-
strauit, & ideò Sacris sunt sanctionibus consti-
tuta.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> Id quod roborari potest ex eo, quod<marginalia>Sicut neque|in Religioni-|bus pro|regimine|ordinario.</marginalia>
circa Regulares scimus esse dispositum, vt scili-
cet non sit necessarium ea in Regio Indiarum
Consilio registrari, quæ ad regimen Ordinarium
spectant. Y no fueren en lo tocante algobierno Or-
dinario de ellas, de quo dictum à Nobis Tomo 1. in
Additionibus. num. 55. & 56. Ergo similiter est
circa Episcopos, & Metropolitanos iudicandum.
Vnde & his conuocatio ad Concilium sine re-
cursu ad Regium Consilium omninò licebit,
quia illa ad regimen Ordinarium spectat; tum
quia ex delegatione non competit, vt est mani-
festum: tum etiam quia non est regiminis Or-
dinarij, seu consueti innouatio, cui præsertim
intendit Regia prouidentia resistere, quia ex in-
nouatione scandala solent & noxia turbamenta
pullulare; quæ omnia conuersioni Indorum, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0203.jpg/>
@@1@<SE203>188 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>stabiliendæ in conuersis fidei incommodare pos-
sunt, & est illa potissima ratio cur ad Regij
Consilij registrum quæ sunt huiusmodi deferri
iubeantur, vt adnotauit citatus Emmanuel, af-
firmans ea, quæ iuuare potiùs valent, neutiquam
ijs legibus comprehensa, & talia esse Religioso-
rum regimini conuenientia, quibus Indorum
conuersio non impeditur, sed iuuatur, sicut &
alia, quæpro bono Ecclesiæ generaliter dispo-
nuntur. Ex quibus positio, in qua versamur,
consequenter euincitur, quandoquidem in Pro-
uinciali Concilio id, quod ad præfatum condu-
cit intentum, est specialissimè pertractandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Et hæc quidem sub illa sunt suppositio-<marginalia>Conciliaris|prohibitio|circa Prin|cipes.</marginalia>
ne discussa, iuxta quam Regia potestas ad impe-
dienda Concilia se possit extendere, quod tamen
scrupulosum negotium est, dum de Pontificia
concessione non constat; cùm sit aliàs expressa
pro eo prohibitio in Septima Synodo, ex qua
deductus Canon, qui habetur in Cap. Quoniam<marginalia>Cap. Quo-|niam qui|dem 18. dist$unclear.</marginalia>
quidem cit. dist. 18. tenoris sequentis: Si quis-
quam Princeps inuentus fuerit hoc prohibere, com-
munione priuetur. Sic ibi, & de celebratione an-
nua illorum agebatur. Non priuabitur equidem
communione Rex, habent siquidem illi notum
priuilegium vt excommunicari nequeant ab Or-
dinarijs in Ecclesia iudicibus, iuxta dicta Tomo
1. Tit. 3. Cap. 15. Comminatio autem dicta, quæ
illis poterat effectum habere temporibus, satis
ostendit posse in hoc grauiter peccari à Princi-
pibus, quod tamen de nostris Catholico zelo exi-
mijs neutiquam præsumendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Et circa materiam præsentem, casum<marginalia>Casus pe-|culiaris cir-|ca promotum|Metropoli-|tanum Con-|cilio præsi-|dentem.</marginalia>
peculiarem, qui & ante aliquot occurrit annos,
proponit Dom. Solorzanus suprà nu. 46. cap. 7.
Vtrùm si Metropolitanus, qui Concilium con-
gregauit, ad aliam Ecclesiam transferatur, & suæ
translationis Bullas acceperit, vel aliàs certam no-
titiam habuerit, possit amodò eidem Concilio
interesse, & præesse, vel abstinere debeat, &
eius præsidentiam & prosecutionem antiquiori
suffraganeo relinquere. Circa quod duas opinio-
nes adducit, à quibus pendet resolutio. Prima est
asserentium Metropolitani officium durare (&
idem est de translatis alijs) donec accipiat Eccle-
siæ, ad quam concessa & admissa translatio, pos-
sessionem. Iuxta quam potuit Metropolitanus
Argentinensis in Concilio post acceptam noti-
tiam præsidere, sicut & re ipsa præsedit. Secun-
da id negantium, & consequenter à die notitiæ,
authenticæ inquam, inductam vacationem, quam
citatus Scriptor Sacrorum Canonum Salmanti-
cæ Vesperarius Professor iudicat veriorem, alios
pro illa congerens, & addens nu. 48. quòd et-
iamsi ratione publicæ vtilitatis concedantur ea,
quæ Episcopo competunt ratione iurisdictionis,
non verò ea, quæ ex lege Di&#x0153;cesana, iuxta di-
stinctionem Glossæ in Cap. Dilectus de officio
Ordinarij, & Doctorum, de quibus ipse nu. 23.
Quod præsertim vrget ex vsu Pallij, qui per
translationem cessat, & virtute cuius fit conuo-
catio Concilij: nam eo ipso quòd translationi
consensit, illi censetur virtualiter renuntiasse, vt
ex Cæremoniali Clementis VIII. constat Cap. de
vsu Pallij, & ex Cap. final. de auctorit. & vsu Pallij.
Sic ille, eadem habens in Politica vers. Como tam-
bien & seqq. in summam à Nobis redacta.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Circa quæ negari nequit opinionem<marginalia>Posse in pra-|sidentia pro-|sequi vt|possit pro-|bari, quod|& similitis|vero.</marginalia>
pro cessatione officij stantem generaliter loquen-
do esse valde probabilem, pro qua & militat
Diana Tract. 4. Resolut. 33. Parte 8. quam addu-
ximus Tit. 13. nu. 46. In applicatione autem pro
casu præsenti aliqua potest esse difficultus, vbi &
quæstio de suffraganeo esse potest, quia & ille in
Concilio assistens translationis potest habere no-
titiam, ratione cuius suffraganeus esse desinat,
vel quia translatio est ad Metropolim aliam, vel
ad Ecclesiam Metropoli alteri suffraganeam. In
eo enim quòd Metropolitanus quod incepit pro-
sequatur, specialis conuenientia est, res enim non
est integra, propter quam rationem mandatorij
solet potestas vsque ad conclusionem mandati
prorogari. Et cùm aliàs sit adeò probabilis opi-
nio, quæ durationi fauet officij non adepta pos-
sessione, non videtur negari posse maiorem in
applicatione ad casum dictum conuenientiam
apparere. Neque obstat quod de Pallio dicitur,<marginalia>Neque ex|Pallio quid-|quam ob-|stare.</marginalia>
de cuius consequenter est vsu loquendum, & di-
cendum non cessare, quæ enim durationem pro-
bant, id etiam complectuntur. Neque translatus
eidem renuntiat, nisi iuxta obligationem, quam
pro renuntiatione Canones sacri præscribunt, ex
quibus non habetur talem debere à notitia tran-
slationis, vt ea non liceant, quæ licere grauium
Doctor&#x0169; sententiæ, Iure etiam fauente, præscri-
bunt: nihil obstante distinctione illa de conue-
nientibus ratione iurifdictionis, & Di&#x0153;cesana
lege, ad vtraque enim allatæ rationes suo ponde-
re referuntur. Neque in Cæremoniali Clementis<marginalia>Cæremo-|niale Episco-|porum.</marginalia>
VIII. quidquam est, quod prædictis possit ob-
stare, sic enim (quod ad institutum præsens tan-
tùm spectare potest) ibi Cap. 16. Sed nec translati
de vna Ecclesia Metropolitana ad aliam vti possunt
Pallio, quod pro prima Ecclesia acceperunt. Hoc au-
tem commodum habet intellectum, de quo di-
ctum, quia non est perfecta translatio, & ita ne-
que omnimoda est facta renuntiatio. In Capite
autem finali nihil ad intentum, quia solùm agitur
de diebus, in quibus vsus adhibendus. De suffra-
ganeo translato idem dicendum, vt admonui, im-
mò & de Vicario, contra aliquos apud Dianam,
id enim videtur per legitimam sequelam haberi,
licet posset dici in eo non habere locum, quod
de re non integra dicebatur, quia neque conuo-
cauit, neque præsidet: sed id non obstat, dum-
modò absolutè Metropolitani iurisdictio perse-
ueret. De Di&#x0153;cesana Synodo dicend&#x0169; inferiùs
proprio in Verbo.</P>
<Z><A+1>CONFESSARIVS.</A+1></Z>
<P>  Vide Lit. A. §. 1. & §. à num. 62. & alia, quæ
dabit Index.</P>
<Z><A+1>CONSECRATIO EPISCOPI.
§. I.
Circa consecrationem sine Bullis casus nu-
perus & peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>315.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Lecto cuidam post litteras præsenta-<marginalia>Præmissa|narratio.</marginalia>
tionis, & executorialia Regia, trans-
mitti solita, post diutinam expectationem quæ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0204.jpg/>
@@1@<SE204>Circa consecrationem Episcopi sine Bullis. 189
<duolan 2><-P>dam sunt ex Romana Curia transmissa chirogra-
pha, ex quibus de confirmatione constat, & v-
num inter alia eas facultates continens, quæ In-
dicis solent concedi Episcopis, in quibus & pro-
prium illius extabat nomen, & Episcopus voca-
batur. Quod testimonium cùm adeò videretur
certum, & constaret aliàs in Regia Curia Bullas
ab eo receptas, ad quem spectabat transmissionis
cura, & nescio qua incuria, (licet aliqui secus
interpretati) in eo fasciculo non inclusæ, in quo
alia, de ipsarum in priuata epistola inclusione fa-
cta mentione: de consecratione actum eo admo-
nito, à quo illa sine cuiusquam difficultatis obsta-
culo sperabatur. Sed verò re ab ipso maturè per-
uisa, & adhibita consultatione, pro consecratio-
ne neganda est vniformi consiliantum calculo
iudicatum, & fuere inter illos aliqui, & satis
quidem intrepide, ita de consecratione locuti, vt
absolutè loquendo illam & validam & licitam
pronuntiarent, & solùm propter rationes quas-
dam conuenientiæ abstinendum ab ipsa fuerint
arbitrati. Cùm ergo ad Episcopatum suum sic
electus, & pro consecratione repulsus iter arri-
puisset, longa confecturus spatia, inuenit media
in via, suo consecrationis desiderio insistens, an-
nuentem Antistitem, â quo est deuorato Bulla-
rum defectu consecratus. Et sic abijt in pace,
quam Deus vtinam illi foris & intus largiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Sed ego (quod ingenuè fateor) non illi<marginalia>Consecratio|sine Bullis|improbata.</marginalia>
dicerem Pax, Pax, cùm non esset pax, iuxta dicta
Tomo 2. Tit. 13. cap. 3. & in Additionibus nu. 70.
& seqq. licet in casu, de quo ibi, maius fuerit ad
valorem consecrationis negandum, vt ex ibidem
adductis liquet, fundamentum: est tamen in
præsenti quod apertè sufficiat, defectus inquam
Apostolici mandati, quod in Consecrationis actu
legendum est, vt Pontificalis Romani forma prę-
scribit. Neque enim executoriale Regium, in
quo Bullarum mentio, mandatum Apostolicum
est; neque chirographum facultatum, in quo ea
pro Episcopali gradu præcessisse, quæ sunt ne-
cessaria, supponitur; omnis enim dispositio cir-
ca aliquem, eum habilem præsupponit, ex mul-
tis, quæ pro eo adducit Dom. Barbosa in Tra-<marginalia>Dom.|Barbosa.</marginalia>
ctat. de Axiomatib. iuris. Axiomat. 73. num. 25.
Vbi & nu. 20. quòd rescripta interpretationem
accipiunt secundùm ius commune. Pro quo etiam
facit, quòd id quod enuntiatè in aliquo rescripto
profertur, non inducit nouam dispositionem
contra aliàs per leges, aut Canones Sacros con-
stituta. argum. l. Si quando. C. de in Offic. testament.<marginalia>Verba enun-|tiatiua in|rescripta non|indicere dis-|positionem.</marginalia>
quod pro casu speciali adducit D. Solorzanus
Tomo 2. lib. 4. cap. 4. num. 43. Quod enim dicatur
Episcopus, non est concessio tituli ad Episcopa-
tum indispensabiliter requisiti, iuxta ea, quæ
idem congerit lib. 2. cap. 13. nu. 3. & seqq. Vnde
enuntiatio sola dignitatis est; quæ eo ipso quod
posterior adepto gradu Episcopali sit, pro titulo
haberi non potest, cùm iuxta mentem Pontifi-
cis illum præsupponat, neque vllo modo ad sup-
plendum defectum aliquem in adeptione illius
dirigatur. Videndus etiam Cardinalis Tuschus<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
Tomo 8. lit. V. Conclus. 81. vbi de Enuntiatiuis
plurima. & n. 26. illud ex Bartolo pro instituto
præsenti, sic enim ibi: Amplia quia verba enun-
tiatiua non probant, quando sunt conditionaliter
emissa &c. Sed vrgentius illud, quod præcedit.<-P>@@

<-P>n. 24. vbi sic ait: Amplia, quia vbi necessaria esset
scriptura ad actum enuntiatum, verba enuntiatiua
inter præsentes non probant, quia requiritur specia-
lis scriptura. Sic ille. Cùm ergo scriptura pro
consecratione sit necessaria, dum illa non adest,
nihil reuelat enuntiatio, quæ tunc accidit, quan-
do de præteritis est narratio, pro quo idem con-
sulendus. nu. 1. & seqq. Sicut agi in præsenti est
perspicuum, de præsupposita scilicet dignitate
Episcopali.</P>
<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Et quidem cùm graues Theologi, &<marginalia>Vrgetur pro-|batio ex du-|bio valore|consecratio-|nis.</marginalia>
primarius Iuris Professor, pro negatione conse-
crationis steterint, negari nequit eorum senten-
tiam admodùm fuisse probabilem, quod etiam
est à Consecraturo Antistite iudicatum. Quid-
quid ergo alibi factum, vbi neque nouæ ratio-
nes, neque doctiores esse Consiliarij potuerunt,
vt de conuenientia nihil dicamus, etiamsi plus
aliquid circa valorem actus alluxisset: valde ille
remansit incertus, & omnibus illis obnoxius in-
commodis, de quibus dictum citatis locis. Ne-
que sententiæ Mag. Araujo tantoperè potuit in-
sisti, de qua etiam Tomo 1. Auctarij Parte 1. Sect.
1. ex Breui Alexandri VII. cuius tenorem de-
dimus citato num. 70. Additionem, penitus insuper
improbandæ: Scripsit enim ante illud, quo etiam
fundamento discursus D. Solorzani circa conse-
crationem, de qua ibi, & consequenter similium,
non solùm probatur infirmus, sed etiam pro fu-
tura praxi penitus reprobandus. Et miror equi-
dem post Breue præfatum, & turbas illas, quas
Consecratio illa, de qua prædicti scriptores, de-
dit, fuisse quemquam, qui aut consecrari aut con-
secrare voluerit; quod bona eorum venia dictum
velim, vbi opus est testimonium perhibere veri-
tati.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Quòd verò Ecclesiæ necessitas allegari<marginalia>Non potuisse|necessitatem|allegari.</marginalia>
nequeat suo viduatæ Pastore, citata Sect. 1. eui-
denter ostensum. Et in casu præsenti id multò
certius, circumstantijs attentis, & maiori neces-
sitate perspecta, quæ fuit proculdubio in Eccle-
sia illa, de qua pridem, qua tamen non obstante,
quidquid circa illius ingressum est actum, non
improbatum modò, sed & p&#x0153;narum declarata
incursione, & aliarum adiectione damnatum, vt
ex adducto Breui compertum habetur. Et ne-
cessitas quidem in priori est consultatione per-
pensa, eâque non obstante, est vt vidimus reso-
lutum. Neque plures aut perspicaciores oculi
vbi contraria est habita deliberatio, & iuxta eam
operatum. Non ergo quæ ex dubio emicat dif-
ficultas potuit eo respectu superari. Et veren-
dum ne si fecisse se dicat quispiam necessitate
compulsum cum Saule, de quo illud. 1. reg. 13.<marginalia>1. Reg. 13.|v. 12. & 13.</marginalia>
v. 12. Neceßitate compulsus, obtuli holocaustum:
audiat quod sequitur: Stultè egisti, nec custodi-
sti mandata Domini Dei tui, quæ præcepit tibi.
v. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Vrgeri vlteriùs pro illegitima consecra-<marginalia>Ex Breui|Alexandri 7|instaurata|probatio.</marginalia>
tione potest ex præcitato Breui Alexandri VII.
in quo p&#x0153;nalis dispositio iuxta ea procedit, de
quibus narratio præcesserat verbis illis: & se à
Venerabili etiam Fratre Episcopo Tucumanensi con-
secrari curasset non præsentatis Litteris Apostolicis
prouisionis & præfectionis suæ in Episcopum eiusdem
Ecclesiæ, quæ tamen reuera concessæ priùs & expe-
ditæ fuerant, deque ipsa conceßione & expeditione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0205.jpg/>
@@1@<SE205>190 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>præuijs aliquibus informationibus, aliqualiter con-
stabat. Hæc ibi. Ex quibus apertè concluditur
ad consecrationem non qualecumque testimo-
nium litterarum Apostolicarum sufficere, sed
litteras ipsas prouisionis & præfectionis in Epis-
copatum esse præsentandas. Neque obijci po-
test in casu dicto non plenam habitam notitiam
litterarum, sed aliqualem; cùm tamen in præ-
senti habeatur plena ex illo facultatum scripto,
& Regia attestatione: id enim ex allatis verbis
redargui clarissimè potest, quibus defectus præ-
sentationis litterarum prouisionem & præfectio-
nem continentium opponitur, vti p&#x0153;nis ibidem
expressis dignissimus, & non testimonij qualis-
cumque.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Hinc est vt in Executorialibus, dum de<marginalia>Cui & ro-|bur ab Exe-|cutorialibus,|Regiæ Au-|dientiæ iudi-|cio.</marginalia>
tradenda Episcopo administratione cum ijs, ad
quos spectat, agitur, ita id præstandum dispona-
tur si Episcopus priùs Bullas ostendat. Quod
quidem magnum habere pro neganda consecra-
tione momentum visum est, id ponderante Epi-
scopo, ad quem consecratio, si nihil obsisteret,
pertinebat. Vnde & Regia Limana Audientia,
apud quam Episcopus præsentatis testimonijs,
de quibus dictum, de obtinendo pro consecra-
tione libero passu tractauit, annuere minimè vo-
luit, sed Bullas postulauit. Erat enim apud illam,
præter prærogatiuas alias circa rescripta Regia,
tunc etiam exercitium Regij Patronatus, prop-
ter defectum Proregis, vnde & ad illam spectat
accurata inspectio circa præsentationis obseruan-
tiam, cum ijs, quæ pro ipsius conuenienti exe-
cutione prouidentissimè ordinata comperiuntur.
Neque plura hic dicam, quia alibi dicta plurima:
neque enim ex eorum esse genere putabunt ali-
qui, quæ decies repetita placebunt. Vnde sit. Post
hæc scripta missæ Bullæ, ne earum defectus con-
secrationi obstaret, vt in Litteris pro ipsis obser-
uatum. Sed iam fuerat difficultas deuorata &
mortuus subitanea & improuisa morte improui-
dè consecratus.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An concurrentibus duobus tantùm Episco-
pis, necessariò debeant ad consecrationem
adhiberi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>321.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic Limæ accidit, cùm de consecratione<marginalia>Negatiua|resolutio,|cum casus|propositione.</marginalia>
Episcopi Ciuitatis Imperialis ageretur ab
Illustrimo Archiepiscopo Limano perficienda,
degente tunc ibidem Illustrissimo Mexicano ex
Regiæ Audientiæ Visitatore cum muneribus
alijs, ad Eeclesiam illam promoto, & præmor-
tuo, vt duobus alijs accidit ante annos aliquot,
quibus non est datum, vt ad illam feliciter per-
uenirent, cùm ex Guamangensi vnus, alter ex
Pacensi, fuissent Ecclesijs sublimati. Et respon-
sum, nolente præfato Antistite, nullam esse dif-
ficultatem, perinde enim erat ac si non adesset.
Vt autem nollet, caussam sufficientem habebat,
cùm non efset eius dignitati conforme vt cum
Præbendario assisteret. Vnde & consequenter
dicendum neque ad assistentiam inuitandum; ne-
que credendum Pontificem ad id obligare velle,
quod erat futurum Sacris Præsulibus indecôrum.<-P>@@

<-P>His additum etiamsi Dom. Mexicanus non re-
nueret assistere, sine illo posse peragi consecra-
tionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Contra quod quidem argui potest: nam<marginalia>Obiectio ex-|cessante|caussa priui-|legij, cum|triplici do-|ctrinali ro-|sponsione.</marginalia>
cessante finali caussa priuilegij cessat & priuile-
gium ipsum: l. Titio. §. Vsuras, de legat. 2. vbi
Bartolus. l. Ex pacto. de vulgar. & pupil. substitut.
Ad quod duplex responsio adhibita. 1. caussam
dictam cessasse in particulari, & non generaliter.
2. tantùm cessasse caussam impulsiuam, cuius
cessatione non cessat priuilegium, sed motiuæ,
iuxta Panormitanum. Cap. Cùm cessante, de ap-
pellat. nu. 2. & Glossam. Cap. Post translationem,
de renuntiat. Verb. Cessante. Caussa siquidem
finalis fuit gratificari Regi Philippo sic petenti,
eamque gratiam Regnis istis conferre: impulsiua
autem ne Episcoporum consecrationes ex eorum
protraherentur defectu, qui iuxta Sacros Cano-
nes concurrere debuissent. Id quod ex eo osten-
ditur: nam caussa, quam is, qui gratiam postu-
lat, repræsentat, in dubio impulsiua tantùm esse
censetur: pro quo facit l. Cùm te C. de pactis in-
ter emptor. & vendit. Quòd si instetur ex eo quòd
Pontifex in Narratiua huius caussæ inserat men-
tionem, ne scilicet consecratio differatur, &
caussam in Narratiua & Proæmio propositam in
dubio finalem absolutè reputari: iuxta Glossam
in l. Cùm tale. §. Falsam caussam. ff. de condit. &
demonstrat. Occurrendum cum Ioanne Andrea,
& Dominico. Cap. Quoniam, de immunit. Eccles.
in 6. dicentibus doctrinam præfatam intelligi
quando Princeps in dispositione generaliùs lo-
quitur, quàm in narratione. Quod equidem in
præsenti priuilegio verissimum comprobatur ex
verbis illis, Vniuersis & singulis, & ex illis: Vt
deinceps perpetuis futuris temporibus &c. Vbi &
addendum etiamsi prædicta fuerit caussa finalis,
non obstare, quia est & alia iam dicta, vt ex pri-
uilegij tenore colligitur: & quando duæ con-
currunt caussæ, quarum quælibet est sufficiens
ad effectum, ex vnius cessatione non cessat priui-
legium. 3. iuxta doctrinam Bernardi in Cap. Cùm
cessante, cessationem priuilegij tunc accidere,
quando illud est nociuum, quod in præsens mi-
nimè cedit. Fauet denique prædictis priuilegium
hoc omnibus his Regnis esse concessum: quan-
do autem priuilegium concessum est communi-
tati, æquatur legi, ac si esset corpori iuris com-
munis insertum, & amplè interpretandum, vt
tradit Oldradus Consil. 300. & P. Henriquez,
lib. 7. de Indulgent. cap. 22. n. 3. Sic apud Aucto-
rem nostrum.</P>
<P>  <absatz-nummer>323.</absatz-nummer> Et quod ad nolentem attinet, est sanè<marginalia>Resolutioni|præmissæ|quid videa-|tur obstare,</marginalia>
verissimum, cuius non est occasio tribuenda re-
pulsæ, & ita pro non præsente reputandus. Si
autem sponte velit assistere, est quidem satis ve-
rosimilis præmissa resolutio, sed non certa; nam
omnes illæ doctrinæ circa priuilegij cessationem
probabiles tantùm sunt, vnde valor consecratio-
nis poterit in dubium reuocari. Quod de cessa-
tione dicitur cessante caussa generaliter, sed non
quando in particulari, communis sententia est,
sed tunc tantùm procedit quando de ijs agitur,
quæ ad humanam dispositionem spectant, non
ita cum ad illa, quæ ius diuinum concernunt;
tunc enim ita agendum vt quàm minimùm læ-
datur, sic enim est potestas dispensandi circa hu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0206.jpg/>
@@1@<SE206>Quid de Consecratione vbi duo tantum Episcopi. 191
<duolan 2><-P>iusmodi temperanda. Ad consecrationem siqui-
dem Episcopi plures requiri ex Christi præcepto
habetur, posse tamen Pontificem in eo dispensare
quoties id fuerit conueniens iudicatum, quod
pro Indijs factum, vt dictum Tit. 13. Cap. 3. At-
qui quando plures adsunt Episcopi, nulla est
conuenientia pro dispensatione; ergo non vide-
tur credibile tunc locum habere dispensationem.
Et quidem licet dicamus in eo præceptum tan-
tummodò humanum intercedere, idem videtur
dicendum. Eatenus enim dici posset vsum pri-
uilegij, seu dispensationis licere, quia gratia est
Regi facta, quæ & in eos redundat, ad quos vsus
spectat: cùm tamen nihil inde quod vrgeat ha-
beatur. Rex enim ex eo quòd ius commune in
consecratione seruetur, nullum patietur incom-
modum; immò verosimilius id ipsi, cùm sit pro
actu illo dignius, splendidius, & solemnius, pla-
citurum. Ex quo & apparet quod ad alios spe-
ctat, pro quibus vsus: nam consecratori aucto-
ritas maior accrescit, sicut & consecrando, vnde
negari nequit fore ipsis assistentiam Episcopo-
rum gratissimam, & ita priuilegio, si quam etiam
vim tunc habeat, libentissimè renuntiare.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Iam quod de caussa impulsiua dicitur<marginalia>Vlteriores|obstantiæ.</marginalia>
statim apparet quàm id sit dubium, propter ibi-
dem adducta, sicut & quod de duplici caussa fi-
nali adæquata, quod negant multi. Distinctio
autem illa de nociuo priuilegio Bernardi Par-
mensis, verum quidem & receptum sensum con-
tinet, vt scilicet tunc priuilegium cesset, quando
incipit esse nociuum, ex superueniente noua
caussa: pro quo videri potest P. Suarez lib. 8. de
legibus cap. 30. nu. 6. Sed cessare cessante caussa,
etiamsi non incipiat esse nociuum, communis
sententia est, & Doctores de cessatione absoluta
sine vlla distinctione locuti, qui videri apud ci-
tatum possunt. nu. 1. licet ipse. num. 12. & seqq.
Satis probabiliter statuat, quod videri apud eum-
dem potest. Vbi & addi potest priuilegium, de
quo agimus, si eius vsus, cùm Episcopi præstò
sint, adhibeatur, nociuum reddi, quia auctoritas
consecrationis, & actus adeò sublimis & incom-
parabilis maiestas, valde minuitur. Et contem-
ptui ab Episcopis habetur, qui ratione illius id
sunt quod sunt, & propter leuem laborem suæ
ipsorum derogant dignitati. Quod tandem ad-
ditum de priuilegio communitati concesso, nihil
noui conducit, iam enim in priori responsione de
caussa cessante generaliter & in particulari di-
ctum fuerat, non enim distinctio illa locum ha-
bere potest, nisi in priuilegio Communitati con-
cesso, cui incommodare non potest, quod in hoc
aut illo caussa motiua deficiat, quo minus illo
frui queat, & leuamen ratione illius liberaliter
prouisum experiri. Quomodo autem in casu no-
stro id non videatur habere locum iam ostendi-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Est ergo resolutio præfata, licet proba-<marginalia>Pro obliga-|tione assisten-|tiæ Episcopo-|rum conclu-|ditur.</marginalia>
bilis, incerta tamen, vt diximus, & ita necessa-
riò spontanea Episcopi, & etiam Archiepiscopi
assistendi voluntas admittenda. Supponi autem
videtur id, quod extra dubium esse debet, si vnus
tantùm sit Episcopus, qui velit assistere, admit-
tendum, licet præceptum sit seclusa dispensatio-
ne, vt à tribus consecratio perficiatur: præstan-
dum enim est id, quod potest, quando pro toto<-P>@@

<-P>non est opportuna facultas: & sic consecratio-
nem à duobus legimus in lib. 8. Constitut. Aposto-
licarum P. Clementis cap. 27. aliàs. 33. Pro quo P.
Vasquez cit. num. 13. & 62. qui & de Consilio
Arausicano. 1. sic enim qui non potest integrum
soluere debitum, ad partem tenetur, & qui non
potest tota ieiunare Quadragesima, ad eos tene-
tur dies, pro quibus vires suppetunt, & sic in alijs,
in quibus materia est ita diuidua, vt vnum mora-
liter non efficiant, iuxta varios Doctorum sen-
tiendi modos, circa Horas Canonicas; auditio-
nem Missæ, ieiunium &c. Quòd si duo, qui
possint assistere, adsint Episcopi, videntur sub
grauis culpæ reatu ad assistentiam teneri; quod
quidem iuxta aliquorum sententiam asserentium
circa hoc non posse Pontificem dispensare, de
quibus citato cap. 3. facilè conuincitur; ex chari-
tate enim debent grauissimis inconuenientibus
ex consecratione aliter impensa emersuris obuia-
re. Sed quia sententia dicta omninò improbabi-
lis est, aliunde est petenda obligatio, ex eo scili-
cet quòd licet valida sit dispensatio, quando non
adsunt, ijs autem præsentibus, ea quæ aliàs ines-
set, vrget obligatio, quia gratia celebrandæ con-
secrationis ab vno non est in eorum fauorem fa-
cta, & ita similiter remanent obligati, præsertim
si comprouinciales sint. Quamuis si nolint, quo-
modocumque illud sit, consecratio ab vno vali-
da sit futura, iuxta dicta de Archiepiscopo. Et
ratio pro illo adducta, locum etiam habere in E-
piscopopoterit, ratione scilicet disparis dignita-
tis; quamuis sit etiam futurum laudabile, si ho-
norare non renuant consecrandum, de sui gradus
auctoritate securi, quem & honorificant, dum
sua assistentia adeò eximio honore dignissimum
manifestant.</P>
<Z><A+1>§. III.
An Præbendarij assistentes Episcopo conse-
cranti mitris vti possint.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>326.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc etiam illis temporibus mota<marginalia>Resolutio af-|firmatiua|circa vsum|mitræ in Assi-|stentibus|consecra-|tioni.</marginalia>
quæstio, & affirmatiua pro eo respon-
sio data, quia licet non consecrent, verba tamen
pronuntiant consecrationis, quod & assistentes
Episcopi præstant, vt tradit Siluester Verb. Con-
secratio Ordinis, & Prælatorum n. 1. & P. Henri-
quez lib. 10. de Sacramento Ordinis cap. 24. nu. 1.
Ex eo autem quòd Dignitates, aut Canonici
assistentes verba sint consecrationis pronuntia-
turi, vsus illis mitræ debet concedi, quandoqui-
dem in actu consecrationis Episcoporum perso-
nas repræsentant: nam cùm conceditur aliquid,
id etiam conceditur sinè quo commodè perfici
nequit, vt ait Nauarrus lib. 1. Consilior. ff. de Offi-
cio Ordinarij Consil. 4. n. 4. Vbi adducit Aretinum
Cap. de testibus. ff. de ipsis. Item duo Episcopi
assistentes sunt de substantia consecrationis, se-
cundùm Hostiensem: ergo etiam alij loco ipso-
rum deputati: & ita quemadmodùm ad conse-
crationis actum vti de illius substantia concur-
runt, mitris vti debent, quia illas conse-
crationis actus prærequirit die 24. Octobris
1599.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0207.jpg/>
@@1@<SE207>192 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Circa quod iam pridem vsus inualuit vt<marginalia>An assisten-|tia sit de sub|stantia con-|secrationis.|Et quæ cōtra|id faciant.</marginalia>
Assistentes mitrati adstent, quod & rationes ad-
ductæ verosimiliter ostendunt. Est tamen in il-
lis non leuis difficultas, quatenus dicitur assisten-
tiam Episcoporum & eorum tenentium locum,
esse de substantia consecrationis: nam sine illis
posse validè consistere, ex Breui Alexandri VII.
haberi videtur vbi tamquàm valida admittitur,
quæ sine assistentibus Episcopis est peracta, licet
de dispensatione non constiterit per Pontificia
instrumenta prouisionis, & quidquid circa illa
præter consecrationis substantialia ad materiam
& formam pertinentia, illegitimum pronuntia-
tum, vnde & assistentiam duorum Canonicorum
talem esse reputandam videtur consequenter ad-
mittendum. Et vt tale aliquid possit sustineri,
scilicet ex vi præfati Breuis verosimiliter elici ab
vno solo Episcopo posse consecrationem peragi,
nullo alio vel iuxta Sacros Canones, vel per dis-
pensationem Pontificiam assistente, ea faciunt
quæ à Nobis dicta in citatis Additionibus Tomi 2.
nu. 89. Nam & multorum sententia est validam
futuram consecrationem, quos adducit P. Vas-
quez Tomo 3. in. 3. p. Disput. 243. nu. 59. quam &
probabilem reputat. n. 73. immò & probabilio-
rem, si ex commissione Pontificis id fiat. Quod
& approbat Dom. Villaroel Tomo 1. Gubernatio-
nis Ecclesiast. Parte 1. Quæst. 1. Art. 9. n. 38. & 40.
stante necessitate, & non qualibet difficultate.
Immò absolutè loquendo id tenent P. Dicastil-
lus Tomo 1. de Sacramentis Tract. 6. n. 262. & seqq.
qui n. 270. sic factum ab Apostolis affirmat, &
oppositum esse incredibile. P. Scildere de con-
scientia. Tract. 2. nu. 118. Alios adducens, in qui-
bus Herincx Tom. 4. Disput. 10. nu. 63. P. Arriaga
Tomo 8. Disput. 57. num. 30. & 31. Vbi quod de
Apostolis dici poterat, operatos scilicet ex licen-
tia Petri, reijcit. Si autem commissio Pontificis
accedat, certum existimat omnino, cum P. Vas-
quez suprà. & P. Tannero Dub. 2. nu. 36. qui ta-
men non adeò certum existimant, sed probabili-
ter statuunt, sicut & P. Ægidius Disput. 20. n. 92.
quem cùm pro se citet P. Gaspar Hurtadus Tract.
de Sacramentis Tomo 2. Tract. de Ordine Diffic. 19.
Vers. Prædictam, id tamen addit, quod ille nec
innuit, scilicet ad valorem consecrationis ex
commissione Pontificis duos debere cum Epis-
copo Sacerdotes assistere, quod quidem gratis
dici affirmat P. Dicastillus suprà num. 269. Quod
autem P. Arriaga cum alijs de minimè necessa-
ria commissione ad valorem consecrationis asse-
ruit, probari satis efficaciter potest ex dictis in
Additionibus, & præsertim ex Bulla Pij IV. de
qua ibidem. num. 87. iuxta illam enim Pontificia
dispositio processit, dum Episcopos sic ordinatos
non solùm tolerandos censuit, sed pro exercitio
Pontificalis muneris habiles in posterùm decla-
rauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Ex eo autem quòd consecratio stare<marginalia>Non esse de|substantia|quoad con-|cursum ad|illam: niten-|te è contra|P. Hurtado.</marginalia>
sine assistentibus Episcopis possit, videtur effica-
citer inferri ipsos non concurrere ad substantiam
consecrationis, & illam ad solum præcipuum
consecrantem pertinere, vt probauimus Tomo 2.
Problematum. n. 1365. & ita neque alios assisten-
tes, in quibus potior est ratio, quia in gradu in-
feriori sunt, & cùm neque possint Presbyteros
consecrare, multò minus Episcopos. Sed insur-<-P>@@

<-P>git P. Gaspar Hurtadus suprà, & Difficult. 18.
Affirmat Sacerdotem simplicem ex commissio-
ne Pontificis posse omnes Ordines vsque ad gra-
dum Sacerdotij conferre, pro quo adducit Au-
reolum, Capreolum, Angelum, Glossam, Inno-
centium, Panormitanum, Ochagauiam, & P.
Vasquez; (Sed hunc immeritò, quia iudicium
circa hoc alijs relinquit in fine Cap. 4.) non
posse autem esse ministrum principaliorem re-
spectu consecrationis Episcopi, indicans posse
minùs principalem esse, id quod specialiter tra-
dit Difficult. 19. citato Vers. Prædictam: Nam
quemadmodum minister Ordinarius, esse talis
potest totius Ordinationis, ita & qui ex commis-
sione minister esse potest, à primo gradu vsque
ad vltimum, scilicet Episcopalem, talis esse po-
test: quia ex vna parte non est maior ratio, ob
quam possit esse vnius Ordinationis, & non al-
terius; & ex altera parte nulla est indecentia in
eo, quòd Episcopus, qui est superior simplici Sa-
cerdote, consecretur, & benedicatur à simplici-
bus Sacerdotibus tamquàm à ministris principa-
libus ex commissione Pontificis. Et quia esset
in eo, quòd consecraretur & benediceretur à
simplici Sacerdote tamquàm à principaliori mi-
nistro, quamuis fieret ex commissione Pontifi-
cis, ideò fieri non potest validè à simplici Sacer-
dote, tamquàm à principaliori ministro. Sic phi-
losophatus ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Sed certè discursus talis parùm est soli-<marginalia>Impugnatus|ille.</marginalia>
dus, aut potiùs nihil soliditatis in illo; quia ma-
nifestè ex eo conuincitur ab vno simplici Sacer-
dote posse Episcopum consecrari. Nam arguen-
do vt ipse arguit, simplex Sacerdos potest esse
minister principalis Ordinationis: ergo à primo
gradu vsque ad supremum, quia non est maior
ratio vnius quàm alterius. Neque dici potest ob-
stare superioritatem gradus Episcopalis, quia li-
cet vt à minùs principali fiat, fit tamen à prin-
cipali, in quo si nulla est indecentia, neque in eo
erit, quòd tamquàm à principaliore fiat, vel quia
à folo, vel quia talis respectu assistentium; discri-
men enim tale gratis asseritur. Quod euidentiùs
vrgeo. Nam in tali consecratione operatur ex-
commissione Pontificis, qui supremus consecra-
tor est, licet remotus; cùm enim virtute com-
missionis consecratio fiat, licet non sit immedia-
ta præsentia suppositi, est tamen virtutis. Et ita
Saluatur principaliorem ministrum esse superio-
rem. Qui operatur virtute alterius, ipsius instru-
mentum est; & ex Philosophia notum, instru-
mentum minoris perfectionis posse ad effectum
concurrere nobiliorem, sine alijs assistentibus
vel adiunctis. Ergo & similiter potest negotio
in præsenti discurri. Si ratio ab Auctore præfato
adducta quidquam momenti continet, vt sic stet
sententia Hostiensis ab omnibus improbata de
potestate simplicis Sacerdotis pro Episcopi con-
secratione. Et quidem cùm eam sic improbant,
generali vtuntur ratione, quæ ad consecratio-
nem siue principaliori, siue principali tantùm
concursu peragendam extendatur; arguunt si-
quidem ex superioritate gradus Episcopalis: ex
quo & Nos argumentati sumus citato loco Pro-
blematum.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Iuxta quæ dubitari potest circa id, quod<marginalia>Verba ab As-|sistentibus in</marginalia>
ab Auctore dictum. n. 326. Scilicet Assistentes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0208.jpg/>
@@1@<SE208>Aßistentes Consecrationi qualem concursum præstent. 193
<duolan 2><-P>Præbendarios simul cum consecrante verba pro-<marginalia>ritu conse-|crationis|prolata ex|Pontificali.</marginalia>
nuntiare ad consecrationem spectantia; sunt au-
tem illa post impositionem libri Euangeliorum
super scapulas ambabus manibus Capite Conse-
crandi tacto: Accipe Spiritum Sanctum. Quibus
consecrationem perfici tenent multi, sed non
omnes, vno aut altero excepto, vt asseruit P.
Hurtadus citata Difficult. 19. in principio, de quo
dictum citato Tomo 2. Problematum nu. 1364. Et
videri pro eo potest P. Scildere suprà. Prædicta
autem verba benedictio præcedit, quam ijdem
genuflexi cum Consecrante proferunt dicentes:
Vt hunc præsentem Electum bene {+} dicere digneris.
Vt hunc præsentem Electum benedi {+} cere & sancti-
{+} ficare digneris. Vt hunc præsentem Electum be-
nedicere, & Sancti {+} ficare, & conse {+}  crare, di-
gneris. Et {BZ}. Te rogamus audi nos. Vbi cùm de
consecratione agatur, ad ea, quæ statim sequun-
tur, Spiritus traditionem importantia, magnum
aliquid respectu proferentium videntur contine-
re; quod tamen in Præbendarijs assistentibus lo-
cum habere non posse dictum citato num. 1365.
vnde & dicendum videtur ab illis non esse pro-
nuntianda, vel quærendus sensus, qui pronuntia-
tioni possit adaptari.</P>
<P>  <absatz-nummer>331.</absatz-nummer> Dicendum ergo omnia præfata posse ab<marginalia>Quem ha-|bere sensum|possint.</marginalia>
Assistentibus pronuntiari, non vt sacramenti mi-
nistris per influxum proprium Episcoporum, sed
iuxta mentem Ecclesiæ, & quod ad benedictio-
nem attinet, cùm deprecatoria sit, eorum non su-
perat dignitatem, neque supra eum cadit, qui
tunc sit in gradu superiori constitutus, licet enim
confirmatus sit, Episcopus tamen dici nequit nisi
post consecrationem, vt in Pontificali habetur ad
finem, vbi sic dicitur: Electus verò in Episcopum,<marginalia>Ante conse-|crateonem|non vocatur|Episcopus,|qui Electus.</marginalia>
cùm primùm consecratus est, Episcopus vocatur, non
Electus. Sic ibi. In ordinatione Diaconi similia
verba habentur: cùm tamen probabilius sit illis
non conferri neque gratiam, neque characterem,
vnde congruus sensus circa dationem Spiritus
sancti à Doctoribus inquiritur, neque vniformi-
ter adhibetur, de quo dictum à Nobis n. 1329. &
1330. cit. Tomi Problematum. Ex quo apparet pos-
se præfata verba erga consecrandum proferri, cum
ratione illorum à Sacerdotali gradu non extra-
hatur, aliqua auctoritate ab Ecclesia etiam acce-
pta, vt specialem efficaciam habeant ad fauorem
quempiam à Deo impetrandum Electo, qui tunc
aliqualiter gradus inferioris esse videtur, & ita ge-
nuflexus coràm stantibus aut sedentibus manet,
& coràm mitratis sine mitra: neque enim hæc,
cum ad accidentia consecrationis spectent, in de-
centiam præ se ferunt, quod secus accideret per
proprium in consecrationem influxum, caussatio-
ne Sacramentali gratiæ & characteris, quomo-
documque influxus explicetur, iuxta diuersas de
Sacramentorum effectiua virtute sententias, de
qua alibi.</P>
<Z><A+1>CONSILIVM REGIVM</A+1>
INDIARVM.</Z>
<P><absatz-nummer>332.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo Tomo 1. Tit. 2. cui & di-<marginalia>Circa Con-|silium Regi&#x0169;|Indiarum|pro Auctore|narratio.</marginalia>
catum opus, & receptum beneuolè ab
ipso, decretumque vt eius nomine gratiæ trans-
missis litteris, agerentur Auctori. Quod tamen<-P>@@

<-P>non factum, quia vni ex Dominis, in caussa De-
cimarum contra Consilij determinationem scrip-
tum fuisse displicuit, cuius insinuatione forsitan
alij exacerbati aliquatenus, nam & nimiùm, nul-
lus præclarę ipsorum indolis conscius sibi poterit
persuadere. In re quidem adeò controuersa: pro
qua tot sunt scripta ab eximijs Aduocatis in pu-
blicam data lucem, & à multis ex Regijs Consi-
liarijs non sine fauorabili iudicij propensione
perlecta; addidisse aliquid sub onere sententiæ
gementibus non debuit esse damnabile, quan-
do ijs & alijs non obstantibus, sua Consilio sarta
& tecta perseuerat auctoritas, vt possit quod sibi
benè visum fuerit, Deo ante oculos habito, &
eius Ecclesiæ Sacrosanctis iuribus, seruandum
inuiolabiliter pronuntiare. Et Auctori quidem
nulla de fauoribus huiusmodi cura, vt in Operis
dedicatione testatus, quibus & se arbitratur indi-
gnum: licet doleat id, quod pro veritate dictum
est, quemquam offendisse, cùm in eo non liceat
palinodiam recantare. Et verò displicuit quid-
quam, multa, vt iuuat sperare, placebunt, sicut
placuere alijs, Auctore & opere supra meritum
collaudatis, etiam suo cum Thesauro dicente: Ego
vir videns paupertatem meam in virga indignationis
eius. Thren. 3. v. 1. perget adhuc benemereri de<marginalia>Thren. 3.|v. 1.</marginalia>
ijs cupiens, à quibus neque habuit, neque sperat
vel hilum emolumenti temporalis, erga æuiterna
solicitus, vtinam vt par est, vt debet, vt cupit, vt
petit, limina iam æternitatis attingens.</P>
<Z><A+1>§. I.
De Iuramento circa obseruantiam Regia-
rum Ordinationum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>333.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro illo sic §. 1. post enumerationem<marginalia>Iuramen-|tum vt obli-|get Consi-|liarios &|reliquos in|Ordinatione|contentos.</marginalia>
omnium eorum, ex quibus Regium
Consilium constare debere à Philippo Secundo
fuit statutum: Los quales sean de la habilidad
è suficiencia, que se requiere, è antes de ser admiti-
dos à sus oficios, hagan juramento, segun que de de-
recho lo deben hacer, de que bien è fielmente los vsa-
ran, y guardaran las Ordenan2as del Consejo, y el
secreto del. Sic Rex. Vbi quod ad iuramentum
attinet Præsidem & Consiliarios præcipuè tan-
git, quia sub vniuersali illa clausula continentur:
los quales todos. Quod autem de obseruantia Or-
dinationum dicitur, las Ordenan zar del Consejo.
Ita accipiendum est, vt prædicti, de quibus pręci-
puè agitur, in quibus & Fiscalis, ad obseruantiam
Ordinationum, quæ à Rege sunt dispositæ, te-
neantur, alij autem etiam ad illarum, quæ ab
ipso fieri Consilio possunt, quibus Regia etiam
suffragatur auctoritas, vt constat ex §. 2. in quo<marginalia>Leges vt|condere Con-|silium possit.</marginalia>
sic dicitur: Porque los del nuestro Consejo de las In-
dias con mas poder y auctoridad nos seruan y aiuden
à cumplir la obligacion que tenemos al bien de tan
grandes Reynos y Señorios: Es nuestra merced, y
queremos que el dicho Consejo tenga la juridi-
cion suprema de todas las nuestras Indias Occi-
dentales descubiertas y por descubrir, y de los nego-
cios que de ellas resultaren y pendieren: y para la
buena gubernacion de ellas, y administracion de justi-
cia, pueda ordenar y hacer con consulta nuestra, las
leyes, Pragmaticas, Ordenanzas, y prouisiones ge-
nerales y particulares, que por tiempo para el bien<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0209.jpg/>
@@1@<SE209>194 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>de aquella Republica conuinieren. Quod quidem
ex eo firmari potest, quia sub præfatis verbis hic
subest sensus, cùm Ordinationes à Consilio
editæ, sint cum omni proprietate Consilij Ordi-
nationes: quia verò sensus iste Consiliarijs ipsis
non videatur adaptabilis, ad obligationem respe-
ctu Regiarum Ordinationum pro Consilio edi-
tarum adstringendus. Nisi fortè aliquæ ab ipso
Consilio iuxta potestatem sibi factam prodide-
rint, in quarum inobseruantia possint ipsi de-
linquere: tunc enim obligationem cum alijs
subeunt, quia Regia auctoritate sunt conditæ,
præter rationem communem legislatoribus ex
vi directiua, licet non coactiua, de qua qui de
legibus disserunt, multi & obuij.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Hac ergo stante obligatione, certissi-<marginalia>Præcipua|obligatio er-|ga Indorum|conuersio|nem, &|Christianos|mores.</marginalia>
mum haberi debet erga illa præcipuè versari, quę
Catholicissimus legislator agnouit & voluit es-
se præcipua, & suis in Ordinationibus declara-
uit: sunt autem ea, quæ ad Indorum conuersio-
nem spectant; & conuersionis nomine omnia
veniunt, quæ ad stabiliendam fidem, Christia-
nosque mores in eisdem conducunt: non enim
plenè conuersi putandi sunt, dum fides nutat, &
ex doctrinæ defectu vix ab Ethnicismo visi fue-
rint emersisse: quod timendum est ne vno plus-
quàm in loco contingat; continget autem si
dormierint homines, & inter triticea semina zi-
zaniorum infausta grana disperserit inimicus.
Notissima est parabola Matth. 13. v. 24. & seqq.<marginalia>Matth. 13.|v. 24. & 37.</marginalia>
& vers. 37. & seqq. Cùm autem dormirent homi-
nes &c. Et quinam homines? Illi profectò, ad
quos custodia pertinebat. Sed non vocati custo-
des, quia dum suo non incumbunt muneri, ho-
norario titulo censentur indigni. Vt præiudi-
cialis hic sumnus eos peruigiles reddat, intel-
ligantque qui aures audiendi habent, mutato no-
mine de se non fabulam, sed parabolam enar-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Licet autem DD. Consiliarijs quæ in<marginalia>Præclarum|Magni Phi-|lippi Secundi|pro eo testi-|monium.</marginalia>
Ordinationibus pro ipsis confectis habentur, sa-
tis perspecta & obuia sint, aliquid tamen ex ip-
sis decerptum hoc loco reponam, vt mundus vi-
deat qua cura, quo zelo, quibus industrijs Ca-
tholici nostri Reges negotium istud Ecclesiæ &
cęlo quęstuosissimum prosequantur. Sic ergo §. 5<marginalia>§. 5. Ordi-|nationum.</marginalia>
Segun la obligacion y cargo, conque somos Señor de
las Indias, y estado del mar Oceano, ninguna cosa
deseamos mas que la publicacion y ampliacion de la
ley Euangelica, y la conuersion de los Indios à nue-
stra Santa Fe Catholica. Y porque à esto, como el
principal intento que tenemos, enderezamos nue-
stros pensamientos y cuydados. Mandamos, y quan-
to podemos encargamos à los del nuestro Consejo de
las Indias, que pospuesto todo otro respeto de
aprouechamiento è interesse nuestro, tengan por
principal cuydado las cosas de la conuersion y dotri-
na, y sobre todo se desuelen y ocupen con todas sus
fuerzas y entendimiento en proueer ministros sufi-
cientes para ella, poniendo todos los otros medios
necessarios y conuenientes paraque los Indios y na-
turales de aquellas partes se conuiertan y conser-
uen en el conocimiento de Dios Nuestro Señor, à
honra y alabanza de su santo Nombre: demanera
que cumpliendo Nos con esta parte, que tanto nos
obliga, y à que tanto deseamos satisfacer, los del
dicho Consejo descarguen sus conciencias, pues con<-P>@@

<-P>ellos descargamos Nos la nuestra. Hæc ibi. Et quid
illis grauius, sanctius, aut robustius dici po-
tuit?</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Ex quibus habemus validissimum veri-<marginalia>Ex quo va-|lidum pro|Regiis Consi-|liariis argu-|mentum.</marginalia>
tatis superiùs propositæ firmamentum, quod
nulla possit à carne & sanguine vibrata respon-
sione conuelli; teneri inquam Regios Consilia-
rios sub grauissimo conscientię reatu, circumstan-
tia sacrilegij ob violatam Specialis iuramenti re-
ligionem adiecta. Cùm ergo de mittendis mini-
stris Euangelicis agitur, qui sunt proculdubio
necessarij, si renuant, si rationibus ex politica
humana petitis difficultates ingerant, & sumpti-
bus esse parcendum inculcent, videant quomodo
hæc possint prędicta cum Ordinatione componi.
Pospuesto todo otro respeto de aprouechamiento è in-
ceresse nuestro. Certè quod pro viatico in traie-
ctione maris Pacifici confertur, neque quartam
æquat partem victus moderati, vt necessarium
sit ex proprijs Religionis bonis, numquàm super-
fluis, copiosum decerpere supplementum. Vbi
de Regia nequit voluntate minùs digna esse su-
spicio, & vt neque de Regio etiam possit esse
Consilio, benignum circa Procuratores præstari
oportet auditum, vt confidentes possint quæ ne-
cessaria fuerint postulàre §. 40. sic ipsis præscrip-
tum: Aßistan de ordinario en sus posadas los del Con-<marginalia>Vt debeant|affabiles se|exhibere in|prædicto ne-|gotio.</marginalia>
sejo de las Indias los dias y horas, que no fueren del
Consejo, y en ellas den facil y grata audiencia à los
negociantes para los informar de sus negocios y pley-
tos. Et hoc quidem erga negotia & lites haben-
tes, in quibus frequentiùs de commodis tempo-
ralibus agitur: vt exinde validum argumentum
instaurare liceat pro ijs, qui Dei caussas agitant,
& supremum illud negotium, pro quo Reges no-
stri exonerari suas conscientias Regio à Consilio
desiderant, & anxia significatione requirunt.
Cùm sit aliàs certum liberalitate Regia erga hu-
iusmodi sacras expensas, in compendio verti, quæ
videntur esse dispendia, Deo res Indicas prospe-
rante, quę parcitate subintrante minùs solent esse
felices, vt experientia perdocuit. Dicant ergo
cum Cassiodoro illi. Libenter omnibus modis præ-
bemus assensum, quoties vox est iusta possentium:
quia nec decet esse difficile beneficium, quod largita-
te non patitur detrimentum. Sic lib. 1. Epist. 14. vel
vt libeat compellare.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Pro eodem §. 6. sic habetur: Aßi mesmo<marginalia>Circa Indo-|rum prote-|ctionem illu-|stre aliud Re-|gis eiusdem|documen-|tum.</marginalia>
por lo mucho que querriamos fauorecer y hacer bien
à los Indios y naturales de nuestras Indias, sentimos
mucho qualquier daño ô mal que se les haga, y dello
nos deseruimos: por loqual encargamos y mandamos à
los del Consejo de las Indias, que con particular afi-
cion y cuydado procuren siempre y prouean lo que con-
uenga para la conseruacion y buen tratamiento de los
Indios: demanera que ni en sus personas, ni haciendas
no se les haga mal tratamiento, ni daño alguno: antes
en todo sean tratados, mirados, y fauorecidos como va-
sallos nuestros; castigando con rigor à los que lo con-
trario hicieren: paraque aßi los dichos Indios entien-
dan la merced que les deseamos hacer, y conozcan que
el auerlos puesto Nuestro Señor debajo de nuestra pro-
teccion y amparo, ha sido por bien suyo, y para sacarlos
de la tirania y seruidumbre, en que antiguamente vi-
uian. Sic Rex, & quid eo benignius, iustius, & pro-
videntius esse potuit? Estque illud certissimum ad
stabiliendam apud Indos fidem humanā cum ipsis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0210.jpg/>
@@1@<SE210>Circa Iuramentum Regiorum Indicorum Consiliar. 195
<duolan 2><-P>& benignum agendi modum summi esse mo-
menti; sicut è conuerso valde incommodare
Christianis progressibus acerbam, asperam, &
truculentam tractationem. Vnde iuramentum
hic valde vrget, supra humanas & diuinas leges
de patrocinio misellorum. Fides suadenda est, non
imperanda: nocuit enim & nocebit semper rigor;
& ingenia nostra vt nobiles & generosi equi meliùs
facili freno reguntur, docendo magis, quàm iubendo;
monendo quàm minando. Lactantij Firmiani ver-
ba sunt à Bossæo adducta cum alijs in Caßiod. l.
2. 27. Quòd si erga fidem ipsam capessendam
nocet rigor; quomodò non noceat ex immode-
ratis affectibus veniens, & nihil minùs quàm fi-
dei caussam actitantis? Facetè quidam cùm vi-
deret Religiosum quemdam Indos ad processio-
nem fuste impacto compellentem, Heus, inquit,<marginalia>Lucæ 14.|v 23.</marginalia>
Pater, Christus Compelle dixit, non, con palo.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> §. 43. vbi de Consilij Præside, ita qui<marginalia>Aliud pro|Consilij Præ-|side.</marginalia>
superiùs: Porque la persona que nos seruiere de Pre-
sidente en el Consejo de las Indias pueda mejor aten-
der à las cosas del gobierno, amparo y conseruacion
de los Indios, à que sobre todo debe tener atencion, por
lo mucho que importa, è por el cuydado que Nos dello
tenemos. E porque asi mesmo estè mas desocupado
&c. Vbi quidem clarissimè apparet iuramenti
obligationem ad Præsidem præ alijs pertinere,
cùm primum mobile sit à Rege primario moto-
re actum ad omnia illa, quæ possunt Indicam
concernere gubernationem, in quibus, quæ ad
Indos spectant, vult & iubet Rex esse præcipua:
ergo & præcipua iuramenti obligatio ea in parte
fortiùs vrget. Et ad hoc quidem munus, vt alibi
dictum, viri magni ex primaria nobilitate, su-
premisque perfuncti muneribus, solent aduo-
cari; qui à magnitudine sua minimè debent
alienum reputari pusillis à Deo & Rege suæ soli-
citudini commendatis opportunè succurrere, &
magnos se in eorum patrocinio etiam contra
magnos inferni satellites ostentare. Circa quod
in auibus notandum Theodoricus inuenit exem-
plum sic Cassiodori locutus ore: Vultur ipse, cui
vita est cadauer alienum, tantæ magnitudinis corpus,
nec exiguis alitibus probatur infestus: sed magis
accipitrem vitam plumigerum auium persequen-
tem, alis cædit, ore dilaniat, totoque suo pondere
periclitantibus nititur subuenire. Sic ille lib. 2.
Epist. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Pro Fiscali sic etiam pijssimus & pru-<marginalia>Pro Fiscali|alterum.</marginalia>
dentissimus Legislator: El Fiscal del Consejo de
Indias demas de la obligacion y cargo, que por razon
de su oficio tiene de defender ô promouer nuestra ju-
ridicion, patrimonio y hacienda real, tenga particu-
lar quenta y cuydado, de inquirir y saber como se
cumple y guarda lo que por Nos està proueido,
y ordenado para la buena gobernucion de las In-
dias, y pedir que se guarde y execute, dandonos ariso
en el nuestro Consejo quando no se hiciere, especial-
mente lo que es en fauor de los Indios, de cuya pro-
teccion y amparo, como de personas pobres y misera-
bles, se tenga por muy encargado, y con grande vigi-
lancia y cuydado pida y solicite siempre lo que para
el bien dellos conuenga. Sic §. 51.</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Vbi quidem id manifestè adstruitur,<marginalia>Illatio ex|dictis.</marginalia>
quod est à Nobis probatum Tomo 1. in Additio-
nibus nu. 141. & seqq. Vbi nonnullæ circa hoc
difficultates expeditæ. Ex quo, iuncta Regia<-P>@@

<-P>præceptione, infertur, quando de mittendis mi-
nistris pro conuersione agitur, Fiscalem non mo-
dô non futurum aduersarium circa vitandas ex-
pensas intentum, sed promotorem potiùs; ideò
namque cùm de illo agitur, Indos miserabiles esse
personas & pauperes, specialiter insinuatum,
quod non factum aliàs, quia Fiscales plerumque
in eo videntur obsequium se præstare Regi, si vt
eius patrimonium tueantur, omnibus susque de-
que, in quibus aliquod detrimentum apparet, ad-
uersentur. Quod quidem sub ea generalitate gra-
tum esse illi nequit, qui subditorum commoda
expetit, quibus ipse ditescit. Circa Indos autem<marginalia>Expensæ pro|Indis fru-|ctuosæ.</marginalia>
satis suam mentem reddidit manifestam, vt mo-
deratis parci non debeat expensis in eorum tem-
porale ac spirituale commodum profuturis. Qua-<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
propter largiamur expensas: non semper ex iudicio
demus. Expedit interdum desipere, vt populi poßimus
desiderata gaudia continere. Ita qui supra, ore eius-
dem lib. 3. 51. Sed verò in expensis pro Indis ex
iudicio datur, expensæ siquidem tales ita in eo-
rum vtilitatem cedunt, vt ipsorum labor magna
sit compendia Regi, & Regnis redditurus. Vnde
& idem lib. 4. 31. sic affatus: Melius est enim præ-<marginalia>Idem.</marginalia>
sentia damna contemnere, quàm exiguo quæstu per-
petua commoda non habere. Sic ille. Hinc sapienter
factum, vt cùm Rex præfata in Ordinatione de
cura Regij patrimonij in primis egisset, ad curam
erga Indos habendam spiritu ductus bono pro-
cesserit, quia tali ex cura Regij patrimonij opu-
lentia dependet. Vbi ex Psalm. 2. v. 8. id con-<marginalia>Conuersionis|curæ opulen-|tia respon-|det.|Psal. 2. v. 8.</marginalia>
gruè vsurpandum occurrit: Postula à me: & da-
bo tibi gentes hereditatem tuam, & posseßionem
tuam terminos terræ. Et sunt verba æternitatis lo-
quentis Filio secundùm susceptam humanita-
tem. Postula: & sic factum, vt ait D. Augustinus<marginalia>D. August.</marginalia>
interpellat enim pro nobis. Et quid ille postulat?
vt Gentes nomini Christiano copulentur, vt idem S.
Doctor exponit. Sic ergo de Gentium conuer-
sione solicito & quod postulat datur; & dabo tibi
Gentes hereditatem tuam. Sed & grande aliquid
superadditum, & posseßionem tuam terminos terræ.
Vt scilicet etiam temporalis regni amplitudo
proueniat, ipsique seruiat quidquid est in terræ
latissimis terminis pretiosum. Id ergo quod in
regum Rege factum, sibi tamquàm exemplar
Catholicus Monarcha proponens, Gentium con-
uersioni sedulus & indefessus imcumbens, patri-
monij opulentiam, & propagationem imperij
meritò sibi potest polliceri. Quod sic Fiscalis
oportet intelligat, & iuramenti obligationem in
eo esse præsertim constitutam.</P>
<Z><A+1>§. II.
Alïa pro eadem Iuramenti obligatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>341.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E gradu obligationis Regiarum Ordi-<marginalia>Iuxta Ordi-|nationum|qualitatem|interpretan-|da iuramen-|ti obligatio.</marginalia>
nationum dictum à Nobis Tit. 2. cap. 9
& 10. sed sine respectu ad iuramentum, cuius
nunc consideratio succurrit. Et circa eas sub re-
spectu prædicto sic videtur sentiendum, vt iura-
mentum supra ea, quæ grauis momenti sunt,
proculdubiò cadat, qualia sunt primis Capitibus
vsque ad quintum explicata, iuxta dicta initio
cap. 9. ex quibus illa est præcipua, de qua §.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0211.jpg/>
@@1@<SE211>196 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>præced. quæ verò ad directionem pertinent, aut
ex quarum omissione leue tantùm euenire pos-
sit incommodum, cum iuramenti obligatione
non veniant, quia non est credibile velle Reges
nostros in ijs, quæ ex se talia sunt, eorum ita gra-
uare conscientias, vt ob omissionem in æternæ
damnationis discrimen inducantur, vt ibidem
comprobatum. Ex eo autem quòd iuxta pro-
priam conditionem inspecta cum tali obligatio-
ne non veniant, verosimili illatione conuincitur
neque voluntatis esse Regię ad eorum obseruan-
tiam iuramentum extendere, vbi & de potestate
posset non immeritò dubitari. Et iuxta hoc est
iurantium intentio regulanda, vt non plus oneris
& grauaminis velint assumere generali iuramen-
ti forma, quàm per legislatoris voluntatem ra-
tionabiliter intellectam impositum conijciatur.
Pro quo iuuat generalis illa regula apud P. Sua-
rium Tomo 2. de Religione lib. 2. de Iuramento
cap. 32. nu. 7. vbi cum multis statuit iuramentum
esse strictè interpretandum, sic concludens: De-<marginalia>Et lenior|semper adhi-|benda inter-|pretatio.|P. Suarez.</marginalia>
nique iuuare etiam potest regula iuris quòd odia seu
onera restringenda sunt: nam obligatio iuramenti
valde onerosa est, & ideò quo lenior fieri potuerit per
benignam interpretationem, quando illa locum ha-
bet, lenienda est. Sic ille. Pro quo & videnda quæ
diximus Tit. 4. nu. 9. & locis alijs Tomi prioris,
quæ dabit Index.</P>
<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> §. 2. post adducta verba. nu. 333. de po-<marginalia>Ordinatio|circa statuta|Ecclesiastica|examinanda|vt obliget.</marginalia>
testate ad condendas leges &c. Sic subditur: Y
aßi mesmo ver y examinar para que Nos las aprobe-
mos y mandemos guardar, qualesquier Ordenanzas,
Constituciones, y otros estatutos, que hicieren los Pre-
lados, Capitulos, y Cauildos, y Conuentos de las Re-
ligiones, y los nuestros Virreyes, Audiencias, Conce-
jos y otras Comunidades de las Indias, en las quales,
como dicho es, y en todos los demas Reynos y Señorios
nuestros, en las cosas y negocios dependientes de In-
dias, el dicho nuestro Consejo sea obedecido &c. Vbi
dubitari potest an Ordinatio talis ex ijs sit,  quæ
sub reatu culpæ lethalis adstringant, & iuramenti
vinculo roboretur. Et quod ad statuta laicalia
attinet, talia esse possunt, vt non multùm de il-
lis curandum sit, vnde leuis aut ferè nulla pro
illis extat obligatio; secus si grauia sint, & id
contineant, ex eius executione variari notabili-
ter status Reipublicæ possit aut aliqua eius com-
munitas; hoc enim ad Regaliam spectat: est
enim Rex supremus Dominus, sine cuius scien-
tia & conscientia nullus potest ea, quæ ad sta-
tum communem spectant suo arbitratu dispone-
re, sicut in priuata domo accidit, circa cuius sta-
tum nemini licet potestatis quidquam exercere.
Iuxta quæ de obligatione iuramenti iudican-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Circa ea verò quæ ad statum Ecclesia-<marginalia>Circa Ec-|clesiastica|specialis|difficultas.</marginalia>
sticum pertinent ille pulsare Consiliariorum, con-
scientias scrupulus potest, qui in similibus non
rarò occurrit: re enim secundùm propriam con-
ditionem attenta, contra Ecclesiasticam esse vi-
detur libertatem; à laica enim impeditur in ijs,
quæ suæ genuinæ iurisdictionis sunt, & ad con-
uenientem agendi modum spectant, quem nulli
meliùs scire possunt, quàm ipsi, etiamsi in emi-
nenti specula ad præuidenda omnia videantur
constituti. Si autem ex speciali Indiarum prin-
cipatu id descendere asseratur, ostendendum est<-P>@@

<-P>quomodo cùm principatus in gradu ciuili sit, ad
Ecclesiasticum in negotijs spiritualibus se possit
extendere, ea quæ talia sunt suo examini subij-
ciendo. Quod quidem in examine Bullarum
Apostolicarum accidit, pro quo Rex Catholicus
Ferdinandus Pontificium impetrauit indultum,
de quo testatur Azeuedus Tomo 1. lib. 3. tit. 6. leg.
17. ex quo Thomas Delbene Tomo 2. de Immu-
nit. Ecclesiast. Cap. 9. dubit. 33. nu. 10. & quidem
vsus aliter incedere deprehenditur; non enim
statuta huiusmodi in Indijs edita ad Regium
Consilium transmittuntur. Sed non proptereà
cessat difficultas; quomodò scilicet potuerit laica
potestas id, quod vidimus, constituere, nulla
circa ipsum explicatione aut moderamine con-
stitutis. Sed cùm à Catholico Rege, & pijssimo
Ecclesiæ filio talis Ordinatio processerit, nihil
contra prærogatiuam huiusmodi suspicari licet,
& ita sensus est Catholicus & congruus inqui-
rendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>344.</absatz-nummer> Dicendum ergo statuta prædicta tunc<marginalia>Commoda|explicatio.</marginalia>
fore Consilij examini subijcienda, cùm contra
illa fuerit quidquam oppositum, eo quòd in il-
lis aliquid extet, ex quo possit aliqua oriri turba-
tio, & pax tantopere his in regionibus expetita
& necessaria, vtpotè à suo Rege adeò remotis,
præpediri. Ad hoc enim Regalis se potest pro-
uidentia extendere ratione curæ à Sede Aposto-
lica impositæ stabiliendi fidem in illis, & conse-
quenter disponendi omnia, quæ ad negotium
tale possunt conducere, impedimenta submouen-
do; in quo Ecclesiasticorum statuta possunt ali-
quando aduersantia deprehendi. Et hac de caussa
quæ ex Europa sunt mittenda, in Regio sunt
præsentanda Consilio, iuxta ea, quæ alibi dicta,
vbi non iam de iure patronatus agitur, quod cer-
tos habet terminos in Ordine ad præsentationem
sed de superiori alia potestate, quam multi, vt a-
liàs etiam dictum, Pontificij Legati esse con-
temnunt, quod non in ea est proprietate accipi-
endum, iuxta quam de Legato Sacri Canones,
& eorum agunt interpretes, sed sub similitudine
quadam, eaque tali, vt ciuili sine inconuenienti-
bus possit potestati adhærere, dicique, vitata no-
minis Legati inuidia, singularissimus Patrona-
tus.</P>
<P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Si dicatur ex præfata potestate inferri<marginalia>Obiectio ex|ratione præ-|uenti reme-|dij.</marginalia>
posse etiam sine alicuius interpellatione statuta
ad examen Consilij trahi, vt sic inconuenientia
præueniri queant prudentiori cautela, siquidem
melius est intacta iura seruare, quàm post vulnera-
tam caussam remedium quærere. l. vlt. in fine. C. in
quibus caußis in integ. restit. non est necess. lib. 1. C.
quando liceat vnicuique sine iudice se vendere. Car-
dinales Mantica & Tuschus, & Belletus apud
Barbosam Tract. de Axiomat. Iuris. Axiom. 146.
Si inquam ita dicatur, occurrendum est ex eo
quòd ita sit facultas illa concessa, vt Ecclesiasti-
ca iurisdictio quam minimùm lædatur, neque
impedimenta ipsi in Ordinario ipsius vsu suis re-
gulato legibus obijciantur. Et talis est vsus sta-
tuta condendi pro conuenienti gubernatione.
Vnde statuta illa, quæ Ordinarium gubernandi
modum non innouant extra registri obligatio-
nem sunt, vt dictum Tomo 1. Thesauri in Additio-
nibus n. 55. & seqq. Licet autem ex statutis præ-
dictis aliqua oriri inconuenientia possint, id qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0212.jpg/>
@@1@<SE212>Circa iuramentum Regiorum Indicorum Consiliariorum. 197
<duolan 2><-P>dem non debet obstare, quia omnes humanæ
dispositiones his sunt obnoxiæ periculis: & for-
tasse ex registro maiora emergent, si tollantur
aliqua, quæ essent profectò vtiliora, sic iudican-
tibus, qui iuxta ampliorem notitiam statuerunt.
Melius est ergo vt iura intacta seruentur, & red-
dantur quæ sunt Cæsaris, Cæsari; quàm post
vulneratam caussam Ecclesiasticæ libertatis re-
medium conscientiæ quærere etiam lethaliter
vulneratæ. Circa ista ergo, quæ in ambiguo
consistunt, iuramenti obligatio cessat regulariter
loquendo, pro raris tantùm & singularis mo-
menti casibus admittenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> §. 25. Affine aliquid præcedentibus in-<marginalia>Ordinatio|circa Eccle-|siasticos ne|Consiliarios|impediant,|& de proui-|sionibus pro|auertendis|violentiis.</marginalia>
uenitur, sic enim ibi: Otro si mandamos que nin-
gun juez Ecclesiastico se entremeta à inhibir à los del
Consejo de las Indias, en los negocios que en el se
trataren, y que los del dicho Consejo puedan despac-
har para ello los Cedulas y Prouisiones, que vieren
ser necessarias: y en los pleytos y negocios tocantes
à Indias, de que conocieren en estos Reynos jueces
Eclesiasticos, puedan librar las Prouisiones Ordina-
rias, para que alcen las fuerzas, que en ellos hicieren.
Vbi quidem erit qui miretur Principem erga iu-
dices Ecclesiasticos mandati terminum vsurpare:
non enim sic illis in vsu, sed quod fieri deside-
rant, hortantes iniungunt. Sed quidem non ita
est, vt mandatum præfata in Ordinatione erga
iudices Ecclesiasticos inueniatur: aliud enim est
mandare ne se intermittant, non loquendo cum
ipsis, sed impersonaliter loquendo, aliud verò
mandatum ad ipsos dirigendo. Et prius quidem
præsefert Ordinatio, non posterius. Quibus ergo
præcipit? Consiliarijs, vt intromissionem huius-
modi non permittant. Quamuis & dici possit
potestate illa singularissimi Patroni in eo vsus,
ratione cuius etiam supra Ecclesiasticos eminet,
vnde & mandare illis potest, licet in frequentiori
vsu adhortatorem se potiùs quàm imperantem
studeat, quæ est ipsius laudanda modestia & be-
nignitas, exhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Et confirmari potest ex aliquorum sen-<marginalia>Ex obliga-|tione circa|ciuiles leges|argumen-|tum.</marginalia>
tentia apud Dianam Parte 1. Tract. 2. Resolut. 18.
asserentium Ecclesiasticos inobedientes manda-
tis Principum posse puniri ab ipsis: Supponunt
enim tamquàm certum posse circa illos per man-
data procedere. Licet autem Doctores alij id
quod ad punitionem spectat minimè admitten-
dum censeant; vim tamen directiuam pro eo ag-
noscunt, & ita asserunt Ecclesiasticos esse astri-
ctos obedire mandatis Principum, & seruare eo-
rum leges: quoniam partes sunt Reipublicæ,
eumdemque communem Regem habent. Quod
quidem tunc procedit, quando leges nihil con-
tinent contrarium Ecclesiasticæ libertati, iuxta
ea, quæ Resolut. 8. Citatus scriptor cum multis
tradit, congrua addita distinctione, de quo &
Nos alibi. Quia enim in eo superior est, potest
& mandatis astringere circa ea, ad quæ potest
legibus obligare. Quamquam admissa tantùm<marginalia>Si indirecta|illa, quid|inde.</marginalia>
indirecta obligatione, eo quòd nemo potest ei
præcipere, erga quem non habet iurisdictionem,
sicut neque tenetur sic præcipienti obedire: licet
alias ratio naturalis dictet debere se alijs, quibus-
cum vnum Reipublicæ corpus constituit in le-
gum obseruantia conformare: non videatur di-
cta potestas ad propria mandata sufficere:<-P>@@

<-P>quia mandata directè ad eum tendunt cui
imponuntur. Sed circa hoc non est delicatiùs
procedendum, cùm & sint qui directam pote-
statem agnoscant; & vt sit tantùm indirecta,
mandatum ita est interpretandum vt Princeps
nihil ampliùs velit, quàm quod ipsi est cum offi-
cij auctoritate concessum.</P>
<P>  <absatz-nummer>348.</absatz-nummer> Circa Prouisiones ad auertendas vio-<marginalia>Circa re-|cursum pro|violentiis.</marginalia>
lentias in hoc adeò eminenti Tribunali nulla est
specialis difficultas, de quibus à Nobis actum ci-
tata Tit. 2. cap. 7. & alibi, præsertim Tit. 4. cap. 8.
& inferius verb. Immunitas, aliquid addendum.
Illud hoc loco speciale, an iuramenti obligatio
ad huiusmodi violentiarum se auersionem exten-
dat. Et generaliter id negare non videtur expe-
diens, quia circa hoc ius tuendum, & conseruan-
dum Reges nostri Catholici studium speciale re-
tentant, vnde pro eo, quod maximi, vt est pla-
num, momenti est, Consiliarios suos adstrictos
velle, non videtur posse in dubium reuocari. Et
ita iuramenti obligatio circa illud erit proculdu-
bio comperta, ex vehementi coniectura Regiæ
voluntatis. Et quidem cùm tot Doctores sint
praxim prædictam licitam arbitrantes, ex quo &
sit Consiliarios etiam vt talem posse ipsam am-
plecti, iuramentum erga ipsam versari poterit, &
à Rege præcipi, quia licet probabile dicatur esse
contrarium, obligatio pro alio stabit: nam sub ea
conditione ad officium admittuntur, quos Rex
eligit, & de quorum legalitate confidit. Nihilo-
minùs vt non obliget iuramentum ex eo validè
suaderi potest, quod Pontifex praxi prædictæ
apertè resistat, vnde iuramenti obligationem pro
illa videtur reijcere; neque vt materiam idoneam
pro illa, quam improbat, reputare. Vnde Consi-
liarij sub hac consideratione poterunt scrupulum
violati iuramenti deponere, moderationem quam
poterunt maximam, cùm casus inciderit, obser-
uantes. De secreto dictum Tit. 4. num. 145. &
seqq. vbi de Regijs Auditoribus, pro quibus simi-
lis obligatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> §. 7. tenor vt sequitur: Y porque como<marginalia>Circa mit-|tendos mini-|stros pro|administra-|tione iusti-|tiæ.</marginalia>
Rey y Señor, que somos de las Indias, Nos tenemos
por muy encargado de mantener y conseruar en toda
ygualdad y justicia aquellos Reynos y estados; man-
damos à los del nuestro Consejo de las Indias, que con
grande vigilancia y cuydado busquen siempre para
ministros de Iusticia tales personas, y de tanta virtud
y sciencia y experiencia quales conuengan al seruicio
de Dios nuestro Señor y nuestro, encargandoles que
la administren ygualmente y como deben, y casti-
gando con rigor à los que aßi no lo hicieren. Ita Rex,
& ita illius verba, & mens per ipsa manifesta, vt
hîc, hîc, hîc, iuramenti obligatio maximè con-
stringere videatur. Magna profectò Indiæ sunt
incommoda expertæ, dum pro regimine mittun-
tur incogniti, de quorum scilicet conscientia no-
titiæ nullæ, & de inexperientia certitudo. Con-<marginalia>Cassiodor.|Eorum con-|scientiæ præ-|mittendum|examen.</marginalia>
scientiam probamus (verba sunt Theodorici apud
Cassiodorum lib. 4. 28.) cui iudicanda committi-
mus. Quia dignus est inter alios sequenda decernere,
qui sibi modum visus est legitimæ conuersationis im-
ponere. Sic ille; qui dum ait Probamus, duplici
verbi huius potest significatione locutus intelli-<marginalia>Verbum|Probare,|quid signifi-|cet.</marginalia>
gi. Est enim probare idem quod eius composi-
tum, approbare, idque valde vsitata acceptione,
iuxta Horatianum illud: Video meliora, proboque,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0213.jpg/>
@@1@<SE213>198 Auctarij Indici Pars X.
<duolan 2><-P>Deteriora sequor, & ex Nasone sat celebre aliud:
Exitus acta probat. Sic & de S. Leone II. in sacris
O cijs die 28. Iunij: Probauit acta Sextæ Synodi,
quæ Constantinopoli celebrata est. Est item ide&#x0303; quod
tentare, seu examinare, vel experimentum cape-
re, Iuxta quod in Scriptura id sæpiùs legimus,
Psal. 16. v. 4. Probasti cor meum, & visitasti nocte:
igne me examinasti. Psalmo 25. v. 2. Proba me Do-
mine, & tenta me. Lucæ 14. v. 19. Iuga boum
emi quinque, & eo probare illa. 1. Cor. 11. v. 28.
Probet autem seipsum homo. Et 1. Thessal. 5. v. 21.
Omnia autem probate, quod bonum est tenete. Iuxta
hæc ergo altiori quàm Theodoricus spiritu vult
Rex Catholicus eorum probari conscientias, qui
pro Indicis sunt eligendi muneribus. Probandi
illi, approbandi scilicet, sed quia approbatio de-
bet esse experientia virtutis & scientiæ subnixa,
probandi priùs per seriem non perfunctorium
examen, & sic conuenientibus officijs adhibendi.
Non ergo heri ab exercitu venientes cum Præfe-
cti commendatione, aut ex Academiæ silua de-
cisus aptus statim iustitiæ minister habendus, de
cuius conscientia, seu legitima conuersatione ex-
perientia nulla, ni velint sic eligentes res Indicas
in peius ruere, & malorum primarij artifices
compellari. Pro quo videri possunt dicta in Epi-
thalamio Parte 1. Sect. 1. Monit. 1. & Tomo 1.
Thesauri Tit. 2. cap. 3. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>350.</absatz-nummer> Et quæ de Consiliarijs dicta, ad Præsi-<marginalia>De Consilia-|riis Cameræ|& damna|bili defectu|scientiæ re|rum Indica-|rum.</marginalia>
dem constat iure potiori spectare, neque eximen-
dos Cameræ Consiliarios, immò præsertim vr-
gendos, ad quos electio deuoluitur, & quanto
cum fructu nescio, illitteratos plerumque, & ita
minori de rebus Indicis instructos notitia, cùm sit
necessaria talis, qualem exposuit Rex §. 3. genui-
na reddita ratione verbis illis: Y porque ninguna<marginalia>Verba Ordi-|nationis.</marginalia>
cosa puede ser entendida, ni tratada como debe, cuyo
sugeto no fuere primero sabido de las personas, que
della ouieren de conocer. &c. Absurdum sanè esset
vt in Consilijs Aragoniæ, Italiæ, & Flandriæ ij
adfuturi eligerentur, qui circa res illarum re-
gionum ignorantiæ caligine laborarent. Quo-
modo ergo absurdum non sit id pro Indijs dispo-
ni, quæ quò remotiores, eò minùs promptæ con-
ditionis, immò & apertè difficilioris, vnde ali-
quando dispositiones acceptæ, quæ & communi
accipientium risu celebratæ, de quo & dictum
aliàs. Quando Camera est, sublata iam olim, in
Consilio constituta, ad honorem huiusmodi ad-
missus non est D. Ioannes de Solorzano rerum<marginalia>Laudatus|Dom.|Solorzanus</marginalia>
Indicarum peritissimus, vnde ille de dimittendo
Consilio statim egit, & est id liberalitate Regia,
cum iure salarij consecutus. Et visum est multis
à ratione, & politica consideratione penitus alie-
num, cum illa in caussa postponi, quo melior
nullus: vnde & vulgare illud, sed acumine non
vulgari:</P>
<P>P. Porque dexastes, Señor,</P>
<E+1><P>El puesto con tal desden?</P></E+1>
<P>R. Porque no estaba yo bien,</P>
<E+1><P>Donde otro estaba mejor.</P></E+1>
<P>Pro Latina volentibus.</P>
<negEZ>I. Quarè animo linquis, Domine, indignante
Senatum?</negEZ>
<negEZ>R. Nam benè non illic sum, alter vbi est me-
liùs.</negEZ>@@

<P>Nec de his plura modò, nam & addenda alia in-
feriùs verb. Indi.</P>
<Z><A+2>CONTRACTIONIS</A+2>
INDICÆ DOMVS.</Z>
<P><absatz-nummer>351.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontractionis Domus nomine tribunal<marginalia>De erectione|Domus con-|tractionis, &|varietate|circa illam.</marginalia>
venit pro Indica nauigatione erectum
à Catholicis Regibus Ferdinando, & Isabella, &
posteà à Successoribus quibusdam detractis &
additis legibus in meliorem habitudinem con-
formatum. Et cùm priùs visum fuisset sufficiens,
si ex tribus Regijs Officialibus constaret, The-
saurario videlicet, Calculatore, & Factore, sic-
que plures per annos negotiorum expeditio de-
currisset: posteà experientia suadente aliud est
grauius & honorabilius constitutum, ex viris
quidem litteratis, suo cum Præside & Fiscali, ac
ministris necessarijs, vt ea, quæ ad iustitiam spe-
ctant melioribus & firmioribus fundamentis pos-
sent iudicari; ijs, quæ ad negotiationem spectant,
& nauigationis apparatum, ex quibus iura Re-
gia extrahi possunt, Regijs officialibus iuxta pri-
stina instituta relictis. Et dum commodiori expe-
ditioni consulere per Regiam est prouidentiam
intentum, nouæ sunt, & frequentes controuer-
siæ suscitatæ, dum ea quæ ad iustitiam spectant,
& quæ ad Regios officiales, difficilè possint dis-
cerni, quandoquidem in istis etiam iustitiæ ne-
gotia occurrunt, cùm inter partes res agatur, &
ius oporteat vnicuique reddi, in quo iustitiæ in-
tercedit officium. Vnde Regis circa hoc requi-
sita declaratio, fuitque opportunè adhibita, & ex
ea habitum omnia negotia inter partes esse iusti-
tiæ. Circa quæ & alia, si ortum fuerit dubium,
decisionem ad Præsidem cum Regio officiali
spectare. Et quidem cùm esse possint frequentia
dubia, erunt & frequentia conuenientis expedi-
tionis obstacula, & plura insuper, si Præses &
officiales sint in sententia discordes, & aliud de-
beat formari tribunali. Pro quo quidem prouida
non deerit dispositio, sed verò non prompta. In
quo absit vt velim Regijs dispositionibus probri
quidquam obiectare, licet sancto eorum ad vigi-
lante zelo, multa fiant, ex improuido consulen-
tium aut contendentium arbitrio, quæ oporteat
immutari; cùm tamen pro eorum mutatione,
quæ iam pridem stabilita, euidens debeat vtilitas
apparere: si enim tantùm probabilis, minùs fe-
lici est mutatio talis obnoxia successui, vt accidit
in Regia Audientia in Portu de Buenos ayres, id
est Bonarum aurarum constituta nuper, & nuper
extincta, suo Argentinæ Audientiæ originariæ
possessionis titulo restituto.</P>
<P>  <absatz-nummer>352.</absatz-nummer> Et circa prædicta posse peccari grauiter<marginalia>Vt possit in|iudicium|circa iuris-|dictionis|contentio-|nem pecca-|ri. Vbi & de|errore com-|muni.</marginalia>
manifestum est, si iurisdictio ab ijs auferatur,
quibus ex Regia concessione competit, & illis,
quibus nequit competere, quoad exterius exer-
citium conferatur: reuera enim non competit,
licet excommuni errore, & colorato titulo, vi-
deri posset competens. Pro casu enim speciali,
in quo cum iniuria partium agitur, quæ & pro
se clamant, communis error non est, quia non
contingit ille circa iudicis absolutam potestatem,
cùm reuera talis sit, sed fortè vnius aut alterius
est, alijs agnoscentibus veritatem. Quod est ani-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0214.jpg/>
@@1@<SE214>De Domo Constitutionis. 199
<duolan 2><-P>maduersione dignum. Aliunde etiam graue esse
peccatum potest ex retardatione litis, dum caussa
ad eos venit, qui ob multitudinem caussarum
nequeunt litigantium ob retardationem graua-
minibus præiudicialibus subuenire. Vbi & re-
stitutionis dura semper & difficilis subintrat obli-
gatio, iuxta dicta non vno in loco, vt pro deci-
dendis huiusmodi casibus non sit opus grandi
Theologiæ supellectili, vbi & ij, qui interlocu-
tores sunt in scænis talibus solo conscientiæ ma-
gisterio decidere illos possunt, licet numquàm
Academica gymnasia frequentarint.</P>
<P>  <absatz-nummer>353.</absatz-nummer> Iam circa obligationes alias ratione Re-<marginalia>De obliga-|tione respe|ctu Ordina-|tionum.</marginalia>
giarum Ordinationum idem suo modo dicen-
dum, quod de Ordinationibus Regij Consilij
dictum remanet & probatum, & generalitas iu-
ramenti iuxta eadem similiter temperanda. Et
hoc quidem cùm de ijs agitur, quæ ad iustitiam
non pertinent, iuxta dicta: vbi enim caussæ iu-
stitiæ incidunt, & inter partes actio litigiosa ver-
satur, periculosæ est plenum opus aleæ, & gra-
uiter peccandi, sicut & occasio maior, ita & cla-
rior obligatio; agitur enim de auro, argento, &
mercibus pretiosis, quæ plerumque ad quem
pertineant non est iudicare difficile, si homines
velint irrefragabilia conscientiæ dictamina, quæ
& Dei sunt ipsius, auscultare. Ideò circa hæc
ij aduigilent oportet iudices, qui pro tuenda iu-<marginalia>Auaritia|comprimen-|da.</marginalia>
stitia sunt Regia prouidentia constituti, vt aua-
ritia habeat validos oppressores. Pro quo sic
Theodoricus verbis Cassidori: Inter ceteras, qui-<marginalia>Cassiodo-|rus.</marginalia>
bus humanum genus solicitatur, illecebras, præcipuè
vitanda est alienarum rerum turpis ambitio, quia in
immensum iactata rapitur, si iustitiæ ponderibus non
prematur. Auaritiam siquidem radicem esse omnium
malorum lectio diuina testatur: quæ tali sorte puni-
ta est, vt cùm multa rapiat, semper egeat. Sic ille
lib. 4. 39.</P>
<P>  <absatz-nummer>354.</absatz-nummer> §. 28. Sic circa munerum receptionem,<marginalia>Circa mu-|nerum ac-|ceptionem.</marginalia>
quid sit obseruandum in hunc modum statuitur:
Otro si mandamos que los dichos Oficiales y Escriba-
nos, y el Alguacil de la Casa, en el recebir de las da-
diuas y presentes por si, ni por interposita persona,
guarden las leyes y Ordenanzas de nuestros Reynos,
que en este caso disponen contra los jueces y seme-
jantes Oficiales, su las penas en ellas contenidas &c.
Circa quæ dictum à Nobis non vno in loco, pro
quo Iudices consulendi. Et quidem vbi grauiter
contra Ordinationem peccari contigerit, etiam
contra iuramentum peccatum accrescat: quia
cùm illud circa legalem obseruantiam cadat eo-
rum, quæ ad Officium spectant, hoc certè inter
alia locum constat tenere non infimum. Quando<marginalia>Vide P.|Moiam in|Selectis|Tract. 6.|Quæst. 3.|Disput. 4.</marginalia>
autem id contingat, iuxta datas regulas exponen-
dum. Si & addamus multas ex Ordinationibus
esse p&#x0153;nales, quæ vt plures & grauissimi scrip-
tores affirmant non grauant conscientiam, qua-
lis est immediatè sequens de non vendendis li-
centijs ad transmissionem mancipiorum: & im-
mediata alia de non vendendis Schedulis ad na-
uigandum in Indias: sicut & 50. de qua iam
pauci dubitant, venditione scilicet auri & argenti
sine legis signaculo. Illam autem, de qua n. 40.
quis curat? & sic ibi: Otro si Ordenamos y man-<marginalia>Ordinatio|non vrgens.</marginalia>
damos que nuestros jueces, Oficiales, ni los Oficiales
dellos, de la dicha Casa, no esoriban à las Indias car-
tas de recomendacion en fauor de ninguna persona.<-P>@@

<-P>Hoc quidem neque exactissimi præstant: quod
licet in Officialibus aliquatenùs posset vrgeri, in
Officialium autem Officialibus, valde delicata
videtur esse præceptio.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Neque prætereunda illa, de qua. §. 23.<marginalia>Circa fide-|iussores na-|uigatino-|rum cum|officiis ad|Regij patri-|monij admi-|nistratio-|nem spe-|ctantibus.</marginalia>
& sic se habet: Otro si mandamos à los dichos Ofi-
ciales de Seuilla, que quando Nos proueyeremos al-
gunas personas de Oficios para las dichas Indias para
la administracion de nuestra hacienda, no los dejen
pasar à vsar los tales Officios, sin que primeramente
den fianzas legas, llanas y abonadas, que vsaran bien
y fielmente de sus Oficios, y no se hara fraude ni en-
gaño en la hacienda nuestra, y daran buena quenta
con pago: las quales fianzas den en la cantidad, que
fuere declarada en las Prouisiones, que llebaren de
los dichos Officios. Sic ibi. Et videtur sanè res dif-
ficilis à Regibus nostris postulari. Quis enim
abeuntis in Indias, in mundum alterum, & ibi-
dem toto vitæ decursu mansuri fide iussor exi-
stat, sub adeò incerto agendi modo erga Regij
patrimonij administrationem, in quo frequentia
esse infortunia quis non nouit, rerum si cognitor
Indicarum? Sed difficultate prædicta non ob-
stante, suæ illi debent non deesse muneri, & ele-
cti ad Officia fibi consulant: est enim res ista val-
de grauis, vt constat, vnde & supra illam cadit
iuramenti generalis intentio, iuxta legislatoris
mentem, valde suo de patrimonio soliciti, & qui-
dem meritò, quia illius defectus vassallorum est
extorsis contributionibus, & ita inconsolabili
gemitu populi diuexati supplendus. Obseruan-
dum tamen Ordinationem prædictam, non de
omnibus illis procedere, qui ea, quæ ad Regium
patrimonium spectant, sunt quomodolibet tra-
ctaturi: Sic enim & Prætores Indici eas, quas
vocant Cajas habent, id est Arcas, in quibus In-
dorum tributa reponuntur, de quibus ab ipsis
ratio est cum omni exactione reddenda, pro
quo & fide iussores ante initum Officium adhi-
bentur. Id autem ad Officium directè non spe-
ctat, sed est quædam quasi appendix ipsius, ad
iustitiæ administrationem primaria ex intentio-
ne directi. Quod secus accidit in Regijs Offi-
cialibus, & Ordinationis verba non obscurè præ
se ferunt, Personas de Oficios para las dichas Indias,
para la administracion de nuestra hacienda. Illi enim
ad Regij patrimonij administrationem penitus
destinantur, vnde eo gaudent nomine, quod
minimè Prætoribus accommodatum inueni-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Illud grauius, quod habetur §. 48. vbi<marginalia>Circa p&#x0153;-|nam affe-|rentium pre-|tiosa metalla.|& gemmas|non soluto|quinto.</marginalia>
sic dicitur: Mandamos à los nuestros Oficiales,
quando algun oro, ô plata viniere sin la dicha Mar-
ca, que lo tomen por perdido, y condenen al que
lo tomaren en el quatro tanto de lo que aßi traxere
para la nuestra camara, y sea la tercia parte del
denunciador, y que sea desterrado de estos Reynos y
de las dichas Indias perpetuamente Pero si fueren
joyas, ô piedras, ô perlas &c. Circa quod obliga-
tionem super addito iuramenti vinculo conscien-
tiam vrgere sine tergiuersatione dicendum,
quidquid de obligatione eorum sit, qui non
soluto Quinto præfata retinent, vel negotian-
tur in ipsis. Idque intelligendum quando ita ap-
prehenduntur, vt locus esse nequeat benignæ
interpretationi. Si enim adhiberi illa possit pro
miseris conuenienter adhiberi poterit adeò seue-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0215.jpg/>
@@1@<SE215>200 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>rè puniendis. Quamquàm & misericordia vi-
deantur indigni, qui se manisesto exponunt peri-
culo, cùm & se & sua possint Quinti præstatio-
ne redimere, euitato dispendio, quod sint irre-
mediabilibus lacrymis ploraturi. Neque confu-
gi ab officialibus potest ad asylum commune de
lege p&#x0153;nali, iuxta nu. 354. licet enim p&#x0153;nalis
dici potest respectu non soluentium, non verò
respectu Officialium, vnde pro illis p&#x0153;na non
assignatur: licet sint quod Regi est detractum
propter eorum conniuentiam soluturi, cùm sint
talis damni caussa; ratione enim stipendij, quod
à Rege accipiunt vt ipsius patrimonium tuean-
tur, ex iustitia ad id tenentur, vnde obligatio re-
stitutionis insurgit, iuxta receptissimam scripto-
rum doctrinam de qua dictum sæpiùs. Tenentur<marginalia>Notanda|circa obli-|gationem re-|stitutionis|doctrina.</marginalia>
inquam in conscientiæ foro ad id, pro quo erat
non soluentium obligatio, ad Quintum scilicet,
non verò ad totum, quod habet rationem p&#x0153;-
næ, iuxta probabilem sententiam, de qua dictum
Tomo 1. Thesauri Tit. 4. nu. 69. qui tamen in casu
præsenti, id quod ad Quintum attinet, minimè
negaturi: nam illius solutio non est vt p&#x0153;na im-
posita, sed in vim contractus: tradit enim Rex
Mineram, quæ ad eius dominium spectat sub ea
conditione, vt pars illa moderata reddatur. Licet
autem quod ad amissionem totius quantitatis
apprehensæ attinet valde probabile sit ad illius
restitutionem officiales teneri, quod verò ad qua-
druplum spectat, non videtur admittendum, quia
nullibi cum eo rigore lex imposita reperitur, ne-
que pro praxi simile quidquam vsurpatum. Vbi
& obseruandum ex eo quod de mercibus prohi-
bitis dictum est citato Titulo cap. 10. §, 1. non li-
cere argui pro præsenti casu quia merces tales
omnino sunt prohibitæ, vnde in illis non est lo-
cus diuisioni, vt ratione partis non solutæ penitus
omittantur; quod tamen in ijs, de quibus agi-
mus, constat aliter euenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Circa Tabelliones pręfatæ Domus mul-<marginalia>De Tabel-|lionibus.</marginalia>
ta habentur §. 72. & seqq. suntque talia, vt obli-
gatio grauis circa illa, & iuramenti vrgens addi-
tamentum, statim appareat. In vltimo autem
quod de salario dicitur exeuntium extra ciuita-
tem pro diligentia aliqua ad eorum officium spe-
ctante, aut intra ipsam ciuitatem, ampliatione
opus est, quia res iam diuersum habent statum,
sed non illis permittendum vt pro libito stipen-
dium laboris exigant, sed ab officialibus designa-
tum; quibus in eo designando, si ad litigantes
negotium spectet, cauendum ne illi immoderan-
tia vexentur; licet oporteat etiam non leui labo-
ris pretio eos reddere, sicut & Alguacellum, &
Portarium, de quibus ibidem, id mandati execu-
tione feruentes n. 148. & duobus seqq. de Tabel-
lionibus Naualibus agitur, qui & iurant vt alij,
& tenentur pariter. Et quod de reuersione statui-
tur, pro qua & fideiussio adhibetur, non videtur
in iuramenti obligatione contentum. Quod au-
tem de Regijs ministris dicitur pro vrgenda re-
uersione, p&#x0153;nale statutum est, si requisiti non
non cogant. Ad nihil ergo, nisi requirantur, cen-
sentur obligati. Neque Tabellio sub reatu grauis
culpæ tenebitur, si fideiussoribus satisfaciat, &
in ijs, quæ ad nauim pertinent, non sit graue
aliquod dispendium subiturum: quod tunc eue-
nire poterit, cùm ea, quæ post registrum ex In-<-P>@@

<-P>dijs sunt reportanda, in libro scripsit, & suo testi-
monio firmauit, sicut ab ipso præstitum ante ini-
tam nauigationem. Sed quia & fideiussionis sa-
tisfactio, & alia proprij muneris implementa, vix
sperari de talibus possunt, ad reuersionem sub
reatu grauis culpæ, licet non violati iuramenti,
censendi sunt obligati. Pro quo etiam facit, quod
dicitur §. 199. vbi de proiectione mercium ob
ingruentem procellam, pro quo eius officium
adhibendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> §. 197. pium illud, & Christiana pro-<marginalia>De obliga-|tionibus Na-|uarchi erga|vectos in|naui, prode-|centi agendi|modo.</marginalia>
uidentia dignissimum. Item que el Capitan y
Maestre tenga cuydado de recoger la gente, que fuere
y viniere en las dichas naos, aßi marineros como pas-
sageros, y no les consientan renegar, ni blasfemar, ni
jugar cosa de interesse, si no fuere cosa de fruta para
passar tiempo. sulas penas contenidas en las leyes
destos Reynos: las quales seran executadas en los que
incurrieren en las dichas cosas: y el denunciador
aya la tercia parte de la dicha pena. Sic ibi. Et ob-
ligatio dicta non solùm ex charitatis lege de-
scendit, sed ex peculiari alia, quatenus in eo Re-
gis vices obeunt, cuius est Ordinatio, vnde &
defectus specialem ex eo titulo circumstantiam,
malitiæ contrahit in Confessione aperiendam.
Iuxta ludum autem dubitari potest an specialius
aliquid pro eo & ludentibus appareat, quod ve-
niat condemnandum? & apparet quidem si ea,<marginalia>De obliga-|tione restitu-|tionis ob a-|missa in lu-|do.</marginalia>
quæ aliena sunt, & mercatores commendationis
titulo deferunt, ludo exponantur. Tunc enim, si
quod patiantur ij, ad quos pertinent illa, dispen-
dium, duci nauarcho tribuendum, vt sit circum-
stantia grauis insuper Confessioni subijcienda.
De obligatione autem restitutionis, non soluente
qui lusit, videri posset verosimile extare illam ex
recepta doctrina de Magistratu non impediente
damna, ad quæ impedienda tenebatur. Sed verò
grauamen huiusmodi non videtur imponendum,
quia nauarcho non incumbit vitandi damna ob-
ligatio ex contractu oneroso, in quo stipendium
accipiat, vt munus politicæ gubernationis acci-
piat; sed virtute Regiæ Ordinationis eam con-
trahit obligationem, in quia commutatiua iusti-
tia non interuenit, sed alia politici, aut æcono-
mici regiminis, ex cuius violatione restitutio-
nis grauamina neutiquàm oriantur. Pro quo fa-
cit communis doctrina, & id quod habet P.<marginalia>Difficultas|specialis cir-|ca Prælatum|Religiosum.</marginalia>
Thomas Sancius lib. 6. in Decalogum cap. 14. nu.
33. vbi ait Prælatum Religionis videntem sur-
ripi aut perire ea, quæ sunt apud subditum de-
posita, si vitare damnum potuit non soluente il-
lo, teneri ad restitutionem, eo quòd vere sit iu-
dex respectu subditorum, vnde compellere posset
depositorium ad reddendum depositum, eo, qui
deposuerat, reposcente. Cùm ergo Nauarchus
non sit iudex, obligatio restitutionis non est ipsi
imponenda, quam neque in Prælato agnoscunt
aliqui apud eumdem Patrem nu. 32. ex Confes-
sario arguentes, & quia Prælatus non est ex vi
officij, & ratione pacti constitutus, vt non sub-
ditorum bonis prouideat, quomodocumque ad
subditos, sine acquisitione tamen Monasterij de-
uolutis; quæ ratio non est momenti leuis, & pro
excludenda restitutionis obligatione solet alijs
casibus adaptati §. 213. qui est tertius, pro nauium
visitatoribus inquisitio præscribitur circa præfata
delicta ad eorum punitionem ex Christiano Or-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0216.jpg/>
@@1@<SE216>De Domo Contracttaionis. 201
<duolan 2><-P>dinantium zelo, ex quo euidenter conuincitur
punitionem huiusmodi ad Nauarchum non spe-
ctare, neque esse illorum, dum nauigatio peragi-
tur, iudicem competentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>359.</absatz-nummer> Et in eadem quidem Ordinatione sic<marginalia>De iura-|mento in|visitatione|nauium.</marginalia>
statuitur: Otro si tomen aparte à cada marinero
y passagero juramento, si falta alguna persona del
nauio de los que se embarcaron en aquel viage, ô si
saben que alguna trayga algun oro, plata, piedras,
ô perlas fuera de registro, ô por marcar: ô si se ha
sacado alguna cosa del dicho nauio en alguna parte
del camino, ô despuee que llego, si se ha registrado en
nombre de otro lo que es suyo, ô en su nombre lo que
es de otro. Sic ibi, adeò multiplicata exactione
iuramenti, cùm tamen erga sequentia, deli-
cta inquam in nauigatione commissa, in qui-
bus & pellicatus, de iuramento mentio nul-
la. Quod equidem non ritè dispositum erunt
qui iudicent, & plus erga temporalia com-
moda, quàm erga diuinæ Maiestatis offen-
sas, curæ asserant adhiberi. Et videtur quidem,
cùm nauigationes huiusmodi ex præcipuo fi-
ne circa commercia Indica suscipiantur, in
quibus tantoperè Regia emolumenta conqui-
runtur, ob iura debita, & defraudatorum iniuria,
pro ijs tantummodò iuramentum conuenienter
exigendum, licet blasphemia maius peccatum
sit, quàm alia, de quibus ibi, sicut & nonnulla
committi solita, vbi Deus maximè Christianis
obsequijs aduocandus. Quidquid de hoc sit, iu-
ramentum dictum satis periculosè præscribitur
hominibus talibus in fauorem mercatorum, &
aliorum nauigantium, qui & frequentissimè fa-
uor proprius est, cùm sint in occultatione com-
plices, iuraturis. Nec deerunt Theologi secu-
ritatem conscientijs indulgentes, via non vnica
demonstrata, vt sine iuramenti violatione lethali
possint iuramenti verba fauorabiliter pronuntia-
re. Cùm possit etiam dici iuramentum tale ma-
gis de consuetudine, quàm de obligatione con-
trahere, & ita à Visitatoribus non omittendum
quidem, sed neque cum toto genuinæ grauitatis
pondere proponendum, ita vt propositionis mo-
do grauitas minuatur,</P>
<P>  <absatz-nummer>360.</absatz-nummer> In ijs, quæ de reditu nauium statuun-<marginalia>De Ordina-|tionibus cir-|ca nauium|reditum, &|de ijs, quæ|extraneis|venduntur.</marginalia>
tur §. 201. & seqq. Multa sunt pænalia, & ita
iuxta Doctorum sententias circa talia iudican-
dum. Cùm verò de ijs agitur, ad quos cura eo-
rum, quæ ex Indijs afferuntur, pertinet, vt in §.
202. obligatio grauis conscientiæ incumbit,
quia de Officialibus agitur. Et ita communis
circa illos tenenda doctrina. Quod verò. §. 209.
dicitur, quòd scilicet nihil ex præfatis Indicis
rebus vendatur extraneis, quod & satis p&#x0153;nale
est, videri potest graue conscientiæ onus impor-
tare, ob damnum, quod inde Regno cauetur in-
ferri. Sed cùm ita agentes regnicolæ fortunas
suas ea ratione promoueant, pro Regni etiam
vtilitate militant, quæ ex regnicolarum vtilita-
tibus integratur. Vnde & iura Regia aliunde au-
gentur, aucto scilicet commercio, quod aliàs
licitum est. Et propter quod exteri multi aper-
tum, cum Hispania bella prolixa detrectant.
Quamquàm negari nequeat sua Regijs statutis
conuenientia, quibus dum contra itur, meritò
p&#x0153;næ rationabiles imponuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>361.</absatz-nummer> In eadem Ordinatione extat prohibitio<-P>@@

<-P>circa Indos, ne scilicet in Hispaniam transmi-<marginalia>Ordinatio|prohibens|Indos in Hi-|spaniam|transmigra-|re.</marginalia>
gratio permittatur, pro quo & Regia prouisio
attexitur, inuicti Caroli V. & Philippi tunc
Principis, in qua rationes pro honestando man-
dato congeruntur: ex quibus vna illa periclitan-
tis vitæ videtur vrgere; quamquàm sciamus ali-
quos, & iuisse sanos, & incolumes redijsse. Hi-
spanicum quidem cælum noxiale nemini, si tuta
nauigatio, pro qua subeunda, ad portus est male
sanos necessarius appulsus, in quibus & Hispani
soliti periclitari, nec tamen proptereà censendi
sunt grauiter assumpta nauigatione peccare. Et
ita neque Indi, si sponte velint, contra quos sic
volentes prohibitio non currit, sed contra mit-
tentes, aut secum deferentes falso prætenso co-
lore de spontanea profectione: Y otros con color,
que dicen que los dichos Indios se quieren venir de su
voluntad. Et prouisio quidem dicta eo edita tem-
pore, quo Indi Insulani parùm sui compotes vi-
uere in Hispania sine magnis non potuissent in-
commodis anno scilicet 1543. Iam autem multi
sunt adeò capaces, vt sibi possint abunde quoad
vitæ necessaria consulere, idque in Hispania non
aliter, quàm patrio in solo præstituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Circa chirographum assecurationis vul-<marginalia>Pro assecura-|toribus diffi-|cultas.</marginalia>
go Poliza videtur illud difficile quod in priori
habetur verbis illis: Que passados los seis meses
contados desde el dia que la Poliza de asseguro se
fôrmare, pagaremos llanamente y desembolsaremos
luego ante todas cosas, y depositaremos en poder del
Cargador, ô persona que se hace asegurar, todo loque
vbieremos firmado, ô la parte que del daño nos cupie-
re à pagar: con tanto que nos deis fanzas llanas y
abonadas, paraque si fuere mal pagado, nos lo volue-
reis con treinta y tres por ciento. Hæc ibi, & vide-
tur, vt dixi, difficile, quòd scilicet in redditione
malè acceptæ solutionis triginta sint pro centum
assecuratori reddenda. Neque enim ibi aut lu-
cri cessantis, aut damni emergentis ratio vlla,
cùm & contingere possit vt ante impletum an-
num veritate detecta, quod datum fuerat, refe-
ratur. Præterquam quòd triginta & tria pro
centum magnus videtur excessus, quando in nun-
dinis non versantur sic contrahentes. Pro quo
dici potest, si reuera ad lucrum cessans respectus
habetur, ita esse, & notabilem reputandum ex-
cessum, vnde ad moderationem dictam summam
reducendam. Potest autem faciliori & securiori
doctrina saluari, si dicamus p&#x0153;nam esse con-
uentionalem, quam in talibus esse non leuem o-
portet, vt fraudibus occurratur, quæ quidem
circa res magni momenti versantur. Vbi & non
inuerosimiliter addi potest in redhibitione tali
& lucri cessantis, & p&#x0153;næ etiam respectum ha-
beri, vt vtrique aliquid respondeat, de quo con-
queri nullus possit, cùm scienti & volenti non
fiat iniuria, & contractus ex pacto & conuentio-
ne legem accipere dignoscantur, iuxta notam
Iuris regulam.</P>
<P>  <absatz-nummer>363.</absatz-nummer> In Ordinationibus pro nauibus ad por-<marginalia>P&#x0153;næ com-|missi vt|afficiant Ec-|clesiasticos.</marginalia>
tus diuersos ab ijs, ad quos debent dirigi, diuer-
tentibus. §. 9. prohibetur venditio earum mer-
cium, quæ in illis conuehuntur, & post alia sic
dicitur, cum p&#x0153;narum grauitate, de qua ibi:
Y siendo Eclesiasticos sean auidos por estraños de
estos mis Reynos, y pierdan las temporalidades, so-
breque encargo à los Prelados que tengan mucho cuy-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0217.jpg/>
@@1@<SE217>202 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>dado de executar en ellos estas dichas penas sin re-
mision alguna, como expressamente Ordeno y mando
à todos los jueces de mis Reynos y Señorios, y à cada
vno en su distrito los hagan executari executen en las
personas sugetas à su juridicion. &c. Vbi statim
occurrit difficultas quomodo erga Ecclesiasticos
ita agi possit, vt grauissimæ illis extraneitatis à
Regnis Hispaniæ, & amissionis temporalitatum
p&#x0153;næ per potestatem laicam imponantur. Et in
Ordine quidem ad illarum executionem debita
cum distinctione proceditur, dum per Prælatos
vt fiat iniungitur, quod iudicibus alijs cum ex-
presso mandato. Sed nihilominùs ipsa p&#x0153;narum
expressio in Ecclesiasticos directa, contra Eccle-
siasticam videtur libertatem. Præterquam quòd
nimia est in eo seueritas, vt pro contractu ex se
licito extremum imponatur exilium, & Benefi-
cij fructibus vsquequaque priuetur, id enim tem-
poralitum nomine designatur, vel quidquid ra-
tione Ecclesiastici muneris debeatur. Et quidem
ratio, quæ vrget vt executio p&#x0153;narum non nisi
interuentu Prælatorum fiat, Ecclesiæ scilicet
immunitas, pro non imponendis p&#x0153;nis pariter
militat, nam ad illud etiam dubio procul exten-
ditur: p&#x0153;narum enim impositio actus iurisdi-
ctionis est, & maximè apertus, cùm non dire-
ctiuæ tantùm, sed coerciuæ sit potestatis, & meri
ac mixti imperij, vt est apud omnes in confesso.
Pro quo videnda quæ diximus Tomo 1. Tit. 5.
n. 1$unclear41. & locis alijs ibidem allegatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>364.</absatz-nummer> Ad quod responderi potest ex dictis<marginalia>Benigna|Ordinationis|explicatio.</marginalia>
nu. 347. Ordinationem prædictam iuxta eorum
sententiam procedere, qui censent posse Eccle-
fiasticos ciuilium legum violatores, ad quorum
obseruantiam tenentur, â potestate laica puniri:
& præfatam Ordinationem, quæ legis vim ha-
bet, ex eorum esse genere: quod quidem licet
minùs probabile, suam tamen habere cùm pro-
babilitatem videatur, iuxta illam in re, quæ ma-
gni est reputata momenti, voluit, sic nonnullis
ex Iuristarum gremio Consiliarijs iudicantibus,
decernere legissator. Prælati autem, quibus exe-
cutio p&#x0153;narum iniungitur, cùm sint docti &
prudentes futuri, quid in casus contingentia fieri
oporteat, peruidebunt. P&#x0153;næ siquidem dictæ
ex illis sunt, quæ numquàm ad exitum perdu-
cuntur: & licet pro illis comminationes non se-
mel audiantur, benigniori solent euentu termi-
nari.</P>
<P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> §. 33. Seuerum etiam statutum conti-<marginalia>Negotiatio|ministris|Regiis vt|prohibita.</marginalia>
netur pro contractationis prohibitione, omnes
eos complectens, qui Officio funguntur aliquo
in Domo contractationis cum ampliatione ad
famulos, & coniunctos, Officialem iudicem Ga-
dibus residentem, sicut & in Insulis Fortunatis:
& optimo quidem obtentu, vt scilicet sic meliùs
possint sua exequi Officia, p&#x0153;nas delinquenti-
bus impositas exequi, dum nihil, quod timere
possint valeat obsistere, omni propriarum com-
modorum respectu sequestrato. Circa quod ea
deseruire possunt, quæ dicta Tit. 3. Cap. 3. &
quidem ex illis multi de seruanda in Officio fide-
litate iurant, vnde ex ea parte videntur grauiter
obligati, secus alij. Nihilominùs si ratione ad-
mixtæ contractationis nullam iniustitiam in Of-
ficij administratione committant, aut quidquam
faciant diuina lege prohibitum, periurij crimen<-P>@@

<-P>non sunt censendi perpetrare, iuxta dicta de Præ-
toribus Indicis Titulo 6. Cap. 1. In quo si admo-
niti à viro docto non sint circa distinctionem
traditam, & gradum obligationis, peccare qui-
dem ex conscientia erronea poterunt, vnde o-
portet Confessarios suo in his Officio non dees-
se, vt multa sic peccata possint ab indocta turba
vitari; immò & à sciolis aliàs, sed in materia præ-
senti parumper instructis.</P>
<P>  <absatz-nummer>366.</absatz-nummer> Circa Defunctorum bona, quorum<marginalia>Circa bona|desunctorum|quæ obliga-|tiones in iu-|dicibus, &|alijs.</marginalia>
administratio ad Domum contractationis atti-
net, multa habentur nu. 89. & seqq. & sunt om-
nia momenti magni, vnde iuramentum circa illa
vim suam exercet in ijs, qui illud emiserunt; sunt
namque alij, quibus grauamina quędam suis cum
p&#x0153;nis imponuntur, vti executores tessamento-
rum, de quibus n. 91. & bonorum custodes aut
depositarij, vulgò dicti Tenedores, qui neque per
se ipsos, neque per interpositas personas, emere
quidquam eorum possunt, etiam à tertio posses-
sore, & ampliùs. Quòd si in eo fraus interuene-
rit, dum scilicet publica venditio fit, aut emptio
modo dicto, redditio quadrupli iniungitur, si le-
gitima pro eo fuerit præmissa probatio. Vbi dici
verosimiliter potest Ordinationem istam ex ijs
esse, quæ in præsumptione fundantur, vnde illa
non interueniente fraude, de qua ibidem, & iusto
seruato pretio per interpositam personam cele-
brato contractu poterit quod placuerit, obtineri.
Iuxta dicta Tit. 4. nu. 43. & Tit. 5. nu. 16. vbi li-
mitationes additæ pro Regijs ministris, quæ qui-
dem in ijs, de quibus agimus, locum non habent,
nisi fortè Regij etiam ministri sint, & tales vt
eorum respectus possit violentum aliquid contra
pretij iustitiam extorquere.</P>
<P>  <absatz-nummer>367.</absatz-nummer> Pro eisdem est Ordinatio. §. 100. vbi sic<marginalia>De obligatio-|ne mittendo-|rum in Hi-|spaniam.</marginalia>
post alia verissimè ponderata: Por en de manda-
mos que de aqui adelante todos los que son, ô fueren
Albaceas y Testamentarios, y herederos con cargo de
restitucion de qualesquier Difuntos, que tengan los
herederos en Castilla, sean obligados dentro del año
de su Albaceazgo enuiar loque restare cumplida el
anima del Difunto à sus herederos doquiera que estu-
uieren &c. Y si por caso vbiere algunas deudas-en-
uien loque estuuiere cobrado con relacion de las deu-
das. Y si por falta de nauios, ô por otro justo impedi-
mento, no los pudieren enuiar dentro del dicho año,
luego que sea cumplido sean obligados de dar y den
quenta con pago de los tales bienes al juez susodic-
ho: por manera que por ninguna via los dichos Al-
baceas y Testamentarios no puedan tener ni tengan
en su poder mas de vn año los dichos bienes, aunque
sucedan vnos à otros: su pena de pagar con el doblo
todo lo que mas tiempo retuuieren en su poder &c.
Quæ quidem satis prouidè & sanctè disposita:
Sed nihilominùs qui intra annum mittere in Hi-
spaniam non potuit, quæ mittenda iuxta Defun-
cti fuerant voluntatem, vt ea iudici tradat, à quo
sint cum omni, vt præscribitur, securitate trans-
mittenda, graui conscientiæ onere non tenetur.
Immò si secura illi sit futura missio, ad illam po-
tiùs grauis erit conscientiæ obligatio. Scimus
enim quàm notabilia dispendia ex intromissione
bonorum in huiusmodi tribunali ij, ad quos per-
tinent, patiantur. Debet siquidem executor te-
stamenti bona à Defuncto suæ curæ relicta vti-
liter administrare, & confidentiæ de ipso habitæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0218.jpg/>
@@1@<SE218>De Domo Contractationis. 203
<duolan 2><-P>respondere. Si verò denuntiationis periculum
subsit, obligatio prædicta cessabit, quia alienis
non debet consulere cum probabili perieulo pro-
priorum. Quòd si contingeret vt ex respectu
vtilis administrationis, in discrimen aliquod in-
cideret, & damnum in bonis proprijs pateretur,
posset illud bonis Defuncti, si qua haberet oc-
culta, compensare.</P>
<P>  <absatz-nummer>368.</absatz-nummer> Et vt alia omittam, illud sedulò obser-<marginalia>Arcam non|aperiendam,|nisi Auditore|præsente.</marginalia>
uandum, vt arca, in qua pecunia asseruatur,
numquàm nisi Auditore regio adstante aperia-
tur: Scio, enim id esse necessarium; nam iuxta
paræmiam nostram En arca abierta, el justo peca:
quod quidem etiam Hispanæ linguæ ignarus
intelliget, si latinè quidquam, cùm sic Latinus
sit dicturus: In arca aperta etiam iustus peccat. Ad
hæc enim funebria multi accurrunt, & inhiant,
sicut ad cadauera vultures, & heredes ab inte-
stato se esse practicè protestantur. Quòd si Au-
ditor in lecto decumbat; tales adhibendi eius
loco, quibus non minùs quàm sibi fidat, & pa-
riter reuereantur inferiores ministri oculis in vis-
cosas manus intentis, vt laudabile hoc loco sit,
quod apud Venusinum vatem pro auari vitupe-
rio legitur:</P>
<P>  Ingentes oculo irretorto spectat aceruos.<marginalia>Horat. 1.|Carm. Ode 2</marginalia>
<P>Et hæc pro Domo dicta in Orbe celebri, ne
quidquam ad Indias spectans intactum relin-
quamus, de qua forsitan alia in decursu occur-
rent, sicut de Regio Consilio. Et pars quidem
illius censetur Mercatorum Consulatus, de quo
tamen hic nihil, quia de Limano actum Tomo
præcedenti, circa quem ferè similes difficultates
enodatæ, neque ab eo alienæ, de quibus verb. se-
quenti.</P>
<Z><A+2>CONTRACTVS.</A+2>
<A+1>Casus peculiares circa emptionem & ven-
ditionem.
I.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>369.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etro degenti Limæ ex Panamensi por-<marginalia>De venditio-|ne rei emptæ,|& ante tra-|ditionem|venditæ reso-|lutio.</marginalia>
tu Memoria mercium (sic vocatur ea-
rum copia cum varietate scripto expressa) suis
empta pecunijs affertur. Et antequàm adueniat
eam Ioanni vendit, sibi nauigationis periculo
reseruato: quam Ioannes Francisco pretio eo-
dem vendit, periculo apud Petrum remanente,
& secunda hac venditione dubitatur an liceat, &
an si Ioannes lucrum ex ea captet, sit illud in
conscientiæ foro licitum, quandoquidem non
sustinet periculum.</P>
<P>  Et responsum est licitam esse venditionem,
quia Ioannes merces non vendit, quarum domi-
nium non habet, sed ius ad illas, quod in Fran-
ciscum transfert: Pretium tamen computan-
dum iuxta valorem, quem traditionis tempore
sunt merces habituræ. Et ita lucrum, quod Io-
anni accrescit ex duobus titulis potest iustifica-
ri. 1. Si iustum pretium non excedat iuxta tres
illius gradus, supremi, medij, & infimi: Potuit
enim infimo emere, & vendere supremo. 2.
Quia circumstantia aliqua superuenit, vnde pre-
tium possit augeri, ex notitia scilicet non ad-<-P>@@

<-P>uenturæ Classis ex Hispania, quæ aduentura
anteà credebatur, vnde minori pretio emptio
constitit. Ad id verò quod de periculo dicebatur,
occurritur ex eo quòd licet illud circa mercium
substantiam non subeat, subit tamen quoad ea-
rum valorem, qui decrescere potest ex circum-
stantia præfatæ opposita; si videlicet aduenturæ
classis notitia sit, cùm non ventura ante contra-
ctum putaretur, aut aliunde mercium illarum
suppetat abundantia, vt accidere potest in ijs,
quæ ex Sina deferuntur. Si verò lucrum titulo
numeratæ pecuniæ sit, & delatæ solutionis, non
licet, quia vsurarium. Sic P. Auila die 14. Ia-
nuarij 1584.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Vbi quod de pretio dicitur, æstimando<marginalia>Admissa illa|& compro-|bata.</marginalia>
iuxta tempus traditionis, communis Doctorum
sententia firmat, vt videri potest apud Bonaci-
nam Tomo 2. Disput. 3. de Contractibus, Quæst. 2.
Puncto 4. nu. 16. vers. Secundò, conuentionem, &
iura quidem, sicut & actiones vendi posse in
confesso est apud illos, & venditione peracta, si
res determinata sit, ad emptorem periculum per-
tinere, communis etiam innixa Iuri Doctorum
sententia tradit, vnde in casu dicto ita fieri de-
buit: posse autem inter contrahentes conueniri
habetur in l. si in venditione ff. de per. & commut.
rei venditæ: vbi & scribentes. Quòd autem ra-
tione circumstantiarum augeri pretium rerum
vendibilium possit nullus est qui de contracti-
bus scribens non affirmet, & explicet, cum suis
ampliationibus & limitationibus. Licet autem
in casu prædicto nulla fuerit specialis proposita,
sub ea tamen suppositione: resolutio processit,
licet illa necessaria non sit, si quod dictum est de
pretio secundùm eius tres gradus, in eo fuit ob-
seruatum. Vnde prædicta resolutio, licet in ea
nullus citetur aut Textus aut Auctor, in offenso
potest pede decurrere, sicut aliæ docti Magistri,
quem & non veteranum plusquàm veteranus
obseruantia libenti suspicio. Scribebat anno æta-
tis 36.</P>
<Z><A+1>II.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>371.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vidam certum fanecarum tritici nu-<marginalia>De non tra-|dente rem|venditam|signato tem-|pore.</marginalia>
merum emit Februario mense traden-
darum, quæ tamen non nisi Augusto traditæ. Et
quæritur an pretium futurum sit, quod tunc ha-
bet triticum, & est maius, quàm Februario, in
quo tradendum fuerat, habuisset. Responsum, si
solutio fiat in tritico, tradendas dictas fanecas
pretio tunc currenti, licet sit illud maius, ita vt
nihil ratione illius detrahatur. Si in pecunia, si-
militer, quia fuit in mora, & sibi imputet. Sylue-
ster verb. Interesse. Et verb. Restitutio 3. nu. 9. ad
medium. Sic idem anno præfato 18. Februarij &
Syluester quidem citato num. 9. ita scribit Si fru-<marginalia>Syluester.</marginalia>
mentum non est datum emptori in termino, conside-
rabitur illud, quod plus valet, quod est interesse in-<marginalia>Inter dam-|num infrin-|secum &|extrinsecum|quæ diuersi-|tas.</marginalia>
trinsecum: non quòd animalia mortua sunt, quod
est extrinsecum: quod limita, si venit damnum ex
simplici omißione debitoris; secus si cum omißione
venit commißio, vt quia promisit dare frumentum
in tali termino, & creditor aliter sibi prouidisset, nisi
fuisset debitoris promißione deceptus, quia tunc te-
netur per omißionem & commißionem, id est falsam
promißionem: & venit etiam extrinsecum. ff. de act.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0219.jpg/>
@@1@<SE219>204 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>emptor. l. Iulianus, præsertim in foro conscientiæ,
vbi tenetur quis proximo de omni damno ex dolo da-
to, vel lata culpa. De iniur. l. si culpa. Sic ille ci-
tans verb. Interesse, vbi distinctionem eamdem
interesse intrinseci & extrinseci proponit, & ex-
emplo confirmat, sic dicens: Vendidisti mihi vi-
num, quod valebat viginti, & pretium tibi tradidi,
nec dedisti: nunc autem valet quadraginta: & si
traditum fuisset, tantùm habiturus eram, & de hoc
ff. de act. empt. & vendit. l. si sterilis. §. Cùm
per venditorem interesse extra rem, & extrinsecum
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>372.</absatz-nummer> Iuxta quæ in resolutione præfata ali-<marginalia>Quid circa|resolutionem|traditam ad-|dendum vi-|deatur.</marginalia>
quid videtur desiderari, id scilicet, quod ad in-
teresse extrinsecum spectat; licet ex citatione
Scriptoris prædicti, cum eo videatur doctus Pa-
ter consentire; cùm aliàs in eo Iuris appareat
expressa dicio citatis in legibus, & ita etiam
tenet P. Molina Disput. 368. vers. Tertia Conclu-
sio, adductus aliàs à Nobis Tit. 9. nu. 64. Non est
autem ita exploratum quod ad discrimen dictum
asseritur, vt non possit circa illud doctrina satis
verosimilis adduci, ex qua limitandum videatur,
vt scilicet damnum ad lucrum etiam cessans de-
beat ampliari. Pro quo ita scribit P. Fagundez<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
Lib. 1. de Iustitia Cap. 4. nu. 3. Quæstionem tra-
ctat egregie Reynosus obseruat. 9. per totam, & do-
ctè resoluit, si persona, cui quis est debitor, sit mer-
cator solitus negotiari suis pecunijs, tunc quidem
omnem obligatum simpliciter ad solutionem damni
obligatum ei etiam esse ad solutionem lucri cessantis;
secus si non sit mercator, quia tunc non omnis obli-
gatus ad solutionem damni, obligatus est ad solutio-
nem lucri, quia lucrum & damnum sunt res inter
se diuersæ, & obligatio non extenditur ad casum &
res diuersas: at verò respectu mercatoris, qui solet
negotiari suis pecunijs, hæc duo lucrum & damnum
in persona illius moraliter vniuntur, & pro vno re-
putantur. Vnde egregiè ait: Hæc verba posita in con-
tractibus Peirdas & Daños expressa in fauorem il-
lius, qui mercator non est, ad solum damnum emer-
gens referenda esse, non ad lucrum cessans: expressa
verò in fauorem mercatoris, ad vtrumque referenda
sine dubio esse. Sic ille citans ex Reynoso Surdum,
Mascardum, & Scoba, & textum expressum in
l. commissa. ff. Rem ratam haberi. Licet autem
hoc contra Syluestrum, qui de damno, & non
de lucro cessante, suam vult resolutionem pro-
cedere; quia tamen etiam in mercatoribus sua
esse etiam damna extrinseca possunt, in illis po-
test prædicta locum habere doctrina.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Id autem quod à præfato dicebatur Au-<marginalia>Notanda do-|ctrina circa|falsum pro-|missorem.</marginalia>
ctore de promissione debitoris, ex cuius viola-
tione obligatio ad extrinseca etiam damna con-
surgit, videtur difficile, quia promissio semper
in hoc contractu interuenit, dum ille, qui ven-
dit, pro traditione rei venditæ fidem adstringit
suam. Ex eo autem quod falsò promittat, & ita
promissioni non stet, nihil minùs habet cre-
ditor, quàm per simplicem omissionem; quia
promissionis falsitas nihil præter omissionem re
ipsa ponit. Neque falsitas non cognita à Credito-
re in caussa esse potuit vt ille sibi non prouideret,
quia sicut quod non est, nullum parit effectum,
ita & quod non scitur, quandoquidem rationale
agens media cognitione operatur. Videtur ergo
traditione facta iuxta pretium currens ad æqua-<-P>@@

<-P>litatem satisfacere. Nisi fortè deceptio alia in-
contractu interuenerit, quam significare volue-
rit dictus Auctor verbis illis: Nisi fuisset debito-
ris persuasione deceptus, vt scilicet deceptio non in
sola promissionis falsitate constiterit, sed in alijs,
ex quibus in externo foro potuit contractus do-
losus comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>374.</absatz-nummer> Iuxta dicta autem, loquendo in casus<marginalia>Accommo-|datio doctri-|næ casuipro-|posito.</marginalia>
propositi specie de frumento non tradito in ter-
mino constituto, videtur dicendum, si creditor
panificio viuat, idem dicendum de illo, ac de mer-
catore, quia in illo damnum & lucrum cessans in
persona illius moraliter vniuntur & idem est in
exemplo de vino, si circa illud, qui emerit, ne-
gotiationem exerceat. Vbi dici potest, quando-
quidem cùm res traditur, maiorem valorem ha-
beat, maiori etiam vendi posse, & ita lucrum
non cessare. Quod quidem ita accidere potest
respectu sic factæ traditionis: nihilominùs stare
potest, vt antecedenti tempore lucrum aliquod
cessauerit. Et damnum acciderit, quod nequeat
lucro post traditionem possibili compensari. Si
autem reuera ita esset, vt negotiatione dicta lu-
crum prorsus æquiualens haberetur, dici tunc
posset ad nihil ampliùs teneri debitorem, nisi spe-
ciali industriæ id esset tribuendum, quæ anteà
locum non habuisset, etiamsi res fuisset tradita,
tunc enim de lucri cessantis detrimento resarci-
endo in debitore obligatio resultaret.</P>
<Z><A+1>III.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>375.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ræcedenti casui affinis est alius, qui eo<marginalia>Notandæ do-|ctrinæ casus.</marginalia>
quòd subtilis obseruationis habeat ali-
quid, visus est non omittendus. Quidam emit
centum mensuras tritici (fanecas vocamus) pre-
tio nouem regalium tradendas mense Maio.
Quo adueniente, cùm earum non esset copia, à
creditore petijt venditor inducias vsque ad Au-
gustum, promittens se tunc centum & decem
traditurum, quia in eo pretium erat decem re-
galium futurum. Et responsum licitum esse con-
tractum, dummodò debitor non compelleretur
ad excessum illum, pretij tritici decem mensuris
explendum, cùm ad pecuniam tantùm tenere-
tur. Pro quo quidem ratio non reddita; sed illa
proculdubiò est, obligationi præfatæ pecunia
satisfieri posse, sic enim pretij suppletur excessus.
Cùm ergo obligatio tradendi tritici mensura, sit
pretio æstimabilis, nequit ad illam compelli de-
bitor, sicut neque ad soluendum in speciali pe-
cunia. Si ergo velit Creditor triticum sibi dari,
ex decem mensuris aliquid detrahendum, vel si
integras petat, pretium aliquod adijciendum,
boni viri iudicio. Licet autem in casu proposito
circa rem parui momenti videatur difficultas ver-
sari; doctrina tamen ad contractus poterit mo-
menti maioris extendi.</P>
<Z><A+1>IV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>376.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Ogatum est an Indis Chilenis, feruidæ<marginalia>Vini vendi-|tio an liceat|pro Chilensi-|bus Indis &|similibus Vbi|resolutio ne-|gatiua.</marginalia>
& ferocis indolis, possit vendi vinum,
quo sine dubio inebriandi, cum damnis ingenti-
bus ex ebrietate futuris. Et respondit Auctor
noster die 28. Martij 1591. cum alijs Patribus
Limæ, id esse illicitum. Pro quo adducti D. An-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0220.jpg/>
@@1@<SE220>De contractibus casus aliquot Doctrinales. 205
<duolan 2><-P>toninus Parte 2. Tit. 6. cap. 3. §. 2. Tabiena verb.
Ebrietas n. 3. in fine. Glossator Angeli verb. eodem,
Ariostus 3. p. Summæ de Caupone, seu Tabernario §.
9. Lucius in Summa cap. 22. §. 9. Alcocer cap. 24.
de Gula. Emmanuel Rodericus in Summa cap. 76.
Conclus. 15. Ratio vniuersalis, & quæ ab extrinse-
cis nocumentis non pendet, quia illa sæpè non se-
quuntur, & possunt præcaueri, ex læsione rationis
desumpta, præcipua hominis portione: sicut e-
nim neque se occidere, neque mutilare potest, ita
neque rationis vsum turpiter impedire, neq; enim
ad id se potest dominium, quod eius habet, exten-
dere, sicut neq; ad membrorum præcisionem aut
luxationem. Et sic concluditur: Neque iustificatur
contractus iste ex eo, quòd dicatur nonnullos pau-
peres se huiusmodi venditionis modo sustentare:
nam cùm ille sit contra iustitiam, & in damnum
tertij, non potest prædictis commoditatibus red-
di licitus, & quamuis initio aliqua sit futura dif-
ficultas, stabilito tamen semel vsu vt in minori
quantitate vendatur, poterunt se pauperes sustenta-
re. Sic dicti Patres.</P>
<P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Circa quod dictum à Nobis Tit. 1. n. 143<marginalia>Ratio cur|ob$unclearreas sit|peccatum|mortale, ex|D. Thoma,|& Caietan.</marginalia>
& seqq. & Tit. 9. cap. 12. §. 9. quidpiam incidenter,
dum de loco, & potu hydromelico ageremus. Ra-
tio autem adducta communiter à Doctoribus af-
fertur, & est D. Thom. 2. 2. q. 150. art. 2. vbi multa
Caietanus, licet in eo, quod de dānis à S. Doctore
dicitur, interpretationem adhibeat, sec&#x0169;dùm sub-
stantiam quidem valde verosimilem, sed textui
minùs consonam vt consulenti constabit. Iuxta
quæ Chilensium ferocia non est censenda caussa,
propter quam vini non sit licita venditio, ita vt si
illa deficeret, vt in quibusdā deficit, non sit ebrie-
tas mortalis culpa censenda; nam quocumque ex
superuenientibus eidem sublatis, suā peculiarem
malitiam ex genere grauem habebit, vt in multis
accidit, qui, vt asserit præfatus Cardinalis. aut dor-
miunt, aut otiosi sunt, immò & hilares, & ludib&#x0169;-
di, grata vulgo prębentes spectacula, quod est alijs
in Indis satis frequens. Sit ergo ratio mortalis gra-
uitatis ex grauissima iniuria desumpta, quæ fit ra-
tionali naturæ, dum quis ex homine quodammo-
dò redditur brutum, ludibrio videntium exposi-
tus, licet aliquando contingat id præcaueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Dicitur autem in præfata resolutione<marginalia>Diufficultas|ex moderatæ|quantitatis|venditione.</marginalia>
posse vinum vendi in minori quantitate, ex quo
videtur & ementium bono, & vendentium com-
modo prouideri. Sed quidem neque eo pacto res
in tuto consistit. Nam Indus, cui in vna caupona-
ria domo minor illa quantitas venditur, in alia, &
in alia potest emere vsque ad superabundantem
caussam ebrietatis. Ex quo videtur fieri posse vt
in qualibet maior illa quantitas vendi possit. Ne-
que enim tabernarij soliciti inquisitores esse de-
bent, vt sciant an alibi qui modò vinum sibi vendi
petunt, illud pretio, aut aliter compararint. Posset
equidem moderatione dicta aliquo modo damnis
præfatis occurri, vbi taberna esset vnica, in oppidis
autem, in quibus plures, id sanè erit perdifficile,
& ita non videntur tabernarij nimis circa hoc vr-
gendi, tum ob rationem prædictam, tum etiam
quia pro se habent sententiam de rerum indiffe-
renti&#x0169; licita venditione: vbi aliquod graue dam-
num præter ebrietate&#x0303; verosimiliter non timetur,
siue ementis, siue alterius. Et in Chilenis quidem
ex venditione negata maiora vide&#x0303;tur posse timeri<-P>@@

<-P>incommoda, quàm ex concessa; sunt enim ad re-
belliones prompti, donec, Deo misericorditer a-
gente, in eorum cordibus fides, & cum ea Dei ti-
mor, radices agat altiores, qua stāte in multis Sep-
tentrionalibus prouincijs ebrietatis regnum adeò
videtur propagatum, vt non sit dedecori cùm ali-
quis sua in domo quęritur, respondere famulos es-
se ebrium, & ita humani conuictus incapacem.</P>
<negEZ><A+1>Casus alij pro Contractibus. Prætor Indi-
cus, vt possit cum Regia pecunia con-
tractare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>379.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic euenit, dum pecuniam ex arca extra-<marginalia>Peculiaris|resolutio ob|pretium pe-|riculi, cui|Regia pecu-|nia exponi-|tur.</marginalia>
hit, in qua Regia tributa reponuntur. Et
proposito casu responsum non licere, & quod ad
restitutione&#x0303; attinet, deductis expensis, quia nemo
suis stipendijs militat, & eo, quod meretur indu-
stria, quod superest lucrum non posse sibi integrè
retinere. Cùm enim Prætor dictus nihil in bonis
haberet præter illa, quæ ex officio sperabat, pecu-
niam Regiam periculo exposuit sine spe satisfa-
cie&#x0303;di debito, si in negotiatione periret, sicut perire
solita, cui etiā periculo merces expositæ pecunia
emptæ, solent enim contractus isti supremis iudi-
cibus denuntiari, & modis alijs in perditionem
abire. Periculum autem dictum pretio est æsti-
mabile: & ita quemadmodùm si Rex traditæ ali-
cui pecuniæ in se recipiat periculum, ex eo titu-
lo potest pretium exigere, ita & in casu præsenti,
in quo periculum subit, licet inuitus, ex quo ob-
ligatio in debitore non minuitur, sed augetur.
Pro qua doctrina, appretiandi periculi stant Io-
annes de Medina Codice de Restitutione q. 38.
cap. 3. & 4. Corduba in Summa q. 84. & viri alij
docti. Et licet aliqui respondeant eum, qui cariùs
vendit non numerata pecunia ob periculum solu-
tionis, & sine fideiussione, sibi id debere imputa-
re: saltem in eo, qui coactus venderet, nō videtur
negari posse aliquid ratione periculi esse admit-
tendum. Vnde etiamsi ille, de quo agimus, nihil
fuerit negotiatione lucratus, ad solutionem debiti
interesse ob præfatum titulum semper manebit
obligatus. Est autem minoris ęstimandum, quàm
esset illud, quod ratione pacti cum alio deberetur,
quia ille spe omni recuperendi id, quod est amis-
sum, penitus destituitur; cùm tame&#x0303; Rex ad huius-
modi effectum man&#x0169; habeat validiorem, vt possit
decursu temporis à Prętore recuperare quod per-
didit. Sic citati Auctoris Summaria resolutio.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Circa quam dictum à Nobis Tit. 5. cap.<marginalia>Circa illam|iudicium.</marginalia>
3. de Regijs officialibus instituta quæstione, pro
quibus ratio eadem. Et de periculo id, quod expe-
rientia est notum, recognouimus; nec tamen ra-
tione illius quidquam esse Regi reddendum dixi-
mus, sicut nec modò; quia Doctores de hoc agen-
tes, nihil tale asserunt, & ratio esse potest, quia sic
videtur generaliter receptum, vt ex titulo periculi
nullus quidquam exigat à negotiantibus pecunia
aliena, sintque omnes contenti integrali recupe-
ratione, si neque damnum reuera emersit, aut lu-
crum cessans. Vbi & dici potest quoad hoc ge-
neraliter receptam grauium Scriptorum senten-
tiā, cuius solidum fundamentum attulimus Tit. 9.
n. 112. asserentium pro periculo nihil deberi. Et
Rex quidem vt periculo occurrat, fideiussio-
nem exigit, vnde ratione illius nihil aliud valet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0221.jpg/>
@@1@<SE221>206 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>exigere, etiamsi fideiussio non rectè succedat, quę
quidem pro pecunia fuit, & non pro interesse alio
ex periculo, cui exponi potest, resultante. Sicut
autem à fideiussore nihil vlterius exigi potest, ita
neque à debitore, quia idem est vtriusq; debitum;
vnde circa hoc non est ita scrupulosè agendum,
vbi neque Regia liberalitas interpellat.</P>
<Z><A+1>Prætoris Indici contractus alius.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>381.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Radidit ille Caciquio centum vini ma-
iora vasa (botijas vocant) & vrget vt
inter Indos illa distribuens ducentos ab illis Indi-<marginalia>Vini pro|arietibus|damnabilis|permutatio.</marginalia>
cos reportet arietes, moderatis oneribus portan-
dis idoneos, ita vt botissia vna duorum sit arietum
compensatio. Et rogatum an in tali contractu
aliquod conscientiæ fuerit grauamen incursum.
Et affirmando responsum, tenerique Prætorem
dictum dictos arietes reddere, nec sufficere, si id
quod plus valoris habebant, eorum dominis sol-
ueret, ratione etiam habita detrimenti conside-
rabilis ex labore contracti. Ratio est, quia con-
tractus fuit inualidus, cùm ex parte Indorum
fuerit inuoluntarius, & vt demus validum fuisse,
vrget obligatio ratione iniustæ acceptionis, & il-
latæ iniuriæ, nec non ex eo quòd tradit Domini-
cus Sotus lib. 6. de Iustitia q. 1. art. 4. scilicet in
contractibus, qui sine integra libertate fiunt,
præsumendam esse alienationem ex ijs, quæ esse<marginalia>Soti notan-|da doctrina.</marginalia>
possunt, minimam: & ita præsumendum est In-
dos nudam tantùm fecisse traditionem arietum,
vt Prætor haberet illos, non tamen vt proprios
possideret, quam Iuristæ vocant nudam deten-
tationem. Et quod ad compensationem detrimen-
ti attinet, videtur indubitabile, quamuis Angelus
verb. Restitutio 1. §. Quis dicatur malæ fidei posses-
sor. & Syluester verb. eodem 3. nu. 9. alijque id non
affirmassent. Quo ad lucrum verò, si Prætor bona
fide processit, retinere illud potest, quia cum titu-
lo sufficit pro habendis fructibus. Ex quo funda-
mento Antonius Gomez Tomo 2. varirr cap. 2. de
Emptione & vendit. asserit, quando rescinditur cō-
tractus ob excessum vltra dimidium iusti pretij,<marginalia>Alia Anto-|nij Gomez.</marginalia>
fructus non iuberi reddi, quia reuera non deben-
tur. Si autem mala fides extitit, quidquid lucri
comparatum est, reddendum Indis, iuxta Angel&#x0169;
& Syluestrum suprà. Immò & quod Indi erant
lucraturi, si fortè plus illud, & damna emergentia.
Quia verò Indorum lucrum non erat in re, sed in
spe, ea de caussa aliquid detrahendum, sicut ra-
tione industriæ, ob curam arietum locandorum.
Quòd si Indi iam vinum penitus exhauserunt,
quod valebat reddent, & Prætor sibi imputet, qui
ipsis inuitis modo nō dubitauit indebito permu-
tare. Et circa detrimentum animaduersio adiecta,
quòd scilicet si illud extraordinarium sit, sed quod
solet ex locatione contingere, & Prætor quod lo-
catio meretur, Indis soluat, ad nihil vlterius te-
neatur. Bonæ autem aut malæ fidei Prætor ipse
est censendus & testis & iudex, si videlicet a-
nimaduertit Indos sponte aut inuitos arietes tra-
didisse. Iuxta hæc resolutio propositi casus.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> In qua quidem quod de fructibus malæ<marginalia>Resolutio|præfata non|penitus ap-|probatur.|Vbi de fru-|ctibus malæ</marginalia>
fidei possessoris asseritur non admittend&#x0169;, quan-
doquidem qui per negotiationem habentur, indu-
striales sunt, quos ad possessorem pertinere dixi-
mus citato Tit. 5. n. 14. Quod etiam de vino sol-<-P>@@

<-P>uendo ab Indis secundùm valorem, que&#x0303; habebat,<marginalia>fidei possessa-|ris, & bonæ.</marginalia>
assertum, durus sanè sermo, neque æquitati aut
rationi conformis: sic enim vix quidquam in fa-
uorem Indorum concluditur: vinum siquidem
soluturi, & prætereà quod respondet industriæ,
vnde perinde est ac si suos arietes pretio currenti
emerent. Deinde vinum inuiti acceperunt, vnde
fuit genus mercis plusquàm vltroneæ, quæ eo ip-
so vilescit. Præterquam quòd vti possessores bonę
fidei habendi sunt, qui non tenentur, nisi in quan-
tùm locupletiores sunt facti: & ita tantùm red-
dere tenebuntur, quod in emptione vini aliàs ex-
pendissent. Id item quod de non extraordinario
detrimento adnotatum ita accipiendum, quando
Indi arietes suos aut locaturi erant alijs, aut ipsi
eorum opera vsuri ad propria commoda, secus si
nihil horum futurum; tunc enim pro detrimento
aliquid conferendum. Circa alia non hærendum.</P>
<negEZ><A+1>De tradente gregem cum obligatione inte-
græ redditionis, & præmio quartæ par-
tis ex multiplicatione.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>383.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egatum id licitè fieri posse, ex eo quòd<marginalia>Negatur|quod in casu|propositum|cum doctri-|nalibus fun-|damentis.</marginalia>
si contractus Societatis sit, contra illius
substantialem conditionem agatur, d&#x0169; is, qui gre-
gem tradit, nulli si periculo exponit. Si autem lo-
cationis & conductionis, dum is qui tradit operā
& industriam illas locantis quartę partis mercede
conducit: neque eo modo stare iustitia contractus
potest, quia vt ait D. Antoninus 2. p. tit. 1. c. 7. §. 29.
circa medium, huiusmodi contractum improbans,
est velle gregem esse immortalem contra naturæ
suæ conditionem, neq; ex vtraq; parte intercedit
æqualitas, quia tradens nullo se exponit periculo;
secus accipiens, obnoxius remanens perditioni la-
boris & industriæ. Et vt addit Angelus verb. So-
cietas n. 3. ad medium, eum etiam condemnans, si
grex augetur, conductori cedit augmentum: ergo
& damn&#x0169; debet diminuti sentire, iuxta vulgarem
regulam, quòd qui sentit commod&#x0169;, sentire debet
incommod&#x0169;. Etsi gregis capita non sint in magno
numero, verosimile est adeò morte minuendum,
vt sit valde exiguum commod&#x0169; inde locanti pro
ventur&#x0169;. Et ita sentiunt etiam Sotus lib. 6. de Iust.
& Iur. q. 6. art. 1. circa medium, & Syluester verb.
Societas 2. n. 9. Conclus. 2. licet de Societatis con-
tractu decernant, cùm & alium sub forma dicta
videantur, vt ex tenore probationum apparet, pa-
riter improbare. Potest tamen ille ad licitam for-<marginalia>Vt queat|iustificari ex|contractu|locationis.</marginalia>
mam redigi, si locanti operas ea pars incrementi
daretur, quæ iuxta iudicium boni viri tantùm va-
leat, quantùm salarium valeret certum & deter-
minatum. Stare enim potest vt spes probabilis lu-
crandi centum, licet cum periculo aliquo, tantùm
valeat quantùm decem certa & secura, nam peri-
culum nihil lucrandi spe multùm lucrandi com-
pensatur. Sic expressè Tabiena verb. Vsura 3. n. 6.
circa Societatem locutus cum præfatis, & colligi-
tur ex Couarrubia lib. 3. variar. cap. 2. n. 4. Angelo
suprà n. 7. & Nauarro in Manuali c. 17. n. 254. qui
asserunt Socium pecuniam conferentem, si asse-
curare illam possit, id licitè posse facere, siue lucri
diminutione, quæ periculo æquiualeat, cui se So-
cius exponit. Quæ doctrina pro locationis con-
tractu iuuat. Et quod ad restitutionem attinet,
iudicio est viri in rebus hisce experti facienda, vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0222.jpg/>
@@1@<SE222>Circa contractum pro Minera Huancauelicensi. 207
<duolan 2><-P>æstimatio periculo perdendi laborem & indu-
striam compensetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> Circa quod, si de Societate loquamur,<marginalia>Resolutio|quæstionis|facilis & do-|ctrinalis.</marginalia>
nulla apparet difficultas, iuxta dicta. Si verò de
contractu locationis, ad id quæstio reducitur, an
quarta pars fructuum cum obligatione conser-
uandi numerum acceptorum capitum, & illum
statuto tempore reddendi, sit competens laboris
merces, quod quidem ad iudicium est practici<marginalia>Syluester.</marginalia>
mediatoris reuocandum. Circa quod ita scribit
Syluester supra Conclus. 5. Prædicta etiam omnia,
quæ circa huiusmodi animalia minuta & grossa pos-
sunt accidere, vt ex dictis patet, diffiniri possunt per
regulam dictam in principio, scilicet quòd seruatis
duobus numquàm erit ibi peccatum: primum quòd
capitale non stet in toto vel in parte periculo acci-
pientis quantùm ad casum fortuitum, nisi scilicet in-
terueniret alius contractus, scilicet assecurationis.
Secundò quòd arbitrio boni viri neutra pars grauetur
notabiliter plusquàm alia consideratis omnibus cir-
cumstantijs. Et ratio est quia in his contractibus non
potest esse peccatum nisi vsuræ, vel iniustitiæ, quæ
auferuntur per illa duo. Sic ille. Si ergo considera-
tis circumstantijs boni viri iudicio, excluso casu
fortuito, quarta pars f&#x0153;turæ competens merces
censeatur, contractus erit validus, secus si aliter
videatur. Non ergo Theologi est in re pastoritia
boni viri sibi iudicium assumere, sed regulas tra-
dere, quas iustitia dictat, ne illa in contractibus
violetur. Est ergo resolutio hoc modo procedens
facilis & expedita, potensque sine Theologicis
consultationibus terminari. Quomodò autem
possit in grege Societas fundari benè explicat P.
Lessius Lib. 2. de Iust. Cap. 26. nu. 21. post addu-<marginalia>Alia circa|Chilenses|mercatores.</marginalia>
ctos. Et iuxta modò dicta respondit Auctor du-
bitationi propositæ ex Chilensi regno, an scilicet
in illo possint secura conscientia, qui mercatores
non sunt, tradere istis pecunias in Peruuium na-
uigaturis, & redituris cum emptis mercibus as-
securando illas vsque ad reditum in portum, cum
præmio sexdecim pro centum. Licitum siqui-
dem esse dixit, iuxta dicta nu. præced. ex Couar-
rubia, Angelo, Nauarro, & Syluestro, & quia
lucrum mercatorum Chilensium, vti ex fide di-
gnis constabat erat tunc triginta, & quandoque
etiam quadraginta pro centum, vel parùm plus,
minusve. Concludit autem sic: Quamuis determi-
nare in particulari an istud lucrum sit multum, magis
sit proprium mercatorum, quàm Theologorum.</P>
<Z><A+1>Celebris contractus circa Mineram Guan-
cauelicensem argenti viui.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>385.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Ir nobilis Amator de Cabrera dictæ<marginalia>Contractus|explicatus.</marginalia>
Mineræ repertor eam vendidit viro
etiam nobili Ioanni de Sotomaior pretio plus
quàm trecentorum mille octo regalium: sed
cùm is in constituto pro solutione termino non
soluisset, ob defectum centum & quinquaginta
mille octo regalium, executione inducta, aucto-
ritate iudicis est dicto Amatori adiudicata. Vt
verò eam Soto-maior recuperare posset, ita cum
Rege, & eius nomine cum Regijs Officialibus
pactum inire voluit, vt scilicet ipfi centum quin-
quaginta mille octo regales traderentur, quibus
comparatam Mineram, & in suam reductam po-
testatem, Regi esset donaturus; sub ea tamen
conditione, vt spatio annorum quinque in eius<-P>@@

<-P>esset administratione, certam metalli quantita-
tem singulis annis in Regias apothecas illaturus
pro solutione debiti, pretio triginta septem octo-
regalium pro quintali, vt vocant. Quòd si ex
Minera prædicta non tot erui quintalia possent,
quot ad solutionem sufficerent, supplendum id ex
Mineris alijs, quas ille habebat, obligationi se ob-
noxium præstitit, quingentos Indos ad laboran-
dum conducturus. Et quia circa hæc aliquod
fortè posset conscientiæ grauamen incurri, pro
iustificatione contractus visum est viros doctos
consulere, & inter eos Auctorem nostrum, qui
circa illum vt sequitur arbitratus.</P>
<P>  <absatz-nummer>386.</absatz-nummer> Censuit ergo futurum illum vsurarium,<marginalia>Vsurarium|censuit P.|Auila.</marginalia>
quia non est emptionis & venditionis, sed mu-
tui: in contractu enim priori venditor non red-
dit pretium, sed sibi retinet, sine obligatione il-
lud reddendi emptori: quod in præsenti non ac-
cidit, nam centum & quinquaginta mille octo
regales Sotomaiori & socijs traditos sunt ipsi
metalli ponderibus soluturi. Item contractus, in
quibus contrahentes reddere tenentur, quod ac-
cipiunt, sunt commodatum, locatio, conductio,
depositum, ex quibus nihil in præsenti. Est ergo
mutui, qui in traditione rei consistit in numero,
pondere, & mensura, translato dominio cum ob-
ligatione tantumdem reddendi eiusdem generis.
l. 2. ff. si certum petatur l. 1. §. mutui aut datio. ff.
de actio. & obligat. quod in casu nostro accidere
est manifestum: siquidem Sotomaior & Socij
dictam pecuniæ quantitatem accipientes ad il-
lam reddendam remanent obligati. Neque iusti-
ficari potest titulo donationis; quia præsumi ne-
quit voluntaria in re adeò ingentis pretij, iuxta
doctrinam D. Antonini 2. p. tit. 1. cap. 7. §. 6. &
Nauarri in summa latina Cap. 17. nu. 209. Nec
satis fit si dicatur Soto maiorem ex contractu lu-
crum reportaturum, quia licet eo sit contentus,
maius illud, quod ex possessione Mineræ habere
poterat, relinquens, non sponte facit, sed necessi-
tate compulsus.</P>
<P>  <absatz-nummer>387,</absatz-nummer> Et hæc Auctor dictus circa excogita-<marginalia>Quid circa|illum tan-|dem videa-|tur.</marginalia>
tum illum contractum, qui non videtur effe-
ctum habuisse, vt colligi potest ex ijs, quæ de
Minera præfata protulit D. Gaspar de Escalona
in Gazophylacio Peruuico lib. 1. Cap. 14. ex quibus
etiam constabit quomodo dicta Minera vendi
potuerit, cùm Regij patrimonij sit, ex concessio-
ne scilicet à Rege facta detectoribus pro triginta
annis, cum conditionibus, de quibus ibi. Et qui-
dem contractus dictus fortè non apparuit vtilis
aut Regi aut reipublicæ si enim vtilis iudicatus,
via aliqua verosimilis pro illius iustificatio-
ne minimè defuisset: vt si diceretur esse
contractum innominatum, & præstationem
150. illorum argenteorum ponderum (de quibus
non dicitur fuisse ex ijs, quos ensayados vo-
cant, amplioris inquam valoris supra medieta-<marginalia>Aliunde|constat talia|fuisse illa 37.|de quibus|suprà.</marginalia>
tem) non habiturum simplicis mutui rationem.
Sed iuuaminis pro labore in Regiam & publi-
cam vtilitatem. Neque enim contractus huius-
modi facilè condemnandi sunt, vbi euidens non
apparet iniustitia, aut deprehenditur turpitudo,
vt diximus Tit. 9. num. 47. & Regia auctoritas
multùm circa hoc conferre potest, ratione cuius
possunt circumstantiæ, quæ aliàs obsisterent,
variari. Neque plura de illo, qui neque ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0223.jpg/>
@@1@<SE223>208 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>praxim adscitus, neque adsciendus vnquàm,
pro quo tamen allata non poterit non vtilis esse
doctrina.</P>
<Z><A+1>Alius contractandi modus circa argentum
viuum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>388.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>B Auctore nostro etiam proponitur,<marginalia>Circa iu-|stum pre-|tium, etiamsi|legitimo mi-|nus.</marginalia>
dicente tunc accidere, cùm Minerarius
pecunia indigens mercatorem adit, & illam ab
eo petit promittens se post menses aliquot certa
metalli vsitata pondera traditurum, minori pre-
tio, quod baratarium vocant, & in vsu est apud
mercatores adstrictos debitis, baratas, quas vo-
cant, facientes. Quod quidem præfatus Pater in-
iustum iudicauit, eo quòd rei pretium iustum
illud est, quo res æstimatur tempore traditionis,
iuxta receptissimum Doctorum fensum: pre-
tium autem baratarium tale non est, quia nullus
sic vendit, nisi necessitate compellente, & ita
neque commune, nec fixum est. Et ita cùm cen-
fuisset ille, subdit post datum ea sub forma con-
filium, mutasse solidiore succurrente ratione sen-
tentiam, quia reuera pretium dictum debet iu-
stum reputari: quia tanto cum periculo emere,
amittendi scilicet metallum, & grauissimarum
ob modum talem emendi p&#x0153;narum, rem fa-
ciunt emptam minùs valere. Vnde etiam tra-
ditionis tempore; minori emi pretio potest, &
ita proprium & iustum est pro illo. Et emi etiam
non erit insolens, licet si in arcas Regias infe-
ratur, maius pro eo pretium debeatur, quia so-
lutio non ita prompta esse solet, & præsens ne-
cessitas possit vrgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> Sed quid si mercator, empturus Mine-<marginalia>De contractu|peculiari|circa illud.</marginalia>
rario dicat timere se sic ementium p&#x0153;nas, & pe-
tat vt chirographo authentico se obliget pro pe-
cuniæ summa, qua metallum emendum, & in-
super pro additamento vsque ad pretium, quo
Regi venditur, ad tot scilicet millia, asserente
Minerario, & postulatis annuente, totidem se,
nulla metalli facta mentione, ab illo accepisse.
Et adueniente traditionis tempore dicat Mine-
rario mercator vt metallum tradendum ipsi in ar-
cas Regias inferat, petatque à Prætoribus, aut
alijs, ad quos id spectat, libranciam, vt quod sibi
erat soluendum, creditori chirographum, exhi-
benti, soluatur, recuperandi cura ab illo libenter
accepta. Quo circumloquio mercator in casus
contingentia obtinuit pro sex mille currentibus
ponderibus octo mille & sexcenta. Et quidem
licet modus agendi prædictus neque veritati, ne-
que iustitiæ videatur esse conformis, reuera ta-
men non esse improbandum censuit dictus Au-
ctor ob adductam rationem, vnde & dicendum
esse illum probabilem, quod ad iustitiam attinet,
quidquid de mendacijs sit in publicis instrumen-
tis frequentibus, quæ quidem si contrahentes ad-<marginalia>Titulo 4.|Thesauri.|n. 172. &|in Additio-|nibus n. 95.|& 96.</marginalia>
uertant, possunt in mentalibus restrictionibus
excusari, si animus mentiendi non sit, sed ita pro-
ferenda contractus confidentialis verba, quomo-
do proferri sine peccato possunt, licet tunc non
occurrat specialis sensus consonus veritati. Et
hæc modò de contractibus, de quibus alia in de-
cursu occurrent.</P>@@

<Z><A+1>D.
DECIMÆ.
De Parochis Indorum decimas Condu-
centibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>390.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Etrus Clericus in Episcopatu Pacensi<marginalia>Casus pecu-|liaris pro-|positio.</marginalia>
Sede vacante conduxit decimas pre-
tio quatuordecim mille argenteorum
ponderum, quæ En say a dos vocant, de quibus.
n. 387. & quia illo in districto plures valles sunt,
neque ad omnes eius poterat cura se extendere,
cùm duobus alijs Clericis, quorum singuli sua
in valle Parochiam habebant, egit vt earumdem
vallium conducerent decimas: sed fuit in tali
conductione diuersitas: Franciscus enim tran-
slato in ipsum iure pro totius vallis decimis pre-
tio duorum millium argenteorum ponderum,
collectos decimales fructus vendidit Indis & Eu-
ropæis sine melioratione aliqua aut immutatio-
ne. Iacobus autem ita conduxit, vt mutui po-
tiùs quàm conductionis rationem habuisse con-
tractus videatur. Est enim conuentum vt pro
qualibet vsitata tritici aut mayzij mensura, &
pro animantium capite, determinatum quid esset
redditurus. Et ille quidem sicut præcedens ven-
didit, transmissis etiam eò generibus, vbi maior
eorum valor; vnde lucrum satis pingue compi-
lauit. Circa hæc inquiritur, non quidem an Pe-
trus potuerit Sedis vacantis decimas conducere,
de hoc siquidem dubium est nullum, sic enim
Cardinales deciderunt, sed de alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Et responsum supponendo præcipuum<marginalia>Decimarum|conductio|Clericis non|prohibita,|secus rerum|sæcularium.</marginalia>
conductorem, licet vendat decimas sine aliqua
immutatione, in Censuram non incurrere à Con-
cilio Limensi constitutam Cap. 5. Actione 3. quia
quando Cardinales apertam reliquere ianuam vt
Clerici per se ipsos decimas conducere possent,
benè viderunt eas non conducturos vt domi pe-
nitus insumerent. Iuxta hæc dictum resolutio-
nem præsentis casus ex diuersitate contractus
non pendere, an scilicet conductio sit, an emp-
tio, sed ex parte rei, quæ conducitur, aut emi-
tur, quia sunt bona Ecclesiastica, & ius solùm
prohibet conductionem rerum sæcularium Cap.
1. Ne Cler. vel Monachi, ibi: Conductores sæcula-
rium rerum &c. Et hoc fuit in decimarum fauo-
rem; aliàs enim possent sæculares inter se mono-
polia facere, & ita decimæ diminutionem mag-
nam paterentur. Nam si Clericus Indiarum Pa-
rochus species alicuius districti conduceret, quæ
Commendatario traduntur, mayzium scilicet,
indumenta Indica &c. Indis cum lucro vende-
ret, aut eas eò mitteret Indorum ministerio, vbi
plus valerent, certum est in excommunicatio-
nem incursurum Cap. 4. & 5. Concilij prohibentis
negotiationem in Iure prohibitam citato iam Ca-
pite, vbi Panormitanus: & licet secundus con-
tractus potiùs sit emptio quàm conductio, in
eumdem tamen finem tendit, & pro obiecto ha-
bet bona Ecclesiastica: & discrimen, quod inter
hos duos contractus interuenit, adeò estexiguum
in Ordine ad moralem considerationem; vt non
sufficiat ad hoc quòd censura secundum com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0224.jpg/>
@@1@<SE224>Circa decimas casus peculiares. 209
<duolan 2><-P>prehendat, cùm non comprehendat primum.
Prætereà prohibitio rerum sæcularium eò tendit
vt Clerici in illis negotiationem lucrorum non
exerceant: vnde si conducerent vt domi insu-
merent, aut ob aliam honestam caussam, ad id
non se extendit prohibitio, vt ait Panormitanus
suprà. Ex quo sequitur conductionem decima-
rum non esse Clericis, etiamsi Parochi sint In-
dorum, prohibitam, licet cum lucro exerceatur:
quòd si finis non est prohibitus, neque media
erunt, aliàs licita. Et constat ex se illicitum non
esse res decimales Indis vendere. Quòd si nec
liceret eas transmittere vbi plus essent valituræ,
ex eo fieret, vt Europæi erga illas monopolia
facerent, neque emerent nisi pretio vili, cùm
scirent Indis vendi non posse: quod quidem in
magnum cederet Clericorum incommodum,
immò & Ecclesiæ ac ministrorum, cùm essent
qui conducerent defecturi. Et licet inde aliquod
videatur incommodum Indorum emergere,
multò minus profectò est, quam si ad contra-
ctandum, eorum Parochis ianua aperta linque-
retur; in quo moderatio esset nulla, quam igno-
rat auaritia: & vnius districti decimæ paucæ sunt.
Sic apud Auctorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>392.</absatz-nummer> Et quod ad Cardinalium iudicium atti-<marginalia>Excommu-|catio subla-|ta à Cardi-|nalibus.</marginalia>
net, in Concilij citati præludijs habetur expres-
sum, sic enim §. 1. dicitur. Capite 21. Actionis eius-
dem (Tertiæ inquam) ferebatur excommunicatio
in Clericum conducentem decimas per se, vel per in-<marginalia>Concilium|Limense 3.</marginalia>
terpositam personam: hæc prorsus sublata est. Quin
potiùs quoniam Doctores nobiles sentiunt non esse
contra ius Canonicum decimas Ecclesiarum à Cleri-
cis conduci, Decretum ipsum ita emendatum est, vt
solùm habeat leges Sacras, quæ prohibent Clericos
conductores fieri, esse ad vnguem obseruandas: nulla
de decimarum conductione noua prohibitione facta.
Sic Concilium: vnde citatum Caput sic habet:
Sacræ leges prohibentes Clericos conductores fieri,
ad vnguem obseruentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>393.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus conductionem<marginalia>Qualis re-|maneat ob-|ligatio.</marginalia>
non esse licitam Clericis diximus Tit. 9. num. 45.
& 46. de quo & Tomo præced. Parte 7. n. 160. &
seqq. Et licet oppositum sit probabile generali-
ter loquendo, in Parochis Indorum non est ad-
mittendum, de quibus non sunt locuti Cardina-
les (immò nec in alijs) pro quo extat Decretum
Synodale in Di&#x0153;cesana Limensi lib. 3. Tit. 5. Cap. 4.
tenoris sequentis: Los Curas de Indios no han de<marginalia>Synodus|Limensis.</marginalia>
poder tomar en si los diezmos de sus Dotrinas, ni
personas de su casa se entremetan en ellos, en confor-
midad de lo dispuesto por el Concilio Prouincial del
año de 83. Y de loque su Magestad tiene Ordenado
en sus Reales Cedulas, por la vejacion y molestia,
que en ello reciben los dichos Indios. Sic ibi. Et li-
cet Concilium in citato Capite de conductione
decimarum nihil statuat, ex titulo tamen apertè
colligitur ad illas habitum fuisse respectum, vt
alibi adnotatum. Nisi dicamus titulum minùs
attentè ita relictum, vt scilicet erat ante Cardi-
nalium reuisionem; nam ex adductis verbis con-
stat nullam de decimis voluisse fieri mentionem:
Nulla de decimarum conductione noua prohibitione
facta. Neque dum noua excluditur, antiqua sup-
nitur, cùm planè asseratur nobiles Doctores sen-
tire non esse contra ius Canonicum decimas Ec-
clesiarum à Clericis conduci. Ex quo videtur in-<-P>@@

<-P>ferri non benè pro conductionis prohibitione di-
ctum Concilium afferri, cùm in illo de decimis
nihil, vbi ex titulo potuit esse deceptio, non at-
tento Cardinalium adducta cautione. Regiæ au-
tem schedulæ, de quibus ibidem, illæ sunt, quæ
de negotiatione non permittenda procedunt, de
quibus Dom. Solorzanus lib. 1. Cap. 17. n. 60. &
in Politica pag. 170. in quibus tamen de condu-
ctione nihil. Stare autem prohibitio dicta potest
eo quòd probabile sit in conductione negotiatio-
nem intercedere; & id quod probabile est, po-
test ob vrgentes rationes pro lege statui. Et Car-
dinales quidem de Indorum Parochis non locu-
ti, quia Caput illud de Clericis in discriminatim
agebat: vnde ipsorum inuiolata manente do-
ctrina, circa illos id decerni potuit, quod apud
Synodum Di&#x0153;cesanam extat. Et potuisset qui-
dem in Concilio alio Prouinciali generaliter de-
cerni, quod & forsitan in eo, de quo agendum
breui, vt dictum. nu. 300. conuenientia, immò
& necessitate perspecta, decernetur. Et credo
equidem, nec vana fides, Auctorem nostrum,
qui ante præfatam Synodum scripsit, & deuixit,
si illam vidisse contingeret, aliter decreturum,
eo enim erat religioso genio, vt talibus promptè
& reuerentia singulari deferret,</P>
<P>  <absatz-nummer>394.</absatz-nummer> Et quidem pro Indorum Parochis satis<marginalia>Quia per|Cardinales|prouisum|circa Paro-|chos Indicos.</marginalia>
prouisum videri potuit Cardinalibus per Decre-
tum Cap. 5. Act. 3. de quo dictum à Nobis citato
Tit. 9. Cap. 12. §. 4. vbi commercia cum Indis,
& eorum etiam ministerio, ipsorum Parochis
prohibentur. Quòd si ex eo quòd permissa de-
cimarum conductione concessum esse cum In-
dis & per Indos commercium asseritur; cur non
potiùs ex eo quòd commercium prohibitum est,
inferre liceat conductionem esse prohibitam quia
stare illa sine commercio nequit? Cùm & hoc
sit magis rationi conforme, & Indorum bono,
quod tantopere accurandum præscribitur, pro-
culdubio consonantius, immò & necessarium.
Quòd si districtus Parochiæ sit non magnus, &
conductione nullum sit, aut certè valde exi-
guum inconueniens futurum, ac scandalum ab
sit, quod citatus Auctor videtur in casu propo-
sito recognoscere, eius poterit sententia tolerari.</P>
<Z><A+1>Ratione nouæ Ecclesiæ erectæ, an decimæ
vltra solui debitas debeantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>395.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>I videlicet vt possit ijs, qui ad Parochiam<marginalia>Ratio dubi-|tandi ex ca-|sus narra-|tione.</marginalia>
spectant, cura Sacramentorum admini-
stratione succurri, qui in opposita fluminis ripa
degunt, & illo crescente, traijcere nisi periculosè
non possunt, quod quidem sæpiùs accidit, illa
Episcopi auctoritate, cui & suus assignetur Pa-
rochus, erigatur. Cùm enim illi congrua sit pro
sustentatione reddituum portio tribuenda, sit-
que pro eo decimalis contributio destinata, ad
illam videtur futurum esse refugium. Sed cùm
incolæ ante erectionem Ecclesiæ decimas solue-
rent, videndum an ratione illius debeant augere
pensionem & cùm in casus contingentia du-
bium incidisset, fuissetque viris doctis proposi-
tum, non esse augendum decimarum onus cen-
suerunt. Et quod ad erectionum Ecclesiæ atti-
net, posse ab Episcopo fieri probatur ex Cap.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0225.jpg/>
@@1@<SE225>210 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Ad audientiam de Eccles. ædific. vbi Glossa, &
Abbas, & ex Concilio Trident. Sess. 21. Cap. de
Reform.</P>
<P>  <absatz-nummer>396.</absatz-nummer> Quod verò ad decimas spectat ex eo
ostendetur, quòd incolæ prædicti soluunt deci-<marginalia>Negatiua|resolutio.</marginalia>
mas, ex quorum nouenis sustentari Parochus
congruè potest, quatuor scilicet ex duobus mille
argenteis ponderibus; iuxta Tridentinum suprà,<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
ibi: Aßignetur portio arbitrio Episcopi ex fructibus
ad Ecclesiam Matricem quomodocumque pertinenti-
bus, & ex Cap. Ad audientiam, vbi dicitur Sacer-
dotem debere sustentari ex obuentionibus Ec-
clesiasticis eius loci, in quo residet, quæ quidem
ex Parochianorum decimis resultant, vt intelli-
git ibi Abbas. Nec solùm ex personalibus, de qui-
bus non est dubium iuxta D. Thomam 2. 2. q.
87. art. 3. ad 2. vbi ait decimas personales de-
beri Ecclesiæ, cuius Parochiani sunt, qui eas sol-
uere tenentur, & Ioannem Andream, ac omnes
Doctores in cit. Cap. Ad audientiam. sed etiam
ex prædialibus, de quo Innocentius ibidem, &
Moderni in Cap. Cùm continget de decimis. Vbi
& notat Abbas nomen Obuentiones esse valde ge-
nerale, & comprehendere decimas. Quod etiam
probatur ex Cap. Quæsiisti 16. q. 1. iuncta Glos-
sa, vbi dicitur redditus decimarum dandos Ec-
clesijs, vbi audiuntur Missæ, & recipitur Baptis-
mus. Et Glossa Cap. Quicumque 16. q. 1. ait in<marginalia>Diuisio de-|cimarum in|quatuor|partes.</marginalia>
Ecclesijs Curalibus decimas esse diuidendas in
quatuor partes, quarum prima detur Matrici, se-
cunda pauperibus, tertia fabricæ Curalis Eccle-
siæ, quarta illius ministris. Prætereà ostenditur
ex fine, propter quem decimæ institutæ sunt, in-
ter alios siquidem sustentatio ministrorum est,
tamquàm laboris stipendium in Sacramentorum
administratione, vt docet D. Thomas suprà Sotus
lib. 3. de Iustit. q. 6. Syluester verb. Decimæ, &
confirmatur, nam obligare ad nouam præstatio-
nem est contra iustitiam, & Abbas in Cap. 1. de
de Eccles. reb. non alienand. affirmat, quando no-
ua Ecclesia propter necessitatem erigitur, posse
Episcopum assignare certam partem reddituum
& obuentionum Ecclesiæ Matricis, maximè
cùm est illa ratione decimarum obligata ad Sa-
cramentorum administrationem quæ fideles sol-
uunt. Ex quo infertur censuram ab Episcopo im-<marginalia>Vnde Cen-|sura illa.</marginalia>
positam fuisse iniustam & nullam, & consequen-
ter in foro conscientiæ non obligare, licet prop-
ter scandalum obseruanda sit, donec de iustitia
constet. Huic resolutioni subscripserunt Fr. An-
tonius Nuñez, Fr. Andreas de Almaguer, Fr.
Didacus de Ayala, & Doctores Faxardus &
Guarnidus. Et præmissis addidit P. Auila ex Na-
uarro in Manuali Cap. 21. num. 30. quòd si Papa<marginalia>Notanda|Nauarri|doctrina.</marginalia>
iuberet quotam solui ex ijs, quæ solui consue-
uerunt, mandatum fore iniustum, & posse de eo
supplicari, dummodò soluatur id, quod est ad
sustentationem ministrorum Ecclesiæ necessa-
rium, quantùm ad hoc enim est de iure naturali,
& per consequens nulla potest consuetudine de-
rogari. Et manifestè loquitur quando ex consue-
tudine habetur vt aliquid minus decima soluatur.
Vnde à fortiori non erunt agricolæ prædicti ad
soluendum id, quod de nouo petitur, obligati,
cùm non sit pro eo consuetudo, & integram sol-
uant decimam pro sustentando Parocho sufficien-
tem. Sic citati die Augusti 1591.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> Et illi quidem de interuentione Patroni<marginalia>Patro nus vt|interuenire|debeat in|casu proposi-|to. Vbi de|Bulla Con-|cessionis.</marginalia>
nihil addiderunt, cùm tamen videatur certum
necessariò esse adhibendam, cùm & Ecclesia eri-
garur, & noua Parochia fundetur, pro qua ius ha-
bet præsentationis, cùm generale illud sit à Iulio
Secundo concessum die 27. Septemb. 1508. cuius
illud pro caussa præsenti: Quòd nulla Ecclesia,
Monasteria, aut locus pius, tam in prædictis iam ac-
quisitis, quàm alijs acquirendis Insulis & locis, abs-
que eorumdem Ferdinandi Regis, & Ioannæ Regi-
næ, ac Regum Castellæ & Legionis pro tempore exi-<marginalia>Iulius Se-|cundus.</marginalia>
stentium consensu erigi aut fundari poßint: & cùm
expediat, eidem Regi, Ecclesijs, & Monasterijs, præ-
fatis personas fidas, & gratas, & acceptas præesse,
ius patronatus, & præsentandi personas idoneas, tam
ad Metropolitanas, quam ad alias Cathedrales Ec-
clesias erectas, & pro tempore erigendas, & alia quæ-
cumque beneficia Ecclesiastica infra annum à die il-
lorum vacationis computandum. Sic in postulatis,
quod & inferiùs in concessis. Potuit autem vt
Patroni interuentio necessaria non iudicaretur, id
mouere, quod ibidem sequitur & ad inferiora be-
neficia Ordinarijs locorum. Sed id esset viris adeò
doctis indignum, cùm apertissima sit Pontificis
mens volentis ad maiora beneficia, de quibus
ibi, præsentationem fieri Sedi Apostolicæ, ad
inferiora autem Ordinarijs, vnde ex eo potiùs
præfata positio non solùm firmatur, sed euiden-
ter comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>398.</absatz-nummer> Ex occasione autem specialissimum<marginalia>Peculiare|quid in illa|pro Ordina-|rio negante|institutio-|nem.</marginalia>
quidpiam in Bulla concessionis allatæ contentum
iuuat adnotasse, sic enim in illa Pontifex: Et si
Ordinarij præfati personam præsentatam infra de-
cem dies instituere neglexerint, & tunc quilibet
alius Episcopus illarum partium ad requisitionem Fer-
dinandi Regis, seu Ioannæ Reginæ, aut Regis pro
tempore existentis huiusmodi præfatam personam
præsentatam ea vice instituere liberè ac licitè valeat
&c. Ex quibus habetur iuxta formam prouisio-
nis Indicorum Parochorum, quæ modò est in
vsu, nominante tres Episcopo, & Patrono exhi-
bente, vt ille eum, qui sibi magis idoneus visus
fuerit, præsentet, non posse non admittere præ-
sentatum, & Canonice instituere. Quod prop-
tereà dixerim, quia Ordinarius quidem institue-
re renuit eum, qui à Patrono præsentatus, eo
quod secundum locum in nominatione habue-
rit, ægrè ferens primarium repudiatum. Qua re-
nitentia perspecta potuit Patronus gratia prædi-
cta vti, & ad Ordinarium alium pro institu-
tione recurrere, & sua illa non solùm vti po-
terit, sed & tenebitur, tradita à Pontifice fa-
cultate.</P>
<P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> Sed quid si præsentatis talis idoneus re-<marginalia>Quid de non|idoneo præ-|sentato.</marginalia>
uera non sit? Aliquando enim ita euenire solet
vt exoptantes Prælati alicui Beneficium confer-
re, eum primò designent loco: & Secundo &
tertio illos, de quibus præsentatio desperetur. In
quo quidem illi suas, & examinatorum conscien-
tias reconueniant, fallentes Patronum, & huius-
modi absurdis certam præbentes occasionem. Et
quidem licet nemini turpitudinem suam alle-
ganti credendum sit, nec debeat audiri, ex varijs
textibus & Doctoribus apud D. Barbosam Tra-
ctatu de Axiomatibus iuris; Axiom. 221. Id quod
in iudice specialiter asserit nu. 4. dicente se pecu-
nia corruptum sententiam protulisse. Id quod de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0226.jpg/>
@@1@<SE226>Circa Decimas casus peculiares. 211
<duolan 2><-P>alijs corruptelæ generibus videtur pariter dicen-<marginalia>Turpidinem|alleganti|suam vt pos|sit auditus|præberi.</marginalia>
dum. Nihilominùs vbi agitur de periculo animæ,
secus accidit, tunc enim & agendo & excipiendo
turpitudo potest allegari, iuxta eumdem, & ad-
ductos ab ipso num. 5. quod hic accidit, tum ra-
tione præsentati, qui idoneus cùm non sit, in
graue incidit animæ suæ discrimen, tum Paræ-
cianorum, vt constat, quibus lupus pro pastore
traditus, aut verò idolum. Zachar. 11. v. 17. &
quàm illud execrandum, vbi de eliminandis ido-
lis agitur: In eo ergo casu noua à Patrono exi-
genda nominatio legitimo præmisso examine,
neque enim primarius ille præsentandus est, cùm
non fuerit prouisionis forma seruata: & pro præ-
sentato iniungendum vt alij, quibus plenè con-
fidi possit, designentur Examinatores, si ipse no-
uum subire velit examen. Virtute autem præfa-
tæ concessionis, quia renuente Ordinario, potest
ad alium haberi recursus, ita & videtur eidem
examen posse committi, quia est quid conse-
quens ad absolutam facultatem. Et hoc apparet
satis expediens, nam de Examinatoribus apud E-
piscopum renuentem existentibus minùs confidi
potest, qui & illum pertimescant.</P>
<P>  <absatz-nummer>400.</absatz-nummer> Et hæc quidem per occasionem dicta,<marginalia>Quid pro|casu quæ-|stionis circa|interuentio-|nem Patro-|ni.</marginalia>
ad primarium verò institutum præsentis quæ-
stionis calamum reuocantes, mirari iuuat quo-
modo docti illi magistri de præsentatione nullam
fecerint mentionem, quæ quidem videbatur es-
se in vsu iuxta schedulam Philippi Secundi die 1.
Iunij 1574. cuius tenoris partem adducit Dom.
Solorzanus Tomo 2. lib. 3. cap. 15. num. 12. licet
non in ea forma, quæ ab eius est successore præ-
scripta die 4. Aprilis 1609. de qua Idem nu. 14.
& Nos Tit. 3. nu. 78. Videntur ergo existimasse
dismembrationem illam sine Patroni potuisse au-
ctoritate fieri, & eum, qui pro administratione
Sacramentorum assignatus est, Capellani potiùs
ad nutum amobilis quàm Parochi rationem ha-
biturum. Quod quidem illis temp$unclearribus faciliùs
constitui potuit, quia Parochiæ non dabantur
generaliter in Titulum, sed in Commendam; sic
enim in præfata schedula: Por via de Encomien-
da, y no en Titulo perpetuo. Quod quidem si ita
disponatur, etiam modò videtur admitti posse,
quia reuera sic designatus non est propriè Paro-
chus, neque Beneficium habet; & Bulla Regij
Patronatus de Beneficijs solùm agit, vt ex addu-
cto tenore constat. Quando ergo nulla Ecclesia
erigenda dicitur absque Regio consensu, de il-
lis est sermo, in quibus Beneficia constituen-
da, vt sequentia verba manifestant: & cùm ex-
pediat, eidem Regi, Ecclesijs, & Monasterijs præfa-
tis, personas fidas, gratas, & acceptas præesse, ius
patronatus &c.</P>
<Z><A+1>An ex prædijs & gregibus Ecclesiarum &
Capellaniarum Decimæ debeantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>401.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væsitum hoc à Patribus Societatis<marginalia>Resolutio|negatiua.</marginalia>
nostræ, & data responsio die 28. Ia-
nuarij 1595. in qua citatus Auctor videtur fuisse
præcipuus, & negatiua quidem fuit, etiamsi bo-
na prædicta intra terminos alterius Di&#x0153;cesis
sint, quod tamen negauit Didacus Perez lib. 1.
Ordinamenti Tit. 5. l. 1. vers. Ex prædictis col. 123.<-P>@@

<-P>Gregorius Lopez l. 2. verb. Heredades num. 20.
part. 1. vbi & Ahumada. Panormitanus Cap.
Nouum genus de decimis nu. 6. & Cap. penult. eod.
ff. Sed oppositum tenet D. Thomas 2. 2. q. 87.
arti. 4. vbi & Caietanus, & Aragon. Sotus lib. 9.
de Iust. & iur. q. 4. arti. 4. Tabiena Tit. 10. nu. 8.
& probatur Primò, quia decimæ debentur pro
Ecclesiarum seruitio, & ministrorum sustenta-
tione: ergo sicut fructus bonorum prædictorum
in prædictis insumuntur, nam bona Ecclesiastica
sunt, & nullius alterius Ecclesiæ decimali obli-
gationi subiecta. Secundò, quia hoc est decisioni
Iuris conformius, vt ait Glossa in dict. Cap. No-
uum genus. Et Couarrubias lib. 1. variar. Cap. 7.
nu. 8. Vers. Secundò, licet magis. Et fauet l. 1. ff.
5. lib. 1. recopilat. verbis illis: De todos aquellos
bienes, que han, que no son de sus Iglesias. Tertiò,
quia circa decimas magnam vim habet consue-
tudo, & vt ait Couarrubias suprà, in plerisque
regionibus huiusmodi decimæ non soluuntur, in
quibus & Peruuiana est, vnde contraria non de-
bet introduci. Sed hæc sententia temperanda est,
si ex illius praxi magnum Ecclesiæ insurgeret
detrimentum, eo quòd alijs Ecclesijs donatæ sint
fere omnes terræ, quæ intra eius terminos con-
tinentur. Quam limitationem adhibent Sotus,
Caietanus, & Aragon. Id autem quod de bonis
Ecclesiæ est dictum, de Capellaniarum etiam
bonis pariter asserendum, cum Didaco Pe-
rez, quod & ratione priori efficaciter compro-
batur.</P>
<P>  <absatz-nummer>402.</absatz-nummer> Et est quidem præfata resolutio & Iuri<marginalia>Notantur|aliqua circa|illam.</marginalia>
& rationi conformis, licet quod attinet ad bona
intra terminos alterius Ecclesiæ existentia, sit
satis probabilis, quam præter citatos amplectan-
tur Rebuffus de decimis Quæst. 5. nu. 10. Ioannes
Gutierrez Libro 2. qq. Canon. q. 21. nu. 54. Et
alij apud ipsos, pro quo & videri potest D. Bar-
bosa Tomo 2. de Iure Pontificio lib. 3. Tit. 30. cap. 2.
Quod & praxi videmus receptum, licet cum ali-
qua Ecclesiarum quarumdam inefficaci conten-
tione. Non ergo quoad hanc partem inualuit ea
consuetudo, de qua præfata resolutio: neque quo-
ad aliam video quidquam, ex quo possit illa ro-
borari, communiter enim Capellaniarum bona
non prædia, aut greges, sed domus locabiles esse
solent, & si quæ Ecclesiarum, non quidem ea-
rum decimæ Parochis conferuntur, sed ea in illis
dispositio seruatur, quæ pro decimis est commu-
nis, de qua non vno in loco dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>403.</absatz-nummer> Pro Religiosis adhuc sub iudice lis est,<marginalia>Pro Religio-|sis facit, &|præsertim pro|Societate.</marginalia>
interposita supplicatione post duram satis Execu-
toriam, vrgentibus aduersarijs, nec video quem
sint hæc exitum habitura. Vnum illud hoc loco
attexuisse iuuat post tot Tomis præcedentibus
disputata, quod pro Societate Clericali Religio-
ne mirificè facit ex Dom. Barbosa suprà nu. 1.<marginalia>D. Barbosa</marginalia>
vers. Quapropter, vbi ita scribit: Aduertendum est
Clericos dupliciter considerari: vel enim consideran-
tur in quantùm tales, vel rursus in quantùm sunt fi-
deles, non habito respectu ad Clericatum. Meminit
huius diuisionis in specie D. Thomas. 2. 2. q. 86.<marginalia>Notanda|diuisio ex|D. Thoma.</marginalia>
arti. 4. in Corp. (corrige. q. 87.) Sotus de Iust. lib. 9.
q. 4. Col. 1. Hoc supposito resoluendum est Clericos
priori modo consideratos non effe debitores decima-
rum ex illis bonis, in quibus tamquàm tales conside-
rantur, siquidem sic considerati non sunt Parochiani:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0227.jpg/>
@@1@<SE227>212 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>de ratione enim Clerici est vt alijs spiritualia mini-
stret, ac proinde cùm decimæ ratione administratio-
nis spiritualium debeantur Parochianis, quibus illa
facta est, vtique Clerici, quibus in quantùm tales
prædicta administratio non fit, & proptereà non di-
cuntur Parochiani, ad decimarum solutionem non
tenebuntur: non sic dicas si dentur bona, in quibus
posteriori modo considerentur. Constat siquidem om-
nes fideles subesse Parocho quoad forum conscientiæ
Cap. Omnis. de p&#x0153;nit. ac subinde sicut solùm Sa-
cramentorum ministri ius habent percipiendi deci-
mas, ita quoque omnes Parochiani, & consequenter
Clerici in quantùm fideles, dicuntur debitores deci-
marum ex illis bonis, in quibus tales considerantur.
Ex quibus colligitur Clericos non teneri ad solutio-
nem decimarum ex fructibus suorum Beneficiorum
&c. Facit inquam mirificè hoc pro Societate,
immò & validissimè, Clericorum Religione, qui
in administratione Sacramentorum præ alijs oc-
cupantur, neque sunt vllo modo Parochiani. Ne-
que in hoc sæculares Clerici melioris esse debent
conditionis, quandoquidem sicut illi Clerici sunt,
Clericalia munera plus exercent, & fructuosiùs,
& in altiori sunt perfectionis gradu constitu-
ti. Nec video ad quid ista scribantur, si nul-
lum sunt effectum habitura? quæ pro Indijs
quantùm vrgeant à Nobis est iam sæpiùs de-
monstratum.</P>
<Z><A+1>Delegatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>404.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vi delata commissio, etiamsi pro illius<marginalia>Per suppli-|cationem|non suspendi|iurisdictio-|nem.|Bartolus.</marginalia>
suspensione fuerit supplicatum ab alijs,
quorum intererat, potest ea vti, iuxta Bartolum
in l. Idem fiet. ff. de testament. tutel in princip. quod
locum habet etiamsi de rescripti falsitate exci-
piatur. Verba illius sunt: si dicatur rescriptum fal-
sum, iudex qui rescripto dicitur datus, de hoc posset
cognoscere; sicut si dicatur impetratum tacita veri-
tate, vt l. præscriptionem. C. si contra ius l. vtil.
publ. & quod notatur per Innocentium Cap. Pa-
storalis de rescriptis. Et ratio est, quia magnum
esset inconueniens si per supplicationem suspen-
deretur iurisdictio, & ligarentur manus Delega-
to, qui iam in se iurisdictionem habet. Iuxta
hanc doctrinam censuit P. Auila potuisse Prouin-
cialem intra Prouinciam admittere Religiosum
Prouinciæ alterius, qui in domo degebat, pro qua
adnectenda Prouinciæ, Quitensi inquam Peru-
uianæ, Generalis rescripto potiebatur, licet eo
vsque nulla in re iurisdictione sibi concessa fuis-
set vsus. Quod quidem obstare non potuisse as-
seritur, & ratio esse potuit, quia semel radicata
in eo iurisdictione, potuit illam quando & quo-
modo libuit exercere. Immò etiamsi rescripto
vti se non velle significauerit, quandoquidem
rescriptum admisit, & admittere debuit à Gene-
rali constrictus, nisi tales occurrissent caussæ pro
executione retardanda, vt illa crederetur Gene-
rali maximè placitura. Tunc enim meritò asse-
rendum iurisdictionem minimè Prouinciali, sic-
ut & alijs competere, quia non delegatur nisi
sub conuenienti rerum statu, qualem delegatus
neutiquàm deprehendit. Quod in Religionibus
accuratiùs obseruandum est, quarum Prælati
plus de paterna benignitate, quàm de iudiciaria
seueritate debent affectare, ne quod in remedium<-P>@@

<-P>putatur profuturum, in laqueum, & conscien-
tiarum offendiculum conuertatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>405.</absatz-nummer> Et Clausulam Rebus sic stantibus etiamsi<marginalia>De clausula|Rebus sic|stantibus.</marginalia>
non exprimatur, intelligi in legibus, statutis, &
qualibet dispositione, iuxta plures Iuris regulas
tradunt Doctores adducti à Dom. Barbosa in
Tractatu de Clausulis vsu frequentibus Claus. 229.
Quod cùm reuera ita sit, nullo modo præsumi
potest illi iurisdictionem delatam, qui res non
stare, vt delegans credidit, manifestè deprehen-
dit; est enim defectus substantialis conditionis.
Vnde & peccari in eo grauiter potest, c&#x0153;ca qui-
dem obedientia, sed non illa c&#x0153;citatis laude,
quam D. Ignativs sua illa aurea in Epistola
commendauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>406.</absatz-nummer> Et ille quidem obedientiæ huiusmodi<marginalia>Pulchra D.|IGNATII,|& doctrina-|lis narratio.</marginalia>
Sanctissimus commendator, qua sit in multis
charitate & prudentia procedendum verbo &
opere comprobauit, pro quo narratio extat lib. 3.
Vitæ nu. 44. à P. Daniele Bartoli conscriptæ Ita-
licè, & à P. Ludouico Ianino elegantissime tran-
slatione Latina reddita, tenore sequenti: Claudo
quibus prudentem in filios turbine aliquo iactatos
probare statueram Patris optimi charitatem, sapien-
tißima illius erga Nouitium cautione. Ducebatur hu-
milis paries, quo discluderetur à vico publico domus
nostra, & adhibebatur ad hoc tyronum opera: eorum
modestia, feruore, suique contemptu generoso, præ-
tereuntes magnoperè afficiebantur, vltroque ad eos
per otium spectandos ex primoribus quoque ventita-
bant. Erat tunc in tyrocinio ex nobilitate primaria,
apprimè notus, eaque forsitan ex caussa præ ceteris
spectantium oculos & admirationem curiosiùs trahe-
bat, licet ipse de se cogitari ab ijs longè alia reputa-
ret, sibique id pudori verteret, ex quo se alius glorio-
sulum duxisset. Domo itaque non ausus se condere,
& verecundatus oculos pertranseuntium, hærebat ab
ijs quàm longißimè poterat, obuersisque ferè in pu-
blicum humeris. Descendebat subinde IGNATIVS,
non tam opus quàm operas vifurus, contigitque vt
circumspiciens, & tyronem feorsum ab reliquis vi-
dens, pudorem in ore illius, in mente superbiam le-
geret, quæ illum in vultu pudorem expirabat, & quo,
nisi maturè inhiberentur, desitura hæc essent, pro-
spiciens, accito Bernardo Oliuerio, qui operi præerat;
Non vides, ait, fratrem illum segregantem se procul
ab alijs, perperàm tentari? Expectas videlicet dum
se proripiat, & adeò nihili eius tibi est salus? Excu-
sauit Minister quod sibi mandatum fuerat de Noui-
tijs omnibus illic occupandis. Scilicet, infert Sanctus,
cùm id ego mandabam, vetabam te prudentia & cha-
ritate vti? Ac post breuem in obseruandis operarijs
morulam, tyroni velut fortuitò occurrit, vultuque ac
verbis placidè compellans, & tu etiam ad hoc opus?
inquit, abi quæsote, domum, neque hic prætereà
compare, non facit ad tuam valetudinem hic labor.
Sic semi animum excitauit, & captata ex debilitate
corporis medicina animum sanauit. Iam enim tyro
alias meditabatur sedes, vt ipse postmodùm narrauit,
& vitam priorem mente designabat. Sic luculenta
narratio, vt legitimi filij, & quicumque alij,
quorum esse potest sanctissimus & prudentissi-
mus Pater præclarum exemplar, quando ad ista
deuenerint, illum sibi dicentem audiant, quod &
iam audiuimus: Cùm id ego mandabam, vetabam
te prudentia & charitate vti.</P>
<P>  <absatz-nummer>407.</absatz-nummer> P. Ludouicus de Guzman Venerandæ<-P><marginalia>P. Ludouici|de Guzman</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0228.jpg/>
@@1@<SE228>Circa Delegatam potestatem. 213
<duolan 2><-P>in Societate memoriæ, cuius laus inclyta in eius<marginalia>excellens|tanti Patris|imitatio.</marginalia>
circumfertur historijs, & præsertim Tomo 2. viro-
rum ipsius illustrium, vbi eam per §os. diuisam pro-
tulit P. Eusebius Nieremberg. qui §. 2. illius obe-
dientiam promptissimam, & verè c&#x0153;cam singu-
lari exemplo commemorat. Hic inquam vir tan-
tus, referente eôdem §. 4. cùm semel, iterùm,
ac tertiò à Prouinciali mandatum accepisset lo-
calis tunc Superior, toties ab executione absti-
nuit, dimittendi scilicet fratrem quemdam è So-
cietate: eius enim charitas, vtpotè regina supra
obedientiam regale exercuit imperium, dolebat
siquidem eum, qui manum miserat ad aratrum,
non solùm respicientem retrò, sed & retro ver-
sum, regno Dei ineptum reddi, & magno illo
vocationis Religiosæ bono priuari, quod in So-
cietate (quidquid alibi sit) esse deprehenderat
singulare.</P>
<P>  <absatz-nummer>408.</absatz-nummer> Est quidem compertus Canon in Cap.<marginalia>Sententia|iniusta quo-|modo iubea-|tur in Iure|executioni|mandari.</marginalia>
Pastoralis, de potest. Iud. deleg. §. Quia verò, vbi
sic Innocentius Tertius: Cùm Ordinarius tenea-
tur obsequi Delegato, & si sciat sententiam illam
iniustam, exequi nihilominus tenetur eamdem, nisi
apud eum efficere poßit, vt ab hoc onere eum absoluat.
Sic Pontifex. Sed verò decisio talis nullius est. in<marginalia>Cap. Pasto-|ralis, depo-|test. iud. De-|leg.</marginalia>
caussa præsenti momenti, immò neque in mul-
tis alijs consimilibus. Nam iuxta Glossam id tan-
tùm procedit quando sententia lata est in caussa
ciuili coràm partibus præsentibus controuersa.
Deinde non agitur de sententia notoriè iniusta,
sed quæ talis executori videatur, vt cum com-
muni tradit Angelus Bossius Tomo 1. nu. 882. in-
iustitia enim sententiæ non potest esse notoria:
nam leges positiuæ restrictè intelligendæ sunt,
vt quam minimum noceant iuri innocentis. Pro
quo etiam videndus Dom. Barbosa de Iure Pon-
tificio Tomo 1. Tit. 29. Lib. 1. Cap. 28. citato in-
quam Pastoralis nu. 14. vbi plures Doctores ad-
ducit, quibuscum statuit merum executorem
non teneri nec iustè posse sententiam notoriè in-
iustam, continentemque nullitatem, vel intole-
rabilem errorem exequi. Et in casu nostro iuuat
§. præfati conclusio, dicente Pontifice: Nisi apud
eum efficere poßit, vt ab hoc onere eum absoluat. Si-
quidem Delegatus Religiosus, cui est rerum sta-
tus vsquequaque perspectus, informare delegan-
tem potest de inconuenientia mandati, & super
eo responsum, quod proculdubio sperari fauora-
bilius potest, expectare. In quo minùs prompta
obedientia argui nequit, quandoquidem si ita
non ageret, obedientiæ potiùs defuisset, cùm
ita præcipiat Pontifex, pro quo P. Scildere de
principijs conscientiæ Tract. 2. nu. 82. in fine. Et
hæc quidem supplicatio manifestè suspendit exe-
cutionem; quod tamen cum illa generalitate, de
qua nu. 404. non est ita, cum probabile sit oppo-
situm, vt dixi Tomo præced. Parte 8. in Appendice
post Sect. 31. vbi de supplicatione ex professo a-
ctum. Pro quo & videri potest Diana Parte 1.
Tract. 10. Resol. 6. P. Auilæ sententiæ consonans,
sicut alij adducti ab ipso.</P>
<Z><A+1>Dimissoriæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>409.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus Limæ iurauit domicilium Epis-<marginalia>De Clerico|ordinato|alibi ad ori-</marginalia>
copo Tucumanensi pro ipsius Di&#x0153;cesi,
à quo Subdiaconus & Diaconus est ad titulum<-P>@@

<-P>Indorum ordinatus: sed Limam est ille reuersus,<marginalia>ginarium|solum re-|uertente, an|litteræ, quæ|pro aliis re-|quirantur.</marginalia>
ex qua originarius, sine litteris vllis Tucuma-
nensis Ordinarij. Et dubitatum an recipi ab Or-
dinario Limano possit. Ad quod P. Auila affirma-
tiuè respondet probansque ex eo quòd commen-
datitiæ litterę requiruntur Primò vt constet Cle-
ricum non esse Censuris ligatum; id autem in-
formatione, & notitia personæ suppleri potest,
cùm de vitæ constet honestate. Vt enim ait Pa-<marginalia>Panormi-|tanus.</marginalia>
normitanus in Cap. Fraternitati de Cler. non re-
sid. litteræ commendatitiæ requiruntur ignotis: hi
autem qui benè noti sunt, siue Clerici, siue laici pos-
sunt absque huiusmodi litteris recipi, quia iam cessat
finis legis. Pro quo & Turrecremata in Cap. Pri-
matus 71. dist. & facit Cap. Tuæ eodem tit. ibi:
Qui penitus sunt ignoti. Item ignotus dicitur, cu-
ius origo, & vita, & integritas non est nota Epi-
scopo 34. dist. Cap. Episcopus. Secundò, ad con-<marginalia>Cap. Primo|tres. 17. dist</marginalia>
seruationem domiciliorum, vt constat ex cit.
Cap. Primatus, ibi: & obseruantia pacem custodit:
nam & memini in sanctißimo Concilio Sardicensi
statutum, vt nemo alterius plebis honorem vsurpet,
sed si fortè erit necessarius, petat à Collega suo, &
per consensum habeat. Et hunc finem habuit Li-
mense Concilium, quia non loquitur nisi iuxta
terminos iuris antiqui; vt colligitur ex principio
Capitis 9. Act. 3. & ex eo non tollitur quominùs
recipi à suo Prælato originario queat, quamuis
sine Dimissorijs veniat, quia in Di&#x0153;cesim non<marginalia>Quid de|Dimissoriis.</marginalia>
venit alienam, quandoquidem subiectio ratione
originis est perpetua, & immutabilis, sicut iura
sanguinis. l. iura sanguin. ff. de origin. iuris. &
Dimissoriæ à iure exiguntur quando Clericus in
Di&#x0153;cesim vadit alienam, vt constat ex Cap. Si<marginalia>Cap Si qui|verò 7. q. 1.</marginalia>
qui verò, ibi: Si recedant ab Ecclesia sua, non reci-
piantur in aliena Ecclesia & Concilium Tridenti-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
num Seßion. 23. Cap. 13. de Reformat. verbis illis:
Nullus Clericus peregrinus sine commendatitijs sui
Ordinarij litteris admittatur. Pro quo & Syluester
verb. Peregrinus.</P>
<P>  <absatz-nummer>410.</absatz-nummer> Quòd verò ad titulum Indorum spe-<marginalia>Circa titu-|lum Indo-|rum notan-|da doctrina.</marginalia>
ctat, si reuera ita accidit, recedere ab Ecclesia,
pro qua ordinatus est, non potuit, quia adscriptus
ille, ex Concilio Trid. suprà, & Limensi Act. 2.
Cap. 31. vbi specialiter de ordinatis ad præfatum
titulum. Sed compertum est præfatum Cleri-
cum non in Tucumano, pro quo iurauit domi-
cilium, sed in Paraquaria ordinatum ab Episcopo
Tucumanensi, & vt apparet sine licentia proprij
Ordinarij celebrante, ex quo fit (quidquid sit de
Episcopo) ordinatum huiusmodi suspensionem
contraxisse, & quod de titulo dicitur vim habere
nullam: ordinatus siquidem est ab Episcopo alie-
no, quia talis fuit Tucumanensis in alieno Epis-
copatu, & licet in foro conscientiæ liber à suspen-<marginalia>Quid de p&#x0153;-|nis Ordinati|ab alieno.</marginalia>
sione esse possit, sicut & ab irregularitate, quam-
uis in susceptis ministrauerit, quia Extrauagans
Pij Secundi, Cùm ex sacrorum, dolum requirit, à
quo ignorantia, crassa licet, excusat. l. igitur. ff.
de liber. caus. & l. plagij. C. ad l. Flau. Et ibi Glossa
cum alijs legibus ab ipsa adductis; In foro tamen
exteriori meritò potest à Iudice Ecclesiastico li-
gatus reputari circa citatam Extrauagantem à
Nauarro citatam Cap. 77. nu. 155. Potuit autem
à suspensione absolui virtute Bullæ Cruciatæ, &
dispensari in irregularitate ab illius Commissa-
rio, quia non est contracta ob prauam Ordinum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0229.jpg/>
@@1@<SE229>214 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>susceptionem, quod ipsi prohibetur, sed ob pra-
uum eorum vsum. Sic autem à vinculis liber,
poterit ab Ordinario admitti, cum sufficienti cir-<marginalia>Vt queat|admitti.</marginalia>
ca mores informatione, & Vicarius generalis ra-
tificare Ordines prauè susceptos iuxta Panormi-
tanum in Cap. Quòd translationem de concess.<marginalia>Cap. Post|translatio-|nem, non|est in Titul.|de conces-|sione Præ-|bendæ, sed|de tempo-|ribus Or-|din. vt per|errorem po-|situm in|codice.</marginalia>
Præbendæ, & Nauarrum lib. 1. Cons. 24. de tem-
por. Ordinat. ad 4. quæst. & est Textus in Cap.
Salonitanæ. 63. dist. & Cap. Lugdunensis 9. q. 2.
Videndus Nauarrus in fine citati Consilij, vbi ex-
ponit quid ratificatio dicta operetur. Et quod de
ascriptione ratione tituli Indorum respectu Ec-
clesiæ nulla oriatur obligatio, ex eo liquet, quod
ab Episcopo est facta alieno, vnde, vt diximus,
nullius vis.</P>
<P>  <absatz-nummer>411.</absatz-nummer> Quod ad iuramentum attinet, obstare
etiam nequit, quia non fuit promissorium de<marginalia>De iura-|mento do-|micilij.</marginalia>
permanentia in Tucumano, sed assertorium, quo
scilicet testatur quis habere fe animum tali loco
habitandi. Et licet vtatur verbis promissionem
sonantibus, intelligenda sunt iuxta Iuris recep-
tum intellectum, dum de domicilij acquisitione,
statuit; non enim promissorium iuramentum,
sed assertorium exigit: neque verborum cortici,
sed animæ, & spiritui eorum standum. Cap. ex
litteris el. 2. de Sponsalibus & iuramentum non
mutat naturam actus, super quem cadit. l. finali.
de liber. causs. & Cap. Quemadmodùm de iureiur.
& ad maiorem securitatem poterit illud proprius
Prælatus relaxare. Sic 20. Augusti 1600. & do-
ctè & solidè.</P>
<P>  <absatz-nummer>412.</absatz-nummer> Potest autem quis hęrere circa id, quod<marginalia>Difficultas|circa Ordi-|nati mores|expedita.</marginalia>
dicitur de informatione circa mores; non enim
videtur quomodo stare vitæ integritas in eo pos-
sit, qui perperàm sacros suscepit Ordines; eo enim
ipso debet, cùm res adeò grauis sit, suæ incu-
riosus conscientiæ, nec Dei timore præditus, re-
putari. Sed verò citatus Scriptor iuxta Iuris præ-
scripta locutus, sic enim Vrbanus Pontifex scri-
bit Hugoni Lugdunensi Archiepiscopo, vt ha-
betur in citato Cap. Lugdunensis, cuius verba<marginalia>Cap. Lug-|dunensis 9.|q. 2.</marginalia>
sunt: Lugdunensis Parochiæ Clericos, quos contra
statuta Canonum ab alterius Parochiæ Episcopis or-
dinatos litterarum tuarum significatione monstrasti,
cum graduum suorum honore recipere religionis tuæ
prudentia poterit, si eos aliàs canonicè, & sine pra-
uitate aliqua ordinatos constiterit: Si tamen eorum
probabilem vitam id indulgentiæ perspexeris prome-
reri. Sic ille, licet in casu non sic damnabili eius
dispositio procedat; siquidem Lugdunenses Cle-
rici ab Episcopo ordinati fuerant sua in Di&#x0153;cesi
residente, secus hic, de quo sermo. Nihilominùs
stare dispositio potest, ampliatione fauoris, si
præter peccata in Ordinum susceptione commis-
sa, mores recognoscantur idonei, & p&#x0153;nitentia
pro dicta audacia imposita laudabiliter implea-
tur, de qua ibidem qui suprà in hunc modum
claudit: Quos igitur recipiendos moderatio tua ar-<marginalia>Idem.</marginalia>
bitrata fuerit, iniuncta satisfactionis gratia, propter
Ecclesiam, quam offenderunt, congrua p&#x0153;nitentia,
miserationis intuitu in suo quemque honore recipies:
salua in omnibus Sanctorum Canonum disciplina.
Hæc ibi. Salua inquam &c. tum quoad probatos
mores, de quibus admonitio præmissa, & hîc ro-
borata: tum circa impedimenta ob Censuras ra-
tione sacrilegi Ordinum vsus incursas: tum in-
super, quia hic nihil contra antiquam Sacrorum<-P>@@

<-P>Canonum dispositionem inducitur, sed locus mi-
sericordiæ datur, & Episcopi reseruatur arbi-
trio: Quos recipiendos moderatio tua arbitrata fue-
rit. Non est ergo necessitatis, sed gratiæ, satis
ibidem expressæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>413.</absatz-nummer> Quod ad irregularitatem spectat, sup-<marginalia>Quod de ir-|regularitate|ratione Or-|dinum malè|susceptorum.</marginalia>
ponit Auctor contrahi illam ratione prauæ Or-
dinum susceptionis, & à Commissario non posse
dispensari, quia in Commissionis litteris inueni-
tur excepta. Sed illam non contrahi, etiamsi su-
scipiens sit excommunicatus aut suspensus, tenet
Diana Parte 1. Tract. 11. Resolut. 114. cum alijs,
quos allegat, quia non extat Canonicus textus,
in quo contractio talis habeatur. Licet autem id
probabile sit, in Bulla tamen dispensatio denega-
tur, iuxta quam oppositum approbatur. Idque
in odium sacrilegij, ex quo magna possunt ab-
surda in Dei Ecclesia resultare, quæ prouiden-
tia peculiari ea, quæ ad collationem & susceptio-
nem Ordinum spectant, iam inde suo ab exor-
dio, cauit, præuenit, sanxit, stabiliuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>414.</absatz-nummer> Id autem quod de ratificatione Ordi-<marginalia>Quid de il-|lorum rati-|ficatione.|Nauarius.</marginalia>
num dictum, ex citato Cap. Lugdunensis colligi-
tur, quod Nauarrus citat: illa enim receptio Or-
dinatorum cum graduum suorum honore, ratifica-
tio compellatur, ex quo id habetur quod ipse ait
ita scribens: Tertiò, quod is D. consulens debet pro-
curare per suos amicos, vt eius Episcopus ordinarius
habeat ratam præfatam Ordinationem: quo habito
remanebit habilis tam quoad Ordines alios suscipien-
dos, quàm quoad alia beneficia. Hæc ille, ex qui-
bus in primis habemus id, quod nuper dice-
bamus de Salua in omnibus sacrorum Canonum di-
sciplina, quando quidem vt Episcopus ratam ha-
beat Ordinationem rogandum admonet Auctor
dictus. Deinde apparet ratificationis effectus in
exposita habilitate ad vlteriores Ordines & be-
neficia, pro quo & vers. vlt. sic concludit: Quin-
tò quod ad maiorem cautelam potest consulens habi-
ta ratificatione sui Ordinarij adire Episcopum, qui
contulit illi beneficium, vt illud conferret ei denuò, si,
& quatenus opus est.</P>
<P>  <absatz-nummer>415.</absatz-nummer> Sed quod ad maiorem cautelam perti-<marginalia>De iura-|mento demi-|cilij.</marginalia>
net in nostro casu, eam Auctor noster in relaxa-
tione iuramenti constituit, in quo sua esse diffi-
cultas potest, quia quando iuramentum homini
præstitum non est in vtilitatem priuatam, sed
in bonum commune, nequit etiam in melius
commutari absque consensu habentis curam bo-
ni communis, vt docet Syluester verb. Iuramen-
tum 5. q. 6. quem allegat & sequitur P. Thomas
Sancius Lib. 3. in Decalogum Cap. 21. nu. 5. Tale
autem est iuramentum domicilij, est enim in
commune bonum Ecclesiæ illius, in qua est il-
lud constitutum: ergo solùm poterit ab Episco-
po Di&#x0153;cesis eiusdem relaxari, & ita in casu nostro
ab Episcopo Tucumanensi, & non à Limano, vt
vidimus affirmatum. Ad quod dici potest Primò
hic facilè præsumi posse Tucumanensem Epis-
copum longissimè distantem id non ęgrè tulisse,
cùm videret redditum valde difficile, quod posset
circa reditum implorare. Secundò dici potest ad
Archiepiscopum Limanum tunc temporis curam
etiam Tucumanensis Ecclesiæ, vtpotè suffraga-
neæ, attinuisse, eo modo, quem iure præscri-
bunt, & sufficiens est ad effectum dictum, iun-
ctis insuper circumstantijs. Tertiò, iuxta aliquos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0230.jpg/>
@@1@<SE230>De Clerico alibi Ordinato ad originale solum reuerso. 215
<duolan 2><-P>non contemnendæ auctoritatis Scriptores Ar-
chiepiscopus potest in votis eorum dispensare,
qui suffraganeis subijciuntur, & vt id minùs pro-
babile sit, vt videri potest apud citatum P. Tho-
mam Lib. 4. cap. 38. nu. 10. & 11. alia eiusdem
doctrina succurrit n. 12. vbi cum alijs statuit posse
Archiepiscopum dispensare cum subdito suffra-
ganei nolentis dispensare, officio eius misericor-
diter implorato, vt ex misericordia dispenset.
Quod quidem casui præsenti applicari potest, li-
cet enim Episcopus dispensationem non neget,
est tamen adeò distans, vt non concessio æqui-
ualeat negationi. Et licet de relaxatione iuramen-
ti, & non de dispensatione, quæ propria est voto
agamus, vtriusque tamen quoad hoc eadem est
ratio, & relaxatio solet etiam dispensationis no-
mine compellari, cùm reuera idem sint, vt vide-
ri apud eumdem Patrem potest citato lib. 3. cap.
19. nu. 1:</P>
<P>  <absatz-nummer>416.</absatz-nummer> Non est autem explicatio illa iuramen-<marginalia>Non esse il-|lud tantùm|assertorium,|sine obliga-|tione in po-|sterùm. Vbi|de vtriusque|ratione.</marginalia>
ti adeò firma, vt difficultate, nec leui profectò,
non careat. Siquidem iuramentum de re futura,
regulariter loquendo, promissionem importat,
vt ait P. Sancius suprà cap. 9. nu. 5. & Lib. 8. de
Matrim. Disput. 13. nu. 4. quem secutus P. Sua-
rez Tomo 2. de Relig. lib. 2. de Iuramento cap. 2. n.
6. & 7. Quod cùm ita habeat, etiam quando
verba promissionem non præseferunt, id certius
erit quando verbis sufficienter declaratur. Vbi id
quod additur de intelligentia verborum iuxta
Ius, si ita est in præsenti, textus debuit proferri
aliquis, ex quo id conuenienter probaretur; cùm
tamen specialis nullus appareat. Præterquam
quòd etiamsi iuramentum de re futura promis-
sionem non contineat, tenetur tamen iurans
quantùm est ex se illud certum reddere, quod iu-
rauerat adimplendo: quod benè explicat & pro-
bat P. Sancius n. 6. citans pariter P. Suarez suprà
cap. 1. nu. 11. Nam iurans se aliquid facturum si-
ne promissione aliqua, non tantùm iurat se tunc
habere propositum faciendi id, sed simul etiam
iurat se perseueraturum in eo proposito, donec
illud impleat, & Deum quasi fideiussorem addu-
cit. Itaque sicut si res esset facienda in instanti,
quo iurat, illam ex vi iuramenti facere tenere-
tur, sic & si immediatè post, quia tunc etiam de-
bet propositum iuratum influere, ita & tempore
procedente. Quoad effectum ergo, qui per iura-
mentum intenditur, perinde se habet iuramen-
tum assertorium, ac si esset promissorium, firmi-
tatem inquam voluntatis in ordine ad impletio-
nem. Et quidem cùm in iuramento domicilij id
agatur, vt voluntas contrahere illud aut acquire-
re volentis firma & perseuerabilis comprobetur;
ridiculum sanè esset, si ille diceret se habere pro-
positum: quia non de proposito, sed de propositi
agitur firmitate. Et licet iuraret se tale habere
propositum, ex quo nulla in posterùm obligatio
firmitatis adderetur, ridiculum deberet etiam re-
putari, vel certè nullius momenti. Vnde nullus
cuius interesset talis iuramenti firmitas, illo esset
taliter emisso contentus. Iuxta quæ locutus et-
iam P. Palaus Tomo 2. Disp. 2. de Iuramento Pun-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
cto 2. vers. Nihilominùs affirmans iuramentum
assertorium in ratione iuramenti à promissorio
non differre, quia siue res sub rigorosa promissio-
ne oblata sit, siue solùm sub simplici proposito:<-P>@@

<-P>iuramentum in ratione iuramenti æquè super
illam cadit, & æquè iurantem adstringit ad il-
lius executionem, ne falsò Deum in testem ad-
duxerit. Vnde circa hoc videtur posse dubitari,
& ita iam ad alia.</P>
<Z><A+1>DISPENSATIO.
Circa §. 6. Compendij Indici.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>417.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbitatur quid nomine fori interioris,<marginalia>Quid nomi-|ne fori inte-|rioris, seu|conscientiæ,|& exterioris|veniat. Vbi|de dispensa-|tione agitur|in Matrimo-|nij impedi-|mentis.</marginalia>
& exterioris intelligatur, cùm de dis-
pensatione in gradibus pro Matrimonio prohibi-
tis agitur. Ad quod respondet Auctor terminum
illum, In foro eonscientiæ tantùm, non designare
forum Confessionis, vt tradit Nauarrus lib. 5. Con-
sil. 15. de sent. excommunicat. ad 2. quæst. qui &
probat efficacissimè ex stylo Romanæ Curiæ:
P&#x0153;nitentiarij enim à Censuris extra Confessio-
nem absoluunt virtute facultatis Pontificię Sum-
mo P&#x0153;nitentiario concessæ ad absoluendum in
foro conscientiæ, & ita illud In foro conscien-
tiæ intelligendum, vt absolutio in foro exteriori
non valeat, nec probetur. Deinde si dispensetur
in foro conscientiæ in impedimento, quamuis
non sit occultum (& in partibus vbi Ordinarij de
facili possunt adiri) valida erit dispensatio, quod
probatur Primò, quia priuilegium limitationem
pro occulto non apponit, sicut §. 7. sequenti, vbi
de Hispanis agitur. Secundò, quia priuilegia hu-
iusmodi latè sunt interpretanda, vtpotè ad ani-
marum salutem ordinata, vt ait P. Henriquez
lib. 7. de Indulg. cap. 22. nu. 3. in Glossa lit. M.
cum Oldrado. Et alijs, & cùm priuilegium limi-
tationem non apponat, non est cur illam nos ad-
ijciamus. Tertiò, quia non est idem In foro con-
scientiæ, & in occultis, nam Concilium Triden-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
tinum Seßione 24. cap. 6. de Reformat. ait In qui-
buscumque casibus occultis, in foro conscientiæ dispen-
sare, & Commissario Cruciatæ conceditur facul-
tas ad dispensandum in occultis impedimentis il-
licitæ affinitatis in foro conscientiæ. Et illud In
occultis esset otiosum & superfluum, si nulla esset
distinctio accipienda. Quartò, Nam Corduba in
Summa q. 20. punct. 3. & Emmanuel Rodericus
etiam in Summa §. 9. nu. 58. asserunt quòd quan-
do in Iubileo conceditur vt excommunicatus
absoluatur in foro conscientiæ tantùm ad effe-
ctum lucrandi illum, intelligitur etiam in foro
exteriori nō contentioso. Ex quo habetur nomi-
ne fori exterioris solùm esse intelligendum con-
tentiosum. Item absolutionem in foro conscien-
tiæ nullam vim in contentioso habituram: Iudex
enim nullum fuisse Matrimonium pronuntiabit,
vt latè probat Nauarrus lib. 5. Cons. 5. de Priuile-
gijs, addens ad id teneri, etiamsi illi de dispensa-
tione in foro conscientiæ constiterit. Vbi ait
Auctor dubitare se an hoc sit in praxi recipien-
dum, eo quòd Matrimonium res sit adeò in Iure
fauorabilis. Et in dubij eiusdem proprijs termi-
nis respondendo affirmat quòd licet possit res de-
duci ad forum contentiosum, valida erit dispen-
satio in foro conscientiæ concessa: nam hoc ver-
bum, In foro conscientiæ, vel, In foro interiori, non
appellat super impedimento, si potest deduci, vel
non, ad forum contentiosum; sed super dispen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0231.jpg/>
@@1@<SE231>216 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>sationis effectu; id est quòd effectum non habeat
in foro exteriori contentioso. In praxi autem non
expediet dispensare in foro conscientiæ, quando<marginalia>Quid circa|praxim.</marginalia>
non est occultum impedimentum, Si enim Or-
dinarius in proximo adsit, vt quid se quisquam
periculo denuntiationis exponit? Sic Resolutio
Auctoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>418.</absatz-nummer> In quo quidem habet sequaces pluri-<marginalia>Circa præ-|fatam reso|lutionem.</marginalia>
mos, sic enim communiter moderni sentiunt &
loquuntur Auctores. Circa discrimen autem il-
lud, quod deprehendit inter concessiones §. 6. &
7. eoquòd in posteriori solùm de occulto impe-
dimento sit sermo, vbi de Hispanis agitur, vide-
tur illam vti vim tunc temporis retinentem suam
recognoscere, cùm tamen vsque annum 1589.
tantùm durauerit. Et scribebat ille post impletum
terminum durationis. Sed quidquid de hoc fue-
rit, ijs proculdubio standum, quæ à Nobis dicta
Tit. 12. c. 3. Deinde in præfatis concessionibus re-
uera forum conscientiæ à foro occulto vt diuer-
sum non statuitur: in priori siquidem In foro con-
scientiæ tantùm: in altera similiter dispensare in
foro conscientiæ cum Neophytis, & alijs omni-
bus &c. licet autem inferiùs de occultis agatur,
ibi Super quo vis occulto impedimento, id quidem
ad impedimentum spectat, & non ad forum, li-
cet secretum futurum caueatur, Inter se secretò
contrahant. Quòd autem hoc secretum non ex-
cludat aliqualem notitiam, ex eo ostenditur,
quod ibidem iubet Pontifex verbis illis: seruata
forma Concilij Tridentini, si id sine scandalo fieri
poßit: Ergo & Parochus & testes adhibendi, &
quòd occultum etiam reputandum sit, quod ali-
quibus est notum, dictum à Nobis non semel,
quod & communiter Scriptores adnotant in fa-
cultate, quam Concilium Tridentinum concedit
Episcopis Sess. 24. cap. 6. de Reform. pro quo videri
potest Diana Parte 7. Tr. 2. Resol. 15. qui & Resol.
18. mitiùs agend&#x0169; cum eo, qui absolutus in foro
interno, si crimen in externo detegatur, quàm
Nauarrus voluit, ex Bossio proponit; scilicet ad-
mittendam dispensationem à pio & benigno E-
piscopo, aut iudice alio, etiam pro foro externo.<marginalia>Resolutio &|dispensatio|pro foro con-|scientiæ vt|possit pro ex-|terno profi-|cere.</marginalia>
Sic ille de Iubileo Sect. 1. Casu 10, §. 3. num. 44.
pro quo & P. Henriquez lib. 14. Cap. 21. lit.
E. in textu & Glossa & alij. Et quidem in
casu, de quo agimus, de dispensatione sci-
licet circa impedimenta Matrimonij, grauissi-
mi esset in conuenientis, si dispensatus in foro in-
terno, in externo ad separationem vrgeretur.
Nam reuera ligatus coniugio est, idque potest
iudici legitima dispensationis notitia constare:
quomodò ergo contra Christi agere sententiam
potest dicentis: Quod ergo Deus coniunxit, homo
non separet? Matth. 19. v. 6. Si dicas Pontifi-
cem pro solo conscientiæ foro facultatem con-
cedere: Id quidem verum est directè loquendo;
sed ex suppositione dispensationis concessio ad
exterius etiam extenditur: vnde quod de pio &
benigno Episcopo aut iudice est dictum, ad Pon-
tificem est potiùs referendum, de cuius plus est
paterna pietate præsumendum, in qua & Vica-
rium Christi se debet ostendere, sicut & in iudi-
ciaria potestate.</P>@@

<Z><A+1>Circa §. eumdem pro Denuntiationibus
matrimonialibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>419.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis sic: Possunt etiam prædicti Sa-<marginalia>Priuilegium|circa de-|nuntiationes|ad quæ loca|se extendat.</marginalia>
cerdotes in eisdem locis denuntiationes,
& alias extrinsecas solemnitates ac Cæremonias,
cùm id expedierit, aut necessum esse visum fuerit,
omittere, &c. Circa quod dubitatio occurrit, an
illud In eisdem locis referendum sit ad prouincias,
de quibus immediatè dictum, Ordinariorum præ-
sentia destitutis, vel ab eis non minus &c. vel ad
illa, In quibusuis Orientis, Brasiliæ, Peru, Nouæ-
Hispaniæ, & alijs vltra marinis regionibus. Ita vt
etiam in partibus & prouincijs Ordinariorum
præsentia non destitutis, nec ab eis distantibus,
possint Religiosi Societatis in denuntiationibus
dispensare, Ordinariorum eorumdem licentia
minimè requisita, si ita conueniens iudicauerint.
Circa quod Auctor noster pro certo se habere
respondit clausulam dictam ad omnia præfata
loca referendam, & probat Primò, quia clausula<marginalia>De vi clau-|sulæ fiscalis.</marginalia>
in fine posita omnia antecedentia comprehen-
dit, Cap. Caussam, de rescriptis, & melior textus
in Cap. Inquisitioni, de appellat. ibi: Nisi fortè in<marginalia>Cap. In-|quisitioni|de appell.</marginalia>
fine litterarum prædicta clausala iteretur, & ita te-
nent Panormitanus dicto Cap. Caussam num. 5.
Felinus nu. 4. vti latè id prosequitur. Et Panor-
mitanus Cap. Cùm dilecti de donationib. nu. 7.
ait hanc regulam locum habere, & verificari et-
iamsi clausula sit onerosa: quanto ergo id potiùs
quando est fauorabilis, vt in præsenti, & sensus
adeò conueniens redditur?</P>
<P>  <absatz-nummer>420.</absatz-nummer> Secundò, quia si non referretur, ex eo<marginalia>Vrgetur ex|eo quod pri-|uilegium|redderetur|inutile.</marginalia>
fieret vt priuilegium aliquando redderetur in-
utile. E. g. Sint duo Indi coniugati in facie Ec-
clesiæ, qui dispensationem petunt in foro con-
scientiæ ob occultum impedimentum. Tunc si
Religiosi Societatis dispensare non valeant in
denuntiationibus, nolent illi dispensatione egen-
tes priuilegio vti, ne Matrimonij nullitas propa-
letur, atque adeò priuilegium redderetur inutile.
Et tantam vim hæc habet regula, vt communi-
ter dicant Doctores habentem priuilegium ad
audiendam Missam tempore Interdicti, posse
secum ducere famulos, licet in priuilegio nulla
eorum fiat mentio, quia aliàs illud inutile redde-
retur. Sic qui supra, vbi quod de vi clausulæ fi-
nalis dicitur, dogma est iuridicum inoffensæ ve-
ritatis. Quod autem ad resolutionem attinet pro-
bari vlteriùs manifestè potest ex dictis nu. 418.
iubente Pontifice vt in coniugijs, pro quibus
dispensatio impenditur seruetur forma Consilij
Tridentini, si id sine scandalo fieri poßit. Atqui de-
nuntiationes in casibus prædictis sine scandalo,
& contrahentium infamia esse non possent: ergo
possunt dubio procul omitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>421.</absatz-nummer> Ex quo & apparet id etiam præstari in<marginalia>De legitima|prolis decla-|ratione.</marginalia>
omnibus dictis locis posse, quod in priuilegio
subditur: Prolemque susceptam & suscipiendam le-
gitimam declarare. Et id quidem quando dispen-
satio fit in vtroque foro non videtur difficulta-
tem importare, bene tamen quando in solo con-
scientiæ foro, talis enim declaratio illi videtur
esse contraria. Quod quidem ita videtur, si de
authentica declaratione loquamur; & ita solùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0232.jpg/>
@@1@<SE232>Ordinarij vt poßint in foro conscientiæ dispensare. 217
<duolan 2><-P>de proportionata tali foro declaratione accipien-
dum; vt videlicet sic dispensatis parentibus de-
claretur sine conscientiæ grauamine posse pro-
lem acceptam aut accipiendam legitimam repu-
tare. Quod licet communiter loquendo in In-
dis vix in consideratione habeatur, in laciquijs
tamen potest suum habere momentum, succedit
enim primogenitus in gubernatione populorum,
& multis gaudet priuilegijs. Vnde legitimatio
nati ante dispensationem, in ordine ad effectum
dictum vim nullam videtur habere: est siqui-
dem ad temporalia, & ita non ad Pontificem, sed
ad Regem spectat, iuxta ea, quæ cum multis
Doctoribus tradit P. Thomas Sancius lib. 8. de<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
Matrimonio Disput. 7. qui Disput. 34. nu. 43. &
seqq. latè explicat quomodo sit exponenda Clau-
sula legitimationis in foro conscientiæ Nihilo-
minùs dici potest deseruire legitimationem di-
ctam in ordine ad prędictum effectum: quia pri-
uilegia huiusmodi ad instantiam Regum conces-
sa sunt, circa quorum vsum ipsi etiam aduigi-
lant, neque circa hoc lis aliqua mota est. Dein-<marginalia>Notanda|doctrina pro|Indiis.</marginalia>
de, quia Pontifices per donationem Indiarum
Regibus Hispaniæ factam, non videntur se ea
abdicasse potestate, quæ ad bonum Indorum
conferre posset, & adiuncta est spiritualibus dis-
positionibus, etiamsi temporalitatem præ se fe-
rat. Prætereà, quia si primogenitus talis exclu-
dendus esset à successione, deberet coniugij prius
initi turpitudo reuelari: quod quidem nullo
modo debet admitti, iuxta dicta. Quòd si dete-
gatur impedimentum, & Matrimonij nullitas,
& proptereà controuersia inter fratres oriatur,
quod erit sanè rarissimum, iudicum erit præfata
perpendere, quæ non leuia videntur; quod si
secus accidat, ipsi viderint, rerum circumstantijs
ponderatis.</P>
<Z><A+1>Ordinarij an & quomodo queant in foro
conscientiæ dispensare.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>422.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idetur quidem compertum dispensare<marginalia>Posse dispen-|sare, quibus|probari possit|fundamentis</marginalia>
in eo posse, sic enim concessionibus
habetur Gregorij XIII. & successorum, verbis
illis: Ordinarij vero ipsi ibidem in vtroque foro.
Sed certè dubitari potest an ita concessio dicta
procedat, vt dispensare in solo etiam conscientiæ
possint, sicut possunt Societatis Religiosi, v-
bi illi de facili adiri possunt. Et vt possint, ex
hoc ipso, quod de Religiosis Pontifices statuunt,
videtur euinci; non enim debet præsumi in eo
esse inferiores Religiosis Pontifices voluisse vt
Tit. 12. nu. 391. diximus de gradibus, circa quos
versari potest dispensatio. Deinde quando Ordi-
narij in foro externo dispensant, non dicuntur di-
spensare in foro conscientiæ, siquidem duo illi
dispensandi modi, vt diuersi communiter propo-
nuntur. Et ita videre est in Adnotatione dicti §. 6.<marginalia>Priuilegij|Adnotatio.</marginalia>
in quo præfata concessio extat, sic enim ibi: Hac
in foro conscientiæ vti possunt Prouinciales per se, &
per alios, quibus eam communicauerint. Quod verò
attinet ad forum iudiciale vsus sit vt in priuilegio ip-
so continetur. Sic ibi iuxta mentem Societatis, vbi
forum conscientiæ iudiciali contra ponitur, vnde
hoc illud non videtur continere; & ita concessio
pro vtroque diuisim accipienda. Prætereà Ordi-<-P>@@

<-P>narij dispensare possunt etiam vbi Societatis Re-
ligiosi non adsunt, iuxta illud, Vbi eorum copia
commodè haberi poßit. Pro eo autem contingere
casus poterunt, & quidem non rarò, vt sola pro
foro conscientiæ dispensatio possit conuenienter
impendi, si videlicet notitia in foro secreto habita
sit, & scandalum sit ex manifestatione in foro iu-
diciali futurum, vbi & remedium accelerari de-
beat animarum saluti consulendo, neque enim
præsumi de Pontificia pietate potest, pro casibus
huiusmodi defuisse. Tandem Ordinarij ipsi in
hac persuasione versantur, & iuxta illam agunt:
ab ipsis enim dispensationes in foro conscientiæ
petuntur, & tunc ipsi Religiosos Societatis tam-
quàm Assessores & Adiutores consulunt, vt illas
impartiantur. Et quidem cùm Illustrissimus Ar-
chiepiscopus DD. Petrus de Villagomez circa
dispensationem, à quo fuerat dispensatio eiusmo-
di requisita, ad me pro more scriptum, in quo po-
stulatio continebatur, adiunctis pro conuenientia
caussis, à se subscriptum, cum Secretarij fide, mi-
sisset, vt quod videretur adijcerem: probaui caus-
sas, & subdidi me dispensare, quia & poteram.
Non placuit autem benignissimo Principi se in
eo quasi foras excludi, & ita rescripsit, vt de illo
in dispensatione facerem mentionem, & sic in eo,
& similibus caussis potestatem habere sibi sub-
diti Di&#x0153;cesani persuaderent: quod & præstiti
scribens me quantùm in ea erat ex parte dispen-
sare, si Illustrissimo videretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>423.</absatz-nummer> Et hæc quidem satis videntur sufficere<marginalia>Quibus posi-|tio contraria|comprobe-|tur.</marginalia>
vt positio ista possit satis verosimilis reputari.
Sed verò vt omninò explorata non sit, sequentia
videntur obstare. Primò, quia quod ex verbis
priuilegij maximè videtur vrgere, congruam ha-
bet expositionem: nam simul dispensari potest
in vtroque foro, vt scilicet dispensatio in vtro-
que prosit, ad plenam scilicet & totalem secu-
ritatem, quia forum exterius quandoque iudi-
ciale tantùm est, vnde vt superius dictum est, so-
lent ab inuicem separari. Secundò, vt ita esse
credamus dispositio priuilegij vrget, siquidem
vbi Ordinarij de facili adiri possunt conceditur Re-
ligiosis Societatis facultas dispensandi in foro con-
scientiæ tantùm, sed perpetuo. Non tamen licet
aditus sit facilis obligatio vlla ipsis imponitur ip-
sos adeundi: quod quidem faciendum esset, si
talis in illis esset facultas, sicut fit quando agi-
tur de dispensatione in foro externo. Tertiò,
quia Ordinarij ipsi ita videntur sentire, vt ex nu-
per dictis apparet, non enim ad Societatis Reli-
giosos recurrerent, si eadem, qua illi, præditos
se esse potestate iudicarent, sicut Religiosi ijdem
non egent recursu ad ipsos pro eo genere dispen-
sationis. Quartò. Nam Ordinarijs vt dispensent
assignantur tamquàm Assessores Religiosi So-
cietatis quoties ab ipsis dispensatio est impen-
denda: Atqui Assessor non datur nisi pro foro
iudiciali, vt habetur lib. 1. ff. de officio Assesso-
ris.</P>
<P>  <absatz-nummer>424.</absatz-nummer> Neque adducta in contrarium difficilem<marginalia>Prioris ar-|gumenta|soluta.</marginalia>
habent solutionem. Ad Primum etenim de con-
cessionis verbis iam dictum. Id autem quod vt
absurdum obijciebatur, futuros scilicet Ordina-
rios inferiores Religiosis, respondetur non esse
inconueniens si id in aliquo concedatur, eo quòd
Religiosis proprium & frequens sit conscientiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0233.jpg/>
@@1@<SE233>218 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>forum; cùm tamen absolutè sint illi superiores
quatenus in vtroque foro dispensare possunt, in
quo Religiosi munus tantùm Assessorum & Ad-
iutorum obtinent: licet id habeant speciale, vt eo-
rum non solùm consilium, sed assensus requira-
tur; cùm tamen Assessori solùm competat consi-
liari, vt obseruat P. Thomas Sancius lib. 7. de Ma-
trim. Disp. 46. nu. 14. qui proptereà censet Asses-
sorem Episcopi posse esse coniugatum, de quo &
dictum à Nobis Tit. 3. nu. 92. Ad Secundum iam
vidimus Ordinarios simul in vtroque foro dispen-
sare. In Adnotatione autem benè adnotata distin-
ctio; sed quod intendimus non negatum, dum
tantùm id, quod iudiciale est ad priuilegij teno-
rem reuocatur, in quo potest ratio, iuxta quam
possint concurrere, deprehendi. Ad Tertium pro
casu dicto habere Ordinarios facultatem aliunde
ipsis competentem, quia Indis est difficilis ad
Pontificem recursus quod à Nobis aliàs dictum,
& cum Focher, & Ioanne Baptista tradit D. Qui-
tensis in Itinerario Parochorum lib. 3. Tract. 9. n. 2.
Iam quod ad Quartum attinet, ex dictis liquet.</P>
<P>  <absatz-nummer>425.</absatz-nummer> Iuxta quæ videant Ordinarij, qua ipsos<marginalia>Resolutio|doctrinalis,</marginalia>
via oporteat incedere, & an cum prudentia possit
in ipsis requisita componi securioris desertio,
minùs secura præelecta; securissima quidem cùm
Religiosi in foro conscientiæ dispensant, Reli-
giosi inquam Societatis, nam de alijs sunt qui
negent, in quibus citatus Dom. Quitensis Tract.
10. Seßion. 13. nu. 6. id enim, quod ibi pro nega-
tione adducit in casu ibidem proposito, ad præfa-
tos est ob rationis identitatem referendum. Aliæ
autem non ita, licet probabiles: & cùm de Sa-
cramento Matrimonij agatur, communis doctri-
na debet eidem, quantum res tulerint, applicari,
vt scilicet sententiæ tutiores eligantur. Mittant
ergo ad Religiosos dispensationis occultæ caus-
sas, qui & dispensabunt. Si autem stante eorum
dispensatione, suæ consulentes auctoritati. &
probabili sententiæ innixi, addere de suo aliquid
placuerit, addant equidem, sic enim à petenti-
bus de indulta gratia, & illius necessitate, ob
grauissimum sacrilegium, amplior poterit for-
mari conceptus, quod pro Indis peculiare poterit
habere momentum.</P>
<Z><A+1>De peculiari dispensatione circa p&#x0153;nas ante
pronuntiatam sententiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>426.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosus Prior feminam ad interiora<marginalia>Casus pro-|positus, &|ratio dubi-|tandi.</marginalia>
Conuentus admisit, pro quo Sanctus
Pius V. & Gregorius XIII. in suis Extrauagan-
tibus graues p&#x0153;nas decernunt, ex quibus vna illa
est, priuatio officij. Quia verò neque ex par-
te Prioris, neque ex parte feminæ quidquam ex
malitia factum reperit Prouincialis, nulla pro-
nuntiata sententia, in p&#x0153;nis omnibus dispensauit;
cùm pro incursione debuerit declaratoria senten-
tia præcedere, vnde & circa dispensationem du-
bium emergit, sicut specialiter circa officij reten-
tionem. Et responsum, quòd si in prædictis Ex-
trauagantibus tantùm diceretur Ipso Iure, vel, Ipso<marginalia>Quid de p&#x0153;-|na ipso iure|aut facto.</marginalia>
facto, nulla esset difficultas; tunc enim is, de quo
agitur, non esset ad p&#x0153;nas in foro conscientiæ
obligatus ante iudicis sententiam, vt affirmat So-
tus lib. 1. de iustitia q. 6. art. 6. in solut. ad 4. & in<-P>@@

<-P>1. solutione ad vltimum. Archidiaconus, Ioannes
Andreas, Alexander, Imola, relati à Syluestro
verb. Assasinus in fine. qui eam regulam genera-
lem statuunt, omnia iura mundi, quæ dicunt p&#x0153;-
nitentiam imponi ipso iure, vel ipso facto, debere
intelligi, dummodò secuta sit sententia declarato-
ria criminis. Excipiuntur tamen, vt idem Sylue-
ster ait, p&#x0153;næ, quæ secum executionem afferunt,
vt excommunicatio & similes, quæ ad illam non
requirunt factum hominis. Et quamuis diceretur,
Ante sententiam iudicis, non esset obligatio ante
declaratoriam, quia verba illa, Ante sententiam,
condemnatoriam quidem, sed non declaratoriam
excludunt. In eo ergo consistit difficultas quod S.
Pius V. in sua Extrauag. ait. Absque vlla declara-<marginalia>Et cum dict-|tur Absque|vlla decla-|ratione.</marginalia>
tione. Et licet circa hoc esse opiniones possent iu-
xta id, quod inquit Corduba lib. 1. Quæstionarij q.
36. §. Tertiò nota. Et Syluester. verb. Assasinus in
fine. Et Emmanuel Rodericus in Extrauagantis
huius explicatione dub. 1. concl. 1. qui innuunt quòd
quando lex his verbis vtitur, Abs&#xE8BF; vlla declaratio-
ne, obligat p&#x0153;na in cōscientia statim ac delictum
committitur, ante omnem iudicis declarationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>427.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus assertum ab Au-<marginalia>Etiam tunc|in conscien-|tia non obli-|gare ante|iudicialem|executio-|nem.|P, Sa, cum|elogio.</marginalia>
ctore, & subscriptione firmatum, etiamsi dicatur
vt præmissum est, non teneri quempiam in foro
conscientię ad p&#x0153;nam donec eam Iudex exequa-
tur. Sic expressè Couarrubias 4. Decret. p. 2. cap. 6.
§. 8. n. 10. vers. Tertiò hinc deducitur & P. Sa verb.
P&#x0153;na, sic ait: P&#x0153;na imposita ipso iure vel facto non
incurritur sine sententia iudicis, & executione per
ipsum, scilicet, si lex dicat non requiri sententiam
aut declarationem, aut etiam soluendam in foro con-
scientiæ: intelligitur enim iudice exequente. Et hic
Pater (ait ille) est vir doctissimus, & liber quam-
uis exiguus, totum est granum. Ratio autem hu-
ius sententię est, quia durum esset obligari quem-
piam, vt ipse sit contra se p&#x0153;nar&#x0169; executor. Item
quia si officium ante sententiam amitteret &
executionem iudicis, sequeretur quòd si ipse di-
mittere illud nollet ante iudicis executione&#x0303;, quæ-
cumque dispensationes, absolutiones & nomina-
tiones Confessorum, essent nullę. Et licet hoc non
curreret quando delictum esset secretum, iuxta l.
Barbarius ff. de officio Prætoris, secus tamen si deli-
ctum esset publicum. Neque contra hoc facit il-
lud Absque vlla declaratione, tantùm enim ex eo
sequitur non esse opus sententia declaratoria
commissi delicti; sed quòd illo à iudice probato,
& ita etiam incursione p&#x0153;narum, possit illum
statim priuare officio, & p&#x0153;nas alias infligere.</P>
<P>  <absatz-nummer>426.</absatz-nummer> Ex quibus resolutio propositi casus elici-<marginalia>Resolutio|fauorabilis.</marginalia>
tur, scilicet Priorem ante sententiam dispensatum
potuisse suo in officio persistere absque noua ele-
ctione aut institutione. Immò etiam, si Cordubæ
& aliorum sententiam teneamus, & res esset pu-
blica: si rationes occurrerent pro dicti Prioris ex-
cusatione, & allegarentur vt eum in p&#x0153;nas non
incidisse probaretur, ad dimissione&#x0303; officij minimè
esset obligatus, d&#x0169; iudex non adest, qui p&#x0153;nas in-
currisse determinet; neq; enim ille cōstringendus
est vt sua in caussa sit iudex. Et videtur ex narra-
tione tale aliquid in casu prædicto fuisse. Sic Au-
ctor die 1. Martij 1601. quasi testamentaria dispo-
sitione, mortuus enim mense sequenti die 14. & fe-
licissimè quidem, de cuius ęterna felicitate nobile
extat testimonium eo die An. dier. memorabilium.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0234.jpg/>
@@1@<SE234>Circa dispensationem in p&#x0153;nis ob feminæ ingressum &c. 219
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>427.</absatz-nummer> Et quidem quod ad necessitatem sen-<marginalia>Qui faueant|Scriptores.</marginalia>
tentiæ declaratoriæ attinet, non solùm antiquio-
rum Scriptorum, sed & Recentiorum sententia
est, vt eo nomine P. Thomam Sancium non in-
cludam Auctori Synchronum lib. 3. de Matrim.
Disp. 54. nu. 1. & 2. & alibi. vbi alios adducit,
P. Vasquez Tomo 1. in 1. 2. Disput. 168. cap. 4. P.
Suarez lib. 5. de legibus cap. 7. &  8. P. Molinam
Tomo 1. de Iust. Disp. 95. P. Henriquez lib. 13.
cap. 56. & alios iam Recentioribus minimè ad-
numerandos. Et ex illis, qui eo censentur nomi-
ne missos faciam. Cùm sit dixisse satis præfatum
Auctorem alios præter duos illos citatos suæ ha-
bere sententiæ fautores, scilicet P. Vasquez suprà
nu. 15. P. Thomam Sancium lib. 2. in Decalogum
Cap. 22. uu. 20. apud quem Maria, Ludouicus
Lopez, Grassis, Emmanuel Rodericus in 2. Edi-
tione, P. Henriquez suprà nu. 3. Dianam p. 3.
Tractat. 2. Resolut. 66. P. Palaum Tomo 1. Tra-
ctat. 3. Disput. 2. Puncto 3. num. 12. Fr. Anto-
nium à Spiritu Sancto infra n. 709. & Bordonus<marginalia>Qui pro con-|traria sen-|tentia, &|eorum vali-|dum funda-|mentum.</marginalia>
nu. 47. Præter illos tamen pro contraria senten-
tia adductos sunt alij plures videndi apud P. San-
cium citato nuper Capite nu. 19. & in super P.
Suarez citato cap. 8. nu. 19. & seqq. quem citat
& sequitur P. Arriaga Tomo 4. Tractat. de legibus
Disp. 21. num. 48. & habent illi pro se validissi-
mam rationem, ex eo quòd verba prædicta, Abs-
que vlla declaratione aliquem debent specialem
effectum habere, qui ab aduersantibus ægrè de-
signatur, vt doctè suo more prosequitur P. Sua-
rez. Sed verò cùm opposita sententia saltem ab
extrinseco probabilis sit, in casus vrgentis con-
tingentia poterit esse subsidio, si illud interim
adijciamus eum, qui ob omissum diuinum offi-
cium omittit fructus Beneficij, eo ipso absque
vlla declaratione illis priuari, neque contrarium
vllo pacto affirmari posse: talis enim assertio est
ab Alexandro VII. inter alias profligata Ord. 20.</P>
<P>  <absatz-nummer>428.</absatz-nummer> Quibus pro generali illa doctrina præ-
missis, circa materiam propositæ quæstionis de
feminarum ingressu in Religiosorum conuentus
aliquid oportet adijciamus. Circa quod P. Auila
vt certum videtur supponere admittentes femi-
nas sine legitima ingredientes licentia in p&#x0153;nas<marginalia>Pij, & Gre-|gorij Con-|stitutiones in|quo diffe-|rant, &|diuersitas|opinionum|circa illas.</marginalia>
incidere, quas S. Pius V. & Gregorius XIII.
suis in Extrauagantibus statuerunt. Prior enim
suspensionem à diuinis, priuationem officiorum,
& in habilitatem ad illa, Alter excommunicatio-
nem Papæ reseruatam, priuationem dignitatum
& beneficiorum, ac inhabilitatem ad alia in poste-
rum obtinenda. Non equidem contenti excom-
municatione à Concilio Tridentino stabilita Ses-
sione 25. cap. 5. de Regular. quia non reseruata.
De quibus Auctores plurimi, vt videri potest
apud D. Barbosam in Collectaneis Apostolicarum
Decisionum Collectan. 640. Sed verò illi non sunt
in modo sentiendi conformes: multi enim exi-
stimant p&#x0153;nas ab vtroque Pontifice inflictas,
omnes feminas comprehendere quomodocum-
que ingrediantur, siue ex prætensis licentijs, siue
ausu quocumque muliebri. Nec pauci quidem
de p&#x0153;nis à S. Pio impositis id verum reputant,
cùm tamen de p&#x0153;nis à Gregorio latis secus arbi-
trentur, quia solùm de ingredientibus sub dicto
licentiarum prætextu locutum tenor ipse verbo-
rum videtur sufficienter iudicare. Sic P. Sancius<-P>@@

<-P>lib. 6. cap. 16. nu. 79. cum alijs, quos adduxerat<marginalia>P. Pelliza-|rius Tom.|1. Tract. 5.|Cap. 6. n. 59|Peyrinis|in Constit.|6. Iulij 2.|Lezana|Tom. 1.|Cap. 10 n.|9. Del bene|Tomo 1.|Cap. 19.|Dub. 76.|nu. 1.</marginalia>
nu. 78. D. Barbosa suprà Bonacina Tomo 1. Tract.
de Clausula Quæst. 5. Puncto 3. Proposit. 2. qui
Disput. 4. Puncto 5. nu. 4. plures pro eo conges-
serat, concludens tamen tutius esse oppositum.
Et in praxi seruandum, eo quòd P. Filliucius
Tract. 29. cap. 8. nu. 170. & alij dicant id esse
stylo & praxi P&#x0153;nitentiariæ comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>429.</absatz-nummer> P. Suarez de Censuris Disp. 22. (& non
26. vt apud Bonacinam) Sect. 6. nu. 13. & Tomo
4. de Religione Tract. 8. Lib. 1. Cap. 7. non solùm
id tenet iuxta Constitutionem Gregorij, sed et-
iam B. Pij, quod quidem P. Sancius propter de-
clarationem quamdam eiusdem negat in Motu<marginalia>Solum agere|de ingre-|dientibus|prætextu fa-|cult atum|quicenseunt.|P. Suarez.</marginalia>
proprio, quem adducit Confectius in Priuilegijs
Mendicantium fol. 179. cuius & mentio apud
Nauarrum in Comment. 4. de Regularib. nu. 62.
ex quo P. Suarez nu. 9. sed nihil ex eo ad muta-
tionem sententiæ permotus, quia non est ita pro-
mulgatus vt vim legis habere potuerit. Id quod
etiam tenet Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq.<marginalia>Emmanuel|Rodericius</marginalia>
regul. q. 48. art. 2. vbi id retractat, quod in Ex-
plicatione præfati Motus proprij dixerat, aliquali
excusatione subiuncta. Et vt mouere non de-
beat, paucis rationem satis vrgentem admiscet,
dum ait: Dicunt aliqui quòd non habemus litteras
authenticas, virtute quarum fiat contra iuris metas
dicta extensio. Sic ille. Sed quæ illæ iuris metæ?
Illæ inquam, quibus promulgatio authentica ad
legum Canonicarum & ciuilium, vti prorsus
necessaria statuitur. Pro eodem stat P. Layman
lib. 4. Tract. 5. Cap. 12. num. 4. & P. Pellizarius<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
quidquid superiùs dixerit, Tomo 2. Tract. 10. cap.
5. n. 92. vbi sic ait: Pius V. & Gregorius XIII.
qui sunt auctores dictarum p&#x0153;narum, expreßè lo-
quuntur de ijs tantùm, qui prætextu licentiarum
ingrediuntur, aut admittunt: tum quia tales p&#x0153;næ,
cùm sint grauißimæ, non debent extendi ad casum
in ijs non comprehensum, etiamsi aliàs sint in fauo-
rem animæ &c. Sic ille, qui licet quæstionem cir-
ca Constitutionem Gregorij tantùm proposue-
rit, id tamen, quod ex ipso est positum, ita ad-
nectendum censuit, quia ex eo propositæ quæ-
stionis decisio poterat roborari. Sicut ergo de
Constitutione Gregorij loquens affirmat iuxta
Bonacinam nuper adductum id esse tutum, quia
tutius asserit oppositum, ita & de Constitutio-
ne S. Pij videtur pariter asserendum. Portel,
& Crousers apud Bassæum V. Clausura num.
10.</P>
<P>  <absatz-nummer>430.</absatz-nummer> Sed est quod præfatis non parùm obsta-<marginalia>P. Suarij|retractatio.</marginalia>
re videatur: siquidem P. Suarez citato nu. 9. ad
finem ita scribit: Nihilominùs postquàm hæc scrip-
seram, ad meam notitiam deuenit alius Motus pro-
prius Pij V. editus anno 1570. die Iulij 16. qui incipit
Romanum Pontificem, vbi eisdem p&#x0153;nis subijcit
quascumque feminas virorum Monasteria ingredien-
tes, ac Religiosos illas ingredi permittentes, etiàmsi
sine vllo prætextu facultatum ingrediantur & ad-
mittantur: Quem Motum proprium ad verbum re-
fert Confectius in priuilegijs Ordinum Mendican-
tium inter Litteras Apostolicas fol. 179. Quapropter
nullus iam superest dubitandi locus p&#x0153;nas priorum
Constitutionum per hanc vltimam ad omnes feminas
virorum Monasteria ingredientes, & ad Religiosos
illas ingredi permittentes fuisse extensas. Sic ille;
cuius retractationis meminit Lezana suprà. Pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0235.jpg/>
@@1@<SE235>220 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>quo & P. Palaus Parte 3. Tractatu 16. Disput. 4.<marginalia>P. Palaus.|vt asserat|non esse lici-|tum iam du-|bitare, id non|rectè tri-|buens PP.|Suario &|Sancio.</marginalia>
Puncto 8. num. 1. sic ait post adductum Motum
proprium: Ex quo fit iam non esse licitum dubitare
peccatum esse mortale, & Censuris, alijsque p&#x0153;nis
subiectum feminarum ingressum in Monasteria viro-
rum absque neceßitate, specialique permißone. Sic
ille citans PP. Suarium, & Sancium, quos etiam
secutus Fr. Antonius â Spiritu Sancto in Directo-
rio Regularium Tract. 3. Disp. 6. nu. 647. & ante
illum Bordonus Tomo 3. Resol. 76. num. 37. Sed
verò P. Suarez non esse licitum dubitare mini-
mè asseruit, & P. Sancius nihil etiam tale, di-
ctum Motum proprium simpliciter proferens, &
solùm affirmans in fine illius num. 79. Auctores
sententiæ dictæ, de quibus nu. 78. non aduersa-
ri: quia non viderunt posteriorem Motum proprium
Pij V. vbi suam mentem declarauit, cùm nullam
prorsus ipsius mentionem faciant. Sunt autem illi<marginalia>Qui alij|præfatæ|sententiæ|faueant.</marginalia>
P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp. 22. Sect. 6. nu. 11.
& triplici sequenti. Thomas Zerola in Praxi E-
piscopali in 2. editione. p. 1. verb. Moniales ad 8.
quæsit. Philiarchus de officio Sacerdotis t. 1. p. 1. lib.
3. cap. 3. ad fin. Sayrus de Censuris lib. 3. cap. 31.
num. 10. Manuel Tom. 2. qq. regula q. 47. arti.
1. à vers. Obserua etiam, vsque ad fin. & q. 48.
arti. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>431.</absatz-nummer> Et hos quidem dictum Motum pro-<marginalia>Nec obstare|Motum pro-|prium B. Pij,|cuius non fe-|cerunt, qui|nec vide-|runt, men-|tionem, ex|quo redar-|guitur.</marginalia>
prium non vidisse, cùm de eo non fecerint men-
tionem, tantùm abest vt probet intentum sic ar-
guentis, vt ex eo potiùs oppositum valeat com-
probari. Nam impossibile moraliter est, vt & illi,
& complures alij præsentem quęstionem agitan-
tes, eius notitiam non habuissent, si sufficienter
fuisset promulgatus. Quamplures inquam alij,
qui nuper adductis aduersantes, suam sententiam
magno illo & ineluctabili argumento compro-
bassent, vnde ad prædictos notitia etiam dima-
nasset. In solo ergo Confectij Codice illum P.
Sancius inuenit, qui proptereà in aliorum noti-
tiam veniens, non ideò censendus est legitimè
publicatus, forma publicationis legitimæ defi-
ciente. Ideò enim legum multarum ciuilium &
Canonicarum solet obligatio denigrari, licet ea-
rum mentio apud Scriptores extet. Et est satis
tritum exempl&#x0169; in Constitutione Gregorij XIII.
reuocatoria alterius Pij V. circa priuilegia Men-
dicantium, quam multi vi carere affirmant, alij
secus; & difficultas tota ad publicationem, aut
illius defectum reuocatur, de quo non semel à
Nobis dictum. Extat illa apud Nauarrum ad cal-
cem Manualis. Et Auctores de illis agentes ad-
ducit Lezana Tomo 4. Consulto 40. nu. 32. & 33.
& pro eo faciunt quæ P. Suarez contra declara-
tionem à Nauarro relatam opponit, vt vidimus
nu. 329. qui Auctor Romæ adstans, & declara-
tionis prædictæ aliquali notitia instructus, ea
equidem, quæ promulgati Motus proprij am-
plior esse debuit, minimè caruisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>432.</absatz-nummer> Iuxta quæ probatio sententiæ prędictæ,<marginalia>Aperta pro-|batio.</marginalia>
quam expungere allati conantur Auctores, mi-
nimè leuis elucet. Siquidem iuxta Constitutio-
nem Gregorij XIII. p&#x0153;næ solùm imponuntur
feminis prætextu licentiarum ingredientibus,
iuxta probabilissimam sententiam, de quo di-
ctum: Atqui idipsum habetur in Constitutione
B. Pij, de cuius reuocatione, aut extensione non
constat: ergo similiter est de illa sentiendum.<-P>@@

<-P>Quid ergo, relinquitur liber ingressus feminis
sine licentiarum prætextu? Minimè, quando-
quidem iuxta Concilij Tridentini Decretum, de
quo nu. 328. sub excommunicatione ipso facto
lata id ipsis prohibetur: & quibus hæc non suf-
ficit, neque reseruata alicuius est futura mo-
menti, quandoquidem feminæ vt Sedem Apo-
stolicam non adeant sint regulariter impeditæ,
vnde absolui ab ijs possunt, qui pro non reserua-
tis habent potestatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>433.</absatz-nummer> Vbi peculiaris iam difficultas occurrit<marginalia>Circa Pro-|regum vxo-|res difficul-|tas.</marginalia>
an Proregum vxores & excommunicationis p&#x0153;-
nam qualificatam incurrant, & illas admittentes,
quatenus ingredi non verentur prætextu priui-
legij, quod sibi competere iactant, sicut Regi-
nis, & earum filiabus: Sicut enim mariti Regijs
funguntur honoribus, ita & eorum vxores, radijs
enim virorum illustrantur, vt Ius loquitur, de
quo dictum Tit. 16. num. 109. Vnde licet ibidem
iusta limitatione adhibita; sustineri posse aliqua
in Sacris officijs erga ipsas peracta diximus num.
114. Ex quo ad facultatem ingressus fieri po-
terit argumentum. Et quod ad Reginas & filias
attinet affirmat Emmanuel supra arti. 1. P. San-
cius suprà cap. 17. nu. 5. & 7. ex eo quòd Pon-<marginalia>Quid circa|Reginas &|filias.</marginalia>
tifex reuocantes facultates mulierum cuiuscum-
que conditionis explicuit, etiamsi Comitissæ, Mar-
chionissæ, aut Ducissæ sint, vbi Reginarum, Im-
peratricum, & filiarum non meminit; cùm ta-
men iure optimo earum meminisse oporteret,
tamquàm speciali nota dignarum, si illas com-
prehendere voluisset. Quare nec ipsæ ingredien-
do virorum Monasteria, nec Religiosi illas ad-
mittentes contraueniunt huic prohibitioni. Et
idem est de Constitutione B. Pij, in qua illa si-
mili tenore reperitur. Licet autem Gregorius in
declaratione quadam, de qua Auctores ab eo-
dem Patre citati, Reginas expresserit, & non
filias, affirmat tamen ille minimè comprehen-
fas, & Reginarum nomine intelligendas; cùm
tamen dixisset priùs ideò ita iudicandum, quia
speciali nota dignæ. Idem eo citato tenet Leza-
na Tomo 1. cap. 10. nu. 10. Bonacina citata q. 5.
pun. 2. nu. 5. Nec solùm filias, sed Regum etiam<marginalia>Quid circa|neptes.</marginalia>
neptes ea prærogatiua gaudere asserit P. Suarez
citato cap. 7. nu. 5. & 6. quem sequuntur P. Pa-
laus supra nu. 7. dicens id esse manifestum, Fr.
Ioannes de la Cruz lib. 1. de statu Relig. cap. 5. con-
clus. 1. dubij 1. & P. Pellizarius citato cap. 6. nu.
42. & 43. id clare colligi ex tenore Constitu-
tionum. Et comprobari potest ex D. Cyrillo
Alexandrino libro de recta in Christum fide ad
Theodotium & Reginas. Erant autem Reginæ
vxor Theodosij, quem Regis compellat nomi-
ne, & ipsius soror, quæ quidem non Regis filia,
sed inclyti Ducis Theodosij, vt videri potest apud
Henricum Spondanum Tomo 1. anno 373. nu. 7.
sed quia Reginæ cognatione propinqua, Regi-
næ est titulo decorata. Ex quo & ad neptes pro-
babile potest argumentum instrui, quia est gra-
dus consanguinitatis in linea recta, cùm alius af-
finitatis sit, pro quo sæpiùs habita dispensatio,
cùm tamen in alio nihil tale perspectum fuerit,
iudicantibus multis esse de iure diuino, ex qui-
bus aliquos dedimus Tit. 12. nu. 378. & de om-
ni gradu sine terminis tenent quam plurimi a-
pud P. Sancium lib. 7. de Matrim. Disp. 11. n. 12.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0236.jpg/>
@@1@<SE236>Circa Dispensationem in p&#x0153;nis ob feminæ ingressum &c. 221
<duolan 2><-P>alij ad certos reuocant limites, pro quo nu. 15.
& duobus seqq. Et qui plus eo in genere concedit
est P. Henriquez lib. 2. de Matrim. cap. 9. nu. 3. &
probabile videri etiam in 4. pro quo sunt plures,
sed non vlteriùs, iuxta Cap. Non debet de consan-
guin. & affinit. & hæc circa prædictas, vt de Fun-
datricibus non agam, quas & posse ingredi apud
PP. Minimos est certum, & posse ad Religio-
nes aliàs extendi non iudicat improbabile P.
Pellizarius, bonis ex P. Suario desumptis funda-
mentis, sicut P. Palaus nu. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>434.</absatz-nummer> Iam quod ad Proregum vxores attinet,<marginalia>Proregum|vxoribus|ingressus|prohibitus.</marginalia>
nullum profectò occurrit, vnde iustificari talis
possit ingressus, sed potiùs vnde possit & debeat
improbari. Siquidem Pius V. ita habet: Mulie-
ribus cuiuscumque status, gradus, ordinis, conditio-
nis, & quacumque dignitate ac præeminentia
præditis, etiam Comitißis, Marchionißis, Ducißis.
Ergo dignitas & præeminentia dictarum vxo-
rum manifestè in prohibitione comprehensa.
Gregorius similiter: Quibusuis, etiam Comitißis,
Marchionißis, Ducißis, & alijs cuiuscumque status
& conditionis mulieribus. Vbi dici nequit, non
obstante generali illa prohibitione, locum esse
exceptioni prædictæ pro Reginis & prole Regia,
& ita etiam pro vxoribus dictis posse illam ad-
mitti. Nam, vt vidimus, Regiæ personæ sunt
specialissima nota dignæ, quia cathegoriam pe-
culiarem constituunt cum supereminentia mi-
nimè alijs conueniente, propter quam non fuit
decens communi nomine comprehendi. Digni-
tatis autem & præeminentiæ nomine vxores ta-
les conuenientissimè designantur, quia ratione
officij in viris, etiam ipsæ dignitatem & præemi-
nentiam habent, ratione cuius alijs durante viro-
rum munere præferuntur. Pro quo validissimum
occurrit ex viris ipsis illarum desumptum argu-
mentum; quia nequeunt illi in Monasteria Mo-
nialium ingredi, etiamsi Reges,) & idem est de<marginalia>Regibus per-|missus in|Monasteria|Monialium,|sed non Pro-|regibus. Vn-|de validum|argumen-|tum.</marginalia>
de Imperatoribus) possint, cum Regia consorte
& prole, vt tenent P. Sancius Lib. 6. citato cap.
16. nu. 3. P. Palaus Disput. 4. citata, Puncto 10.
§. 1. n. 1. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 10. cap. 5. n.
156. vbi adducit Emmanuelem Quæst. 48. art. 1.
quatenus ex eo colligi potest id asserente, quod
de Reginis diximus, vnde & similiter adduci
possunt citati omnes, sicut & Bonacina id vti
probabile proponens Quæst. 4. de clausura Punct.
1. n. 4. Et quidem circa hoc nullus videtur dubi-
tasse, neque vnquàm visum tale quidquam à Pro-
regibus attentatum. Vnde cum Prorex quidam
Ingredienti Archiepiscopo adstaret, & vellet in-
gredi, quo sibi liceret modo, crucem assumpsit
ante Archiepiscopum portari solitam, illo con-
niuente, circa quod non vacat destineri. Est au-
tem manifestum eamdem rationem & propor-
tionem extare in Proregibus respectu Regum,
quæ in eorum vxoribus respectu Reginarum.
Comprehensi ergo censendi sunt in prohibi-
tione Concilij Tridentini, Pauli V. in Con-
stitut. 74. quæ incipit. Monialium statui, &
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>435.</absatz-nummer> Quod autem in p&#x0153;nas Constitutionum<marginalia>Vnde vxores|possint excu-|sari,</marginalia>
dictarum incurrant vxores prædictæ, quod nu.
433. quærebatur, ex eo videtur probari posse,
quòd prætextu priuilegij, quod sibi cum Regi-
nis commune esse præsumunt ingrediuntur.<-P>@@

<-P>Pontifices autem ingressum prohibent prætextu
licentiarum aut facultatum; & Pius V. in sua illa
Constitutione, de qua nu. 430. addidit pro ex-
plicatione etiam Indulta. Sed verò dici verosimi-
liter potest non incurrere, quia Constitutiones
illæ contra feminas non procedunt, quæ bona
fide, & sine dolo ingrediuntur, vt in speciali
prosequitur Fr. Emmanuel citato Art. 1. Del be-
ne suprà nu. 10. & Fr. Antonius à Spiritu S. n.
649. Neque enim temerè id audent, sed Con-
fessariorum consilio aut aliorum adhibito, de
quorum sana intentione ac eruditione confi-
dunt, qui si omnia tuta pronuntient, improbabili
quamuis sententia fulti, qua etiam Religiosi ad-
mittentes, portas domorum aperiant, comiten-
tur, plaudant, obsequantur; habent illæ vnde er-
rorem suum scrupulo in alios reiecto, possint ex-
cusare. Si verò temerè agant, sintque ex illis, de<marginalia>Quid quan-|do inexcusa-|biles, à Re-|ligiosis præ-|standum.</marginalia>
quibus dictum Tit. 3. cap. 2. secus videtur dicen-
dum, quia reuera prætextu facultatis sibi com-
petentis agunt, cùm reuera non competat, vnde
& Religiosi Prælati admittentes non video qua-
lem possint coràm Deo & hominibus excusatio-
nem habere. Neque enim humanus timor potest
conuenienter obtendi, cùm possint debita cum
modestia prohibitionem exponere, & ante illa-
rum aduentum in tuto se collocare, admonitione
constanti. Quòd si eo non obstante venerint, &
intrauerint, recedant illi: poterunt autem Reli-
giosi, ad quos hæc cura non spectat, comitari il-
las simplici comitatu sine incursione p&#x0153;narum,
quia illas solos Prælatos, & alios, ad quos pertinet
clausuræ custodia, incurrere, docti Scriptores
affirmant, ex quibus P. Sancius citato cap. 16. n.
84. cum Emmanuele suprà 47. arti. 4. Portel
in Addition. verb. Clausura nu. 3. Fr. Antonius à
Spiritu Sancto suprà n. 678. P. Pellizarius Tract.
5. cap. 6. nu. 62. vbi Ianitorem etiam Prælatis
adiungit, pro quo citat P. Sancium cap. 16. ci-
tato nu. 87. & 93. qui in hoc vltimo de Moniali-
bus loquens, Prælatas solùm teneri ex officio
inquit, & eas, quæ ianuæ custodiendæ præfi-
ciuntur, ex quo ad Ianitores meritò fit transitus
assertionis. Licet sui immemor contrarium sta-
tuat Tractatu 10. cap. 5. nu. 88. Debet ergo Ia-
nitor portam claudere, si illi de violatione sacra-
rum Constitutionum constiterit manifestè. Pro
quibus id. quod de Prælatis adnotat P. Sancius<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
citato nu. 87. oportet adijciamus, sic enim ibi:
Quia cùm ex officio teneantur prohibere, idque com-
modè poßint, vt supponimus, censentur non prohi-
bendo indirecta huius ingressus caussa, & ideò iure
optimo eorum permißio his p&#x0153;nis plectitur. Sic ille.
Quod ergo de Prælatis asserit, si commodè poßint,
de Ianitoribus pariter pronuntiandum. Si ergo
ingressum moliens in ipsa sit ianua constituta,
nec sine violentia aliqua possit expelli, verbis
tunc vrbanis agendum, quibus fortè nec locus
erit; præcedens enim comitatus liberum transi-
tum ingressuræ præueniet, & locum pro offi-
cio proprium occupabit. Non excitandæ tur-
bæ, neque scandalis contra scandalum depug-
nandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>436.</absatz-nummer> Videtur autem quod de simplici comi-<marginalia>Comitantes|vt tuta pos-|sint conscien-|tia obsequi&#x0169;|præstare.</marginalia>
tatu Religiosorum dictum salua non posse con-
scientia constare, ob excommunicationem, cùm
participent in crimine criminoso, propter quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0237.jpg/>
@@1@<SE237>222 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>similis censura incurritur Cap. Si concubinæ de
sent. excommunicat. Sed id non vrget, quia pro
incursu tali requiritur publica excommunicati
denuntiatio, vt probat P. Sancius lib. 7. de Matri-
monio Disput. 48. nu. 3. ad quem refert locum ci-
tato cap. 16. nu. 81. Præterquam quòd simplex
ille comitatus titulo necessitatis accidit, neque
quidquam continet participationis in crimine,
sicut neque participant famuli comitantes he-
rum, qui ea de caussa ab incursu comperiuntur
extranei, iuxta receptissimam hac in materia do-
ctrinam.</P>
<P>  <absatz-nummer>437.</absatz-nummer> Et citatus quidem Pater nu. 80. aliam<marginalia>De ingre-|dientibus si-|ne titulo fa-|cultatum,|P. Sancius.</marginalia>
ostendit viam vt p&#x0153;næ possint à Gregorio sua in
Constitutione inflictæ deuitari, si videlicet, in-
gredientes, qui prædictas facultates habent, quasi
illis carentes ingrediantur, & admittantur, Vbi
notandus negantis particulæ defectus in verbis
illis: Hi enim admittentes incurrerent p&#x0153;nas. Si-
quidem ante verbum incurrerent apponendum
Non. Si ergo de animo ingredientis non constet,
præsumendum est eo velle ingredi modo, qui
minùs conscientiæ onerosus sit. Idem autem erit
si loquamur de Motu proprio Pij V. iuxta pro-
babilem sententiam, de qua dictum, quidquid
præter citatos velit Bassæus verb. Clausura nu.
14.</P>
<P>  <absatz-nummer>438.</absatz-nummer> Potest etiam ingressus, de quo speciali-<marginalia>Ex facultate|inualida|posse p&#x0153;na-|rum incur-|sionem vi-|tari.</marginalia>
ter agimus, sic stare, vt peculiares p&#x0153;næ à Pon-
tificibus impositæ non incurrantur, si videlicet
dicamus illos de licentijs, facultatibus, & indul-
tis agentes, de veris tantùm, sed iam reuocatis
loquantur, non de inualidis, siue confictis, vt te-
net P. Pellizarius Tractatu 10. cap. 5. nu. 93. cum
Bonacina, quem citat, vt suprà Parte 5. (corrige
Puncto) nu. 6. de facultatibus inualidè impetra-
tis: non enim illæ reuocantur, sed quæ reuera
impetratæ sunt; cùm irritari non possit id, quod
non subsistit, quia non entis nullæ sunt proprie-
tates, aut qualitates, iuxta vulgare effatum. Quæ
ratio in facultatibus quibusuis locum habet, quas
sibi contenderint, quicumque illi fuerint, viri
aut mulieres, arrogare. Et huius est generis illa,
de qua egimus, & materiam præbuit discepta-
tioni; inualida siquidem est, quam Proregum
vxores vel vsurpant, vel sinistro consilio sibi exi-
stimant conuenire. Est ergo probabile iuxta Au-
ctores dictos Constitutionum Pontificiarum
p&#x0153;nas sic operantibus non infligi.</P>
<P>  <absatz-nummer>439.</absatz-nummer> Et vt demus infligi, sicut quando nullus<marginalia>A quo ab-|solui aut|dispensari|queant.</marginalia>
excusationi relinquitur locus, quod ad excom-
municationem attinet Pontifici reseruatam, ab-
solui possunt Religiosi Prælati virtute suorum
priuilegiorum, ab ijs, qui facultatem habent ab-
soluendi sæculares à Superioribus communica-
tam pro casibus Pontifici reseruatis, qualem ha-
bent Confessarij Societatis per generalem con-
cessionem, de qua in Compendio verb. Absolutio
§. 1. cum exceptione eorum, quæ in Bulla C&#x0153;-
næ continentur, pro quo & in Indijs amplior fa-
cultas, de qua Tit. 12. cap. 11. §. 2. & Reli-
giosi alij communicationis priuilegium haben-
tes, pro quo P. Sancius suprà Cap. 15. nu. 76.
cum Sorbo & Emmanuele. Atqui Prælati non
debent esse peioris conditionis, quam sæculares,
pro quo in §. 6. vbi peculiaris exceptio aliquo-
rum ad Bullam C&#x0153;næ spectantium, vnde alia<-P>@@

<-P>concessa debent reputari. Si dicas reseruationem
futuram inutilem. Id negandum, quia pro non
habentibus priuilegium potest deseruire, & ad
declarandam criminis grauitatem, & quantope-
rè exosum Sedi Apostolicæ habeatur. P&#x0153;næ au-
tem aliæ, si censuræ, absolui ab illis similiter po-
test; si alterius generis, cùm sententiam iudicis
requirant, iuxta dicta, in ipsis poterit ille dispen-
sare, qui & circa easdem iudicare. Erit autem
conueniens dispensandi modus, si declaratoria
sententia non feratur. Et iuxta hoc videtur Præ-
latus ille processisse, de quo nu. 426. à P. Auila
comprobatum. Immò Confessarium priuilegia-
tum vt suprà posse per consequentiam absoluere
affirmant P. Sancius cap. 17. nu. 41. P. Pelliza-
rius Tract. 10. cap. 5. nu. 174. & cap. 9. nu. 19, P.
Palaus Pun. 8. nu. 12. & 13. & 17. Bassæus nu.
12. quia facultas conceditur ad absoluendum à
censuris & p&#x0153;nis consequentibus, aut consur-
gentibus ex eis. Solet etenim dispensatio in p&#x0153;-
nis etiam nomine absolutionis indicari, vt obser-
uat P. Palaus, & alij. Quòd si p&#x0153;narum incursio<marginalia>Quid quan-|do p&#x0153;narum|declaratoris|sententia|subsecuta.|P. Sancius.</marginalia>
post Declarationem acciderit, idem dicendum,
iuxta eumdem Scriptorem nu. 13. licet oppofi-
tum placuerit P. Sancio citato cap. 15. nu. 78. nul-
lum pro eo fundamentum adducenti, vt ille asse-
rit: sed reuera adducit, dum ita loquitur: Sed
cùm nos tenuerimus. nu. 65. p&#x0153;nam hanc non in-
curri absque iudicis sententia, non potest dari casus,
quo res sit occulta, cùm ad forum contentiosum de-
ducta sit, iudicisque sententia accesserit. Quare exi-
stimo nec Episcopo, nec his Superioribus integrum
esse in hac inhabilitate & priuatione à Pontifice in-
ducta ac sententia iudicis decreta dispensare. Sic il-
le cum fundamento quidem, nec leui illo, locu-
tus. Et est illud ipsum, quod citatus Auctor ad-
duci posse præfatus, dum sic ait: Sed illud esse po-
test, quia sunt p&#x0153;næ Pontificio iure statutæ, & facta<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
delicti declaratione censetur à Pontifice imponi: at
inferior nequit Superioris facto derogare. Sed an hoc
non est idipsum, quod à P. Sancio insinuatum?
Sed quidquid de hoc sit, doctus Pater ex eo pro-
bat, quia cùm hæ p&#x0153;næ Pontifici non sint reser-
uatæ, censentur Ordinarijs concessæ. argum.
Cap. Nuper de sent. excommun. expedit enim
hæc concessio recto Ecclesiæ regimini, quando
rei resipiscunt, de quo ex professo ab ipso actum
Tomo 1. Tract. 3. de legibus Disput. vlt. de Dispen-
sat. Puncto 6. Et est quidem satis verosimilis re-
solutio: nam vt fatetur P. Sancius, & tenor ipse
Constitutionum indicat, reseruatæ non sunt p&#x0153;-
næ dictæ: neque in Constitutionibus eisdem vl-
la facta distinctio. Item stante etiam declaratio-
ne potest stare absolutio ab excommunicatione
& suspensione iuxta P. Sancium, qui adducto
cap. 15. nu. 43. cum alijs tenet ad absolutionem
non obstare delictum esse deductum ad forum
contentiosum, qui rationem ibidem reddit ex eo
quòd in priuilegijs Religionum conceditur abso-
lutè facultas absoluendi à censuris sine vlla re-
strictione aut limitatione. Ergo & à p&#x0153;nis con-
sequentibus, quia pro illis limitatio nulla, licet
sua iudici potestas reseruetur. Pro quo stat ci-
tatum Cap. Nuper ibi: Quia tamen eius absolutio-<marginalia>Cap. Nuper|de sent. er-|communi-|cationis.</marginalia>
nem sibi specialiter non retinuit, eo ipso conceßisse
videtur facultatem alijs relaxandi. Vbi cùm nulla
apponatur restrictio, sicut neque in priuilegijs, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0238.jpg/>
@@1@<SE238>De donationibus habentium parentes in Hispania. 223
<duolan 2><-P>delicti, de quo agimus, p&#x0153;næ reseruatæ non
sint, stat posse circa illas dispensari. Prætereà. Si
p&#x0153;næ ita facto ipso incurrerentur, vt nulla esset
pro eodeclaratoria sententia necessaria, staret t&#x0169;e
absolutio & dispensatio: ergo & stante declara-
tionis nulla necessitate. Illatio ostenditur, quia
declarationem requiri, in fauorem delinquentis
est statutum, & ita, iuxta vulgarem Iuris regu-
lam, in eius non debet præiudicium retorqueri.
Pro quibus hæc satis, si illud tantùm addamus
P. Suarium, qui sententiam declaratoriam non<marginalia>P. Suarius|vt faueat|circa necessi-|tatem sen-|tentiæ decla-|ratoriæ.</marginalia>
esse necessariam ad incurrendas p&#x0153;nas asseruit,
cùm clausula illa apponitur, Absque vlla declara-
tione, vt in Motu proprio Pij V. sic loqui Tomo
4. de Relig. lib. 1. cit. cap. 7. nu. 10. Quoad alias
verò p&#x0153;nas, probabile est necessariam esse sententiam
declaratoriam ad incurrendas illas, iuxta commu-
niorem doctrinam in materia de legibus. Sic ille.
Vnde pro ea sententia eum allegat P. Pelliza-
rius Tract. 5. cap. 6. n. 63.</P>
<Z><A+1>DONATIO.
Circa donationem habentium parentes in
Hispania in Indijs degentium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>440.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Ogatum est circa hos, qui sunt in In-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
dijs sanè multi, & post ingentia lucra,
superstitibus parentibus moriuntur, & circa v-
num specialem, cuius viuebat mater cum innup-
ta filia, cuius optabat remedium. Vbi & dubium
esse potest circa ingredientes Religionem, & in
casu, de quo actum, mater defuncto viro Reli-
gionem ingressa, in eo solemnem emiserat pro-
fessionem, cognatorum pro dote adiuta subsi-
dijs, cùm nihil quod filijs relinquere posset, ha-
beret.</P>
<P>  Ad quod responsum potuisse illum donationes<marginalia>Doctrinalis|resolutio.</marginalia>
inter viuos facere, dummodò proximus morti
non esset, aut ingressui Religionis: quia non te-
netur curare vt bona quæ possidet, ad manus pa-
rentum deueniant, neque illi habent reuocato-
riam respectu eorum, quæ sunt donata à filijs ti-
tulo oneroso. l. Non vsque adeò. ff. Si à parente
quis fuerit manu missus, in Infortiato Bartholus.
Quod verò ad proximum morti, & ingressui in
Religionem non ita currit, quia de sola tertia bo-
norum parte potest disponere, cùm ceterorum sit
heres mater ex testamento & ab intestato, & per
consequens Monasterium. Si ex illis sit, quod
ius habeat succedendi. Vnde si alicui secretò tra-
dat, vt ea post ipsius mortem sorori tribuat, in
fraudem legis aget, vnde & factum non poterit
sustineri. Poterit ergo tertiam bonorum suorum
partem donare, & plus aliquid, si id opus sit ad
decentem illius statum: quandoquidem de mor-
tuo patre mater, si sit locuples, tenetur filiam
dotare. Et ita filius ad id faciendum attendit, pro
quo erat mater obligata: cùm aliàs mater, eo
quòd in Monasterio sit, securam & certam ha-
beat sustentationem. Sic Doctor Faxardus,
cuius resolutioni P. Auila se asserit subscrip-
sisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>441.</absatz-nummer> Et est quidem illa iuri & rationi con-<marginalia>Quæ proba-|tur, & am-|pliatur.</marginalia>
formis, cui addere possumus. 1. Non solùm plus
aliquid posse in sororis dotem conferri, sed quid-<-P>@@

<-P>quid conueniens visum fuerit, & mater si habere
contingeret, tribuisset, propter identitatem ra-
tionis. 2. Si mater egeat, vt egere Religiosæ so-
lent, posse ex bonis congruentem portionem ex-
trahere, cùm spes non sit à Monasterio illius sub-
leuandam miseriam ex bonis hereditario iure re-
cipiendis. 3. Posse ad hoc confidentia fidelis
executoris vti, ritè circa dispositionem instructi,
ne ex ignorantia grauiter delinquat, pro quo &
docti Confessarij consilium adhibendum, cui
& istiusmodi profutura. Vtinam ille talis, vt
ad libros sit solitus conuenientem habere recur-
sum.</P>
<P>  <absatz-nummer>442.</absatz-nummer> Quod autem de reuocatoria dictum,<marginalia>Quid de do-|nationibus|gratuitis.</marginalia>
quam leges negant in donationibus filiorum sub
titulo oneroso, videtur innuere in donationibus
titulo gratuito aliter euenire, quæ & videntur
admitti generali illa assertione de donationi-
bus inter viuos? quæ quidem si validæ sunt,
alia sunt ex Iure firmamenta quærenda. Et qui-
dem filios, qui ascendentes habent, non posse
donationes inofficiosas facere, quæ scilicet sint
contra officium pietatis ad præferendos illos ex-
traneis impellentis, probatur ex l. Nam & si pa-
rentibus ff. de offic. testam. in qua habetur quere-
lam inofficiosi testamenti parentibus æquèac fi-
lijs competere. Atqui querela inofficiosæ dona-
tionis adinstar querelæ inofficiosi testamenti
introducta est. l. final. C. de inoffic. donat. Ergo
æquè parentes ac filij de inofficiosis possunt do-
nationibus querelam affirmare. Atque ita tenent
plures Doctores, quos allegant & sequuntur P.
Molina Disputat. 283. in fine P. Layman Lib. 3.
Tract. 4. Sect. 5. cap. 12. nu. 18. P. Palaus Disp. 2.
de Iustitia commutatiua Pun. 30. §. 3. n. 3. P. Oñate
Tomo 2. de Contractibus Disp. 29. nu. 207. & alij.
Iuxta quæ, cùm in resolutione præcedenti asse-
ritur donationes inter viuos licitas & validas es-
se, ad hunc est congruum trahendum intelle-
ctum, vt tunc liceant, & valeant quando inoffi-
ciosæ non sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>443.</absatz-nummer> Circa quod est equidem difficultas non<marginalia>Si inofficiosæ|reuocantur.</marginalia>
leuis an donatio remuneratoria sit inofficiosa
censenda, vt possit à parentibus reuocari, & po-
tiori ratione à filijs. Et talem esse affirmat P. Pa-<marginalia>P. Palaus|tales iudi-|cat remu-|neratorias.</marginalia>
laus Puncto 19. §. 4. num. 2. pro se afferens Cu-
iacium, & Fachinetum, & probans, nam hæc
donatio ex antidorali obligatione procedit, quæ
liberalem donationem non excludit, & filijs (ac
idem est de ascendentibus) stantibus, nullatenus
exigit bonorum omnium, vel maioris partis alie-
nationem: nam esto obsequium donatori colla-
tum eius conditionis fuerit, vt donator illud
compensare non valeat omnibus suis bonis, vel
maiore illorum parte: attamen pietas debita prę-
dictis exigit ne ea alienatione ipsis præiudiciali
beneficium remuneretur, sed alijs grati animi
signis ac recognitionibus. Communis tamen &
receptissima sententia contrarium statuit, quam<marginalia>Contrarium|statuitur,|cum recep-|tissima sen-|tentia.</marginalia>
tenent Doctores præsertim adducti à P. Fagun-
dez de Iustitia Lib. 4. cap. 3. nu. 13. & cap. 15. nu.
13. P. Oñate, P. Molina Disp. 282. nu. 11. P. Re-
bello lib. 18. quæs. 10. nu. 6. P. Gaspare Hurtado
Tract. de Contractib. Disput. 11. Difficult. 5. vers.
Secunda caussa, qui tamen nullum in speciali pro-
fert. Et probari ex eo potest, quia obligatio re-
muneratoria est maximè naturalis, & abhorret<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0239.jpg/>
@@1@<SE239>224 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>natura beneficium irremuneratum relinqui,
quando est facultas & opportunitas remunera-
tionis. Cui obligationi non resistit, quæ ex pie-
tate oritur & inter parentes ac filios suum habet
principatum; nam illa tunc vrget, quando illi
egent: si verò non egeant, nihil ex denegatione
eorum, quibus remuneratio perficitur, resultat,
quod natura abhorreat, sed quo beneficentia com-
munis, viso adeò nobili eius effectu in remune-
ratione, prouocetur. Iuxta quæ etiam morti pro-
ximus, & Religionis ingressui, donare dicto mo-
do poterit, non tamen per testamentum, quia
post mortem cessat administratio, ad quam spe-
ctat remuneratio, vt ex P. Molina Disput. 292.
obseruat P. Fagundez citato priori nu. 13. licet lo-
quantur de parentibus, qui bona filiorum admini-
strant; vnde alia videtur esse ratio de admini-
strantibus propria, siue parentes sint, siue filij,<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
pro quibus ratio adducta videtur vrgere. Res ta-
men erit in praxi difficilis ob heredum contradi-
ctionem, nisi moriturus, aut professurus asserat
se tantam debere quantitatem, sic enim debitum
iustitiæ reputabitur, licet testator de gratitudinis
debito intelligat. Immò & addere poterit, debe-
re se ob totidem accepta, totidem inquam non
reipsa, sed æquiualenter, tanti enim beneficium
acceptum æstimatur.</P>
<Z><A+1>De donatione facta absenti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>444.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca illam P. Auila suam & manu se-
quentes statuit conclusiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Valere iuxta legem Regni. 2. ff. 16. lib. 5.<marginalia>Conclusiones|P Auilæ|circa dona-|tionem ab-|senti factam.</marginalia>
recopilat. quamuis nullus sit, qui nomine absen-
tis acceptet.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Valere reuocabiliter, & ita donatorem
posse illam reuocare. Ita Aceuedo dicto l. n. 20.
circa finem & nu. 24. Angles, quem citat Ludu-
uicus Lopez §. Vnde non satis est, scilicet in In-
structorio p. 2. cap. 27. in eo deceptus quòd exi-
stimat idem esse posse reuocari, & esse nullam,
pro quo à §. Vlteriùs iam in dubium.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Acceptationem debere fieri vel per absen-
tem donatarium, vel per nuntium certum, vel
per epistolam ad hoc destinatam: facta autem
acceptatione ante reuocationem, donationem vel
promissionem manere irreuocabilem. Ita Ace-
uedo cit. nu. 24. & tunc donantem vel promit-
tentem posse conueniri, iuxta eumdem nu. 20.
circa medium. Prætereà, si donatarius absens ac-
ceptauerit donationem, vel rei donatæ possessio-
nem, transferri in eum dominium.</P>
<P>  <absatz-nummer>4,</absatz-nummer> Sufficere acceptationem tacitam, scilicet
præsentiam donatarij simul cum taciturnitate. Sic
Aceuedo nu. 22. & Molina lib. 4. de Primogenijs
Cap. 2. nu. 79. & Couarrubias Rubrica de Testa-
mentis. 3. p. n. 13. vers. Verùm si donatarius.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Licet interueniat iuramentum, requiri
acceptationem: & ita si donans vel promittens
reuocet ante acceptationem, valere reuocatio-
nem, sed reuocantem futurum periurum. Sic
Aceuedus nu. 25.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Quamuis sit valde probabile sufficere ac-
ceptationem Tabellionis ad hoc vt donatio &
promissio sit irreuocabilis, probabilius tamen
esse contrarium. Primam partem tenet Couar-
rubias cit. nu. 13. vbi refert multos. ecundam<-P>@@

<-P>verò Molina nu. 68. & P. Molina Disp. 264. vers.
Deinde stando. Et loquitur de acceptatione facta
extra iudicium, & sine iudicis præscripto. Et vers.
Quartò tamquàm dicit quòd Tabellio tamquàm
persona publica habet facultatem acceptandi, &
ibi tractat quando censetur acceptare tamquàm
persona publica, scilicet quando in Scriptura pu-
blica, nisi contrarium constet: secus quando
verbo in colloquijs priuatis, nisi id exprimeret.
Idem videtur amplecti Aceuedo nu. 25. & pro-
bat Auctor, nam requiritur certus nuntius vel
epistola ad hoc destinata, vt constat ex 3. Conclus.
Hoc autem intelligendum ante absentisratiha-
bitionem. Sic Molina de primogenijs suprà nu.
72.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Mortuo donante ante acceptationem bene
posse fieri acceptationem, & donationem manere
irreuocabilem. Sic nuper adductus Molina n. 77.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Mortuo donatario eius heredes posse ac-
ceptare. Sic Auctor idem Vers. similiter et-
iam.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Ad hoc quòd donatio fiat irreuocabilis
non sufficere quòd donans constituat se posside-
re nomine absentis, sed requiri quòd donatarius
sit præsens, vel si absens, acceptet ante reuoca-
tionem, Aceuedus nu. 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>445.</absatz-nummer> Concludit sic, Vtrùm verò donatio facta<marginalia>De donatio-|ne facta in-|fanti.</marginalia>
infanti fiat irreuocabilis ante acceptationem. Et in-
decisam reliquit quæstionem. Esse tamen vali-
dam, & ita irreuocabilem, tenent Doctores
plures, quos adducit & sequitur P. Thomas San-
cius lib. 1. de Matrimonio Disput. 6. nu. 15. Pro
quo facit l. Iubemus C. de emancipat. liberor: vbi
emancipatio facta infanti sustinetur. Quod tamen
negat immeritò P. Palaus Disput. 2. de iust. com-
mutat. Functo 2. nu. 8. eo quòd in speciali casu
loquatur lex, & ita eius decisio non est ad alios
casus extendenda, cùm iuris communis corre-
ctoria sit, maximè cùm in emancipatione sit spe-
cialis ratio, vtpotè quæ à Republica inducta est,
ac proinde absque consensu emancipati concedi
à Republica potest. Nec desunt, qui in hoc casu
acceptationem requirant ab illis, qui de iure ac-
ceptare possunt: sic enim Couarrubias. 1. variar.
cap. 14. nu. 13. & P. Rebellus 2. par. de obligat.
iust. lib. 18. quæs. 4. in fine. Sic eos citat præfa-
tus Pater; sed quidem Couarrubias de nascituris
loquens oppositum potiùs innuit, vt adeunti
constabit. Et P. Rebellus, non in fine Quæst. 4.
Sed 3. statuens pro ijs, qui vsu rationis carent, &
nondum natis posse notarium acceptare, statim
D. Molinæ citatis libro & cap. Conclus. 4. nu. 75.
sententiam proponit, eius probabilitate recogni-
ta. Et quidem citata l. Iubemus, satis vrget, ex eo
quòd plus in illa concedatur infanti, quàm per
supplementum consensus ad effectum consti-
tuendi irreuocabilem donationem: nam in hoc
supplementum est ad particularem effectum pro
donatione: in emancipatione autem est multò
amplius, vt constat, quia extra patriam consti-
tuitur potestatem, & sui iuris penitus fit, vnde ad
multò plura se extendit emancipatio. Et ita sub-
intrat notissimum argumentum de maiori ad
minus, pro quo D. Barbosa in Tract. de illis loco
67. Neque lex corrigitur, sed ea limitatio ad-
mittitur, quam alia in lege consimilis auctorita-
tis inuenitur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0240.jpg/>
@@1@<SE240>De violatione loci, in quo Altare &c. 225
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>446.</absatz-nummer> Et hæc quidem breuiter, occasione non<marginalia>Circa Con-|clusiones|iudicium.</marginalia>
decisæ vtilis quæstionis: Conclusiones autem
aliæ satis verosimiles sunt, & deseruiunt pro ijs,
qui donationes faciunt in Hispania degentibus,
cùm ipsi Indiarum incolæ sint, pro quo non pau-
ca à Nobis dicta Tomo 1. Auctarij. Quod autem
Conclus. 5. dictum circa reuocationem validam<marginalia>Quintam|esse minùs|verosim lem.</marginalia>
non obstante iuramento, minùs verosimile est:
promissionem iuramento confirmari tenent in-
numeri Doctores, quos adducunt & sequuntur
P. Suarez Tomo 2. de Relig. lib. 2. cap. 29. P. Tho-
mas Sancius lib. 3. in Decalogum cap. 12. nu. 11. &
12. P. Molina Disput. 121. 159. & 515. P. Re-
bellus Parte 2. lib. 1. Quæst. 9. num. 3. P. Oñate
Tomo 1. Disput. 11. nu. 98. nu. 99. qui bene ex-
plicat quomodo stare possit vt contractus validi
reddantur ex adiuncto iuramento, cuius obliga-
tio ad religionem pertinet, & ita non est confir-
matiua contractus, cuius valor ex ciuili potesta-
te oritur, sicut & ciuilis actio, exceptiones, &
alij effectus: siquidem validum per confir-
mationem reddi, non habetur directè ex vi iura-
menti, sed ex dispositione ipsius iuris positiui;
quod qua facilitate potuit contractus irritare,
quando congruens caussa & ratio ad rescissio-
nem occurrit, eadem potest illos confirmare
propter iuramentum & reuerentiam Dei, quæ
est iustissima caussa confirmationis, sublata, vel
addita obligatione ciuili, vel naturali, vt potest
quando interuenit legitima & rationabilis caus-
sa, vt hic contingit.</P>
<Z><A+2>E.
ECCLESIA.</A+2></Z>
<P>  Vide Verb. Ædificium.</P>
<Z><A+1>De violatione ratione vsus Matri-
monij.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>447.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Hospitali D. Annæ huius Limanæ<marginalia>Resolutio|casus cum|doctrinali|auctario.</marginalia>
ciuitatis est separata mulierum infirma-
ria, in qua est Altare pro celebratione
Missarum. Contigit autem vt &#x0153;conomus ibi-
dem per dies aliquot cum vxore dormiret. Vnde
& dubium emersit an locus fuisset violatus, &
ita reconciliatio necessaria. Et responsum nulla
opus fuisse reconciliatione, quia locus talis ex il-
lis non est, qui, licet benedictione aliqua sit præ-
ditus, ad eum pertineant, quæ pro reconciliandis
Ecclesijs à Iure sunt Canonico præstituta: debet
siquidem esse ad diuiua officia primariò deputa-
tus, vel ad fidelium sepulturam, vt tradit P. Hen-
riquez lib. 2. de P&#x0153;nitentia cap. 6. nu. 5. in Glossa
lit. L. vnde non obstat Missæ celebratio, cùm
id ex primaria destinatione non accidat. Sic Au-
ctor, in quo vix occurrit quod addere debeamus,
nisi velimus materiam, quæ hîc tangitur, per
otium pertractare, cùm tamen otium non sup-
petat, neque communes materiæ sint ex profes-
so discutiendæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>448.</absatz-nummer> Sed argui potest, nam licet locus dictus<marginalia>Obiectio pro|necessitate|reconcilia-|tionis in|Hospitalis|Infirmaria.</marginalia>
non sit primariò pro celebrandis Missis destina-
tus, per consequentiam tamen etiam destinatus
pro ipsis sua cum benedictione, ac celebratione<-P>@@

<-P>ipsa aliquomodo consecratus: ergo coniugali
vsu violatur. Illatio ostenditur: nam hac de
caussa censetur Ecclesia violata, ex eo scilicet
quòd benedicta sit, & sacrificio Eucharistico
sanctificata, cui inferri censetur iniuria commer-
cio carnali: circa quod parùm videtur refer-
re quòd locus sit amplior, cùm etiam breuio-
rem maiestas Christi condecoret, & sit eius glo-
riæ, licet occultæ, sacrarium. Ad quod respon-<marginalia>Dissoluitur|notatione|digna obser-|uatione.</marginalia>
deo reuera ita apparere, vt in argumento dicitur,
& dignitatem sacrificijtalem esse, vt meritò id,
quod videtur concludi, disponere Ecclesia po-
tuisset: conuenientius tamen oppositum visum
esse, quando tantùm ex priuilegio celebratio sa-
crificij contingit in loco ad ministerium aliud
deputato, cui benedictio etiam veluti per acci-
dens impenditur, neque sufficiens est, vt violata
enormiter censeatur: sic enim & domus noua
benedicitur, sicut & nauis, in quibus si ea fiant,
quibus violata censetur Ecclesia, minimè recon-
ciliatio est adhibenda, quia non talis sanctifica-
tionis gradus illis ex intentione Ecclesiæ con-
fertur, vt violatio eo debeat ritu depelli, qui ab
ipsa est pro alijs institutus. Quemadmodum Ca-
lix & Patena consecrationem amittunt, quando
ita deformantur, vt seruire in Sacrificio nequeant
licet respectus ad contactum Christi Corporis
& Sanguinis perseueret, quia consecratio ita est
ipsis attributa, vt non cùm deformatione consi-
stat. Et idem est de Altari, seu Ara, ac vestimen-
tis sacris, Ecclesia ergo à Spiritu sancto edocta
ita ritus Sacrarum benedictionum dispensat, vt
conueniens ipsi videtur: vnde ratione Sacrificij
Eucharistici non vult ità loca sanctificata cense-
ri, ex quo humanus vsus in multis impediretur,
cùm sint ad alios destinata. Et in Infirmaria mul-
ta quidem sordida & indecentia miscentur, à
quibus Christi familiaris benignitas non abhor-
ret, vt animarum saluti consulat, & corporum
etiam felici statui prospiciat, assuetus in sordidis
ventriculis recipi, & graueolentibus buccis, di-
uinitatis prærogatiua, quæ in huiusmodi cùm
sit, non minùs quàm in cælorum throno glo-
riosa consistat. Descendit ad inferos. Non corpore,<marginalia>Iter atus|Christi in|infernum|descensus per|Euchari-|stiam.</marginalia>
sed anima: nam quod ad corpus attinet descen-
sui alteri reseruabat, quando scilicet in hominum
erat stomachos descensurus. Tunc meliori sensu
dicere illi possunt, quod alias ij, de quibus Pro-
uerb. 1. v. 12. Deglutiamus eum sicut infernus vi-
uentem, & integrum quasi descendentem in lacum.<marginalia>Prouerb. 1.|v. 12. & 13.</marginalia>
Sed & quod sequitur quadrat aptissimè: Omnem
pretiosam substantiam reperiemus, implebimus domos
nostras spolijs. v. 13. Quòd si amanter excipia-
tur ille, ille erit gratissimus ipsi descensus. Fortis<marginalia>Cant 8.|v. 6.</marginalia>
est vt mors dilectio, dura sicut infernus æmulatio.
Cant. 8. v. 6. Circa quæ non vacat prolixior ex-
cursio, licet tetigisse non pudeat alterius generis
tractationem molienti, quando Spiritus vbi vult<marginalia>Ioan. 3. v. 8.</marginalia>
spirat, expeditque vt quod sequitur, sibi dictum
Scriptor ingenuus arbitretur: Et vocem eius audis.
Sic audiendo, vt non frustrà tanti vox Magistri
aures internas excitarit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0241.jpg/>
@@1@<SE241>226 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+2>ELECTIO.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De electione cuiusdam Prælati cum pecu-
liaribus circumstantijs. Vbi de subor-
natione.</A+1></negEZ>
<P><INI2>S.</INI2>Pius sanctissimus Pontifex in quodam Motu<marginalia>Pij V. Motus|proprius.</marginalia>
proprio, qui incipit Pastoralis officij, de ele-
ctionibus agens sic ait: Qui verò in electionibus
omnibus, vel ante eas per sex menses, per se, vel
per alios subornauerit, excommunicationis senten-
tiā ipso facto incurrat, à qua nisi à Summo Pontifice
pro tempore existente, præterquàm in mortis arti-
culo, absolui non poßit: ac voce actiua & paßiua
perpetuò careat subornatus, vel alius, pro quo subor-
natio fuit. Et qui subornantem non detulerit, eam-
dem p&#x0153;nam incurrere censeatur. Hæc cum ita se
habeant, rogatum.</P>
<P>  Primò, quid nomine subornationis intelliga-<marginalia>Iuxta illum|dubia pro-|posita.</marginalia>
tur.</P>
<P>  Secundò, quid sit deliberare, siquidem in Re-
ligione quadam sic est statutum: Vocales venient
ad Conuentum Capituli in vigilia vigiliæ, vel hora
prandij, & deliberent vsque ad sequentem diem.</P>
<P>  Tertiò, quid iuris futurum, si Elector quidam
peculiari auctoritate pollens alijs Electoribus
persuadeat vt ipsius amicum eligant, promittens
quibusdam officia, & perterrefaciendo quosdam,
qui erga alium erant propensi; & illius iudicio
erat minùs dignus, quem & ita ex authorauit, vt
sic indignitatem eius ostenderet, quòd annihila-
tionis nomine infamatio ipsius fuerit compel-
lata. Et responsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>450.</absatz-nummer> Ad Primum subornationis nomine intel-<marginalia>Resolutio|circa subor-|nationem,|quæ in ma-|lam partem|accipitur.</marginalia>
ligi solicitationem Electorum, vt pro indigno
suffragentur, aut minùs digno: siue pro eo, cu-
ius non consideratur dignitas vel indignitas; vel
an magis aut minùs dignus sit, solo erga perso-
nam affectu dominante. Quod ex eo ostenditur,
nam subornare semper sumitur in malam par-
tem, vt ait Cardinalis in Clement. de testibus. Et
Syluester verb. Subornatio, apud quem est infor-<marginalia>Syluester.</marginalia>
matio facta de veritate tacenda, & falsitate dicen-
da. Et dicitur subornare quasi subtus in aures ali-
quid malum ornare, & sub colore ponere. Prætereà,
quia huiusmodi statuta, quæ subornationes in ele-
ctionibus prohibent, eo præcipuè diriguntur, vt
vexationes contra iustitiam impediantur: etsi
electiones circa Ecclesiastica officia versentur,
etiam intenditur Simoniæ deuitatio in eo, qui
pro votis subornatione vtitur, non considerans
an dignus vel indignus sit, siue magis aut minus.
Colligitur ex Nauarro in Extrauag. Gregorij
XIII. de datis & acceptis pro iustitia, in qua
prohibetur pactum de dando aut accipiendo ali-
quo pro iustitia aut gratia. Et in Notabili 9. nu.<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
16. cùm priùs sic dixisset: Petitio facta ob caus-
sam, scilicet vt iudex rectam iustitiam faciat, non
est prohibita regulariter iure naturæ vel humano. Et
Regulariter ait, vt stet exceptio quando datur pro
re spirituali; tunc enim Simonia est, vt ipse expo-
nit. Cùm inquam sic dixisset, statim subdit: Pa-
ctio etiam facta ex tertia caussa, & ad persuaden-
dendum iudici, quod cupit, non considerando an sit
iustum, nec ne, est prohibita iure uaturali &c. Quod<-P>@@

<-P>& colligitur ex ratione ab ipso Nauarro adducta
(licet in alia materia) quia non solùm est illici-
tum procurare vt quis Dignitatem aut Præben-
dam obtineat, quem ego aut indignum, vel mi-
nus dignum esse scio, sed etiam quando nescio
an magis, vel minùs dignus sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>451.</absatz-nummer> Ex quo infertur Religiosum, qui zelo<marginalia>Illatio pro|Religiosa|electione.</marginalia>
communis boni Electoribus persuadet, vt eum
eligant, quem id mereri sibi habet persuasum,
idque præ alijs, non incurrere in Censuras Mo-
tus proprij, de quo suprà, quia actus huiusmodi
est bonus, vt ait S. Thomas 2. 2. q. 62. art. 2. ad 4.
vbi ait quòd iustè impedit alij Præbendam, qui
intendit honorem Dei, vel vtilitatem Eccle-
siæ procurat, vt detur alteri personæ digniori: &
certum est excommunicationem sine peccato
incurri non posse. Et idem intelligendum, si vota
procurauerit pro eo, quem scit esse æquè dig-
num. Quod confirmatur ex Nauarri doctrina
Notabili 10. vbi ait non comprehendi in prædi-
cta Extrauaganti dationem rei paruæ, quia hæc
non est mortifera: nec sufficit quòd sit mortife-
ra secundùm suam intentionem, nisi etiam se-
cundùm rem, ita vt sit tanta quæ notabiliter mo-
ueat, vel probabiliter præsumatur mouere, &
flexura à recto recipientem: nam datio minimæ
rei, quæ creditur non motura iudicem, vel au-
ctorem gratiæ, non meretur has p&#x0153;nas, quia in
ea cessat ratio finalis huius Extrauagantis. Vbi
est animaduersione dignum hic Nauarrum pro-
cedere supponendo in huiusmodi Extrauaganti
prohiberi actiones aliquas, in quibus Simonia
non est, quia sine animo emendi aut vendendi
rem spiritualem exercentur, vt ex eodem constat
ibidem. Videatur Couarrubias Regula peccatum
p. 2. §. 7. nu. 8. Conclus. 1. Et hoc pro foro con-
scientiæ accipiendum, nam in exteriori aliter iu-
dicabitur, & in excommunicationem incurrisse
Religiosum præsumetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>452.</absatz-nummer> Ad Secundum, deliberare est Religio-<marginalia>Quid delibe-|ratio.</marginalia>
sos, vt secum recogitantes, vel consulentes alios,
qui de eligendis sinceram possint informationem
exhibere, videant & considerent quis sit dignior.
Et quòd consulere alios liceat, extra dubium est:
cùm contingere possit aliquos esse benemeritos
præ alijs, quod tamen sit nonnullis ex Electori-
bus minùs notum, vnde indigent notitia amplio-
ri informationibus obtinenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>453.</absatz-nummer> Ad Tertium, si perterrefaciens credebat<marginalia>Infamatio|aliàs eligendi|vt non obstet|electioni.</marginalia>
eum, in quem Electorum voluntas propende-
bat, esse digniorem, in Censuras incurrisse. Et
quòd attinet ad vexationem, seu annihilationem,
quam vocant, competitoris, si falsum aliquid
est impositum, manifestum est ad famæ restitu-
tionem, qui sic deliquit, obligari, sicut etiam ob
occultorum defectuum propalationem. Sed pro
ablata Prælatura obligatio satisfactionis est nul-
la, si medijs præfatis electus erat dignior: quam-
uis pro certo habeat eum, quem iniquis infor-
mationibus perculit, nisi ipse obstitisset, fore vt
eligeretur. Et ratio est, quia licet contra iustitiam
deliquerit infamatione prædicta, sed non in or-
dine ad Prælaturam, quæ infamato minimè iure
debebatur sed digniori. Nihilominùs (sic conclu-
dit Auctor scribens propria manu) erit obligatus,
quandoquidem eam abstulit, annihilatione contra
iustitiam, licet alius eam meliùs merebatur.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0242.jpg/>
@@1@<SE242>De electione Religiosi Prælati vbi de subornatione. 227
<duolan 2><-P>Electus autem non tenetur renuntiare, nisi se re-
cognoscat indignum, etsi alij suppetant dignio-
res, si nihil aliud, quàm quod est dictum, inter-
uenit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>454.</absatz-nummer> Vbi quod ad subornationem attinet mi-<marginalia>Quid Silue-|ster circa|subornatio-|nem.</marginalia>
nùs fideliter ex Siluestro haustam, sic enim ille:
Subornatio secundùm Lau. & Zen. vt refert Cal.
(Calderinus equidem, non Cardinalis) in Clement.
de testibus est de aliquo falso exprimendo, & vero
tacendo, in testimonio testis per aliquem facta infor-
matio. Et dicitur subornare, quasi subtus in aures
aliquod mali ornare, & sub colore ponere, vt in Au-
thent. de testibus. §. Quia verò. Sic ille, de sub-
ornatione vt ad præsentem caussam pertinet, si-
cut & ad alias, minùs accuratè locutus, cùm con-
stet subornationem non ad solos testes referri,
sed ad plures alios, qui modis indebitis possunt
ad aliquid contra fas & ius faciendum induci;
non quidem minis, sed muneribus, obsequijs, &
adulationibus, seu promissis, clam fieri solitis:
quod & in testibus potest accidere, vnde & Tul-
lius pro Roscio, & Cæcinna sic locutus. Et la-
tiorem verbi huius vsurpationem Latinæ linguæ
magistri tradunt, & primariam eius significatio-
nem nihil præ seferre damnabile, cùm subor-
nare idem ac laudare, & honorare sit, & ornare
item sine mysterio aliquo ex præpositionis addi-
tione. Quia verò illa addita verbis solet suam
significationem retinere, ad clanculariam nego-
tiationem potest conuenienter deriuari, reiecta
leuiuscula illa interpretatione de subtus in aures
&c. Pro qua non video quomodò potuerit Au-
thentica præfata citari, in qua verbum tale non
extat, aut nomen subornationis, cùm tantùm
dicatur. Neque per aliquem dolum, aut machina-<marginalia>Authent. de|testib.</marginalia>
tionem, vel artem, quartam testium productionem
petit fieri.</P>
<P>  <absatz-nummer>455.</absatz-nummer> Quidquid autem de generali significa-<marginalia>Cum de di-|gni electione|agitur non|reputari sub-|ornationem,|quidquid|solicitationis|adhibeatur,|iuxta quo-|rumdam|sententiam.</marginalia>
tione sit, iuxta quam possit verbum dictum, &
ex eo formatum nomen ad honesta & licita ap-
plicari, in iure tamen & Doctorum vsu in malam
partem aduocatur, vt superiùs dictum, & ita re-
solutio tali fundamento innixa satis verosimilis
comprobatur, si reuera zelo boni communis est
peracta, & ita dignioris, à quo bonum huius-
modi pendere credebatur, pro quo & stant Em-
manuel Rodericus Tomo 2. qq. regular. q. 57. arti.
1. Pasqualigus Decis. 155. qui adducit Nal-
dum, sed hic Auctor verb. Eligere nihil tale ha-<marginalia>Naldus.</marginalia>
bet; cùm tamen n. 25. sic dicat: Electiones su-
periorum & Officialium quorumcumque faciendæ
sunt à Regularibus seclusis quibuscumque suborna-
tionibus sub p&#x0153;na excommunicationis latæ senten-
tiæ cum reseruatione. Pro quo exhibet Constitu-
tionem Pij V. prædictam. Tenent etiam Sotus
est Corduba cum alijs adductis à Sanctoro in
Examine p&#x0153;nali Cap. 15. q. 4. Ioannes Franciscus
Giragus de Regimine Regularium Parte 1. Dub. 6.
n. 42. Portel verb. Subornatio nu. 2. Nauarrus
lib. 5. Consil. Tit. de Constitut. Cons. 7. nu. 7. fol.
139. Samuellius de Elect. Contra. 2. controu. 10.
dist. 1. Fr. Antonius à Spiritu Sancto in Dire-
ctorio Regularium Parte 3. Tractat. 5. Disput. 2.
nu. 117.</P>
<P>  <absatz-nummer>456.</absatz-nummer> Sed sententia prædicta cum circum-<marginalia>Improbatur|à pluribus|iuxta casus|speciem.</marginalia>
stantijs propositis nescio an sit alijs placitura,
quam neque Auctores allati videntur ijs stanti-<-P>@@

<-P>bus comprobasse. Et quidem Lezana Tomo 4. in<marginalia>Lezana.</marginalia>
Additionibus ad Consulta Theologica &c. Consulto.
53. nu. 19. & 20. ita scribit: etsi enim iuxta ali-
quos Doctores procuratio suffragiorum pro se vel prò
alijs licita sit, quando respicit bonum electionis, quod
contingit quando pro digniori fit, pro vt tenent Ro-
driguez &c. Nihilominùs quia vt ipse (Sanctorus)
latiùs prosequitur, generaliter à Summis Pontifici-
hus procuratio votorum pro electionibus interdici-
tur; & talis procuratio sæpiùs ex ambitione, quàm
ex charitate procedit, ideò nullatenus est admitten-
da: nisi quando quis humaniter & blandè modo
quodam ciuili sine importunitate, & sordidis instan-
tijs, vt ipse Sanctorus loquitur, suffragia procura-
ret. Quia non subornat, qui licitè rogat. Quod in
casu præsenti minimè contigit, vt ex dictis, & di-
cendis liquidum fiet. Sic ille, de casu locutus non
absimili.</P>
<P>  <absatz-nummer>457.</absatz-nummer> Giragus suprà ita loquitur: Quando<marginalia>Ioan. Fran-|ciscus Gi-|ragus.</marginalia>
Pontifices prohibent subornationes, semper debent in-
telligi de mala, vt insinuant Rodriguez &c. Addit
etiam Portel vbi suprà malam posse fieri voce, donis,
minis, precibus, & similibus. Addo ego quòd sub
mala adhuc, comprehendi debet bona, quando ex illa
sequitur principium factionis &c. & Dub. 25. nu.
135. sic post alia: Nec obstat quòd amici & conci-
ues sint meliores, quia eo ipso quòd incipiunt sedi-
tiosè se habere, fiunt omnibus peiores: maximè quia
dignioritas secundùm magis & minùs mendicatur
ab vtilitate boni communis, quæ per istas vniones
seu diuisiones non insurgit, immò destruitur. Sic
ille Diui Augustini pro eo auctoritatem at-
texens.</P>
<P>  <absatz-nummer>458.</absatz-nummer> Franciscus Bordonus Tomo 4. Resol. 131.<marginalia>Franciscus|Bordonus.</marginalia>
hæc habet n. 1. Ambitiosa electio est illa, quæ pre-
tio, aut precibus, vel pacto obtinetur. Nomine pretij
venit quodcumque pecunia æstimabile, ex quo electio
vocatur Simoniaca &c. Nomine verò precum veni-
unt fauores, subornationes, persuasiones ad effectum,
vt quis obligetur, siue sit dignus, siue indignus; dig-
nus enim aliàs, ex hoc quòd per se, vel per alium, &
indirectè quærit dignitatem & Officium, reddit se
indignum, quia se ostendit ambitiosum, & ideò qui
se ipsum ingerit, repellendus est. Cap. Sicut 3. 1. q. 6.
Sicut per alium, fauore & subornatione. Cap. Per
inquisitionem. 26. de elect. Hæc dictus Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>459.</absatz-nummer> Eligius Bassæus Tomo 1. Verb. Electio.<marginalia>Eligius|Bassæus.</marginalia>
n. 14. Sic statuit: Non minùs incommoda nascun-
tur ex subornatione, quam qui exercet, iudicat bo-
nam, siue verè bona sit, siue apparenter tantùm, quàm
ex ea, quæ manifestè mala est: ergo vtraque est pro-
hibita: Deinde lex generaliter loquens generaliter
debet intelligi. Et Concilium Tridentinum præcipit
electionem fieri per vota secreta: sed qui alium sub-
ornat pro aliquo, votum suum ipsi satis euidenter in-
sinuat: ergo vtrumque prohibitum est. Sic doctus
Auctor, cuius est consideratione sententia dig-
nissima, dum non minora incommoda ex bona,
quam ex mala subornatione oriri ait; cui testi
omni maiori exceptione credendum, quidquid
dicat Giragus. Dub. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>460.</absatz-nummer> Fr. Antonius à Spiritu Sancto suprà nu.<marginalia>Fr. Anto-|nius à Spi-|ritu Sancto.</marginalia>
111. contra Bassæum & Crousers ab ipso cita-
tum affirmat non esse malùm, immò esse san-
ctissimum suadere Electoribus virtutes veras,
quibus eligendi ornantur, vitia ac nota, quibus
notantur, vt dignus indignis, & dignior minùs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0243.jpg/>
@@1@<SE243>228 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>digno præferatur; ad hoc enim præuij tractatus
conceduntur, pro quo Auctores congerit. Et
n. seq. eos non esse Pontificijs Constitutionibus
prohibitos asserit. Subdit autem sic n. 113. post
limitationem priorem de factionarijs: Limita se-
cundò, nisi publicatio fiat (virtutum scilicet & vi-
tiorum) ex consensu seu opera ipsius eligendi, nam
tunc talis tractatus vt ambitiosus tenendus est. Cap.
Per inquisitionem de Elect. Sic ille, qui immerito
Bassæum vt sibi aduersantem, inducit, sicut &
Crousers ab ipso adductum; nam id ipsum, quod
ille de tractatu statuit cum Diana Parte 2. Tract.
2. Resolut. 35. & Molfesio in Summa Tomo 1.
Tract. 6. Cap. 16. n. 147. quos idem P. Antonius
ex Giraco allegat. Et vers. Ceterùm eamdem li-
mitationem exhibet ita loquens: Dummodò hoc<marginalia>Bassæus.</marginalia>
non efficiatur ex consensu, seu opera ipsius eligendi,
sed sponte ab Electoribus propter ipsius merita. Nam
si talis tractatus efficeretur per ipsum, vel per alios,
esset tractatus ambitiosus in Iure prohibitus, vt pa-
ctionalis, conuentionalis, conditionalis. Sic Bassæus.
Et pro casu, de quo agimus idem Fr. Antonius
sic scribit nu. 99. Preces importunæ, maximè per-<marginalia>Fr. Anton.</marginalia>
sonæ grauis, & superioris, quæ non solùm inducant
ad eligendum, sed etiam ad non sponte & liberè eli-
gendum, reddunt electionem irritam. Pro quo Dia-
nam, Samuelium, Portel, & Lezanam producit,
& posset alios plurimos, qui & videndus pro
metu, & coactione. n. 83. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>461.</absatz-nummer> P. Pellizarius Tomo 1. Tract. 7. num. 30.<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
post exhibitum Motus Pij V. tenorem ita sub-
dit: Vbi notandum per subornare non intelligi con-
ferre ad inuicem quis sit dignior vt eligatur, idque
allegando rationes ad inuicem pro vtriusque meritis;
immò nec simpliciter petere ab alio vt det suffragium
pro tali indigno, aut minùs digno, nullis minis, pre-
cibus importunis, aut muneribus adiunctis, nullaque
adhibita persuasione. Cùm enim subornare sit per-
suadere aliquid verum, vel falsum, in bonum aut ma-
lum finem, vt definit Cardinalis apud Rodriguez to.
2. q. 56. arti. 1. & alioqui simpliciter petere modo
dicto non sit persuadere; constat in propositis casibus
non interuenire subornationem, adeôque nec incurri
p&#x0153;nas hîc relatas. Sic præfatus Scriptor, vt alios
omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>462.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo Resolutio præfata non<marginalia>Resolutio-|nem casus|superiùs pro-|positam ad-|mitti non|posse.</marginalia>
videtur posse sustineri, si præsertim Religiosi illi
ex Religione aliqua sint, ex ijs de quibus Motus
proprius dictus in speciali procedat. Quamquàm
& sint qui velint illum ad omnes Religiones ex-
tendi, quæ communicationis indulto potiuntur,
cùm sit reuera fauorabilis, vtpotè consulens ma-
iori bono, & damnis certis occurrens, quæ
omnium maxima esse possunt, si in electionibus
iustitiæ & charitatis leges violentur, quod sine
magnis scandalis nequit euenire. Et ita iudicat
P. Pellizarius suprà nu. 35. Contrarium tamen
amplectitur Bassæus cit. nu. 14. vers. Circa quas
cum Sigismundo à Bononia; quia cùm sit p&#x0153;-
nalis, est consequenter odiosus; & communica-
tionis gratia non pro odiosis est, sed pro fauora-
bilibus attributa, vt tradit Fr. Emmanuel Tomo 1.
qq. regular. qq. 55. ar. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>463.</absatz-nummer> Addit autem idem P. Pellizarius citato<marginalia>Euasio de|abrogato|Motu pro-|prio vt queat|præcludi.</marginalia>
vers. non videri esse in vsu saltem quoad plures
Religiones, & ideò videre abrogatum. Contra
quod obijci potest Decretum Clementis VIII.<-P>@@

<-P>inter illa, quæ pro reformatione Religionum edi-
dit die 26. Maij. 1593. & est, numero 35. teno-
ris sequentis: Vt omnis officiorum ambitus occasio
præcludatur, caueant omnes à directa vel indirecta
votorum seu suffragiorum procuratione, tam pro se-
ipsis, quàm pro alijs, tum in Capitulis locorum, tum<marginalia>Clemens|Decretum.</marginalia>
in ceteris præsertim Generalibus Capitulis, aut Con-
gregationibus, seu alibi. Quicumque secus fecerint,
præter alias p&#x0153;nas & Censuras hactenus contra hu-
iusmodi ambientes inflictas, quas in suo robore per-
manere volumus, in p&#x0153;nam priuationis officiorum,
quæ obtinent, eo ipso incidant, & ad futura quæ-
cumque pariter inhabiles habeantur, super quo cum
eis dispensari à nemine poßit, nisi à Nobis, vel suc-
cessoribus nostris, pro qualitate culparum grauiùs
etiam plectantur. Porrò supra dictas omnes p&#x0153;nas ad
complices, ac simpliciter scientes, & non reuelantes
extendimus. Sic Pontifex. Vbi Censuras hacte-
nus positas suo in robore permanere decernit,
Censuras inquam, quæ sint omnibus Religiosis
communes; aliàs non videretur sufficienter de
necessario prouisum remedio, & fieret distinctio,
& acceptio personarum, grauatis quibusdam præ
alijs, cùm talis æqualitatis ratio nulla proferatur.
Nullæ autem inueniuntur Censuræ præter alla-
tam excommunicationem confirmatam à Gre-
gorio XIII. in Bulla, quæ incipit. Consueuit Ro-
manus Pontifex die 8. Septemb. 1573. sicut Decre-
tum prædictum à Paulo V. & Vrbano VIII.
Vnde Lezana in Consilio citato nu. 6. & seqq. vti
generalem huiusmodi Censuram agnoscit, scri-
bens Romæ, & pro voto à Congregatione sacra
requisitus. Et licet non desit, quod possit huic
argumento responderi, reuera tamen fortissi-
mum est, vt à Nobis roboratum: neque abroga-
tioni locus est, vbi tot Pontifices post Diuum
Pium in id videntur conspirasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>464.</absatz-nummer> Iam quod ad Secundum attinet, de quo<marginalia>Circa tra-|ctatum pro|deliberatio-|ne.</marginalia>
nu. 452. de tractatu inquam pro deliberatione,
adeò illum necessarium quidam reputant, vt sine
illo electionem non futuram validam arbitren-
tur. Pro quo Bordonus suprà Quæs. 2. adducens<marginalia>Bordonus.</marginalia>
Antonium de Butrio dicentem tractatum esse de
substantia electionis, sicut est de substantia alie-
nationis. In Cap. Cùm inter. & in Cap. In caußis,
de elect. Quomodò enim ait ille legitima ele-
ctio fieri potest à vocalibus, nisi priùs inter se
discurrant & iudicent quinam digni sunt, vt ex-
cludantur indigni, & inter dignos assumantur
digniores? Sed hoc nimis videtur rigidum, quia
stare potest vt plures ex Electoribus sufficientem
habeant notitiam eligendorum, & vt sint aliqui
minùs circa id instructi, peccabunt equidem
grauiter in electione c&#x0153;co impetu procedentes,
fed non ideò erit electio irrita, quia nullum ex-
tat ius, vnde hoc possit comprobari. Et quidem
cùm electio sit per vota secreta futura, neque
regulariter loquendo sciri possit quanta cum no-
titia eligendorum singuli Electores processerint,
& vbi vnus aliquis omnia suffragia non tulerit,
cuinam adhæserint, nihil circa electionem no-
uandum, neque Electi conscientia eo ex capite
perturbanda. P. Pellizarius Tract. 9. Cap. 2. n. 20.
affirmat tractatum esse regulariter necessarium
ob rationem dictam comparandæ notitiæ, ex quo
fit ad substantiam non pertinere. Neq; vnquàm
ad infirmandam electionem, contra aliquem ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0244.jpg/>
@@1@<SE244>De Electione Religiosi Prælati. Vbi de subornatione. 229
<duolan 2><-P>hoc capite quidquam intentatum, quod ridicu-
lum prorsus haberetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>465.</absatz-nummer> Circa Tertium maior est difficultas,<marginalia>Vt possit re-|solutio P.|Auilæ circa|retentionem|Prælaturæ|saluari.</marginalia>
dum valida electio eius, de quo agitur, affirma-
tur, contra quod militat satis doctum Magistri
Lezanæ Consultum, de quo nuper, sicut & alia
ex dictis, etiam eo non inducto, quod ad com-
petitoris illius spectat vexationes. Et hoc quidem
interim omisso, vt saluari possit electio non ob-
stante subornatione faciunt sequentia. Primum,
admissa etiam excommunicatione non irritari e-
lectionem, quia quando in Iure irritatio statuitur,
sermo est de electione ad Beneficia: Prælaturæ
autem Regulares Beneficia non sunt. Sic Bor-
donus suprà n. 4. iunctis ijs, quæ habet Resol. 26.
nu. 33. Quod quidem cùm probabile sit, deser-
uire præsenti posset instituto. Secundum. Quia
stante maiore dignitate ex parte electi, illa ex iu-
stitia electio debebatur: Atqui cooperari in ordi-
ne ad hoc vt quis id, quod sic debetur, obtineat,
contra iustitiam non est, quia tantùm habetur ex
eo vt alij faciant, quod facere ex iustitia debent,
in quo licet in modo esse possit excessus, non ta-
men in substantia, vt cùm quis cogit aliquem vt
soluat modis indebitis, solutio enim tunc stabit
sine obligatione aliqua restitutionis quoad sub-
stantiam debiti, licet circa modum aliqualis esse
possit obligatio. Tertium. Quod ad promissiones
officiorum spectat, cùm dicitur Elige me in Pro-
uineialem, & ego eligam te in Guardianum, vel
Priorem &c. si ita fiat, & mortaliter peccari con-
tingat, non inducit obligationem restitutionis, vt
cum Patribus Reginaldo, Lessio, Sancio, & Ara-
gon, ac Petro Nauarra, probant Diana Parte 4.
Tract. 4. Missal. Resol. 155. & Giragus suprà n. 56.
quod & in permutatione Beneficiorum, & reser-
uatione pensionis propria auctoritate similiter
asserunt, in quo maior esse difficultas poterat.
Quartum. Quod ad minas spectat, videtur susti-
neri posse, quia est vim vi repellere, dum eligi in-
dignus aut minùs dignus, cum sequacibus con-
tendit: qua ratione monopolium contra mono-
polium obijci potest, vt cum Samuellio tenet Fr.
Antonius â Spiritu Sancto supra nu. 119. ex eo
quòd monopolium moralem vim infert, quam
tamen non infert subornatio, & ideò contra illud
defensio licita est; sed vnum ex medijs idoneis
ad illius defensionem est alterum monopolium:
ergo licet illud adhibere: vna enim vis moralis
alia vi morali expellitur. Sic illi.</P>
<P>  <absatz-nummer>466.</absatz-nummer> Quod autem ad infamationem compe-<marginalia>An obstet|competitoris|infamatio|quæ suadere|videantur.</marginalia>
titoris pertinet, qui reuera fuisset electus, nisi in-
famiæ labes obstitisset, cum aliàs non esset in-
dignus, videtur equidem maioris esse momen-
ti, quia contra iustitiam directè actum, & nemo
potest à gratuita etiam donatione repelli falsa
impositione defectuum, ex qua oritur obligatio
restitutionis, vt est Doctorum communi sensu
firmatum dogma: licet P. Sa verb. Restitutio nu.
22. quosdam aliter censere dicat, de illo lo-
quens, qui testamentum curauit mutari etiam
dolo. Propter quod aliqui sententiam istam ei-
dem tribuunt, cùm tamen reuera contrariæ &
receptissimæ potiùs videatur adhærere, sic sub-
dens: At alij istum teneri dicunt, quia contra iu-<marginalia>P. Sa.</marginalia>
stitiam faciens læsit. Sic ille: Quod adeò verum<-P>@@

<-P>aliqui reputant, vt etiam sine vi & dolo retra-
hentem à Beneficij collatione, aut Cathedræ, vt
detur digno, prætermisso digniori, ad restitutio-
nem teneri satis verosimiliter arbitrentur ex
quibus P. Vasquez Opuscul. de Beneficijs cap. 2. §.
3. dub. 19. n. 140. Alij videri apud Dianam pos-
sunt Parte 3. Tract. 6. Miscellaneo Resol. 34.</P>
<P>  <absatz-nummer>467.</absatz-nummer> Sed Auctor idem Resol. præcedenti ita<marginalia>Oppositum.|probabile, si|pro digniore|agatur.|Diana</marginalia>
in fauorem sententiæ negantis statuit: Vndecimò,
Si aliquis dignus spem habebat ad obtinendum ali-
quod officium, vel beneficium: & tu fraude & vi
illum impediuisti, vt conferretur digniori, multi
putant te teneri ad restitutionem, quanti illa spes
illi valebat, sed verius est te non teneri. Sic ille,
ex fundamento, de quo ibi, non violatæ iusti-
tiæ, quandoquidem impeditus proprio est iure
iustitiæ, stante iure dignioris, destitutus. Ne-
que opponi pro casu præsenti potest, in eo vim
non illatam ab Electo, sed à tertio: id enim mi-
nimè potest obstare, quandoquidem in hoc non
attenditur ea diuersitas, eo quòd quando impe-
ditio violenta accidit, si iniusta sit, eodem mo-
do damnificatur, qui à consecutione boni remo-
uetur, vt notauit P. Gaspar Hurtadus Disput. 5.
de Restitutione Difficult. 13. vers. Circa quam. Post
P. Lessium lib. 2. de Iust. Cap. 72. nu. 123. licet
eum non citet. Ergo quando de iusta agitur, non
poterit discrimen illud eidem obstare, quia in
nullo distinctionis membro diuersa apparet ra-
tio, cùm vtrumque ad depellendam potiùs in-
iuriam dirigatur. Quando ergo vis non obstare
dicitur, in qua est iniustitia neque infamationem
obstaculo futuram indicatur, quia & in illa et-
iam iniustitia, & genus quoddam vis, quæ Ele-
ctoribus infertur eo ipso deterritis, & consequen-
ter ei, qui ab obtinendo beneficio submouetur;
cui tamen ob grauem famæ læsionem satisfactio
est plenissima deferenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>468.</absatz-nummer> Ex quibus consequenter habetur ele-<marginalia>Cuius electio|valida. Vbi|circa men-|tem P. Aui-|læ.</marginalia>
ctionem non esse irritam, quandoquidem ratio-
ne illius nulla est restitutio facienda secundùm
supra dictas probabiles positiones. Quòd cùm
ita noster Auctor protulisset, id addidit quod
nu. 453. suismet verbis dedimus, & hoc loco vti
apud ipsum extant exhibendo, sic enim ille:
Però si estarà obligado, si puesto que sela quitò
aniquilando le contra Iusticia, y que esoluo la me-
recia mejor. Vbi non apparet congruus sensus,
nisi dicamus pro illo: Yque, reponendum Aun-
que. Itaque sententiam, quàm priùs fuerat am-
plexus, videtur reuocasse, vt sit ex illis vnus,
de quibus Diana, quamuis in antiquioribus
Scriptoribus non inueniatur ea quæstio ita ex-
actè ventilata. Licet autem ita Auctori pla-
cuerit; id quod ab ipso priùs statutum, sua pro-
babilitate non caret, quia & ratione fulcitur, &
auctoritate decoratur. Sic enim tenent P. Les-
sius suprà nu. 126. cum Couarrubia ad Regu-
lam Peccatum, par. 1. §. 7. nu. 8. & Michaele
Salonio, q. 62. arti. 2. Controuers. 15. P. Azor
Parte 2. lib. 6. Cap. 15. Quæs. 16. vers. His po-
sitis, in fine. P. Thomas Sancius lib. 2. Consil.
moral. Dub. 49. nu. 14. P. Palaus Tractat. 13. de
Beneficijs, Disput. 2. Puncto 11. §. 5. nu. 5. Car-
dinalis Lugo Tomo 1. de Iust. Disput. 18. n. 97. vbi
solùm obligationem inter æquè dignos admittit.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0245.jpg/>
@@1@<SE245>230 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Bonacina Tomo 2. Disput. 1. de Restitutione. quæst.
2. Puncto 12. nu. 7. vbi adducit P. Luisium Tur-
rianum Disp. 16. (scilicet de Iustitia) Dub. 2. vt
alios omittam.</P>
<P>  <absatz-nummer>469.</absatz-nummer> Potest tamen vlteriùs obijci eum, qui<marginalia>Neque ob-|stare antece-|dentem voti|manifesta-|tionem.|Concil|Trident.</marginalia>
pro eligendo ea, quæ sunt dicta, præstitit, eo
ipso votum suum reddidisse manifestum, ex quo
electionem esse nullam habetur in Concilio Tri-
dentino Seßione 25. de Regularibus cap. 6. Ita vt
singulorum eligentium nomina numquàm publicen-
tur. Et si aliter fiat, irritam futuram statuit ele-
ctionem. Ad quod tamen dicendum cum Bar-
bosa, Emmanuele Roderico, Samuellio, & Pas-
qualigo, quos adducit & sequitur Giracus supra
dub. 7. Concilium minimè esse contrarium, quia
loquitur quando publicantur vota in ipsa electio-
ne, seu scrutinio, pro quo & complures refert
Fr. Antonius à Spiritu Sancto suprà Tra. 5. Disp.
3. nu. 50. & quidem si id obstaret, non esset li-
citus ante electionem tractatus: in eo enim
multi eo ipso quòd digniorem ostendant, & pro
eo consulant, animum erga eligendum aperiunt:
quod possunt sine vllo remorsu præstare: licet
aliqui in hoc prudenti cautione procedant, vt in-
formationes non obtrudant, sed rogati eligendo-
rum commendent merita, vt sic fiant electiones<marginalia>Formula.|Congregat.|Prouincialis.</marginalia>
sincerè & candidè, ex ijs, quæ Spiritus Sanctus di-
gnabitur suggerere, & ex informationibus cognita
fuerint. Proinde nullus obtrudat informationes non
petenti. Quæ sunt verba Formulæ Congregatio-
nis Prouincialis Societatis nostræ §. 22. & 25.</P>
<P>  <absatz-nummer>470.</absatz-nummer> Tandem circa Confirmationem sic ele-<marginalia>Circa con-|firm atio-|nem Electi.</marginalia>
cti nihil Auctor in speciali determinat, dicens
id esse iuxta Religionum peculiares leges deci-
dendum. Pro quo satis notabilem Conclusio-
nem Giragus profert suprà num. 112. dicens tu-
multuarias Factiosorum confirmandas esse ele-
ctiones, eo quòd veritas violatæ iustitiæ sit dif-
ficillimæ probationis, pro quo eleganter discur-
rit nu. 110. ad p&#x0153;nam siquidem negandæ con-
firmationis delictum debet esse notorium, quod
scilicet iuxta Iura & Doctores nulla possit ter-
giuersatione celari. Quæ autem difficultas non
erit in probando factiosorum vitium esse noto-
rium, eo quòd fortè non est rei permanentis,
quia celatur in mente? Heu, heu, mille excu-
sationes ac tergiuersationes inueniri possunt ad
illud velandum, maximè quia, vt inquit Ro-<marginalia>Tomo 1. q.|1. arti. 1.</marginalia>
dericus, sub specie zeli committitur, vnde bo-
num apparens videtur esse illud velum, quod
tegit notorietatem vitij: immò vitium ipsum.
Fabricent suo nutu Prælati processum, exami-
nent suo beneplacito testes: profectò depositio-
nes erunt laudes eorum, qui fuerint electi, eli-
gentium encomia, oppositiones contra aduersa-
rios tamquam conturbatores pacis ac seditio-
sos, ac similia, quænam sententia ad eas depo-
sitiones erit à iudice proferenda? Nonnisi quòd
huiusmodi vitium est verum in sua conscientia,
in foro autem contentioso difficilis probatio-
nis, & rectè, quia in moralibus quod est dif-
ficillimæ probationis, reputatur impossibile vt
inquiunt Syluester, & Tabiena. Impoßibile.
Hinc est quòd Prælati non formant processus,
nec vocant testes, nec proferunt sententiam ab
ipsa difficultate instructi, & experientia moni-<-P>@@

<-P>ti. In hunc modum Auctor dictus, quem se-
cutus Fr. Antonius à Spiritu Sancto suprà num.
149. qui num. 147. satis grauiter & verè fa-
ctionum damna perpendit. Quæ dum lego gra-
tias Deo conor referre quàm maximas, qui
me ab electionum turbamentis semotum, &
remotum esse disposuit, eum inspirans statum,
in quo pro eligendis Prælatis (si supremum ex-
cipias) nulla sunt Capitulorum dissidia, quia
neque Capitula: damnanda minimè, cùm ab
Ecclesia probentur, sed à Sanctissimo Fundato-
re vt minùs conuenientia depulsa: quam cæle-
stem cogitationem vel ipsi, qui minùs compe-
riuntur affecti erga ipsius Religionem, extol-
lunt, dum lamentabilem statum (sic duo citati
loquuntur) occasione contentiosæ agitationis in
electionum tempestate, quem experiuntur, ac-
cusant, & irremediabili collacrymatione deplo-
rant,</P>
<P>  <absatz-nummer>471.</absatz-nummer> Scio ex præfatis alterum modum gu-<marginalia>Giracus|Parte 2.|n. 28.</marginalia>
bernationis Societati proprium non ita proba-
re, eo quòd Generalis, à quo vno Prælaturæ
omnes disponuntur, deberet esse paris cum D.
Francisco puritatis, qui nullo nisi cælesti fera-<marginalia>Regimen|Societatis|defenditur.</marginalia>
tur affectu, nil carni & sanguini deferens, aut
priuatæ propensioni. Sed reuera vt Francisci
non sint, de Ignatiano spiritu, quos hucusque
vidimus, tantùm hausisse comperimus, vt gu-
bernatio felici cursu processerit. Quòd si ali-
qualis error, qui rebus in humanis deesse ne-
quit, non frequens, neque ab inordinatione a-
nimi, sed ex inculpabili notitiæ defectu profe-
ctus. Vnde neque absurda illa incommoda,
& tyrannicidij portenta peruisa, qualia ille in
factionibus expertus Capitulorum occasioni-
bus iteratis. Vnde euidenti possumus argumen-
tatione concludere in caussa regiminis melio-
ris. Nam illud est melius, ex quo minora incon-
uenientia proueniunt: Atqui ex regimine Mo-
narchico Societatis ita accidit: ergo est melius.
Maior est euidens, confessione omnium, & na-
turæ lumine ac ratione. Nam cùm regimen
ad commune tendat bonum, quod plus habet
boni, eo melius est: plus autem habet boni, quod
minùs mali, & ita illud melius, ex quo minora
oriuntur incommoda, quæ reuera sunt mala,
mitiori vocabulo designata. Minor autem con-
fessione præfati Auctoris ostenditur, & irrefraga-
bili pro Nobis experientiâ, de quo nuper, cuius
& testis est mundus pacificum regimen Societa-
tis admirans sine ambitionum procellis, quæ va-
stos voluunt ad sidera fluctus. Iam pro suis Auctor
prædictus audiatur: Nonne statutum, celebrandi
electiones à Definitoribus ac Prouincialibus huius
miseriæ Prouinciæ communitati plurimùm nocet? sa-
nè quia offendit iustitiam commutatiuam non consu-
lendo bono communi in cōseruatione vnitatis & con-
cordiæ, per quas conseruatur & augetur, nec non &
distributiuam, quia multi & multi negliguntur &
postponuntur. Et inferiùs. Lex de celebrandis ele-
ctionibus à Definitoribus ac Prouincialibus ex eorum
malitia destruit vtramque iustitiam commutatiuam
& distributiuam, & respicit amicos & factionarios
in proprium commodum, pacemque eijcit, discordiam-
que nutrit. Et nonnullis interiectis. Huiusmo-
di electio apud Patres fouet seditionem, rixas con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0246.jpg/>
@@1@<SE246>Circa votum Religiosi ex conceßione Generalis. 231
<duolan 2><-P>seruat &c. per quæ humana Societas dissoluitur; vnde
satis dignoscitur malitiam superasse bonitatem legis,
eiusque finem &c. Ideò pergit ille Conclus. 3. mo-
dum ostendens electionis sibi visum aptiorem,
fructu nullo, eius enim Religio suo illo in regi-
mine perseuerat. Quòd autem Prouincialium
electio similibus sit obnoxia incommodis, ex ad-
dictis eiusdem verbis apertè concluditur, dum
Prouincialium & Definitorum malitiam in alio-
rum Prælatorum electione deprehensam expen-
dit: eo enim eligunt modo, quo & ipsi electi; si
enim ij essent, qui esse debebant, nihil ab eorum
esset malitia timendum. Est ergo ex euidentibus
præmissis clarissima consequentia. Et quidem
non videtur tutum, neque à bono ortum spiritu,
regimini præfato Societatis quasi disconuenienti,
& ex eo quòd singulare, improbando, contradi-
cere, quandoquidem post maturam consideratio-
nem à tot sit Pontificibus approbatum & collau-
datum, nec non ab impugnatoribus defensum, vt
ex eorum Bullis compertum habetur, ac præser-
tim ex celebri Pauli V. alias referentis sub Data
diei 4. Septembris 1606. ibi: Nihilominùs quia<marginalia>Bulla Pauli|V. laudantis|perpetuita-|tem Gene-|ralis.</marginalia>
nonnulli inquieti spiritus ad suam temeritatem pro-
mouendum perpetuitatem Præpositi Generalis dictæ
Societatis in illius Constitutionibus statutam, & per-
petuo vsu in dicta Societate, quemadmodum & in Re-
ligione S. Dominici sancitam & approbatam impu-
gnare atque immutanda satagere veriti non sunt, &
prætextu melioris gubernationis vnitatem eiusdem
Societatis scindere, nationum collectionem (quæ in-
gens gloria dictæ Societatis est) dissoluere, atque in
partes miserè dissecare &c. Iuxta quæ præfatus
Scriptor, ne temeritatis eorum, qui Generalis
perpetuitatem non sunt veriti impugnare, parti-
ceps haberetur, potuit equidem & debuit ab im-
pugnationedesistere, sicut & ab approbatione P.
Fabritius Britius abstinere. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>Circa votum in Capitulo ex peculiari con-
cessione Generalis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>472.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosus quidam ex Indijs in Hispa-<marginalia>Casus propo-|sitio, & fa-|uorabilis|resolutio.</marginalia>
niam transfretauit, cui redenti Gene-
ralis concessit vt in Capitulo Prouinciali posset
vocem actiuam habere, cùm pro eo alijs esset ti-
tulis destitutus, & dubitatum est an id fieri legi-
timè posset ob Decretum Concilij Tridentini
Seßione 25. de Regular. cap. 6. prohibentis Pro-
uinciales, aut Abbates, Priores, & alios quoscum-
que Titulares ad effectum faciendæ electionis
constituere, cum illius secus factæ irritatione. Et
responsum à docto Religioso id prorsus licuisse,
cuius iudicio se Auctor noster conformauit.
Nam mens legis ex proæmio intelligitur. Cap,
Quia propter, de Elect. & l. fin. ff. de hæred. instit.
& finis prædictæ legis inconuenientia vitari ex
eo emersura, quod Prouinciales, Priores &c. ad
effectum dictum crearentur, possent enim titulo
amicitiæ, aut alio humano respectu constitui,
qui eos eligerent, quos eligi neutiquàm expedi-
ret. Quod equidem in casu præsenti cessat, vbi
constituens est Generalis ipse: & lex, quæ ad
vitanda inconuenientia fertur, ijs cessantibus de-
sinit obligare, vt ait Panormitanus Cap. Quoniam
de probationibus. Item Concilium prohibet ne
Prælati creentur, aut alij, qui Superioritatem ha-<-P>@@

<-P>beant ad effectum electionis, nec videtur prohi-
bere vocem Religioso in Capitulo concedi: nec
debet pro vno casu lata ad alium extendi: nam
in odiosis: vt lex ex vno ad alium casum exten-
datur, necessarium est vt in omnibus eadem sit
ratio, vel æqualis, aut maior, vt ait Syluester
Verb. Lex. quæs. 18. quod in præsenti casu non
verificatur, quia maius inconueniens est Prouin-
cialem, aut Superiorem alium constituere, quàm
in concessione suffragij respectu vnius Religiosi:
Superior enim maiore&#x0303; habere poterit auctoritate&#x0303;
erga Electores in ijs, quæ ad electionem spectant,
mutatione Religiosorum. Quod autem attinet
ad potestatem Generalis, anscilicet vocem con-
ferre potuerit, affirmandum videtur, nisi pro eo
in eius Religione extet prohibitio: præsertim
in casu dicto, vbi id factum vt Religioso remu-
neratio aliqua deferretur pro laboribus & peri-
culis in nauigatione obitis pro bono Religionis.
Vbi adnotandum quando Concilium Titulares
nominauit, eius fuisse mentem illos compre-
prehendere, qui superiores in Religionibus cùm
sint, varijs nominibus compellantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>473.</absatz-nummer> In qua resolutione id, quod dicitur de<marginalia>Quid circa|illam.</marginalia>
potestate Prælati ad concessionem pręfatam, non
obstante prohibitione speciali, supponit talem
esse prohibitionem posse, iuxta quam in casibus
occurrentibus iudicandum. Credo tamen nullam
talem esse, quia in ijs, quæ ad electiones spectant,
satis Decreto Concilij esse consultum earum Ca-
pitula iudicarunt. Pro casu autem rarò superue-
nienti sapientum est consilio decisio reseruata:
neque enim omnes possunt humana prouidentia
comprehendi. Inde est vt pleni libri sint huius-
modi resolutionibus, quæ pro intelligentia Con-
stitutionum, Regularum, & Decretorum euul-
gantur. Et grauiores omnes Religiones suarum
Regularum graues & doctos habuerunt interpre-
tes, in quorum eruditis Commentarijs casus plu-
rimi discutiuntur, vnde & hic locum habere po-
tuit an Generalis possit Religioso alicui gratiam
in Capitulo actiuæ vocis impartiri? & posse qui-<marginalia>Ecce proba-|bilem, &|quid contra|illam.</marginalia>
dem sufficienter probatum ad probabiliter pro-
cedendum, licet non sit penitus exploratum:
quandoquidem si id licere dicatur Decretum
Concilij magna ex parte potest elidi. Prohiben-
tur enim in illo quicumque Titulares cùm in il-
lis ti$unclear sus legitimus non sit, neque vlla polleant
auctoritate vt possint Electores suis placitis con-
ciliare. Falsus ergo titulus remoueretur, ne sub
fallaci specie suffragij potestas augeatur. Quod
ergo prohibetur, suffragium est dispositione Præ-
latorum introductum. Est autem eiusdem consi-
derationis quod hoc medio illo titulo fiat, an sine
illo, cum eumdem effectum eodem modo Supe-
rior consequatur. Quoad hanc ergo partem Con-
cilij Decretum eliditur, sicut per Titularium
creationem. Et quidem multo id potius nam Ti-
tulari&#x0169; creatio rarò accidere potest, & suis est dif-
ficultatibus implicata: pro concessionibus autem
remuneratorijs frequentes occasiones occurrent,
vt non vnus, sed plures eo munere decorentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>474.</absatz-nummer> Vbi minùs consonum apparet quod de<marginalia>Quid Titu-|larium no-|mine in|Concilio|Trident.</marginalia>
Titularibus dicitur, eo scilicet nomine à Conci-
lio comprehendi, qui in Religionibus diuersis
titulis compellantur: contra id enim & ipse tex-
tus militat, & communis intelligentia contra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0247.jpg/>
@@1@<SE247>232 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>dicit. Pro quo extat Declaratio S. Congregatio-
nis apud Dom. Barbosam tenoris sequentis: Con-
gregatio Concilij censuit omnes Titulares quamuis<marginalia>Congrega-|tionis Con-|cilij Trid.|Declaratio,</marginalia>
principaliter ad effectum electionis constituti non sint
prohibitos esse Decreto cap. 6. Seßion. 25. de Regu-
lar. ferre suffragium in electione Superiorum, Non
tamen eos, qui Titulares perpetui sunt, habentes ve-
ros titulos suarum Ecclesiarum, à quarum posseßione
vi excluduntur, vt sunt Priores Angliæ, Hungariæ,
Ierosolymitani. Sic Congregatio satis aperte de-
clarans quinam sint Titularium nomine com-
prehensi, ij scilicet qui veri Superiores non sunt.
Et ideò iure suffragij destituti. Ex quo habetur
etiam rationem illam discriminis superiùs addu-
ctam, ob potestatem scilicet Prælatorum, qua
caret ille, cui à Generali ius suffragij tribuitur,
generaliter loquendo, nullius esse momenti, cùm
in Titularibus nihil sit ampliùs, vnde ratio vide-
tur esse eadem. Et iuxta doctrinam, de qua nu.
472. quando ratio talis est, etiam in odiosis lex
extenditur ad casum diuersum, sicut quando
æqualis, & multò id potiùs quando maior, quod
in præsenti accidit; nam vt diximus, creatio
Titularis non ita est facilis, ac collatio vocis, quæ
si pro vno licet, non est fundamentum vt pluri-
bus denegetur. Est ergo cautè in huiusmodi
concessionibus procedendum, quia fortè erunt
qui ad Pontificem, vel Sacram Congregatio-
nem, rem deferendam iudicent, Capituli exitu
non felici.</P>
<negEZ><A+1>De Abbatissæ electione, inspicientibus
suffragia scripta quatuor, qui assiste-
bant electioni, Religiosis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>475.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta accidit vt Titulus continet, assiste-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
bant enim electioni Abbatissæ in Mona-
sterio Religiosis subiecto quatuor dicti: Prouin-
cialis loco vnus, Secretarius & alij duo, qui om-
nes suffragantium vota in schedulis scripta, suis
etiam proprijs adiectis nominibus, peruiderunt.
Et dubitatum meritò an valida fuerit electio ob
defectum secreti, quo inualida redditur, iuxta
Decretum Concilij Tridentini Seßione 25. de
Regular. Cap. 6. de qua dictum. n. 469, & respon-
sum validam fuisse, nam suffragia prædicta pos-<marginalia>Et valida|electio asseri-|tur.</marginalia>
sunt dici secreta; secretum enim dici potest,
quod adeò pauci sciunt, vt famosum aut noto-
rium dici nequeat, vt tradit Nauarrus in Manuali
Cap. 18. nu. 23. id colligens ex D. Thoma. 2. 2.
q. 70. arti. 2. ad 2. & ex Caietano q. 11. arti. 3.
Vnde notitia quatuor assistentium secreto non
obstitit, quia ex illa non est res notoria reddita.
Deinde quia quod Sacrum Concilium intendit
id tantùm est, vt vota non fiant Communitati
manifesta, sicut antea in aliquibus Monialium
Monasterijs fieri solebat, aut inter ipsas etiam
publicatis. Quod quidem ex præfata quatuor
prædictorum inspectione timeri nō potuit, quan-
doquidem ad secretum graui obligationis vin-
culo constringuntur, & ita inconuenientia vi-
tantur dissidiorum & simultatum, quæ ex pu-
blicatione oriri poterant, & vitanda penitus
Concilium accurauit.</P>
<P>  <absatz-nummer>476.</absatz-nummer> Prætereà Capite sequenti sic illud sta-<marginalia>Vlterior|probatio ex</marginalia>
tuit: Is verò qui electioni præ est Episcopus, siue alius<-P>@@

<-P>superior, claustra Monasterij non ingrediatur, sed<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
ante cancellorum fenestellam vota singularum audiat,
vel accipiat. Hæc Concilium. Vbi Monialis suf-
fragatura non vetatur se prodere, & ad velum
interponendum pro sui occultatione compelli-
tur, & ita eius votum Prælato redditur manife-
stum, qui & ex voce eam agnoscere poterit. Im-
mò hoc modò sunt necessariò recipienda, quan-
do nescit scribere Monialis. Tandem Abbatissa
prædicta in sui muneris possessione versatur, &
in dubio non est spolianda. Et licet modus ele-
ctionis prædictus non sit adeò Concilij intentio-
ni conformis; quandoquidem propter inaduer-
tentiam aut malitiam assistentium vota poterant
publicari; nihilominùs ille circumspectionis de-
fectus pro irritatione non sufficit, iuxta dicta.
Sic qui suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>477.</absatz-nummer> Et est satis verosimilis resolutio, pro qua<marginalia>Resolutio vt|verosimilis|admittitur.</marginalia>
sunt grauium Doctorum sententiæ, in quibus
Nauarrus, Emmanuel Rodericus, & Castelli-
nus apud Dom. Barbosam in Collectaneis ad cita-
tum Cap. 6. num. 4. asserentium quando culpa &
dolo totius, vel maioris partis Capituli vota pu-
blicantur, electionem esse nullam: non igitur
quando nihil tale accidit, vt in casu, de quo agi-
mus. Item si maior pars suffragiorum ostende-
retur, vnde minor non obstabit, iuxta alios apud
eumdem. nu. 5. nisi ratione eorum sequatur ele-
ctio, ita vt publicatio sit caussa realis, vel præ-
sumptiua electionis, quia videlicet aliqui suffra-
gaturi pro alio in illum, cui publicata fauebant
vota, eatenus inclinarint. Nihil equidem in casu
nostro tale. Deinde apud eumdem. num. 6. fide
digni scriptores affirmant decisum à Sacra Con-
gregatione, si electi fuerunt à Superioribus ali-
qui, qui vota omnium eligentium recipiant, ele-
ctionem reputari Secretam & Canonicam. Et
hic videtur esse casus præsens. Fr. Emmanuel
Tomo 2. qq. regular. q. 52. arti. 9. aduertit intentio-
nem Concilij fuisse in dicto Capite 6. statuere
quòd Capitula facerent electiones secretas in hoc
sensu, id est quòd non permittant fieri aliquid,
ex quo publicari possint nomina eligentium, & si
tale quid factum fuerit, electio non valebit. In
casu autem nostro nihil tale accidit, vnde ele-
ctio non venit irritanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>478.</absatz-nummer> Prætereà ex Pasqualigo & Samuellio<marginalia>Ex senten-|tia valde|accommo-|data intento|comproba-|tio.</marginalia>
doctrinam adducit Fr. Antonius à Spiritu Sancto
in Directorio Regularium Parte 3. Tract. 5. Disp. 2.
nu. 66. & 67. præsenti aptissimam instituto, di-
cunt enim quòd si Elector det suam cedulam
plicatam alteri, vt eam in vrnam deponat, non
frangit secretum electionis: quia cùm illam det
plicatam, qui accipit eam, nescit pro quo ferat
suffragium. Nec obstat quòd recipiens eam pos-
sit aperire, nam hoc licitè agere nequit, & ita
fidem adstringit suam sic eam mittendam in vr-
nam. Si vero aperiat, & non publicet, adhuc
suffragium retinet suum secretum: quia res eo-
dem pacto se habet quoad secretum, ac si eam
non inspexisset: non enim tale suffragium dici
potest publicatum, cùm ad publicationem re-
quiratur communicatio, quæ in tali casu non
extat; qui enim cedulam tradidit, oppositum po-
tiùs voluit, dum plicatam tribuit; neque qui
accepit, eam propalauit, vt supponitur. Licet
autem resolutio ista de vno procedat, eadem est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0248.jpg/>
@@1@<SE248>De electione in qua vota scrutatoribus manifesta. 233
<duolan 2><-P>ratio de pluribus, vt est compertum, immò de
omnibus, vt in casu accidit, de quo est quæstio.
Et ratio quidem adducta est satis vrgens, quia
nullo modo verificari potest publicatio: nisi di-
catur culpabiliter constitui in statu publicationis,
quasi in actu primo; possunt enim publicari, &
dum omnes in eam culpam incurrunt, timeri
publicatio potest: licet enim quilibet de sua esse
reticentia securus possit, non tamen de alijs, &
communis persuasio est secretum inter multos
esse non posse. Sed cùm Concilium de vera &
propria publicatione loquatur, non est illius De-
cretum ad minùs propriam, neque communiter
receptam publicationem pertrahendum. Quam-
quàm si vrna erat pro schedularum inclusione, &
in eam missæ non sint, sed assistentibus traditæ,
præsumi possit animus manifestationis, & res est
periculosi exitus, si contingat fieri manifestum.
Sententia ergo negans irritam electionem in his
terminis non est omnino certa, licet satis vero-
similis comprobetur. Et præfatus quidem Fr.
Antonius nu. 79. rogat an peccauerit, qui dedit<marginalia>Peculiaris|difficultas de|non mit tente|suffragium|in vrnam.</marginalia>
schedulam alteri reponendam in vrna. Et nega-
tiuè cum eisdem Pasqualigo & Samuellio re-
spondet, quia non facit contra secretum electio-
nis, cùm sit certus moraliter eam non aperien-
dam. Sed quidem cùm in casu nostro constet
fuisse apertas, quomodo stabit moralis certitudo,
cùm in multis etiam Religiosis soleat esse curio-
sitatis prurigo, vt alicubi loquitur D. Augustinus,
sintque non semel de aliquorum aut aliquarum
electione soliciti, & non minùs quandôq; quam
illi, aut illæ, vt est experientia compertum? Ca-
uendum ergo ab huiusmodi nimia sæpe confi-
dentia. Et curiositatem prædictam non esse mor-
tale peccatum citati affirmant, quia non cedit in
graue præiudicium. Sed quidem cùm omnes in
id conspirant, iuxta dicta, non leuis videtur of-
fensa, ob præmissam rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>479.</absatz-nummer> Videtur etiam posse defendi resolutio<marginalia>Forma ele-|ctionis Cap.|Quia pro-|ptet an sit à|Tridentino|sublata.</marginalia>
Auctoris ex multorum & grauium scriptorum
sententia, qui affirmant formam electionis in
Cap. Quia propter, de electione præscriptam non
esse à Concilio Tridentino reuocatam, & ita
posse vota ore conferri, tribus excipientibus, qui
pro eo sunt electi, & in scriptis redigentibus; vel
qui iuxta diuersa statuta electionibus debent as-
sistere, vt in Monialibus contingit, à quibus ex-
cepturi vota neutiquàm eliguntur. Sic enim in-
ter alios tenent citati à Barbosa suprà n. 18. licet
Fr. Ludouicus Miranda in Manuali Prælatorum
Tomo 2. q. 23. arti. 15. Conclus. 2. circa medium.
Bordonus Tomo 2. Resolut. 16. nu. 53. & alij non-
nulli reuocatam affirment, & Bordonus specia-
liter in Decreto Clementis VIII. fundetur ab<marginalia>Decretum|Clem. VIII</marginalia>
Vrbano VIII. innouato, de quo num. 463. post
adducta enim ibidem verba sic nu. 36. In Superio-
rum & Officialium omnium electionibus forma præ-
scripta à Sacro Concilio Tridentino & Ordinis Con-
stitutionibus, inuiolabiliter seruetur &c. Quod ta-
men non videtur vrgere, quia cùm formam
etiam in Constitutionibus præscriptam, inuio-
labiliter etiam seruandam statuat, clarè indicat à
Concilio præscriptam non alias reuocare. Et ita
P. Suarez non reuocatam censet & probat Tomo
4. de Relig. Tra. 8. lib. 2. cap. 5. nu. 10. vbi com-
munem affirmat esse sententiam. Iuxta hæc ergo<-P>@@

<-P>Religiosi illi, de quibus in casu nostro vide-
re vota potuerunt, sicut & ore prolata potuis-
sent:</P>
<P>  <absatz-nummer>480.</absatz-nummer> Sed hoc minimè est admittendum.<marginalia>Pro casis|præsenti vt|videatur|vrgere.</marginalia>
Nam eo ipso quòd per scrutinium iuxta formam
à Tridentino præscriptam illa fiebat electio, ma-
nifestè apparet in Religionis illius Constitutio-
nibus diuersam aliam non haberi: ex quo & eui-
denter sequitur debere illam inuiolabiliter obser-
uari. Deinde eo ipso quòd per schedulas plicatas
fiat electio, manifesta est eligentium voluntas vt
minimè publicentur: nec debent formæ diuersæ
permisceri. Stet ergo pro resolutionis firmitate
quod aliàs dictum, præsertim nu. 478. pro quo
P. Suarez suprà nu. 11. egregiè suffragatur pro-<marginalia>P. Suarij|opportuna|doctrina.</marginalia>
bans secretum sine publicatione à Concilio Tri-
dentino prohibita, in electione iuxta formam
Cap. Quia propter, stare posse; refellens post alia
eorum interpretationem, qui dicerent illud, Non
publicetur non solùm negare actum, sed etiam
potestatem non tantum iuris, sed etiam facti: at-
que adeò tale postulare secretum vt numquàm
possint nomina publicari, quod optimè fiet si
suffragium non ore proferatur, sed scripto. Est
enim nimis rigorosa & coacta expositio contra
proprietatem verbi, præsertim in morali vsu. Ne-
que est verisimile antiquum morem, & iure
communi probatum, vno verbo tam obscuro
fuisse reprobatum. Eo vel maximè quod licet ex
parte secreti minùs conueniens sit quàm alius,
habere potest aliàs vtilitates, propter quas possit
interdum præferri. Non oportet ergo vt per le-
gem ablata sit potestas physica loquendi, sed
moralis, obligando dicto modo ad seruandum
secretum. Sic Doctor Eximius, qui dum in for-
ma antiquiori seruanda suas esse posse vtilitates
affirmat, vnam potuit specialem afferre, quòd sci-
licet per illam cautum habetur ne quis pro seip-
so possit suffragari, de quo supra. Nec plura de
ijs, quæ materiam istam concernunt, & sunt
apud Auctores obuia, vt ad alia gradum facia-
mus.</P>
<Z><A+2>EVCHARISTIA.</A+2>
<A+1>Pronuntiata aliqua circa Indorum
Communionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>481.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum, Parochos, teneri ad instruen-<marginalia>De Paro-|chorum|obligatione|circa instru-|ctionem pro|Communio-|ne Indorum.</marginalia>
dos illos in speciali circa hoc mysterium,
& obligationem circa receptionem Paschalem;
neque sufficere generalem illam, quæ simul con-
gregatis solet adhiberi: hoc enim eorum tenuis
capacitas exigit, & adimpletio huius præcepti ex
maximè necessarijs est filijs Ecclesiæ. Debet er-
go & instruere & hortari, sed sine minis, ne im-
paratus accedat. Quod si non fuerit monitis ob-
secutus, sibi imputet, Parochus enim suo mu-
neri satisfecit. Ex Nauarro in Manuali cap. 21.
nu. 57.</P>
<P>  <absatz-nummer>482.</absatz-nummer> Secundum, maiorem capacitatem ne-<marginalia>Quæ capa-|citas in illia|necessaria.</marginalia>
cessariam esse ad Communionem Paschalem,
quam pro articulo mortis, quia minùs necessa-
ria, & ex solo humano præcepto, cùm tamen in
articulo mortis de præcepto diuino sit. Quod
vrgetur ex pueris, qui ad communionem in dicto<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0249.jpg/>
@@1@<SE249>234 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tenentur articulo post rationis vsum, secus ad
annuam Communionem, ex P. Suarez Tomo 3.
in 3. p. q. 80. art. 11. Disp. 67. Sect. 1. vers. Quæ-
res tandem. Item quia Concilium Limense Act.
7. cap. 19. minorem dispositionem exigit ad Com-
munionem in articulo mortis, quàm sequenti
Cap. ad Paschalem. Ex quo fit, quòd si Paro-
chus deprehendat Indum pro hac esse capacem,
nec velit præceptum implere, debet illi negare
absolutionem. Si autem pro priori tantùm, pote-
rit eum absoluere: nam Concilium cap. 20. dicit:
Quos autem Parochus & satis instructos, & corre-<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>
ctione vitæ idoneos iudicauerit, ijs saltem in Pascha-
te Eucharistiam administrare non prætermittat. De-
inde, quia pueri vbi primùm rationis vsum adep-
ti sunt, ad Paschalem Communionem præcepto
non adstringuntur Ecclesiæ, vt affirmant Caie-
tanus in Summa verb. Communio, Canus de P&#x0153;-
nitentia p. 5. §. Illud tamen fol. 255. Emmanuel
Roder. in Summa cap. 64. verb. Communion.
conclus. 2. & alij. Et vsu compertum est præcep-
tum Ecclesiæ hoc modo intelligi, vt ait P. Hen-
riquez lib. 4. de Sacram. P&#x0153;nit. cap. 5. §. 3. & Indi
quod ad capacitatem attinet reputantur vt pueri,
& in ordine ad communionem magis est capa-
citas quàm ætas attendenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>483.</absatz-nummer> Tertium. Si Indus quadraginta ebrieta-<marginalia>Ebrietas &|luxuria vt|possint obsi-|stere.</marginalia>
tibus, aut totidem carnis lapsibus se turpauerit
spatio vnius anni, & ea peccata confiteatur vt
debet, sitque Communionis capax, absoluendus
est, & ad Communionem admittendus, si talia
peccata fuerint occulta; sic enim & cum Euro-
pæis agitur maiori peccatorum numero & pon-
dere grauatis. Si autem publica, & cum scandalo
fuerint, differenda Communio iuxta Cap. Om-
nis vtriusque sexus, donec populo de emendatio-
ne constiterit, quod est D. Thomæ doctrinæ
conforme 3. p. q. 8. art. 6. Caietani suprà & do-
ctorum omnium.</P>
<P>  <absatz-nummer>484.</absatz-nummer> Quartum, ei, qui Communionis desi-<marginalia>Quale cum-|cumque de-|siderium|sufficere.</marginalia>
derium non ostendit conferenda est, dummodò
non repugnet: quælibet enim recipiendi volun-
tas ad illius effectum sufficit, & amentibus admi-
nistranda est, qui aliquando vsum rationis ha-
buerunt, vt docet D. Thomas supra Arti. 9. Quod
verum habet, etiamsi dum rationis vsu pollebant,
illam non petierint; cùm tamen de illorum pro-
bitate possit verosimilis fundari præsumptio pe-
tituros quidem, si possent, vt tradunt Syluester
verb. Eucbaristia 3. quæs. 5. §. 9. ex Archidiacono.
Nauarrus cap. 26. nu. 27. Cùm ergo Indi petant,
licet tepidè, illis deneganda non est, iuxta Iuris
regulam tacitum non operari plusquàm expressum.
Et hoc præsertim locum habet in articulo mor-
tis; tunc enim, etsi non petant, si capaces sint,
ad Communionem vrgendi. Debet autem pro
peccatis cum scandalo perpetratis satisfactio præ-
stari, vt sciatur confessos fuisse, & de vitæ emen-
datione verum habuisse propositum, sintque ali-
qui quibus id ille significet, & alijs possint enar-
rare. Nauarrus de P&#x0153;nit. dist. 6. Cap. Sacerdos
nu. 101. & Ledesma 1. p. 41. q. 21. arti. 6. asse-
runt, si Sacerdos sit magnæ auctoritatis sufficere
vt ipse testimonium perhibeat. Quod tamen de
Sacerdote à Confessario diuerso est accipien-
dum, nisi beneplacitum P&#x0153;nitentis accedat,
quamuis neque tunc id sit futurum expediens:<-P>@@

<-P>vnde priori medio potiùs vtendum, quod est P.
Suarij doctrinæ consonum suprà Sect. 2. in fine
Disp. 67. dicentis sufficere in talibus, vt confi-
teantur, aut voluntatem Confessionis ostendant.
Sed cùm Indi intellectus defectu laborent, plus
aliquid quàm cum Eutopæis videtur faciendum,
id scilicet quod superiùs dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>485.</absatz-nummer> Quintum, si Indi Communionis præ-<marginalia>Indos elapso|tempore im-|pletionis præ-|cepti ad|Communio-|nem anno|sequenti non|teneri perse|loquendo.</marginalia>
ceptum non impleuerunt, elapso impletionis
tempore, non tenentur communicare, vt affir-
mant Sotus in 4. dist. 18. q. 1. arti. 4. in fine, Syl-
uester verb. Eucharistia 3. q. 13. D. Antoninus 2.
p. ff. 9. cap. 9. §. 3. Ioannes Medina Codice de
Confeßione, quæst. de Confeßione semel in anno fa-
cienda. Canus supra §. 3. circa 3. casum, P. Hen-
riquez suprà cap. 4. nu. 6. & lib. 8. de Eucharistia
cap. 5. in principio, Vega in Sylua lib. 4. Casu 55.
& alij plures. Et probatur Primò. Nam hoc præ-
ceptum est merè affirmatiuum, negatiuum aliud
non includens. Secundo. Quia habet tempus de-
signatum ob reuerentiam C&#x0153;næ Domini, vt
colligitur ex Cap. in C&#x0153;na de Consecrat. dist. 2.
& fuit S. Soteris Pontificis, qui præcepit vt om-
nes in die C&#x0153;næ communicarent. Et quemad-
modum, qui diem festum non obseruauit, obli-
gationem alterius diei seruandi non subit, ita &
in præsenti. Id autem per se loquendo procedit;
nam per accidens tenebitur, siue ratione præcep-
ti à Prælato impositi, aut quia de Consilio Con-
fessarij est dilata Confessio, vt ait P. Henriquez
lib. 8. cap. 5. cit. lit. E. quem sequitur Fr. Emma-
nuel Roder. cap. 64. conclus. 3. Et idem tenet
Vega suprà. Estque id iuxta dispositionem Cap.
Omnis vtriusque sexus. Neque ideò qui commu-
nionem omisit, melioris efficitur conditionis, eo,
qui de consilio Confessarij distulit, sed est condi-
tioni præcepti stare: vni siquidem tempus elap-
sum est, & non alteri. Circa tempus autem, in
quo obligat præceptum, in diuersis Di&#x0153;cesibus
solet esse diuersitas, vt constat. Et quando per
accidens obligatio subest, expediet, vt in diem
alicuius præcipui Festi Communio differatur,
sic enim suspicio violati præcepti vitabitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>486.</absatz-nummer> Sextum. Licet Indus cum dispositione<marginalia>Quando|possie conue-|nienter dif-|ferri.</marginalia>
simpliciter necessaria accedat, poterit Confessa-
rius Communionem differre etiam vsque ad Pa-
scha Spiritus Sancti, si persuasum habeat futu-
rum hoc conueniens vt ille magis instructus, &
meliùs dispositus superueniat. Nam citatum<marginalia>Cap. Om-|nis vtrius-|que sexus.</marginalia>
Cap. Omnis vtriusque sexus ait: Si fortè de proprij
Sacerdotis consilio ob aliquam rationabilem caussam
ad tempus duxerit abstinendo. Vbi expendi debet
non dixisse ob aliquam caussam vrgentem, sed
rationabilem, quæ in casu nostro elucet.</P>
<P>  <absatz-nummer>487.</absatz-nummer> Vltimò animaduertendum est ad iudi-
cium ferendum in hac materia circa Indorum
capacitatem, considerandum esse an is qui modò<marginalia>De iudicio|formando|circa capa-|citatem|Indorum.</marginalia>
accedit, eam habeat, quæ adiuncta instructione
possit augeri; & tunc differenda Communio.
Si autem ita sit rudis vt de meliori dispositione
spes nulla sit, tunc Paschalis ei est conferenda
Communio. Quod documentum insinuauit P.
Suarez supra Disput. 70. Sect. 1. Vers. Quæres tan-
dem: licet Conclusio, quam ex eo probat, non
sit adeò certa. Et confirmatur ex Limensis Con-
cilij verbis cap. 19. citato vbi de Communione In-
dis in articulo mortis administranda agens, sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0250.jpg/>
@@1@<SE250>Circa Indorum Communionem. 235
<duolan 2><-P>ait: Dummodò in ijs debitam dispositionem agnos-<marginalia>Concilium|Limense.</marginalia>
cant, nempe fidem in Christum, & p&#x0153;nitentiam in
Deum pro suo modo: neque enim in extrema illa ne-
ceßitate perfecta omnia exigenda sunt. Sic ibi. Et
hæc noster Auctor iuxta quæstiones ipsi propo-
sitas, in quibus satis solida est & omni digna ac-
ceptione doctrina, iuxta quam & Nos non vno
in loco locuti, si nonnihil in præsenti auctarij vti-
lis adijciamus.</P>
<Z><A+1>Adiectiones vtiles circa dicta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>488.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca Primum est illud sanè certissimum<marginalia>Indis singu-|larem adhi-|bendam in-|structionem.</marginalia>
communem instructionem parùm esse
Indis vtilem, & singulos ea indigere, præsertim
in mysterio Eucharistiæ. Estque illud maximè
Apostoli exemplo conforme, primario illi Do-
ctori Gentium, qui de se ita testatus cum Maio-
ribus Ephesinæ Ecclesiæ loquens: Vos scitis, à<marginalia>Act. 20. v.|18. & seqq.</marginalia>
prima die, qua ingressus sum in Asiam &c. quomodò
nihil subtraxerim vtilium, quo minus annuntiarem
vobis, & docerem vos publicè, & per domos, testifi-
cans Iudæis atque Gentilibus in Deum p&#x0153;nitentiam,
& fidem in Dominum nostrum IESVM Christum.
Act. 20. v. 18. & seqq. Non ergo contentus ille
generali & publica instructione, sed singularem
per domos discurrens exhibuit, id tradens, quod
iuxta Limense Consilium nuper adductum pro
dispositione ad Eucharistiam necessarium repu-
tatur. Et erant Ephesij, sicut & Miletiani Indis
profectò capaciores, vt publicam illis fufficien-
tem futuram prædicationem posset verosimiliter
iudicari. Aliter tamen visum Apostolo plus vi-
denti, & quàm sit necessaria nouellis plantis irri-
gatio Apostolici coloni, altiùs iudicanti. Neque
vt domos intrent à Parochis Indorum exigimus,
contenti vt ad Ecclesiam vocentur, & specialiter
instruantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>489.</absatz-nummer> Circa Secundum sunt qui existiment<marginalia>Capacitas|pro Euchari-|stia an ma-|ior, quàm|pro Confessio-|ne requira-|tur.</marginalia>
non minorem requiri capacitatem pro Confessio-
nis Sacramento, quàm pro Eucharistia, & non
leui profectò fundamento, multæ enim pro illo
circumstantiæ requisitæ, & actus supra naturam,
quibus eius corrupta conditio contradicit, quod
non ita in alio euenit. Pro quo Ioannes Sancius
in Selectis Disput. 26. per totam, probans pari pede
currere vtramque obligationem. Et Leander
Tomo 2. Tract. 7. Disput. 3. Quæst. 5. & 6. qui alios
adducunt. Et habent illi pro se Canonem. 9.
Seßion. 13. Concilij Tridentini, sicut & antiquum
Cap. Omnis vtriusque sexus, quod est etiam ce-
leberrimi Concilij Lateranensis. Vnde Confessa-
rij poterunt se huic accommodare sententiæ, &
Indos Confessionis capaces, si nihil prætereà ob-
stet pro recipienda disponere pariter Commu-
nione, irreuerentiam omnem præcauentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>490.</absatz-nummer> Circa Tertium, & partem Quarti id quod<marginalia>Publicis pec-|catoribus,|sed confessis,|de Commu-|nio.|D. Thomas</marginalia>
docet P. Suarez sufficiens debet meritissimò re-
putari, vt publicis etiam peccatoribus Commu-
nio conferatur quæ & est D. Thomæ manifesta
sententia arti. 6. citato, vbi illa ipsius verba: Post
p&#x0153;nitentiam & reconciliationem etiam publicis pec-
catoribus non est Communio deneganda. P&#x0153;niten-
tia autem & reconciliatio per Sacramentum
Confessionis habetur; & qui nouerunt aliquem
ex prædictis confessum, ex Communionis rece-
ptione nequeunt scandalum nisi irrationabili per-<-P>@@

<-P>suasione captare. Quòd autem pro Indis plus ali-
quid necessarium sit ob discursus tenuitatem, ali-
qui forsan ad contrariam potiùs assertionem tra-
hendum iudicabunt: quia enim discursus accu-
rati defectu laborant, minùs sunt ad huiusmodi
actiones attenti, vnde cùm sciuerint aliquem
confessum, minimè scandalo subiacebunt, & scire
sufficienter poterunt, si videant ad eum Eucha-
ristiam deferri, quod solùm cum confessis agitur:
aut communicantem in Ecclesia videant scien-
tes nullum nisi Confessum inter Indos commu-
nicare solitum, neque se ipsum ad Altare aliter
accessurum, neque Sacerdotem illum repellere,
cui non potest non eius Paræciani status esse
manifestus. P. Suarez citata Sect. 2. ita scribit:<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Si publicè petat, pro ratione peccati, seu status, ne-
cesse est vt publicam satisfactionem exhibeat, vel sal-
tem vt eius dispositio ac conuersio publica & mani-
festa sit, vt colligitur ex Cap. Si peccauerit. 2. q. 1.
& Cap. Scænicis, de Consecrat. distinct. 2. & ra-
tio est quia hoc est necessarium, & sufficit ad
tollendum scandalum, & vt Sacramentum coràm
Deo & hominibus dignè tractetur. Hæc ille. Iuxta
quæ cùm dispositionem & conuersionem Sa-
cramentalis Confessio contineat, illa pro satisfa-
ctione in publico peccatore sufficiet, aut euidenti
notitia cognita, aut probabili coniectura. Au-
diendus etiam sic concludens: Addo verò si pecca-<marginalia>Idem.</marginalia>
tor publicus sit in articulo mortis, satis esse vt pro
temporis opportunitate & neceßitate, vel confiteatur,
vel signa contritionis exhibeat; quia tunc temporis,
propter periculum & vrgentem neceßitatem, non est
maior diligentia exigenda, quàm commodè exhiberi
poßit: & alioqui de quolibet fideli præsumendum est
in eo articulo facere, quod potest vt se benè disponat.
Tantùm ille, iuxta quem pro satisfactione non
est præter Confessionem ad Eucharistiam re-
cipiendam diligentia necessaria, nec debemus
Indos plusquàm reliquos obligare, vti iam di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>491.</absatz-nummer> Circa Quartum aliquam recipiendi Eu-<marginalia>Qualis vo-|luntas reci-|piendi Eu-|charistiam|requiratur.</marginalia>
charistiæ voluntatem, vt Eucharistia est, esse ne-
cessariam, dubitari nequit, aliàs manducatio non
erit spiritualis, sed merè materialis. Id quod ex
Concilio Tridentino potest manifestè conuinci,
quod Cap. 8. Seßionis 13. tres sumendi hoc Sacra-
mentum iuxta doctrinam Patrum rationes enu-
merat: Quosdam enim docuerunt (verba illius sunt)<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Sacramentaliter dumtaxat id sumere, vt peccatores:
alios tantùm spiritualiter illos nimirum, qui voto
propositum illum cælestem panem edentes, fide viua,
quæ per dilectionem operatur, fructum eius, & vti-
litatem sentiunt: tertios porro Sacramentaliter si-
mul & spiritualiter: hi autem sunt, qui ita se priùs
probant & instruunt, vt vestem nuptialem induti ad
diuinam hanc mensam accedant. Sic Concilium.
Illi autem, de quibus agimus, ad tertios spectant:
ergo vt sic accedant probatio & instructio ab ip-
sis erga se facienda necessaria est, in quo volun-
tas aliqua circa accessum reperitur. Neque enim
dici potest probationem & instructionem tan-
tùm dicere gratiæ statum: nam Apostolus cir-
ca statum ipsum probationem requirit, cuius au-
ctoritati Concilium insistit, dicentis: Probet au-
tem se ipsum homo &c. 1. Cor. 11. v. 28. Contra<marginalia>1. Cor. 11.|v. 28.</marginalia>
quod non est id, quod plures Doctores contra
Caietanum docent, scilicet ad effectum huius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0251.jpg/>
@@1@<SE251>236 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Sacramenti non esse necessariam actualem de-
uotionem: vnde P. Suarez suprà Disp. 83. Sect. 3.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Dicto. 2. asserit quòd etiamsi homo sit sui compos,
& rationis vsum habeat, si tamen in ipsa actuali
sumptione Sacramenti, quasi naturalem ohliuionem
patiatur ex distractione omnino inuoluntaria, & ideò
careat actuali dispositione, non proptereà priuari hoc
fructu Sacramenti. quia tunc non est magis in po-
testate talis hominis talis dispositio, quàm si non ha-
beret libertatem: ergo si in alijs (infantibus scili-
cet, amentibus, & phræneticis) actus ille non est
necessarius propter impotentiam, etiam in huiusmo-
di homine non erit necessarius, nec carentia eius po-
test dici obex, cùm non sit aliquid voluntarium hu-
manum: quòd si non est obex, Sacràmentum habe-
bit suum effectum, quia infallibile est Sacramentum
dare gratiam non ponentibus obicem. Non est in-
quam contra propositam assertionem: quia do-
ctissimus Scriptor (sicut & alij eum secuti) de
actuali dispositione locuti, vt ex eorum loquen-
di tenore apparet, supponentium voluntatem a-
liquam circa Sacramentum præcessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>491.</absatz-nummer> Et quidem ita accedens, aut ieiunus sup-<marginalia>Pro necessi-|tate alicuius|vrgetur, sine|qua nullus|effectus.</marginalia>
ponitur, aut non? Si prius, cùm ieiunij cura eò
tendat; vt Sacramentum cum debita ex eo capi-
te reuerentia sumatur, iam in eo voluntas recep-
tionis elucet. Si posterius, non est iam defectus
actualis dispositionis, quæ ad deuotionem reuo-
catur, quam & quidam necessariam dicunt, &
alij negant, sed aliquid arguens brutalem mo-
dum agendinon discernentis neque in ipsa sump-
tione, neque ante illam c&#x0153;lestem illum cibum à
communi nullam exigentis, nisi famis, præpara-
tionem. Nullo ergo modo dici potest, quòd iste
se probet. Neque est eadem ratio de infantibus
& amentibus, ac phræneticis. Nam in infanti-
bus, licet ipsi dispositione actuali careant, ex in-
stitutione Christi suppletur per fidem Ecclesiæ,
cùm illis administrari contigit, licet multi ne-
gent in illis gratiæ effectum extitisse, vt videri
potest apud P. Suarium Disp. 62. Sect. 4. quorum<marginalia>Quid de|paruulis.</marginalia>
ille sententiam probabilem recognoscit. Vnde si
paruulus casu Eucharistiam sumat, non interue-
niente Ecclesiæ ministro, gratiæ in illo effectum
non est verosimile habituram. Id quod ex citato
nuper Doctore Eximio apertè colligitur. Cùm
enim pro negante sententia locum D. Pauli præ-
fatum adduxisset, Probet autem seipsum homo in<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Vers. Prima sententia, respondet circa finem vers.
Quocirca in hunc modum: Paulus autem in citato
loco de adultis loquitur, de infantibus autem satis est
quòd Ecclesia illos probet, si post Baptismum velit il-
lis Eucharistiam conferre. Hæc ille. Iuxta quæ
cùm Eucharistia auctoritate non administratur
Ecclesiæ ab eius ministro, probatio deficit, &
consequenter effectus. In amentibus autem &
phræneticis, aut præcessit petitio, quam multi
necessariam existimant, aut æquiualens aliquid,
de quo Scriptores apud Leandrum supra Disp. 7.
Quæst. 12. quod tamen in casu nostro non occur-
rit. Stet ergo desiderium aliquod, licet tepidum,
esse necessarium.</P>
<P>  <absatz-nummer>492.</absatz-nummer> Quintum, sententia ibi proposita est<marginalia>Non com-|municans in|Paschate, an|id facere|teneatur.</marginalia>
quidem probabilis, sed oppositam tenent præ-
stantes Theologi. D. Thomas. in 4. dist. 13. q. 1.
arti. 1. quæstiun. 2. P. Suarez Disp. 70. Sect. 2. (per
errorem. 20. apud Leandrum infra.) Cardinali,<-P>@@

<-P>Lugo de Sacramentis Disp. 16. nu. 66. P. Azor
Tomo 1. lib. 7. cap. 30. quæs. 5. P. Layman, P. Fil-<marginalia>P. Reginal.</marginalia>
liucius, P. Fagundez, P. Gaspar Hurtadus, Syl-
uius, Corrolanus, Nuñus, Villalobos, Trullench,
Nauarrus, Ochagauia, P. Dicastillus Tomo 1. de
Sacramentis, Tractat. 4. Disp. 10. Dub. 6. citatus
cum præfatis à Leandro Disp. 3. Quæst. 29. cum
eisdem sentiente P. Vasquez Tomo 4. q. 90. art. 3.
Dub. 2. nu. 3. P. Coninck de Sacramentis q. 80. ar.
11. dub. 4. P. Arriaga Tomo 7. Disp. 47. nu. 18.
P. Becanus de Sacramentis in specie cap. 36. quæst.
5. nu. 3. & cap. 36. quast. 8. num. 5. Franciscus
Bonæ-Spei Tomo 6. Tract. 4. Disp. 7. nu. 111. vbi
contra Herinckium insurgit, qui Tomo 4. Disp. 6.
nu. 45. contra Cardinalem Lugo pronuntiat gra-
tis ab eo duplex excogitatum præceptum, nec
sensui Ecclesiæ consonum, vnum de annua
Communione, de tempore Paschatis alterum.
Vult autem citatus Scriptor obligationem non
esse statim communicandi, sed intra annum, ita
vt Communio ante Ianuarium anni sequentis
recipiatur. Sit ergo sententia opposita, quæ pla-
cuit Auctori, probabilis, quod fatentur Diana
Parte 3. Tract. 4. Resol. 41. & P. Bauny Tomo 1.
Tract. 5. Quæst. 16. Videtur autem tamquàm fa-
uorabilis Indis proposita; sed nescio an reuera
talis sit, cùm circa rem istam debeant ita instrui,
vt effectum Christiana dignum fide concipiant,
& ad conuiuium istud, iuxta Euangelicam Pa-
rabolam, modis decentibus compellantur, de
quo aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>493.</absatz-nummer> Et quidem rationes ab illo adductæ pa-<marginalia>Rationes pro|sententia|negante dis-|soluuntur.</marginalia>
rùm vrgent. Ad primam enim negatur quod as-
sumitur, præceptum scilicet dictum non esse ali-
qua ex parte negatiuum. Ad secundam admitti-
tur ob reuerentiam C&#x0153;næ Domini præceptam
fuisse à S. Sotere die ipso Communionem, quod
crescente fidelium numero ad dies proximos
ampliatum. Sed nihilominùs obligationem illis
elapsis non finiri, quia præcipuus finis præcepti
non fuit sacri reuerentia diei, sed animarum exi-
mia vtilitas, ad quam non multùm confert die-
rum varietas, vnde iuxta vsum præsentem Eccle-
siæ communicare Fideles possunt aut in Domi-
nica Palmarum, in qua triumphalis Christi cele-
bratur in Ciuitatem sanctam ingressus, aut in die
Paschatis, omnium lætissimo. Ex quo fit diem
C&#x0153;næ non fuisse vt peremptorium à D. Sotere<marginalia>De S. Sote-|ris præcepto|pro Commu_-|nione in die|C&#x0153;næ Do-|mini.</marginalia>
dispositum, vel si aliter placuit, posteà ab Eccle-
sia id potuit magis congrua, iuxta exigentiam
temporum, dispositione mutari. Iuxta ea, quæ
habet D. Thomas citata q. 80. arti. 10. ad 4. Vbi
cùm priùs referat Decretum S. Fabiani Papæ,
qui ter in anno communicandum statuit, in Pa-
scha scilicet, Pentecoste, & Natali Domini, sta-
tim Decretum S. Soteris inducit de Communio-
ne in C&#x0153;na Domini: vnde, vt obseruat P. Suarez
citata Disp. 70. Sect. 2. Dicto 1. videtur S. Doctor
Communionem dictam à Paschali distinguere.
Quòd si ita sit, argumentum ex eo desumptum
satis est infirmum: iam enim tale præceptum
est consuetudine abrogatum, & ita iuxta illud
non est obligatio Communionis annuæ regulan-
da. Sed quidem D. Thomas in referendis præ-
ceptis SS. Pontificum ordinem temporum non
attendit, siquidem D. Soter Sancto fuit Fabiano
prior, & ita videtur illius præceptum ad regu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0252.jpg/>
@@1@<SE252>De Excommunicato absoluto ad reincidentiam. 237
<duolan 2><-P>landam obligationem posse conuenienter aduo-
cari. Nihilominùs arguere ex eo possumus. Nam
D. Fabianus sic statuens vt vidimus, Communio-
nis in C&#x0153;na Domini nullam intulit mentionem:
ergo iam illius ratio habenda non est. Si dicas
nomine Paschalis comprehensam: id stare ne-
quit, quia Communio illa numquàm est Pascha-
lis dicta, neque D. Thomas illam à Paschali dis-
creuisset, cùm à S. Fabiano Paschalis fuisset no-
mine comprehensa.</P>
<P>  <absatz-nummer>494.</absatz-nummer> Circa Sextum de conuenientia dilatio-<marginalia>Communio|minùs capa-|cis quando|differenda.</marginalia>
nis, prudentiæ quidem Confessarij relinquendum
est. Sed verò cùm is, qui modò dispositus acce-
dit, directioni Confessarij se præstet obsequen-
tem: melius profectò apparet vt modò commu-
nicet, & iterùm eo die, ad quem erat Commu-
nio differenda. Iuxta quod etiam promouen-
dum id, de quo vltimò dicebatur. Et adductus
quidem P. Suarez pro doctrina ibi tradita de ca-
pacitate, iuxta quam communionis obligatio re-
gulanda; non video autem ibi quidquam specia-
le, quo talis possit positio firmari, nisi quatenus
asserit extra articulum mortis non teneri pue-
rum iam vsum rationis adeptum præcepto Com-
munionis, nisi post vnum & alterum annum, de
quo vers. antecedenti: bene tamen in mortis ar-
ticulo, idque diuino & humano præcepto, iuxta
ea, quæ habet Disp. 69. Sect. 3. Dicto 1. Et hæc
est illius loci conclusio, quam cùm Auctor se
non probare asserat, cur ita sit non indicat; &
cùm nihil prætereà in illo, vnde probari possit
illius vltimum pronuntiatum appareat, circa quod
non est cur diutiùs immoremur.</P>
<Z><A+2>EXCOMMVNICATIO.</A+2>
<A+1>De Excommunicato absoluto ad reinciden-
tiam casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>495.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vidam Regius officialis informatio-<marginalia>Non reinci-|dere in Pa-|palem, nisi|in duobus|casibus.</marginalia>
nem processalem contra Clericum con-
fecit, propter quod in excommunicationem
Bullæ C&#x0153;næ dubio procul incurrit, à qua tamen
adueniente Maiori hebdoma, aliquorum iudex
exoratus precibus eum pro spatio quidem dierum
illorum absoluit, cum reincidentiæ onere ijs ela-
psis, circa quod interrogatione subiuncta respon-
sum supponendo & iudicem ad absoldendum, &
absolutum vt absolueretur priuilegium habuisse,
& ita si tale fuit illud vt tantùm ad reincidentiam
posset absolutio stare, talem illam fuisse: si verò in
illo nihil de reincidentia, vt habetur in Bulla Cru-
ciata, absolutionem fuisse absolutam, sine reinci-
dentiæ grauamine. Ad absoluendum enim ad re-
incidentiam, præsertim cùm de casibus Papæ re-
seruatis agitur, specialis potestas requiritur, quia
solùm in duobus expressis Cap. Eos qui, de sent.
excommun. in 6. tale aliquid inuenitur, vt tradunt
Syluester verb. Excommunicatio 2. nu. 1. Casu 13.
Couarrubias in Cap. Alma mater, par. 2. §. 11. n. 6.
Nauarrus Cap. 27. nu. 15. & 273. Corduba in<marginalia>Non ita si|ab homine|iure suo|vtente.</marginalia>
Summa quæst. 20. Licet autem Vicarius non pos-
sit sic absoluere in excommunicatione Papali, ita
vt reincidatur in ipsam, potuit tamen absoluere
ad reincidentiam in excommunicationem ab ho-
mine, ab ipso quidem imposita, vt tradit apertè<-P>@@

<-P>Syluester, Verb. Absolutio 3. nu. 16. & decerni-
tur in citato Cap. Eos qui, in fine. Et quamuis
Vicarius expressè non iniunxerit satisfactionem,
ita præsumi debet (si contrarium non constet a-
pertè) quandoquidem tenetur non absoluere nisi
satisfacta parte, aut præstita cautione, cùm non
sit credendum suo muneri defuisse, sed potiùs
vsitatum seruasse absolutionis modum, iuxta
quem ad reincidentiam absoluitur, si parti non
fuerit satisfactum.</P>
<P>  <absatz-nummer>496.</absatz-nummer> An autem in casu præsenti Vicarius ad<marginalia>Sine noua|contumacia|excommuni-|cationem|non stare.</marginalia>
reincidentiam absoluerit, ab ipsius pendet inten-
tione. Si enim de reincidentia in Papalem ex-
communicationem illa fuit, nihil ipsa obstante,
sine onere illo absolutus euasit. Et credendum
est de suo nihil adiecisse, propria vsum iurisdi-
ctione. Quia verò dubitatum est an vt aliquis re-
incidat noua sit contumacia necessaria, Respon-
sum est affirmatiuè. Vnde si quis absoluatur
cum onere satisfaciendi parti, aut soluendi intra
certum terminum: si eo adueniente nec satisfa-
ciat, nec soluat, non erit obnoxius excommuni-
cationi, licet fortè in externo foro vti excom-
municatus habeatur: si autem possit, nec obli-
gationi respondeat, tunc quidem reincidet, quia
iam noua est contumacia.</P>
<P>  <absatz-nummer>497.</absatz-nummer> Quia verò obijci potest Regula 50. Iu-<marginalia>Obiectio ex|Regula 50.|Iuris in 6.</marginalia>
ris in 6. sic habens: Actus legitimi conditionem
non recipiunt, neque diem. Vbi Glossa adducit
casum ex Cap. In electionibus, de elect. in 6. in
quo Canonici aliqui conuenientes cum alijs ad
Episcopi Pictauiensis electionem consenserunt
in quemdam vsque ad certum tempus, vel casu,
quo nauis veniret ex Asia: quorum tamen ele-
ctio reprobata est, ea reddita ratione, quia actus
legitimi non recipiunt diem, neq; conditionem.
Iuxta quæ neque absolutio dari in diem poterit,
neque sub conditione. Respondetur etiam in
casu nostro locum habere Regulam dictam, quia
absolutus verè & integrè remanet absolutus, quæ
absolutio à futuro successu non pendet. Quia ve-
rò ad satisfaciendum, soluendum, vel aliquid
aliud faciendum obligatus existit, si quod debet
facere non faciat, alia excommunicatione liga-
bitur. In exemplo autem Canonicorum illorum<marginalia>Circa Capus|In electio-|nibus. da|elect. in 6.</marginalia>
non ita accidit, quia Episcopalis dignitas non est
secundùm se temporalis, neque sub conditione
pendenti in futurum eius esse electio potest, quia
esset contra Ecclesiæ vidualem necessitatem. Di-
cuntur autem actus legitimi, qui circa id versan-
tur, quod iuxta leges faciendum præscribitur ab-
solutè, taliter vt si conditio, aut dies addatur, eo
ipso vitientur. Non ergo sermo est de actibus
omnibus, qui legitimi esse possunt, nam esse
multi queunt, qui conditionem & diem impor-
tent, vnde & est titulus in iure ciuili de conditio-
nibus & demonstrationibus, & in Canonico de con-
ditionibus appositis: sed de actibus, quibus nequit
apponi conditio, aut dici determinatio, qui eo
ipso vitiantur. Itaque Regula non eo tendit (vt
cum alijs exponit Barbosa Tractatu de Axiomat.<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
iuris. §. 12. n. 13.) vt ostendat quinam sint actus le-
gitimi, sed vt ostendat actus legitimos, quicumque
illi sint, illos nempe, qui vel ex rei natura, vel spe-
ciali legis prohibitione prohibentur conditionem reci-
pere, per temporis, aut conditionis appositionem vi-
tiari. Sic ille post P. Suarium Tomo 5. in 3. Disp. 7<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0253.jpg/>
@@1@<SE253>238 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Sect. 8. num. 9. Circa quod suæ esse difficultates,
nec leues possunt, de quibus aliàs, neque enim
præsentis loci propriæ sunt, cùm ex dictis con-
stet absolutionem neq; conditionem in futurum
recipere, vt sit in suspenso, sic enim explicatur di-
cta Regula, vt videri apud citatum potest; ne-
que diem, eo enim adueniente, si culpabiliter,
quod est præstandum omittatur, alia excommu-
nicatio subintrabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>499.</absatz-nummer> Iam quod ad resolutionem spectat, non<marginalia>Vicarius fo-|raneus vt|absoluere|potuerit ab|excommu-|nicatione|reseruata|Papæ, vbi|de aliis.</marginalia>
quidem in ea explicatur quinam fuerit ille Vica-
rius, & videtur fuisse foraneus, à quo is, qui ab-
solutus est, potuit excommunicatus declarari,
non tamen absolui, quia vel excommunicatus
potest Papam adire, aut habet legitimum adeundi
impedimentum, si primum, manifesta est impo-
tentia; si posterius, id pertinet ad Episcopum, si
casus sit occultus, & multò id potiùs videtur,
quando est notorius, stante impedimento, seclu-
sis priuilegijs. Potuit tamen id stare ex eo quòd
neque Episcopus adiri potuerit, pro quo ita scri-
bit P. Tannerus Tomo 4. Disput. 6. Quæst. 1. Dub. 6.<marginalia>P. Tanner.</marginalia>
nu. 122. Similiter si excommunicatus excommuni-
catione Papæ reseruata, propter legitimum impedi-
mentum Papam, aut alium ab  eo facultatem haben-
tem adire non poßit, potest absoluere Episcopus: quòd
si nec Episcopum poßit adire, Parochus: eoque defi-
ciente, quiuis approbatus Confessarius. Sic ille.
Quod quidem ad forum externum etiam aduo-
candum, quia eadem pro illo ratio est; neque
enim sic excommunicatus per totum vitæ spa-
tium debet à communicatione cum fidelibus, in
sacris & ciuilibus abstractus remanere; ratione
enim impedimenti id habetur, vt quod obtine-
retur Romæ, longè ab illa teneatur. Vide Dia-
nam Parte 5. Tract. 9. Resol. 13. Vbi & alios ad-
ducit. Et quod de recursu ad Parochum dicitur,
quando adiri nequit Episcopus, congruentiam
potiùs indicat, quam strictam obligationem; si-
quidem pro recursu tali nullum extat solidum
fundamentum, sicut pro recursu ad Episcopum
habetur. Neque vt recursus ad Episcopum ha-<marginalia>Recursus ad|Parochum|quando ha|beri possit,|& ad alios|Confessarios.</marginalia>
bendus non sit, nimis longa esse debet distantia,
quia quælibet non leuis erit sufficiens difficultas;
quod ex præfati Scriptoris doctrina colligitur,
quandoquidem deficiente Parocho quemuis ap-
probatum Confessarium adeundum esse pronun-
tiat: atqui defectus Parochi non potest esse cum
distantia notabili, vt constat; neque enim de ijs
agitur, qui in illis degunt regionibus, vbi reli-
gio Christiana non viget, in eis namque neque
Episcopi sunt, & gradatio à Papa ad Episcopum,
ab Episcopo ad Parochum, & à Parocho ad Con-
fessarium approbatum, eos esse in partibus sup-
ponit, in quibus esse locus potest aditioni. Si au-
tem Confessarius adsit priuilegiatus, necessarium
non erit per gradus illos incedere, quia neque
Episcopus necessariò quærendus, & talis est Con-
fessarius virtute Bullæ Cruciatæ electus, aut Re-
ligiosus, præsertim in Indijs, vbi etiam casus
Bullæ C&#x0153;næ illis conceduntur, de quo alibi non
semel dictum, vt dabunt Indices Verb. Confessa-
rius, & Verb. Casus reseruati.</P>
<P>  <absatz-nummer>500.</absatz-nummer> Quando autem ita accidit, non posse<marginalia>Circa rein-|cidentiā quæ|diuersitas, &|dissensio qua-|lis inter|Auctores.</marginalia>
excommunicatum ad reincidentiam absolui, sine
dubio est accipiendum, quia non agitur solùm
ratione impedimenti, sed priuilegij, vnde obliga-<-P>@@

<-P>tio comparendi penitus remouetur. Si autem ra-
tione impedimenti agatur, idem quod in Supe-
riori resolutione vidimus, tenet P. Auila de Cen-
suris 2. p. Cap. 7. disput. 3. dub. 14. sibi consonans.
Contra quem tamen stat P. Gaspar Hurtadus<marginalia>P. Gaspar|Hurtadus.</marginalia>
Disp. 14. de Excommunicat. Difficult. 4. nu. 14. vbi
ait in casu Cap. Eos qui quando scilicet absolutio
fit ob articulum mortis, aut ob aliud legitimum
impedimentum ab eo, à quo aliàs fieri non pote-
rat, si culpabiliter non compareat, absolutus, in
eamdem reincidere: quia tunc absolutio fit sub
conditione comparendi. Et ita etiamsi absoluens
velit absolutè absoluere, non erit absolutio talis,
quia non habet facultatem absoluendi nisi con-
ditionaliter: & ideò dicitur non comparentem
reincidere in eamdem excommunicationem in
citato Capite: eamdem quidem moraliter, vt-
potè reincursam ob antiquam culpam, & ex vi
antiquæ sententiæ, quamuis culpa non compa-
rendi sit requisita ad reincursum tamquàm defe-
ctus conditionis, sub qua facta fuit perseueran-
tia absolutionis. Vnde qui potest absolutè ab-
soluere, potest etiam ad reincidentiam, vt con-
tra P. Auilam ait aduertere P. Suarium, quamuis
excommunicare non possit, quia absoluens ad
reincidentiam, non est qui Secundò excommu-
nicat, sed ille, qui primò excommuni cauit. Quod
etiam tenet Diana suprà Resol. 15. in fine. Itaque
quod in casu Cap. Eos qui speciale esse dixerat P.
Auila, ad omnes Papæ reseruatos, immò & ad re-
seruatos respectu aliorum videtur extendi, & in
omnibus nouam excommunicationem non in-
curri, sed priorem moraliter persistere iuxta ex-
communicare volentis voluntatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>501.</absatz-nummer> Et quod ad P. Suarium attinet, suprà<marginalia>Quid P.|Suarez cir-|ca reinci-|dentiam, &|non proban-|dum.</marginalia>
n. 22. & 23. absolutionem in præfatis ita expli-
cat, vt si non fiat, quod debet post illam fieri,
censura redeat, & nu. 27. affirmat, si terminus
designatus sit, neque impleta inculpabiliter con-
ditio, excommunicationem redire: quod tamen
negant P. Auila, P. Henriquez, & Nauarrus, apud
Dianam suprà, Resolut. 15. qui idem videtur am-
plecti, optima pro eo adducta ratione. Vt enim
fatetur P. Suarez, absolutione huiusmodi excom-
municatio aufertur simpliciter & absolutè, sic
enim ille nu. 22. & ita perinde est quoad omnes
suos effectus, ac si numquam fuisset: ergo si de
nouo contrahitur, alia erit, & cum noua caussa,
& ita ratione contumaciæ. Fauet autem supe-<marginalia>In quo fa-|ueat.</marginalia>
riori resolutioni. n. 25. quatenus cum limitatione
quadam loquitur dicens quòd in quibusdam ca-
sibus, in quibus est difficilis ad superiorem re-
cursus, conceditur alijs inferioribus potestas ab-
soluendi, cum obligatione comparendi, vel pe-
tendi absolutionem à superiore, cùm primùm
commodè adiri possit: & talis absolutio quoad
hanc partem est ad reincidentiam. Nam si facta
opportunitate quis contemnat vel negligat su-
periorem adire, in eamdem Censuram iterùm
incidet, vt notauit Couarrubias dicto. §. 11. nu. 6.
ex Cap. Eos de sent. excommun. in 6. Sic ille ha-
bet. Vbi cum dicat, Talis absolutio quoad hanc
partem &c. manifestè indicat absolutè non esse
ad reincidentiam: erit ergo tantummodò secun-
dùm quid, quatenus, si non pareatur, alia succe-
det, quæ non absolutè dici eadem possit sed im-
propriè, & similitudinariè.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0254.jpg/>
@@1@<SE254>De Excommunicato absoluto ad reincidentiam. 239
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>502.</absatz-nummer> Id autem speciale, quod ex Auctore<marginalia>Vt sit neces-|saria satisfa-|ctio ad valo-|rem absolu-|tionis.</marginalia>
positum, præter duos casus in Cap. Eos qui, con-
tentos, numquàm esse obligationem absoluendi
ad reincidentiam, difficultatem habet quando
absolutio conceditur satisfacta parte; si enim sa-
tisfactio desit, excommunicatio redibit in eo,
qui est ante satisfactionem absolutus; sic enim
declarasse Pium V. Gregorium XIII. & Sixtum
V. testatur P. Suarez, suprà num. 24. & probat
etiam Diana ex citato Cap. Eos qui. ibi scilicet,<marginalia>Cap. Eos|qui. de sent.|excommun.</marginalia>
Satisfacturi prout iustitia suadebit. & §. Idem, sta-
tuimus sequenti, Satisfactionem exhibeant compe-
tentem. Et P. Præpositus Disput. de Censuris nu.
114. & alij. Ad quod in primis dici potest mul-
tos esse, qui contrarium sentiant, vt affirmat P.
Præpositus cit. num. Vers. Aduerte. Vnde non
erit cur miremur si dictus Pater inter eos recen-
seatur, qui supra Dub. 14. affirmat validam esse
absolutionem, etiamsi in priuilegio dicatur, sa-
tisfacta parte, quia huiusmodi clausula, quæ vi-
detur iure inesse, non inducit formam. Si ergo
ad absolutionis valorem satisfactionis defectus
non obstat, neque in caussa esse poterit, vt ex-
communicatio redeat, siue eadem, siue altera, pro<marginalia>Explicatæ il-|lius clausuls.</marginalia>
qua minor est ratio. Licet P. Suarez suprà Sect.
5. num. 44. Affirmet Clausulam dictam esse pe-
nitus restrictiuam, & irritam reddere absolutio-
nem. Id autem quod in citato Cap. Eos qui. ha-
betur, & iam protulimus, explicari potest ex eo
quòd ibi de præmittenda satisfactione sit sermo,
vt in priori loco, coràm eo, qui excommunica-
uit, in posteriori coràm illis, ad quos à Pontifice,
aut Legato iam absoluti remittuntur. Cùm enim
Satisfacturi vt iustitia suadebit dicitur, nihil circa
valorem absolutionis decernitur, cùm illa sit ar-
bitrio iudicis, qui censuram imposuit, relinquen-
da. Quando autem de remissis agitur, licet sa-
tisfactio competens exhibenda decernatur, id
etiam ei, ad quem facienda est remissio, commit-
tetur: & tunc solummodò excommunicatio suc-
cedet, quando se renuerit præsentare, non ita si
alia neglexerit adimplere.</P>
<P>  <absatz-nummer>503.</absatz-nummer> Quod quidem est iuxta mentem Glos-<marginalia>Firmatur|assertio ad-|ducta|Glossa.</marginalia>
sæ, quæ satisfactionis non meminit in vtroque
casu, sic dicens: & hoc dicit: Absolutus propter
mortis periculum, vel aliud impedimentum ab eo, à
quo aliàs non poterat: Si cessante impedimento se
non præsentat, cùm commodè potest, ei, à quo aliàs
absolui debebat, recidit in eamdem sententiam. Idem
in absoluto, qui se debet alicuius conspectui præsen-
tare, si hoc non faciat. Sic Glossa. Quamuis Tex-
tus aliud videatur indicare, dum dicitur: Si hæc,
cùm primùm commodè poterunt, non curauerint ad-
implere. Illud enim hæc, non vnam tantùm præ-
sentationem indicat, sed ad omnia ibi contenta
videtur referendum, dum sic præcesserat: &
paßis iniuriam, seu his, quibus propter hoc obligati
existunt, satisfactionem exhibeant competentem.
Fateor non leuem pro contraria positione hinc
posse probationem assumi, sed ad probabilem
assertionem, quam prosequimur, explicatio
etiam non leuis sufficiet, si dicamus illud hæc ad
omnia non referri, quia plurale pronomen sæpè
singulare aliquid indicat, sicut è conuerso, nota
Grammaticis figura, siue Enallage, siue Antip-
tosis, pro quo exempla innumera. Exodi. 32. v. 4.<marginalia>Exodi. 32.|v. 4.</marginalia>
Fecit eis vitulum conflatilem, dixeruntque: Hi sunt<-P>@@

<-P>dij tui Israel. Lucæ 10. v. 28. Hoc fac, & viues.<marginalia>Lucæ 10.|v. 28.</marginalia>
Vbi de duplici præcepto sermo erat. Præter-
quàm quòd hoc loco de remissis non agimus, de
quibus in secunda parte dicti Capitis, sed de ab-
foluentibus virtute sibi concessæ facultatis, in
qua dici potest diuersam esse rationem, ne odiosæ
dispositiones vltra tenorem proprium extendan-
tur. Neque Declarationes adductæ Pontificum
videntur vrgere, vel quia non authenticæ; vel
quia satisfactionem quidem præmittendam sta-
tuunt; de casu autem non præmissæ, quando id
licitè fieri potest, nihil ab ipsis statutum, & iuxta
hæc sententia dicta procedit.</P>
<Z><A+1>De Excommunicatione in Monitorio cum
peculïaribus circumstantijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>504.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus cum Ioanne litigans chirogropho<marginalia>Casus propo-|situs cum re-|solutione.</marginalia>
indiget vt ius tueatur su&#x0169;, quod ipsi Io-
anni tradidit, & debiti & accepti rationes inter
vtrumque continebat, cùm de traditione noti-
tiam habeant certam Ioannis famuli. Et petijt à
Prouisore, qui & Vicarius generalis, vt per Cen-
suras compellat tale aliquid scientes declarare.
Et rogatum an posset illas discernere, respon-
sumque Monitoria non esse concedenda nisi
post alia Iuris remedia, vt affirmant Nauarrus in
Manuali cap. 27. nu. 10. P. Henriquez lib. 13. de
Excommunicat. cap. 17. nu. 4. & Ioannes Gutier-
rez Canonicar. qq. cap. 11. nu. 59. vbi ait quòd
quando lis agitur contra personam certam, priùs
citanda est, quàm Monitoria concedantur. Et
idem ait Emmanuel Rodericus in Summa. Cap.
79. de Excommunicat. Conclus. 1. Iuxta quæ di-
ctum quod quandoquidem Petrus scit, præfa-
tum chirographum apud Ioannem extitisse, de-
bet priùs à sæculari iudice petere, vt iubeat Io-
annem, & alios rei notitiam habentes, veritatem
cum iuramento declarare, iuxta stylum Valliso-
letanæ Cancellariæ, & aliorum Tribunalium, vt
testatur Burges de Paz in sua Praxi q. 1. nu. 4.
Vers. 4. & nu. 17. v. 3. Et si hoc locum non ha-
buerit, & Ioannes ac reliqui non declarauerint
veritatem, tunc ritè poterunt Censuræ discerni,
quia Iudex Ecclesiasticus sæcularem coadiuuat,
vt ait Emmanuel Rodericus suprà conclus. 3. pro
quo & videri potest P. Henriquez 18. n. 5. Po-
testque Petrus dicere verè se non habere proba-
tionem plenam, nec semiplenam: id quod do-
ctus quidam Episcopus in his casibus require-
bat, vt refert & approbat Ioannes Gutierrez su-
prà. Et conclusionem præfatam tenet Nauarrus
Lib. 1. Consil. de Pactis Consil. 1. nu. 5. & 6. &
circa præsentem materiam Notabilia sequentia
proponuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>505.</absatz-nummer> Primum, si suam qui sint testes, & re-<marginalia>Vtilia nota-|bilia circa|Monitorij pe-|titionem.</marginalia>
quisiti à iudice sæculari non declarauerint, posse
in particulari Censuras illis notificari. Neque
obstat coràm iudice sæculari cum iuramento
negasse, quia magis timetur excommunicatio,
eo quòd permaneat, nec tollitur sola confessio-
ne, vt in periurio accidit. Et ego vtor iure meo,
compelliturque ille imperio iudicis ad testifican-
dum, quod fieri erga testem potest, & ita etiam
notificari censuræ.</P>
<P>  Secundum, si certò non sciam quis chirogra-
pha occultauit, & solùm præsumptionem & su-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0255.jpg/>
@@1@<SE255>240 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>spicionem habeam, neque in particulari testes
agnosco, posse Censuras postulari.</P>
<P>  Tertium, depositiones testis coràm iudice Ec-
clesiastico, coràm sæculari iudice pręsentandas, &
coram eodem ratificandas. Sic docti Iurisconsul-
ti pro eo consulti.</P>
<P>  Quartum, valde interesse cognoscere quando<marginalia>Deductio|caussæ in|iudicio an|obstet, ubi|contra|quemdam|Prælatum|licita Moni|torij concessio|ostenditur.</marginalia>
iubetur quis declarare vt testis, & quando vt de-
nuntiator, vt aduertunt Nauarrus Cap. Inter ver-
ba, c. 6. Corollario. 66. num. 286. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>506.</absatz-nummer> Quintum, Ioannem Gutierrez, vt nu-
per dictum, approbare praxim cuiusdam Epis-
copi, qui nolebat concedere Monitorias genera-
les, nisi petens illas priùs iurasset id in iudicio
minimè deduxisse, nec habere plenam aut semi-
plenam probationem eiusdem rei. Et ex hoc fun-
damento D. Archiepiscopus Limanus noluit il-
las concedere: quod tamen non obstat. 1. quia
illius Episcopi non est decisio Pontificia. 2, quia
tanta fides adhiberi potest Emmanueli Roderico
Conclus. 3. allegata, quàm huic Prælato. 3. quia
Concilium Ttidentinum Sess. 25. Cap. 3. de Re-
format. conditionem hanc non exigit, sed tantùm
vt res sit grauis. Neque etiam obstat si dicatur,
quando res in iudicio deducta est, non esse occul-
tum delinquentem, & Doctores communiter
hanc conditionem apponere, quòd scilicet de-
linquens sit occultus. Ad quod respondetur. 1.
dum delictum probari nequit, occultum repu-
tari delinquentem. 2. Rationem, propter quam
exigitur vt delinquens sit occultus, illam esse, ne
scilicet iudex Ecclesiasticus in laici iudicis iuris-
dictionem se intromittat: quando autem iudici
laico probationes desunt Monitorium concedit,
minimè laicalem iurisdictionem vsurpat: quem-
admodùm neque Ecclesiasticam laicus quando
eidem auxiliatur. 3. Quod de notorietate in iu-
dicio dicitur, intelligendum, quando plena pro-
batio extitit. In casu tamen quodam illius Epis-
copi praxis meritò debet obseruari: quando sci-
licet caussa, quæ vertitur inter iudiccm laicum
talis conditionis est, vt probato delicto mors aut
mutilatio futura crederetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>507.</absatz-nummer> Et prædictus quidem Petrus posteà de<marginalia>Quod nega-|tur quando|caussa est|criminalis.</marginalia>
Ioanne criminaliter est cōquestus, eo quòd ex li-
bro rationario plusquàm centum folia sustulisset,
in quibus magna pecuniæ quantitas claudeba-
tur. Ad quod negatiua est adhibita responsio, sci-
licet Dom. Archiepiscopum Monitorium non
posse concedere, quia nequit in criminalibus
coadiuuare laicam potestatem; secus si Petrus à
criminali querela desisteret, & certum esset non
fore criminaliter procedendum, pro quo Aucto-
rem securum reddidit DD. Franciscus de San-
doual. Et de materia præfata egit etiam 2. p. cap.
5. Disp. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>508.</absatz-nummer> Circa resolutionem autem prædictam,<marginalia>Circa Reso-|lutionem|quid possit|conducere.</marginalia>
in qua multa tanguntur, quæ longiorem disqui-
sitionem exigunt, securè possumus lectorem re-
mittere ad eruditam, & exactissimam tractatio-
nem P. Theophyli Raynaudi: sed vt aliquid di-
camus, id quod de praxi illius Episcopi dicitur,
meritò improbatum: id quod P. Raynaudo vi-<marginalia>P. Raynau-|dus vt fa-|ueat, etiam|stante semi-|plena proba-|tione.</marginalia>
detur placere, qui Parte 1. Cap. 1. Quæsito 5. vers.
2. ita scribit: Quare, vt à negotio, de quo agimus,
exulent incommoda proposita, non debet Monitorium
concedi, nisi in subsidium aliorum iuris remediorum,<-P>@@

<-P>quia vel deficiunt, vel non suppetunt plena. Ideò con-
sultißimè faciunt Præfules, qui partem Monitorium
postulantem non priùs faciunt voti compotem, quàm
iuramento confirmet se destitui ordinarijs præsidijs
tuendi ius suum. Quem vsum commendant Gutier-
rez lib. 1. qq. Canon. cap. 11. nu. 59. Rodericus.
1. p. Summæ cap. 79. nu. 1. & Auila 2. p. Cap. 1.
Disp. 2. Dub. 1. Sic ille, qui dum sola pleni iuris
remedia obstare iustæ Monitorij concessioni as-
serit, in ea esse mente manifestè conuincitur, vt
semiplenam non obstare apertè fateatur. Licet
autem Ioannem Gutierrez citet, vbi praxim il-
lius Episcopi commendat, non ideò eum hac in
parte videtur sequi, cùm de eo nullam faciat
mentionem, sed quatenus regulariter loquendo
debet partis iuramentum pręcedere de remedio-
rum aliorum defectu, de quo & Emmanuel. Fa-
uet etiam P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disput. 20.<marginalia>Sicut &|P. Suarez.</marginalia>
Sect. 1. nu. 14. vbi ita scribit: Tunc ergo solùm li-
citum est spirituali brachio talem caussam assumere,
quando sæculare non vult, vel certè non potest suo
munere fungi. Sic ille. Atqui quando tantùm est
semiplena probatio, iudex sæcularis nequit suo
munere fungi: ergo licebit Ecclesiasticus recur-
sus. Pro eodem D. Barbosa de potest. Episcopi Al-<marginalia>Et D. Bar-|bosa.</marginalia>
legat. 96. n. 38. vbi cum alijs ibi adductis affirmat
Monitoria posse concedi tam ante c&#x0153;ptam litem,
quàm ea pendente, dum probationum terminus
non elabitur. Quo euentu manifestum est semi-
plenam posse interuenire. Stet ergo positionem
hanc esse probabilem, licet eam Auctor in Opere
de Censuris non expresserit, quia res post trans-
missum prælo illud potuit accidere, nec de illa
tunc temporis cogitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>509.</absatz-nummer> Et ex præmissis apparet quid sit de<marginalia>Non esse|semper ne-|cessarium|occultam esse|personam.</marginalia>
persona occulta dicendum, cùm præfati Scrip-
tores ita vt vidimus sint locuti, asserentes contra
certam personam posse Monitoria dirigi, quan-
doquidem agi contra illos in iudicio potest, &
officium iudicis implorari. Vnde quod citatus
D. Barbosa asserit nu. 25. cum ijs, quos ibidem
congerit, Monitoria scilicet non esse conceden-
da, quando certæ sunt personæ, quia tunc ordina-
riè est agendum, ita accipiendum vt possit cum
Asserto superiori componi. Sicut & quod ex Cu-
ria Neapolitana profert num. 18. scilicet quòd
quando heres petit Monitoria contra scientes
bona hereditaria, & pars opponit de inuentario,
& proptereà dicit non esse concedenda, quia ve-
ritas alio modo haberi potest: solet Vicarius con-
cedere Monitoria contra scientes bona heredita-
ria, & pars opponit de inuentario. Vbi manife-
stum est contra certam etiam personam agi, eum
videlicet, qui inuentarium opponit. Pro quo &
P. Raynaudus Quæs. 8. ad finem ita scribit: Adde-<marginalia>P. Raynau-|dus.</marginalia>
bam tamen hæc valere per se loquendo: quia in raro
aliquo euentu posset per accidens licitè ferri Moni-
torium contra personam laicam determinatam in ma-
teria temporali. v. g. si sæcularis potestas, ad quam
directè spectat caussam illam decidere, vel nolit,
vel nequeat fungi officio suo, & parti læsæ suf-
fragari. Hæc ille & alia pro ampliori expli-
catione. Et quidem non adeò rarus videtur esse
casus, in quo iudex sæcularis aut nolit, aut ne-
queat suo fungi officio pro manifestatione veri-
tatis. Et ita P. Suarez suprà, cuius doctrinæ præ-
fatus Scriptor insistit, licet quoad propositam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0256.jpg/>
@@1@<SE256>Circa Excommunicationem per Monitoria. 441
<duolan 2><-P>cum non laudet exceptionem, laudatum prius
pro regulari doctrina, nihil rarum in casibus istis
agnoscit, sed sic locutus: Dixi autem regulariter<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
hoc licere, quia interueniente caussa rationabili, erit
hoc licitum: erit autem caussa huiusmodi primò, si
iudex sæcularis nequeat remedium adhibere &c. vel
certè non potest, vt suprâ.</P>
<P>  <absatz-nummer>510.</absatz-nummer> Iam quod ad qualitatem caussæ atti-<marginalia>An solùm in|ciuilibus|concedenda|Monitoria.</marginalia>
net, an sit tantùm ciuilis futura, vt Auctor as-
serit, an possit etiam esse criminalis, sententia-
rum diuersitate discutitur. Pro quo P. Raynau-
dus solita eruditione discurrit Cap. 6, & D. Bar-
bosa num. 32. vbi tamquàm certum videtur sta-
tuere Monitoria in criminalibus non esse con-
cedenda, vbi & ex stylo Curiæ Romanæ, ac
generali Di&#x0153;cesanorum vsu Clausulam illam ad-
ducit: Nolumus autem quòd ex reuelatione huius-<marginalia>Formula|Romanæ|Curiæ.</marginalia>
modi, si eam fieri comingat, nisi pro ciuili interesse,
& ciuiliter tantùm agi poßit: aliàs reuelatio ipsa ne-
que in iudicio, neque extra, fidem faciat. Sed sunt
quam plures sentientes, quorum ille non memi-
nit, cùm sit eorum sententia probabilis, & gra-
uibus fundamentis roborata, vnde varius varijs in
partibus circa hoc vsus inualuit, & multæ supre-
mæ Curiæ illum pro viribus promouent & fo-
uent, doctis Iurisperitis, & sacrorum Canonum
interpretibus pro eo decertantibus, quia ex illis
non leuia argumenta petuntur, quod & Conci-<marginalia>Concil.|Trident.</marginalia>
lium Tridentinum videtur tradidisse citato cap. 3.
Sess. 25. verbis illis: In caußis quoque criminalibus,
vbi executio realis vel personalis, vt suprà fieri pote-
rit, erit à Censuris abstinend&#x0169;. Sed si dictæ executio-
ni facilè locus esse non poßit, licebit iudici hoc spiri-
tuali gladio in delinquentes vti; si tamen delicti qua-
litas, præcedente bina saltem monitione, etiam per
edictum id postulet. Sic Concilium, propter quod
& alia, ita tenent Scriptores plures, quos P. Ray-<marginalia>P. Raynau-|dus.</marginalia>
naudus adducit de Gallię testatus vsu, & sic con-
cludens: Et sunt in hoc numero in his oris Antistites
quoque, & capita populorum, quorum ego iudicijs de-
beo reuerentiam, non censuram: tametsi placere po-
tiùs vsum contrarium iam præmisi. Sic ille. Et Au-
ctor quidem qui negauerat absolutè, id quod de
morte & mutilatione ab eodem dictum vidimus,
posteà propria manu subiunxit, ex quo apparet
in caussis minoris damni præfatam sententiam
minimè displicere. Certè cùm de vitandis Dei
offensis in grauibus agatur materijs, consideratio-
nis Episcopalis dignum erit quid in ijs sit agen-
dum præuidere & maturè disponere, cùm op-
portunis cautionibus, ad hæc enim absolutè lo-
quendo eius potestatem extendi mihi non licet
dubitari, de ijs hæc pauca dixisse contento.</P>
<Z><A+1>De Visitatore Religiosum Parochum ex-
communicante.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>511.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic accidit Visitatori cuidam Archiepis-<marginalia>Casus propo-|s$unclearti negata|potestas.</marginalia>
copi Limani Religiosum Franciscanum
Indorum Parochum visitanti, aut visitare volen-
ti, à quo tamen non est admissus, & ideò in eum
excommunicationis est vsus gladio, cum ordina-
rio declarationis vsu, eius nomine in publica ta-
bella descripto: quod tamen est penitus reproba-
tum, & excommunicationem fuisse nullā ab Au-
ctore ostensum ob defectum iurisdictionis, non
quidem ex eo quòd in Concilio Tridentino Ses-<-P>@@

<-P>sione 25. cap. 11. de Regularibus, non conceditur
Episcopis facultas excommunicandi Religiosos,
qui Parochiale munus exercent, vt nonnulli con-
tendunt, quia illud videtur debile fundamentum;
siquidem Delegatus excommunicare potest, et-
iamsi in delegationis litteris id non exprimatur,
vt ait expressè Glossa in Cap. Abbatem de re-
scriptis verb. Facere prouidere, vbi Hostiensis, &
Panormitanus, qui addit quòd fortiùs potest
Delegatus Papæ excommunicare, licet in Lit-
teris non dicatur vt possit compellere per cen-
suras. Solidius fundamentum desumitur ex pri-
uilegio, quod habent Mendicantes, & refertur
à Collectore verb. Excommunicatio §. 3. vbi ait:
Idem Clemens conceßit Fratribus Minoribus, ne ab<marginalia>Priuilegium|Clemen.|Quarti.</marginalia>
aliquo Legato, nisi de Latere Sedis Apostolicæ mis-
so, vel Delegato, aut subdelegato auctoritate Lit-
terarum Sedis prædictæ poßint excommunicari, su-
spendi, vel interdici, nisi Litteræ ipsæ plenam &
expressam de Ordine præfato & indulto huiusmodi
facerent mentionem. Et certum est in allegato
Concilij Capite expressam derogationem priui-
legiorum Regularium non haberi. Quòd si di-
catur virtualem extare derogationem, eo quòd
Monasteria aliqua excipiantur: nam hoc intel-
ligendum tantummodo de visitatione, & non in
ordine ad Censuras; etiamsi Concilium diceret
compellendos; nam compellere Verbum genera-
le est, & non posse excommunicari generalita-
tem limitat, iuxta tritum Iuris axioma, quòd ge-
neri per speciem derogatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>512.</absatz-nummer> Et confirmatur ex doctrina Franci in<marginalia>Confirmatio|ex doctrina|nobilium|Scriptoram.</marginalia>
Cap. Quia cunctis. §. Prætereà, de conceßione Præ-
bendæ, vbi sic ait: Si priuilegiatus vt excommuni-
cari non poßit, citatus ab Ordinario vel Delegato,
non comparet, & proptereà excommunicetur, non
tenet excommunicatio. Et idem ait Ioannes An-
dreas ibidem & latiùs in Regula Scienti. Col. 4.
& Dominicus §. Ex parte nu. 4. & addit Ioannes
Andreas in Regula dicta, quòd alia via potest pu-
nire. Vnde nec valida erit sententia suspensio-
nis, aut Interdicti à D. Archiepiscopo fulminata
contra Mendicantes: & etiamsi ille dicti priui-
legij notitiam non habeat. Cap. Dudum §. Consi-
derantes, de Præbendis in 6. Glossa communiter
recepta Cap. 1. verb. Referri. eod. ff. & lib. Co-
uarrubias practicarum qq. cap. 9. nu. 7. conclus. 1.
P. Henriquez lib. 7. de Indulgent. cap. 25. num. 7.
Id autem operabitur defectus notitiæ, vt in foro
animæ excusetur culpa, & in externo Iudex
Conseruator eum non condemnet in expensis, vt
ait P. Henriquez citato cap. 25. num. 5. in Glossa
lit. K. Nec prædictus Religiosus ad petendam ab-
solutionem compelli potuit, Glossa in Cap. Solet
de sent. excomm. in 6. Verb. Huiusmodi citans
Cap. Per tuas eodem ff. licet eam possit petere
ob vitandum populi scandalum: nec proptereà
censetur se excommunicatum confiteri, vt ait
Glossa in eodem Cap. Solet. in ipso casu litterali.
Sic doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>513.</absatz-nummer> Et quod ad priuilegium attinet, est il-<marginalia>De priuilegio|Clem. 4.</marginalia>
lud Clementis Quarti, cuius & Bulla habetur
authentica, vt testatur Casarrubios verb. Exemp-
tio nu. 9. cum obseruatione litteræ B. quæ id in-
dicat, vt in Præfatione habetur. Habetur etiam
in Compilatione Priuilegiorum Emmanuelis Roder.
pag. 39. Col. 1. Vbi licet de Legato à latere, De-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0257.jpg/>
@@1@<SE257>242 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>legato, & Subdelegato pariter videatur exceptio
procedere; non tamen ita est, nam de solo Lega-
to à Latere procedit, & alijs ea denegatur pote-
stas, ita vt illud, Nisi de Latere Apostolicæ Sedis
misso, parenthesi possit includi. Quod ex verbis
illis ostenditur. Nisi Litteræ ipsæ plenam & expres-
sam de Ordine vestro &c. Illa enim verba Litteræ
ipsæ eas indicant, de quibus proximè: Delegato
vel Subdelegato, auctoritate Litterarum Sedis præ-
dictæ. Nequeunt ergo illi Censuris contra præfa-
tos agere, nisi illa in ipsis expressio adsit, de qua
Pontifex. Cuius gratiæ communicatio Mendi-
cantes complectitur generalem illam per omnia
& in omnibus habentes: circa quod erit qui hæ-
reat nullus, nisi à rerum istarum notitia peregri-
nus.</P>
<P>  <absatz-nummer>514.</absatz-nummer> Et Nos quidem Tomo 1. Thesauri Tit.<marginalia>Quid istis|consonum|alibidictum.</marginalia>
17. nu. 50. & 51. Religiosos Mendicantes non
posse Censuris percelli aliunde probauimus, licet
circa habentes animarum curam aliquam esse
difficultatem, quæ sunt n. 52. dicta demonstrent,
neque improbabiliter, vnde & salubre monitum
num. 53. & Parochis ipsis, & Episcopis pariter
concinnatum. De prædicto autem priuilegio nil
dictum, nec tamen videtur contemnendum, quod
saltem ad conscientiæ forum conferre non pa-
rùm potest, pro exrerno namque forsitan non
multùm proderit; cùm sit obuium eius authen-
ticum testimonium. Nihilominùs omnes senten-
tias irritas & inanes, ac nullius existere firmitatis.<marginalia>Clem entis 4|verba.</marginalia>
quas contra tenorem præsentis Indulti per quemcum-
que de cetero contigerit promulgari. Sic Pontifex,
vt Religiosi videant quantum pro conscientia-
rum tranquillitate præsidium inde illis suppe-
tant, & Episcopi etiam suæ & conscientiæ & au-
ctoritati consulant, dum ita videant è Dei throno
hæc fulgura & voces procedere, quem in Roma-
na sibi Ecclesia collocauit. Apocal. 4. v. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>515.</absatz-nummer> Potest autem his opponi Constitutio<marginalia>Non obstare|Constitutio-|nem Grego-|rij 15.</marginalia>
Gregorij XV. quæ incipit Inscrutabili, & habe-
tur Tomo 4. Bullarij, estque 18. huius Pontificis,
in qua Regulares posse ab Episcopis Censuris
adstringi decernit. Sed verò in illa contra eos tan-
tùm agitur, qui curam animarum exercent, & in
ijs, quæ curam huiusmodi concernunt, vt ex il-
lius tenore, & etiam ex Declaratione S. Con-
gregationis Cardinalium apud Lezanam Tomo 1.
Cap. 19. num. 35. qui & ibi, & Tomo 4. Consulto
40. nu. 73. reuocatam esse ostendit ab Vrbano,
pro quo ipsius Breue exhibet nu. 116. de quo &
Nos alibi. Videndus etiam citatus Auctor num.
72. vbi quod diximus, non ratione vnius aut al-
terius priuilegij Religiosis competere protesta-
tur, sed esse etiam pro eo innumeras concessio-
nes, de quibus in Mari magno, vnde non dubitat
affirmare id esse certissimum. Ex quo fit verita-
tem hanc non esse ad vnum illud fundamentum
arctandam, quo Auctor huius Consilij vsus, præ-
fatum scilicet Patrum Minorum priuilegium,
cum sit pro eo magna imposita nubes testium,
& quidem omni exceptione maiorum. Vnde &
citatus Lezana Episcopi hac in re damnauit ex-
cessum dicto nu. 72. vt alij tali peruiso lapsu in-
offenso decurrant pede. Vide Dianam Parte 5.
Tract. 9. Resol. 26.</P>@@

<Z><A+1>Circa Prætorem excommunicatum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>516.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbitatum an eius ministri possint cum<marginalia>Ministros|agere cum|excommuni-|cato Prætore|posse.</marginalia>
eo agere, satellites inquam Tabellio-
nes, & alij, quando ad Reipublicæ bonum con-
ueniens iudicatur, quandoquidem ille guberna-
tionem illius deserere tuta conscientia nequit,
neque illa sine ministrorum interuentu sta-
re. Et affirmatiuè responsum, quia cùm id priua-
to cuilibet concedatur ratione necessitatis aut vti-
litatis, iuxta notissimum versum. Vtile, lex &c.
à fortiori est ratione necessitatis & vtilitatis pu-<marginalia>Quid $unclear|liceat.</marginalia>
blicæ concedendum. Non ergo poterit proferre
sententiam, quia iurisdictio illi est ab Ecclesia
suspensa, si denuntiatus sit: ad illa vero quæ gu-
bernationem concernunt non solùm poterit, sed
debebit attendere. Si enim qui debet, soluere te-
netur, & ea de caussa cum creditore agere, etiamsi
excommunicatus non toleratus sit; multo id po-
tiùs est Prætori concedendum, qui communis
debitor est, & tot videtur habere creditores, quot
ciues ab eius gubernatione pendentes. Si verò ille
circa denuntiationem appellet, etiamsi posteà de-
claretur legitimam excommunicationem exti-
tisse, sicut & denuntiationem, latæ interim sen-
tentiæ, & acta quæcumque, valida erunt, vt tradit
Panormitanus in Cap. Pastoralis de appellat. n. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>517.</absatz-nummer> Dubitatum prætereà an possint ciues<marginalia>Posse ciues,|discoporto|capite ob-|uiare.</marginalia>
obuij facti, eum discooperto capite, vt est moris,
honorare? & affirmatiuè responsum, non quidem
ratione subiectionis, propter quam filij, famuli,
& subditi cum dominis, parentibus, & Prælatis
communicare ciuiliter possunt: nam & Clerici
Episcopi familiares communicare cum illo, si ex-
communicatus fuerit, valent; non tamen Clerici
alij, etiamsi generalem habeant subiectionem. Sed
quia discoopertio capitis ex se non est salutatio,
& solùm ex vsus accommodatione ad salutand&#x0169;
ordinatur. Et cùm lex salutationem prohibens sit
p&#x0153;nalis, restringenda est. Sic Angelus verb. Excom.
8. nu. 4. Armilla verb. eod. n. 5. Palacius 4. dist. 18.
Disp. 9. Col. 2. Sotus dist. 22. q. 1. art. 4. Conclus. 3.
P. Henriquez cap. 9. n. 3. & cap. 22. in fine.</P>
<P>  <absatz-nummer>518.</absatz-nummer> In qua resolutione non est cur distineri<marginalia>Quid circa|resolutio-|nem.</marginalia>
multùm debeamus, cùm doctrinę in illa contentę
sint ferè communiter receptæ. Poterit ergo ex-
communicatus Prætor, non quidem pro tribunali
sedere, quia locus ille pro ferendis est sente&#x0303;tijs dis-
positus siue finalibus, siue inter locutorijs, & alijs,
in quibus propriè iurisdictio exercetur, cuius illi
est vsus impeditus; benè tame&#x0303; in domus suę porta
consistere cum virga, quæ non tantùm iudiciariæ
potestatis est proprium signum, sed etiam insigne,
ratione cuius Regiam personā repræsentat, cuius
repræsentatio ipsi non detrahitur per excōmuni-
cationem, Vnde & ratione illius visum est aliqui-
bus posse ipsi præfatum honorem exhiberi. Licet
enim dici possit conuenientius videri si domi se
contineat, id certè non probat contra excommu-
nicatione&#x0303; directè agere, si in publico assistat, quia
& in eo conuenientia esse potest, vt adiri faciliùs
possit ab ijs, qui eius auxilio indigent in ijs, quę ad
gubernationem spectant. Non tamen potest cum
circumstantibus, vt in more positum, confa-
bulari, quod in contemptum censuræ effici vi-
deretur, id quod in assistentia non accidet,
cùm videant eum à tribunalis actibus abstinere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0258.jpg/>
@@1@<SE258>De Prætore excommunicato. 243
<duolan 2><-P>& ingressum in Ecclesiam deuitare. Quòd si
cum satellitibus agat ac tabellionibus, aut ædili-
bus ciuitatis, & aliqua non necessaria admiscean-
tur; non ideò excommunicationis legis violatæ
censeri debent, quia nimis esset durum, si Eccle-
sia permittens iudices cum ministris agere, eo-
rum verba ponderaret, sicut & illorum, qui assi-
stere ipsis possunt; id quod in vxore, filijs, & fa-
mulis, videtur manifestum, quibuscum conuer-
sationem instituere mariti, & parentes, & domi-
ni possunt, ex quo ad præfatos idem potest iudi-
cium deriuari.</P>
<P>  <absatz-nummer>519.</absatz-nummer> Circa id autem quod de apertione ca-<marginalia>Circa aper-|tionem capi-|tis quid te-|nendum.</marginalia>
pitis est dictum, statuit etiam Auctor assertum
suum. 2. p. de Censuris cap. 6. Disp. 8. dubio 9. con-
clus. 3. id limitans ad casum, quo id fiat sine ani-
mo salutandi. Pro quo & P. Sa verb. Excommu-<marginalia>P. Sa.</marginalia>
nicatio nu. 41. ita scribit: Vale, id est, salutare, sci-
licet verbo, vel scripto: nam assurgere, vel caput
aperire, non videtur prohibitum. Sic ille. Idem te-
net P. Luysius Turrianus de Censuris Lib. 2.
Disp. 13. dub. 1. Diana Parte 5. Tract. 9. Resolut.<marginalia>Diana.</marginalia>
116. sic habet: Adde quòd multi Doctores asserunt
per particulam Vale solùm prohiberi salutationem
verbalem, non autem alijs signis factam, vt aperien-
do caput, aut assurgendo &c. Ex multis autem il-
lis Doctoribus paucos adducit Leander Tomo 4.
Tract. 2. Disput. 23. quæst. 23. per errorem, cum sit
18. licet ille oppositum cum alijs teneat. Id etiam
probans quæst. 19. etiamsi prædicta capitis dete-
ctio fiat sine animo salutandi contra P. Henri-
quez, Nauarrum, P. Auilam, Alterium, & Bo-
nacinam, rationem impugnans superiùs allatam
ex P. Henriquez, nam alij eius non videntur me-<marginalia>P. Henriq.</marginalia>
minisse, licet citatis omnibus tribuatur; quòd
scilicet detectio capitis non est per se signum, sed
res de se indifferens, & absque scandalo, quæ
potest interna intentione auferri à ratione saluta-
tionis, & verba Iuris, quæ vetant salutationem,
debent in proprietate, & strictè accipi, tamquàm
odium. Impugnat inquam, & benè ex Syluestro<marginalia>Rationes vt|non liceat|absolutè.</marginalia>
& P. Suario Disp. 15. Sect. 1. nu. 4. quia Eccle-
sia non prohibet salutationem interiorem, sed ex-
teriorem. Et eo pacto etiam vocalis salutatio pos-
set iustificari. Præterquàm quòd iuxta receptam
consuetudinem illa est salutatio, & intentione
sublata erit fictio quædam, & ita mendacium. Et
ita prohibetur eadem lege, qua prohibetur ho-
noris exhibitio, sicut in prohibitione erga hono-
rationem Idoli.</P>
<P>  <absatz-nummer>520.</absatz-nummer> His addi potest non contemnenda alia,<marginalia>Specialis|alia pro|eodem.</marginalia>
ex eo desumpta, quòd Ecclesia salutationem ve-
tans, id certè vetat, quod est, & esse potest fi-
delium omnium vsu receptum: Atqui dicto
modo salutare paucissimorum esse potest, quia
vix erit quisquam è plebe, qui prædictam faciat
abstractionem. Ergo siue fiat, siue non fiat, con-
stans erit prohibitio. Sed quidem licet rationes
prædictæ non leuis ponderis sint, sua præfatæ
sententiæ probabilitas perseuerat, quam & cita-
tus Leander agnoscit. Et cùm de re agamus, in
qua solùm veniali lapsu peccatur, quæuis verosi-<marginalia>Rigor sub-|iuncta ani-|maduersio-|ne, & au-|ctoritate|mollitur.</marginalia>
milis ratio pro illo vitando debet sufficiens iudi-
cari, neque fidelium conscientiæ in pericula cō-
ijci multa eiusmodi committendi. Vbi & ad-
dendum præfatam doctrinam plus de rigore ha-
bentem generaliter procedere, & non de Magi-<-P>@@

<-P>stratibus, respectu quorum peculiaris est ratio;
timeri enim potest ne se arbitrentur offensos vr-
bana significatione frustrati. Et ita in specie ca-
sus nostri de Prætore loquens, Iudice, & Magna-
te, tenet citatus Leander quæst. 20. cum P. Hen-
riquez, Illustriss. Zerola, P. Filliucio, Bonaci-
na, & Alterio, non ex vi iuris, sed consuetudinis
introductæ ob vtilitatem fidelium: & ita nul-
lum, qui contradicat, adducit, quo Auctoris
ostenditur plausibilior resolutio. Circa quam di-
cta sufficiant, id quod Auctor de sublata iurisdi-
ctione iudici non tolerato asserit, sua in possessio-
ne probabilitatis relinquendo, pro quo videri
possunt Diana supra Resolut. 108. Leander Disp.
11. quæs. 13. vbi Auctores accumulans, dicens-
que esse certum, nullam Magistri Victoriæ secus
arbitrantis videtur habere rationem, quem vi-
dendum admonet Diana, & P. Gaspar Hurtadus
Disp. 8. de Excommunicat. Difficult. 2. nu. 2. post
citatum illum, nu. 2. cum PP. Vasquez & Sua-
rez pro contraria illi adductis tantùm ait illam
esse communem apud Doctores. Et Illustrissi-
mus Malderus Tractat. 6. de Iust. Cap. 1. dub. 11.
licet cum præfatis sentiat, commune tamen pla-
citum ex sacris Canonibus non satis probari affir-
mat, ex quo & aliquale fundamentum probabi-
litatis elucet. Sed nolo pro eo ampliùs militare,
ne exinde iudices suam contra Censuras Eccle-
siæ audaciam tueantur.</P>
<Z><A+1>De Iudice incidenter cognoscente de deli-
cto Clerici.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>521.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Æ cularis quidam manus violentas inie-<marginalia>Propositio|casus.</marginalia>
cit in Clericum ob grauem iniuriam illa-
tam ipsi, & Clericum illum coràm sæculari ac-
cusauit iudice; & comparens delinquens manus
iniectas confitetur, addens tamen se id fecisse
iniuria à Clerico illata prouocatum. Vbi quæsi-
tum Primò an si iudex examinando testes in caus-
sa procedat, incidat in casum Bullæ C&#x0153;næ. Se-
cundò an testes possint de Clerici delicto depo-
nere, & Tabellio depositiones excipere, iudex-
que id permittere, & iuxta merita caussæ senten-
tiam pronuntiare.</P>
<P>  Et ad Primum negatione satisfactum, quia in<marginalia>Negatur in-|cursio in|excommu-|nicationem|Bullæ C&#x0153;næ|multis ra-|tionibus.</marginalia>
Bulla C&#x0153;næ solùm excommunicantur laici iu-
dices, qui se intromittunt in caussis criminalibus
contra personas Ecclesiasticas, capiendo, proces-
sando, condemnando, & sententiam exequendo.
In casu autem nostro informatio à iudice facta
non fuit processatio contra Clericum in ordine
ad p&#x0153;nam ipsi infligendam; nec contra eum-
dem procedere ad eius delictum præcisè explo-
randum: sed ad defensionem Rei, vt deprehen-
datur qualis eius fuerit culpa, & quid agnosci
possit, ex quo illius possit p&#x0153;na minorari. Dein-
de, talis defensio est Reo licita, & ius habet ad
illam ex vi naturalissimi iuris: ergo nequit in-
telligi à Sede Apostolica in Bulla C&#x0153;næ illud de-
negari. Atqui huiusmodi inquisitio coràm iudi-
ce laico est peragenda, quia ad eum, ad quem
spectat cognitio, spectat etiam delicti cognosce-
re qualitates. Prætereà, quia ex opposito seque-
retur iudicem laicum aliquando capitali p&#x0153;na
quempiam immerentem damnaturum. v. g. Si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0259.jpg/>
@@1@<SE259>244 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Petrus Clericus, inuadat Ioannem laicum, &
hîc cum moderamine inculpatæ tutelæ occidat
illum, cuius fratres criminalem querelam coràm
laico iudice prosequantur, damnabit equidem
Ioannem, quandoquidem circa moderamen di-
ctum nihil possit contra Clericum processari.
Item iudex laicus potest per viam reconuentio-
nis de caussis Clericorum cognoscere, vt com-
munis Canonistarum sententia tenet in Cap.<marginalia>Cap De-|cernimus|de iudiciis.</marginalia>
Decernimus de iudicijs: ergo similiter in casu
præsenti de iniuria à Clerico illata laico: ex quo
constat quid sit ad Secundum dicendum, scilicet
& Tabellionem posse depositiones testium exci-
pere, & hos integrè deponere circa omnia quæ
contra Reum, & pro illo facere possunt, & ita
de iniuria à Clerico illata ipsi.</P>
<P>  <absatz-nummer>522.</absatz-nummer> In qua resolutione nihil est non verosi-<marginalia>Admittitur|resolutio, &|de casu simi-|li. pro quo|olim ab au-|ctore scrip-|tum.</marginalia>
mile, & iuxta similem vidi excusatum Præto-
rem, qui in caussa eius, à quo fuerat Sacerdos oc-
cisus, de occasione cognouit, quam suæ infeli-
citati præstiterat, domum occisoris ingressus car-
nale commercium cum filia tentaturus. In quo
quidem Episcopus Prætori negotium facessere
conabatur; sed successu nullo, quia ille doctam
pro se habuit defensionem. Et ego quidem tunc
pro eadem defensione sequentia congessi.</P>
<P>  <absatz-nummer>523.</absatz-nummer> Primum iuxta tenorem Bullæ casum<marginalia>1. ratio ex|tenore Bullæ,|& sola inci-|dentta in|processu.</marginalia>
præsentem neutiquàm comprehendi; siquidem.
n. 15. in quo extat excommunicationis fulmen
contra iudices laicos, qui faciunt coràm se per-
sonas Ecclesiasticas comparere, additur, Præter
Iuris Canonici dispositionem, vel trahi faciunt, vel
procurant, directè vel indirectè quouis quæsito colore.
Et nu. 19. contra quoquomodo se interponentes in
caußis capitalibus, seu criminalibus contra perso-
nas Ecclesiasticas, illas banniendo, capiendo, pro-
cessando, seu sententias contra illas proferendo,
vel exequendo. Atqui in casu præsenti nihil
ex præfatis interuenit; & solùm illud Proces-
sando videtur momenti aliquid habere: sed re-
uera non habet, quia processus directè & ex pri-
mario intento contra Reum laicum est instru-
ctus, & solùm incidenter persona Clerici tange-
batur: quod non obest, quia id, quod incidenter
venit; sequitur principale, iuxta communem do-
ctrinam, quam adducunt Bouadilla in Politica
lib. 2. Cap. 18. nu. 34. & Episcopus Thomas Ze-
rola in Praxi Episcopali verb. Iudex Vers. 11. qui
alios allegant dicentes posse iudicem laicum de
caussis spiritualibus cognoscere incidenter quan-
tùm ad factum, vt in Matrimonio. Ergo & in-
strui informatio poterit contra Clericum inci-
denter in caussa principali contra occisorem: si-
quidem res spirituales non minùs sunt à laicali
iurisdictione exemptæ, quàm personæ Ecclesia-
sticæ, & iuxta iuridicum proloquium, vbi est
eadem ratio, eadem est & iuris dispositio.</P>
<P>  <absatz-nummer>524.</absatz-nummer> Secundum, Notabilis circa hoc doctri-<marginalia>2. Ex testifi-|catione falsa|Clerici, &|falso instru-|mento.</marginalia>
na Baldi, Frederici de Senis, Couarrubiæ, Iulij
Clari, & Farinacij, quos allegat & sequitur ci-
tatus Politicæ auctor lib. 2. cap. 18. nu. 91. aiunt
enim quòd si Clericus coràm laico iudice falsò
testificaretur in lite ante eum pendente, poterit
ille de falsitate cognoscere ad effectum iudicandi
in caussa principali, non tamen Clericum casti-
gare. Quod in casu nostro videtur locum habe-
re, cùm similiter procedatur. Et idem esset si<-P>@@

<-P>Clericus falsum instrumentum præsentaret: de
illius enim falsitate posset iudex laicus cognosce-
re, iuxta citatum Scriptorem, & alias.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Tertium, Ad eumdem iudicem, ad<marginalia>3. Ex neces-|saria eogni-|tione cir-|cumstantia-|rum.</marginalia>
quem spectat delicti cognitio, circumstantiarum
etiam cognitio spectat; aliter enim nulla esset iu-
risdictio, & decreta friuola, quod Iuri penitus
aduersatur. l. si Prætor. ff. de iudic. ibi: Alioquin
lusoria erant huiusmodi edicta & decreta Prætorum.<marginalia>l. Si Prætor.|ff. de iudic.</marginalia>
Et alibi sæpè. Cùm ergo in hac caussa sit Prætor
iudex absolutus, cùm sit sanguinis, & non spiri-
tualis, & sacrilegium, cùm mors Clerici sit, de
quo potest laicus iudex cognoscere, iuxta Zero-
lam suprà. Vers. 5. in fine, sequitur de circum-
stantijs etiam posse cognoscere; aliàs illusoria &
eneruia illius essent decreta.</P>
<P>  <absatz-nummer>526.</absatz-nummer> Quartum, Quia plures Doctores affir-<marginalia>4. Ex sub-|latis armis|Clerico.</marginalia>
mant ex eo quòd iudex laicus possit arma Cleri-
co auferre, posse etiam contra illum procedere
cum caussæ cognitione vsque ad mulctam: quod
latè probat Redin de Maiestate Principis. Verb.<marginalia>Redin.</marginalia>
Non solùm armis. Cuius iudicium in ordine ad
praxim magni est profectò faciendum, fuit enim
Episcopus, & antea Togatus iudex criminum, &
Vallisoletanæ Cancellariæ Senator, nec non in
Supremo Castellæ Consilio. Et ratio, quæ pro
hoc redditur, illa est, iudicem laicum esse iu-
dicem competentem in ordine ad subtractionem
armorum, quam esse communem omnium Do-
ctorum opinionem testatur Bouadilla suprà Cap.
18. nu. 71. vnde & consequenter potest formare
processum contra Clericum pro iustificatione
exarmationis, cùm nequeat potestas pati diui-
sionem, & concesso principali, consequens cen-
setur esse concessum. Si enim iudex talis coràm
Ecclesiastico deberet subire iudicium, legem esset
apertè frustrare, quæ illi huiusmodi confert po-
testatem, vt benè Castillo superiùs adnotauit: si-
quidem ob vitandas huiusmodi controuersias iu-
dices laici Clericos sinerent vt vellent incedere,
cum frequentibus Reipublicæ scandalis, quibus
Ecclesiastici iudices non valerent opportunum
remedium adhibere. Ex quo Prætoris, de quo
agimus, videtur fundata iustitia: est enim iudex
competens quantùm ad capturam & punitionem
delicti, & sic etiam consequenter circa plenam
caussæ cognitionem, ita vt nequeat potestas di-
uidi: aliàs enim nullus esset Prætor, qui se in hu-
iusmodi capturas intromitteret, & delictorum
adeò atrocium punitionem, Reoque sui delicti
faueret atrocitas, si diuidenda esset iurisdictio,
minusque efficax diuisione ipsa redderetur, à
Tribunali adeò pio pendens, quale est Ecclesia-
sticum, à quo cùm posset caussa suspendi, dare-
tur locus vt Reus fuga se subduceret, vt frequen-
ter accidit.</P>
<P>  <absatz-nummer>527.</absatz-nummer> Quintum, Omnes prædicti casus sunt<marginalia>5. ex casuum|aliorum|paritate.</marginalia>
ita ei, de quo agitur, similes, vt resolutionem
propositam reddant valde verosimilem, & qui
pro se habet verosimile, habet etiam rationem
naturalem, cùm similitudo sit cognata naturæ,
vt habet Baldus volumine 3. Consil. 180. nu. 3. &
pro lege habetur, vt ait Oldradus Consil. 13. &
benè notauit Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq.
regular. q. 11. arti. 6. vers. Quinta regula. Et ita
negari nequit quin sit sententia ista saltem valde
probabilis, & sit vti talem eam tenuit P. Stepha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0260.jpg/>
@@1@<SE260>De Iudice incidenter cognoscente de delicto Clerici. 245
<duolan 2><-P>nus Auila Societ Iesv, Primarius Sacræ Theolo-
giæ Professor in Academia Limana, & Regni
huius Oraculum, cuius extat de hoc ipsius manu
subscriptum Consilium, concludens in Bulla so-
lùm prohiberi processum contra personas Eccle-
siasticas in ordine ad punitionem, aut ferendam
sententiam cum præcisa delicti cognitione: quod
in casu nostro abest penitus, cùm tantùm agatur
de Rei defensione.</P>
<P>  <absatz-nummer>528.</absatz-nummer> Sextum, sententiæ præfatæ se Prætor<marginalia>6. ex sen-|tentiæ proba-|bilitate.</marginalia>
accommodans, quamuis reuera non vera sit, in
excommunicationem non incurrit, vt asserunt
Geminianus, Salcedus, & Nouella, quos addu-
cit Thomas Zerola suprà v. 16. qui Episcopus
cùm sit, credi nequit ex affectu minùs ordinato
erga laicas potestates sic locutus, sicut & in alijs
supradictis. Neque in Tabellione & testibus
specialis est difficultas, cùm sit cooperatio ad rem
licitam, & actum, qui sine eorum nequit fieri
concursu.</P>
<P>  <absatz-nummer>529.</absatz-nummer> Posset autem in eo esse difficultas, quòd<marginalia>Occurritur|difficultati|ex directa|informatio-|ne.</marginalia>
informatio contra Cleric&#x0169; directè facta videatur,
& non incidenter & consequenter, quia in illa
testes contra illum solummodò deposuerunt. Sed
id non debet obstare, quia illud dicitur incidens,
quod non est corpus caussæ, & de quo principa-
liter agitur. Et in nostro casu, quod principaliter
intenditur est punitio, aut releuatio occisoris: &
quoad primum est criminalis, non quoad aliud.
Vt enim aiunt Vgolinus in explicatione dictæ Bul-
læ §. 1. nu. 1. Grassis ibidem Cap. 16. nu. 148. Na-
uarrus in Manuali Cap. 27. nu. 71. caussæ crimi-
nales sunt illæ, in quibus proceditur ad p&#x0153;nam
& vindictam delicti; quod in nostro casu non
contigit, vbi solùm de puniendo occisore actum,
sed c&#x0169; iure defensionis: & ita ad hunc caussa per-
tinet, in qua incedenter subintrat occisus, quam-
uis testes solùm deposuerint contra ipsum, sicut
in casu supra dicto de falsa Clerici testificatione
coràm laico iudice; possunt enim testes directè
deponere contra falsitatem, quamuis nullus alius
includatur: & nihilominùs incidens dicitur, &
minùs principale, quia non est id, quod caussam
principalem construit, sed aliquid occasionaliter
cum ea connexum. Sic visum in Collegio Cus-
censi S. I. die 5. Ianuarij 1626. se subscribentibus
doctis Theologiæ in eodem Collegio Professori-
bus Stephano Brauo, Petro Lopez de Melgar,
Francisco de Aguayo.</P>
<P>  Circa quod etiam consultus vir doctissimus<marginalia>Viri grauis|& sapientis|iudicium.</marginalia>
LL. Franciscus Calderon de Robles Cuscensis
Ecclesiæ Canonicus, & tandem Decanus, qui per
plures annos fuit Vicarius generalis, in hunc re-
spondit modum:</P>
<P>  Visa hac resolutione, probabilem iudico opinionem
in ipsa fundatam, quæ promoueri poterit ex ijs
quæ habet P. Fr. Antonius de Sosa in Relectione de
Censuris Bullæ C&#x0153;næ. Cap. 20. Disp. 95. Conclus. 1.
ibi. Eatenus Iudex sæcularis poterit circa Ecclesiasti-
cos testium dicta recipere, quatenus id ad proceden-
dum contra laicos necessarium fuerit; aliàs ab hac
censura illum non excusarem. Et Cap. 16. Disp. 82.
nu. 7. ibi: Quartus casus, quando pro defensione in-
nocentis necessarium est Clericum àpprehendere, li-
citum id erit Iudici sæculari: illum tamen iudicare
non poterit, sed Prælato suo: tradere tenetur, quia
defensio innocentis est de iure naturæ. Sic ille. Pro<-P>@@

<-P>quo videatur Salcedus in Practica criminali Cap.
122. vbi citat Innocentium, & alios. Et hoc est
meum iudicium, saluo alterius cuiuslibet meliùs sen-
tientis, vbi supra.</P>
<R>LL. Franciscvs Calderon.</R>
<P>  <absatz-nummer>530.</absatz-nummer> Et sic quidem ante annos ferè quin-<marginalia>Defenditur|contra quos-|dam aliter|in nonnullis|ex adductis|sentientes. &|1. de cogni-|tione inci-|dente in spi-|ritualibus.</marginalia>
quaginta, quibus aliqua video modò opponi pos-
se, quæ tamen probabilitatem resolutionis præ-
missæ nequeunt labefactare, licet infirmare ali-
quatenus videantur. Et quidem circa id quod nu.
523. dictum de potestate iudicis laici ad cogno-
scendum incidenter de caussis spiritualibus, im-
pugnatur à Diana Parte 1. Tract. 2. Resolut. 111.
cum Anguiano. Sed verò cum multis & graui-
bus Doctoribus id tenet, & probat Ioannes Gu-
tierrez Canonic. qq. lib. 1. cap. 34. nu. 45. & 46.
vbi de cognitione Tituli in Beneficio. Qui & n.
44. de possessione agens idem statuerat absolu-
tè loquendo secundùm veriorem & magis rece-
ptam vt ille loquitur, cum multis, quos allegat.
& Nauarrus quidem satis in rebus istis tempe-
ratus, quod de incidentia à præfato Scriptore as-
seritur, prædocuerat in Cap. Cùm contingat, de
rescriptis Vers. Quartò, ideò non obstat. Vnde
ex hac parte nihil est, quod multùm debeat ob-
stare.</P>
<P>  <absatz-nummer>531.</absatz-nummer> Id etiam quod nu. 524. diximus cum<marginalia>Circa Cle-|ricum falsa-|rium in iu-|dicio.</marginalia>
ibi citatis Auctoribus circa falsarium Clericum
negat etiam Diana Parte 2. Tractatu 1. Resol. 60.
vbi licet tantùm concludat non posse puniri, ra-
tio tamen ab eo adducta etiam de iudiciali cog-
nitione procedit, arguit enim ex negatione iu-
risdictionis. Idem tenet Bonacina Tomo 3. Disp.
1. Quæst. 16. Sect. 1. Puncto 5. nu. 15. vbi alios
adducit, sed pro opposita sententia Baldum, Cy-
num, & alios apud Farinacium & Carolum de
Grassis, minimè contemnendæ auctoritatis.
& tenet Glossa in Cap. Nullum Cod. de testibus,
licet eam improbent Innocentius & Paulus de
Castro, qui cum alijs asserunt legem illam Cleri-
cos non adstringere, quæ est sanè notabilis, &
grauissima verbis & ratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>532.</absatz-nummer> Quod ad circumstantias attinet, de<marginalia>Quod de|circumstan-|tijs dictum|Bonacinæ|doctrina|voboratur</marginalia>
quibus nu. 525. elidi posse videtur ex ijs, quæ ha-
bet Bonacina dudum citato loco Quæst. 20. Puncto
1. nu. 9. vbi sic scribit: Dum iudex sæcularis pro-
cessum facit circa crimen, ad quod laicus & Eccle-
siasticus cooperatus est; tunc iudex sæcularis poterit
dicta testium circa Ecclesiasticum recipere, quatenus<marginalia>Bonacina.</marginalia>
opus fuerit ad processum perficiendum contra laicum,
non verò contra Ecclesiasticum: quia caussa Eccle-
siastici non agitur per se & propriè coràm laico iu-
dice, sed solùm incidenter, obiter, & secundariò.
Hæc ille, quibus & ea, quæ dicta sunt nu. 523.
& 530. videntur comprobari; quibus tamen
quæ subdit statim, videntur esse contraria, dum
sic ait: Secus dicendum est, si iudex laicus incursu
inquisitionis comperiat delinquentem esse Ecclesia-
sticum, & nihilominùs inquisitionem & processum
prosequatur, præsertim si hoc faciat animo puniendi
etiam Ecclesiasticum: tunc enim verè & propriè di-
citur processum contra Ecclesiasticas personas face-
re. Sic ille. Sed certè vt sibi contrarius non sit,
ita explicandus, vt iudex laicus procedere in pro-
cessu nequeat, quando comperta persona per in-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0261.jpg/>
@@1@<SE261>246 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>quisitionem, contra illam processus dirigitur.
Est enim casus, de quo ille vers. 1. illius. num. vbi
sic loquitur: Tertiò sequitur iudicem laicum, qui<marginalia>Idem.</marginalia>
non ex proposito contra Ecclesiasticos processum insti-
tuit in caussa criminali, sed in prosecutione processus
comperit delicti auctorem esse Ecclesiasticum, non
subijci excommunicationi huius Canonis, quia hic,
propriè loquendo, non dicitur Ecclesiasticos processa-
re, sed potiùs ex officio ad instantiam partis proce-
dere ad inquirendum criminis auctorem, quem ratio-
nabiliter suspicari poterat esse virum laicum sibi sub-
ditum. Hæc dictus Scriptor, iuxta quæ si aucto-
rem criminis, quem esse Ecclesiasticum compe-
rit laicus iudex, processare pergat, tum manife-
sta est in Canonis p&#x0153;nam incursio. Sed id est
valde alienum à nostri casus specie, vt liquet, in
quo de criminis auctore non quæritur, qui vllo
modo Ecclesiasticus esse credatur, cùm de au-
ctore constet, neque caussa circa Clericum ver-
satur, qui occisus cum sit, auctor esse non potuit,
vnde intrat solùm incidenter, obiter, & secundariò,
vt loquitur præfatus Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>533.</absatz-nummer> Pro eo autem, quod de sacrilegio ibidem<marginalia>Ex P. Sua-|rio compro-|batio.</marginalia>
dictum, iuuat P. Suarium excepisse sic scriben-
tem in Defensione contra Regem Angliæ lib. 4. cap.
15. nu. 13. vbi & non contemnendum aliud ex-
hibet pro formanda positione: Nihilominùs ta-
men in hac materia additur quædam exceptio in<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Cap. Cùm sit generale, de Foro competente his ver-
bis: In fauorem Ecclesiæ est introductum, vt
malefactores suos, qui sacrilegi sunt censendi,
venerabilium locorum Rectores possint sub quo
maluerint iudice conuenire. Vbi solùm aduerto
non excipere omnes malefactores Clericorum; aliàs
exceptio destrueret regulam: excipit ergo malefacto-
res Ecclesiarum, quales sunt raptores, & similes, vt
ibi Glossa notat. Verum est tamen etiam percussores
Clericorum posse ad Ecclesiasticum iudicium deferri,
non ratione personæ accusantis, si sit Clericus, quasi
ipsa trahat reum ad suum forum, sed ratione sacri-
legij, quod est Ecclesiastici, vel saltem mixti fori.
Sic ille. Cuius limitatio circa malefactores tan-
tùm Ecclesiarum multis non placet, vnde etiam
ad sacrilegos Clericorum vexatores extenditur
præfata decisio, vt videri potest apud D. Barbo-
sam in Collectaneis ad Caput illud. 8. lib. 2. Cap. 2.
Dianam Resol. 82. 82. & P. Fragosum Tomo 1.
lib. 2. Disput. 4. nu. 372, Cùm ergo ad laicum iu-
dicem cognitio criminis spectet, neque vllo pa-
cto limitetur, ex eo apertè colligitur quidquid
ad defensionem eius pertinet posse indiuiduo
caussæ processu cognosci, licet non in ordine ad
punitionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>534.</absatz-nummer> Neque his videtur esse contrarium,<marginalia>Vbi contra-|rius apparet,|potius fauet.</marginalia>
quod ipse P. Suarez cum Ioanne Lupo asserit ci-
tato lib. 4. cap. 15. nu. 11. scilicet neque directè,
neque per modum reconuentionis posse laicum
iudicem de Clerici crimine cognoscere; immò
fauere non obscurè deprehenditur; Cùm enim
de agnitione tantùm directa procedat assertio, in-
directa conceditur, iuxta notissimāregulam, quod
exceptio firmat regulam in contrarium, Et quòd
cùm vnum negatur, alia intelliguntur esse con-
cessa. Neque obstat quod additur de reconuen-
tione, quo videtur cognitio indirecta repel-<marginalia>Quid de re-|conuentione.</marginalia>
li, qualis per reconuentionem habetur. Non e-
nim ita est, quia licet in reconuentione qui dam<-P>@@

<-P>modus indirectę cognitionis habetur; alij tamen
sunt indirectæ cognitionis modi, quandoquidem
iuxta eumdem Patrem circa sacrilegos potest,
ita versari cognitio, vt Clericos ratione necessa-
riæ defensionis attingat: quæ quidem recon-
uentio non est, quam in criminalibus negant P.
Reginaldus lib. 9. num. 352. vers. Secundò cessat.
Bonacina suprà Puncto 6. nu. 8. Diana Parte 4.
Tract. 1, Resol. 63. Leander Tomo 4. Tract. 3. Disp.
15. Quæst. 13. apud quos alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>535.</absatz-nummer> Clericorum exarmatio, de qua nu. 526.<marginalia>Ex oblatione|armorum|roborata|probatio.</marginalia>
illicita, & p&#x0153;næ Canonis obnoxia reputatur à
Diana diuersis in locis, scilicet Tr. 2. cit. 1. p. 1. Res.
10. Tra. 1. p. 3. Res. 28. Tra. 1. Res. 19. p. & Tract. 1
Resol. 4. p. 5. qui dum suam conatur stabilire sen-
tentiam, contrariam videtur roborare, dum alios,
& alios Doctores pro eo stantes solicitus est glo-
merare. Et loco quidem priori grauissimos Iu-
risperitos accumulat, &, vt ille ait, præstantissi-
mos Theologos: qui trigesimum numerum su-
perant, vnde & ille citata Resol. 4. eum fatetur
excessum, dum ait magis ratione, quam Docto-
rum multitudine nitendum esse. Qui & ibidem
concedit posse conferri arma, dummodò non au-
ferantur in p&#x0153;nam. Igitur tantùm debent (verba<marginalia>Diana vt|faueat.</marginalia>
illius sunt) pro illa occasione auferri, vt posteà ei, vel
suo Superiori reddantur. Sic ille. In quo magnam
difficultatis partem videtur deuorare, dum actum
spoliationis admittit. Neque Nos pro firmanda
sententiæ supradictæ probabilitate ex potestate
ad exarmationem arguimus, quæ sit cum domi-
nij vsurpatione coniuncta; sed ex simplici abla-
tione, in qua plus aliquid esse videtur, quàm in
criminis incidente cognitione, cùm genus vio-
lentiæ in illa interueniat, ob culpam in armorum
portatione commissam. Neque plus modò euin-
cere contendimus, quàm probabilitatem, quæ
probabilitati alteri suffragetur. Omitto alia, id
solùm addens P. Auilæ ita verosimilem visam es-
se sententiam, qua in casus contingentia consu-
luit, vt nullum pro ea Auctorem dederit, sed om-
nia inoffenso gressu posse decurrere fuerit arbi-
tratus. Nec vllus tunc Diana, qui se adeò fer-
uenter opponeret, quem tamen ego honoris gra-
tia compello, reliqua Dianmeslygi Cutellio re-
linquens, vel alteri cui libeat per otium digla-
diari.</P>
<negEZ><A+1>Excommunicatio an possit fulminari con-
tra exercentes officium, pro quo à Re-
publica est aliquis ob pretium exhibi-
tum designatus, cum prohibitione er-
ga alios.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>536.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus accidit in Proxeneta, qui per<marginalia>Casus pro-|ponituricum|negatiua|conclusione.</marginalia>
spatium quatuor annorum Limanæ
Ciuitati viginti septem millia argenteorum pon-
derum se daturum pro præfati officij administra-
tione promisit. Fuerunt tamen qui secretò præ-
dictum exequebantur officium, ex quo fiebat
vt præcipui administratoris emolumenta decres-
cerent, vnde & à Prouisore postulauit & obtinuit
Censurales litteras, quibus prohibitio occultis
illis Proxenetis publicè perlectis innotuit, sed
fructu nullo, vnde pro iterandis litteris semel &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0262.jpg/>
@@1@<SE262>De Excommunicatione contra occultos Proxenetas &c. 247
<duolan 2><-P>iterùm institit, qui pro primis; ab earum tamen
concessione, instantibus alijs, se Prouisor conti-
nuit, circa potestatem, re meliùs propensa, addu-
bitans, & pro ea consilium expostulans, se id
non posse docto sic Magistro sequentibus ratio-
nibus probante cognouit.</P>
<P>  <absatz-nummer>537.</absatz-nummer> Prima, Quia iuxta communem recen-<marginalia>1. Ratio ex|negata obli-|gatione iu-|stitiæ com-|mutatiuæ.</marginalia>
tiorum Theologorum sententiam litteræ prædi-
ctæ, quæ ad instantiam partis conceduntur, circa
illa tantùm dirigi possunt, in quibus læsio con-
tra commutatiuam iustitiam intercedit, ex qua
restitutionis obligatio consurgit. Atqui in casu
præsenti non ita accidit, in quo tantùm contra
obedientiam & legalem iustitiam delinquitur,
dum Reipublicæ præceptum, quod iustum qui-
dem admittitur, tantummodò violatur: lex si-
quidem in quantùm lex maiorem nequit obliga-
tionem imponere. Quòd si in transgressione Pra-
gmaticę pretium imponentis tritico contra com-
mutatiuam iustitiam peccatur, non ideò est,
quòd ratione legis id stare queat, sed ratione assi-
gnati pretij, quod eo ipso legale redditur, vnde
& Ecclesiasticos vrget. Nihil autem tale in casu
quæstionis euenit, quia Ciuitas pretium Proxe-
natus non præscribit, sed tantùm prohibet ne
vllus vltra designatum tale officium prosequa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>538.</absatz-nummer> Deinde, & sit à simili Secunda ratio.<marginalia>2. ex Regiis|monopoliis.</marginalia>
Nam si Rex chartarum pictarum pro ludo fre-
quentium, aut Breuiariorum monopolium con-
cedat, & sint qui occultè illas conficiant, & Bre-
uiaria diuendāt; contra iustitiam commutatiuam
non peccant, & ideò nullus erit qui eos ad resti-
tutionem esse adstringendos affirmet: id enim
quod suum erat vendiderunt, quidquid de Regij
mandati transgressione fuerit.</P>
<P>  Tertia ex consuetudine, optima legum inter-<marginalia>3. ex recepta|consuetudi-|ne,</marginalia>
prete: quia nullus hucusque ex ijs, qui priuatim
eo sunt officio vsi, se ad restitutionem faciendam
ei, qui illud conduxit, obligatum intellexit, ne-
que Confessarij obligationem talem ipsis impo-
nendam censuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>539.</absatz-nummer> Possunt tamen contra resolutionem<marginalia>Tres obie-|ctiones pro-|sitæ.</marginalia>
præfatam tres obiectiones proponi. Prima ex
venditione montis alicui facta, ex quo si ligna
quispiam scindat & auferat, ad restitutionem ob-
ligatur. Secunda, quia cùm is, de quo loquimur,
officium à ciuitate dato pretio acceperit, prohi-
bente alijs ipsius vsum, vsus talis sine iniuria con-
ductoris stare nequit, cui debet per restitutio-
nem fieri compensatio. Tertia, qui emit offi-
cium, illius dominium acquirit, & consequen-
ter emolumentorum, vnde qui ea subtrahit, con-
tra iustitiam operatur, & ita vrget restitutionis
obligatio. Ad quas tamen fit satis non difficili re-
sponsione.</P>
<P>  <absatz-nummer>540.</absatz-nummer> Ad Primam dicitur montis dominium<marginalia>Notundum|discrimen in|venditione|montis.</marginalia>
esse Reipublicæ, & secundariò ciuis cuiusque.
Cùm ergo illa ipsum vendit, dominium in emp-
torem transfert, & ita arborum est dominus, &
consequenter contra commutatiuam iustitiam
peccat lignorum præreptor. Cùm autem Respu-
blica Officium aut locat aut vendit, nulli ciuium
suam industriam aufert, quæ omnino naturalis
est, & ita supra Reipublicæ potestatem.<marginalia>Et in eo quòd|res suo trāsit|cum onere.</marginalia>
<P>  Ad Secundam respondetur Rempublicam id
vendere, quod potest, rem scilicet talibus obno-<-P>@@

<-P>xiam incommodis, quæ cum suo onere transit,
iuxta Cap. Ex litteris de pignorib.</P>
<P>  <absatz-nummer>541.</absatz-nummer> Ad Tertiam, emolumenta Officij præ-<marginalia>Naturalium|& industria-|lium fru-|ctuum diffe-|rentia.</marginalia>
dicti, non esse consideranda vt fructus vineæ, aut
similes, non enim tales sunt, neque ab Officio
immediatè proueniunt, sed ab industria, quæ si
desit, erit penitus infructuosum. Cùm ergo in-
dustriam & illi adhibere queant, qui Officium
neque emerunt, neque conduxerunt, suus etiam
illis potest fructus respondere. Pro quo facit id
quod tradit Corduba in Summa q. 134. dist. 4. &<marginalia>Casus pecu-|liaris.</marginalia>
Emmanuel Rodericus etiam in Summa lib. 2.
Cap. 76. de vent. Conclus. 9. in fine, scilicet maio-
rem filium, cui pater Officium Vrbanæ Recto-
riæ renuntiatione detulerat, teneri in partitione
ad collationem ipsum Officium afferre, non verò
quæ ipso fuerat lucratus Officio ad Regiam Cu-
riam Procurator electus; fuerunt enim fructus
industriæ. Et testatur Corduba viros alios doctos
ab ipso consultos ita censuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>542.</absatz-nummer> Assertum tandem, etiamsi perse liceret<marginalia>Etiamsi li-|ceat non ex-|pedire ob in-|conuenien-|tia.</marginalia>
litteras præfatas concedere, minimè tamen fu-
turum conueniens, ex eo quòd omnes monopo-
lia habentes legitima concessione illas etiam po-
stularent, ex quo turbatio magna in Ciuitate se-
queretur; cùm tamen Sacris Canonibus cautum
sit ne excommunicationes ob huiusmodi incon-
uenientia passim publicentur. Cap. Ecce autem.
Cap. Tam sacerdotes 24. q. 3. Cap. Nullus 11. q. 3.<marginalia>Quantam|modera-|tionem|Concilium|Trident.|exigat.</marginalia>
præsertim quia annis singulis peterentur; cùm
res istæ tractum habeant successiuum. Quod
etiam est contra mentem Concilij Tridentini Seß.
29. Cap. 3. de Reformat. Vbi Prælatos monet vt
hoc spirituali gladio cum magna moderatione &
circumspectione vtantur: Cum experientia doceat
(verba ipsius sunt) si temerè, aut leuibus ex rebus
incutiatur, magis contemni, quàm formidari, & per-
niciem potiùs parere, quàm salutem. Vbi animad-
uersione est dignum, alternatiua vsum fuisse, si
temerè, aut leuibus ex rebus: Significans quòd li-
cet res grauis sit, non esse vsum gladij præfati ad-
hibendum, nisi cum magna sobrietate & circum-
spectione. Sic saluo meliori iudicio Auctor die
18. Februarij 1598.</P>
<P>  <absatz-nummer>543.</absatz-nummer> Sed certè nullum futurum melius, cùm<marginalia>Confirmata|resolutio ex|definitione|Monitorij.</marginalia>
sit valde conforme veritati. Quod enim de obli-
gatione iustitiæ commutatiuæ dicitur, cuius ob-
ligationi satisfieri per litteras præfatas intendi-
tur, ex Concilio Tridentino, citato in Capite<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
habetur, sic enim ibi: Quapropter excommunica-
tiones illæ, quæ monitionibus præmißis, ad finem re-
uelationis, vt aiunt, aut pro deperditis seu subtractis
rebus fieri solent, à nemine prorsus, præterquàm ab
Episcopo decernantur. Sic Concilium, planè indi-
cans monitiones pro ijs tantùm fieri solitas, quæ
materiam iustitiæ commutatiuæ concernunt,
quarum scilicet quis dominium habet, vt in de-
perditis & subtractis. Et ita P. Raynaudus de
Monitorijs Parte 1. Cap. 1. Quæs. 1. Sic ex  eodem
Concilio Monitorium desinit: Præceptum sub ex-
communicatione generaliter intentata, præmißis mo-
nitionibus, ad compellendos rei alienæ detentores vt
restituant: vel conscios rei arcanæ, vt eam detegant.
Hæc definitio colligitur ex Concilio Tridentino Seß.
25. Cap. 3. de Reformat. Sic ille. Pro quo & San-
ctissimus Pius V. in appendice Bullæ 150. cuius
tenorem adducit D. Barbosa de potestate Episcopi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0263.jpg/>
@@1@<SE263>248 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Allegat. 96. n. 3. Concilij Decreto consonans; sic
enim ibi: Sanctißimus in Christo Pater, & D. N.
Pius diuina prouidentia PP. V. volens super expedi-<marginalia>Decretum|SS. Pij V.</marginalia>
tione mandatorum, quæ fiunt in forma significauit
pro rerum subtractarum, aut deperditarum restitu-
tione, seu illarum & aliàs subtrahentium reuelatio-
ne, modum & formam statuere &c. Cherubinus
post finem Tomi 3. & iuxta hæc loquuntur scrip-
tores, vt citatus Barbosa eodem nu. 3. & alij Alle-
gatione præfata citati ab ipso, vt circa hoc non
debeat dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>544.</absatz-nummer> Et quod ad fructus industriæ attinet, de<marginalia>Fructus in-|dustriales|non deberi.</marginalia>
quibus n. 541. benè obseruat id ipsum, quod à
Nobis dictum (virtute scilicet Monitorijnon te-
neri ad eos restituendos etiam furem ipsum, ob-
rationem ibidem dictam) P. Raynaudus Cap. 2.
Quæs. 17. Vers. Si tamen. Si ergo de fructibus
in Monitorio sit sermo, illi intelligendi sunt, qui
citato loco explicati, quos quidem rei dominus,
si res mansisset apud ipsum, percepisset. Quòd
si de ijs mentio in Monitorio nulla, tenebitur e-
quidem iniquus detentor ad eorum restitutio-
nem, sed si non restituat, non ideò excommuni-
cationem incurret. Immò videtur mentio de
fructibus inducta nullius momenti futura, quia
iuxta præfatum SS. Pij Decretum ad Monitorij
formam spectat, quòd supplicationes rem ipsam, de
qua agitur, reique valorem nominatim in specie ex-
primant, nisi fortè sint pro Ecclesijs, locis pijs, Com-
munitatibus, Vniuersitatibus, Collegijs, aut Vniuer-
salibus successoribus, quos verisimile est certam re-
rum notitiam non habere. Atqui fructuum valor
exprimi nequit, sicut neque fructus ipsi, cùm res
certa non sint: ea ergo Clausula, quæ ad ipsos
pertinet, pro non adiecta est habenda: quando-
que enim Ecclesiastici iudices aliquid importu-
nitati supplicantium deferunt; immò & accidere
potest, quod superius relato Prouisori. Vnde &
Concilium, vt vidimus, Monitoriales litteras ab
Episcopis expediendas decreuit. Quo non ob-
stante grauis controuersia extat, an Vicarius
generalis virtute generalis designationis possit
eas decernere, quod quidem complures affir-
mant apud citatum Barbosam suprà 7. negante
ipso etiam cum multis, licet numeri imparis, de
quibus nu. 6. id quod non esse curandum ait, ob
multorum doctrinam circa delectum opinionum,
de quo num. 8. vbi non contemnenda proponit.
Quod autem ad Vicarium Sede vacante attinet,
minùs difficultatis habet, vt videri apud citatum
Scriptorem potest nu. 10. vbi Declarationem S.
Congregationis apponit die 26. Octobris 1590.
Verùm vtcumque id accidat, semper periculi
aliquid est deuorandum, licet enim sint Episcopi
suis sapientiores Vicarijs; sunt etiam Vicarij suis
multò Episcopis doctiores, ex quibus plures vi-
di, vt alios suis lucubrationibus insignes præter-
mittam, in quibus Paulus de Castro, Lauretus
de Franchis, Marius Antoninus, Felicianus de
Vega, inclytus Peruuianus, & Limanæ huius
Vrbis Ornamentum singulare. Ioannes Gutier-
rez, vt illa de seipso lib. 1. Canon. qq. Cap. 11.
num. 59.</P>
<P>  <absatz-nummer>545.</absatz-nummer> Iam quod ad fundamentum restitutio-<marginalia>Obligatio|restitutionis|ex sola vio-|latione iusti-|tiæ commu-|tatiuæ oritur.</marginalia>
nis pertinet, vt ex solius iustitiæ commutatiuæ
violatione eius proueniat obligatio, receptissima
Theologorum sententia est, & pro qua videri<-P>@@

<-P>possunt P. Lessius lib. 2. de Iust. & Iure Cap. 1. nu.
vlt. & cap. 32. dub. 3. P. Rebellus lib. 1. Quæst. 3.
nu. 18. Eligius Bassæus Tomo 2. Verb. Institutio 6.
nu. 1. Cardinalis Lugo Tomo 1. Disp. 1. nu. 51. de
Iustitia qui optimam pro eo reddit rationem, sic-
ut & P. Palaus Disp. 1. de Iust. commutatiua Puncto
18. §. 1. nu. 4. P. Molina Disp. 714. nu. 2. vbi de
restitutione pressè sumpta. Et omnium Magister
D. Thomas 2. 2. q. 62. arti. 1. iuncta responsione
ad 3. Licet autem nonnulli ex distributiuæ iusti-
tiæ violatione restitutionis obligationem oriri ali-
quando posse existiment, semper tamen commu-
tatiuæ officium intercedere affirmant & expli-
cant, vt videri potest apud P. Molinam nu. 1.
Vers. De restitutione, P. Palaum, & alios. Et quid-
quid de eo sit, præsenti casu, vt constat, nequit
applicari. Quod autem dictum de violatione le-
gis, quæ sine violatione iustitiæ accidit, intelli-
gendum est, nisi lex ipsa iustitiæ debitum velit
constituere, vt in lege de Successione ab intesta-
to, & iusta tributa statuente, vt obseruauit P.
Molina Disp. 717. nu. 2. Vers. 1. Pro quibus hæc
satis, neque enim id, quod modò diximus, ad ca-
sum potest præsentem trahi, quandoquidem ci-
uitas officium vendens aut locans, eum voluit
iustitiæ rigorem statuere, quem nec potuit, cùm
neque leges sic statuant, nisi rarò, iuxta recep-
tam intelligentiam in bonorum applicatione, quæ
vim sententiæ habet, & certum sit illam ius pro-
priæ iustitiæ conferre illi, in cuius est fanorem
pronuntiata, de quo citatus Scriptor.</P>
<Z><A+2>F.
FACTOR.</A+2>
<A+1>Vulgo Fator, seu Commendatarius Mer-
catorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>546.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N vsu Indicorum Mercatorum, vt ma-<marginalia>Factorem|non posse sibi|iura Regia|retinere.</marginalia>
gnam pecuniæ copiam Factoribus seu
Commendatarijs tradant, cum registri tamen in-
structione circa registrum; quam tamen illi non
penitus obseruant, partem pecuniarum registro
subtrahentes, & quod erat iuxta leges Regias
tribuendum, sibi reseruantes. Pro quo rogatum
an liceret, & negatum pariter ea ratione: nam
id, quod subtrahitur, & Regia iura vocantur, aut
spectat ad Regem, aut ad dominum pecuniæ, vel
mercium, quarum etiam contingit partem mini-
mè registrari. Si ad Regem, ipsi contra iustitiam
detrahitur. Si ad dominum, contra iustitiam et-
iam exercetur ablatio. Si dicatur hunc iam suo
cessisse iuri, quando registrum intimauit. Con-
tra est, quia cessio talis sub conditione registri
processit, ob damna vitanda, quæ ex vitato re-
gistro constat imminere. Quemadmodùm si ille
Factori quingentos octoregales traderet pro re-
gistro conferendos, nullo posset iste non facto
registro eos sibi appropriare.</P>
<P>  <absatz-nummer>547.</absatz-nummer> Deinde Factor nullum ius habet ad re-<marginalia>Amplior|probatto.</marginalia>
tentionem eius, quod est registro denegatum:
Ergo. Dices id posse titulo industriæ. Contra.
Nam talis industria est contra domini volunta-
tem: ergo ius non confert. Confirmatur, quia
licet possit ius habere, vt sibi soluatur, quod est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0264.jpg/>
@@1@<SE264>De Factore seu Commendatario Mercatorum. 249
<duolan 2><-P>debitum ratione alicuius iniusti actus erga ali-
quem perpetrati: impossibile tamen est, vt prop-
ter actum contra aliquem perpetratum merces
ab eode&#x0303; debeatur. Atqui actus dictus subtractio-
nis iurium est iniustus contra dominium pecu-
niæ & mercium, & contra commissionis for-
mam: ergo ius illi non confert, sed ad dominum
spectat, si ad Regem non dicatur pertinere. Præ-
tereà Factor ex iustitia tenetur seruare formam
mandati liciti, quale est dictum circa pecunias
& merces, neque periculo exponere illas, quod
ex vitiato imminet registro. Item si aliquo titulo
posset retinere, id esset ex eo quod negotium vti-
liter gessisset: Atqui hoc constat esse falsum:
Ergo. Si ergo stet præfatum dominum licitè
posse aliquid registro detrahere, ipsi restituen-
dum est, sic Auctor, & benè.</P>
<P>  <absatz-nummer>548.</absatz-nummer> Sed ampliùs explicandum restat, quo-<marginalia>Resolutio|approbatur,|& compro-|batur.</marginalia>
modò ratione industriæ non possit præfatus Fa-
ctor; videtur enim id non stare posse cum ijs,
quæ circa fructus industriæ diximus nu. 541. &
544. Sed reuera stare potest, nam in præsenti
casu pecuniæ dominus illam Factori tradit sub
expressa conditione vt industria sua circa hoc
minimè sit vsurus, sub qua etiam ipsam accipit.
Quando autem tale quid interuenit, certissimum
est obligari sic accipientem, & contra iustitiam
in contrauentione delinqui. Si dicatur delinqui
quidem, sed sine obligatione restitutionis. Id
quidem non satisfacit, quia obligatio ex con-
tractu ad iustitiam commutatiuam spectat, cuius
violatio obligationem restitutionis inducit si vl-
teriùs respondeatur in officialibus Regijs stare<marginalia>Notanda pro|Regiis Offi-|cialibus.</marginalia>
obligationem non negotiandi pecunia Regia, sub
qua conditione illis committitur, & nihilomi-
nùs, si negotientur, ad restitutionem non teneri,
quia sunt fructus industriæ lucra per negotiatio-
nem obtenta, vt diximus Tit. 5. Thesauri nu. 14.
Sed contra est, quia ex eo tantùm fiet posse Fa-
ctorem negotiari cum pecunia accepta, & lucra
facere sua; nulla verò esse industria potest vt
Regius Officialis pecuniam Regiam faciat suam,
& ita neque Factor, quæ ipsi ad determinatum
effectum data est. Prætereà Regij officiales non
accipiunt Regiam pecuniam sub conditione
non lucrandi cum illa, per modum contractus,
sed iubetur illis ne cum illa negotientur, aut ex-
tra Regias arcas circumferant, vnde solùm con-
tra leges pro ipsis latas delinquunt: quod secus
in Factoribus euenit, qui cum Mercatoribus
contrahant sub conditione dicta, quæ est illis val-
de vtilis, ob pericula dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>549.</absatz-nummer> Et vrgetur id quod dictum de pecunia<marginalia>Vrgetur ra-|tione &|exemplo.</marginalia>
tradita ad determinatum effectum exemplo fa-
muli, cui herus pecuniam traderet in Ordine ad
illum, qui sua industria nequit facere, vt apud ip-
sum maneat, defraudato eo, ad quem missa est,
qui eo ipso ius ad illam acquisiuit. Est autem
hoc in casu nostro plus vrgens, quia in Rege sup-
ponitur ius ad registrum, & iura ipsius; cui qui-
dem Mercator se curat accommodare solutione
illorum: ergo pecunia ad eum effectum missa
nulli alteri applicari potest inuito Mercatore; &
ita Regi tribuenda; quia verò vsque ad traditio-
nem non est dominium apud Regem, si occur-
reret ratio aliqua probabilis, propter quam non
tribuenda videretur, ei, qui tradidit, redhibenda<-P>@@

<-P>est: quemadmodùm si pauperi fuisset missa ob
specialem aliquam necessitatem, quæ reuera non
extitit, & vt non extaret forsitan famulus piam
operam contulit, non ideò ab illo retinenda est,
sed vel danda ex benigna interpretatione, vel
reddenda mittenti, qui an sit remittenda secun-
dùm occurrentes circumstantias iudicabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>550.</absatz-nummer> Possumus etiam vlteriùs arguere ex eo<marginalia>Vlterior pro-|batio ex ap-|pretiatione|periculi.</marginalia>
quòd pecunias aut merces periculo amissionis
exponi, aliquid est pretio æstimabile, vt videtur
compertum, quod quidem accidit in casu no-
stro: ergo tenetur illud Factor resarcire, est si-
quidem verum damnum in contingenti caussa.
Tunc vltra. Damnum hoc ex negata pecunia<marginalia>Vide P Mo-|iam in se-|lectis.|Tract. 6.|Disp 6.|Quæst. vl-|tima.</marginalia>
in registro incursum est: ergo per illam debet
reparari; siue ergo hoc vel illo agamus titulo,
aliqua est Mercatori compensatio ad æqualitatem
facienda. Vbi fortè dicat quispiam Officiales
Regios non teneri ratione dicti periculi ad com-
pensationem aliquam. Quod tamen redargui
potest, quia illi tale periculum possunt præca-
uere, quod tamen in Factoribus non accidit,
cùm sit certum semper imminere. Prætereà, pro-
hibitio ne Regia pecunia ex arcis extrahatur,
grauibus sub p&#x0153;nis decurrit, & comperto deli-
cto potest Rex ea, qua pollet, summa auctori-
tate, si quid deficiat, ab Officiali repetere, aut ab
eius fide iussoribus, vt frequenter expertum: vn-
de mirum non est si ex titulo periculi nihil spe-
ciale exigat, aut velit in eo non toto rigore pro-
cedere: At verò Mercator, qui suam pecuniam
Factori credidit, non ea gaudet potestate, neque
præsumi potest velle liberali remissione vti, lucris
semper intentus.</P>
<P>  <absatz-nummer>551.</absatz-nummer> Quæ cùm ita sint, erit nihilominùs<marginalia>An proba-|bilis resolu-|tio contra-|ria, & quæ|pro ipsa fa-|cere videan-|tur.</marginalia>
fortè quispiam, qui probabilitatis aliquid in op-
posita assertione reperiat, aut reperisse sibi videa-
tur; si videlicet vt probabile statuatur iura Re-
gia in conscientiæ foro non deberi; tunc enim
etiamsi Mercator registrum affectet, non ideò est
quòd se debere arbitretur, sed vt periculum re-
dimat, vnde si periculum abesset, neutiquàm de
registro cogitaret. Ex ea ergo parte Factor ad
registrandum non tenetur, in vim scilicet legis.
Ex eo autem quòd periculo exponat, si reipsa
damnum amissionis non est incursum, nihil de-
betur, iuxta eorum sententiam, qui asserunt mu-
tuantem nihil posse leuare ratione periculi recu-
perandi quod mutuò tradit, de quo Tit. 9. The-
sauri. n. 112. Vlteriùs, ex eo quod registro non
subijciat, nihil minùs habet qui pecuniam tradi-
dit, quàm esset facta manifestatione apud registri
iudices habiturus. Et insuper pecunia tradita in
dominium Factoris transit, si cum propria com-
misceatur, neque peculiaris aliqua portio ad il-
lum effectum destinatur, sed ex cumulo id, quod
fuerit necessarium, extrahendum, ex quo ali-
quod discrimen sublucet circa missionem, de
qua n. 549. Iuxta hæc ergo probabilitatem ali-
quam elici posse erit fortè qui sentiat, receptæ
doctrinæ de fructibus industrialibus insistendum.
Illud verosimilius pro seruata pecunia ob adhi-<marginalia>Quid vero-|similius.</marginalia>
bitam diligentiam aliquid Factori deberi, cùm
vtiliter negotium gesserit, & consequenter sta-
tuatur in Mercatorem nihil iniustum perpetras-
se, vt vis argumenti vitetur, de quo num. 547.
Certè cùm casus præfatus in quæstionem venit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0265.jpg/>
@@1@<SE265>250 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>non leuis dubitandi ratio videtur fuisse, nec de-
fuisse assertioni Factoribus fauenti patronos.</P>
<Z><A+1>FESTVM.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An Festa introducta in Di&#x0153;cesi possit Epi-
scopus statuere vt solùm in ciuitate, &
non in agris cum obligatione seruen-
tur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>552.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic in speciali quæsitum occasione Fe-<marginalia>Posse Episco-|pum statuere|id quod in|Titulo quæ-|ritur.</marginalia>
storum, quæ in Limana Di&#x0153;cesi ann.
1584. aut 1585. sunt constituta, & aliorum,
quæ pro Religionibus quibusdam concessa, & re-
sponsum posse vt quæritur in Synodo, quæ in-
stabat, ab Archiepiscopo constitui, sicut & à
quolibet alio Episcopo sua in Di&#x0153;cesi. Et quan-
tùm ad Festa consuetudine introducta probatur.<marginalia>1. Ratio ex|defectu con-|fuetudinis|præscriptæ.</marginalia>
Primò quia vt consuetudo seruandi Festa in agro
obligationem inducat requiritur vt sit legitimè
præscripta, pro quo debet esse tempus immemo-
riale, vt tradit Couarrubias lib. 1. variar. Cap. 17.
n. 8. & iuxta alios debet esse quadraginta anno-
rum, quod videtur sequi Nauarrus Cap. 21. n. 15.
licet alij teneant sufficere decem. Et eam, de qua
agimus, certum est neque esse immemorialem,<marginalia>2. Quia ni-|titur volun-|tate Prælati.</marginalia>
nec quadragenariam, Secundò, (& efficaciùs)
Nam consuetudo hæc est specialis huius ciuita-
tis, & per consequens non habet vim legis vni-
uersalis in vniuersa Ecclesia, sed in hac particu-
lari, vt in proprijs terminis ait Syluester Verb.
Dominica n. 3. §. 4. & ita tota eius vis nititur ta-
cito consensu Dom. Archiepiscopi; sicut con-
suetudo vniuersalis in Ecclesia vim habet ratione
taciti consensus Pontificis; & ita poterit dictus
Præsul præfata Festa abrogare quantùm ad ob-<marginalia>De statutis|in Synodo|Di&#x0153;cesana.</marginalia>
seruantiam in agro. Quod verò attinet ad Festa
in Synodo Di&#x0153;cesana stabilita probatur, quia sta-
tutum ab eo abrogari potest, qui illius fuit au-
ctor, vel ab eius successoribus, vt docet Panor-
mitanus Cap. Cùm acceßisset, de Constit. & Ho-
stiensis in Cap. Ad audientiam, de Clerico non
resid. quos citat & sequitur Syluester Verb. Sta-
tutum nu. 11. & ratio est clara, nam res per eas-
dem caussas dissoluitur, per quas nascitur; & Sy-
nodus hæc præsens tantam habet auctoritatem,
quantam transactæ. De Festis autem pro aliqua
Religione seruari iussis per Breue aliquod Pon-
tificium, idem ostenditur, quia intentio petentis,
& consequenter concedentis eò tetendit, vt san-
ctus solemniter, & cum populi concursu cele-
braretur, & hoc, si celebretur in ciuitate suffi-
cienter obtinetur. Resolutio est non solùm ve-
rosimilis, sed quæ & irrefragabilis debeat meritò
reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>553.</absatz-nummer> Et quod ad consuetudinem attinet, pro<marginalia>De necessa-|rio tempore|ad consuetu-|dinem præ-|scriptam.</marginalia>
tempore ad legitimam præscriptionem necessa-
rio videri potest Diana Parte 6. Tract. 5. Resol. 2.
& 3. Vbi tres citatas sententias adducit, quibus
addit quartam iuxta quam illud relinquitur ar-
bitrio prudentis: post quæ, & discrimen adnota-
tum inter consuetudinem contra leges Canoni-
cas & ciuiles, sic ait Resol. 2. Sed quid ego sentiam<marginalia>In Diana|quæ appa-|reat contra-|dictio.</marginalia>
dicam breuiter. Prima opinio est reijcienda: (de
immemoriali) aliæ tres sunt omnes probabiles (sci-
licet secunda de decennio, & tertia de quadragin-<-P>@@

<-P>tennio; & quarta, de qua dictum) & maximè
quarta. Sed ego tertiæ tamquàm probabiliori adhæ-
reo. Sic ille. Vbi mirabile est quomodo cùm
quartam maximè probabilem præ alijs asserat,
tertiæ tamquàm probabiliori adhæreat. Quod
quidem iuxta nonnullorum sententiam stare pos-
set, qui minùs probabilem sententiam vt talem
cognitam posse ex imperio voluntatis intelle-
ctum amplecti possibile reputant, de quo Nos
alibi; quod tamen iuxta mentem præfati scrip-
toris minimè esse pro certo habeo. Sed quidquid<marginalia>Quid Co-|uarrubiæ|falso attri-|butum.</marginalia>
de hoc sit quod de immemoriali tempore Co-
uarrubiæ attribuitur, immeritò est assertum; ipse
enim citato nu. 8. vers. Decimò, his omnibus, pro
quadragenario stat, de consuetudine locutus vt
à pręscriptione diuersa. Neque ita facilè reijcien-
da talis sententia videretur, quam tantus Do-
ctor amplexus. Et quidem Auctor noster nullius
alterius videtur rationem habuisse; quadragena-
rio contentus, quod constabat elapsum non fuis-
se, sicut modò est, rebus tamen alium statum
habentibus ob recentiores Pontificum Sanctio-
nes, vnde nihil de consuetudine curandum, cùm
nulla contra Pontificias leges in Festorum ob-
seruatione, vel abrogatione decurrat. Et potuit<marginalia>Pro decennio|quæ faciant.</marginalia>
quidem ex elapso decennio argui, iuxta proba-
bilem sententiam, quæ plures & graues patronos
numerat apud citatum Dianam in Quarta opinio-
ne, eos laudantem, & affirmantem rectè do-
cuisse, eo quòd ad abrogandam per consuetudi-
nem legem Canonicam in communi loquendo
longum tantummodò tempus à Iure ipso Ca-
nonico requiratur, & constet alias tempus decem
annorum debere longum reputari ex toto Titulo
Cod. de præscriptiònib. Nihilominùs circa hoc ni-
hil dictum, vnde claudicare videtur probatio,
circa quod non anxiè laborandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>554.</absatz-nummer> Videtur autem in casu præsenti senten-<marginalia>Introductis|Festorum vt|sit contra|Canonicam|legem.</marginalia>
tia prædicta fauere, quia consuetudines, quæ sunt
in fauorem Ecclesiæ, & non contra illam, decen-
nio perficiuntur, vt tradidit Rota par. 2. Decis.
375. num. 8. apud Farinacium. Illa autem con-
suetudo, qua Festa inducuntur, in fauorem Ec-
clesiæ est, cùm ad Dei gloriam, mysteriorum
sacrorum venerationem, aut Sanctorum celebri-
tatem referantur. Sed verò licet id habeat appa-
rentiam quamdam pietatis; reuera sine solido
fundamento est: sunt enim leges Canonicæ cir-
ca Festorum institutionem, certum modum &
formam vt obligare debeant, designantes, vt vi-
deri potest specialiter in Cap. Conquestus de Fe-<marginalia>Cap. Con-|questus de|Ferijs.</marginalia>
rijs: ibi: Quas singuli Episcopi suis Di&#x0153;cesibus cum
Clero & populo duxerint solemniter venerandas. Eo-
dem ergo modo de consuetudine circa hoc lo-
quendum, quo de alijs, licet pro eo minùs vi-
deatur necessarium ob rationem indicatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>555.</absatz-nummer> Ex eo autem quod in præfato Capite di-<marginalia>Ex necessa-|rio populi|concursu|arguitur|contra reso-|lutionem.</marginalia>
citur, videtur resolutio Superior infirmari, in qua
supponitur Episcopum posse Festa instituere, &
consequenter moderari, aut abrogare. Cùm enim
Episcopus ad Festorum obseruationem stabilien-
dam cum Clero debeat & populo concurrere,
pro illis abrogandis, aut ex toto, aut ex parte,
Cleri etiam & populi debet concursus adhiberi,
vt stet proloquium adductum, rem scilicet per<marginalia>Cap. Pro-|nuntian-|dum de|Cons. d. 3.</marginalia>
easdem caussas dissolui, per quas nascitur. Adde
Cap. Pronuntiandum de Consecrat. dist. 3. ibi:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0266.jpg/>
@@1@<SE266>De obligatione Festorum extra Ciuitatem. 251
<duolan 2><-P>Illæ festiuitates, quas Episcopi in suis Episcopatibus
cum populo collaudauerint. Vbi licet de Clero non
habeatur mentio, est tamen proculdubio intelli-
gendus, quia res fauorabilis est, & quæ omnes
tangit; vnde & id supponi credendum etiam est
cùm constet Episcopos ad rerum grauium ex-
peditionem Cleri, saltem Capitularis, debere
consilium adhibere. Ad quod responderi potest<marginalia>Fit satis 1.|ex sufficienti|negatione|consensus|Episcopi.</marginalia>
ad abrogationem Festorum ex toto aut ex parte
Episcopi decretum esse sufficiens, quia illius con-
sensus est in illorum institutione præcipuus, vnde
eo reuocato, cessat obligatio; sicut vna parte
præcipua deficiente, desinit esse, quod ex illa &
alijs fuerat constitutum. Neque enim tenetur
Episcopus ad consensum prorogandum, cùm
nullibi talis obligatio reperiatur. Proloquium au-
tem dictum est quidem verissimum, sed non in-
telligendum de caussis collectiuè, sed de illis, quæ
pro dissolutione sufficiant; cùm sit aliud etiam
certissimum axioma, quòd bonum ex integra caus-
sa, malum ex quocumque defectu. Prætereà, sen-<marginalia>Item ex con-|suetudine.</marginalia>
tentia est Doctorum quamplurium ex consue-
tudine posse Episcopos sine populo Festa consti-
tuere cum Cleri consilio, pro quo P. Suarez
Tomo 1. de Religione lib. 2. cap. 11. nu. 9. ita scri-
bit: Intelliguntur etiam hæc stando in Iure commu-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ni: nam per consuetudinem videtur huic iuri dero-
gatum: solent enim Episcopi cum consilio Cleri, vel
aliquorum de Clero, hæc præcepta populo dare, illo
non vocato, nec consulto: & similiter solet populus
talia præcepta tenere, & acceptare: quæ consuetudo
seruanda est vbi introducta fuerit. Sic ille, cuius li-
mitationem, Vbi introducta fuerit, apud alios non
extat, quia iudicant esse vbique receptam huius-
modi consuetudinem. Sic P. Azor Tomo 2. lib. 1.
cap. 26. quæs. 1. in fine & alij, quos adducit, &
sequitur Leander Tomo 3. Tract. 1. Disp. 2. Quæs.
11. & Auctor quidem iuxta sententiam istam
locutus, quatenus de Festis agebat in Synodo
Di&#x0153;cesana institutis, de quibus moderandis in
Synodo etiam Di&#x0153;cesana tractabatur. Quod
equidem neque necessarium est, cùm extra Sy-
nodum id fieri possit, & ex sola Episcopi volun-
tate, vt dictum est, Festa valeant abrogari, sicut
& moderari sic instituta iuxta dictum Cap. Pro-
nuntiandum, quod est Concilij Lugdunensis, vbi
post allata verba sic additur: Quæ vicinis tantùm<marginalia>Cap. Pro-|nuntian-|dum.</marginalia>
circummorantibus indicendæ sunt, non generaliter
omnibus. Vbi circummorantium nomine ciues
Episcopalis ciuitatis intelligendi veniunt; si enim
alij, ineptus esset sensus dispositionis prædictæ,
quòd scilicet illis solis sint Festiuitates indicendæ:
alioquin ciues intra degentes viderentur exclusi.
Et quidem cùm populi requirendus consensus
sit, id ipsum indicat ad populum ipsum Festum
pertinere, & non ad alios; si enim ad illos, etiam
ipsi essent requirendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>556.</absatz-nummer> His addi potest de consuetudine etiam<marginalia>Consensum|Cleri non|requiri ex|consuetudi-|ne iuxta|P. Fagund.</marginalia>
videri posse Episcopum sine concursu Cleri Fe-
sta instituere, sic enim circa illud scribit P. Fa-
gundez lib. 1. circa 1. Ecclesiæ Præceptum cap. 3.
nu. 8. Credo tamen absolutè dicendum esse, de con-
suetudine posse Episcopos absque Cleri & Capituli
consensu id facere, saltem si non in perpetuum, sed
pro vna aut altera vice dies Festos instituant, vt ci-
tiùs negotia expediantur, vt insinuat Syluester verb.
Consuetudo. nu. 1. & adduci potest Cap. Non est, de<-P>@@

<-P>consuetud. in 6. Licet enim rationabile sit quòd Epis-
copus negotia Ecclesiastica pertractet cum Capituli
consensu & consilio. Cap. Nouit, & Cap. Quanto
de his, quæ fiunt à Prælatis: quia firmius est iudi-
cium plurimorum. Cap. Prudentia de officio Delega-
ti. Et Cap. De quibus dist. 20. tamen consuetudo
potuit introducere contrarium, vt dicitur in prædicto
Cap. Non est, de consuetud. & ratio ibi redditur, vt
videlicet negotia Ecclesiastica citiùs expediantur.
Sic ille, non quidem tantùm de possibili consue-
tudine locutus, sed quæ reuera sit, vt patet ex
verbis illis: Potuit introducere contrarium. Et præ-
tereà ex eo quòd ante prædictam resolutionem
P. Azorij, & P. Suarij sententias attulerat, ex qui-<marginalia>P. Azor.</marginalia>
bus ille citato cap. 26. Quæs. 3. sic ait: Tertiò quæ-
ritur, An poßit Episcopus dies Festas instituere citra
Clericorum consesum? Respondeo iure communi non
posse, quod perspicuè traditur in Cap. Conquestus.
Cap. Pronuntiandum: nec puto consuetudine con-
traria hactenus id iuris abrogatum. Sic ille. Hic
autem suprà num. 8. cùm idem statuat Ius com-
mune, sic subdit: Quamuis in his multùm valeat<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
consuetudo, vt decernitur in cap. 3. de Consuetud. in
6. Vbi quidem circa consuetudinem, quæ vi-
geat, neque affirmat, neque inficiatur. Illis ergo
præmissis sententiam suam citatus Scriptor appo-
nit, vt vidimus, dicens, Credo tamen absolutè di-
cendum &c. Ex quibus videtur fieri, etiamsi con-
suetudo reipsa non sit, esse tamen aut consuetu-
dinem, vel tale aliquid, vt Episcopi possint sine
Clero Festa instituere, & consuetudinem in-
choare.</P>
<P>  <absatz-nummer>557.</absatz-nummer> Concludendum Doctoris Eximij sen-<marginalia>Vt faueat ille|resolutioni.</marginalia>
tentia ex citato nu. 9. vbi hæc habet: Hæc autem
locum habent ante latum præceptum: Semel autem
præstito consensu, & stabilito præcepto, non erit in
potestate populi contradicere, & illud abrogare, nisi
Episcopus consentiat: Episcopus autem potest solus
illud abrogare, quia quoad hoc non est potestas eius
vllo iure restricta (sic corrigendus error typogra-
phicus, aut alterius, dum Præscripta reponitur)
Sic ille, addens statim, quæ dedimus num. 555.
Quem vti egregiè loquentem, eisdem fere ver-
bis sequitur P. Fagundez nu. 13. Licet autem de<marginalia>P. Fagund.</marginalia>
populi consensu loquantur, eadem est ratio de
Clero, quia quoad hoc non est potestas eius vllo iure
restricta. Sin minùs dicat qui secus senserit, vbi
illud. Sed non equidem dicet, quia nullibi, et-
iamsi fingendi fiat copia. Locuti autem sumus
de potestate Episcoporum, ac si nulla recens pro-
hibitio extet, cum tamen Constitutio Vrbani
VIII. possit in contrarium allegari. Sed certè per
illam non esse potestatem Episcopis Iure conces-
sam vllatenus abrogatam benè probat P. Quin-
tanadueñas Tomo 2. Singularium Tract. 1. Singul. 8.
& ex ipsius Constitutionis tenore non ægrè po-
test demonstrari. Videatur ille, & nos ad alia fa-
ciamus gradum, id adiecisse contenti Episcopos,
si ita pietati expedire iudicent vt Festum aliquod
occurrente non leui occasione, solemniter ex
præcepto celebretur, id sublato posse scrupulo
decernere, iuxta id, quod tradit P. Palaus Tomo 2.
Tract. 8. Disp. 2. Puncto 2. num. 6. Sine Cleri &
populi consensu, aut consultatione, quod & te-
net P. Fagundez suprà n. 11. Licet autem Lean-
der neget absolutè, & in speciali contra citatos
statuat, & plures pro se adducat quoad genera-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0267.jpg/>
@@1@<SE267>252 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>lem negationem: speciale tamen illud neque
negasse, neque negaturi comperiuntur, videatur
ille Quæst. 8. & P. Palaus citato nu. vbi de con-
suetudine ferè vbique recepta circa non vocatum
populum, aut vocandum contestatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>558.</absatz-nummer> In fine præfatæ Resolutionis id Auctor<marginalia>Circa com-|pellentes la-|borare Indos|in Festis,|circa quæ|habent pri-|uilegium.</marginalia>
tradit, quod & nonnulli alij circa compulsionem
Indorum ad laborandum in Festis pro Europæis,
ad quæ illi beneficio peculiaris priuilegij non
sunt obligati, scilicet ex eo titulo non peccare
mortaliter eos compellentes, nisi talis inferatur
violentia, quæ aliàs eorum esset contraria liber-
tati. Quod illius exemplo confirmat, qui ieiuna-
re volentem ad comedendum compelleret eo
die, in quo alij ieiunare tenerentur, cùm tamen
sic compulsus priuilegij gratia potiretur: talis
enim contra ieiunij præceptum non delinqueret,
quidquid de violentia sit, in qua grauis esse cul-
pa posset. De quo dictum à Nobis Titulo 12.
Thesauri nu. 421. & 422. Sicut & nu. 423. de
Æthiopibus. Et posset quidem dici in ieiunio di-
uersam esse rationem: esset enim compulsio ad
rem naturæ commodam, & subtractio laboris:
cùm tamen in compulsione ad laborandum, &
labore quidem defatigationis non leuis, neque
ordinariæ, quanta sit molestia, & naturæ op-
pressio, vel à nimis lippientibus oculis videatur
& vexationem hanc voluit Limense Concilium
cautione adhibita propulsare. Videantur dicta
citato in loco, vbi & Consilij mandatum.</P>
<Z><A+2>G.
GABELLA.</A+2></Z>
<P><INI3>M</INI3>ulta de illis Tomo 1. Thesauri in locis,
quæ dabit Index, & in Additionibus
num. 41. & 42.</P>
<Z><A+2>GRATIA.</A+2></Z>
<P><INI2>P</INI2>Ro ijs quæ ad illam spectant consulendus In-
dex Tomi eiusdem.</P>
<Z><A+2>GRATITVDO,</A+2></Z>
<P><INI2>N</INI2>Onnulla pro ipsa ibidem. Et Tomo 2. Verb.
Officium.</P>
<Z><A+2>GVBERNATOR.</A+2></Z>
<P><INI2>P</INI2>Ro illis multa, quæ Tomi 1. Index mini-
strabit. Cùm enim pro hac littera nihil spe-
ciale occurrat, ne penitus intacta transeat, hæc
libuit indicasse: aliquid tamen dabit Index.</P>@@

<Z><A+2>H.
HERES.</A+2>
<A+1>De herede grauato vtilis disquisitio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>559.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Vidam diues testator in Indijs he-<marginalia>Casus pro-|positus &|dubia circa|illud.</marginalia>
redem Religiosum nepotem desig-
nauit, grauatum tamen instructio-
ne secreta, vt legatis quibusdam adimpletis, eam
pecuniæ Summam in Hispaniam transmitteret,
qua posset in eius patria Maioratus institui, trium
millium annuorum ducatorum. Eo mortuo heres
dictus & Executores testamenti circa legata ex-
cesserunt, multò plura lndis tribuentes, quorum
testator Commendatarius fuerat, quam ab ipso
fuerat constitutum, qui nihil ijs se debere prote-
status fuerat; volebat tamen eisdem, per quos
ditatus fuerat, gratum se vt poterat exhibere.
Hac ergo de caussa id, quod circa Maioratum
fuerat ab ipso dispositum, impleri non potuit, &
circa hoc dubia aliqua sunt proposita. Primum
an posset id, quod ex bonis restabat transmitti,
vt medietas ad Capellanias fundandas conferre-
tur de quibus etiam testator, medietate alia inter
consanguineos distributa? Secundum, an si id mi-
nùs conueniens appareat, pro maiori defuncti
vtilitate, quod ad animam, & multorum spiri-
tuale commodum spectat, posset heres Religio-
sam fundare domum? Tertium, an dictus heres
posset Trebellianicam detrahere, quartam scili-
cet hereditatis partem? Ad quæ responsum, vt
sequitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>560.</absatz-nummer> Ad Primum, & consequenter ad Secun-<marginalia>Non posse vl-|tim am vo-|luntatem|testatoris|commutari.</marginalia>
dum, non potuisse prædictum heredem commu-
tare defuncti voluntatem ex Clementina Quia
contingit de Relig. domib. vbi Ancharranus Col.
1. Cardinalis Zabarella nu. 3. Imola nu. 2. Verba
Clementinæ sunt: Cùm ea, quæ ad certum vsum<marginalia>Clemems.|Quia con-|tingit,</marginalia>
sunt destinata fidelium, ad illum debeant, non ad
alium (salua quidem Sedis Apostolicæ auctoritate)
conuerti &c. Vbi Glossa ait, Non ad alium etiam
pium. Et idem Cardinalis nu. 3. & Imola nu. 9.
Item, quia vltima testatoris voluntas implenda
est in ea forma, quæ est ab illo disposita. l. Qui
hered. de Condit. & demonstrat. vbi statuitur
eum, qui grauatus est certam pecuniæ summam
tradere N. seruo, non satisfacere, si eam N.
eius domino tradat, licet ad eum sit tandem de-
uentura, vtpotè etiam dominum bonorum serui.
Vltima enim voluntas pro lege habenda 13. q. 2.
Cap. Vltima voluntas. Spinus de Testamentis in
Glossa Rubricæ par. 1. nu. 32.</P>
<P>  <absatz-nummer>561.</absatz-nummer> Neque obstat, si dicatur voluntatem di-<marginalia>Si nequeat|totaliter, est|partialiter|adimplenda.|Vbi Bartolus|explicatus.</marginalia>
ctam in casu nostro non posse adimpleri; quo
euentu, vt ait Bartolus in l. Liberto. §. Lucius. ff.
de leget. ann. debet in aliam commutari. Nam
idem apud P. Molinam Disp. 249. & apud Co-
uarrubiam Cap. Tua de Testamentis nu. 6. in fine
ait, quod si legetur pecunia aliqua ad vsum pium,
pro quo sit insufficiens, debet conuerti in alium
pium vsum auctoritate Episcopi. Quod etiam te-
nent Doctores alij apud Syluestrum verb. lega-<marginalia>l. Legatum|ff. de vsu|fructu.|P. Molina.</marginalia>
tum 4. nu. 11. & P. Molinam suprà. Et clarè col-
ligitur ex l. legatum ff. de vsu fructu legat. vbi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0268.jpg/>
@@1@<SE268>De herede grauato dubia quædam. 253
<duolan 2><-P>Doctores. Illius verba sunt: Si quis legauit præ-
dium alicui ciuitati ad faciendum spectaculum, tale-
que spectaculum prohibitum sit in ea ciuitate, tale le-
gatum arbitrio heredum ac primorum ciuitatis con-
uertendum est in rem aliam licitam. Deinde, quia
quod dicitur de non possibili adimpletione lega-
ti, intelligendum est de impletione neque in to-
tum, neque in partem, vt si iubeatur fieri Eccle-
sia in tali loco, qui à Turcis occupatur, aut pons
vel Ecclesia, neque est pro eo pecunia sufficiens;
quia res istæ non recipiunt commodam diuisio-
nem neque enim dimidius pons, aut dimidia est
Ecclesia facienda: Sed quando quoad partem ad-
impleri potest eiusdem generis, vt in casu nostro,
vbi si nequeant annui redditus ex integro consti-
tui, potest tamen eorum pars, cùm non exigua
reuera sit, vt ait P. Molina suprà. Vers. Quomodo<marginalia>P. Molina.</marginalia>
aliquid, siquidem voluntas testatoris quoad fieri pos-
sit, seruanda est. Vbi non assequor (verba Auctoris
sunt) id quod in Consilio cum sua subscriptione dici-
tur de medietate bonorum agendo, quæ pro redditibus
annuis callocanda erat ad familiæ illius decus, scili-
cet commutationem sine Superioris auctoritate fieri
posse: cùm tamen circa illud esse difficultas nequeat, ita
vt neque cum Pontificis auctoritate id fieri nequeat.</P>
<P>  <absatz-nummer>562.</absatz-nummer> Et est illa Caietani clarissima sententia.<marginalia>Neque au-|ctoritate|Pontificis|contrarium|fieri posse.</marginalia>
2. 2. q. 89. ar. 9. vbi ait quod si iurem me daturum
Petro mille scuta, non potest Pontifex iuramen-
tum relaxare. Verba illius sunt: Prælatus Eccle-
siasticus, & Papa non habet ita potestatem supra iu-
ramenta, sicut supra vota, quia non est ita in potesta-
te Papæ auferre ius tertij in rebus non Ecclesiasticis,
ac est in potestate sua commutare votum in aliquid<marginalia>Caietanus.</marginalia>
gratius Deo, quia est Dei Vicarius, & non est vica-
rius illius hominis. Et idem sequitur Aragon ibi-
dem. Et Sotus lib. 8. de iustitia. q. 1. art. 9. & ad-
dit Aragon sic: Dico Tertiò quòd Papa non potest<marginalia>Aragon.</marginalia>
irritare nisi iuramenta de rebus ad Ecclesiam perti-
nentibus facta, vel quæ constat vi atque iniuria esse
extorta. Primum potest, quia reliquorum iuramento-
rum materia non subijcitur potestati Papæ. Vnde
infertur minùs posse illum dispositionem dictam
commutare, quia plus iuris confert testator ne-
potibus suis ratione illius, quam ille, cui ego iu-
rem mille scuta me daturum, quia hæc est pro-
missio, illa verò donatio. Cap. Requisisti de testa-<marginalia>Cap. Re-|quisisti de|testam.</marginalia>
mentis 16. ibi: Quia hoc ille, qui donat. &c. quæ
donatio morte testatoris confirmatur, & firma
remanet. Item, quia si iurem me daturum Ec-
clesiæ Calicem, Caietanus in Opusculis fol. 93. &
plures alij Theologi asserunt talem Ecclesiam ius
nullum acquirere. Et licet Nauarrus de redditib.
Monito. 1. affirmat ius acquirere; nullus est ta-
men Auctor qui dicat fidei commissarium sub-
stitutum ius ad hereditatem non acquirere: na-
que in eo dubium esse potest, nam l. vlt. 5. parti. 6
iubet quòd si heres grauatus nolit hereditatem
tradere fideicommissario, cum ad tradendam Iu-
stitia compellat, & quòd in p&#x0153;nam quarta ei
Trebellianica subtrahatur, vt notat Spinis de Te-
stamentis Glossa 27. nu. 8. & est textus in l. heres.
de his, quibus vt indignis: ergo substitutus ius
habet ad hereditatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>563.</absatz-nummer> Et vt hoc radicitus intelligatur suppo-<marginalia>Vrgetur ex|differentia|finis inter|Principem|temporalem</marginalia>
nendum est quòd quemadmodùm finis tempo-
ralis Principis est temporalis quòd scilicet Res-
publica in statu tranquillo conseruetur, ita & me-<-P>@@

<-P>dia in ordine ad hunc finem temporalia sunt: in<marginalia>& Pontifi-|cem. Vbi|circa hanc|specialia|aliqua.|Victoria.</marginalia>
Pontifice aurem secus accidit, cuius finis spiri-
tualis est, supernaturalis scilicet beatitudo, vnde
& media debent esse spiritualia & supernaturalia,
de quo doctè Victoria de potestate Ecclesiæ. §.
qui incipit, Vtrùm potestas spiritualis sit supra po-
testatem ciuilem per totum. Et P. Molina Disput.
29. Vnde infertur Primò Pontificem non habere
directè potestatem supra res temporales, sed in-
directè, quatenus scilicet conferre possunt in or-
dine ad finem supernaturalem, aut illi obstare;
& ita nec leges iustas à Principibus latas abroga-
re: & etiam in casu, quo tales non sint, aduer-
tunt duo citati requirendos esse vt eas abrogent:
& si noluerint, tunc esse à Pontifice reuocandas.
Et ita si testator legatum relinqueret pro re ali-
qua, quæ in perniciem cederet animarum,
benè poterit illud in rem aliquam piam com-
mutare: secus si legatum sit ad rem merè tem-<marginalia>Syluester.</marginalia>
poralem, vt tradit Syluester, qui ex Baldo, An-
gelo, & Salcedo statuit non posse Pontificem
vsum rerum alterare, quæ per fideles sunt reli-
ctæ. Sic Verb. Legatum 4. nu. 2. & addit: Quod
intellige de potestate ordinaria, & in non pijs, secus
de absoluta, & in pijs legatis. Et potestatem or-
dinariam vocat, iuxta quam nequit directè dis-
ponere circa legata temporalia, sed indirectè, in
quantùm est necessarium ad finem supernatu-
ralem, & eodem modo loquitur Victoria su-<marginalia>Victoria.</marginalia>
pra Proposit. 3. num. 8. vbi ait quòd Papa non
habet iudicare saltem via ordinaria de caussis
Principum, aut iurisdictionum. Et vt ex con-
textu clarè constat, eius mens est non posse,
nisi quando necessarium fuerit pro bono spiri-
tuali, de rebus temporalibus iudicare. Et hoc
est quod Iuristæ dicunt, quos allegat & sequi-
tur Spinus suprà Glossa 28. num. 24. Pontifex<marginalia>Spinus.</marginalia>
in actu & in habitu habet potestatem spiritualem:
temporalem in habitu tantùm, quam reassume-
re potest in aliquibus casibus, & statim subdit:
Pontifex in his, quæ concernunt animam, potest
temporalem & sæcularem iurisdictionem, quam
habet, in habitu, ad actum & exercitium redu-
cere.</P>
<Z><A+1>Argumenta quædam contra præfatam re-
solutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>564.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum, si quis promittat Calicem Ec-
clesiæ, potest Pontifex votum commu-
tare vt eum alteri Ecclesiæ ab ea, cui promisit,
conferat: ergo similiter in legato temporali, vt
in opus pium conuertatur.</P>
<P>  Secundum, quia Religiosus heres erat domi-
nij capax, & ita bona conditionem spirirualem
sunt adepta, vnde & poterit Pontifex ad pium
opus applicare. Tertium, Quia commutatio ta-
lis erit in melius, & conueniens ad bonum spiri-
tuale.</P>
<P>  Quartum, quia nepotibus defuncti nulla fit
iniuria, quia non aufertur quod ab illo est ipsis
legatum: quandoquidem id non extat, vel certè
parum, Capellanijs institutis, quæ institutio, vti
opus pium, est alijs præferenda: neque obliga-
tio subest vt illis tribuatur, cùm in opera alia pia
possit impendi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0269.jpg/>
@@1@<SE269>254 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><P>  Quintum, quia opinio probabilis est legata,
sæcularia & temporalia posse in alia commutari;
& cùm iuxta illam sit contractus celebratus, &
Scriptura confecta, debere ad executionem de-
duci.</P>
<P>  Sextum, quia legatum & fidei commissum
exæquantur: ergo sicut potest legatum vnum
in aliud commutari, ita & fideicommissum.</P>
<P>  Septimum, nam quando testatoris voluntas
non est executioni mandata, ab Episcopo potest
adimpleri.</P>
<P>  Octauum, quia fideicommissum prædictum
fuit conditionale, & ita substituti non habent ius
ad hereditatem quoadusque Maioratus institua-
tur: ergo nulla ipsis in permutatione irrogatur
iniuria.</P>
<Z><A+1>Ad sex priora Responsio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>565.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D Primum constat ex dictis circa iu-<marginalia>1. Ex voto|non benè|argui.</marginalia>
ramentum, & ita negatur consequen-
tia, nam votum Deo fit, & res est pia, & ita Pon-
tifex vt Dei Vicarius hanc potest facere commu-
tationem, non ita iuramentum circa rem tempo-
ralem. Videatur Caietanus suprà, qui ferè in pro-
prijs terminis huic respondet argumento.</P>
<P>  Ad Secundum, bona aliqua esse spiritualia<marginalia>2. ex bono-|rum distin-|ctione.</marginalia>
posse duobus modis. 1. ad tempus, & per mo-
dum transeuntis. 2. permanenter, & in perpe-
tuum. Quo supposito dicitur Pontificem, etsi pos-
sit facere prædictam conuersionem pro tempore,
quo futura sunt spiritualia, sed non pro tempore,
quo sæcularia. v. g. Instituit quis heredem Ec-
clesiam pro sex annis: post quos instituit Pe-
trum, vt ex illis Maioratum vel fundaret, vel au-<marginalia>Commodum|exemplum.</marginalia>
geret. Tunc benè potest Pontifex commutatio-
nem facere pro sexennio, sed non pro vlteriori
tempore, quia tradenda sunt Petro. Ergo simili-
ter in nostro casu, quia voluntas testatoris nō fuit
vt nepos bona illa ad propriam vtilitatem retine-
ret, nisi pro bonorum ipsorum meliori statu, eo
tantùm tempore, quod esset ad voluntatem eius
exequendam necessarium. Quòd autem Ponti-
fex nequeat illa in opera pia perpetua conuertere
probatur. 1. quia nequit tollere ius acquisitum
fidei commissario, vt constat ex dictis circa iura-
mentum. 2. quia Ecclesia dicta tenetur bona il-
la reddere reddendo temporalia, idque ex iusti-
tia: & Pontifex nequit Ecclesiæ talem obliga-<marginalia>De herede|grauato|committente|crimen læsæ|maiestatis,|aut ingre-|diente Reli-|gionem.</marginalia>
tionem remittere, quia esset in Petri præiudi-
cium, cui nequit ille damnum inferre in tempo-
ralibus, nisi quando id ad spirituale bonum po-
test conducere, iuxta dicta. 3. Si heres grauatus
committat crimen læsæ Maiestatis, bona pro
solo tempore vitæ illius confiscantur, & post
mortem fidei commissario conferuntur iuxta l.
14. ff. 5. part. 6. verb. Tanto tiempo. Vbi Grego-
rius Lopez Doctores alios allegans. Et Spinus
suprà Glossa 27. nu. 27. & P. Molina Disp. 80.
lit. R. Item accidit quando Religionem ingre-
ditur: post mortem enim naturalem deferenda
est hereditas fidei commissario, neque Mona-
sterium poterit illam sibi retinere, vt citati te-
nent. Gregorius vbi suprà. Spinus num. 75. &
P. Molina lit. C. licet bona prædicta pro tem-
pore vitæ heredis prædicti spiritualia fuerint, vt-
potè Monasterij. Et P. Molina doctrinam præ-<-P>@@

<-P>fatam limitat in herede Religionem PP. Mi-
norum ingresso, aut in Societatem Iesv, tunc<marginalia>Limisatio|quædam.</marginalia>
enim statim ac Professionem emiserit heredi-
tas est fidei commissario transmittenda. Immò
plus addendum, quòd licet per impossibile
posset Pontifex cum Religione dispensare vt he-
reditatem retineret: saltem non posset Religionis
Prælatus, cui de testatoris voluntate constaret,
iuxta inferiùe dicenda, & est casus præsentis quæ-
stionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>566.</absatz-nummer> Ad Tertium respondetur concedendo<marginalia>3. ex potesta-|te circa pia,|& quid de|legato ad|rem illici-|tam.</marginalia>
quod de Calice dicitur, quia est legatum pium,
circa quod Pontifex habet directam potestatem,
quod secus accidit in temporali, vt probatum re-
manet. Si verò legatum tale sit pro re illicita &
contra bonos mores, poterit ille in rem piam
commutare, ratione necessitatis. Et ita Victoria<marginalia>Victoria.</marginalia>
§. citato nu. 5. sic ait: Non ergo sufficiat vt aliquid
sit necessarium ad finem, quod spectat ad Papam, sed
oportet vt illud sit in casu neceßitatis. Et P. Molina<marginalia>P. Molina.</marginalia>
supra Conclus. 3. ita scribit: Papa ex consequenti
habet supremam & amplißimam potestatem iurisdi-
ctionis temporalis super omnes Principes, & reliquos,
qui sunt de Ecclesia, præcisè tamen, quantùm postulat
finis supernaturalis, ad quem supernaturalis potestas
ordinatur. Quare si id exigat finis supernaturalis,
potest Papa deponere Reges, potest etiam inter eos iu-
dicare de rebus temporalibus, legesque eorum infir-
mare, & reliqua omnia inter Christianos omnes exe-
qui, quæ ad supernaturalem finem, salutemque com-
munem spiritualem, non vtcumque, sed simpliciter
prudentis arbitrio iudicata fuerint necessaria. Sic il-
le, cuius vltima verba sint ponderanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>567.</absatz-nummer> Pro responsione ad Quartum supponen-<marginalia>4. Ex dam-|nabili dispo-|sitione bono-|rum in he-|rede.</marginalia>
dum est testatorem pro redditibus annuis Maio-
ratus certam designasse pecuniæ quantitatem,
voluit enim esse duorum mille & quingentorum,
aut trium mille ducatorum: pro Capellanijs au-
tem nihil determinatè disposuit, sed solùm vt ex
sexta parte bonorum fundarentur certæ Capella-
niæ, & ita neque Missarum numerum designa-
uit; numquàm enim diuites exactam habent fa-
cultatum suarum cognitionem. Hoc supposito, id
quod heres præter voluntatem testatoris insump-
sit, aut necessarium fuit ad illius exonerandam
conscientiam, soluens debita, quorum ille non
meminit, aut non fuit necessarium? Si prius, to-
tum illud debet heres grauatus accipere in partem
Trebellianicæ, quandoquidem excessit de bonis
testatoris disponens contra eius voluntatem. Ne-
que ego assequi possum (verba sunt Auctoris)
quomodò in Consilio, de quo suprà, ex vna parte
asseritur Religiosum viginti mille argentea pon-
dera, seu octoregales, imprudenter expendisse, &
ex alia dubium non esse quo minùs possit suam
Trebellianicam detrahere. Si necessarium erat, id
minus ex bonis testatoris habetur, quia debita
non computantur in bonis testatoris: & ita ex ijs.
quæ remanent, detractis debitis, & ijs solutis, v-
num est corpus conficiendum, atque ex 6. parte
Capellaniæ fundandæ, ac reliquum ad Maioratus
redditus applicandum, quod in terra illa, in qua
etiam nobilium exiguæ esse solent facultates,
magnæ erit considerationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>568.</absatz-nummer> Ad Quintum, est quidem probabile le-<marginalia>5. Ex legatis|temporalibus|vt possit|argui.</marginalia>
gata temporalia posse commutari: sic enim gra-
ues Auctores tenent, quos allegant Couarrubias<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0270.jpg/>
@@1@<SE270>De herede grauato dubia quædam. 255
<duolan 2><-P>suprà cap. 6. & Spinus parte 1. Glossæ Rubricæ nu.
29. & etiamsi illa sint pro opere publico, est
opinio certissima stabilita in l. legatum ff. de ad-
ministrat. rerum ad ciuit. Sed hanc commutatio-
nem facturus est Princeps, vt clarè tenet Nauar-
rus Consilio. 13. de voto nu. 6. Spinus & Couar-
rubias, qui vers. Sic Iurisconsultus, postquàm dixit
legatum ciuitati factum ad opus publicum posse
à Principe conuerti in opus aliud, statim subdit
eodem modo posse Papam legata pia in alia pia
etiam commutare. Quod si quis dicat Conci-
lium Tridentinum Seßione 22. cap. 6. de Refor-
mat. vbi facultatem Episcopis tribuit ad commu-<marginalia>Pro illis à|Tridentino|non concessa|facultas|Episcopis.</marginalia>
tanda legata, id ad pia non restringere, & quod
Concilium nullus præter Papam potest declara-
re. Occurrendum est ex eo quòd Concilium de-
bet iuxta Ius intelligi, quia cum Episcopis lo-
quitur, quos supponit notitiam Iuris habere,
iuxta quod neque Pontifex valet temporalia le-
gata commutare. Item in Cap. Tua nos de testa-
mentis ita expressè dicitur: Cùm igitur in omni-
bus pijs voluntatibus sit per locorum Episcopos proui-
dendum. Quod verò ad declarationem Concilij<marginalia>Vt queat|illud decla-|rari.</marginalia>
attinet, passim à Doctoribus adhibetur. Quod
verò ad declarationem Concilijattinet, passim
à Doctoribus adhibetur. Quod enim Pontifex
vetat, tantùm est cùm sensus esset penitus du-
bius, vt ait P. Henriquez lib. 7. de Indulgentijs
cap. 29. nu. 4. Præfatum autem Caput dubio ca-
ret, cùm sit res plana, & principium Iuris, debe-
re intelligi iuxta id quod Doctores & Iura præ-
scribunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>569.</absatz-nummer> Ad Sextum conceditur legata & fidei<marginalia>6. Legata|& fidei|commissa|exaquari.</marginalia>
commissa coæquari, vt communiter Doctores
tradunt, quos refert & sequitur Couarrubias in
Cap. Raynucius de testamentis §. 10. num. 2. Sed
quemadmodum Prælatus non potest legatum
non pium commutare, nisi ad spiritualem sit fi-
nem necessarium; sic neque fidei commissum,
nisi sit pium. Vt si quis heredem relinquat Pe-
trum, & eum grauet vt post certum tempus he-
reditatem tali transmittat Ecclesiæ.</P>
<Z><A+1>Duobus alijs fit satis argumentis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>570.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D Septimum immeritò dici à Couar-<marginalia>Ex sola ne-|gligentia|Executorum|non posse|Episcopos|commutare.</marginalia>
rubia affirmari ob solam Executorum
negligentiam posse Episcopum testatorum vo-
luntatem commutare, cùm teneat apertè con-
trarium; & solùm referat Auctores aliquos ipsi
aduersantes. Qui tamen reuera loquuntur de le-
gatis pijs, vt apertè constat de Felino, vno ex al-<marginalia>Felinus.</marginalia>
legatis ab illo, in Cap. Super his. de accusat. Col.
2. vbi sic ait: Facit singulare dictum Ioannis de
Imola, quòd licet Episcopus, vel alius citra Papam non
poßit alterare relicta ad pium vsum; tamen Episco-
pus voluntatem testatoris nondum executam potest
alterare. Sic ille. Et quod hîc conceditur Epis-
copis est, quòd solùm voluntas non executa te-
statoris sufficiat vt eam possint alterare. Sed me-
ritò contrarium defendit Couarrubias, & effica-
cissimè ex Cap. Tua nobis de testam. ibi: Man-
damus quatenus Executores testamentorum huius-
modi, vt bona ipsa fideliter & plenariè in v-
sus prædictos expendant, monitione præmissa com-
pellas. Non ergo eorum est satis negligen-
tia.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>571.</absatz-nummer> Ad Octauum & vltimum dicitur fidei<marginalia>8. Ex eo|quòd fidei|commissum|sic modale.</marginalia>
commissum præfatum non esse conditionale, sed
modale: vt enim ait Antonius Gomez Tomo 1.
variarum. cap. 12. nu. 59. & nu, 70. & P. Molina
Disp. 208. & communiter Iuristæ, conditio ex-
plicatur his verbis Si, Nisi, & similibus. v. g. Lego
Titio centum, si nauis ex Asia venerit. Modus au-
tem dictione Vt, Hispanè Para. Vt, lego Titio
centum, vt emat fundum. Et discrimen inter lega-
tum conditionale & modale est quidem ma-
gnum: conditio enim dispositionem suspendit,
ita vt vim non habeat donec conditio impleatur:
& ita si legatarius anteà moriatur, legatum non
transmittitur ad heredes legatarij: Modus au-
tem non suspendit dispositionem, & ita vim ha-
bet illa ante modi positionem, & per consequens
ad heredes transmittitur, si modus talis sit, qui ab
ipsis possit adimpleri. Et ita si testatoris nepotes
fuissent mortui, eorum heredes succedunt, & te-
nentur bona hereditatis redditualia constituere,
iuxta testatoris voluntatem, habentque actionem
contra heredem grauatum secundùm commu-
nem opinionem, vt ait Antonius Gomez suprà
nu. 71. & plus addo, quod cùm testator satis su-
superque cognouerit Religiosum nepotem in
Hispaniam non profecturum ad redditus pro Ma-
ioratu stabiliendos; ius habent fidei commissarij,
vt ipsis hereditaria pecunia tradatur, præstita
cautione de reddituum constitutione, iuxta do-
ctrinam Antonij Gomez nu. 70. & 71. & huc-
usque de commutatione relictorum pro Maiora-
tu, iam de Capellanijs.</P>
<Z><A+1>An relicta pro Capellanijs possint in alium
pium vsum commutari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>572.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima assertio affirmatiua, cum aucto-<marginalia>1. & 2.|Assertio|Affirmatiua|pro Pontifice,|potente et-|iam tollere|ius patrona-|tus.</marginalia>
ritate Prælati, ex Clementina Quia con-
tingit iam citata.</P>
<P>  Secunda, A Pontifice faciendam, vt constat
ex illis Clementinæ verbis: Salua Sedis Apostoli-
cæ auctoritate. Et ratio est clara, quia, vt ait D.
Thomas 2. 2. q. 89. arti. 9. ad 3. Pontifex habet
plenam potestatem supra res Ecclesiasticas. Ne-
que obstat si dicatur per commutationem fieri
iniuriam ijs, qui Capellaniarum essent futuri Pa-
troni: nam ius patronatus spirituale quid est, &
per consequens tollere illud potest Pontifex, vt
Didacus Perez lib. 1. Ordinamenti. ff. 6. l. 2. vers.
Dubitatur fol. 149. Vnde & sequitur Prouincia-
lem dicti Religiosi non posse facere dictam com-
mutationem, quæ esse potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>573.</absatz-nummer> Tertia assertio id statuens, & constat. 1.<marginalia>3. Negant id|Prouinciali-|bus.</marginalia>
quia non habet plenitudinem potestatis, propter
quam id Pontifici competit, vt constat ex Cle-
mentina citata, & Doctoribus pro eo adductis.
2. Quia olim Religiosi subiecti erant Episcopis,
in quorum Di&#x0153;cesi erant ipsorum Monasteria,
vt habetur in Cap. 1. de statu Monachorum. Cap.
In singulis eod. ff. §. Porrò Di&#x0153;cesani. Et Cap. Ve-
nerabilis de Relig. domib. & exemptio fuit pri-
uilegium. Ergo eo ipso quòd ex Iure non constet
eos huiusmodi habere facultatem, illam non ha-
bere concluditur, argumento Cap. Cùm dilectus<marginalia>Cap. Cùm|dilectus de|Relig. dom.</marginalia>
de Relig. Dom. vbi statuitur quòd Monasterium
sit subiectum Episcopo, in cuius est Di&#x0153;cesi, nisi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0271.jpg/>
@@1@<SE271>256 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>probauerit se esse exemptum. Et argum. Cap. Ex
ore de priuileg. ibi: In membris autem, quæ non<marginalia>Cap. Ex ore|de priuil.</marginalia>
probantur exempta, Di&#x0153;cesano Episcopo subiecta ia-
cere decernimus. Et ratio est, quia cùm exemptio<marginalia>Exemptio|odiosa.</marginalia>
à iurisdictione ordinaria sit odiosa in Iure, non
debet extendi vltra id, quod constiterit esse con-
cessum. Et cùm in Iure non inueniatur facultas
dicta, illam in Religione non esse conuinci-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>574.</absatz-nummer> Prætereà, quia Prouincialis nequit di-<marginalia>Vlterior pro-|batio ex iure|iustitiæ erga|substitutos,|& in illis.</marginalia>
cto Religioso subtrahere obligationem iustitiæ,
quam habent ad implendum testatoris volunta-
tem, cùm in damnum heredum cedat, quibus
nequit Prouincalis præiudicare, quandoquidem
subditi eius non sunt, & quòd obligatio talis Re-
ligiosi ex iustitia sit, ex eo constat, quòd si resti-
tuere hereditatem nollet, ad id iudicialiter com-
pelleretur, iuxta l. vlt. ff. 5. part. 6. & fideicom-
missarius habet actionem personalem & hypo-
thecariam contra heredem grauatum, vt docet
Couarrubias in Cap. Raynutius §. 10. nu. 4. vbi
Baldum adducit. Vnde alia ratio insurgit ex eo
quòd Nepotes dicti habent ius ad rem respectu
hereditatis. Quomodò ergo Prouincialis illud
ab ipsis possit auferre, cùm subditi eius non
sint? Contra id tamen duo possunt instrui argu-
menta.</P>
<P>  <absatz-nummer>575.</absatz-nummer> Primum ex Cap. 4. Sess. 25. de Reformat.<marginalia>Duo argu-|menta in|contrarium.</marginalia>
Concilij Tridentini, vbi ampla conceditur facul-
tas Episcopis, Abbatibus, & Generalibus ad Mis-
sarum onera moderanda. Secundum, ex eo quòd
propter distantiam posset Episcopus dispensare,
& conquenter Prouincialis, cùm iurisdictionem
habeat quasi Episcopalem erga subditos: quod
specialiter in Societate nostra probatur ex Com-
pendio priuilegiorum verb. Prælatus §. 3, Ad quæ
respondetur.</P>
<P>  Ad Primum ibi Concilium loqui de Capella-<marginalia>Responsio ad|1. explicato|Tridentino.</marginalia>
nijs iam fundatis, quibus nequit integrè satis-
fieri. Deinde facultatem dictam Abbatibus &
Generalibus Ordinum concedi, vt ipsi in Capi-
tulis generalibus id attentè & diligenter consi-
derent. Et cùm hæc sit talis commissionis for-
ma, omninò seruanda est, alias quod actum fue-
rit, erit nullum, vt liquet ex ijs, quæ tradit Co-
uarrubias in Cap. Alma mater. p. 1. §. 9. nu. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>576.</absatz-nummer> Ad Secundum, hanc facultatem non ha-<marginalia>Ad 2. non|obstare di-|stantiam, &|quando illa|suffragetur.</marginalia>
bere Episcopum, nisi quando legatum commodè
nequit impleri, vt ait P. Henriquez lib. 7. de In-
dulgentijs cap. 37. nu. 2. & lib. 12. de Matrim. cap.
3. nu. 1. cum alijs, quos allegat, Doctoribus. Et
incommoditatem, quæ pro præsenti casu occur-
rit, itinerum, periculorum, benè testator inspe-
xit. Quòdsi distantiæ ratio sufficiens iudicatur,
sine peculiari periculo, sequitur neque pro dis-
pensatione voti castitatis, aut religionis, vel im-
pedimenti Matrimonij, aut quolibet alio ex re-
seruatis Pontifici, necessarium futurum ad ipsum
ex Indijs recursum. Id quod est contra Ange-
lum verb. Votum 9. nu. 7. Syluestrum, Votum 9.
nu. 9. Tabienam Verb. Dispensatio num. 11. Ara-
gon 2. 2. q. 88. ar. 2. Nauarrum cap. 12. n. 76.
Ledesmam Coimbricensem. 2. par. Quarti. q. 55.
art. 7. & Doctores alios, qui asserunt Episcopum
posse dispensare in voto castitatis, quando ratio-
ne magnæ distantiæ est periculum in mora. Et
hæc est praxis huius Regni, in quo vbi pericu-<-P>@@

<-P>lum non imminet, ad Romanam Sedem recur-
ritur. Sed dato casu quòd rationes sufficientes ad-
sint vt Episcopus possit dispensare, non ideò po-
terit Prouincialis. 1. quia Episcopus eam habet
potestatem (stando iuri diuino) quatenus in sua<marginalia>Vnde Epis-|copis potesta-|tis ampli-|tudo.</marginalia>
Di&#x0153;cesi idem potest quod in vniuersa Ecclesia
Pontifex, sicut quilibet Apostolus in Prouincia,
in qua versabatur, id poterat, quod D. Petrus in
Ecclesijs vniuersis, & locis, ac Prouincijs, in
quibus illi prædicabant. Et certum est Episco-
pos in locum Apostolorum successisse. Cùm er-
go Episcopo in sua Di&#x0153;cesi ea sit potestatis am-
plitudo, ex dicto titulo Pontificiæ respon-
dens, quis audeat asserere Religiosum Præla-
tum erga subditos Pontificiam habere potesta-
tem?</P>
<P>  <absatz-nummer>577.</absatz-nummer> Secundò probatur aliquibus exemplis.<marginalia>In quibus|non sit eipa$unclear,|quæ Religio-|sis Prælatis|competit.</marginalia>
1. quia Episcopus potest subditis Dimissorias
conferre pro Ordinibus recipiendis; quod tamen
spectato Iure communi nequit Prælatus Reli-
giosus, vt constat ex Cap. Cùm nullus de tempore
Ordin. 2. Episcopus potest ferre sententiam de-
gradationis; non verò Prælatus dictus, vt pro-
bat Nauarrus Consil. 58. num. 2. & addit quòd
stando Iuri communi non potest Prælatus Re-
gularis cognoscere nisi de ijs, quæ spectant ad
Regulas & Constitutiones: Non ergo de vlti-
mis voluntatibus. Item stando eidem Iuri potest
Episcopus facere compositiones circa debita in-
certa, vt ait P. Henriquez lib. 7. de Indulgentijs
Cap. 8. n. 4. & certum est id non posse Prælatum
regularem. v. g. vult aliquis Professionem emit-
tere, qui debet mille octoregales, eius, cui de-
bet, ignorata persona: nequit Prælatus facere
vt centum largitione in pauperes liber ab obli-
gatione remaneat. Ex quibus pro commutatione
vltimarum voluntatum validum conficitur ar-
gumentum, quia id non spectat ad Regularem
obseruantiam, pro qua Prælati quasi Episcopalem
habent potestatem.</P><marginalia>Dispensatio-|nem non|habere lo-|cum, &|quando illa|liceat.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>578.</absatz-nummer> Tertiò id ostenditur, quia commutatio
vltimarum voluntatum est Pontifici reseruata,
vt constat ex verbis illis Clementinæ, Salua Sedis
Apostolicæ auctoritate & Prælatus regularis solùm
potest cum suis subditis dispensare in legibus sui
superioris, quando pro eo habet priuilegium, aut
viget consuetudo, & in tribus casibus, videlicet
circa res leues, frequenter occurrentes, aut sta-
tutas circa eius Communitatem, vt expressè
tradit Caietanus. 1. 2. q. 97. arti. 4, Medina ibidem.
Sotus lib. 1. de Iust. q. 7. art. 3. & Syluester Verb.
Dispensatio. n. 4. ex quibus nihil in præsenti casu
verificari potest. Ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>579.</absatz-nummer> Denique priuilegium intelligitur de iu-<marginalia>De priuilegij|intelligentia,|& immode-|rata exten-|sione.</marginalia>
risdictione, quam habet Episcopus firmam &
ordinariam, qua vti, cum libuerit, potest; vlti-
mas autem posse voluntates commutare non est
huius generis: multi enim Auctores id negant;
& si qui concedunt, ideò est quia existimant pro
quibusdam casibus habere in sua Di&#x0153;cesi eam,
quam Pontifex in vniuersa Ecclesia, potestatem.
Item, iurisdictio, quam Pontifex suo priuilegio
confert, illa est, qua Prælatus eget ad suorum
regimen subditorum, ad quod nihil interest com-
mutatio vltimarum voluntatum. Est insuper Iu-
ris regula, quod in generali concessione non ve-
niunt ea, quæ in specie verosimiliter non conce-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0272.jpg/>
@@1@<SE272>De herede grauato dubia quædam. 257
<duolan 2><-P>derentur. Et ita declarauit Gregorius XIII. quod
licet in Bulla Cruciatæ concedantur casus Bullæ
C&#x0153;næ, & vnus ex illis sit crimen hæresis, non
fuit Pontificum mens illum indulgere. Cùm
ergo commutatio vltimarum voluntatum pro-
pria Pontifici sit, & non Episcopo, casusque
adeò grauis sit, vt Pontifex non nisi valde rarò,
& ex vrgentissimis caussis velit dispensare: quo-
modò præsumi queat casum huiusmodi superio-
ribus omnibus Religiosis concedere voluisse?</P>
<Z><A+1>Circa Trebellianicæ detractionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>580.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>ùm nequeat testatoris mutari volun-<marginalia>1. Assertio,|etiam ex le-|gatis.</marginalia>
tas, iuxta dicta, circa Trebellianicam
occurrit difficultas, pro qua dicitur. Primò non
solùm ex hereditate, sed etiam ex legatis esse de-
trahendam, vt affirmat Oldradus, quem allegat
Gregorius Lopez l. 8. tt. 11. part. 6. Vers. De los
bienes de la herencia, & est textus expressus in l.
Marcellus, item Pomponius ff. ad Trebellia. ibi:
Ex omnibus detrahendam; hoc est ex legatis, &
ex fidei commissis.</P>
<P>  <absatz-nummer>581.</absatz-nummer> Secundò si legata aliqua integre soluta<marginalia>2. Non ex|legatis inte-|grè solutis.</marginalia>
sunt, ex illis non est facienda detractio: cùm
certum sit non esse ex hereditate detrahendum
id, quod de legatis detrahi potuisset. Id colligi-
tur clarè ex citato §. Pomponius, ibi: Quæsitum
esse vtrùm solida legata præstanda sint, & quartam
ex toto fidei commisso detrahere. Quod & tenet
Nicolaus Euerardus in argument. legal. loco à Fal-
cidia ad Trebellianicam. fol. 222. vbi sic ait: Se-
cundò id facit ad hoc quòd sicut cessat Falcidia
quando heres soluit vnum legatum integrum post-
quàm subtiliter patrimonium agnouit: ita & hoc
casu cessare debet Trebellianica, quia eadem est ra-
tio. Sic ille citans Angelum in Authent. de hered.
& Falcidia. Collat. 1. §. Si verò expreßim.</P>
<P>  <absatz-nummer>582.</absatz-nummer> Tertiò videri non posse detrahere eum,<marginalia>3. Vt non|possit detrahi|quid videa-|tur vrgere.</marginalia>
de quo loquimur, quandoquidem eius Patruus
non illum constituit heredem, vt sic honoraret,
vel vtilitatis quidquam afferret, sed vt consule-
ret fidei Commissarijs, cauendo ne hereditas in
arcam bonorum defunctorum inferretur. Ita te-
nent Baldus & Cynus, quos allegat Gregorius
Lopez dicta l. & Vers. Imola, & Alexander apud
Durantem de Arte testandi tt. 7. de Tutore Cautela
4. qui fundantur in l. in fidei commißi. §. Cum Po-
lidius. ff. de vsuris, ibi: Siue quod lubrico tutulæ fi-
dei comißi remedium mater prætulerat.</P>
<P>  <absatz-nummer>583.</absatz-nummer> Quartò, esse probabile posse detrahi, vt<marginalia>4. Detrahi|probabiliter|posse.</marginalia>
significauit de eo cōsultus Doctor Faxardus, post
adhibitum studium. Nam l. 8. statuit detrahi
posse, & aliam exceptionem non apponit, nisi
quando quis per vim acceptat hereditatem, Iu-
dicis auctoritate compulsus. Item quia cùm he-
redis nomen à testatore ipsi tribuatur, cùm one-
ribus, quæ nomini annectuntur, æquum est vt
vtilitatis aliquid consequatur. Sed contra est, quia
cùm hereditas est ad piam caussam, non potest
detrahi Trebellianica, vt tradit P. Molina Tomo 1.
Disput. 187. circa finem. Vers. Vtrùm, vbi mul-
tos adducit, & tamen prædicta lex. 8. non ex-
cepit hunc casum. Deinde, quia sequeretur
quòd in nostro Regno non esset alia exceptio
detrahendi Trebellianicam præter dictam; quod
tamen falsum est. Nam Antonius à Padilla. l.<-P>@@

<-P>post mortem. Cod. de fidei commis. à nu. 26. & Mo-
lina de Primogenijs lib. 1. cap. 17. num. 10. dicunt
quòd exceptio hæc, scilicet quòd heres, qui
coactus adiuit hereditatem, non possit detrahere
Quartam, non est nouiter tradita ab hac lege
Partitarum, sed etiam est tradita à Iure commu-
ni. l. Quia poterat. ff. ad Trebell. l. Ita tamen. §.
qui suspectam. & l. nam quod. §. qui compulsus, om-
nes eodem tt. & tamen secundùm Ius ciuile in-
stitutus non contemplatione sui, sed fidei Com-
missarij, non detrahit Quartam, vt vidimus, vnde
omnino videtur recedendum à fundamento Do-
ctoris Faxardi. Post prædicta sic Auctor claudit:
& omnia præfata à me quidem dicta vt obedientiam<marginalia>Auctoris|ingenua|conclusio.</marginalia>
implerem, quæ ita iußit, & ita ipsius ea censuræ su-
bijcio, & cuiuscumque alterius meliùs sentientis. In
Collegio D. Pauli Limæ die 11. Maij 1595. sic do-
ctus Pater, veritati militans, neque vllo modo
priuatis affectibus obsecutus.</P>
<Z><A+1>Aliqua circa præcedentem Resolutionem
adnotantur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>584.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>um. 561. P. Molinæ verba nonnihil
immutata, sed sensu integro, vt acci-
dit properantibus, aut memoriæ fidentibus. Lex
ibidem citata sic habet in Infortiato: Legatum<marginalia>l, Legatum|ff. de vsu|fructu &c.</marginalia>
Ciuitati relictum est, vt ex redditibus quotannis in
ea Ciuitate memoriæ conseruandæ defuncti gratia
spectaculum celebretur, quod illic celebrari non licet.
Quæro quid de legato existimes? Modestinus respon-
dit, Cùm testator spectaculum edi voluerit in Ciui-
tate, sed tale, quod ibi celebrari non licet: iniquum
esse hanc quantitatem, quam in spectaculum defun-
ctus destinauerit, lucro heredum cedere. Igitur ad-
hibitis heredibus, & primoribus Ciuitatis, dispicien-
dum est in quam rem committi debeat fidei commis-
sum, vt memoria testatoris alio, & licito genere ce-
lebretur. Sic ibi, quod dare hoc loco placuit, vt
in citationibus vitetur confusio, dum Auctorum
verba pro Textu aliquoties inducuntur, aut illi
minùs fideliter exhibentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>585.</absatz-nummer> Pro eo, quod dictum. nu. 571. scilicet<marginalia>Fidei com-|missum esse|modale.</marginalia>
dispositionem fidei commissariam esse modalem,
& non conditionalem, facit Cuiacij Glossa in ci-
tata nuper lege, sic enim ille §. Fidei commissum:
Modum sic appellat Modestinus, quia ex Constitutio-
ne Gordiani, cuius ætatem Modestinum attigisse con-
stat ex l. 5. C. ad exhibendum, quæ Constitutio est in
l. 2. C. de his, quæ sub modum, modus fidei commis-
sum facit, modus vim fidei commißi habet. Sic ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>586.</absatz-nummer> Circa dispensationem in voto castitatis,<marginalia>Circa di-|spensationem|in voto ca-|stitatis, &|qualis in|Episcopis|potestas.</marginalia>
de qua. n. 576. dictum à Nobis Tomo 2. Thesauri
Tit. 12. n. 460. & seqq. & in Additionibus n. 67. &
308. alibique. Et quidem quando illæ concur-
runt rationes, quæ pro dispensatione in foro con-
scientiæ sufficiunt, & dispensari eatenus ab Epis-
copis possunt, id ex Ordinaria potestate haberi,
probatum ibidem. Ex quo & sequi, posse à Re-
ligiosis virtute priuilegiorum, quia iam votum
illud non est reseruatum: pro quo specialiter n.
463. Neque id quod de æquali potestate Epis-
coporum in sua Di&#x0153;cesi dicebatur respectu Pon-
tificiæ, in omnibus Christianis Prouincijs, fun-
damentum est generaliter à Doctoribus allatum
pro assertione illa, de qua citato n. neque enim
doctrinæ talis meminerunt, quæ neque necessa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0273.jpg/>
@@1@<SE273>258 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ria est, vt possint Ordinaria potestate dispensare.
Quomodo autem sit illa plena periculo ex Dom.
Villaroel dictum. nu. 290. citati Tit. 12. vnde &
receptissima sententia est Pontificem in vniuer-
sa Ecclesia Principatum & iurisdictionem ha-
bere, & ab eo perenni fonte ceterorum Eccle-
siæ Patrum potestatem dimanare. Vnde licet
eorum institutio de iure diuino sit, iurisdictio ta-
men à Pontifice deriuatur, aliàs non potuisset tot
sibi casus reseruare; tot inquam, quot ab Ho-
stiensi referuntur, scilicet sexaginta, de quo D.
Barbosa de potest. Episcopi Alleg. 1. nu. 1. P. Bauny
Tomo 1. Tract. 8. Quæst. 2. vbi alios adducit.
Quin obstare queat quod de successione in lo-
cum Apostolorum dicitur iuxta Concilium Flo-<marginalia>Quomodo|dicantur|Apostolis|succedere|P. Suarez.</marginalia>
rentinum in instructione Armenorum, & Triden-
tino Seßione 23. Cap. 4. vt enim explicat P. Sua-
rez Disput. 10. de fide. Sect. 1. n. 4. Succedere dicun-
tur Apostolis secundùm quamdam accommodatio-
nem & repreæsentationem, ad eum modum, quo Pres-
byteri succedere perhibentur septuaginta duobus Dis-
cipulis, quia nimirùm eorum subeunt vices Officio-
que funguntur. Sic enim in Episcopis residet Ponti-
ficia & Episcopalis dignitas, quæ fuit in Apostolis:
sunt enim præcipuæ columnæ, & Pastores Ecclesiæ,
quibus commissum est illius regimen: quibus in mu-
neribus Apostolis aßimilantur, succedereque dicun-
tur. Sic ille adducens Alensem, D. Thomam,
Richardum & Paludanum: pro quo & eruditè
P. Azor Tomo 2. lib. 3. cap. 30. quæs. 13. vt in mar-
gine adnotatur. Et ita etiam exponendum quod
habetur in Cap. In nouo Testamento 21. dist. vbi<marginalia>Cap In no|uo. 21. dist.</marginalia>
de successione Episcoporum in Apostolorum lo-
cum, & Presbyterorum in locum 72. Discipulo-
rum. Et est illud D. Anacleti. In qua etiam Dist.
Cap. Cleros ex D. Isidoro profertur: Pontifex
Princeps Sacerdotum est quasi via sequentium. Ipse
& summus Sacerdos, ipse & Pontifex maximus nun-
cupatur. Ipse enim efficit Sacerdotes atque Leuitas:
Ipse omnes Ordines Ecclesiasticos disponit; ipse quid
vnusquisque facere debeat ostendit. Hæc ibi. Sunt
etiam pro eadem illa citati Martyris & Pontifi-
cis verba relata in Cap. Sacrosancta. 22. dist. sci-<marginalia>Cap. Sacro-|sancta. 22.</marginalia>
licet: Hæc verò Apostolica Sedes, cardo & caput (vt
prætactum est) omnium Ecclesiarum à Domino, &
non ab alio, est constituta. Et sicut cardine ostium
regitur, sic huius sanctæ Sedis auctoritate omnes Ec-
clesiæ (Domino disponente) reguntur. Sic & alia
possent pro generali Sacrosanctæ Sedis influxu
glomerari.</P>
<P>  <absatz-nummer>587.</absatz-nummer> Circa detractionem Trebellianicæ non<marginalia>Circa Tre-|bellianicam|adnotata|aliqua.</marginalia>
erat ratio dubitandi, & ita superuacua apparet
Doctoris Faxardi consultatio, ijs suppositis, quæ
dicta ex Auctore sunt nu. 567. admirantis circa
id posse tale aliquid affirmari. Totum bonorum
corpus sexaginta mille constabat argenti ponde-
ribus, & viginti millia sunt imprudenter expen-
sa. Quomodo ergo locus esse possit Quartæ de-
tractioni, quando tertia est ita imprudenter in-
sumpta? Nisi dicatur id bona fide actum: quod<marginalia>Bonam fi-|dem non|suffragari in|casu quæ-|stionis.</marginalia>
tamen non releuat, quia stante bona fide te-
netur qui rei alienæ fuit detentor, id restituere
in quo factus est ditior, vt est dogma in Morali
schola receptissimum: nullus enim ex alieno lo-
cupletari potest, vt clamant leges. Ergo & in
casu nostro pariter dicendum, in quo bona fide
tertia est pars bonorum testatoris contra eius<-P>@@

<-P>voluntatem absumpta: non ergo qui sic absum-
psit, retinere quidquam potest, iam enim ditior
ex alieno fieret, quod nullo pacto ad ipsum per-
tinebat. Vel si præfati dogmatis accommodatio
opportuna non videatur, ex eo argui potest quòd
in negotio præsenti Quartæ detractio esset no-
tabiliter præiudicialis heredibus, & manifestè
contra testatoris voluntatem: quando autem sic
accidit, non habet effectum bona fides, quæ præ-
cessit. Sic qui ex alieno faciebat sumptus bona
fide, deprehensa veritate nequit pergere, ob no-
tabile præiudicium eius, ad quem pecuniæ per-
tinebant. Ergo similiter heres grauatus, qui bo-
na testatoris imprudenter absumpsit, ea veritate
comperta pergere nequit partem adeò notabi-
lem detrahendo. Neque dici potest beneficio le-
gis frui ita disponentis: nam impossibile est le-
gem in casu tali id voluisse, quod adeò exorbi-
tans comprobatur. Id quod ex dictis nu. 581. de-
legatis integrè solutis, manifestè conuincitur,
ideò enim quando integrè soluta sunt sine respe-
ctu ad quartam partem debitam illa non detra-
hitur, quia dupliciter damnificarentur heredes,
siue id bona, siue non bona actum fide, & testa-
toris voluntas magna ex parte suo effectu frau-
daretur: Atqui idem est in casu præsenti; immò
in eo vrgentior occurrit ratio, ob notabilem ad-
eò absumptam quantitatem, & ita videtur à ra-
tione prorsus alienum vt Quarta detrahatur. Præ-<marginalia>Præsumptio-|nem volun-|tatis testato-|ris multùm|valere.</marginalia>
sumptionem autem circa voluntatem testatoris
multùm operari, ex legibus constat, quæ de Tra-
bellianica agunt diuersis in locis, sed specialius
in l. Qui quadringenta ff. vt suprà, ibi: Quia præ-
sumptum est voluisse testatorem. &c. Cùm alias sit<marginalia>. Qui qua-|dringenta.</marginalia>
receptissima sententia Doctorum Trabellianicam
posse heredi grauato à testatore negari, pro quo
P. Molina Disp. 287. Vers. Dubium est, & seq.<marginalia>P. Molina,</marginalia>
vbi illud: Vt de testatoris mente dubitandum non
sit. Vnde ad dispositionem legum nequit esse
perfugium.</P>
<P>  <absatz-nummer>588.</absatz-nummer> Pro quo & validum textum oppono
ex l. Marcellus citata §. Res quæ in quo sic: Res,<marginalia>l. Marcellus|§. Res.</marginalia>
quæ ab herede alienatæ sunt: in Quartam imputan-
tur heredi. Circa quem sic Glossa Viuij, vbi ca-
sum præsentem videtur expressisse: Institui mihi<marginalia>Glossa Viuij.</marginalia>
heredem Titium, & rogaui eum de restituenda he-
reditate Seio, deceßi. posteà dictus Titus heres adijt
hereditatem: & antequàm eam restitueret Seio, fi-
dei commissarius alienauit ex ea duos fundos, pone
qui capiunt Quartam hereditatis, vel minus. Et
posteà cùm fideicommissarius petit ab eo hereditatem,
vult ei restituere detracta Quarta. Dicit ei fideicom-
missarius: Computa tibi in Quarta pretium fundo-
rum, quos alienasti. Dicit ei heres, Non faciam, po-
tes enim vindicare fundos. Vade vindica, si vis. Quæ-
ritur quid iuris sit? & dicitur quòd debet heres sibi
computare in Quarta. Sic ille, qui Versic. sequenti
exceptiones aliquas adducit, quæ tamen ad alie-
nationis necessitatem reducuntur, quæ in casu
nostro penitus abfuit, in quo & fundi alienati. Li-
cet autem pretium receptum non sit, id nihil
obstat, quia iuxta id locutus Auctor, quod regu-
lariter accidit; cùm tamen lex generaliter de-
cernat, nulla accepti pretij facta mentione, quia
nihil ad rem facere erat manifestum. Stet ergo
neque in casu nostro, neque in similibus Quar-
tam esse detrahendam. Pro quibus hæc satis.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0274.jpg/>
@@1@<SE274>Circa Indos pro mineris assignatos Dubia quædam. 259
<duolan 2><-P>Et quod ad euentum attinet, iuxta præfatum
consilium docti Magistri res acta videtur, vt
iuxta testatoris voluntatem sit hereditas nepoti-
bus iuxta relictam portionem restituta, neque
Quarta detracta, vnde posteà alia successit quæ-
stio de stipendio Executori testamenti debito, de
quo aliàs.</P>
<Z><A+2>I.
INDI.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>589.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca illos, qui pro effodiendis mine-<marginalia>Dubia circa|Indos pro|mineris desi-|gnatos.</marginalia>
ris auctoritate publica designantur,
præsertim Polosij, quinque sunt du-
bia proposita, vt sequuntur.</P>
<P>  Primum, si is, cui traduntur, possit eos dire-
ctè vendere.</P>
<P>  Secundum, an liceat mineras vendere simul
cum illis.</P>
<P>  Tertium, an mineræ locari queant cum Indis
pro ipsis designatis.</P>
<P>  Quartum, vtrùm qui habet Ingenium (sic
vocatur metallorum expurgandorum officina)
possit Indos ad se spectantes vendere, aut locare
tempore siccitatis, quando scilicet ex defectu
aquæ rotæ molitionis metallicæ conquiescunt.</P>
<P>  Quintum, an in præfatis casibus sit obligatio
restitutionis.</P>
<P>  Et circa hæc quidem à Nobis non pauca sunt
dicta, ex quibus pro præfatis dubij sufficiens ha-
beri resolutio queat. Nihilominùs ex docto Ma-
gistro confirmanda illa, & noui fortè aliquid ad-
ijciendum.</P>
<Z><A+1>Circa Primum de venditione Indorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>590.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N quo quidem res est certissima vendi<marginalia>Vendi non|posse.</marginalia>
non posse. Et probatur, quia illi iuxta di-
stributiuam iustitiam pro minerarum necessita-
te, & seruata proportione traduntur: ergo is, qui
sic habet, nullo gaudet alteri transferendi iure,
pretio accepto, more seruorum. Declaratur ex-
emplo. Si quis decem operarios conducat vt in
eius laborent vinea, & eos in alterius vineam tra-
ducat, contra eorum peccat libertatem, & ita
contra iustitiam, vnde si laborare in illa renuant,
& in vinea conductoris non sinantur laborare,
tenetur ille ad reddendam mercedem. Et hoc
quidem etiam si pro eo nullum Regium rescri-
ptum extaret, attento solum iure gentium, &
ciuili.</P>
<negEZ><A+1>Circa Secundum de venditione minerarum
cum Indis. Vbi & de locatione, quod
spectat ad Tertium.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>591.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ssertio Prima, si mineræ sint steriles,<marginalia>Nec mineras|cum illis.|sicut neque|locari cum|eisdem pari|iure.</marginalia>
& inutiles, locari nequeunt cum In-
dis, quia tunc manifestum est non locari illas,
sed prætextum illum obtendi ad Indorum loca-
tionem.</P>
<P>  Assertio Secunda, Etiamsi mineræ sint diui-
tes, nequeunt locari Indi, ita vt ex vi contractus
ius aliquod transferatur: quia aliàs contra eorum<-P>@@

<-P>fiet libertatem, non enim mineræ adiudicati
sunt, sed Minerario traditi pro labore in eius mi-
neris applicando. Si enim mineris adscriberen-
tur, genus esset realis seruitutis, iuxta Glossam
Rubri. de agricolis & consitis lib. 11. quam sequi-
tur Nauarrus lib. 1. Consilior. Consil. 1. ad q. 44.
vbi ait: Quidam coloni sunt adscriptitij, qui licet
verè sint liberi: sunt tamen ferè serui, quia sunt ad-
dicti & adscripti glebæ terræ. Quod confirmatum
ex eo quòd Indi ad mineras inuiti tendunt; &
dato quòd Regia Maiestas id permittat, in reli-
quîs, quantùm possibile sit, fauendum est eorum
libertati. Et quidquid secus factum, contra illius
est manifestam voluntatem, & Proregum D.
Martini Henriquez, Comitis del Villar. & Mar-
chionis de Cassete, qui in quodam suo decreto
vetuit Indos vendi nisi Prætore conscio, cum
mineris ipsis: quod tamen Regium Indiarum
Consilium mutauit, statuens mineras posse li-
berè vendi, sed Indos non transituros cum illis.
Contra quod tamen opponitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>592.</absatz-nummer> Primò, quia vt ait Glossa Extrauag. vni-<marginalia>Arguitur ex|Glossa circa|accessorium.</marginalia>
cæ de Officio delegati, inter communes. vers. 5. quæ-
ro, circa medium quæstionis, frequenter licet ac-
cessoriè, quod principaliter non liceret: sicut video
de Ecclesia Curata annexa Præbendæ, quam etiam
multiplicatam licet alicui citra Sacerdotium & resi-
dentiam poßidere accessoriè, quod principaliter non
liceret.</P>
<P>  Secundò, nam in venditione fundorum fisca-<marginalia>Item ex ser-|uis cum pra-|dio venden-|dis.</marginalia>
lium, serui adscriptitij cum fundis ipsis transi-
bant culturæ agrorum adscripti. Textus est in
l. 11. de agricolis & mancip. & in l. si quis prædium
Cod. de agric. & consit. vbi dicitur vendentem prę-
dium non posse sibi mancipia reseruare, sed cum
prædio transmittenda. Et confirmatur quia Indi
sic venditi non mutuant ministerium aut labo-
rem ratione venditionis.</P>
<P>  Ad Primum respondetur doctrinam Glossæ<marginalia>Ad 1. respon-|sio ex titulo|libertatis.</marginalia>
illius verificari quando res accessoriè transmit-
tenda non est capax libertatis: si enim sit, illi in-
fertur iniuria; præsertim quia cum Indi non
sint adscripti mineris, sed eorum dominis, vt
est dictum, non sunt accessorij respectu illa-
rum.</P>
<P>  Ad Secundum dicitur colonos illos genus<marginalia>Ad 2. leges|de seruis|agere.</marginalia>
quoddam seruitutis habuisse vt ait Glossa Rubri-
cæ citatæ remittens se ad l. ne diutius eod. ff. in qua
id expressè habetur. Nec sine caussa l. Quoties
extat in. ff. de agricolis & mancipijs. Vnde infert
Nauarrus suprà posse liberè vendi à dominis præ-
diorum. Et de ijs loquitur l. Si quis, vt expressè
asserit Glossa verb. Colonos. Quòd autem Indi
nequeant adscriptitij dici probatur, quia vt ait
Glossa citatæ Rubricæ, quam sequitur Nauar-
rus, adscriptitij sunt, vel quia eorum maiores
fuerunt captiui, bello inquam capti, aut quia
ex prædiorum dominis bona multa acceperunt,
vt boues, vaccas &c. proptereà se & successores
suos ad illa excolenda obligatos voluerunt: ex
quibus nihil in Indis potest reperiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>593.</absatz-nummer> Sed oportet, inquirere quomodò stare<marginalia>Modus con-|uenientis|Indorum|transmissio-|nis.</marginalia>
conuenienter possit minerarum venditio aut lo-
catio; si enim sine Indis fiat, opus erit noua ne-
gotiatione circa illos, qui & se ab eo onere libe-
ros agnoscentes, laborare renuent; præterquam
quòd in informationibus, quæ circa hoc fient,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0275.jpg/>
@@1@<SE275>260 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>multæ admiscebuntur falsitates, sicut hucusque:
nec possit venditio aut locatio minerarum sine
grauissimo boni publici detrimento prohiberi.
Dici ergo potest cùm venduntur aut locantur
mineræ, non auctoritate vendentium aut locan-
tium, sed Prætoris, Indos esse eosdem desi-
gnandos, nisi iudicio Protectoris, aut maio-
ris minerarum Alcaldij pauciores debeant assi-
gnari. Neque obstat si dicatur hoc pacto maiori
pretio mineras vendi, quibus plures sunt Indi de-
signati, vnde & ipsos videri in venditione conclu-
sos, cùm ratione eorum pretium augeatur. Non
inquam obstat, quia non venditur, aut emitur
ius ad Indos, sicut neque in locatione & condu-
ctione: sed cùm mineræ sint diuites, cum ea spe
aut emuntur aut conducuntur, cui illæ præbent
fundamentum, assignandorum scilicet Indorum,
quæ ad eas sint effodiendas necessarij. Quemad-
modùm si sint duo prædia æqualia quantùm at-
tinet ad terras & aquas: & vnum sit prope Indo-
rum populos, aliud procul. Illud valoris erit ma-
ioris; non ex eo quòd emantur Indi, sed ob spem
melioris culturæ, ad quā Indi faciliùs adducentur.</P>
<Z><A+1>Circa Quartum de tempore, quo Ingenia
cessant.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>594.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D Quart&#x0169; respondetur id fieri non pos-
se, quia libertati Indorum præiudicium
importatur, iuxta dicta. Vnde neque probandum
quod minerarum domini eo tempore faciunt;
tradunt enim alijs Indos eo pacto, vt in eorum
Ingenia tot argentei metalli Quintalia deferant,
aucto pretio, vnius pro singulis Tominin, ex quo
fit, vt perinde ferè res euadat, ac si Indi eme-
rentur.</P>
<Z><A+1>Ad Quintum de obligatione restitutionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>595.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro ea supponendum est Primò ius ad<marginalia>Duo vtilia|supponun-|tur.</marginalia>
rem, eius participare naturam, respectu
cuius tale est. v. g. Ius ad Beneficium spirituale
& eius participat conditionem, ac proptereà non
est pretio æstimabile, quia Beneficium spirituale
est, & non pretio æstimabile. Cùm ergo Indi
labor pretio æstimabilis sit, tale etiam erit ius,
quod quis ad ipsum habuerit. Secundò, eum qui
Indos vendit, non vendere illorum laborem,
quandoquidem ipsi laboris sui mercedem reci-
piunt: sed tantùm vendere ius quod ad Indos ha-
bet. Quibus suppositis asseritur.</P>
<P>  <absatz-nummer>596.</absatz-nummer> Primò, si is, qui Indos vendit, mineras<marginalia>Assertio 1.|pro non ha-|bentibus,|mineras, aut|inutiles.</marginalia>
non habeat, teneri pretium, quod accepit, resti-
tuere, quia nullum ad Indos habebat, ius, & ita
ius vendidit, quo carebat, & per consequens con-
tra iustitiam commutatiuam deliquit pretium
recipiens. Et idem est, si mineræ erant inutiles,
ob eamdem rationem.</P>
<P>  Secundò, mineras habens vtiles, & Indos ac-<marginalia>2. de ha-|bentibus, &|accessoriè|vendentibus|Indos.</marginalia>
cessoriè vendens, non tenetur pretium restitue-
re, quod accepit: sed ad satisfactionem Indis ex-
hibendam pro eorum læsa libertate, prudentis
arbitrio, aut etiam pro damnis alijs, si fortè ali-
qua ob huiusmodi læsionem incurrerunt. Prima
pars probatur, quia ius, quod Minerarius habet,
est pretio æstimabile, quandoquidem ius est ad
laborem Indorum, qui & pretio æstimabilis est:<-P>@@

<-P>ergo cùm vendat ius, quod proprium ipsius est,
& pretio æstimabile, illud, quod accepit, non te-
netur restituere. Et confirmatur, quia Minerarius
à se abdicat commodum illud. Neque obstat si
dicatur non posse Indos licitè vendere; nam ex
eo solùm infertur peccare illum contra iustitiam
in ordine ad Indos, sed non in ordine ad empto-
rem. Secunda pars ostenditur, quia Minerarius
damnum Indis circa libertatem irrogauit: ergo
peccauit contra iustitiam, & ita ad satisfacien-
dum obligatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>597.</absatz-nummer> Tertiò, habens mineras vt dictum nu-<marginalia>Assertio 3.|De directè|vendentibus|Minerariis.</marginalia>
per, & directè Indos vendens, non tenetur ad re-
stitutionem, sed ad satisfaciendum Indis vt suprà
& probationes sunt similes. Contra quod tamen
est Indos Minerario à Prorege dari, ne vendan-
tur prohibente: ergo ius, quod habet, tantùm
est in ordine ad se, & ita si vendat, ius, quod non
habet, vendet. & confirmatur, quia in Ordina-
tionibus statuitur vt qui Indos vendiderit, eo ipso
illos amittat. Sic enim in Ordinat. 52. Marchio-
nis de Cañete. Ad quod respondetur quòd licet<marginalia>Argumento|pro obliga-|tione restitu-|tionis re-|spondetur ex|doctrina cir-|ca legem|p&#x0153;nalem, &|sententiæ|necessitate.</marginalia>
Prorex Indos Minerario tribuat pro ipso tan-
tùm: ius tamen reuera simul tribuere pretio æ-
stimabile, & vendibile; neque contractum ven-
ditionis annullat vsque ad sententiam, vt statim
dicetur. Ad Confirmationem dicitur legem hanc
esse p&#x0153;nalem, & ita ante sententiam non obliga-
re: nam quando quis habet ius circa rem ali-
quam adquisitam, quamuis illud Respublica
contulerit, & lex dicat, quòd si tale aliquid fe-
cerit, illud ipso facto amittat, sententia requiri-
tur, vt affirmat Dominicus Sotus lib. 1. de Iust. q.
6. arti. 5. ad 4. & in 1. solut. ad vltimum & Io-
annes Andreas, quem adducit & sequitur Sylue-
ster Verb. Assasinus in fine. Et Couarrubias 4. De-
cretalium par. 2. Cap. 6. num. 10. & quòd lex ista
p&#x0153;nalis sit ex eius tenore constat, sic enim illa.
Mando que ninguno venda Indios, por si, ni por in-<marginalia>Ordinatio|Marchionis|de Cañete.</marginalia>
terposita persona, sopena de que el que fuere hallado
en el dicho contrato, aya incurrido en perdimiento de
los dichos Indios, que aßi le fueren señalados, y que-
de inhabil para tener otros, y de docientos pesos.
Constat etiam p&#x0153;nalem esse, quia sic etiam in
Ordinatione Marchionis habetur: Procuren saber
lo que acerca de esto pasa, y ante todas cosas les qui-
taràn à los vendedores los Indios con todos los demas
que tuuieren, porque desde entonces para agora los
inhabilito, para que no pueden tener, ni les repartan
algunos Indios. Sic in Ordinatione prædicta, ex cu-
ius verbis apparet inquisitionem circa hoc præ-
mittendam, & sententiam expectandam.</P>
<P>  <absatz-nummer>598.</absatz-nummer> Iam vt constet quibus sit restitutio fa-<marginalia>Indis quo-|modo fa-|cienda resti-|tutio ab iis,|de quibus in|1. & 2.|Assertione.</marginalia>
cienda, statuendum est in casibus primæ & se-
cundæ Assertionis, iniuriam ei inferri, cui Indi
venduntur, cùm ius vendatur, quo caret vendi-
tor; & etiam Indis venditis, contra quorum est
actum libertatem, & quorum labor octo aut no-
uem regalibus æstimatur, nisi quando sunt à Gu-
bernatore mineris assignati: & obligare eos vt
minus illud habeant, sine ipsorum stare iniuria
nequit, ad quam pariter venditor & emptor con-
currunt. Ex quo fit venditorem teneri ad resti-
tuendum emptori quod ab illo accepit pretium,
& vtrumque ad soluendum Indis, quod eorum
mercedi subtraxerunt, quam scilicet, si sponte
operas locaret suas, obtineret. Sic integre Indo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0276.jpg/>
@@1@<SE276>Circa Indos pro mineris aßignatos Dubia quædam. 261
<duolan 2><-P>rum damna reparantur. Et pro eo consulendus
est Minerarij liber, ex quo agnosci poterit qui-
nam & quot fuerint Indi, & ad quem populum
aut tribum pertinebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>599.</absatz-nummer> Potest tamen contra præfatam resolu-<marginalia>Obiectio|proposita &|soluta.</marginalia>
tionem ex eo argui, quòd Indi venditi modo di-
cto iam erant pro mineris designati, in quibus si
iuxta Ordinationem laborarent, multò minorem
mercedem accepissent, quàm ea sit, quæ volun-
tarijs solet exhiberi. Sed id non obstare ex eo
conuincitur, quòd Gubernator solùm habet ius ad
taxandum stipendium, quando Indos pro mine-
ris vtilibus effodiendis attribuit: tunc enim bo-
no publico consulit, ratione cuius solùm licet sti-
pendium Indis laborantibus minorare. Quando
ergo venditor mineras vtiles non habet, in nullo
ipsi fauere legalis distributio potest, & ita vt est
dictum remanet obligatus. Sic doctus ille Magi-
ster, ita in fine Proregem allocutus, qui videtur
inclytus ille fuisse D. Ludouicus de Velasco Sa-
linarum postea Marchio, & Regij Indiarum
Consilij Præses, vnicus hucusque ex Proregibus
Peruuianis ob insignia merita, & constantissi-
mam Christiani pectoris probitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>600.</absatz-nummer> Quia laxioribus conscientijs legum prohi-<marginalia>Proregi re-|solutionis|Auctor mo-|dum circa|præfata con-|uenientem|ostendit.</marginalia>
bitiones non sufficiunt, ad obuiandum damnis,
quæ in posterùm timeri possunt, si venditio aut
locatio Indorum vti hucusque progrediatur, me-
dium efficax videtur, vt V. Ex. Ordinationem
edat, in qua statuat, vt ei, cui sunt Indi tradendi,
dicatur eos sic ipsi tradi, vt cum illis in mineris
suis laboret, & ad nihil ampliùs ius vllum confer-
ri: ita vt illos sua vniusmet voluntate in alium
transferens, ius, quod ad illos habebat, amittat,
& illi vacenti & hoc sine declaratione aut sen-
tentia vlla; hac enim conditione traduntur, &
hoc quidem efficacius videtur futurum: hac enim
stante Ordinatione nullus erit, qui propria vo-
luntate Indos sit venditurus aut locaturus: &
contractus erit nullus, venditorque aut locator
ad restitutionem tenebitur accepti pretij, prop-
tereà quod ius vendiderit, quod non habebat:
quia lex ista non erit p&#x0153;nalis, sed conuentiona-
lis, quæ in conscientia obligat ante iudicis senten-
tiam. Sic ille.</P>
<Z><A+1>Quædam pro ampliori Resolutionis proxi-
mæ confirmatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>601.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T est quidem illa satis docta & accura-<marginalia>Alias extare|schedulas|circa præ-|fata.</marginalia>
ta, pro qua & dictum à Nobis Tomo 1.
Thesauri Tit. 9. Cap. 6. vbi, & Regiam schedulam
Philippi Tertij Regis nostri dedimus, laudato
pro alijs Dom. Solorzano, qui quamplurium
aliarum meminit, nec tamen ab Auctore com-
memoratæ illæ, quia scripto præfato posteriores.
Et quidem citatus Dom. Solorzanus Tomo 2. lib.<marginalia>Iuxta D.|Solorzan.|obligatio-|nem respectu|Reipublicæ|etiam extare</marginalia>
1. Cap. 17. & in Politica lib. 2. Cap. 18. restitu-
tionis obligationem agnoscit: pro quo nu. 4. ita
scribit: Eâque propter tam eos, qui Indos sub hoc
colore distribuunt, quàm qui recipiunt, contra iusti-
tiam commutatiuam peccare, & ad restitutionem
fraudati laboris, & sudoris Indorum, eisdem, quin-
immò & Reipublicæ ipsi teneri, omninò affirmare
debemus. Sic ille, pro eo adducens Sotum, Caie-
tanum, & Ledesmam. Ex quibus Caietani cita-<-P>@@

<-P>tio errat, quia non circa responsionem ad 2.
quidquam habet, quod ad intentum conducat,
sicut neque S. Thomas ibi. Circa responsionem
autem ad 3. ita scribit: & ex his patet decisio ca-<marginalia>Citatus ab|eo Caietan.|non fauet.</marginalia>
sus, scilicet quòd si deberent in aliqua Republica
prouentus annui distribui conscriptis ciuibus singulis
annis: distributor autem occupasset prouentus annis
tribus, & postmodùm p&#x0153;nitentia ductus restitueret
Reipublicæ eosdem; non deberet summa ista distri-
bui ciuibus conscriptis in quarto anno, sed prouentus
primi anni deberet distribuere ciuibus conscriptis
primi anni, & sic deinceps. & si aliquis eorum esset
defunctus, teneretur dare heredibus illius, & hoc quia
ipse damnificauit illos indiuidualiter non approprian-
do, sicut tenebatur. Hæc ille. Iuxta cuius men-
tem, sicut & aliorum, sequitur quidem defrau-
dantem aliquem eo, quod ipsi debebatur, etiamsi
reuera non esset suum, ex iustitia commutatiua
ad restitutionem teneri, quod D. Thomas citata
responsione ad 3. prædocuerat. Non verò sequitur
peculiarem restitutionem faciendam Reipubli-
cæ præter illam, quæ indiuidualiter, vt citatus
Cardinalis loquitur, est facienda, & ita neque il-
lius meminit P. Auila.</P>
<P>  <absatz-nummer>602.</absatz-nummer> Posset autem aliquomodo talis obliga-<marginalia>Quid tamen|pro ea facere|videatur.</marginalia>
tio fundari. Nam in præfato casu, de quo nuper,
ideò Reipublicæ facienda restitutio non est, quia
tantùm læsa indiuidualiter in ciuibus conscrip-
tis. In casu autem nostro læsio non solùm respe-
ctu Indorum accidit, sed communis boni:
quandoquidem ex metalli fodinis non ea est
educta ipsorum copia, quæ in commune, &
maximum quidem commodum redundaret.
Sed hoc non videtur vrgere. Nam in primis
Indi supponuntur venditi ad laborandum in
mineris, in quibus labor idem est, siue ab
hoc, siue ab illo, siue maiori vel minori
mercede ad illum pertrahantur: vnde nullum
communi bono detrimentum irrogatur. Deinde
hoc ipsum videtur prædictus Scriptor satis apertè
profiteri, dum ait vrgere obligationem restitu-
tionis fraudati laboris & sudoris Indorum: quod
ex eo accidit iam superiùs explicato, scilicet com-
pelli illos ad laborandum minori mercede, quàm
labori debebatur. Prætereà, vt aliquomodo ces-
sauerit labor, id peculiarem obligationem resti-
tutionis non parit, quia Minerarij cum Republi-<marginalia>Quid respe-|ctu Regis ob|Quintatio-|nem.</marginalia>
ca non contrahunt, vnde respectu illius obliga-
tio esse nequit: potest tamen respectu Regis ve-
rosimiliùs admitti, quia ille sub ea conditione
Indos tribuit, & ius habet ad Quintorum pen-
sionem, qua defraudatur, dum in effossione cessa-
tur. Et ita visum Nobis citato Tit. 9. nu. 70. vbi
quod ad hoc spectat prudentis relictum arbitrio.
Et de communi quidem bene dictum, cui huius-
modi nundinationibus incommodari potest, sed
sine peculiari obligatione restitutionis, quia sub
eo respectu non apparet, cui sit illa facienda, ac<marginalia>Vide dicta|Tit. 6. n. 22</marginalia>
prædicta damna valde remotè partes amplissimæ
Communitatis attingant.</P>
<P>  <absatz-nummer>603.</absatz-nummer> Id autem quod nu. 593. de maiori pre-<marginalia>Circa spem|venditam,|& nonnulla|alia, vbi &|de accessorio.</marginalia>
tio dictum ob spem Indorum mineris vendito-
rum aut locatis tradendorum, probat Dominus
Solorzanus nu. 23. & 24. cum auctario erudi-
tionis de spei pretio, Addens nu. 23. in Iure sæ-
pe contingere, vt quædam nominatim expressa
noceant, quæ aliàs omissa tacitè intelligi possint,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0277.jpg/>
@@1@<SE277>262 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>nec sint obscura, ac proinde dici soleat, expressa
nocent, non expressa non nocent l, nonnumquàm
91. D. (seu ff.) de condit. & demonstrat. & hoc
quidem ita est verum, vt neque de spe fieri men-
tio possit in instrumento venditionis aut locatio-
nis, quamuis reuera non videatur obstare, si ni-
hil aliud quàm spes vendita intelligatur. Addit
etiam similiter euenire, vt quædam sint, quæ li-
citè non possint sola alienari, tamen cum vniuer-
sitate bonorum ad alios transire permittantur,
pro quo Textus & Auctores adducit. Quod ta-
men casui præsenti nequit penitus adaptari, quia
cum mineris Indi non transeunt, sed tantùm spes
ad illos, vnde nequeunt ab emptore aut condu-
ctore exigi, in vim iuris pretio comparati, sed ti-
tulo conuenientiæ exorari, adhibita supplicatio-
ne. Affert etiam Glossam, de qua num. 592. vt<marginalia>Glossa.</marginalia>
frequenter liceat accessoriè, quod principaliter non li-
ceret, de quo nu. 27. quod tamen, si vt profertur
accipiendum est ex eo fit Indos non quidem
principaliter, sed accessoriè vendi aut locari pos-
se, quod tamen ostensum est non licere neque
spes ad illos Indi ipsi sunt, vt quod de illa dicitur,
dici de ipsis queat.</P>
<P>  <absatz-nummer>604.</absatz-nummer> Id quod nu. 598. dictum, scilicet Indis<marginalia>Difficultas|circa satis|factionem|pro læsa li-|bertate.</marginalia>
venditis aut locatis integrè satis fieri soluendo ip-
sis, quod erant, si sponte laborarent, habituri, vide-
tur cum dictis nu. 591. & alijs, non posse compo-
ni: videlicet Indis sic traductis satisfactionem
deberi ob violatam libertatem: non ergo fit satis
solutione integræ mercedis. Vt si quis adigatur
ad vendendum aliquid, non fit ei satis pretio cur-
renti, sed pro violentia est insuper adijciendum,
quod iudicio viri prudentis fuerit competens iu-
dicatum. Sicut enim merces vltroneæ vilescunt,
ita & violenter extractæ pretiosiores habentur.
Quæ quidem ratio videtur irrefragabilis. vnde &
dici potest id quod de integra satisfactione est
dictum, intelligi de illa respectu defraudatæ mer-
cedis. Quod similiter dicendum de damnis ob
læsam libertatem, iuxta dicta nu. 595. Assert. 2.
neque enim pro illis fit satis integra mercedis so-
lutione. Vna esse circa hoc euasio poterit, si di-
catur Indis ratione traductionis non fieri violen-
tiam, de qua illi multùm curent, cùm similiter
sint apud quemlibet Minerarium suas operas im-
pensuri, neque ius illud suæ libertatis, vt vendi,
aut locari nequeant, vt par esset, æstimant; vn-
de integra mercede sunt illi contenti, cùm ta-
men aliàs non sit ita certum sic laboraturos om-
nes, vt mercedem integram apud conductores
certos mererentur. Erimus reuera contenti, si
ita vt dictum est fiat, Deo lucem peculiarem ali-
quibus simul cum veritate emittente, quam quo-
tidie cum Regio vate petimus, vt saluti suæ con-
sulant, & æternitatis negotium seriò & maturè
pertractent, vt à Petosino monte & alijs ad mon-
tem illum perueniant, qui vti lucis & veritatis
felix terminus Vate ab eôdem exoratur, dum ait:
Emitte lucem tuam & veritatem tuam: ipsa me de-<marginalia>Psal. 42.|v. 3.</marginalia>
duxerunt, & adduxerunt, in montem sanctum tuum,
& in tabernacula tua. Psal. 42. v. 3. & dolendum
sanè cupiditate regnante lucem & veritatem ex-
ulare, vt dici cum Vate alio satis hac in parte ve-
ridico, queat</P>
<shi>In quorum subiere locum fraudesque, dolique,
Insidiæque, & vis, & amor sceleratus habendi.</shi>@@

<P>Sed suum etiam in hoc agitet diuina prouiden-
tia negotium, & argenti aurique Indici benefi-
cio res Christiana prouehitur, totque ac talia pia,
Sacra, religiosa, exercentur, eriguntur, promo-
uentur, opera, vt meritò gratiarum actionis cu-
mulus ipsi debeatur.</P>
<Z><A+1>Circa mercedem Jndis debitam rebus in
alijs laborantibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>605.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væsitum iam olim circa hoc pro In-<marginalia>Quæ sita cir-|ca Indorum|Operas, cum|mercede per-|tenui.</marginalia>
dis Truxillanis, & alijs circum vici-
narum vallium, quibus pro hebdomadario labo-
re quatuor tantùm regales soluebantur. Et oc-
cupabantur illi in conficiendo familiari poculo
ex Maycio, aut rebus alijs, ex quibus quatuor
aut quinque octiregalium compendium occu-
pantibus importatur: quem quidem laboris fru-
ctum sibi possent laborantes reportare. In vsu
etiam est vt illis textili ex gossypio Opificium
iniungatur, materia operis tradita, & duobus
octiregalibus pro singulis telis impartitis duplo
maioris pretij, vestibus aut commodis alijs adap-
tabilibus, quas & Indi facere suo commodo pos-
sent, cùm ad omnia ista trahantur inuiti, Com-
mendatarijs, Caciquijs, & gubernatoribus com-
pellentibus, quorum non valent imperio relu-
ctari.</P>
<P>  Ad quæ quidem quod ad mercedem diurni<marginalia>Damnat$unclear|vsus, & de|aucto sale-|rio.</marginalia>
laboris spectat dictum sine dubitatione aliqua
esse modicam, cùm esse talis debeat generaliter
loquendo vt ad victum & vestitum sufficiat, pro
quibus clarissimè apparet quatuor regales non
sufficere per hebdomadæ dies dispositos. Neque
circa hoc allegari potest consuetudo, quæ ex eo
inualuit, quòd Indi mutire non audeant, neque
validum pro se habeant defensorem. Et ita Pro-
rex zelo Christiano pro Indis quotannis salarium
auxisse fideli testimonio perhibetur. Vbi & con-<marginalia>Notandum|aliquid.</marginalia>
siderandum est, quòd si ciui detur Indus, vt per
vices dari soliti, qui ei domi in Ordinarijs famu-
letur obsequijs, nequit illum ad laborem insoli-
tum, nisi salario aucto destinare. Dictum pari-
ter de salario pro textili opere, quia tela quæuis
ex prædictis occupationem quindecim dierum
exigit, & plus aliquid, vnde vnus tantùm singu-
lorum dierum labori regalis respondet victui
suffecturus pertenui, ni velint sic soluentes eos
pro suis & alienis peccatis perpetuò ieiunare.</P>
<P>  <absatz-nummer>606.</absatz-nummer> Dictum insuper, quod ad inuitos atti-<marginalia>Inde vt|queant ad|laborandum|compelli.</marginalia>
net, nullum ex præfatis potestatem habere ad
compellendos Indos vt in præfatis occupentur,
nisi quando eorum labor in Communitatis vtili-
tatem redundaret. Neque frigidus ille prætex-
tus admittendus iactari solitus, Indos scilicet esse
otio deditos, & laboris fugaces, oportereque il-
los vtiliter occupare. Nam plures ex illis suas ha-
bent terrulas, & agriculturam exercent, si qui
autem otiosi deprehendantur, compellantur vt
liberi, sicque operas locent suas, vt competentem
labori mercedem consequantur. Id autem quod
de Communitatis vtilitate additum, tunc acci-
det, quando Prætor Caciqueum cogit vt tribu-
tum pro mortuis soluat, de quorum tamen non
constat, dum illa sufficienter comprobatur. Tunc
enim textile opus potest ab illo iniungi pro
quantitate tributorum ad mortuos pertinentium,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0278.jpg/>
@@1@<SE278>Circa Indorum mercedem extra mineras laborantium. 263
<duolan 2><-P>ne dum viui pro mortuis coguntur soluere, pau-
peres illi grauentur, quod grauamen eo pacto
deuitatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>607.</absatz-nummer> Quod ad restitutionem spectat, animad-<marginalia>De obliga-|tione resti-|tutionis in|præfatis.</marginalia>
uersum eius obligationem non oriri ex radice,
quæ in propositione casus indicatur, quòd scili-
cet res plus valeat, quàm artificis labori sit dela-
tum. Sic enim frequenter euenit, vt qui est præ-
cipuus in aliqua Officina, & ad cuius regimen
inferiores Officiales sunt soliti laborare, octo, aut
etiam duodecim accipiat pro eo, pro quo qua-
tuor tantùm contulit Officiali: vnde neque ex
eo quòd Indorum opera plus valeant, quàm ip-
sis est impensum, in eo debeant partem habere
pretio. Radix ergo allegationis alia est, scilicet
defectus competentis mercedis, & violentus la-
bor, contra Indorum libertatem. In eo autem
quod innuitur, videlicet Indos id, quod commo-
do aliorum faciunt, suomet ipsorum facere po-
tuisse; tunc quidem in considerationem veniet,
quando illi sic erant ad laborandum dispositi, &
à Prætore, aut Caciquio sunt impediti; tunc
enim obligatio restitutionis vrgebit: sed non in-
tegrè, quandoquidem non est sublatum lucrum
in actu, sed in potentia & spe. Et ita solutio pro
dicto lucro, arbitrio viri prudentis facienda, sicut
& compensatio pro inæquali mercede, & violata
libertate, computandum est stipendium, quan-
doquidem id, quod lucri obuenturum erat, la-
borando, & non aliter, obuenisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>608.</absatz-nummer> Et hæc quidem apud Auctorem, pro<marginalia>Notanda|circa reso-|lutionem.</marginalia>
quibus inducta nullius alterius auctoritas, sunt
enim adeò explorata, vt superuacuum circa illa
visum fuerit patronos aduocare: ex quo videri
forsan posset res esse opinabiles, vt esse illæ solent,
pro quibus citantur Auctores. Quod equidem
ad eorum erraticas cogitationes profligandas de-
seruit, qui vt iniustos agendi modos lucris insi-
stentes tueantur, ad consuetudines prouocant;
cùm tamen illæ esse rationabiles debeant, vt Iu-
ra clamant, & à Nobis est etiam sæpiùs concla-
matum. Quàm autem à ratione aliena sit præ-
fata consuetudo, vel nemine probante, patebit
oculis Christianis. Et de hoc à Nobis dictum
Tit. 1. Thesauri n. 129. de agricolarum tenui sti-
pendio loquentibus, sicut & de pactorum n. 130.
vbi & auctum diximus, Regia circa hoc excu-
bante pietate & iustitia pariter, vt paruulis auxi-
lio tali egentibus, quod Regia est Maiestate di-
gnissimum, consulatur. Pro quo sic Cassiodori
verbis Theodoricus: Cordi nobis est, cunctos in<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
commune protegere; sed eos maximè, quos sibi no-
uimus defuisse, sic enim æquitatis libra seruabitur,
si auxilium largiamur imparibus, & metum nostri
pro paruulis, insolentibus opponamus. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>609.</absatz-nummer> Sed circa restitutionem pro violata li-<marginalia>Circa obli-|gationem re-|stitutionis|ob violatam|libertatem|vt stet ad-|uersus reso-|lutionis Au-|ctor.</marginalia>
bertate, de qua nuper dictum, non videtur esse
constans Auctoris mens, in casu etenim propo-
sito ei affini, de quo Resolut. præced. de Indorum
venditione, id negat, quod ab ipso fuerat affir-
matum. Casus fuit eius, qui octo Indos à Co-
mite del Villar impetrauerat pro excolendo præ-
dio, & eos ante mortem nepoti legauit, & quo-
rum confirmationem legatarius à Marchione de
Cañete successore Prorege informatione est præ-
uia consecutus. Cùm autem terras reuera non
haberet, quibus excolendis posset illos applicare,<-P>@@

<-P>alteri eos vendidit sub pensione annua ducento-
rum octiregalium. Et contractus quidem repro-
batus est, sicut huiusmodi alij, de quibus resolu-
tione præcedenti, annuentibus viris alijs doctis,
pro quo sic ille claudit propria manu, notis cha-
racteribus: Ad hunc casum responderunt posteà alij<marginalia>P. Auila.</marginalia>
Theologi Limæ, & omnes conuenerunt contra-
ctum fuisse iniustum, & quod N. tenebatur du-
centos octiregales restituere, quamuis erga eos,
quibus erat facienda restitutio non consenserunt.
Mag. Lorenzana dixit faciendam Indis, Fr. Ro-
chus emptori, & hoc certius reputo (vt in Con-
silio dixi) in foro conscientiæ loquendo, quia ille
non emit laborem Indorum, quandoquidem ip-
sis mercedem pro eo soluebat, sed præsumptum
ius, quod venditor erga illos haberet: & ita præ-
dicti octiregales sunt omptori restituendi, cum
eum ob malam fidem non constet à iudice con-
demnatum, vt de Simoniaco pretio asseritur.
Animaduerterunt etiam. 1. quòd si Indorum
aliqua interuenit vexatio, eorum principalis
caussa fuit emptor, secundaria venditor: & ego
approbo. 2. læsionem libertatis non esse pecu-
nia compensabilem simpliciter acceptam sine
damnis alijs. Et approbo: dictis addens videri
mihi probabilius in omni euentu deberi Indis
eam mercedem, quæ voluntarijs: nam assigna-
tio & impartitio venditori facta, fuit inualida &
nulla, in falsa relatione fundata, & ita Indi libe-
ri, & nullo aßignationis ligati vinculo, remanse-
runt. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>610.</absatz-nummer> Licet autem pro neganda obligatione<marginalia>Fundamen-|ta pro illo.</marginalia>
ob læsam libertatem, nullum neque ab ipso, ne-
que ab alijs fundamentum adducatur videtur
posse probari. Primò, quia libertas est bonum
superioris Ordinis, vnde notissimum carmen</P>
<shi>Non benè pro toto libertas venditur auro.</shi>
<P>Qua ratione neque damna in vita, salute, & fa-
ma pecunia compensabilia sunt, iuxta receptam
grauium scriptorum sententiam, pro qua videri
potest P. Lessius lib. 2. de Iust. & iur. Cap. 9. dub.
23. & Cap. 11. dub. 16. de quo & dictum à No-
bis Tit. 6. Cap. 3. n. 21. Vbi plures quoad corpo-
ralem læsionem adducti. 2. quia radices obliga-
tionis hic videntur locum non habere, quia ne-
que ex re accepta, neque ex iniusta acceptione,
quas communiter Doctores assignant de restitu-
tione agentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>611.</absatz-nummer> Nihilominùs verosimilius apparet op-<marginalia>Contrarium|statuitur, &|probatur.</marginalia>
positum, quod & dictum à Nobis citato loco
Thesauri Tit. scilicet 6. nu. 24. Vbi restitutionem
faciendam esse statuimus pro reclusione Indor&#x0169;,
qua ad laborandum adstringuntur, & probaui-
mus ex eo quòd sit illud genus captiuitatis; sicut
autem in seruis illud est pretio æstimabile, ita &
in Indis. Præterquàm quòd in eo est manifesta
damnificatio, ex qua etiam oritur restitutionis
obligatio, vt Doctores de illa agentes obseruant,
quia illa intelligitur nomine iniustæ acceptionis,
pro quo Cardinalis Lugo Tomo 1. de Iust. Disp. 8.
num. 25. quicumque enim alteri damnum infert,
aufert aliquid ab eo, & sic dicitur teneri ratione in-
iustæ acceptionis, vt ait P. Lessius supra Cap. 7. nu.<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
19. Vers. Per iniustam acceptionem. Atqui in
casu, de quo agimus aliquid aufertur ab Indis,
scilicet libertas, quandoquidem more seruorum
venduntur: ergo obligatio ex eo restitutionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0279.jpg/>
@@1@<SE279>264 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>insurgit. Per quod ad secundum est fundamen-
tum aperta responsio. Ad Primum autem dico li-
bertatem non esse ex rebus illis ordinis superio-
ris quæ compensabiles pecunia non sunt, cùm
constet libertatem vendi & emi posse, & capti-
uos pretio redimi. Id autem quod vulgato car-
mine celebratur sic intelligendum, vt cessante
grauissima necessitate nullo se pretio possit quis-
quam venditare. Dum autem dicimus libertatem
non esse ex rebus illis superioris ordinis, quę non
sunt pecunia compensabiles, non negamus illius
excellentiam supra aliquas ex illis, vt enim ait
P. Lessius suprà Cap. 5. nu. 15. vers. verb. patet.
quòd cum homo iure naturæ sit liber, vt vende-
re vel donare suam libertatem possit debeat ad-
esse iusta aliqua caussa; alioquin esset pro-<marginalia>Libertas|quàm pre-|tiosa, cùm|tamen ven-|dibilis.</marginalia>
fusio libertatis, quæ bonis fortunæ & famæ est præ-
stantior, quæ sunt illius verba. In quo quidem ho-
minum vsus inualuit, nec id sine ratione: siqui-
dem vita vendibilis non est, cùm eius homo non
sit dominus, sicut neque membra, ob eamdem
rationem, pro quo citatus Scriptor suprà nu. 51.
& alij communiter. Famæ autem licet dominus
dici possit, & hoc detur, vendi nequit, quia in-
famatio emi nequit; cùm inutilis prorsus futura
esset emptori; quod secus accidit in libertate,
quandoquidem seruitus valde esse vtilis possit, vt
est manifestum. Standum ergo priori Auctoris
asserto recognoscenti iniuriam in læsione liber-
tatis, & obligationem satisfactionis. In quo
etiam poterit quæstio esse de nomine, si quis
contendat non esse vocandam restitutionem, sed
satisfactionem, ad eum modum, quo P. Lessius
Cap. 11. n. 140. de restitutione honoris loquitur;
cùm enim sibi obijciat quòd alter nullum acce-
pit damnum ex contumelia, præsertim si nemo
alius id aduertit, & ita nihil restituendum, ita
subdit: Resp. Esto non acceperit damnum, tamen
illata est ei vera iniuria, vnde teneris saltem ad sa-
tisfactionem, si nolis hoc vocare restitutionem. Sic
ille, quod potest casui præsenti conuenienter
adaptari, si ad nomen debeat quæstio reuocari,
id quod in multis alijs vsurpari potest, quando
scilicet damnum illatum est, nec tamen qui in-
tulit quidquam apud se habet, quod ad eum spe-
ctet, cui est exhibenda satisfactio. Videantur
tamen dicta n. 604.</P>
<Z><A+1>Circa Indos Huancauelicenses, & Mine-
rarios, consultatio peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>612.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onsultus Auctor circa præfatos à Pro-<marginalia>Responsio P.|Auilæ à|Prorege con-|sulti circa|subtractio|nem Indo-|rum ex assig-|natis iuxta|stabilitum|pactum.</marginalia>
rege, vt sequitur respondit, quem ope-
ræ pretium fuerit suis verbis loquentem exce-
pisse: Sic ergo ille:</P>
<P>  Ad casum, pro quo V. Ex. vt respondeam iubet,
an scilicet V. Ex. possit circa contractum cum
Minerarijs Huancauelicæ initum innouare, sub-
trahendo aliquem Indorum numerum, ex ijs,
qui hucusque illis sunt traditi; præfato viso con-
tractu, & eo pariter, quem Dom. Comes del
Villar cum eisdem celebrauit, Dico salua con-
scientia posse V. E. innouare illum, & Indorum
aliquos subtrahere ex hucusque assignatis & tra-
ditis. Et fundamentum quod pro hoc habeo non
est Regiam Maiestatem minoris priuilegio gau-
dere vt possit restitui. l. vlt. tt. vlt. partit. 6. quia si<-P>@@

<-P>minor tempore, quo contraxit, nulla extitit læ-<marginalia>Non suffra-|gari priuile-|gium restitu-|tionis in in-|tegrum.</marginalia>
sio aut fraus, sed quilibet vir prudens contraxis-
set, nec se deceptum reputasset; quamuis posteà
temporis decursu ex fortuito casu damnum ali-
quod minori superueniat, nequit petere restitu-
tionem, vt expressè habetur decisum l. verum C.<marginalia>l verum C.|de dolo. ff.|de minori-|bus.</marginalia>
de dolo §. Sciendum est autem non paßim minori-
bus subueniri, sed caussa cognita, si capti esse proben-
tur: ita non restituitur, qui sobriè rem suam admi-
nistrans, occasione damni non inconsulta facilitas,
sed fato velit restitui: nec enim euentus damni re-
stitutionem indulget, sed inconsulta facilitas. Ne-
que obstat. l. vlt. partit. allegata illis verbis, Quando
se menoscauan por tiempo; intelliguntur enim
quando iactura est per modum præscriptionis.
Quòd si quispiam dixerit verba, quæ postmo-
dùm apponit lex, scilicet, Que si el menoscauo
fuere tan grande, que monta se demas delamitad del
precio &c. Non posse verificari in præscriptione,
sed in contractu; dico verba præfata verificanda
esse singula singulis applicando, & ita non ca-
dunt supra illa, sobre el menoscauo por tiempo, sed
super iactura per viam contractus, sicut facilè
deprehendetur attentè consideratis verbis ipsius
legis.</P>
<P>  <absatz-nummer>613.</absatz-nummer> Fundamenta ergo quæ suppetunt, duo<marginalia>1. fundamen-|tum ex pote-|state Princi-|pis & publica|vtilitate.|Felinus.</marginalia>
sunt. Primum potestas, quam habet Princeps
ad innouandum in contractibus quando iusta est
caussa, quæ in hoc occurrit casu. Quòd possit
Princeps tenet expressè Felinus Cap. 1. de proba-
tionib. n. 6. vbi sic ait. Quintò declara, nisi Prin-
ceps ex caussa noua & iusta infringeret contractum
à se gestum; quia potest secundùm Baldum. Et idem
habet Rodericus Suarez quæst. de Maioratu n. 22.
Orozcus in l. nuptiæ, de Senatorib. vbi refert Bal-<marginalia>Ferrariensis</marginalia>
dum, & Ioannem de Imola. cap. 11. Ferrariensis
de Constitutionibus, vbi ait, quando statutum
transiuit in contractum, tunc posse reuocari,
etiam subdito contradicente, caussa tamen sub-
sistente, quia cum caussa potest quis priuari iure
suo. Et idem significat Paulus de Castro. l. digna
vox. C. de legibus & Constit. Principum. Corduba
lib. 5. de Indulgent. q. 36. propos. 2. Vbi alios citat.
Et Nauarrus de Indulg. Notabili 28. nu. 7. Quòd
autem in casu pręsenti iustæ adsint caussæ ad in-
nouandum in contractu, apparet. Primò ex eo
quòd sua Maiestas damnum adeò ingens suo in
patrimonio patiatur: Secundò, ob Indorum vti-
litatem, si pauciores ad mineram adigantur.
Quandoquidem præter effossionis laborem in
mineris communem, est speciale morborum pe-
riculum in mineris argenti viui: & ius quæsitum
potest tolli pro publica vtilitate, pro quo facit
Cap. In nostra de iniurijs. Secundum fundamen-<marginalia>2. ex tenore|contractus.</marginalia>
tum est, quia in contractu à V. Ex. celebrato,
neque in alio Dom. Comitis del Villar, nullum
extat verbum, quod expressè obligationem in-
dicet ad certum Indorum numerum à V. Ex.
Minerarijs exhibendum. Obligatio enim solùm
versatur circa certa metalli quintalia à Minera-
rijs conferenda pro Indorum numero ipsis tra-
dendorum: itaque si V. Ex. Tot non dederit In-
dos, quot hucusque, obligationi fatisfacit quin
talium numero minorato, vti ex contractus<marginalia>Clausula|contractus|Comitis|del Villar.</marginalia>
clausula compertum habetur, quem Dom. Co-
mes del Villar effecit. n. 19. sic enim ibi: Que si
por faltarles à los dichos Mineros algun tiempo los<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0280.jpg/>
@@1@<SE280>Circa Indos Huancaualicenses. 265
<duolan 2><-P>dichos Indios, aut eorum pars, absque ipsorum Mine-
rariorum culpa, ob superuenientis casus nouitatem,
de quo minerarum constiterit iudici, qui est, aut fue-
rit: ad eiusmodi respectumsab obligatione releuentur,
& p&#x0153;nis eidem adiectis. Et in contractu à V. Ex.
confecto num. 28. Sic dicitur: Que pueda V. Ex.<marginalia>Alia Prore-|gis alterius.</marginalia>
ordenar otra alguna cosa para el bien de los Indios, si
el tiempo mostrare que ay necesidad dello.</P>
<P>  <absatz-nummer>614.</absatz-nummer> Neque obstat quod dicitur in contractu
Dom. Comitis del Villar. nu. 5. vbi se obligat ad
exhibendas necessarias Prouisiones pro Indis Mi-
nerarijs singulis assignatis. Respondetur enim ibi
se non obligasse ad certum numerum Indorum
tribuendum, sed obligationem sic procedere, sup-
posita obligatione, quam Minerarijs imposuit de
certa metalli quantitate: hoc autem onere tem-
perato, Indi possunt ad pauciores reuocari. Neque
etiam contra hoc facit suam Maiestatem V. Ex.
respondisse, ne Indos tolleret: quia dubitari ne-
quit Maiestatem suam præsenti statu rerum in-
specto, (si id daretur) & iactura sui Regij patri-
monij, dictum contractum nouaturum. Cumque
locus consultationi non sit, illum habet Epikeia,
iuxta D. Thomæ doctrinam 1. 2. q. 96. ar. 6. & ita
sentio sub meliori iudicio. Limæ 25. April. 1595.</P>
<P>  <absatz-nummer>615.</absatz-nummer> Sic doctus Pater Marchionem de Cañete<marginalia>Circa l.|Verùm, ff.|de minorib.</marginalia>
allocutus Proregem Peruuianum D. Garciam de
Mendoza. Et legis quidem, quam pro minorum
priuilegio protulit, exactus tenor, scilicet. Verùm
ff. de minoribus 25. annis §. Sciendum est, ita ha-
bet: Sciendum est autem non paßim minoribus sub-
ueniri: sed caussa cognita, si capti esse proponantur.
Item non restituetur, qui sobriè rem suam admini-
strans occasione damni non inconsultè accidentis, sed
fato, velit restitui. Nec enim euentus, damni resti-
tutionem indulget, sed inconsulta facilitas. Sic ibi
Vbi fatum pro casu positum, vt Glossæ obser-<marginalia>Fatum pro|casu.</marginalia>
uant, eo relicto nomine, quo Vlpianus vsus Eth-
nicismo imbutus. Licet autem præfatus Auctor
nolit in casu, de quo agitur, Regi priuilegium
minorum concedere; satis tamen est verosimile<marginalia>Restitutio in|integrum,|supremis|Principibus|vt competat.</marginalia>
illi competere, etiam sobriè rem administranti
suam, si damnum deprehendatur, decursu tem-
poris, neque leue illud. Neque enim quando su-
premi Principes priuilegio minorum gaudere di-
cuntur, ad omnes illas circumstantias adstrin-
guntur, quæ in legibus de illis agentibus cōtinen-
tur, citato Titulo, & Cod. de illa. Sic licet minori
vltra 29. annum non competat beneficium di-
ctum, vt videri potest apud P. Lessium lib. 2. de
iust. & iur. Cap. 17. nu. 64. iuxta l. final. C. de
tempor. in integ. restitut. & communem sen-
tentiam Doctorum: supremis tamen Principi-
bus sine vlla ætatis limitatione competere indu-
bitatum est: & sic de alijs. Et quidem cùm ex
alijs titulis restitutio sit in eorum potestare, quæ-
stio videtur remanere de nomine, & in ordine ad
conscientiam res etiam videtur nullius esse mo-
menti. Nec videtur id quod in citata l. verùm, de
inconsulta facilitate dicitur regulariter in supre-
mis Principibus locum habere posse, qui ad con-
tractus minimè inconsulta facilitate trahuntur,
sed eorum consilio, qui pro rebus ad eorum spe-
ctantibus patrimonium assistunt. Si ergo ob in-
consultam tantummodò facilitatem beneficium
restitutionis indulgendum est, numquàm eo vti
supremi poterunt Principes, id quod communis<-P>@@

<-P>Doctorum sensus abhorrebit. Et ita P. Lessius vti<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
rem penitus exploratam illud statuit supra nu. 67.
sic dicens: Quartò, (conceditur) Supremis Prin-
cipibus, quoad bona principatus alienata, quia hæc
ad Rempublicam pertinent. Sic ille. Vbi & addi
potest, etiamsi pro Rege priuilegi&#x0169; dictum non
potuerit suffragari, potuisse tamen pro Indis quo-
rum etiam agebatur caussa, & qui aliquomodò
videntur suo in capite contraxisse. pro illis enim
faciunt, quæ de rudibus, rusticis & alijs huius-
modi tradit citatus Scriptor suprà vers. Sextò, cum
P. Molina Disp. 574. vers. Militibus.</P>
<Z><A+1>De ingressu in terras Infidelium Ciun-
ciorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>616.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>ro illis quæsitum, barbarie insignibus,<marginalia>Ingressus|cum militi-|bus an lici-|tus & con-|ueniens.</marginalia>
sed quæstiones ad alios etiam constat
pertinere. Quęsitum ergo Primò an sit licitum vt
ingrediantur milites, qui Prædicatores comiten-
tur, Christianos inquirant, recolligant, & prote-
gant apud præfatos degentes, & vt eos puniant,
qui Sacerdotes Euangelij ministros occiderunt,
constituenda oppida, quæ ad præfatos fines op-
portuna videbuntur, incolendas terras, & alia, de
quibus Regiæ Ordinationes. Secundò, an si lici-
tum sit, futurum sit etiam conueniens, quando-
quidem regulariter dicitur instructiones non ob-
seruari, quæ Ducibus conferuntur. Et quid sit
melius hoc in casu futurum.</P>
<P>  Ad Primum respondendo in primis dictum est<marginalia>Licitus ad-|struitur ex|potestate|Ecclesia.</marginalia>
licitum esse militum ingressum vt Prædicatores
comitentur, nam Ecclesia ius habet ad Euangelij
prędicationem à Christo Domino ipsis cōcessum
verbis illis: Euntes prædicate Euangelium omni
creaturæ. Marci vlt. v. 15. & illis: Ite, ecce ego mitto<marginalia>Marci vlt.|15.|Lucæ 10.|v. 3.</marginalia>
vos. Lucæ 10. v. 3. Ergo etiam ius habet ad mit-
tendum pariter, qui eos tueantur, sicut etiā Euan-
gelium recepturos, eosque coerceant & puniant,
qui prædicationem impedierint. Quod confirma-
tur. 1. experientia. 2. Iuris regula, quòd cui com-
mittitur aliquid faciendum, consequenter committi-
tur omne illud, sine quo commissum fieri nequit. Cap.
Prætereà, el. 2. de officio delegati. l. 2. ff. de iuris-
dict. omni. iud. & quamuis verum sit omnes Chri-
stianos Principes ius habere ad mittendos Euan-
gelij Prædicatores: bene tamen potuit Summus
Pontifex id quibusdam concedere, & alijs dene-
gare, sicut de facto commisit nostris Regibus pro
Indijs Occidentalibus. Si enim ex omnibus veni-
rent nationibus, discordia & dissidia orirentur,
quæ magnum impedimentum Euangelicæ præ-
dicationi conflarent, vt rectè Mag. Victoria ex-
pendit statim cit. loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>617.</absatz-nummer> Ex quo infertur posse etiam milites ingredi<marginalia>Roboratur|assertum.</marginalia>
vt Christianos protegant, qui inter Ciuncios sint,
aut vicinis in terris; siquidem Ecclesia ius habet
ad eorum defensionem, vti eiusdem filiorum, &
ad media illa procuranda, quibus illos possit in
accepta fide conseruare. Et ea propter eosdem à
subiectione & iurisdictione infidelium princip&#x0169;,
& Caciquiorum eximere, gubernatore Christia-
no designato, quando probabiliter timetur (vt ti-
meri reuera potest à Caciquijs in sua infideli-
tate manentibus) curaturos illos nouiter con-
uersos peruertere, & ab accepta fide dimouere,
molestijs & vexationibus in eum finem adhibitis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0281.jpg/>
@@1@<SE281>266 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>vt affirmant Victoria Relect. 2. de Indijs §. 2. post
4. conclus. nu. 14. & Bannez 2. 2. q. 10. art. 10.
circa finem, & latius P. Acosta lib. 3. de procur. In-
dor. salute Cap. 2. Et ratio est, quia hoc est me-
dium necessarium vt nouiter conuersi in fide per-
seuerent. Item quia S. Thomas 2. 2. q. 10. art. 10
& omnes Doctores dicunt sic esse decisum ab
Innocentio 3. in Cap. super his, de voto, & voti re-<marginalia>Cap. Super|his, de vo|to &c.</marginalia>
dempt. dum statuit posse Ecclesiam Christianos
seruos infidelium ab eorum eximere subiectione.
Ergo à fortiori idem poterit cum vasallis fideli-
bus, quandoquidem horum obligatio erga obe-
dientiam respectu Principum & gubernatorum
minor est quàm seruilis respectu domini. Sed si
gubernatores & Caciquij conuertantur, nequeunt
fideles conuersi eorum subiecti ab earumdem ci-
uili subtrahi potestate; hoc enim in fidei iniuriam
redundaret, & perperàm de illa præfatis sentiendi
fundamentum pręberetur: si tamen gubernatores
& Caciquij erga conuersos se benignos & placi-
dos exhiberent prædicta stare nequit exceptio, vt
ait P. Acosta supra ad finem c. 3. Poterit tamen &
debebit gubernator Christianus attentè obseruare
quomodo se Caciquij gerant erga suæ obedientię
fideles, ne verentur, & sic fidem deserant, quor&#x0169;
ea est ratio, quòd licet omnes & domini & vasalli
conuertantur, semper apud Principem Christian&#x0169;
manet imperialis potestas, vt possit gentes huius-
modi in fide protectione adhibita, conseruare.</P>
<P>  <absatz-nummer>618.</absatz-nummer> Ex quo etiam sequitur posse terras deser-
tas occupari, & fundari populos, si illæ intra ter-<marginalia>Circa occu-|pationem|terrarum,|& propug-|nacula in-|tra terminos|possessionis.</marginalia>
minos non sint, qui ad aliquorum pertineant pos-
sessione&#x0303;, sed penitus desertæ, quia istæ primò oc-
cupantis sunt iure gentium & prętereà in ordine
ad effectum dictum defensionis, etiam poterunt
propugnacula erigi intra dictos terminos, vt tenet
Victoria suprà concl. 5. n. 5. & latiùs P. Acosta su-
prà lib. 2. cap. 14. & probatur, quia defensio con-
uersorum ad fidem non per vnum diem, aut etiā
annum est futura, sed diutiùs proroganda, semper
enim pericul&#x0169; imminet, dum infideles extiterint:
& ita ædificatio medium est ad defensionem ta-
lem necessarium, & per consequens Hispani con-
quisitores ius habent ad illud adhibendum. Vnde
& poterunt agros incultos excolere, & greges
pascere; in quo Indi damnum accipiunt nullum,
sed potiùs commodum, quandoquidem suas in
terras deferunt semina & animantia, quibus ca-
rebant, magno ipsis vsui futura.</P>
<P>  <absatz-nummer>619.</absatz-nummer> Et quod attinet ad Indorum supplicium,
qui milites peremerunt, non est sufficiens titulus<marginalia>Bellum pro|supplicio|inferri non|posse, ob mi|lites inter-|emptos.</marginalia>
iudicandus. Licet enim verum sit, si milites co-
mitaturi Prædicatores tendant, & eos, sicut &
conuersos ad fidem defensuri, & ab infidelibus oc-
cidantur, & ea propter digni supplicio sint, per se
loquendo: si tamen per accidens loquamur, consi-
derandum est mortes dictas ex timore non leui
cōtingere potuisse, cùm viderent Indi, gens in-
firma & inermis Hispanorum comparatione vici-
nos ipsorum ab illis subactos, & seruitijs laboriosis
addictos, id pariter erga eos moliri, & ita nihil de
Prædicatoribus, aut Christiana fide cogitantes,
suæ consulentes libertati illos peremisse. Vnde
pacificus est futurus ingressus, nec belli iuribus
vtendum, quandoquidem bellum ab ipsis illatum
aggressiu&#x0169; non fuit, nec in odium fidei. Et incon-
ueniens non est præsupposita ignorantia bellum<-P>@@

<-P>ex vtraque parte iustum geri. Quæ doctrina est
Victoriæ suprà concl. 5. quem sequitur Corduba<marginalia>Quid de|morte Sa-|cerdotum.</marginalia>
lib. 1. Quæstionarij q. 57. dub. vlt. Quod verò spectat
ad mortem Sacerdotum, si absq; militibus ibant,
vt P. Vrrea Societatis Iesv, plus habet difficultatis,
an scilicet iustus titulus sit ad bellum Indis infe-
rendum, siquidem Sacerdotes dicti erant legati
Summi Pontificis, & vt vulgò dicitur Embaxa-
dores, neque quidquam erat, quod ab ipsis timere
possent. Et hæc caussa sufficiens visa est Dauidi,
iuxta id quod habetur 2. Reg. 10. & Paralip. 19.
neque in eo peccauit, vt affirmat Abulensis Quæst.
14. in cit. cap. 19.</P>
<P>  <absatz-nummer>620.</absatz-nummer> Ad quod respondetur Primò Indos præ-<marginalia>Negatur|licere ob|eum titu-|lum.</marginalia>
dictos præ barbarie non agnouisse auctoritatem
legatorum, quam Sacerdotes Summi Pontificis
nomine & Ecclesiæ præferebant. Secundò Dauide&#x0303;
proptereà intulisse bellum Hanoni, & eius regno,
quia ipse rex, & qui erant de illius Consilio, circa
iniuriam legatis factam concurrerunt, vt ex Tex-
tu colligitur, & testatur Abulensis. Mortem aute&#x0303;
Sacerdotum non constat ex imperio Regis terra-
rum illarum accidisse, aut Reipublicæ, vel Com-
munitatis Indor&#x0169;. Et quod ad P. Vrream spectat,<marginalia>P. Vrreæ|mors.</marginalia>
illum iussu Caciquij interfectum, qui nonnullos
pro eo Indos misit, communi est fama receptum.
Et ita ea de caussa bell&#x0169; nequit inferri Reipublicę
aut gubernatoribus, qui ad prædictas mortes nul-
lum concursum præstiterunt. Ex quo fit solùm
esse ius petendi à gubernatore vel Republica vt
malefactores puniat, vel Hispanis tradat, quod si
renuant, tunc bellum poterit ipsis inferri, iuxta D.
Thomæ doctrinam 2. 2. q. 40. ar... & D. Augu-
stini lib. 6. qq. in Iosue cap. 10. & habetur in Cap.
Dominus 23. q. 6. Sed neque in hoc casu bellum
est cum toto rigore tractandum, quia vt ait P.
Acosta cit. lib. 2. Cap. 15. potiùs futurum est ad
terrefaciendos, ne iterùm simile quidquā audeant,
quàm ad occidendos, aut in perpetuam seruitu-
tem redigendos; eorum siquidem exiguæ capa-
citatis habenda ratio, & quòd forsitan Sacerdo-
tum occisores ebrij tunc erant, aut à dæmone in-
ducti, magnum illis incutiente timorem, & amis-
sionem patriæ terræ comminante.</P>
<P>  <absatz-nummer>621.</absatz-nummer> Dictum est in rigore licitum esse propo-<marginalia>Licet bellum|quandoque|liceat, con-|uenientius|futurum si|clementia|exhibeatur.</marginalia>
sitam assertionem: nam reuera conuenientius erit
eo iure non vti, vt Indi Ecclesiæ mansuetudinem
& clementiam recognoscant, & sic erga fidei re-
ceptionem afficiantur. Et satis compert&#x0169; Ecclesia
habuit plus ad effectum præfatum Martyr&#x0169; san-
guinem pro defensione Ecclesiæ ipsius, quàm pro
puniendis tyrannis effusum profuisse. Quò allu-
dunt verba illa Christi Domini: Ecce ego mitto vos
sicut oues in medio luporum. Matt. 10. v. 16. & con-<marginalia>Matth. 10.|v. 16.</marginalia>
firmatur ex eo, quod ait Dominicus Sotus in 4.
dist. 5. q. vnica art. 10. concl. 2. quòd licet infideles
prædicationem impediant, nequit illis bellum in-
ferri, si ex eo experimentum sumeretur scandalo-
rum in fidei iniuriam, & quòd circa illam obdu-
ratiores & obstinatiores redderentur. Melior er-
go dispositio pro illius erit receptione parcere,
quàm punire.</P>
<P>  <absatz-nummer>622.</absatz-nummer> Ad Secundum Primò asseritur in rigore<marginalia>Licitus in-|gressus cam|militibus|comproba-|tur.</marginalia>
licitum & expediens futurum, si milites cum Sa-
cerdotibus ingrediantur in Prouincias Ethnico-
rum, quin obstent inconuenientia, de qui-
bus suprà: illa enim gubernatori eos mittenti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0282.jpg/>
@@1@<SE282>De ingressu in terras infidelium cum armis &c. 267
<duolan 2><-P>non imputantur, quia per accidens, & præter in-
tentionem eueniunt, & quantùm est ex parte
sua illa impedire conatos ordinationibus pruden-
tibus, iustis, & Christianis, quarum inobseruan-
tia non ipsi, sed earum transgressoribus debet im-
putari. Pro quo præsentissimum erit remedium,
si dux conquiratur, de cuius Christiano agendi
modo, cum militari fortitudine, confidi possit
circa Ordinationum obseruantiam futurum per-
uigilem, curaturumque vt Indi de Prædicato-
rum aduentu & fine præmoneantur, & quòd si
Christianè viuant, nullam sint ab armatis comi-
tibus molestiam accepturi. Quod probatur Pri-<marginalia>1. Ratio ex|iure Ecclesiæ|ad prædi-|candum.</marginalia>
mò, nam Ecclesia sancta ius habet ad prædican-
dum in his Prouincijs: & aliundè expeditiones
huiusmodi sunt iustæ, Regijs Instructionibus
obseruatis, quæ videntur Summo Pontifici præ-
sentatæ, cùm sit adeò grauis materia, & Sedi A-
postolicæ propria, cuius commissione vadunt
Prædicatores, qui in illas ingrediuntur; qui aliàs
si ingrediantur soli, penitus sunt securitate, &
defensione humana destituti, & cum certo peri-
culo vitam sine fructu amittendi: ergo licitè
possunt socios milites secum ferre, licet illi contra
ipsorum & ducis intentionem aliquot sint ex-
cessus commissuri.</P>
<P>  <absatz-nummer>623.</absatz-nummer> Deinde, expedit, & Secundò arguitur<marginalia>2. Ex ne-|cessitate.</marginalia>
pro conuenientia. Nam diuinum præceptum de
prædicatione Euangelij in vniuerso mundo, ex-
pediens & necessarium est adimpleri, & id po-
tiùs in hoc Nouo mundo, vbi vsque ad mare
Oceanum seu Aquilonare, nobis del Norte, quam-
plura sunt regna & Prouinciæ innumeræ, quæ
hucusque Euangelium neutiquâm audierunt: er-
go iustum est & expediens vt accommodat&#x0169; quę-
ratur medium, quo Christi præceptum implea-
tur. Atqui duplex tantùm illud est. Vnum vt
Prædicatores indefensi mittantur, morti ferè in-
dubitabili obnoxij. Et illud est proculdubiò im-
prudens, secundùm præsentem rerum statum, &
ad ingentem Indorum barbariem: debent ergo
cum defensione ingredi, id quod sine militibus
stare nequit. Tertiò, quia alienum à ratione est<marginalia>3. Ex non|cur anda in-|conuenien-|tium obie-|ctione.</marginalia>
vt propter quorumdam malitiam & iniustitiam
militum ius suum Ecclesia & gubernator amit-
tant, ad Prædicatores cum militibus mittendos:
nam aliàs vix esset bellum, inuasio, militaris de
prædatio, post loci expugnationem, velitatio
iusta, quandoquidem in illis multa ex damnis
præfatis, & multoties maiora, ob malitiam & in-
solentiam militum peruidentur, præsertim si in
exercitu infideles sint, quod licit&#x0169; esse aliquando
Regi Christiano suppono, vt probat Bañez cita-
to q. 40. art. 1. dub. 3. His enim damnis non est
remedium adhibendum Euangelij prædicatione
submota; id enim cum magna esset eorum iactu-
ra, qui ad fidem sunt beneficio prædicationis tra-
hendi. Proprium ergo & genuinum remedium
illud est, de quo dictum nu. præced. accurata sci-
licet ducis electio.</P>
<P>  <absatz-nummer>624.</absatz-nummer> Tandem, quia si c&#x0153;co impetu, & ge-<marginalia>Postremò ex|licito vsu,|conuenien-|tiameuiden-|ter argui.</marginalia>
neraliter omnes expeditiones condemnentur, &
ingressus Prædicatorum cum militibus, vti mi-
nimè conuenientes, licet alias licitæ simpliciter
admittantur: nullius erit profectò fructus talis
de licito earum vsu sententia, sicut & Ecclesiæ
potestas tributa à Christo Domino, quia frustra<-P>@@

<-P>est potentia, quæ non reducitur ad actum & mo-
dò quidem satis est compertum quàm infructuo-
sa sit, ex quo & de futuris sumi potest coniectu-
ra temporibus, cùm sperari nequeat futuros mi-
lites meliores, vti inutiles etiam & minimè
conuenientes damnandæ venient magna ex par-
te Regiorum Consiliorum consultationes, & Re-
giæ schedulæ, instructiones, & prouisiones, quæ
de expeditionibus agunt, in quarum sunt inutili-
ter confectione lassati, quandoquidem num-
quàm, vtpotè minimè conuenientes, sunt effe-
ctum habituræ, quod equidem contra Regiam<marginalia>Concludens|ratio.</marginalia>
& gubernatiuam esset prudentiam: nam ex me-
dijs, quæ in his partibus occurrunt ad promul-
gandum Euangelium, vnum videtur moraliter
impossibile, suppositis circumstantijs gentis adeò
barbaræ, ad quos eumdum, sine defensione vlla,
& cum morali certitudine mortis, cùm minùs
illa imminere videatur, inferendæ, sine fructu
vllo, aut eius, qui perceptus fuerit conseruandi
potestate, vnde & ferè pro temerario habito.
Aliud est adhibita ministrorum Euangelij defen-
sione, cum spe fructus. Et si hoc medium etiam
refellatur tamquàm non expediens, nullum restat
aliud. Et ita posse modò fieri iudicamus, fundato
populo in valle Apollobamba, & inde (cùm lo-
cus accommodatus sit,) Moxorum conuersione
tentata, & nationum Paytiti, & multarum alia-
rum Prouinciarum, & regnorum, quorum ibi
habetur notitia, & sic asserimus, saluo semper
meliori iudicio. In Collegio Societatis Iesv
Ciuitatis Regum, die 28. Ianuarij 1599.</P>
<Z><A+1>Breuis Excursio circa præfatam Resolu-
tionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>625.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N primis illa non fuit vnius P. Auilæ, sed
Patrum dicti Collegij, inter quos videtur
fuisse præcipuus, vnde & inter eius consilia re-
peritur. Et de illius materia dictum à Nobis Ti-
tulo 1. Thesauri Cap. 1. §. 3. & alibi. & Dom.
Solorzanus Tomo 1 pag. 441. & seqq. & To-
mo 2. Caput. 6. & in Politica lib. 1. Caput. 9.
& seqq. & in Caput. 12. aliquas inducit Re-
gias schedulas, quibus præfata resolutio videtur<marginalia>Regis sche-|dulis ingres-|sus cum mi-|litibus pro-|hibitus.</marginalia>
infirmari. In vna siquidem anni 1607. sic dici-
tur post alia: Esto se haga por el orden, que conuie-
ne, y està determinado, entrando por medio de la do-
trina y securidad del Euangelio, sin ruido y estrepito
de armas. Et in alia: an. 1618. sic: Y que si à estos
tales quisieren los Religiosos entrar à conuertirlos,
no lleuen consigo soldados, aunque las Instrucciones
antiguas lo permitan: por auer mostrado la experien-
cia, que los soldados no se contentan con atender à
la defensa de los Predicadores, sino que excediendo
los limites de las Instrucciones, hacen siempre gran-
des violencias, vexaciones, y demasias à los Natura-
les. In alia item an. 1619. die 7. Martij, ita: Y
pues el principal intento es la predicacion del Euan-
gelio, y lo demas secundario, os encargo con particu-
lares veras è instancia, que procureis con buen con-
sejo y medios à proposito conseguilla y fenecella. Sic
Regia pietas Tertij ex Philippis, ac Quarti, &
nulli in ea Secundi.</P><marginalia>Sed est quæ|illum cum|ipsis & ad-|mittat & sta-|tuat, Philip-|pi Quarti.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>625.</absatz-nummer> Sed quidem licet in prioribus schedulis
aperta appareat prohibitio militaris ingressus, quę
& videtur in Tertia, in qua de illis nulla habetur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0283.jpg/>
@@1@<SE283>268 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>ratio, cùm de prædicatione agitur, & medijs pro
illa prosequenda & perficienda: reuera tamen id
videtur admitti, quod in prioribus fuerat impro-
batum, sic enim post adducta: Y porque serà cosa
fea entrar en tierra tan populosa sin las fuerzas ne-
cessarias, procurareis autorizarlas, de manera que la
gente se acredite y no se auenture, y que se vaian
siempre asegurando las espaldas con buenos basti-
mentos, algunos abrigos, ô fuerzas; demanera, que
en caso repentino y de impetu de gente, tengan ab-
rigo y reparo. Procurando que pues en aquella tierra
no se ha visto gente de à caballo, ni armas de fuego,
que de esto aya el mejor recaudo que se pueda. Y sobre
todo os encargo afectuosamente el buen tratamiento
de los Indios, y el regalo y caricias, con que es Iusto
apraerlos, conseruando la autoridad, que conuiene en-
tre barbaros, pues sabeis que la conquista de las vo-
luntades, es la vitoria preciosa en el acatamiento de
Dios, y la mas accepta al bien publico, y à mi serui-
cio &c. Hæc qui suprà, & qui supra cælorum
supremis verticibus pietatis præmia iam possi-
det, vt sperare iuuat, Rex in eo regum, &
dominantium dominus, mira eius imitatione,
qui suo in vestimento elogium istud Dilecto
Scriptore teste, meruit supra omnes circumferre
conscriptum. Et constat ex rescripti tenore de
illius fuisse mente vt cum Prædicatoribus milites
expeditiones pro amplificanda fide, & pariter
Hispano imperio molirentur. Neque credendum
est minùs securos tendere Prædicatores, quàm
milites voluisse, à quibus præcipuum negotium
conuersionis Indorum, quod ipse agnoscit, erat
peragendum. Et notanda dictorum cōsequentia
Cùm enim de prædicatione egisset, addit statim:
Y porque sera cosa fea entrar en tierra tan populosa
&c. Ergo de ingressu ad prædicationem agit, cùm
de re ad illam spectante sermonem attexat, sit-
que illud & quia, idem quod & sic, quæ Dictio
continuatiua est sensus præcedentis, vt videri
potest apud D. Barbosam in Tractatu de Dictioni-
bus dist. 114. & vt regulæ istæ Iuris desint, res
ipsa adeò est comperta, vt sua se luce etiam lip-
piensibus oculis manifestet.</P>
<P>  <absatz-nummer>626.</absatz-nummer> Et quod de manifestis mortis periculis<marginalia>P. Michae-|lis de Vrrea|præclara|mors.</marginalia>
in præcedenti Resolutione dictum; mors quidem P.
Michaelis de Vrrea, de qua ibidem id potuit cum
alijs in speciali non expressis luculenter ostende-
re. Inclyti autem viri illius & sanctitatem & ge-
nus mortis breui quidem narratione, sed elegan-
ti, & accurata proponit P. Ioannes Nadasi in<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
Anno dierum memorabilium Societatis Iesv die
28. Augusti. Et quod ad mortem attinet sic apud
illum: Ciuncarum fines (Chunchos vulgo, vnde &
iuxta latinam proprietatem Ciuncij, minùs aptè
Ciuncæ) per asperrima montium, fluminum, silua-
rumque ingressus, Te Deum laudamus, Deo dixit.
Vnicus in illa barbarie, quæ tamen est vrbani vt-
cumque genij, sed æquo retinentioris veterum super-
stitionum, quas exuere rarum, ac perdifficile est.
Auis, idolum versicoloribus pennis varium illis erat
in pretio atque cultu. Illud quia deiecit Michael, di-
splicuit etiam illi Dynastæ (Caciquium dicimus)
à quo præcipuè amabatur. Eam ob caussam Caciquij
ligneis acinacibus illum, alter profundè in capite, al-
ter in facie vulnerauit, vnde mors breui consecuta:
illo intere à pro ijs orante, à quibus fuerat sic concisus.
Affirmauere indigenæ motam posteà terram fatiscen-<-P>@@

<-P>tem in rimas, euersis nonnullis prædijs, & visa per-
sæpe lumina, quæ nocte intempesta tumulo incuba-
bant, fuso plurimo circumquaque splendore, atque ne-
bula nonnumquàm inde surgente, ac se per eam re-
gionem expendente. Hæc ille, & nonnulla alia in-<marginalia>Vti Martyr|honoratur à|Deo.</marginalia>
ter mirabilia computanda. Et luminibus quidem
eiusmodi solitus Deus Martyrum suarum pre-
tiosam sibi mortem declarare, vt de D. Herme-
negildo ex D. Gregorio in sacris habemus offi-
cijs. Die 3. Octobris ita in Martyrologio legimus:<marginalia>De SS.|Evvaldis|MM.</marginalia>
Apud antiquos Saxones Sanctorum Martyrum duo-
rum Evvaldorum, qui cum essent Presbyteri, &
Christum ibi prædicare c&#x0153;pissent, comprehensi sunt
à Paganis & occisi: ad quorum corpora noctu multa
lux diu apparens, & vbi essent, & cuius essent me-
riti, declarauit. Sic ibi. Nec dissimilis caussa Mar-
tyrij in multis, qui ob sublata Idola, talem lau-
reolam promeruerunt. Sic S. Eupsychius, qui ob<marginalia>De S. Eup-|sichio M.</marginalia>
euersum Fortunæ fanum sub Iuliano Apostata marty-
rium consummauit, vt in eodem Martyrologio die<marginalia>De S. Theo-|doro M.</marginalia>
9. Aprilis S. Theodorus, de quo Ecclesia die 9.
Nouembris, quòd Idolorum fanum incendisset. Et
sic alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>627.</absatz-nummer> Nec solus dictus Pater, nam & eum se-<marginalia>De P. Ra-|phaele de|Ferrer pa-|riter glorio-|so.</marginalia>
cutus P. Raphael Ferrer, qui ex Aragoniæ Prouin-
cia in Peruuianam translatus, modestiæ & pauper-
tatis præcipuo studio capiebatur, lacrymis vbertim
cadentibus plenus, quoties diuinæ aræ sacrificium ce-
lebraret, immò si vel litanias recitaret, aut pium li-
bellum quempiam lectitaret Mißiones illas optabat,
quæ magis arduæ videbantur. Cafanes, diros populos,<marginalia>P. Nadasi$unclear.</marginalia>
adijt, & ex ijs quadringentos ad sacri fontis Sacra-
mentum pellexit. Oppida tria condidit. Barbarorum
nonnulli simulata specie amicitiæ illi per iter obuij,
& gratulati, illum, ob fidem peregrinam prædicatam,
in aquam mense Martio per pontem dedêre præci-
pitem. Litteræ de illo submerso datæ 18. Martij. Sic
citatus Scriptor in Anno dierum illustrium priùs
edito an. 1657. die præfato Martij vbi, & annum
mortis assignat; scilicet, 1611. & ætatis. 45.
Quod quidem verbis eisdem reponit in Anno
dierum memorabilium mense dicto, addens et-
iam annos ab inita Societate, videlicet 14. Vnde
mirari iuuat idem die 27. Iunij repetere, vbi pro
morte illud: Exosus erat indigenis morum suorum
retinentibus, eoque, ne ritus illos prædicando conuel-
leret, in profluentem abiectus & mersus est. Sic ille.
Vbi memoriæ lapsus, impressione alia, sicut non-
nulli, de quibus aliàs dixi recurandus, in quibus
& ille circa P. Stephanum Perez 16. Martij &
5. Nouembris consignato. Et 20. Ianuarij, vbi P.
Ioannem Perez Menachum facit Paraquarium,
cùm tamen Peruuianus sit, Limæ natus, vbi &
mortuus.</P>
<P>  <absatz-nummer>628.</absatz-nummer> Sed pergit ille, & in Anno dierum illu-<marginalia>De P. Ber-|nardo|Reus,</marginalia>
strium, atque in Anno dierum memorabilium die
17. Iulij, aliam nobis exhibet Peruuij nostri vi-
ctimam, de qua & die 11. Iunij postremo in
Opere, P. Bernardum Reus, cuius & magister
in humanioribus litteris extiti iam Religiosi, &
Superior pariter in secessu nouitior&#x0169;. De quo sic
ille Ciuncorum meliùs indolem assecutus: Pri-<marginalia>P. Nadasi,</marginalia>
mus castimoniæ nitor in illo emicuit, Deiparæ singu-
lari auxilio conseruatus. Ad immanem in America
Meridionali Ciuncorum gentem dum tenderet, eo ip-
so tempore, quo Religioso Sacerdoti (Augustiniano)
eius itineris comiti, pro mortis, quam imminentem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0284.jpg/>
@@1@<SE284>De ingressu in terras infidelium cum armis &c. 269
<duolan 2><-P>expectabant, apparatione, vltimùm confitebatur, in
valle Apollo (Apollobamba) sagittis vna cum illo,
alijsque confixus est. Tribusiam sagittis saucius, Cru-
cifix&#x0169; arripuit, & sublatis in cælum oculis expirauit
Corda, illius, & aliorum extracta, & vnà cum sa-
gittis combusta sunt. Aiunt illum iam anteà prædi-
xisse futurum vt in fidei odium à Cuiacijs cædere-
tur. Et verò idcircò Societati nomen dederat, vt
Christum Gentibus annuncians mortem cruentam
gloriosus oppeteret. Sic ille, & sic ille castissimus Ab-
salom tribus sagittis corde transfixo è ligno pen-
dens Cruci, dum Crucifixo affixus, morte glo-
riosa triumphauit. Absalom Pater pacis, sic enim
iuxta linguam sanctam; sed quàm immeritò sic
dictus, ille belli potiùs filius, quem pius Parens
lacrymis irremediabilibus deplorauit! Pater pacis
verè Bernardus, qui iam Sacerdos, pacem an-
nuntiaturus Gentibus montium asperitates supe-
rans properabat: vt verissimè de illo vatis Euan-
gelici præconium illud decantissimum posset v-
surpari: Quàm pulchri super montes pedes annun-
ciantis & prædicantis pacem, annuntiantis bonum,
prædicantis salutem ! Isaiæ 52. v. 7. De illo etiam<marginalia>Isaiæ 52.|v. 7.</marginalia>
P. Eusebius Tomo 3. virorum illustrium Societatis
pag. 579. De quo & quidam sic.</P>
<shi>Si Reus esse aliquis diuini poßit amoris,
Hic cum Bernardo gaudeat esse Reus.</shi>
<P>Ad eum modum & Hispanum illud circa S. Fran-
ciscum Xauerium in suo illo satis est Domine, sa-
tis est, longiori carmine celebrato.</P>
<shi>A si dice el Gran XAVIER,
  Y el Cielo se està en sus trece:
  Porque està en penas Gloriosas,
  Quien es de amor Delinquente.</shi>
<P>  <absatz-nummer>629,</absatz-nummer> Est & alius recentior athleta, inter xi-<marginalia>De P. Fran-|ciscus de|Figueroa.</marginalia>
uaros, & xeuiros, aliosque durissimi à stirpe ge-
neris verè Apostolicus operarius P. Franciscus de
Figueroa, immani truculentia mactatus, magna
Missionis illius iactura ad Prouinciam Noui Re-
gni Granatensis pertinentis, licet ad Pereueum
spectet, vti & Quitensis Ciuitas, à cuius Episco-
po, & Regia Cancellaria pendet in spiritualibus
& ciuilibus gentium illarum moderatio, ab ope-
rarijs Euangelicis Societatis Christo & Regi quę-
sitarum. Et fuit ille Socius P. Lucæ de la Cue-
ua, viri sublimioris spiritus, ardentissimi zeli,
Religiosissimæ perfectionis, veterani gentium
dictarum Apostoli, heu nuper mortui, & vbi
ac quomodò noluisset. Fractis enim laborum
pondere viribus in Quitense veniens Collegium,
quò eum non redintegrandæ valetudinis deside-
rium, sed negotia spiritualis regiminis pertraxe-
runt, suos ad labores impendendos Gentilibus an-
helabat, vt suis litteris significauit mihi illo ple-
nas spiritu, quem in magnorum Ecclesiæ propa-
gatorum scriptis ardentibus demiramur. Et san-
ctitatis quidem communis æstimatio fecit, vt
mortui spolia ea cum veneratione exquireren-
tur, quæ impetus deuotionis in populis solet cul-
tum iuxta Ecclesiæ leges constitutum nullis ob-
stantibus cautionibus, præuenire. Multa & mira
dabit diligens vitæ scriptor, quæ vtinam celeri
currant gressu, vt nostris temporibus antiquo-
rum illorum Ecclesiæ procerum gloriosa æmu-
lamina repræsentent. Et huius tanti viri ille, à
quo exordium sumpsimus, fuit discipulus, in eo
supra magistrum, in quo Venerabilis Mastrillus<-P>@@

<-P>supra Xauerium, Placidus suprà Benedictum,
Petrus Veronensis supra Dominicum, Dei sic
alta prouidentia disponente, & laureolas fidelibus
suæ gloriæ ministris secundùm electionis suæ al-
tissimum consilium dispensante, vt de illis taceam,
qui in Paraquaria Prouincia, & in præclarissima
Mexicana, clarissimorum Martyrum parentibus,
Deum in suis glorificauere corporibus, & san-
ctam sic inuidiam in sociorum generosis pecto-
ribus excitarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>630.</absatz-nummer> Et vt de nostris ad externa transeam,<marginalia>De quatuor|PP Fran-|ciscanis.</marginalia>
nunc, nunc calenti sanguine in considerationem,
& ferè in oculos incurrunt, purpuratæ laureolæ
quatuor PP. Franciscanorum, quos barbari, dum
eorum conuersioni zelo inhiarent ardenti pere-
merunt. Vt sanctissima illa Religio, quæ Mar-
rochianis & Tingitanis in Africa, Iaponiensibus
in Asia, Anglicanis in Europa, claret triumphis,
suis etiam in America palmis coruscaret. Neque<marginalia>Quid circa|martyrium|iudican-|dum.</marginalia>
ego de Martyrio definitiuam sententiam, quam
nec possum, profero; sed verosimilem ac piam.
Quid enim in Religiosis displicere barbaris po-
tuit, quid, quod timere possent in prorlus iner-
mibus occurrere, nisi morum discrimen, & in su-
perstitiones aduersitas, atque in Idola conflictus,
instigante eos dæmone ex odio in Christum plus-
quàm Vatiniano, quia eius proprio, qui in hoc
apparuit, verè Filius Dei, vt dissoluat opera diaboli.<marginalia>1. Ioan. 3.|v. 8.</marginalia>
1. Ioan. 3. v. 8. Inde ergo barbarorum furor in
eius gloriæ viua instrumenta, in virtute, si loqui
ita fas sit, caussæ principalis operantium, cuius &
illi instrumenta sunt, diabolica profectò, & odio
magis in Christum, quàm sagittis, lanceis, &
acinacibus ligneis armata. Et ita videtur potiùs
philosophandum, quàm vt insinuatum. nu. 620.
vbi & diaboli instigatio pro caussa est reddita, ex
quo & argui potest, vt nuper. Neque pro ex-
cusatione obtendi potest ebrietas, dum ita accu-
ratè & meditatò exequuntur interitum; certè
sagittæ ab ebrijs ad certum nequeunt scopum
dirigi, vnde & est nota historia truculenti regis,
qui eius filium iaculo transfixit, qui ipsum de
ebrietate, indignissimo regi dedecore, fideli ad-
monitione conuenerat.</P>
<P>  <absatz-nummer>631.</absatz-nummer> Licet autem gloria tanta à magnis pos-<marginalia>Ex illius de-|siderio an|liceat ope-|rari.</marginalia>
sit spiritibus expeti, non tamen ex eius operan-
dum est desiderio, vt pro præcipuo illud negotio
ab Euangelicis ministris habeatur, quia priuata
res non agitur, sed communis, & ita agendum,
vt per priuatum commodum, etiamsi adeò glo-
riosum, communi bono, & à mittentibus intento,
obstaculum, aut penitus, aut magna ex parte ge-
neretur. Dicat ergo cum mittente Domino fide-
lis eius minister: Ego non quæro gloriam meam: est<marginalia>Ioan. 8.|v. 50.</marginalia>
qui quærat, & iudicat. Est inquam qui quærat,
daturus martyrij voto, suo modo, quod voto Bap-
tismi, vt quod ad gloriæ coronam attinet, volun-
tas pro effectu reputetur, sicut Diuæ Lutgardi
dictum eam Diuæ Agnetis gloriam meruisse. Id
præsertim accidet, quando voluntas ita in actum
prodit, vt proximam subeundi martyrij pruden-
ter quæsitam subeat occasionem. De quo in Epi-
thalamio num. 503. Si manet voluntas integra, &
conscientia gloriosa, vt loquitur D. Cyprianus
Epist. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>632.</absatz-nummer> Neque insistendum illi multorum Pa-<marginalia>Sanguis|Martyrum|fidei semen,</marginalia>
trum sententiæ de fructu profusi sanguinis Mar-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0285.jpg/>
@@1@<SE285>270 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tyrum, vt veluti semen sit, ex quo segetes fidei<marginalia>sed ea do-|ctrina pru-|denter vten-|dum exem|plo Iaponiæ.</marginalia>
multiplices in Ecclesiæ horreis sint colligendæ.
Id enim visum aliquando, quia sic ad Ecclesiæ
propagationem oportuit: cùm tamen simile ali-
quid in alijs minimè videamus in quibus Deus
post fasciculum electorum collectum, infidelita-
tem desinit quasi postliminio reuocari. in Iapo-
nia illustrissimi profectò Martyres, in qua ta-
men ferè extinctam Christi fidem deploramus.
Adeò enim exquisiti modi adinuenti ab infe-
stissimo Imperatore sunt ad illam profligandam,
vt nouellæ plantæ non valuerint horribilis tem-
pestaris impetum sustinere. Multa circa hoc Au-
ctor non Catholicus in Republica Iaponiæ, vbi in-
auditas refert torquendi artes, à quibus natura
abhorret, laudans quidem Iesuitarum zelum, &
vtilem protestatus conuersionem pro illorum æ-
terna salute populorum, cum auctario tamen
hæreticalium assertionum, ratus circa quædam,
quæ superstitiosa reputat, parùm attentos illos,
dum præcipua & substantialia admittunt, sic
posse æternæ beatitudinis præmium obtinere. Sa-
lutem ex inimicis nostris, & de manu omnium, qui
oderunt nos. Lucæ 1. v. 71. Venient fortè felicio-
ra tempora, sed dum illa, neque pro istis, neque
pro alijs adsunt, prudenter est, & non temerè
negotium istud pertractandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>633.</absatz-nummer> Neque inficiari iuuat, stante etiam præ-
fatorum Patrum docto & accurato consilio, si via<marginalia>Quid de in-|gressu sine|defensoribus.</marginalia>
aperiatur alia ad prædicationem sine strepitu ar-
morum inducendam, non auersandam illam,
quando præsertim ad gentes est mitioris ingenij
dirigendus ingressus, quæ munusculis affici quan-
doque solent, & iuuamine præstito in ijs, quæ ad
vtilitatem possunt communem cōferre. Sic enim
in Paraquaria actum, & alibi, licet non semper
cum exoptata felicitate. Non enim semper esse
possunt perpetuæ donariorum scaturigines, vnde
si cessent, solet etiam erga benefactores affectio
frigescere, immò & in odium conuerti, cum pe-
riculis ponderatis. Vnde & semper aliquid, quod
timeatur, prouidendum, vt sciant barbari, si quid-
quam inhumanè attentent, non esse inultum re-
masurum & ita pro ijs est Missionibus dispositum,
quæ in Quitensi Prouincia peraguntur, de qui-
bus nu. 629. Parua enim fundata est ciuitas, de
Borgia dicta, cum militari præsidio, ad quàm
possit esse recursus, & barbaros reddere timora-
tos: vnde & sanguinolentæ atrocitates non sunt
permissæ sine iusta animaduersione transire. Et
ea quidem, quæ de los Moxos dicta, de qua Patres<marginalia>De Missione|ad Moxos.</marginalia>
nu. 624. paucis ab hinc annis est, bonis, vt vide-
batur, auspicijs inchoata, duobus maturis Ope-
rarijs cum Coadiutore Fratre in eorum terras in-
gressis, rogatis ab eisdem, & suis in lintribus de-
portatis. Sed exire compulsi, quia nulla securitas
inter eos, quibus familiarissimæ Sanguisugæ duæ
filiæ: Dicentes, Affer, Affer, Prouerb. 3. num. 15.<marginalia>Prouerb. 30.|v. 15.</marginalia>
& cùm non semper quod afferretur, suppeteret,
affectus erga fidem qualis esset apparuit. Et in
præfato ingressu nonnullorum militum interfuit
comitatus, quia & ille iam diu fuerat à ciuibus
proximæ ciuitatis S. Laurentij in Montanis S.
Crucis expetitus. Nihilominùs de instauranda
expeditione agitur, & totidem Operarij cum Fr.
Coadiutore non imparis zeli transmissi. Vtinam
Deus ostium illud ita aperiat, vt qui sunt pro mo-<-P>@@

<-P>limine tanto destinati ingrediantur & egredian-
tur, & pascua inueniant. Ioan. 10. v. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>634.</absatz-nummer> Et Concilium quidem Limense 3. Actio-<marginalia>Concilium|Limense|vt fauet.</marginalia>
ne 2. Cap. 7. tamquàm certum supponit quod di-
ctum est, dum ibi ita statuit: Nouas expeditiones
suscipere aduersus barbaros aut infideles, sine grauis-
sima & meditatißima caussa minimè oportet, cùm
agatur de plurimorum hominum fortunis, libertate,
salute, ac sæpè temeritate multorum, irreparabilia
bello damna dentur. Quapropter nemo ex Clericis, qui
doctrinæ Indorum præsunt vel aliàs vtcumque agunt,
ad bellum contra Indos, vt ministerijs spiritualibus mi-
lites iuuet, proficiscatur, nisi de expressa licentia sui
Episcopi. Qui secus fecerit, excommunicationi latæ
sententiæ ipso facto subiaceat, & pro modo culpæ a-
lijs etiam p&#x0153;nis acerbè plectatur. Hæc Concilium.
Nouarum autem expeditionum finis is esse de-
bet, qui præcipuæ ac primariæ, & de quo Rex
noster nu. 625. ibi. Y pues el principal intento es la
predicacion del Euangelio. Non ergo ab illis Con-
cilium abhorret, sed eo modo Ecclesiasticos vult
ire ministros, qui Superioribus opportunus &
conueniens esse videatur. Videndus Diana Par.
6. Tract. 4. Resol. 15. & 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>635.</absatz-nummer> Magis autem in speciali quæstionem<marginalia>Et Dom.|Quitensis,|qui & aper-|tè.</marginalia>
versans Dom. Quitensis in Itinerario Parochorum
Indicorum Tract. 10. lib. 1. Seßione 2. & summa-
tim referens, quæ Dom. Solorzani erudita cura
congessit, id quod à Nobis est dictum exemplo-
rum additione, concludit, & in fine sic ait: Et
ego possum testificari aliquoties me audijsse à magno
operario Societatis IESV, qui vocatur Pater Lucas de
la Cueua, & spatio vigintiquinque annorum in con-
uersione Paganismi occupatur ad ripas Marannionis,
duos solos Arcabusiarios, qui pro defensione concur-
rant, maioris illi fuisse momenti, quam operarij co-
mites quinquaginta. Sic ille ex vulgari Latinus,
qui & videndus lib. 2. Tract. 9. in quo fusè de ex-
peditionibus. Quia verò Apostolici viri P. Lucæ<marginalia>P. Lucæ de|la Cueua|notanda|narratio.</marginalia>
de la Cueua iterata incidit mentio, quod ab eo
audiui præstat adiecisse. Affirmauiti ille tot an-
norum experientia ad notitiam nationum illa-
rum, quæ ad ripas Marannionis & Amazonum
fluuij celeberrimi commorantur, de quarum im-
menso numero vulgatæ narrationes, quadragin-
ta mille capita non excedere: videri tamen plu-
ra, quia nulli inter eos populi, sed per familias
dispersi. Ex quo & temperandum venit, quod de
innumeris regnis & Prouincijs dictum nu. 624.
Præstat inquam adiecisse, ne ingentem adeò in-
fidelium numerum damnari credamus, quamuis
eorum, qui pereunt, qualiscumque ille sit, fuffi-
cere nobis debeat, vt illorum deploremus interi-
tum, & conuersioni vt possumus consulamus.
Ego quidem quod minùs opere valeo, studeo
precibus & Sacrificijs comparare.</P>
<Z><A+1>Circa Chilenos Indos, pro eorum ser-
uitute.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>636.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc rogati Patres Collegij Lima-<marginalia>Chilensium|tria genera,</marginalia>
ni, sicut & pro superiori quæstione; &
responsum supponendo in Chilensi Regno tria
esse Indorum genera: Primum est hostilium bel-
latorum, qui semper fuere tales, alios pacificè in-
ter Hispanos agentes ad rebellionem prouocan-
tes, renuentesque hostiliter ita sunt in eos gras-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0286.jpg/>
@@1@<SE286>Circa Indorum Chilensium seruitutem. 271
<duolan 2><-P>sati, vt neque feminis, neque paruulis peperce-
rint, Ecclesia etiam incensa, cùm aliàs multi ex
illis pacis f&#x0153;dera cum Hispanis inijssent. Sunt
etiam inter illos aliqui mixtim progeniti Mesti-
zij, Mulati, & qui Baptismum cùm receperint,
ad hostes confugerunt. Secundum est illorum,
qui initio datis dextris fuere pacifici, & pacem
per annos plures conseruarunt, ab hinc tamen
viginti retro annis rebellarunt, & combustis Ec-
clesijs, Hispanorum quamplures peremerunt, qui
tamen bello subacti: & isti, qui ex Valdiuia, O-
sorno, & Villarica sunt, modò dicuntur persua-
sione priorum rebellasse. Tertium eorum, qui
ab exordio semper perseuerauere pacifici, & ma-
iora Christianæ fidei indicia præbuerunt, & sunt
ex Imperiali ciuitate: qui & modò etiam rebel-
larunt à prioribus prouocati: nec tamen sponte
id videntur aggressi, sed magna illorum violen-
tia, à quibus grauia damna suis in rebus & per-
sonis iam diu perpessi. Rebellarunt tamen, & in-
censis Ecclesijs Hispanos occiderunt, combusto
etiam eremitorio cùm illud incolente Eremita.
Et Hispanos quidem fraudulenter aduocatos ex
Imperiali vt contra Indos aduersarios ipsis auxi-
lium impenderent, trucidarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>637.</absatz-nummer> Iuxta hæc visum Patribus priores illos<marginalia>Assertio 1.|circa priores|semper ini-|micos.</marginalia>
in conflictu ipso belli captos posse in rigore fieri
seruos perpetuos. Primò, quia Rex Catholicus,
cui Pontifex eos, qui in his regnis conuersi fue-
rint, commendauit, ius habet ad recuperandos
illos, qui Baptismum receperunt, vt eos ijs in lo-
cis collocet, in quibus instrui circa fidem pos-
sint, quam sunt in Baptismo professi, & alia eam-
dem concernentia fidem, propria Christiano-
rum. Secundò, quia Hispani ius habent vt se ab
Indis defendant: in Ordine ad quod id præstare
possunt, quod prudenter necessarium indicaue-
rint, ne inquietenter ab ipsis, sicut neque ij, qui
pacificè illis adhærescunt, iuxta doctrinam Vi-
ctoriæ de iure belli num. 56. & 59. & ad hunc
finem videtur valde conueniens ac ferè necessa-
rium eos in seruitutem redigere; sic enim eorum
infirmantur vires, & animositas tenuatur. Tertiò
quia Rex ius habet ad bellum istis inferendum
non solùm defensiuum, sed etiam aggressiuum
ad recuperandos baptizatos, qui ab illis detinen-
tur, vt dictum supra. Quartò quia quidquid ex
rebus mobilibus in belli conflictu capitur, est ca-
pientium, ex iure gentium: quod non est solùm
intelligendum de auro, argento, gregibus, vesti-
bus, sed etiam personarum pariter captarum, vt
tradit P. Molina Tomo 2. Disput. 117. Conclus. 4.
& probatur ex §. Item ea, quæ ab hostibus. Instit.<marginalia>Instit. Item|quæ ab ho-|stibus &c.</marginalia>
de rerum diuis. Cuius verba sunt: Quæ ab hosti-
bus capiuntur, iure gentium nostra fiunt: adeò vt
liberi homines in seruitutem nostram reducantur.
Vbi aliæ rationes omissæ, cum remissione ad re-
lationem ex Chileno Regno transmissam.</P>
<P>  <absatz-nummer>638.</absatz-nummer> Dictum est autem in rigore id fieri pos-<marginalia>Rigorem|limisatione|temporis ser-|xitutis tem-|perandum.</marginalia>
se, quia magis expediet aliqua erga illos clemen-
tia vti, seruitute pro tempore tantùm limitato
disposita, ex quo duo commoda præter alia sub-
sequentur. Primum vt Christianorum Principum
clementiam agnoscant. Secundum quòd Indi cum
Hispanis eo tempore conuersantes, in rebus fidei
meliùs instruentur, & sic postea suas in terras
redeuntes, contribulibus suis notitiam Christi a-<-P>@@

<-P>næ fidei ingerent, & morum apud eos vigen-
tium, quibus seruierunt, tantopere à contribu-
lium abominandis moribus diuersorum. Et mu-
lieribus ac paruulis captiuorum huiusmodi opor-
tebit etiam captiuitatis tempus limitare; iuxta
quam regulam cum illis agendum Indis, qui prę-
fatos adiuuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>639.</absatz-nummer> Sed est specialis difficultas an possint<marginalia>Assertio 2.|Christiani|vt queant|esse captiui.|Et ad prioret|spectat.</marginalia>
Indi, qui iam Baptismum receperunt, in serui-
tutem redigi. Et ratio dubitandi est ius quoddam
consuetudine inter Christianos roboratum, quod
vim videtur legis habere, vt scilicet Christiani à
Christianis in bello capti, captiui non sint, vt af-
firmant Bartholus in l. hostes. ff. de Captiuis. Pa-
normitanus Cap. Sicut ei 3. 11. num. 6. de iure
iurando, quos Couarrubias sequitur Regula Pec-
catum. p. 2. §. 11. n. 6. Ad quod videtur dicendum
eos, qui apostatarunt, nō posse captiuos fieri, iux-
ta dicta; benè tamen detineri posse donec se re-
dimant auro, argento, aut terræ ipsorum merci-
bus, gregarijs animantibus, ex quibus milites
commodum aliquod reportabunt, iuxta doctri-
nam P. Molinæ citata Conclus. 4. & Bañez. 2. 2.
q. 40. arti. 1. dub. 10. non possunt autem vendi,
vt ex dictis constat, quod tenet expressè Victo-
ria suprà nu. 42. & est obligatio admittendi pre-
tium oblatum pro redemptione, quod ipsi, aut
alij pro illis obtulerint viri prudentis arbitrio.</P>
<P>  <absatz-nummer>640.</absatz-nummer> Qui autem ex prædictis apostatæ fue-<marginalia>Assertio 3.|de Apostatis|inter prædi-|ctos.</marginalia>
rint benè possunt in captiuitatem redigi iuxta
formam dictam de infidelibus. Ratio est quia isti
totaliter à Christo recedunt, & ita priuilegio me-
rentur priuari, quo Christiani potiuntur; in quo
Apostatæ peioris conditionis quam hæretici sunt:
priuilegium siquidem prædictum non tantùm
ob Baptismum confertur, sed etiam in honorem
confessionis Christi, quam hæretici retinent, no-
lentes Christianam religionem deserere, quam-
uis in medijs errent; quod secus in Apostatis ac-
cidit nomen deserentibus Christianum. Ex quo
infertur generaliter loquendo paruulos baptiza-
tos esse non posse captiuos, cùm Apostatæ dici
non possint. Immò & quartodecimo minores
anno, etiamsi apostatasse dicantur, à seruitute pa-
riter eximendi: id quod videtur Regiæ volun-
tati futurum esse conforme, siquidem Rex no-
ster Philippus Secundus statuens Mauros eos qui
in regno Granatæ rebellauerant, seruitute mul-
ctandos, eorum filios iam natos excepit decimo-
quarto anno minores.</P>
<P>  <absatz-nummer>641.</absatz-nummer> Vbi obseruandum diligenter est, si intra<marginalia>Erga inno-|xios limita-|tio.</marginalia>
prædictum primum Indorum genus aliqui fue-
rint, qui Hispanis infensi non fuerint, non posse
licitè captiuari, quia sicut ait Bañez Arti. 1. dub.
11. Conclus. 8. si ciuitas esset Principis alicuius,
contra quem bellum iniustum geritur, & hæc
ciuitas bello neutiquam annueret, neque illius
caussæ assensum aut operam præstitisset: talis
ciuitatis incolæ nequeunt licitè spoliari: ergo
multò potiùs non poterunt esse captiui illius par-
tialitatis Indi, de quibus loquimur: quandoqui-
dem partialitates istæ sunt ad illarum instar, quæ
in Hispania dicebantur Behetrias, quarumdam
scilicet familiarum diuersi concursus, quorum
vnus alterum minimè superiorem recognoscit,
neque sub vno viuunt capite. Quod vt vitetur
inconueniens, oportebit ne milites excursiones<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0287.jpg/>
@@1@<SE287>272 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>faciant absque Ducis & Gubernatoris licentia:
illi enim vtpotè maiori intelligentia præditi, &
notitia erga partialitates, ab eis abstinendum præ-
cipient, in quibus resident innocentes.</P>
<P>  <absatz-nummer>642.</absatz-nummer> In quantùm ad Secundum & tertium<marginalia>Assertio 4.|circa secun|dum & ter-|tium Indo|rum genus.</marginalia>
Indorum genus visum Patribus ante omnia illis
esse pacem offerendam, cum promissione benig-
nioris tractationis, & laborum leuaminis. Cùm
enim bellum adeò durum & asperum medium
sit, totque damna, & grauia adducens incom-
moda, priùs sunt media pacis adhibenda. Et ita
videmus ab Israelis filijs factum priusquàm in
Beniamin filios bellum promouissent, de quo Iu-
dic. 20. & præter generalem rationem duæ in
præsenti casu occurrunt speciales. Prima quia
Regi, & Vasallis eius Chilensibus valde est com-
modum vt præfati Indi pacem amplectantur, ne
scilicet ad minorem redigantur numerum certa-
minibus minuti. Secunda quia isti non sponte,
sed ab alijs compulsi in defectionem consense-
runt, iuxta dicta, grauium damnorum & expe-
rientia, & comminatione: vnde præfata suble-
uatio, defensio potiùs quàm rebellio potuit nun-
cupari. Si tamen nolint dictis cum conditioni-
bus reuocari, poterit illis bellum inferri, & ser-
uitute premi, sicut est de primi generis Indis as-
sertum. Quòd si speretur admonitionem prædi-
ctam habituram effectum; opus etiam erit vt
cum Indis primi generis eadem adhibeatur, vt
illis innotescat ius, quod habetur, & auctoritate
Regis Gubernatoribus intimetur, ad pacificatio-
nem terræ pro Euangelij prædicatione, Christia-
norum conseruatione, & recuperatione illorum
qui apud ipsos, seruitutis iugo grauati versantur,
cum humanioris conuictus promissione, & reli-
quis vt suprà. Considerandum est enim Indos
huiusmodi non videri obligandos ad id, ad quod
ipsi non videntur obligati, ad subiectionem in-
quam, duris cum oneribus, quæ in alijs pacifice
agentibus peruiderunt, in mineris videlicet, &
personalibus alijs ministerijs. Et hoc nobis vide-
tur Limæ in Collegio Societatis IESV, die 10. Au-
gusti 1599. Saluo semper meliori iudicio. Sic
Patres, vbi id ipsum dicendum, quod de præce-
denti Resolutione. num. 625. Licet grauium &
sapientium Patrum fuerit, in ea tamen P. Auilam
præcipuas partes habuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>643.</absatz-nummer> Cuiuscumque autem illa fuerit, soli-<marginalia>Quid circa|Resolutio-|nem,</marginalia>
dam profectò & classicam doctrinam exhibet,
iuxta quam possint ij, ad quos dispositio huius-
modi spectat, negotium adeò graue moderari.
De quo à Nobis actum Tit. 1. Thesauri. cap. 11. &
Tomo præced. Parte 8. nu. 311. & seqq. & quando
id scripsi, Resolutionem præfatam non videram,
quam interposuisse ex eo specialiter placuit, quòd
in ea, id, quod à me & dictum & probatum, do-
cta sapientium Patrum corona confirmet. Qui
in eo tantum videri possunt aduersi, quòd con-
ueniens iudicent id, quod in iuris rigore licet,
perpetuam scilicet seruitutem, non ita ad praxim
aduocari. Sed quidem horrenda illa scelera, &
lamentanda sacrilegia, quæ in nupera rebellione
contigerant, poterant equidem rigore tali digna
iudicari. Cùm aliàs circa filios & filias clemen-<marginalia>Pro seminis|laudatus|fauor.</marginalia>
tia esse vtendum fuerit affirmatum. Immò &
addi possent absolutè feminæ, quæ minimè belli-
gerantur, licet illas in Iure non videamus exce-<-P>@@

<-P>ptas, & in Athiopissis indiscriminatim cum vi-
ris venditis, oculis vsurpemus: quia pro Indis
fauores peculiares militant, qui ad feminas deri-
uari poterunt, quando viri illis se indignos non
desinunt iteratis sceleribus protestari. Neque ma-
ritum esse seruum, & vxorem liberam, res adeò
est insolens, vt non eam passim videamus. Licet
credibile sit Chilenses feminas, suas etiam bello
cōferre suppetias, vel addendo animos, & calcaria
currentibus, vel poculis ab ijsdem confectis ro-
borando, spoliorum Hispanicorum auidas. Quæ
quide&#x0303; quamuis aliàs ad seruitutis possint satis esse
consorti&#x0169;, in illis non debent æqua lance perpen-
di, sicut neque in impuberibus in quibus multa
adiumenta belli esse possunt, & forte maiora,
quàm in feminis, quas Scriptores inter innocen-
tes annumerant quando de illis agunt, qui in bel-
lo iusto possunt aut non possunt interfici, aut in
seruitutem redigi, vt videri potest apud Dianam
Parte 6. Tract. 4. Resol. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>644.</absatz-nummer> Et quidem doctus hic Scriptor Resolut.
13. aliqua habet, quæ ad præsentem caussam
possunt eonuenienter aduocari. Cùm enim quæ-
rat an innocentes possint in seruitutem redigi; in
bello scilicet iusto, & contra infideles, adducit
Magistrum Lorcam, doctissimum equidem, &
quem ego Compluti è Cathedra tonantem audi-<marginalia>Diana</marginalia>
ui, licet non discipulus, miratus non è codice,
sed ex memoriæ thesauro concepta dictantem.
Ille ergo 2. 2. Disp. 54. Sect. 3. num. 20. & seqq.
negatiuam partem amplectitur; qui tamen nu.
23. ita scribit: Affirmo igitur non aliter posse inno-
centes in seruitutem capi, quàm interfici: & sicut<marginalia>Quid pro|seruitute fe-|minarum|facere vi-|deatur.</marginalia>
non licet eos interficere per se & directè, ita nec ser-
uos facere. Per accidens verò solùm licet occidere an-
te partam victoriam, quando aliter commodè obtine-
ri non valet. Vix autem contingere potest vt illa oc-
cisio in seruitutem commutari queat, nisi in vno casu.
Quando scilicet bellum est diuturnum contra ali-
quam gentem, & expedit quæcumque nocumenta il-
lis inferre, vt extenuentur eorum vires, & diminua-
tur numerus eorum, qui bellare poßint: quo pacto
censeo iustam consuetudinem deprædandi Turcarum
& Sarracenorum oppida, & captiuandi, deducendi-
que in seruos feminas & infantes. Nam propter
hanc caussam fortaßè possent occidi, vt indicatur
Deuterom. 20. illis verbis: Quando obsederis Ci-<marginalia>Deuter 20.</marginalia>
uitatem multo tempore, non succides arbores,
de quibus vesci potest, quoniam lignum est, &
non homo: nec potest bellantium contra te au-
gere numerum. Quasi dicat, ex hominibus posse
occidi eos, qui efficere possunt vt bellantium numerus
augeatur, idque quando bellum est diuturnum: be-
nigniùs autem est vt qui occidi poterant, in seruitu-
tem adducantur. Si tamen in hoc casu occidi non
possunt, vt Victoria docet, saltem poterunt in seruitu-
tem capi, vt eo modo hellantium vires & numerus
diminuantur. Hæc ille. Iuxta quæ stare conue-
nienter poterit feminarum captiuitas, cùm cer-
tum sit in diuturno bello, de quo agimus,
posse, illis sua in libertate relictis, numerum bel-
latorum augeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>645.</absatz-nummer> Sed insurgit contra citatum Scriptorem<marginalia>Quid pro|libertate.|P. Petrus|Hurtadus.</marginalia>
præclarum aliud belli Scholastici fulmen P. Pe-
trus Hurtadus de Mendoza 2. 2. Tomo 2. Disput.
168. §. 107. vbi licet in negatiua assertione cum
illo sentiat, circa exceptionem illam ita scribit:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0288.jpg/>
@@1@<SE288>De Indorum Chilensium seruitute. 273
<duolan 2><-P>Dicent Quartò hostes esse interdum tam multos, vt
nisi illis captis non poßit deinceps pax conseruari.
Lorcà Disp. 54. nu. 23. censet eam ob caussam lici-
tam esse seruitutem, non verò ob aliam, quod contin-
git in Turcarum & Saracenorum captura contra in-
nocentes, qui nullam dedere caussam seruitutis: fu-
turum autem peccatum non potest anteuerti suppli-
cio: ergo non possunt Turcæ innocentes libertate pri-
uari. Deinde prouideri potest Reipublicæ Christianæ
absque seruitute Turcarum: ergo Turcæ non possunt
redigi in seruitutem. Consequentia est certa, quia
damna aliorum sunt vitanda, quando sine illis possunt
damna propria vitari. Antecedens probo: quia Tur-
cæ nunc apud nos seruantur sine periculo: sed eadem
ratione seruari possunt retinentes libertatem: ergo
libertas non obest securitati Christianorum. Probo
Minorem: quia libertas non obest quominùs ferro
& seueris legibus cogantur non redire ad suos. Pos-
sunt ergo Turcæ apud nos cogi, ne fugiant, aut ar-
mentur, aut ne opibus adeò crescant, vt ab illis nobis
immineat periculum: at non poterunt vendi, nec
priuari iure acquirendi bona, & contractus ineundi:
ergo sine seruitute potest Respublica Christiana sibi à
Turcis captis cauere. Sic ille, quod pro feminarum
libertate plus vrget, quid enim ab infirmo &
imbelli sexu timerî possit? & admittitur tam-
quàm satis probabile à Diana Resol. 13. Vers. Di-
cent quintò.</P>
<P>  <absatz-nummer>646.</absatz-nummer> P. Arriaga Tomo 5. Disp. 48. nu. 48. in-<marginalia>Vt opponi|videaur.|P. Arriaga.</marginalia>
ter innocentes numerans feminas, nu. 50. sic ha-
bet: Tertiò aduertendum quæ diximus de bonis ci-
uium etiam extendi ad libertatem, ita vt, si necessum
sit, licitum sit etiam innocentes reddere captiuos,
quia Respublica non solùm habet ius in bona ciuium,
sed etiam in eorum libertatem, vt potest parens in
casu extremæ neceßitatis vendere suum filium. Hæc
ille. Iuxta quæ videtur numquàm futurum lici-
rum feminas captiuas reddere, quia numquàm
talis est Reipublicæ necessitas, quæ debeat extre-
ma censeri, & feminarum seruitute leuari. Cùm
enim illæ nisi pretio reddito dimitti nequeant, si
illud reddatur, iam inde potest leuari necessitas;
si autem reddi nequeat, seruire illæ poterunt, &
sic, eadem ferè compensatio offertur, ex quo &
leuamen necessitatis habetur: potest enim quis
ius, quod habet erga captam alteri tradere acce-
pto pretio, nisi id legibus prohibeatur. Et ratio
quidem illa à præfato Auctore adducta, aliorum
etiam est, qua probant innocentes posse suis spo-
liari bonis, de qua nu. 49. quam esse claram af-
firmat: quia licet in bonis vitæ non efficiat ciuis
vnum quid cum Republica, ideoque hæc non
habeat ius in eam vitam, nisi ob delictum ciuis:
non enim potest eum directè occidere aut muti-
lare ob vllam necessitatem: in bona tamen cu-
iuslibet ciuis habet illa dominium, vt in casu ne-
cessitatis possit illa directè accipere: hoc autem
ius transit in victorem, quia hac ratione iustæ
victoriæ fit dominus omnium illorum, quæ ad
Rempublicam victam, vel Regem victum per-
tinebant: ergo cùm tunc ad satisfactionem pro
expensis necessarium sit ea bona etiam innocen-
ti accipere (forte arripere, aut innocentis repo-
nerandum) dicendum omnino est, id omnino li-
cere. Sic ille loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>647.</absatz-nummer> Ex quo tantùm inferendum videbatur<marginalia>Eius ratio à</marginalia>
innocentium bona tunc arripienda, quando ex-<-P>@@

<-P>trema instat in victore necessitas, quod in femi-<marginalia>P. Petro|Hurtado|disiecta.</marginalia>
nis numquàm poterit necessarium comprobari,
vt pariter de illis sit ac de libertate loquendum,
vt probatum remanet. Cùm ergo non semper ta-
lis sit necessitas, quia nocentium bona possunt
multoties pro expensis sufficere, non videtur ge-
neralis illa regula statuenda. Vnde & P. Hurta-
dus supra benè rationi prædictæ respondet victo-
rem succedere Reipublicæ victæ in iure, qua ra-
tione erat illius ius, non verò alia: sed ius Rei-
publicæ erat ad vendendum ciuem in extrema
necessitate, non verò extra illam. Ergo Victor
poterit captum innocentem vendere in extrema
necessitate, non verò extra illam. Maior est cer-
ta, quia successor alicuius in re aliqua non habet
in illa maius ius eo, cui succedit, quia ius alio
modo non erat in eius potestate. Quemadmo-
dum Respublica habet ius exponendi ciuem a-
perto vitæ discrimini in necessitate extrema Rei-
publicæ: At non proptereà Victor potest cap-
tum exponere ei periculo in necessitate leui. Sic
ille philosophatur, cuius ratio ita videtur vrgere,
vt multò potiùs dici clara possit, quàm ea, quæ
talis visa est P. Arriagæ, quam tamen multi pro-
ponunt, vnde ab extrinseco saltem erit illa pro-
babilis. Et ex illis est Dom. Quitensis iuxta ius
commune locutus lib. 2. Tract. 9. Seßione 12. qui
tandem concludit iuxta municipale Indiarum ius
Indos bello iusto captos non posse seruos effici,
quia sic est à Catholicis nostris Regibus semel,
& iterùm constitutum. Nec de his plura, si so-
lum addiderim Resolutionem superiùs proposi-
tam etiam videri P. Ioannis Perez Menachi, al-
terius Regni huius oraculi, qui eodem anno; &
in Collegio eodem alijs Resolutionibus se depre-
henditur scripsisse.</P>
<Z><A+1>Circa Indorum Commendationes Resolu-
tiones aliquot.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>648.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Ogat&#x0169; Primò ex Tucumanensi Prouin-
cia, an Gubernator habens facultatem<marginalia>Dubia circa|Commen-|das, & quis|earum finis.</marginalia>
commendandi Indos, si benemeritos omittat,
quale conscientiæ grauamen incurrat. Secundò,
an possit familiaribus, quibus obsequiorum re-
munerationem se debere cognoscit. Tertiò, an
Commendæ possit imponere pensionem. Et pro
responsione adnotatum Commendas tribus de
caussis institutas. 1. vt Hispani, qui Regna ista
Regiæ Coronæ suis facinoribus addiderunt, ea-
dem defenderent, cùm adeò sint ab alijs in Eu-
ropa possessis remota. 2. Vt nouiter conuersi in
rebus fidei instruerentur, & pro eo, ac reliquis
defensores haberent, & veluti patrinos, vtpote
veteres Christianos. 3. Vt Conquisitores præmia
competentia haberent laborum adeò ingentium,
de quibus plenæ historiæ. Et ita.</P>
<P>  <absatz-nummer>649.</absatz-nummer> Ad Primum, si benemeriti ex ijs sint,<marginalia>Circa bene-|meritos non-|dum præ-|miatos.</marginalia>
quibus non est condignè satisfactum, non solùm
ex iustitia distributiua, sed etiam ex commutati-
ua, deberi Commendas, si tales aliàs sint, quibus
possint securè committi, in ordine ad fines insti-
tutionis illarum iam declaratos. Quod quidem
ex communibus in similis materiæ principijs
comprobatum. Quod si illi iam in viuis non sint,
eorum legitimis successoribus Commendam esse
tribuendam.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0289.jpg/>
@@1@<SE289>274 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>650.</absatz-nummer> Ad Secundum minimè posse conferri<marginalia>Circa præ-|fatos, &|alios, & de|onere resti-|tutionis.</marginalia>
præfatis, stante illorum, de quibus dudum, obli-
gatione, cuius violatio onus restitutionis inducit,
etiamsi benemeritis conferatur, quorum sunt ta-
men merita sufficienter præmiata: quibus &
compensatio est facienda damnorum, si quæ for-
tè ex negato illo sub sidio, germinarunt. Et bene-
meritis quidem, qui iustam laborum accepere
mercedem in defectu aliorum sunt distribuendæ
Commendæ, hæc enim est Regia voluntas, ha-
bita meritorum consideratione, in quo obliga-
tio restitutionis non oritur ex violata proportio-
ne, sicut & in Beneficijs accidit, iuxta receptis-
simam sententiam quandoquidem ex sola com-
mutatiuæ iustitiæ violatione obligatio restitutio-
nis emergit.</P>
<P>  <absatz-nummer>651.</absatz-nummer> Ad Tertium posse pensionem imponi,<marginalia>Pensiones|an possint|imponi.</marginalia>
tribus casibus exceptis. 1. si commenda sit me-
ritorum non remuneratorum præmium. Quòd si
duo concurrant, in quibus paria illa, tunc pensio-
ne satisfactio transigenda. 2. Si pensione detra-
cta, quod restat non sit æquiualens labori, quod
Commendatario imponitur. 3. Si pensio pro re-
bus esset inutilibus, superfluis, & minimè ad
commune bonum spectantibus. Et circa pia ope-
ra stare id poterit, licet non desint, qui in eo dif-
ficultatem deprehendant: quia cùm nihil Regi
detrahatur, & vt supponitur, neque Indis Com-
mendatis, neque alteri, graue inde suboriatur
incommodum, locum habere potest benigna in-
terpretatio Regiæ voluntatis. Si vero ita Indo-
rum distributio fiat, vt alij Commendæ nomine
vni, alij verò alteri vt adscriptitij coloni tra-
dantur, vulgò Ianaconas, non est illa tolerabilis,
nec debet prorogari cùm sit contra Indorum li-
bertatem, & voluntati Regiæ penitus aduersetur.
Sic resolutum à præfatis nu. 647. calamo fusiori,
antiquiorum Summistarum citatione, sic clau-
dente P. Stephano vulgari Sermone. Estos Casos
enuio à preguntar el P. Romero de Tucuman, y fir-
mamoslos el P. Menacho, y el P. Auila en 1. de No-
uiembre de 99.</P>
<P>  <absatz-nummer>652.</absatz-nummer> Et illi ipsi anno 1601. die 10. Ianua-<marginalia>Consimilis|dictorum|Patrum Re-|solutio ro-|gante Pro-|rege.</marginalia>
rij ab Excellentissimo Prorege D. Ludouico
de Velasco circa Commendarum impertitionem
sibi à Rege commissam, & Caput 17. Instructio-
nis rogati simili ferè modo responderunt, dicen-
tes debere tribui Conquestatoribus ante alios, &
deinde primis fundatorum populorum incolis,
qui proptereà Vicini Commendatarij dicuntur;
& tandem ijs, qui in Regis & Regni commo-
dum militaria obsequia præstiterunt; si nondum
præfati omnes suorum laborum, aut eorum suc-
cessores condignam sunt remunerationem ade-
pti. Et postremos, si Regijs stipendijs milita-
runt, aut etiam sine illis, non esse cum alijs com-
putandos in Ordine ad Commendas; siquidem
aliter potest merces laborum impendi. Vbi &
illud notatione dignum apud prædictos Patres
occurrit suorummet ipsorum verbis proponen-
dum, sic enim illi: Y aun à lo que se puede enten-<marginalia>Notanda|verba circa|remunera|tionem iam|exhibitam.</marginalia>
der de lo que ha passado en Indias, y de lo que dicen
los Autores arriua referidos, no debe ya de auer mu-
chos de los antiguos, à quien de Iusticia commuta-
tiua se deba remuneracion, por estar ya hecha, ô por
que à muchos nunca se les debïo, conforme à las re-
glas, que dan los Dotores arriua citados, que se pue-<-P>@@

<-P>den ver, y juntamente la ley vltima tt. 27. par. 2.
Y si esto vna vez se aueriguase, aunque no fuese mas
que con vn prudente tanteo, se quitarian de muchos
trabajos y escrupulos los Señores Virreyes. Sic illi &
citati quidem Auctores sunt Corduba Lib. 1.
Quæstionar. q. 39. punct. 2. Nauarra lib. 2. de restit.
Cap. 3. n. 273. Syluester Verb. Bellum 1. quæs. 6.
Tabiena verb. eod. à n. 36. P. Iosephus de Acosta
in particulari agens de ijs, qui in Indijs seruie-
runt lib. 3. de procur. Indor. salute. Cap. 11. qui sicut
& leges totius Tituli part. 2. de remuneratione
agunt à Principibus exhibenda militibus, & ijs,
qui in bello seruiunt, qui censendi sunt eo ani-
mo seruire, etiamsi pactum præcesserit nul-
lum.</P>
<P>  <absatz-nummer>653.</absatz-nummer> Et ex illis audiendus Syluester ita scri-<marginalia>Vt debeatur|etiam non|vocatis.|Syluestes.</marginalia>
bens: Sextò quæritur, quid dicendum sit de acce-
dentibus ad bellum proprio motu, non vocatis? & re-
spondeo per multas conclusiones. Primo, si id agunt
animo donandi: vt caussa pietatis, humanitatis, vel
parentelæ, non agent contra eum, in cuius seruitium
vadunt, vt in d. Cap. Non inferenda. Si verò agunt
animo obligandi illum, cuius negotium gerunt, & ille
non contradicit: agent vi negotiorum gestorum, &
sufficit vtiliter gestum c&#x0153;ptum &c. Et Syluestrum
quidem citat & sequitur Corduba, sicut multi
alij. Vterque autem id tradit, quod in conqui-
sitione & expugnatione Indiarum videtur acci-
disse, dum asserunt ijs, qui propter gloriam, vel
proprium interesse ad bellum tendunt, non te-
neri Principem soluere quidquam, cùm non in
eius gratiam, sed priuatis respectibus sint profe-
cti. Tales enim videntur fuisse illi primarum
expeditionum socij, ex quo fit erga remunera-
tionem non adeò validum extitisse ius, vt illam
esse æternam potuerint contendere, & suo arbi-
trio metiendam. Vnde saniùs sapientes circa
Commendas ea sunt Regia dispositione con-
tenti, de qua P. Acosta citato Cap. 11. ita scribit:<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
Nostrorum autem hominum prima cum Rege pactio
fuit, vt Indorum à se expugnatorum administratio<marginalia>Pactio cum|Indiarum|expugnato-|ribus circa|Commen-|das.</marginalia>
tum sibi, tum primo successori aut heredi firma rata-
que esset: exinde Regi liceret, cuicumque placuisset
adscribere. Itaque pro militiæ stipendio, pro victoriæ
præmio, Indi Hispanis dati sunt. Sic ille. Quo fun-
damento dicere Patres suprà potuerunt paucos
ex illis superesse, quibus ex iustitia commutati-
ua Commendæ, aut præmia alia debeantur. Et
hoc quidem ante septuaginta & quatuor annos
pronuntiatum, vt pro præsenti tempore quid sit
sentiendum facile videatur. De quo ex professo
dictum Tit. 1. Thesauri Cap. 5. & 6. & de Com-
mendatariorum obligationibus toto Tit. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>654.</absatz-nummer> In prædictis autem Resolutionibus<marginalia>Commendæ|indigno data|an auferen-|da, cùm non|sit ex bene-|meritis.</marginalia>
vnum illud videtur desiderari, an ei, cui non de-
buerit dari Commenda, sit illa ex obligatione
iustitiæ detrahenda? & quidem quando bene-
meriti sunt, sed non tales, quibus laborum mer-
ces debeatur, suis cùm fuerit soluta maioribus,
quorum gratia etiam benemeriti nuncupantur,
quomodocumque inter eos collatio fiat, obliga-
tio dicta commutatiuæ iustitiæ non vrget, vt di-
ctum n. 650. Difficultas autem est, si stante Re-
gio mandato vt benemeritis dentur, non ijs, sed
alijs conferantur. Et citati quidem Patres solùm
erga Couquisitores, & primariòs colonos, si non
sint pro laborum dignitate munerati, obligatio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0290.jpg/>
@@1@<SE290>Circa Indulgentiam Altaris priuilegiati, 275
<duolan 2><-P>nem præfatam agnoscunt ad successores proten-
sam: in alijs tamen vtcumque benemeriti sint,
quidquid iuris allegari potest, ad distributiuam
spectat. Dummodo ergo benemeriti sint, licita
& valida impertitio erit, siue ab ijs veniant, qui
Indias detexerunt, expugnarunt, incoluerunt,
siue ob recentiora in Rempublicā merita, etiamsi
in rigore remunerata iam fuerint; sic enim Re-
giæ sunt instructiones accipiendæ, & pietatis am-
pliandæ respectu, vt si ciuis nobilis, & minùs de
bonis fortunæ nactus, filias habeat dote egentes
pro Religione, aut coniugio. Si verò prorsus im-
meritis conferantur, vt de familiaribus, dictum,
de quibus nu. 648. à quibus proculdubio aufe-
rendæ Commendæ sunt, quia ad illos spectare
nequeunt, & ex iustitia commutatiua facienda
est inter designatos à Rege distributio, iuxta di-
cta nu. 601. Neque solùm auferenda Commen-
da, sed obligandus ad restitutionem eorum, quæ
ratione illius fuerint ab ipso acquisita, nisi labo-
rem aliquem Commendæ annexum subierit;
tunc enim iuxta illius proportionem aliquid po-
terit indulgeri; sicut de Beneficiarijs communis
Doctorum sententia asserit, quando Beneficium
aut perperàm acquisitum, aut post acquisitionem
amissum, de quo Tomo præced. Parte 7. n. 48. vbi
de irregularitate.</P>
<Z><A+2>INDVLGENTIA</A+2>
<A+1>Circa Altare priuilegiatum dubium pe-
culiare.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>655.</absatz-nummer> <INI2>G</INI2>Regorius XIII. in quadam concessio-<marginalia>Quis dica-|tur alicuius|Ecclesiæ Sa-|cerdos ad|effectum In-|dulgentiæ.</marginalia>
ne pro Ecclesia Cathedrali ciuitatis S.
Iacobi Chilensis sic ait: Auctoritate Nobis à Do-
mino tradita concedimus, vt quoties ab aliquo dictæ
Ecclesiæ Sacerdote dumtaxat Missa defunctorum ad
prædictum Altare celebrabitur, pro anima cuiuscum-
que fidelis, quæ Deo in charitate coniuncta ab hac
luce migrauerit, ipsa de Thesauro Ecclesiæ Indulgen-
tiæ Indulgentiam consequatur. Circa quod dubi-
tatum an Sacerdos, qui in Ecclesia præfata Be-
neficium non habet, neque speciale aliquod mi-
nisterium, licet eam soleat frequentare, Missas in
ea dicens, & in solemnibus, atque alijs etiam in
Altari ministrans, dici queat præfatæ Ecclesiæ
Sacerdos, quod Pontifex ad effectum Indulgen-
tiæ obtinendæ requirit. Et affirmatiuè respon-
sum, si Sacerdos sit dictæ ab Episcopo assigna-
tus Ecclesiæ, iuxta id, quod disponitur à Con-
cilio Tridentino Seßione 23. Cap. 16. de Reform.
ratione enim adscriptionis, dici potest Ecclesiæ
domesticus, iuxta id, quod de domesticis Do-
ctores tradunt; talis enim dicitur qui cohabitat,
& aliquomodo est inferior; vel subiectus capiti
illius familiæ, vt libertus, vel mercenarius. Sic
Abbas, & Felinus in Cap. Ex litteris de testibus,
& referunt Baldus, Archidiaconus, Giminianus
& alij. Sic censuit Doctor Muñez, posteà in
Metropolitana Ecclesia Decanus, qui & se sub-
scripsit. Quod & placuit P. Auilæ, & probauit.
1. quia in Concilio non exigitur vt speciale ha-
beant ministerium. 2. quia in Cap. finali de verb.
Significat. in 6. vt declarat Glossa, illi dicuntur
alicuius Prælati Clerici, qui in continuo eorum<-P>@@

<-P>seruitio assistunt, & eius expensis aluntur. Et
certum est vt tales dicantur non esse necessarium
vtad determinat&#x0169; aliquod ministerium destinen-
tur. 3. quia priuilegium hoc non est contra ius
commune, & ita latè interpretandum est. Et vt
ait Glossa iam adducta, quando priuilegia odio-
sa non sunt, nomine Clerici alicuius Prælati in-
telliguntur omnes, qui illi subiecti sunt, nec tan-
tùm qui eius addicti seruitio. In qua quidem<marginalia>Præfatam|Decisionem|non videri|exactam.</marginalia>
decisione id videtur supponi, quod in dubij pro-
positione non extat. Sacerdotem scilicet illum
fuisse Ecclesiæ, de qua agebatur, adscriptum: vn-
de dubium non videtur expeditum: an scilicet
Sacerdos talis ex titulo illo frequentiæ in Eccle-
sia dicta, & Ordinarij seruitij, possit dici illius
Sacerdos ad effectum dictum? Si enim non pos-
sit, non remanet quæstio in terminis tantùm
speculatiuis, an scilicet anima liberetur, an non;
sed vt valde ad praxim pertinens; non enim po-
terit talis Sacerdos stipendium recipere in Or-
dine ad liberationem dictam. Quod enim in
tertia ratione dicebatur ex auctoritate Glossæ
non videtur satisfacere, quia Concilium cùm
adscribendos Clericos Ecclesiæ statuit, non de
Ecclesia loquitur prout Di&#x0153;cesim totam com-
plectitur, id enim vt certum supponebatur,
quandoquidem Episcopus domiciliarios solum-
modò potest Ordinare.</P>
<P>  <absatz-nummer>656.</absatz-nummer> Quamuis ergo adscriptus non fuerit is,<marginalia>Non esse ne-|cessarium|Ecclesiæ ad-|scriptum esse|Sacerdotem.</marginalia>
de quo est quæstio, verosimiliter affirmari posset
ad effectum dictum illius esse Ecclesiæ, propter
Ordinariam in illa assistentiam; & ministeria ex-
hibita. Sic domum aliquam frequentans phrasi
nostra vulgari dicere solet Yo soy de casa, præser-
tim si prandere in ea sit solitus, aut Officij ali-
quid amicabiliter exhibere. Cùm ergo Sacer-
dos dictam frequentet Ecclesiam, Sacrificium
Missæ celebret, cibo c&#x0153;lesti refectus, & Altari
iterato seruiat ministerio, meritò etiam dicere
poterit, Yo soy de casa, de domo inquam Dei. Pro
quo & argui ex eo potest, quòd ad effectum di-
ctum nihil videatur conducere, quod Sacerdos
celebrans hoc aut illo modo ad Ecclesiam spe-
ctet. Vnde quod à Pontifice dictum rectè po-
test intelligi, etiamsi Sacerdos ad Ecclesiam non
pertineat, aut ratione Beneficij, aut Ordinariæ
assistentiæ, quia iuxta communem agendi mo-
dum est locutus, iuxta quem Sacerdotes alicuius
Ecclesiæ in ea solent celebrare; quod non tollit
quin possit celebrare alius, si ad celebrandum
admittatur. Et ita in Ordinaria forma priuilegij
limitatio illa non apponitur, vt videre est apud
Dianam Parte 9. Tract. 2. Resol. 5. vbi illius te-
nor sic habet: Quandocumque Sacerdos Missam<marginalia>Forma pri-|uilegij.</marginalia>
Defunctorum pro anima cuiuscumque fidelis ad præ-
fatum Altare celebrabit, anima ipsa de Thesauro Ec-
clesiæ Indulgentiam consequitur. Quibus tamen
videtur obstare particula. Dumtaxat addita ver-
bis præfatis ab aliquo dictæ Ecclesiæ Sacerdote qua
videtur ad illos concessio limitata. Sed quidem
non est cur debeat particula dicta verbis præfa-
tis adnecti, cùm possit sequentibus, sic: Dum-
taxat Missa Defunctorum ad prædictum Altare ce-
lebrabitur. Sic enim solent limitare Pontifices:
& futuram semper Missam de Requiem, etiamsi
non exprimatur in priuilegio, ex Cardinalium
Declaratione habetur, propter quam ita tenet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0291.jpg/>
@@1@<SE291>276 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Diana cum alijs suprà Resol. 8. licet alij opposi-
tum tueantur.</P>
<Z><A+1>Dubium aliud peculiare circa electionem
Altaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>657.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ontifex concessit N. vt in Ecclesia Ca-<marginalia>Altaris desi-|gnationem|posse alteri|committi ab|eo, cui est|gratia con-|cessa.</marginalia>
thedrali Indiarum, aut Religiosorum,
tria Altaria designaret vt in quocumque illorum
Missa celebrari posset pro animabus è Purgato-
rijs flammis liberandis: qui tamen illa dum vixit
minimè designauit, sed morti proximus alteri vt
ea designaret commissit facultatem. Circa cuius
commissionis valorem subijt dubitatio. Et fuit
illa facili responsione sublata. Et ratio reddita ex
eo quòd ad prædictam designationem non est
industria eius electa, cui est à Pontifice concessa
gratia prædicta; (si enim esset, communis est
Doctorum sententia Iuri innixa non posse alteri
personæ committi.) Non enim generaliter in-
quit, vt vbicumque voluerit designet Altaria, sed
quòd in Ecclesia Cathedrali aut Religiosorum
Fratrum: & ita si in qualibet illarum designas-
set, legitima esset designatio, sicut & erit eius,
cui est illa commissa, iuxta doctrinam Glossæ.
Cap. finali. §. Is autem de Officio delegati. In quo
nullum inconueniens apparet: & Panormitanus<marginalia>Panormit.</marginalia>
cit. Cap. finali. limitat. 2. ait, quòd quando nu-
dum ministerium competit alicui ex priuilegio, non
ex commißione, potest delegare: nec tunc priuilegium
dicitur egredi personam, quia faciendo per alium,
ipse dicitur facere. Pro quo etiam facit Glossa in
Cap. finali, de Officio Ordin. Verb. Casibus. Deinde,
quia prædicta concessio est gratia, & minimè
contra ius commune aut tertij, & ita latè est in-
terpretanda. Neque obstat Pontificem, qui il-
lam concessit, iam vita functum, quia gratia non
expirat morte concedentis. Cap. Si super gratiam
de Offic. delegati in 6. Cap. Si cui nulla de Præ-
bendis in 6. Nauarrus Cap. Placuit, de P&#x0153;nit.
dist. 6. n. 35. Sic P. Auila se subscribens, & affir-
mans idem sensisse Doctorem Faxardum.</P>
<P>  <absatz-nummer>658.</absatz-nummer> Circa quod citata Glossa in Cap. finali<marginalia>Quid obstet|ex Glossa.|Cap. fin. de|Offic. Ord.</marginalia>
de Offic. Ordin. Verb. Casibus, potiùs videtur fir-
mare contrarium, sic enim ibi: Item si cui com-
mittatur hoc ex priuilegio, vt Archidiacono Bononi-
ensi, qui ex priuilegio absoluit excommunicatos in
studio Bononiensi commorantes, vel delinquentes ibi-
dem. Sed contra hoc est manifestum argumentum
quod committere non poßit. Supra de Offic. deleg.
Cap. vlt. §. vltimo, cùm ei non competat hoc ex Offi-
cio, sed ex priuilegio, & sic certum ministerium sibi
committitur in hac parte, & huic fortè standum est,
quòd potest: quia non dicitur illud certum ministe-
rium, cùm illud sibi competat ratione dignitatis, cui
concessum fuit priuilegium perpetuum. Sic Glossa,
non admittens commissionis facultatem quando
ex priuilegio aliquid est concessum, nisi perpe-
tuum sit, & adhærens dignitati. In prædicto au-
tem Cap. fin. de Offic. deleg. citato §. vlt. Sic post<marginalia>Cap. fin. de|offic. delegati.</marginalia>
commemoratas functiones aliquas generali de-
cisione concluditur: Quia non sibi iurisdictio, sed
certum ministerium potiùs committitur in hac parte.
Sic ibi. Iuxta quæ Resolutio præfata tantùm vi-
detur probabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>659.</absatz-nummer> Et quidem quòd non sit electa indu-<marginalia>Ea non ob-|stante decisio</marginalia>
stria non videtur sufficienter probari ex eo quòd<-P>@@

<-P>sint Ecclesiæ designatæ, quia reuera designatæ<marginalia>sustinetur,|& ex lure|probatur.</marginalia>
non sunt in particulari, sed sua cum generalitate
quantùm attinet ad Ecclesias Fratrum, & in
prælatione respectu Cathedralis, aut huius re-
spectu illarum, suæ esse possunt difficultates, &
maioris aut minoris conuenientiæ rationes. Ni-
hilominùs stare præfata decisio potest, & com-<marginalia>Cap Finale|de off. de-|legati cirea|electam in-|dustriam.</marginalia>
probari ex prædicto §. Is autem, vbi ita dicitur:
Is autem, cui iniungitur, vt personaliter negotium
exequatur, potest (dummodò partes consentiant)
hoc alijs delegare. Præterquàm si inquisitionem fieri,
vel Ecclesijs de Prælatis vel alijs ministris prouideri
mandaremus: cùm in his omnibus casibus industriam
& fidem personæ, cui talia committimus, eligere vi-
deamur. Hæc ibi. Ex quibus in primis habemus
etiam eum, cui iniungitur vt personaliter nego-
tium exequatur, posse per alium exequi, si par-
tes consentiant, illi inquam, quorum est nego-
tium illud, vt Glossa ibidem. Ergo & ille, cuius
est totum negotium, cui scilicet in eius gratiam
executio cōmissa est, multò id potiùs poterit, vt
videtur manifestum. Deinde vt debeat dici indu-
stria & fides electa personæ, illa exprimuntur,
quæ vidimus, quorum nihil in casu præsenti
concurrit: neque enim inquisitio locum habe-
re potest, quæ ad iudicialem cognitionem spe-
ctat, quia Papa considerat in his casibus publicam
vtilitatem, ne crimina remaneant impunita, vt ibi
ait Bernardus Glossator insignis. De adiectis alijs
res est clara. Deinde cùm de electa industria &
fide agitur, erga illa adhibendam adstruitur, quæ
ex officio commitrit Pontifex, vt plures asserunt,
de quibus ibidem mentio, quod quidem à Bernar-
do negatum, quia & cùm negotium agitur inter
partes, industriam esse electam fidemque con-
tendit: ex quo fit casum, de quo agimus, mini-
mè ad decisionem prædictam pertinere, quia ne-
que qui negant, talium meminerunt. Præter-
quàm quòd Decretalis decisio, de ijs agit, qui-
bus committitur vr personaliter negotium exe-
quantur: cùm tamen nihil tale in casu, de quo
agitur, inueniamus, cùm ad nullam ex illis par-
tibus constet pertinere. Stet ergo Resolutio-
nem præfatam esse iuri & esse rationi confor-
mem.</P>
<negEZ><A+1>Circa Indulgentias Confratrum SS. Sa-
cramenti, an Sacerdotes vti illis possint,
& lacticinia ac oua comedere in die-
bus, quibus aliàs non licet.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>660.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Sancta Metropolitana Ecclesia Tabu-<marginalia>Ratio dubi-|tandi ex Ta-|bula non|authentica|Metropolita-|na Ecclesia.</marginalia>
la extat, in qua continentur Indulgentiæ
omnes, quibus vti possunt Confratres SS. Sa-
cramenti, in quibus certa habetur facultas teno-
ris sequentis: Asi mesmo les concede que puedan
comer en Quaresma, y los otros dias y tiempos, en los
quales de derecho y costumbre, ô por otra Causa se
prohibe comer queso, leche, ô hueuos, y las otras cosas
de leche, y de consejo de los Medicos, espiritual y
corporal pueden comer carne en los dichos dias sin
escrupulo de conciencia. Circa quod quæritur. Pri-
mò an si authenticè constet Confratres SS. Sa-
cramenti hanc Indulgentiam habere, Sacerdo-
tes, qui Confratres talis Confratriæ fuerint, pos-
sint, si Bullam S. Cruciatæ habuerint, secura<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0292.jpg/>
@@1@<SE292>Circa conceßionem pro ouis. 277
<duolan 2><-P>conscientia edere oua & lacticinia diebus prædi-
ctis. Secundo, an si dicta Tabula authentico te-
stimonio careat, neque inueniri possit Bulla, vn-
de extracta sit prædicta concessio, possit prædi-
cto Summario fides adhiberi, & Sacerdotes in-
dulto illo frui.</P>
<P>  <absatz-nummer>661.</absatz-nummer> Ad Quod responsum Primò certum esse<marginalia>Resolutio|affirmatiua|multipliciter|probatur.|P. Henriq</marginalia>
Sacerdotes dictæ Confratriæ Bullam Cruciatam
habentes posse diebus prohibitis oua & lactici-
nia edere, vt ait P. Henriquez lib. 7. de Indulgen.
Cap. 13. n. 10. vbi sic ait: Si Sacerdos, & Regularis
habeat aliud priuilegium edendi oua etiam in ieiunijs
Quadragesimæ, non tollitur, sed reualidatur accipien-
ti Cruciatam. Sic ille. Bulla ergo non prohibet
abstinentiam dictam, sed Ius. Can. Denique dist. 4.
circa quòd, si priuilegium extet, ab illa reualida-
tur, si non extet, temperatur, quoad personas ex-
pressas. Secundò in foro contentioso nō adhiben-
dam fidem Summario dicto, bene tamen in foro
conscientiæ, & ita Sacerdotes dicto Indulto po-
tiri Bullam Cruciatam habentes. Quod proba-<marginalia>Vni testi vt|credendum.</marginalia>
tur. 1. quia testimonium Tabulæ potest reputari
tanquàm vnius testis; & vni fide digno testi licet
non teneamur credere, bene tamen possumus vt
ait Glossa. l. Titio fundus. ff. de condit. & demonst.
Quod iuxta Panormitanum in Cap. Sicut nobis de
sent. excommunicat. num. 5. intelligendum est,
dummodò non sit in præiudicium tertij, vt hic
euenit. 2. quia cùm in Ecclesijs & Monasterijs
aliquod Summarium extat, in quo asseritur tali
grano animam è Purgatorio educi, aut talem, vel
talem Indulgentiam obtineri, fideles securi, & c&#x0169;
morali certitudine, licet Bullam non inspiciāt ori-
ginalem, neque illa inueniatur, ad lucrandas illas
accurrunt: pręsumitur enim non sine fundamen-
to talia proponi. 3. Supponendo Religiosum,
qui indiscretas Indulgentias prædicat, peccare
mortaliter. Clem. 1. de Religiosis, ibi: Religiosis
etiam in virtute Sanctæ obedientiæ, & sub intermi-<marginalia>Clement. 1.|de Religiosis.</marginalia>
natione maledictionis æternæ districtiùs inhibemus,
ne in sermonibus suis Indulgentias pronuntient in-
discretas. Et indiscretæ intelliguntur in primis,<marginalia>Indulgentiæ|quæ indis-|cretæ.</marginalia>
quæ non sunt concessæ. Deinde quando qui il-
las concessit, pro eo auctoritate carebat. Item
cùm comprobari non possunt, vt ait Syluester
Verb. Indulgentia in fine. Nauarrus de Indulgen-
tijs Notab. 31. nu. 45. Et Corduba lib. 5. de In-
dulgentijs q. 41. Quam prohibitionem Nauarrus
& Corduba ad Clericos extendunt, quia in illis
verificatur Clementinæ ratio. Et addit Nauar-
rus, quem sequitur Corduba, non peccaturum
Religiosum, qui prædicaret Indulgentias, de qui-
bus licet non habet certitudinem, eredit ta-
men indicijs probabilibus esse concessas. Ex
quo arguitur: Nam qui præfatam Indulgentiam
prædicaret, non peccaret: ergo neque qui illa
frueretur. Antecedens probatur, quia pro illa sunt
indicia sufficientia; & satis quidem sufficiens est
illam in publico videri propositam, & in Eccle-
sia huius Regni Metropoli. Nec præsumi potest
Prælatum & Capitulares in publicam proposi-
tionem consensuros, nisi certioratos de Origina-
libus, vel authenticis testimonijs. Quod indicium
roboratur ex eo quòd Summarium aliud tenoris
eiusdem in Ecclesia S. Dominici extat, in quo
semper viri graues & docti fuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>662.</absatz-nummer> Ex eo etiam indicium præfatum auge-<-P>@@

<-P>tur; quòd Indulgentia non fuit primariò conces-<marginalia>Valid im|indicium|roboratum.</marginalia>
sa Confratribus SS. Sacramenti, sed imagini Sal-
uatoris Romæ. Et Bulla concessa Confraternitati
SS. Sacramenti à Paulo Tertio concessa, quæ in-
cipit: Dominus noster IESVS Christus transiturus de
hoc mundo ad Patrem concessit Confratribus SS.
Sacramenti vt omnibus fruantur Indulgentijs
concessis Confraternitatibus imaginis Saluatoris
Romæ, Charitatis, & alijs, quas refert; nec ta-
men Pontifex ibi Indulgentias horum Confra-
ternitatum inseruit, sed se ad Originales litteras
refert, & lectores remittit. Et hæc est diligentia,
quam Summarij confector adhibuit, Originales
consulens, & per ordinem proponens. Etsi Bulla
Pauli Quarti dictarum Confraternitatum Indul-<marginalia>Videtur|dicendum|Tertij.</marginalia>
gentias aliquas ex dictis retulisset, non tamen il-
lam, de qua est quæstio, res quidem dubia & su-
specta mansisset: sed cùm nullam expresserit,
quemadmodum æquum non est existimare om-
nes in Summario relatas esse falsas, ita neque de
ista, cùm nulla pro ea ratio specialis habeatur. Et
vbi est eadem ratio, eadem est & iuris dispositio. Sic<marginalia>Vt faueat|Resolutio.</marginalia>
habet Resolutio Auctoris, cuius non expressum
nomen, & videtur esse qui & præcedentium, de-
seruireq; potest ad submouendos scrupulos; cùm
ex dictis aliàs habeamus ex consuetudine id lice-
re, pro quo est gratia prædicta concessa. Id autem
quod de Summario in Ecclesia D. Dominici asse-
ritur, non parùm videtur habere momenti, quia
Confraternitas dicta in præfata est Ecclesia fun-
data, & inde certis cum conditionibus in Metro-
politanam translata, vnde indubitandum apparet
illius Conuentus Patres originales pro eo litteras
habuisse. Quòd autem gratia huiusmodi dicatur<marginalia>Cur Indul-|gentia dicta|concessio ta-|lis.</marginalia>
Indulgentia, ex eo venit, quòd inter Indulgentias
eius est inserta concessio, & vulgari sermone sic
vocari solita, non repugnante nominis proprieta-
te, natiua sua impositione attenta, pro quo latina
lexica consulenda; & congruit præ alijs Laurentij
Vallæ explicatio, vt peramantem & facilem con-
cessionem contrariam seueritati accipere debea-
mus. Sed verò cùm de Pontificijs agimus ad eas
tantùm arctandum nomen, quod vsus Ecclesiasti-
cus vti proprium vsurpauit, vt remissionem p&#x0153;nę
significet pro peccato debitæ ex thesauro Eccle-
siæ liberaliter à Pōtifice condonatam. Circa quod
non est operæ pretium ampliùs destineri.</P>
<Z><A+1>Circa Indulgentiam Bullæ Cruciatæ pro
mortis articulo Dubia quædam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>663.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbitatum fuit, an si infirmus periculo-<marginalia>Dubii reso-|lutio circa|eamdem in-|firmitatem.</marginalia>
sè ægrotans absoluatur virtute Bullæ,
& Confessarius benefici&#x0169; plenariæ absolutionis in
verum reseruet articulum, si tunc non moriatur,
possit in eadem infirmitate, repetito post melio-
rem statum periculo, virtute Bullę eiusde&#x0303; absolui,
& iterùm atq; iterùm, si in eadem infirmitate pe-
riculum superuenerit. Et quod ad absolutionem à
peccatis attinet, fuit indubitata responsio, absolu-
tionem scilicet à peccatis Sedi Apostolicæ reser-
uatis semel tantùm indulgeri posse in mortis arti-
culo, sicut semel in vita: vnde semel in periculoso
morbo absolutus, si iam fuerat ante illam absolu-
tionem aliorum adeptus, nō poterit superuenien-
te nouo periculo absolui, si nouis fuerit reser-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0293.jpg/>
@@1@<SE293>278 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>uatis criminibus innodatus, iam enim concessio
in prima absolutione suum habuit effectum. Id
quod etiam de plenaria Indulgentia contingeret,
si eam Confessarius ad verum mortis articulum
non reseruaret, vt reseruare tenetur: vnde infir-
mus quoties in periculum mortis inciderit, pete-
re poterit vt ipsi Indulgentia dicta concedatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>664.</absatz-nummer> Illud autem videtur peculiarem difficul-<marginalia>Peculiare|aliud circa|necessitatem|nouæ con|cessionis In-|dulgentio,|& de neces|sitate Con-|fessarij, à|quo appli-|canda</marginalia>
tatem habere, an vt infirmus in vero mortis arti-
culo Indulgentia hulusmodi potiatur, necessarium
sit vt tunc illam ipsi Confessarius conferat, an ve-
rò sufficiat vt eam in alia infirmitate concesserit?
Ad quod tamquàm probabilius assertum, neces-
sariam esse Confessarij concessionem, vt affirmat
P. Henriquez lib. 7. de Indulgentijs Cap. 9. n. 6. &
colligitur ex Nauarro de Indulgentijs: Notab. 19.
nu. 19. Vers. 9. quod per proximum. Et ratio est,
quia Indulgentia plenaria est ab omnibus pecca-
tis, & certum est Confessarium non posse modò
Indulgentiam concedere nisi respectu p&#x0153;næ,
quam hic & nunc debet infirmus, & continge-
re potest vt à præsenti infirmitate liber euadens,
quando verus mortis superueniat articulus, plus
p&#x0153;næ debeat, & ita necessarium est vt Indulgen-
tia respectu illius à Confessario concedatur. Item
Confessarius tantùm habet facultatem ad conce-
dendam talem Indulgentiam in vero articulo
mortis; & certum est Confessarium debere illam
concedere vt suum habeat effectum: Ergo ne-
cessarium est ab eo in articulo mortis vero con-
cedi: quia licet eam in præsumpto concedat,
suum illa tunc non sortitur effectum. Et quod di-
ctum est tunc debet intelligi, cùm in mortis arti-
culo Confessarius adest, quia si non sit, Indul-
gentias infirmus cōsequetur virtute alterius clau-
sulæ Bullæ, quam exponit Emmanuel Rodericus
§. 10. & Corduba lib. 5. de Indulgentijs q. 39. pun.
1. opin. 3. asserit quòd quando Bulla dicit in arti-
culo mortis, & non dicit semel, sed absolutè pro ar-
ticulo mortis, consequitur Indulgentia toties &
quoties datur in articulo mortis, sicut extrema
vnctio, & latè hoc ibi tractat. Sic P. Auila die 5.
Iulij 1599. propria manu Resolutionem clau-
dens.</P>
<P>  <absatz-nummer>665.</absatz-nummer> Circa quam id quod de articulo mortis<marginalia>Articulus|& pericu-|lum pro eo-|dem, vbi|notanda|doctrina.|P. Mendum|sequitur|Ezpeleta.|De casibus|in morte|lib. 10. Re-|solut. 7.|nu 8.</marginalia>
in Bulla disponitur, de periculo intelligendum
etiam communis sententia est, de qua P. Mendus
Disp. 27. n. 2. vnde periculum mortis in morbo ar-
ticulus vocatur, licet reuera talis non sit; neque
anteuerti Indulgentia debet statim ac periculum
instat, sed expectandum vt infirmus ad extrema
veniat, non tamen vt penitus sensum amittat.
Quod enim Confessarij aliqui faciunt, vt infirmo
Indulgentiam concedant, & illius plenarium ef-
fectum ad instans vltimum vitæ reseruent, vt ita
supra omnium peccatorum p&#x0153;nas, quę committi
eo vsque possint, opportunè cadat, ex non exacta
intelligentia concessionis accidit, quatenus asse-
ritur Indulgentiam in verum articulum mortis
reseruari: reseruatur namque, vt in eo concedi
possit, sed cùm in eo conceditur, ita accipiendum
est, vt diximus. Quemadmodùm in plurimis In-
dulgentiarum concessionibus illa est de dicenti-
bus nomen Iesv ore, aut corde si ore non possint,
quæ plenaria quidem est. Sed si post illius dul-
cissimi Nominis pronuntiationem infirmus in
culpam aliquam prolabatur, quam dolore expiet,<-P>@@

<-P>relicta p&#x0153;na, neque illam Nominis Iesv inuo-
cationem repetat, pro p&#x0153;nis dictis anteà vsurpa-
ta, non proderit, quia iam suum plenarium habuit
effectum. Quòd si Confessarius eam differri
voluit, periculo infirmum amittendi Indulgen-
tiæ fructum exponit; quia dilata non proderit,
nisi eius mens sit eo modo concedere, quo po-
test, & ita quando absoluit, si differre non valeat,
tunc suum illa sortietur effectum. Et pro hoc fa-
cit ratio in Resolutione allata vt Indulgentia in<marginalia>Ex nunc|pro tunc|cur non va-|leat.</marginalia>
vero articulo mortis debeat à Confessario conce-
di, nec sufficiat anterior reseruatio in præsumpto
articulo, quia pro vero possunt esse plura pecca-
ta, & est diuersus confitentis status. Vnde non
licet aut sufficit, si dicatur, Ex nunc pro tunc tibi
applico Indulgentiam. Quia post illud Nunc pec-
care potest, nec satisfacere pro commissis & de-
letis peccatis, nec debet Indulgentia ante con-
tractum p&#x0153;næ reatum applicari. Etiamsi dica-
tur, si non alia, quàm modò habueris expienda pec-
cata, quia & illud vltra concessionis est terminos,
in qua supponitur Confessarium præsentem fu-<marginalia>Quid in|Sacerdotis|defectu.</marginalia>
turum, vnde pro eo defectu prouisum vt infirmus
Indulgentiam obtineat, si verè sit contritus, &
confessus fuerit tempore ab Ecclesia statuto, &
in gratia Bullæ fretus non fuerit in confitendo
negligens, de quo non solùm citatus Emmanuel,
sed quamplures alij, qui post præfatum Patrem
Commentaria luculentissima in Bullam edide-
runt, & præ alijs eruditissimi Patres Mendus &
Bardi.</P>
<P>  <absatz-nummer>666.</absatz-nummer> Dictis tamen nonnulli Scriptores vi-<marginalia>Quid vi-|deatur præ-|fatis obstare.</marginalia>
dentur obsistere apud Dianam Parte 1. Tract. 11.
Resol. 106. vbi praxim huiusmodi proponit ex
Commissarij præscripto: Si verè mortem obieris,
concedo tibi Indulgentiam Bullæ: alioqui seruet tibi
Deus hanc Indulgentiam ad instans mortis, pro qua<marginalia>Diana.</marginalia>
& nonnullos alios adducit, reddensque rationem.
Quia si sub tali conditione Indulgentia detur, si
ex illa infirmitate æger conualuerit, & posteà in-
ciderit in alium articulum mortis, non indige-
ret noua Bulla ad Indulgentiam consequendam.
Addit posteà ex Fernandez Rodriguez, quòd si<marginalia>Fernandez|Rodriguez</marginalia>
Confessarius non velit vti forma tradita à Com-
missario, satis est dicere: Concedo, tibi omnes gra-
tias, quas concedere possum virtute huius Bullæ. Sed
quidem præfati & alij sic loquentes non videntur
penitus aduersari, dum tantùm contendunt pro
absolutione in vero mortis articulo non esse Bul-
lam aliam necessariam, licet quod in forma
Commissarij dicitur, Ad instans mortis, id in-<marginalia>Ad instans|mertis vt|dici queat|Indulgen-|tiam ser-|uari.</marginalia>
nuere videatur. Intelligendum enim pro eo in-
stanti non futuram Bullam aliam necessariam,
concurrentibus alijs iuxta Bullam eamdem re-
quisitis, vt scilicet à Confessario concedatur, vel
eo deficiente ab alio iuxta sententias probabiles,
Vnde idem Diana suprà in fine, ex Ioanne Vale-
ro Nauarrum allegante tradit, in articulo mor-
tis, si Clericus desit, posse laicum Indulgentiam
concedere. Et verificari etiam potest quod de
instante mortis dicitur, etiamsi infirmo ante il-
lud fuerit Indulgentia concessa, si post eam ob-
tentam in nullum peccatum inciderit, quod
non rarò continget. Quòd si incidisse contin-
gat, nec de illo habita p&#x0153;nitentia, quæ pro
remissione culpę necessaria, tunc Indulgentia lo-
cum habere non poterit circa illum iuxta recep-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0294.jpg/>
@@1@<SE294>De absolutione in mortis articulo virtute Bullæ. 279
<duolan 2><-P>tissimam doctrinam de venialium post mortem
remissione.</P>
<P>  <absatz-nummer>667.</absatz-nummer> Dixi n. 664. id quod de articulo mortis<marginalia>Articulus|& pericu-|lum vt sint|idem.</marginalia>
pro applicatione Indulgentiæ dicitur, de periculo
etiam accipiendum, iuxta communem senten-
tiam: quod tamen Diana Resolut. citata negat,
sed commoda adhibita explicatione, vt ibi, vide-
tur irrefragabile, cùm loquamur de periculo in
graui infirmitate, in qua prudenter administran-
tur Sacramenta, & mors videtur imminere, sit-
que periculum amittendi rationis vsum. Tunc
quidem prudenter etiam Indulgentia concedi-
tur: & tamen tunc non verè articulus fuit, vnde
nec Indulgentia obtenta. Itaque non loquimur
de perieulo & articulo, quantùm ad effectum,
sed quantùm ad prudentem applicationem, vnde
P. Mendus suprà benè ait, licet periculum & ar-
ticulus metaphysicè distinguantur, (fortè meliùs
diceretur Physicè) moraliter tamen, & in ordine
ad effectus dictos pro eodem in Iure reputantur.
Vnde qui insaniæ aut alteri rationis vsum amit-
tendi periculo subest, difficillimæ nauigationis,
portus ex circumstantijs perdifficilis, Indulgentiæ
debet beneficio perfungi, quod &, si mors suc-
cesserit, consequetur, pro quo & casus alij apud
P. Mendum suprà nu. 23. qui num. 25. & seqq.
id satis efficacibus argumentis euincit. Videndus
etiam circa eum, cui Sacerdos deest, & cum cir-
cumstantijs dictis potest Indulgentiam obtinere.
Cap. 4. eiusdem Disput. vbi præsertim de fiducia,
quæ potest esse impedimento.</P>
<P>  <absatz-nummer>668.</absatz-nummer> Circa quem tamen dubitari potest quando<marginalia>Non habens|Confessarij|copiam|quando In-|dulgentiam|consequa-|tur.</marginalia>
Indulgentiam cōsequatur? an scilicet in articulo
mortis, an in mortis instanti, vel priùs. Et qui-
dem si talis per contritionem iustificetur, videri
potest tunc Indulgentiam consequi, quia respon-
det Confessionis tempori: si enim is, qui de
peccatis conteritur, tunc copiam Confessarij ha-
beret confiteretur profectò, & tunc ipsi Indul-
gentia fuisset concessa, iuxta id, quod P. Mendus
doctè prosequitur suprà nu. 26. & seqq. probans
ante articulum mortis, stante illius periculo, con-
fitenti Indulgentiam concedi, quia ratione peri-
culi confiteri tenetur, & in Confessione Indul-
gentia concedenda est, cùm id, quod ad præci-
sum spectat articulum, sit incertum, & infirmus
sit obnoxius periculo amittendi sensum, & sic
non obtinendi beneficium Indulgentiæ. Si au-
tem conscientiam mortalis peccati non habeat,
& ita neque ad Confessionem teneatur; nihilo-
minùs nullus est fidelis qui tunc non velit confi-
teri, & præcipuè Indulgentiæ comparandæ desi-
derio: vnde idem, quod de præcedenti dicen-
dum. Quia verò Indulgentia pro articulo mor-
tis est concessa, & Confessarij copia deest, vide-
tur in ipso articulo à Christo Domino concedi,
iuxta sui Vicarij mentem: quando scilicet ad
eum statum infirmus peruenit, vt mors sit ineui-
tabilis per media naturalia, pro quo citatus Scri-
tor suprà nu. 23. Vbi & addi potest, etiamsi ab-
solutè loquendo per media naturalia mors euita-
ri posset, illa tamen non suppetunt. Quòd verò
in mortis instanti id accidat, seu morti imme-
diato, vnde & mortis instans dici potest, ex eo
videtur verosimile, quia sic meliùs cum moritu-
ro agitur, vt Indulgentia supra omnia cadat pec-
cata, & sic ille in æternam requiem transeat,<-P>@@

<-P>nullo p&#x0153;næ reatu remorandus. Sic enim videtur
de diuina pietate erga sic humanis & diuinis de-
stitutum præsidijs in Sacramentis constitutis,
præsumendum. Nec dici potest meliorem esse
sic morientis conditionem, ob rationem dictam
immunitatis ab omni reatu, quàm sit eorum, qui
P&#x0153;nitentiæ Sacramentum cum Indulgentia re-
ceperunt, cùm peccare posteà potuerint, & sic
non penitus à reatu immunes decedere. Non in-
quā dici potest; nam dicto modo moriens Sacra-
mentalem gratiam non accepit, quæ incompa-
rabilis pretij est, & ita melior absolutè conditio,
licet secundùm quid melior dici alia queat; sic-
ut abstrahe&#x0303;do ab Indulgentia melior est conditio
eius, qui cum attritione confessus moritur, quàm
eius, qui contritus sine Confessione, quia Sacra-
mentalis gratia maior est, ceteris paribus, quàm
illa, quæ contritioni respondet; licet is, qui il-
lam habet ratione nobilioris actus excedere vi-
deatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>669.</absatz-nummer> Sunt ergo tres modi dicendi superiùs<marginalia>De tribus|modis di-|cendi iudi-|cium, quar-|to addito.</marginalia>
allati probabiles, & vnusquisque prout libuerit
poterit opinari: quæstio enim est speculatiua,
sed quæ non debuit omitti, pro doctrinæ plenitu-
dine, cùm à Doctoribus intacta relinquatur. Vbi
& fortè erit qui existimet, quòd licet vltimus
dicendi modus fauorabilior sit, & diuina pietate
dignissimus ob adductam rationem, stare etiam
potest vt in articulo mortis Indulgentia conce-
datur, & diuinæ pietati nihil detrahatur; si vide-
licet post talem articulum nullum sit infirmus
peccatum commissurus; tunc enim anticipatio
Indulgentiæ satis commodè stabit, & maius ali-
quo modo beneficium videtur, cùm sit illa sine
reatu culpæ & p&#x0153;næ, nam & iste minùs gratum
aliquo modo videtur Deo reddere debitorem,
vnde eo persistente ad consortium nequit Re-
gni c&#x0153;lestis admitti. Et quidem qui ita censue-
rit, nihil improbabile censendus est opinari, sed
neque valde probabile, quia in hoc conuenien-
tius est fixum aliquid & constans statuere, quod
ab huiusmodi accidentibus sit independens, sicut
in alijs ad Sacramenta spectantibus Theologi
communiter arbitrantur. Nec de his plura.</P>
<Z><A+1>Circa Indulgentias Jubilei Anni sancti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>670.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Rat Annus 1600. & ita Iubilearius, &<marginalia>Dubia circa|Annum Iu-|bilei.</marginalia>
occurrerunt pro eodifficultates sequen-
tes. 1. an reuera Annus dictus esset talis, facta
legitima computatione, iuxta abbreuiationem
ex Centesimo. 2. An eodem quo Romę conce-
ditur, possit in vniuerso Orbe Christiano obti-
neri. 3. An Ordinarij possint illius publicationem
indicere suis in districtibus, vel necessari&#x0169; sit Bul-
lam aut mandatum Summi Pontificis expecta-
re. 4. Quæ Indulgentiæ in illo suspendantur,
iuxta Extrauag. Quemadmodùm Sixti IV. 5. Quę
diligentiæ sint adhibendæ ad lucrandum dictum
Iubileum. Et.</P>
<P>  Ad Primam dictum, annum præfatum 1600.<marginalia>Annum|1600. fuisse|Iubilearium|& de aliis.</marginalia>
esse iuxta exactam computationem Iubilearium.
Nam iuxta Extrau. 1. de p&#x0153;nit. & remiss. quæ est
Bonifacij VIII. Iubileum hoc centesimo quo-
quo anno fideles lucrabantur. Et postea Clemens
VI. ad quinquagesimum reduxit, vt ex illius
Extrauag. quæ incipit Vnigenitus eodem tt. habe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0295.jpg/>
@@1@<SE295>280 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tur manifestum. Et Paulus Secundus ad vigesi-
mumquintum, quod Sixtus IV. in citata Extra-
uaganti approbauit, quam Nauarrus refert de In-
dulgenrijs Notab. 24. qui & Notab. 32. & 33. duas
alias Gregorij XIII. refert. Ex quo euincitur om-
nes annos centesimos, quinquagesimos, & vige-
simosquintos tales esse, vnde & 1600. Cuius lu-
crandi tempus ex Constitutione Pij II. incipit à
Vigilia Natiuitatis Domini vsque ad Vigiliam
anni sequentis: quod confirmauit Sixtus IV. Gre-
gorius XIII. in Extrauag. Quoniam sancti.</P>
<P>  <absatz-nummer>671.</absatz-nummer> Ad Secundam non posse, nisi Pontifex<marginalia>In Indiis non|posse eodem|anno obti-|neri.</marginalia>
id concesserit. Et ratio est, quia Pontifices In-
dulgentias alias suspendunt, vt fideles sic prouo-
cent ad Romanam profectionem, vt ex cit. Ex-
trauag. Quemadmodùm constat verbis illis: Propter
quas (Indulgentias) populorum forsan concursus ad
Basilicas & Ecclesias antè dictas retardari &c. Et<marginalia>Extrauag.|Quemad-|modum.</marginalia>
Nauarrus Notabili 25. nu. 3. ait præcipuam caus-
sam, ob quam Indulgentiæ suspenduntur, esse ne
fideles Romam accurrere desinant. Et Notab.
32. nu. 31. sic inquit: Caussa ob quam Indulgen-
tia Iubilea c&#x0153;pit, & continuata est concedi, fuit, vt<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
Christi fideles ex toto Orbe Christiano venirent ad
visendam Vrbem. Et in fine Extrauagantis horta-
tur Pontifex & exorat Christianos Principes vt
vias peregrinis securas reddant. Et clarè apparet,
si fideles suis in terris possent Iubileum lucrari,
Romam minimè profecturos. Item (vt ad 5. dif-
ficultatem dicitur) ad Iubilei Indulgentiam ob-
tinendam exigitur, vt Ecclesiæ SS. Apost. Petri
& Pauli visitentur: neque alia forma extat pro
illa obtinenda, nisi à Pontifice concedatur: cu-
ius dum non venit concessio, penitus est impossi-
bilis obtentio: quod vti certum & exploratum
debet haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>672.</absatz-nummer> Ad Tertiam rectè posse Ordinarios Iu-<marginalia>Posse ab Or-|dinariis pu-|blicari.</marginalia>
bileum dictum publicare, absque speciali man-
dato aut Bulla S. Sanctitatis, quia in nullo ex as-
signatis annis omittendum. Et Gregorius XIII.
in Extrauag. Dominus, iubet Patriarchis, Archi-
episcopis &c. vt ouibus suis diligenter exponant
quid eis oporteat facere vt sanctum hoc Iubi-
leum consequantur, quod Nauarrus Notab. 32.
num. 52. affirmat ab omnibus Prælatis fuisse in
Italia exactissimè adimpletum, qui & nu. præced.
ad finem asserit prædictum mandatum sub mor-
tali non obligare. Et videtur quidem mandatum
huiusmodi solùm pro Iubileo illo an. 1575. vim
habuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>673.</absatz-nummer> Ad Quartam. In Extrauag. Sixti V.<marginalia>Quæ suspen-|dantur in|Extrauag.|Sixti 5.</marginalia>
quinque suspenduntur. 1. Indulgentia plenaria.
2. potestas commutandi vota. 3. facultas dispen-
sandi in illis. 4. potestas dispensandi aut compo-
nendi super malè acceptis, cùm domini ignoran-
tur. 5. potestas designandi Confessarios pro ab-
solutione à casibus reseruatis, etiam Sedi Aposto-
licæ. Quæ omnia latè Nauarrus exponit Nota-
bili. 28. vnde non est circa illa immorandum,
cùm aliàs immutata etiam sint à Gregorio XIII.
in citata Extrauag. Quoniam sancti, in qua solùm
Indulgentias plenarias suspendit. Neque quatuor
alia suspenduntur, nisi quatenus concessa sunt ad
Indulgentiam plenariam obtinendam, vt Nauar-
rus obseruat Notab. 33. n. 2. Ex quo infertur In-
dulgentias non plenarias posse in Anno sancto
publicari, pro quo Nauarrus ibidem num. 6. cum<-P>@@

<-P>priùs circa illud Datarium consuluisset. Aduer-
tendum tamen quòd licet Sixtus non suspende-
rit Indulgentias, & quatuor alia personis parti-
cularibus concessa, vt declarat Nauarrus Notab.
28. n. 20. Suspensionem tamen Gregorij etiam
ad singulares personas extendi, iuxta eumdem
Nauarrum cit. nu. 33. nu. 3. Verb. Personis. Ex
quo ibidem colligit Bullam Cruciatæ dicto Anno
suspendi quantùm ad gratias, quæ in Extrauag.<marginalia>Quid circa|Bullam|Cruciatæ.</marginalia>
Gregorij suspenduntur. Sed oppositum proba-
bilius est iudicatum cum Emmanuele Roderico
in Explicatione Bullæ. §. 12. n. 13. in fine & P. Hen-
riquez lib. 7. de Indulgent. Cap. 21. nu. 3. in Glossa
lit. E. quia non est credibile, cùm Pontifex eo
anno Bullam publicari concesserit, in eodem su-
spendere id, quod est in illa præcipuum. Quod
confirmatur, nam in Iubileo, quod Clemens
VIII. concessit, ad instantiam Philippi Tertij
Regis nostri, quia prope erat Annus Iubilei, ius-
sit vt obtineri posset vsque ad Annum Iubilei, ex-
clusiuè. Cùm ergo nihil tale in Bulla dixerit, si-
gnum est eius intentionis non fuisse vt suspende-
retur: præsertim, quia vt refert Emmanuel Ro-
dericus, ipsi à Consiliarijs S. Cruciatæ affirma-
tum, quando cum simili suspensione Iubileum
publicatur, ad Pontificem pro noua Cruciatæ
concessione recurri.</P>
<P>  <absatz-nummer>674.</absatz-nummer> Ad Quintam. Bonifacium VIII. in Cle-<marginalia>Quid pro|comparando|Iubileo re-|quiratur.</marginalia>
ment. 1. de p&#x0153;nit. & remis. Solum requisijsse vt
Ecclesias SS. Apostol. Petri & Pauli visitarent
Romani per dies triginta, & Peregrini per quin-
decim. Et qui Romanorum & peregrinorum
nomine intelligendum veniāt declarat Nauarrus
Notab. 32. n. 42. & 44. & Gregorium XIII. ad-
dere eos, qui dictas Ecclesias visitauerint, debere
rogare pro salute eorum, qui eas visitant, & to-
tius populi Christiani vt aduertit Nauarrus præ-
dicto No. ab. 32. n. 47. Verb. Preces fuderint. Et
statim in Verb. Consequentur declarat Indul-
gentiam hanc obtineri ipso facto absque absolu-
tione aut concessione Confessarij.</P>
<P>  <absatz-nummer>675.</absatz-nummer> Ad præfata dubia Sextum addit Au-<marginalia>An suspensio|ad Indias ex-|tendatur.</marginalia>
ctor, quia circa illud deprehendit viros aliquos
doctos dubitantes. An scilicet suspensio prædicta
ad Indias extendatur? Videtur enim non exten-
di, quia impossibile est vt Indiarum incolæ Ro-
mam tendant lucraturi Iubileum: & ita cessat
finis suspensionis, Romana videlicet peregrina-
tio. Sed tamquàm certum ab Auctore assertum
ad Indias extendi, quia Gregorius XIII. in citata
Extrauag. Quoniam sancti, affirmat suspendi gra-
tias prædictas concessas omnibus per vniuersum
Orbem constitutis, & inferiùs sic ait: Præcipimus,
& interdicimus ne aliæ gratiæ vbique locorum &
gentium interim publicentur, & ita ait Nauarrus
Notab. 23. n. 3. nullibi gentium posse quemquam
quærere vllam Indulgentiam plenariam. Item si
prædicta ratio quidquam valeret, sequeretur
Moniales quascumque Clausuram seruantes
posse Indulgentias plenarias consequi, cùm Ro-
mam ire non possint; quod tamen dici ne-
quit.</P>
<P>  <absatz-nummer>676.</absatz-nummer> Dubium insuper proponitur ab eodem<marginalia>Indulgentias|pro anima-|bus Purga-|torij non|suspensas.</marginalia>
circa Indulgentias pro animabus Purgatorij. Et
non suspendi decernit, quia in nulla ex citatis
Extrauagantibus conceditur vt Indulgentia Iu-
bilei possit animabus præfatis applicari: ergo In-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0296.jpg/>
@@1@<SE296>Circa Indulgentias Iubilei Anni Sancti. 281
<duolan 2><-P>dulgentiæ pro illis concessæ suo in robore perse-
uerant. Et meritò quia ex eo Romana peregri-
natio neutiquam impeditur. Et confirmatur,
quia cessante caussa finali legis lex ipsa cessat. l.
adigere. §. quamuis. ff. de iur. patron. Cap. Memini-
mus de appellat. & caussa principalis, propter
quam Indulgentiæ plenariæ suspenduntur illa
est, ne scilicet quisquam eorum occasione Ro-
mam ire detrectet; & hoc in defunctis locum
non habeat, euincitur circa illos nihil in Ponti-
ficijs Constitutionibus debere suspensum affir-
mari. Sic Auctor, accuratè quidem, sed breuiter,
cùm circa Anni sancti Iubileum libri sint inte-
gri publicati.</P>
<P>  <absatz-nummer>677.</absatz-nummer> Et quidem quod ad Indias spectat, si<marginalia>In Peruuio|quando pu-|blicatum|Iubileum.</marginalia>
dubitari aliquando potuit, iam nullus est dubi-
tandi locus, sic Pontificibus attestatis, qui & pro
anno aut annis sequentibus Iubilei gratias con-
cesserunt. Et anno quidem 1650. vltimi Iubi-
lei Innocentius X. publicationem indixit, & eo
quòd in Peruuio obtineri non potuit, sequenti
anno 1652. die 3. Februarij Breue protulit ad in-
stantiam Illustrissimi D. D. Petri de Villagomez
Archiepiscopi Limani, in quo Iubilei publicandi
largitus est facultatem, spatio quatuor mensium
duraturi; quod & sic factum anno sequenti 53.
pro quo & Dominus Archiepiscopus Edictum
promulgauit, virtute Clausulæ satis fauorabilis
ea disponens, quæ consecutioni adeò æstimabili
opportuna esse videbantur. Prætereà (inquit) ei-
dem Ordinario &c. Et denique in præmißis omnibus<marginalia>Innocent. X.</marginalia>
& singulis eius arbitrio facere, ordinare, prouidere,
& quæcumque sibi visa remedia opportuna adhibere
poßit, pro vt animarum saluti expedire iudicauerit,
facultatem tribuimus, & impartimur. Sic ergo
anno 53. pro eo lucrando, quæ requiruntur sunt
diligenter adimpleta: largiente Domino vt qui
tunc ætate prouecti partem cum alijs habere po-
tuimus, iam sequentis, scilicet an. 74. paruo
dierum interiectu propinquemus. Faciat vitæ<marginalia>Vide in fine.</marginalia>
Auctor in ijs, & alijs, quod magis suæ fuerit be-
neplacitum voluntati. Fecit, & ad illum peruen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>678.</absatz-nummer> In prædicto autem Edicto illa est Clau-<marginalia>Notanda|Clausula|circa Con-|fessarios cum|limitatione|approbatos.</marginalia>
sula specialis: Y para que los Fieles puedan elegir
para si cada qual el Confessor que les pareciere, para-
que los absueluan conforme al tenor arriua referido
de este Iubileo; les señalamos en esta Ciudad, y en
todo el Arzobispado, y en cada Iglesia de las que ay
en el, à todos los Sacerdotes asi seculares, como Re-
gulares, que por Nos, ô nuestro Prouisor estan apro-
bados por Confessores: y esto se entienda sin que los
que tienen en sus licencias exceptados algunos ge-
neros de personas, cuyas Confeßiones no pueden oir
los tales Confessores, no excedan (como no pueden
exceder) por esto en estenderse oir de penitencia las
tales personas; porque declaramos que en quanto à
ellas no los auemos aprobado, ni por esto los aproba-
mos, ni jamas auemos tenido tal intencon. Quæ qui-
dem iuxta ea sunt accipienda, quæ à Nobis aliàs
dicta, & præsertim Tomo 1. Auctarij Parte 2. Sect.
14. & Tomo præced. Parte 8. Sect. 22. vnde constat
quoad Religiosos non posse limitationem ætatis,
si aliàs idonei comperiantur, apponi. Quia verò
vt vidimus, id non est penitus exploratum, præ-
fatus Antistes contrariæ persuasioni insistens
etiam vt vidimus est locutus. Et roborari illa po-<-P>@@

<-P>tuit ex adducta Clausula Pontificis, vt quæcumque<marginalia>Quid de alia|en Breui|Innocentij.</marginalia>
sibi visa opportuna remedia adhibere poßit. Vnum
etenim ex opportunis remedijs videri potuit illa
circa Confessarios prouidentia, quia res, quæ ad
eorum erant adducenda tribunal, & competen-
tem sapientiam & maturitatem exigebant. Sed
quidem non admodùm id videtur vrgere, quia
fauor præfatus non est directè pro Antistite, sed
pro Di&#x0153;cesanis, ad quos gratiarum cumulus per-
tinebat: quòd si & illarum particeps esse ille po-
terat, id non ratione dignitatis, sed vt vnus ex fi-
delium numero, & pars Di&#x0153;cesanæ Communi-
tatis habere potuit, cùm nihil pro Prælatis in spe-
ciali concessum inueniatur. Nulla ergo ex parte
libertas fidelium Peruuianorum limitata est cir-
ca electionem Confessarij; vnde eadem esse po-
tuit, quæ in Europa, immò & in toto Orbe Chri-
stiano, vt Pontifices loquuntur. Neque ratio
illa de sapientia & maturitate ad id muneris ne-
cessaria multùm potest habere momenti, quia
id generale est pro Orbe vniuerso, & ita creden-
dum à Prælatis fieri, nulla pro eo speciali admo-
nitione ab Apostolica Sede præmissa, & sic clau-
sulam prædictam non est verosimile ad eum fi-
nem fuisse directam: supponi enim potuit, quod
de iure videbatur inesse, vt est iuridicum Axio-
ma. In Religioso autem, qui ratione ætatis fe-
minas confiteri ab Episcopo prohibetur, sufficiens
eruditio supponitur, aliàs non fuisset approbatus,
quia pro feminarum confessionibus excipiendis
minorproculdubio requiritur, vnde addecentiam
tantùm difficultas reuocatur: pro quo id facit,
quod est locis citatis dictum, & ad Superiorum
suorum spectat prouidentiam, quæ quidem est
in Societate satis perspecta.</P>
<P>  <absatz-nummer>679.</absatz-nummer> Ex eo autem quòd probabile sit appro-<marginalia>Dubium pe-|culiare de|licensiis|suspensis.</marginalia>
batum cum limitatione posse eligi virtute Iubi-
lei, ortum est his diebus dubium an ij, qui ap-
probati fuerant, sed eor&#x0169; est licentia à nouo Prę-
lato suspensa, possint suspensione durante virtute
Bullæ Confessiones excipere. Reuera enim tales
approbati fuerunt, neque idoneitatis iudicium
reuocatum, vnde stet requisita à Pontifice Or-
dinarij probatio cum extensione fauorabili, sicut
fit in eo, qui non est pro feminis, aut pro alijs ap-
probatus. Et in ijs, quorum licentia suspensa, id
plus habetur, quòd generaliter approbati sunt,
vnde videntur se habere sicut excedens & ex-
cessum. Sed quidem dubitandi ratio satis friuo-<marginalia>Non posse|virtute Bul-|læ eligi su-|spensione|stante Con-|fessarium.</marginalia>
la est, & vti minimè tolerabilis affirmatiua asser-
tio releganda: quia licentia, quæ fuit, iam non
est, & perinde est ac si non fuisset, cùm tamen
Pontifex exigat approbationem, quæ cum li-
centia coincidit: approbatio enim iudicium est
practicum de sufficientia ad ministerium di-
ctum, vt possit quis illud exercere electus ab eo,
qui supra fideles ordinariam habet iurisdictionem
aut delegatam, iuxta genus delegationis, de qui-
bus Doctores. Vnde approbatio & licentia indif-
ferenter solent vsurpari. Vnde S. Congregatio
Cardinalium circa Decretum Concilij Triden-
tini Seßion. 23. Cap. 15. de Reformat. die 30. Mar-
tij 1594. sic habet; Congregatio Concilij censuit
in Monasterijs, ac etiam Collegiatis Regularium,
vbi Regularia instituta seruantur, siue Prælatos Re-
gulares, siue aliorum Religiosorum Confessores, abs-
que licentia Episcopi Confeßiones eorum sæcularium,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0297.jpg/>
@@1@<SE297>282 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>qui sunt verè de familia, & continui Commensales,
non tamen illorum, qui tantùm in Monasterijs de-
seruiunt, audire. Item in alia apud D. Barbosam
ibi: Absque approbatione vel licentia Episcopi. Item<marginalia>Alia.</marginalia>
apud eumdem ibidem: Subditi inferiorum & ex-
emptorum licentiam audiendi Confeßiones petere ab
Episcopo debent, & àb eo approbationem obtinere.
Gregorius XIII. in Bulla die 8. Septemb. 1573.<marginalia>Greg. XIII</marginalia>
ibi: Nec tenentur vlteriorem licentiam & approba-
tionem ab alijs Episcopis petere. Paulus V. in Bul-<marginalia>Paulus V.</marginalia>
la sub Data 11. Februarij 1610. Pro ministerio-
rum huiusmodi exercitio vlterius licentiam & appro-
bationem ab alijs Episcopis petere, seu habere mini-
mè teneantur. Et similiter Pontifices in Bullis lo-
quuntur, qui eidem successerunt. Stet ergo ap-
probationem & licentiam promiscuè accipi, &
eum, qui à Confessionibus audiendis suspen-
sus est, non esse approbatum, sienti neque licen-
tiam habet. Suspenditur etenim approbatio &
licentia donec compareat, & comparens nouo
subijciatur examini, vt iterùm approbetur; vnde
præcedens de sufficientia iudicium nullomodo
est sufficiens, quia variato tempore status rerum
variantur. Cùm ergo neque approbatio, neque
licentia extat, ratione præcedentis nullus haberi
potest effectus, pro quo illa est requisita, stante
Iuris Axiomate irrefragibili, quòd non entis nul-
læ sunt qualitates, pro quo D. Barbosa in Tract. de
Axiomatibus nu. 162. plures Textus & Auctores
adducit: qui etsi deessent, veritas illa adeò est
per se nota, vt à nullo sanæ mentis possit citca il-
lam dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>680.</absatz-nummer> Iam, quod de Bulla Cruciatæ non re-<marginalia>Bullam|Cruciatæ|non suspen-|di.</marginalia>
uocata per Iubilæi promulgationem ab Auctore
dictum, qui post ipsum scripserunt communiter
amplectuntur, vt videri potest apud P. Mendum
Disp. 2. cap. 7. vbi ex declarationibus Gregorij
XIII. Clementis VIII. & Vrbani VIII. in quo-
rum Pontificatibus Iubilearij Anni inciderunt,
iuxta grauium Scriptorum attestationes, osten-
dit. De Anno autem 1650. Innocentij X. tem-
pore nihil dictum ab eo, quia ante illum suam
eruditam lucubrationem absoluit, licet anno 1651
fuerit typis consignata. Sed de illo nequit du-
bium aliquid suboriri, stante cura illa Consilia-
riorum Sancti illius Tribunalis, de qua testatum
vidimus Fr. Emmanuelem nu. 673. cuius & me-
minit P. Mendus num. 51. & ita anno prædicto
circa hoc nullam deprehendimus nouitatem.
Quod verò neque suspendi à Pontifice gratiæ
Cruciatæ queant, stante concessione cum con-
currentibus pro ipsa, vt citatus Scriptor cum
alijs, quos congerit, affirmat nu. 50. iunctis ijs,
quæ habet nu. 39. pro quo & P. Quintinadueñas
Tomo 1. Singul. in Appendice Tract. 8. Dub. 14. n. 2.
Sed id alterius considerationis est; neque neces-
sariam aut vtilem huiusmodi reputo, cùm de
praxi agitur, decisionem. Cùm enim Pontifices
non suspendant, id, quod desiderari posset, habe-
tur. Si autem suspendi contingeret, omnino erit
necessarium suspendentis stare iudicio. Et qui-
dem cum Consiliarij Sancti Cruciatæ Tribuna-
lis, annis Iubilei ad Pontificem studeant habere
recursum, ne gratiæ Cruciatæ ipsius reuocentur,
res est non adeò explorata possibilitatis circa su-
spensionem negatio. Vbi & quod de contractu
oneroso dicitur, non multùm videtur vrgere,<-P>@@

<-P>quia supponendum est in Iubilei anno Bullam
non publicandam, & ita neque eleemosynam
accipiendam, si Pontifex renuat concessionem.
Quia verò contingere potest, immò & ita ordi-
nariè contingit vt Bulla non initio anni, sed men-
sibus ab eo distantibus publicetur, quo euentu
per menses aliquot non poterit vsus gratiarum
locum habere, non erit in eo adeò notabile gra-
uamen vt Pontifex ad recompensationem sit
præstiti subsidij adigendus. Iam enim per men-
ses plures præcessit vsus, & quod intuitu subsidij
collatum est, adeò est tenue, vt eo anno possit,
licet de vsu quidquam detractum fuerit, minimè
excedens, sed proportionatum iudicari. Sic enim
pro Iubileo duarum hebdomadarum Eleemosyna
exigitur, cùm tamen vsus gratiarum adeò limi-
tato temporis spatio claudatur; & esse illa fre-
quentissimè solet non ea minor, quæ pro Cru-
ciatæ Bulla solet impendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>681.</absatz-nummer> Iam quod ad Purgatorij animas spectat,<marginalia>Neque In-|dulgentias|pro anima-|bus Purga-|terij.</marginalia>
& ab Auctore in earum fauorem assertum, com-
munissima sententia est, pro qua citati Patres
Auctores appellant. ille nu. 57. & hic 3. iun-
ctîs ijs, quæ habet Tract. 1. Appendicis Dub. 15.
per errorem 14. nu. 7. & 8. & plures apud Dia-
nam Parte 9. Tract. 2. Resolut. 23. Quod quidem<marginalia>Quid de iis,|quæ à viuis|possunt ap-|plicari.</marginalia>
ampliat P. Quintanad. vt verum etiam sit de In-
dulgentijs plenarijs concessis, ita vt pro defunctis
possint applicari, de quo cit. dub. 14. num. 4. &
seqq. cuius rationes cùm ad verbum referat Dia-
na, sic concludit: & hæc omnia ingeniosè cogitauit
Quintanadueñas vbi suprà: sed an probabiliter, iu-<marginalia>Diana.</marginalia>
dicent alij: Scio enim aliquibus viris doctis non pla-
cere. Sic ille. Ratio autem cur non placeant ea
esse potest, quia Indulgentiæ tales ex primaria
intentione viuis conceduntur, & veluti conse-
quenter & per accidens pro applicatione alia:
vnde deficiente præcipuo, id quod est conse-
quens, & quasi per accidens, consequenter defi-
cit. Deinde attentis concessionis verbis id vide-
tur compertum; in illis enim supponitur Indul-
gentias concessas apud eos, quibus sunt conces-
sæ, extare, & ita pro Defunctis posse illas appli-
care. Y las dichas Indulgencias se pueden tambien<marginalia>Verba con-|cessionis.</marginalia>
aplicar por las animas de los fieles Defuntos por mo-
do de suffragio. Et præfatæ Indulgentiæ possunt et-
iam applicari pro animabus fidelium Defunctorum
per modum suffragij. Præfatæ inquam Indulgen-
tiæ, quæ videlicet pro viuis sunt concessæ, vnde
extare illas significatur apertè: quia ad id, quod
non est, fieri relatio nequit. Additur, Possunt et-
iam. Quæ particula, vt sæpè aliàs dictum, est im-
plicatiua, & implicat, seu indicat simul cum alijs
expressis, casum difficiliorem, pro quo D. Bar-
bosa, Cardinalis Tuschus, & alij, in quibus &
ipse P. Quintanadueñas Tract. 3. Singul. 25. nu. 4.
& vt deessent sic affirmantes, eius significatio
est adeò perspicua, vt sua se luce manifestet.
Quando ergo dicitur. Possunt etiam applicari, &c.
clarè ostenditur posse applicari pro alijs, pro qui-
bibus concessæ sunt. Atqui non possunt, quia su-
spensæ in ordine ad illos: ergo neque pro alijs. Et
quidem non est dictum opera pro consequendis
Indulgentijs requisita posse pro animabus fide-
lium defunctorum applicari, sed Indulgentias
ipsas: ex quo non obscure deducitur Indulgen-
tias ipsas pro viuis subsistere, sitque mens non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0298.jpg/>
@@1@<SE298>Dubia circa Irregularitatem. 283
<duolan 2><-P>etiam obscura Pontificum, vt quod sibi applicare
poterant, animabus sanctis possint applicare.
Quòd quidem non impedit quominùs in praxi
vtilis esse sententia possit, si Indulgentiæ condi-
tionaliter applicentur, si videlicet valeat appli-
catio, aut plenariè, aut ex parte, iuxta receptam
eorum opinionem, qui tenent Indulgentias non
plenarias neutiquàm suspendi, vt videri potest
apud P. Quintanam cit. Tract. 8. Dub. 13. Potest
siquidem & circa hoc opinio versari, vt scilieet
Indulgentia plenaria, si per obstaculum aliquod
nequeat plenarium effectum habere, non plena-
rium habeat; possitque iterata plenariam exæ-
quare. Quod aliàs tradunt multi de plenaria se-
cundùm tenorem concessionis, quæ tamen
caussæ propter quam est concessa, proportionata
non sit; non enim ideò suo penitus defraudatur
effectu, sed proportionatum habet, per repetitio-
nem futurum plenarium. Pro quo videndus P.
Suarez Tomo 4. in 3. p. Disput. 54. Sect. 3. num. 9.
vnus pro multis, cùm sint eam pro eo multi ip-
sum secuti.</P>
<Z><A+2>IRREGVLARITAS.
Diuersorum casuum circa illam de-
cisiones.</A+2>
<A+1>PRIMVS.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>De Sacerdote armorum offensiuorum arti-
fice, & naturalem filium ante Ordines
Sacros habitum ad manufacturam in-
struente.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>682.</absatz-nummer> <INI3>A</INI3>D quem dictum, si quando arma<marginalia>Doctrina|notanda pro|iis, quæ Cle-|ricis pro-|hibentur.</marginalia>
conficiebat & vendebat, de bello in
speciali non agebatur, Irregularita-
tem non incurrisse, quamuis bellum, quod po-
steà gestum, fuerit iniustum: quia valde remota
caussa tunc futurus occisionis aliquorum, &
præter eius intentionem: cùm possent arma in
bello deseruire iusto, & pro terræ incolatus pro-
prij defensione. Neque contra hoc facit prohi-
bitio circa armorum fabrefactionem pro Sacer-
dotibus stabilita: pro quo opportunè cadit do-
ctrina Couarrubiæ in Clem. Si furiosus. p. 2. §. 4.
nu. 10. Vers. Secundò deducitur. & Cordubæ in
Quæstionar. lib. 1. q. 26. col. 1. aliud esse rem ali-
quam esse prohibitam, quia periculosa est, eo
quòd ex illa sequi mortes possint, vt prohibetur
Clericis præliari in Cap. Sententiam sanguinis.
Ne Clerici vel Monachi, & venatio aprorum:
aliud verò propter caussam aliam. Et ita tra-
dunt, vt incurratur irregularitas non sufficere
rem esse prohibitam, si ratione illius mors acci-
derit, nisi ex se periculosa sit. Sic ergo in casu<marginalia>Iuxta illam|resolutio.</marginalia>
præsenti, non est prohibitum Clerico armorum
artificium, eo quòd periculosum sit, sed propter
indecentiam, quæ etiam reperitur in confectio-
ne ligonum & vomerum. Si verò quando arce-
busia, lancearum contos, & alia huiusmodi, Gu-
bernatori Portus Fluminis argentei, & militibus
vendidit dictus Sacerdos, iam bellum instabat,<-P>@@

<-P>eratque illud iniustum, quod ipsi erat notum, aut
saltem de illo dubitabat, irregularis mansit, neci-
bus aut mutilationibus subsecutis. In qua irre-<marginalia>Quis possit|in irregula-|ritate di-|spensare in|casu dicto.</marginalia>
gularitate poterit Commissarius Cruciatæ di-
spensare, & etiam Episcopus ex priuilegio Pij V.
in quo Indiarum Episcopis concedit vt possint
in irregularitate dispensare (vbi & nomine abso-
lutionis vtitur) ob quæcumque delicta contra-
cta: dummodò ex homicidio voluntario extra
bellum non sit, aut Simonia, p&#x0153;nitentijs à Con-
fessario impositis adimpletis, aliàs in foro con-
scientiæ absolutio erit nulla. Sic cùm à P. Auila
fuisset traditum, vt sequitur clausit: Este es mi
parecer saluo meliori iudicio. Este caso preguntò
vn Clerigo del Paraguay al P. Geronimo de Portillo,
y al Dotor Balcazar Prouisor de Lima, y ellos lo co-
municaron con migo, y respondi esto. Sic ille, qui
de casibus huiusmodi belli iniusti, dum instat,
idem docet de Censuris par. 7. Disput. 6. Sect. 3.
dub. 2. Vers. Hinc sequitur. Et est communis
sententia, pro qua Doctores accumulat Leander
Tomo 5. Tract. 2. Disput. 8. Quæst. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>683.</absatz-nummer> Addit idem Leander Quæst. 9. id etiam<marginalia>De venden-|tibus arma|longo ante|bellum tem-|pore.</marginalia>
verum habere, etiamsi vendentes arma ad iniu-
stum bellum longo tempore ante illud indu-
ctum, (fortè indictum) id faciant. Quod tamen
negat P. Henriquez lib. 14. Cap. 13. n. 3. in Glossa
lit. B. adducens pro eo Ioannem Andream, An-
tonium (scilicet Butrium) & Ananiam. Et est
satis probabile, quia non censetur moralis caussa
cædium: hac enim de caussa remotè concurren-
tes irregularitatem non contrahunt. Pro quo &
est sententia ipsius Leandri Disput. 7. Quæst. 123.<marginalia>Leander.</marginalia>
vbi quærit, An sit irregularis Clericus, qui in bello
iusto præbet arma, quæ apud se habet, militi non ha-
benti, vt se, suaque defendat bona, si posteà miles oc-
cidat aliquem? & respondet negatiuè cum alijs,
quos citat, & probat sic: Quia talis conceßio ar-
morum, non est propinqua & proxima caussa mortis
alicuius; cùm solùm fiat vt miles se suaque defen-
dat. Sic ille. Atqui magis remota caussa est, qui
longo tempore ante bellum arma ministrauit,
quidquid de intentione sit, quæ non attenditur,
quando factum est ipsi contrarium; & qui arma
ad bellum iniustum tradidit, dicere etiam potuit,
non ob inferendam mortem, sed ad terrefacien-
dos hostes se illa tradidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>684.</absatz-nummer> Et ex prædicta sententia videtur colligi<marginalia>Neque irre-|gularitatem|ex defectu|contrahere|lenitatis.</marginalia>
id quod Auctor sua in decisione supponit, ven-
dentem scilicet arma instante bello iusto non
fieri irregularem, etiamsi mortes subsequantur:
non enim caussa illarum proxima est. Vbi qui-
dem de irregularitate agitur ex defectu lenitatis:
neque enim ex eo quòd grauissima extet prohi-
bitio, ne Ordine Sacro insigniti res bellicas agi-
tent, si bellum iustum sit, existimandum est Sa-
cros Canones violantes, & sic cædium aut muti-
lationum caussas, homicidia committere, & esse
in illis speciale, quod in bellatoribus laicis tale
non est, qui solùm irregularitatem ex defectu
contrahunt lenitatis. Quam quidem non contra-
hunt, qui remotè ad necem concurrunt armo-
rum traditione, aut ministerio alio. Id enim quod
de caussis iniustæ mortis dicitur, respectu cuius
excusatio remoti concursus admittitur, de morte
est iusta dicendum, vt similiter pro excusanda
irregularitate ex lenitatis defectu concursus sit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0299.jpg/>
@@1@<SE299>284 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>remotus sufficiens iudicandus: sicut etiam quod
de dubio dicitur, in quo dictus Pater commu-<marginalia>Circa du-|bium, quid|operetur</marginalia>
nem est secutus sententiam, de qua etiam supra
Disp. 2. Dub. 4. cùm sit etiam contraria probabi-
lis: quia pro priori solùm argui potest ex duobus
Capitibus de homicidio, scilicet Cap. Significasti.
Et Cap. Ad audientiam, in quibus stante dubio
circa homicidium dicitur tutiorem partem eli-
gendam. Circa quod tamen ita scribit P. Suarez<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Tomo 5. in 3. p. Disput. 40. Sect. 6. nu. 11. post
alia quæ nu. 10. præmiserat eidem fauentia posi-
tioni. Vbi etiam obiter notare licet, in huiusmodi
consultationibus aliqua Pontifices præcipere ad ma-
iorem cautelam, & ad maiorem decentiam & reue-
rentiam sacrorum Ordinum, quæ per sese, & ex vi
solius conscientiæ non essent necessaria, licet posito
præcepto Superioris in conscientia oriatur obligatio.
Cur ergo non possumus eodem modo intelligere Cap.
Significasti, & Cap. Ad audientiam, præsertim cùm
interpretatio sit fauorabilis, & materia onerosa? Vn-
de Marianus Socinus in dict. Cap. Ad audientiam,
num. 46. quem refert & approbat Couarrubias in
dict. Clement. p. 2. §. 2. nu. 5. solùm dixit in dubio
quoad forum cnoscientiæ consulendum esse vt quis se
abstineat à diuinis, & existimet irregularem esse.
Quod potest intelligi esse consulendum vt melius &
securius, non autem tamquam necessarium ante iu-
dicis sententiam seu præceptum. Non est profectò fa-
cile interpretationem hanc valide impugnare. Sic
Doctor Eximius, qui de dubio facti locutus,
nam de dubio Iuris, de quo Sect. præced. ex pro-
fesso probauerat cum communi sententia ratione
illius irregularitatem non incurri, & tale est il-
lud, de quo in præsenti, an scilicet ius aliquod sit,
propter quod vendens arma irregularitatem con-
trahere debeat affirmari.</P>
<P>  <absatz-nummer>685.</absatz-nummer> Iam quod ad dispensationem attinet, re-<marginalia>A Commis-|sario vt possit|dispensari.</marginalia>
ctè assertum à Commissario dispensari posse, pro
quo Auctor ipse suprà Disp. 6. Sect. 3. dub. 1. Conc.
3. vers. sequitur 3. Leander Quæst. 136. Diana<marginalia>Diana.</marginalia>
Parte 4. Tract. 2. Resol. 69. in fine, vbi adducens
verba Commissionis, hæc scilicet: & super qua-
cumque alia irregularitate, quæ non procedat ex ho-
micidio voluntario, sic concludit: Quod est valde
notandum. Posse etiam Episcopum secluso priui-
legio quocumque tenent plures apud citatos,
apud Leandrum scilicet Quæst. 137. & Dianam
ibid. vers. Quid ego? licet ipsi contrarium ample-
ctantur. At stante priuilegio SS. Pij, de quo Au-
ctor, id asserendum diximus & probauimus To-
mo 2. Thesauri Tit. 19. nu. 75. vbi & nu. sequenti
aliqua notatu digna, vt hoc loco alia non sit opus
addidisse, præter priuilegium aliud eiusdem SS.
Pontificis tenoris sequentis: post alia in eodem:
Et quoniam in illis remotißimis partibus quotidie
succedunt casus, de quibus dicta Sedes consulenda
esset, & propter locorum distantiam, quæ (sicut et-<marginalia>Bulla SS.|Pij V. circa|dispensatio-|nem cum ir-|regularibus.</marginalia>
iam accepimus) nouem millium milliarium, & vltra;
de facili dicta Sedes consulenda, & in dictis occur-
rentibus casibus de remedio opportuno prouideri non
petest. Quo fit vt multi Christi fideles, etiam in statu
peccati existentes & perseuerantes, non sine anima-
rum periculo ab hac luce quandoque migrent, dicto
periculo salubriter occurrere cupientes, quòd in die-
bus præfatis (scilicet S. Dominici, S. Thomæ &c.)
Priores Prouinciales dicti Ordinis pro tempore in
eisdem partibus existentes, quoscumque irregulares<-P>@@

<-P>(non tamen illegitimè natos, & voluntarios homi-
cidas) ab omni irregularitate absoluere, secumque
desuper dispensare poßint & valeant, plenam & li-
beram concedimus facultatem &c. Datis Romæ apud
S. Petrum sub Annulo Piscatoris die 30. Octobris
1571. Pontificatus nostri anno 6. Ex quo tenore
erit forsan qui velit eos, qui defectum lenitatis
inculpatum patiuntur, vt iudices, & præliantes
in bello iusto, non posse dispensari, quia tota SS.
Pontificis intentio in id tendit, vt saluti fidelium,
& periculis animarum occurrat, quod circa præ-
fatos non venit exercendum. Sed quidem id mi-<marginalia>Extendi ad|patientes|defectum|lenitatis.</marginalia>
nimè videtur obstare, quia vt ad omnes decisio
possit & debeat extendi, in primis ostenditur ex
verbis illis: Quo fit vt multi Christi fideles, etiam
in statu peccati existentes. Vbi particula Etiam. vt
sæpiùs dictum, & superiùs nu. 681. implicatiua
est, & supponit casum minùs difficilem, addito
difficiliori. Deinde, quia etiam illi, qui defectum
inculpabilem patiuntur, possunt esse in statu pec-
cati, si indispensati fuerint ad sacros ordines pro-
moti: quòd si promoti non sint, & promoueri
desiderant, in periculo incidendi in damnabilem
statum existunt, cui etiam debuit occurri. Præ-
tereà duæ tantùm irregularitates excipiuntur: si
autem solùm de culpabilibus esset Sermo, non
erat cur illegitimè nati exciperentur, quando in
ijs defectus non est culpabilis, cùm de persona-
libus agatur.</P>
<Z><A+2>SECVNDVS.</A+2>
<A+1>De comitante eum, qui alium occidit.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>686.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus ita accidit. Petrus occurrens Io-<marginalia>Casus pro-|ponitur,</marginalia>
anni rogauit eum vt veniret secum ri-
xam gladiatoriam cum Antonio habituro, sed
nihil de morte inferenda subijciens. Annuit Io-
annes, qui dum pergerent, conatus est eum à
rixa amicabiliter dimouere. Quod cùm non
fuisset consecutus & occurrisset Antonius, &
cum Petrus Ioannem præcederet, eductis gla-
dijs rixam inierunt. Quod cùm animaduertisset
Ioannes, accurrit stricto gladio, vt pacem ver-
bo & opere inter eos conciliaret. Et finita qui-
dem rixa, sed percusso lethali vulnere Antonio,
quod ipsi Petrus inflixerat ante Ioannis pacifica-
toris accessum, ex quo & mortuus: quæsitum
insuper an Ioannes ex functione illa euaserit ir-
regularis? & responsio cum distinctione proces-
sit. Aut enim Petrus rixari decreuerat, etiam
nullo comitante; & sic Ioannes ab irregularitate<marginalia>Prior reso-|lutionis pars|cum doctri-|na vtili.</marginalia>
immunis extitit, etiamsi ex illius præsentia ani-
mosior redditus. Licet enim verum sit iuxta Co-
uarrubiam in Clementin. Furiosus par. 2. §. 2. nu.
2. irregularem fieri eum, qui occisori auxilium
præbet, aliàs occisuro, sed animosiori eatenus
reddito, id intelligendum quando auxilium fuit
omnino illicitum, ita vt nihil admisceretur, quod
esse medium posset ad impediendam mortem.
Quod secus accidit in casu nostro: nam Ioannes
& à rixa retrahere conatus est Petrum: & vt
rixantem vidit, conatus etiam rixantes ad pacem
reuocare. Quòd autem Petrus etiam sine comi-
tatu Ioannis rixam fuisset initurus ex narratione
colligitur, & ad maiorem securitatem poterit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0300.jpg/>
@@1@<SE300>Dubia circa Irregularitatem. 285
<duolan 2><-P>circa id interrogari, eius conscientia onerata. Et
iuxta Nauarrum in Manuali cap. 27. n. 224. quan-
do amici, cognati, aut famuli alicuius rixantis ac-
currunt pacem allaturi, & in rixa mors aut muti-
latio accidit, non remanent irregulares, licet ex
eorum præsentia is, qui rixabatur & mortem in-
tulit, aut mutilauit, animos sumpserit ampliores,
& in aduersario fuerint remissiores. In foro ergo
conscientiæ non erit Ioannes irregularis, quid-
quid de externo fuerit, in quo de præsentia in
rixa constabit, & ea, quæ ad interiora spectant,
non poterunt comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>687.</absatz-nummer> Si verò Petrus non quæsijsset Anto-<marginalia>Posterior|pars.</marginalia>
nium, nisi eum fuisset Ioannes comitatus, mansit
hic irregularis: sed irregularitas non est ex ho-
micidio voluntario directè aut mixto: quando-
quidem ille sibi persuasit Petrum de nece An-
tonij non habuisse voluntatem, sed rixa conten-
tum futurum, vnde pacificaturus aduolauit. Ne-
que contra hoc facit Petrum irregularitatem ex
homicidio directo contraxisse: stare enim ritè
potest vt ex duobus ad mortem alicuius concur-
rentibus vnus irregularitatem homicidij directi
contrahat, alius autem mixti. Vnde circa istam,<marginalia>Quis possit|dispensare.</marginalia>
si fortè illam contraxit Ioannes, poterit dispen-
satio Commissarij Cruciatæ versari, sicut & P.
Prouincialis S. Dominici, virtute priuilegij, de
quo nu. 685. sicut & P. Prouincialis S. Francis-
ci, & Episcopi virtute alterius, de quo ibidem:
non aliàs ex facultate à Concilio Tridentino
concessa, cùm mors prædicta occulta non sit,
neque illius caussa. Et in dubio concludit Auctor
petendam dispensationem, & in ea forma, quæ
fidem faciat in foro exteriori.</P>
<P>  <absatz-nummer>688.</absatz-nummer> Et ad maiorem declarationem præsen-<marginalia>Felini do-|ctrina pro|ampliori de-|claratione.</marginalia>
tis puncti notandam esse ait doctrinam Felini in
Cap. Sicut dignum, de homicidio n. 6. vbi sic ille:
Si Clericus qui multùm dissuasit amico ne commit-
teret homicidium, & videt eum pertinacem, & dum
vadit ad maleficium, aßistit, eum semper dissuaden-
do: Sed tamen dubitans ne succumbat, aßistit ar-
matus, & sequitur mors, erit irregularis. Sic ille
allegans Speculatorem, & Hostiensem & statim
addit; Omnia ista limita, dum dicitur de præsentia
adhibita ad maleficium, vt intelligatur, dummodò
ista præsentia sit ex proposito, animo se immiscendi,
si oporteret; secus si casualiter ex accidenti, secun-
dùm Ancharranum, recurrendo ad coniecturas, sed
quòd in dubio præsumitur casualiter affuisse. Hæc
Felinus, sic intelligenda, vt si amicus non ten-
deret secum, qui occidit minimè ad homicidium
tetendisset; sic enim irregularis redditus: sicut
etiamsi eius præsentia animosior factus, quamuis
sine illa facinus aggressurus. Secus si eo tantùm
fine perrexit, vt auxiliaretur sine alterius offen-
sione: hoc enim licitè fieri potuit, & irregulari-
tas huiusmodi sine peccato non contrahitur. Sed<marginalia>Casus alter.</marginalia>
quid quando non ex consilio, sed casu fortuito
contingit rixa inter plures, & vnus occidit, vtrùm
omnes sint irregulares? Couarrubias suprà n. 3.
Vers. Secundus casus. & n. 2. Vers. Quatenus, &
Secundùm ea, quæ dicit in prædicto. n. 2. intel-
ligenda quæ dicit. nu. 3. Vers. citato si vera sunt
quæ ibidem dicit. Sic Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>689.</absatz-nummer> Et de præsenti casu agit ille de Censuris<marginalia>Quid insu-|per ex aucto-|re Resolu-|tionis.</marginalia>
par. 7. Disput. 6. Sect. 3. dub. 3. Conclus. 1. vbi ab
irregularitate liberat, si duæ circumstantiæ oc-<-P>@@

<-P>currant. 1. si is, qui occidit, non reddatur animo-
sior ex præsentia alterius, & tunc contingere
credendum est, quando viribus & armis multùm
aduersarium superabat. 2. Si associans sit valde
amicus, & multò magis si pater, aut frater. Et
priorem limitationem colligit ex doctrina P.
Henriquez lib. 14. Cap. 14. nu. 2. lit. E. quam &
admittunt P. Gibalinus Cap. 4. de Irregularitate.
q. 1. Consectario. 10. n. 23. & Leander Disput. 10.
Quæst. 63. & ante illos P. Suarez Tomo 5. in 3.
Disput. 45. Sect. 3. n. 10. Posteriorem autem non
admittit Leander Quæst. 64. admittunt tamen
P. Henriquez suprà Cap. 16. n. 1. in fine. Nauarrus
Consil. 32. (aliàs 24.) de homicidio. Diana part. 4.
Tract. 2. Resolut. 17. ex insinuato fundamento,
quòd tales dent operam rei licitæ. Et quidem in<marginalia>Casus propo-|siti Resolutio|comprobata.</marginalia>
casus propositi specie res videtur clara. Quid
enim? deberetne Ioannes Petrum deserere, &
vt suo pugnaret periculo incomitatum relinque-
re, quem minimè de morte inferenda agere iu-
dicabat? Inhumanum profectò videtur, & con-
tra amicitiæ leges, nec sine infamiæ nota id stare
posset; cum etiam constet de dissuadenda rixa
fuisse solicitum. Quòd verò animosiorem non
fecerit occisorem ex eo apparet, quia iste rixam
antequàm ille posset accedere est auspicatus, &
adeò validè, vt aduersarium lethaliter vulneraue-
rit; ex quo & apparet fuisse aduersario viribus
superiorem. Cui tamen opponi potest, à Petro
Ioannem inuitatum vt se comitem eunti ad ri-
xam adhiberet. Ad quid enim inuitatio talis, si
animo, viribusque præstabat? Ad quod dici po-
test, inuitatum quidem Ioannem, vt si quid mi-
nùs feliciter accideret, iuuare post rixam posset;
vel si in eo Superior euaderet, laudatorem habe-
ret, vel adiutorem in quærendo asylo, posset-
que domesticos de ijs, quæ acciderunt, admo-
nere, Vide Dianam, Parte 4. Tractat. 2. Reso-
lut. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>690.</absatz-nummer> Addit Auctor requirendum Petrum, &<marginalia>Circa in-|quirendum|occissoris|animum|quid simi-|lius vero.</marginalia>
onere conscientiæ proposito compellendum, vt
rei patefaciat veritatem. Sed est medium illud
penitus inutile: quia nullus erit, qui fateri velit
se comite ad rixam indiguisse, viribus animoque
destitutum, vt vulgari opprobrio dignus, quod
satis est notum, reputetur. Non ergo illum con-
scientiæ propositum onus vrgebit, quia potiùs
suo debere honori consulere dicet, quàm alterius
indemnitati, aut securiori statui, qui sibi aliàs
consulere poterit. Et quidem quòd associans con-
trahat, vel non contrahat irregularitatem non
debet ad id, quod in animo alterius latet reuoca-
ri, quia Ecclesia de occultis non iudicat, sed vt
ex Ancharrano dicebat Felinus nu. 687. recur-
rendum est ad coniecturas. Neque ex eo quòd
reuera occîsor se solo homicidium non perpetras-
set sine comite, si id taceat, aliquod iuconueniens
sequitur; si enim aliquod, illud certè esset, quòd
irregularis Ordines susciperet, aut in iam suscep-
tis ministraret. Atqui hoc non sequitur, nam as-
socians nihil cogitauit de morte, neque si tale
aliquid sciret, aut præsumeret, se comitem daret,
& ita in eo non peccauit, & fortè nec venialiter:
ergo quidquid de intentione sit occisoris, ad so-
cium irregularitatis defectus minimè redunda-
uit, vnde neque inconueniens, quod dicebatur,
oboritur, quòd scilicet irregularis se inserat sa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0301.jpg/>
@@1@<SE301>286 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>cris, quidquid nonnulli circa hoc scrupulosiùs
hæsitarint.</P>
<P>  <absatz-nummer>690.</absatz-nummer> Circa casum autem illum rixantium<marginalia>De occiso in|rixa plu-|rium ab vno|certo vul-|nere.|Couarrub.</marginalia>
plurium occidente vno citat quidem Auctor Co-
uarrubiāeo modo, quem vidimus, ex quo quid ille
sentiat nequit coniectari. Et Couarrubias quidem
citato Vers. Secundus casus, sic resolutoriè asserit:
Cùm vnus fuerit à pluribus in rixa subito cōtingente
vulneratus, & constet quòd ex tot vulneribus sit le-
thale, & quis id intulerit: in hac equidem specie te-
nebitut qui vulnus lethale intulit de homicidio, ceteri
de percußione. Textus celebris in l. item Mala &c.
tandem hæc est omnium ferè communis opinio: ex
qua deducitur quid dicendum sit quoad p&#x0153;nam irre-
gularitatis: etenim qui tenetur de homicidio, erit
irregularis: ceteri verò ab ea erunt immunes: quod
potest colligi ex dicto Cap. Significasti, & ex his, quæ
inibi traduntur. Sic ille, qui adducto Vers. Qua-
tenus ita scribit: Illud sit constitutißimum, auxilium
tunc irregularitatem inducere, quando id fuit caussa
proxima delicti committendi, sic sanè, quod delictum
eo auxilio, vel ope cessante, nec præstita, nequaquàm
foret perpetratum: aut quando quis verè cooperatur
delinquenti: quemadmodum apud omnes est in con-
fesso. Idem ergo censerem quoties auxilium facilio-
rem aut tandem audaciorem efficeret ipsum delin-
quentem ad criminis executionem: quod probatur ex<marginalia>Vt non sit|sibi eontra-|rius.</marginalia>
dicto Cap. Sicut dignum. §. Qui verò, & §. Cleri-
cos, de homicidio. Hæc ibi. Iuxta quæ intelli-
genda videntur quæ citato Vers. Secundus ca-
sus posteà dicta ab ipso: quòd scilicet solus ille,
qui lethale Vulnus intulit, irregularis censen-
dus sit: si videlicet ab alijs non adiutus, aut ani-
mosior factus: ne scilicet vir tantus sibi post bre-
ue adeò spatium contrarius videatur. Et quidem
P. Auila dum addidit, Si vera sunt quæ ibidem
dicit, id innuisse videtur, quod posteà docuit suprà
affirmans & probans omnes irregularitatem con-
trahere, quia omnes facto ipso, mutuò se iu-
uant, & debilitant aduersarium: licet enim præ-
misso consilio non concurrant, tamen ex quo
omnes simul ex vna parte oppugnant aduersa-
rium, concurrunt tamquàm vna caussa totalis
moralis. Qui & pro se adducit P. Henriquez
cit. Cap. 14. n. 2. iunctis ijs, quæ habet n. 3. lit. N.
& Emmanuelem Rodericum Cap. 178. Conclus.
& tenent insuper Nauarrus in Manuali Cap. 27.
n. 224. Vers. Decimò infertur. & Consil. 24. aliàs
32. P. Filliucius Tract. 20. num. 111. P. Suarez
Disput. 45. Sect. 3. n. 10. & 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>691.</absatz-nummer> Et sententiam Couarrubiæ, quæ vide-<marginalia>Circa sen-|tentiam il-|lius noua|discussio.</marginalia>
tur moraliter vix practicabilis ob rationem addu-
ctam, quia plures rixantes per modum vnius
caussæ moralis inuadunt, vt nequeat reipsa dis-
cerni an alij ob aliorum associationem nihil au-
daciores sint redditi, cùm id videatur naturaliter
consequens, vt animosiores reddat corrixantium
associatio: Nihilominùs Leander possibilem re-<marginalia>Leander.</marginalia>
putat Disput. 10. Quæst. 62. dum ita scribit: Di-
cendum Primò, si in casu aßignato omnes concurre-
runt ad percutiendum vel occidendum, non per mo-
dum vnius, nec sese mutuò iuuantes, sed quodam su-
bitaneo impetu singuli inuolarunt, sine alia maiori
morali coniunctione, quàm si seorsùm illum fuissent
aggreßi, tunc non erit irregularis nisi ille, qui vul-
nus lethale intulit. At verò si ita rixa &c. Sed ve-
rò distinctio alia videtur adhibenda; aut enim<-P>@@

<-P>aggredientes impetum in vnum fecerunt, cui est
lethale vulnus inflictum. Si hoc ita, non videtur
inuerosimilis modus dicendi prædictus. Si au-
tem contra plures rixati, tunc moraliter certum
est alios ex associatione animosiores redditos;
quia cùm nec Hercules contra duos, nullus in
plures impetum fecisse credendus est, nisi socios
esset auxiliatores proximos habiturus. Licet au-
tem nonnulli sint, de quibus id possit, duce ex-
perientia, præsumi, id quidem infrequens, &
qualis quisque sit in casus contingentia patebit:
Cùm & accidere possit vt valentior ille vulneris
lethalis caussa non fuerit, tunc siquidem vti om-
nino certum haberi debet omnes irregularitatem
contraxisse.</P>
<Z><A+2>TERTIVS.</A+2>
<A+1>De occidente caussa defensionis cum specia-
libus circumstantijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>692.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Acobus vt iniuriosa verba in ipsum à<marginalia>Casus pro-|positus.</marginalia>
Martino prolata adhuc puero, domum,
in qua erat ingressus illum capillorum vellicatio-
ne & alapis c&#x0153;pit diuexare: cùm egressus que-
rulis vocibus prouocatus Franciscus Martino ne-
scio quibus titulis beneuolenter adstrictus, stri-
cto gladio conatus est Iacobum grauiter vulne-
rare, quem ille ibi nesciebat assistere, sicut &
quemcumque alium, qui Martini caussam pos-
set aut vellet propriam ducere, & vti talis assu-
mere defensionem. Gladio ergo è vagina edu-
cto, dum se conatur defendere, Franciscum in-
teremit. Et circa irregularitatem mota quæ-
stio, ad quam dictum Primò, si terminos incul-<marginalia>Assertio 1.|de inculpata|defensione, si|mors ineui-|tabilis.</marginalia>
patæ defensionis Martinus non est transgressus,
irregularitatem neutiquam incurrisse, non solùm
ob vitandam mortem, sed etiam mutilationem.
Ex Clement. 1. de homicidio. Vbi Cardinalis, &
Couarrubias in eamdem. par. 3. q. 4. Licet enim
opinionem Nauarri velimus amplecti in Manuali<marginalia>Vide circa|hoc P. Mo-|iam in Se-|lectis Tra.|5. Quæst. 7.</marginalia>
Cap. 27. n. 238. & D. Antonini. par. 3. tt. 5. adul-
terum, quem maritus cum vxore inuenit, vult-
que illum occidere, si maritum occidat, irregu-
larem manere, eo quòd adulterium ex se huius-
modi satis sit obnoxium periculo: in præsenti
casu id locum non habet; quandoquidem quod
à Iacobo erga Martinum puerum factum an ali-
quis intus esset, qui eum defenderet, nesciento,
tale non fuit, vt periculum adeò graue posset su-
spicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>693.</absatz-nummer> Secundò dictum quòd si Iacobus fugere<marginalia>Assertio 2.|Quid si vi-|tari mors|potuit.</marginalia>
potuit absque periculo, se in aliquo cubiculo ab-
scondere, aut clamoribus aliquos aduocare, qui
rixantes tranquillarent, & sic necem vitare, nec
tamen fecit, mansit irregularis. Nam licet ad vi-
tandum peccatum non sit necessarium fugere, si
præsertim persona nobilis sit; est tamen ad vi-
tandam irregularitatem, vt ait Panormitanus in
Cap. Olim, de restit. spoliat. Glossa in Clement. 1.
de homicidio. Vers. Non valens. Couarrubias su-
prà n. 4. Quod etiam dicendum si in defensione
excessit. Cum animaduertendo tamen circa hoc
discrimine, videlicet, quòd si vitare mortem prę-
dictis modis potuit, nec fecit, irregularitas fuit
ex defectu perfectæ lenitatis: Si tamen in defen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0302.jpg/>
@@1@<SE302>Dubia circa Irregularitatem. 287
<duolan 2><-P>sione commisit excessum, irregularitas extitit
ex homicidio voluntario, non directè, nec in se,
sed caussa defensionis. Ex Concilio Tridentino
Seßion. 14. Cap. 7. de Reformat. quod optimè Na-
uarrus expendit Cap. 27. n. 239.</P>
<P>  <absatz-nummer>694,</absatz-nummer> Tertiò, quia materia ista valde est deli-<marginalia>Assertio 3.|circa dispen-|sationem.</marginalia>
cata, & de excessu in defensione facilis potest
esse suspicio, & in dubio se debet quis irregula-
rem reputare, ex Cap. Ad audientiam de homi-
cidio, nisi de non possibili euitatione mortis adsit
certitudo; debet peti dispensatio, præsertim
propter vitandum scandalum, quod oriri poterat,
eo quòd casus valde in Regno fuerit publicus,
quam Commissarius Cruciatæ impendere pote-
rit, etiam si irregularitas fuerit ex defectu perfe-
ctæ lenitatis, vt Caietanus docet. 2. 2. q. 64. arti.
8. in fine. & in Summa tt. Irregularitas. Couar-
rubias suprà part. 2. §. 3. circa finem. Nauarrus in
vltima impreßione Manualis Cap. 27. nu. 240. Sic
Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>695.</absatz-nummer> Et circa priorem assertionem nulla est<marginalia>Circa prio-|rem Asser-|tionem.</marginalia>
difficultas; sic enim sentiunt Theologi omnes &
Iuristæ, quidquid nonnulli ex antiquioribus leui
fundamento protulerint, videndi cum prioribus
apud Leandrum Disput. 12. Quæst. 1. & Iura
quidem ita sunt aperta, vt dogma hoc certissi-
mum debeat æstimari. Vnum illud ex Concilio<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Tridentino cit. Cap. 7. videtur obstare, sic enim
ibi: Si verò homicidium non ex proposito, sed casu, vel
vim vi repellendo vt quis se à morte defenderet, fuis-
se commissum narretur, quam ob caussam etiam ad
Sacrorum Ordinum, & Altaris ministerium, & Be-
neficia quæcumque ac dignitates, iure quodammodo
dispensatio debeatur &c. Sed certè obstare nequit,
quia vt ex Declaratione S. Congregationis con-
stat, Concilium de illa est accipiendum defen-
sione, in qua est commissus excessus. Sic die 1.
Septemb. 1588. apud D. Barbosam in Collectaneis.
Vbi quod Concilium loquatur de eo, qui fuisset in
aliqua culpa, & ideò indigeret dispensatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>696.</absatz-nummer> Videtur autem iuxta dicta ab Auctore,<marginalia>Illius expli-|catio altera|vt possit ad-|mitti.</marginalia>
circa dispensationem num. præced. aliter Conci-
lium exponendum, vt scilicet procedat regulari-
ter loquendo, quia materia ista valde est delicata,
& de excessu facilis oriri suspicio possit, cùm
aliàs sine peccato incurri irregularitas possit, iux-
ta dicta ab eodem vt n. 693. Iuxta hæc ergo sta-
tuere Concilium potuit, vt qui se defendens oc-
cideret inuasorem, irregularis haberetur, non
quidem id definiens, sed iuxta receptam Theo-
logorum doctrinam: vt scilicet qui irregulares
ob defensionem reputantur, ad Episcopum di-
spensationem obtenturi recurrant. Congregatio
autem casum quidem possibilem agnoscit, sed
rarum, in quo scilicet de non commisso excessu
habeatur certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>697.</absatz-nummer> Non videtur autem quomodò stare illud<marginalia>Sine peccato|an stare irre-|gularitas ho-|micidij|queat.</marginalia>
queat cum doctrina præfata de incursione irre-
gularitatis absque peccato, pro quo citatur Co-
uarrubias in Clement. 1. par. 3. q. 4. cùm tamen
Relectio illa duas tantùm habeat partes, & ne-
que in prima, neque in 2. Tale aliquid habeatur.
Et in Secunda quidem §. 4. Vers. Ad eamdem par-
tem Felinum adducit asserentem sine peccato<marginalia>Couarrub.</marginalia>
posse in priuata persona irregularitatem reperiri,
vbi sermo est de magistro discipulum percutien-
te, quem tamen improbat ita scribens: At si nul-<-P>@@

<-P>lam habuerit in excessu culpam, nequaquàm tenebi-
tur de homicidio casuali inde secuto: quod Doctores
omnes videntur in dist. Cap. Presbyterum (de ho-
micidio) adnotare, etiam quoad irregularitatem:
quidquid Felinus ibi contrarium probare conetur. Sic
ille. Qui & nu. 9. Vers. Ex his ita ait: Ex his
ipse infero homicidium à persona priuata commis-
sum nusquàm imputari ad irregularitatem, nisi ha-
beat aliquam peccati malitiam & culpam. Nam qui
omninò excusatur à peccato homicidij priuati, etiam
excusabitur à p&#x0153;na irregularitatis prouenientis ex
homicidio priuato. Hæc magnus ille Magister,
quidquid Felinus dixerit ab eo adductus, &
quidquid insuper Glossa & Panormitanus ab
Auctore citati: in cuius Assertis id non vide-
mus quomodò possit ritè componi, vt homici-
dium stare sine peccato queat, & alioqui incur-
ratur irregularitas; cùm aliàs defensio, eo quòd
sit inculpata, sine incursione irregularitatis pos-
sibilis asseratur. Et citata quidem Glossa sic ha-
bet ad verba textus: Non valens. Inangulatus<marginalia>Glossa Cle-|ment 1 de|homicidio.</marginalia>
erat, (vulgo Arrinconado) vel sic arctatus, quod fu-
gere non poterat, nec se iuuare clamore, vel aliter.
Si de hoc dubitatur, in foro contentioso non credere-
tur sibi: sed si per circumstantias apparentes oporte-
ret hoc iudicari, in foro p&#x0153;nitentiali crederetur hoc
asserenti. eod. tt. Cap. Significasti. 2. De desponsat.
Cap. Tua. Sic Glossa. Vbi quidem id, quod de ir-
regularitate sine peccato dicebatur, non reperi-
tur assertum: si enim cùm posset fugere &c. id
non fecit occisor, culpabilis in foro externo re-
putatur, & ideò non ei creditur, nisi verosimiles
suffragentur coniecturæ, vnde illis stantibus ve-
nit excusandus non solùm à culpa, sed ab illius
p&#x0153;na, irregularitate scilicet, de qua agebatur.
Et ita in foro p&#x0153;nitentiæ credendum ei dicitur,
vbi solùm de peccatis agitur, aut confitendis,<marginalia>Vide P. Mo-|iam in Se-|lectis Tra.|5. Quæst. 5.|n. 5. & seq.</marginalia>
aut excusandis, si à Confessario circa illa quæ-
stio moueatur, sciente occidisse illum, & de oc-
cisione se neutiquam accusante. Neque ex cita-
tis Decretalibus quidquam potest contrarium
inferri. In Capite enim Significasti, illud tantùm<marginalia>Cap. Signi-|ficasti 2. de|homicidio.</marginalia>
habetur, quod possit instituto deseruire, scilicet
posse & debere credi ei circa illa, de quibus non
accusatur, aut denuntiatur ab aliquo: id quod
est in Sacramento P&#x0153;nitentiæ verissimum. In
Cap. Tua, vix est quod commodi esse alicuius<marginalia>Cap. Tua|de desponsat.</marginalia>
queat, nisi quòd creditur dicenti se non habere
propositum Matrimonium contrahendi, quando
id potest aliquo modo comprobari. Et ex dictis
non solùm quod ad priorem Assertionem spe-
ctat, à Nobis traditum, sed etiam quod ad se-
quentes, si in ordine ad Tertiam addamus, non
solùm Commissarium Cruciatæ, sed etiam Pa-
tres Prouinciales S. Dominici posse illam impar-
tiri. Addidit etiam Auctor P. Prouincialem S.
Francisci vt vidimus num. 687. pro quo speciale
Indultum non vidi: sed fortè ratione communi-
cationis priuilegiorum assertum: qua ratione
idem dici potuit de alijs Prælatis Ordinum Men-
dicantium illam pariter habentium, sicut & om-
nes ferè aliæ habent Religiones, & ampliorem
nulla, quam Iesv Societas: id circa Festa ob-
seruando, quod dictum à Nobis Tomo 2. Thesauri
Tit. 12. nu. 139. & seqq.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0303.jpg/>
@@1@<SE303>288 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+2>QVARTVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa Abortum, sine voluntate concurren-
di ad ipsum, licet concursus extiterit
aliqualis.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>698.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Es sic accidit. Femina quædam vxo-<marginalia>Casusspecies.</marginalia>
rata absente marito concepit ex alio, &
cùm iam bimestris esset fetus, & aduentantem
maritum timeret, consulta obstetrice amasij in-
teruentu, & ad illam aliquoties adducta, pocu-
lum iterato ebibit, ex quo est abortus subsecu-
tus. Amasius autem minimè cupiebat illam abor-
tire; immò fetum in lucem edi perplacebat. Qui
ad Sacros Ordines promoueri cùm vellet, an quod
est dictum obstare posset, perquisiuit, admonens
rem fuisse & esse tunc temporis secretam. Pro
quo dictum.</P>
<P>  Primò, supposita doctrina Glossæ dist. 5. in<marginalia>Assertio 1.|affirmatiua.</marginalia>
principio communiter receptat$unclear, iuxta quam fe-
tus virilis animatur die quadragesimo à concep-
tu, femineus autem octuagesimo; si constare
potuit, eum, de quo agitur non fuisse virilem,
illum, de quo est quæstio, non fuisse irregula-
rem ex Cap. Aliquantò 32. q. 2. Cap. Sicut de
homicidio: & constat, quia cùm non esset ho-
mo, qui ex corpore & anima constat, homici-
dium esse non potuit. Si autem certum fuerit
fuisse virilem, irregularitatem contraxisse, &
etiam si dubium fuerit an virilis, an femineus ex-
titerit. Et dato quòd constet fuisse femineum,
dubium autem an imprægnatio ante octuagesi-
mum diem acciderit, etiam fuisse irregularem,
iuxta Syluestrum Verb. Homicidium 1. n. 2. Na-
uarrum Cap. 27. n. 222. Couarrubiam in Clement.
1. de homicidio par. 2. §. 3. n. 1. Vers. Hinc est om-
nino. Et iuxta communem regulam, quòd in
dubio se debet quisque irregularem reputare.
Cap. Ad audientiam de homicidio.</P>
<P>  <absatz-nummer>699.</absatz-nummer> Secundò in eo interuenisse homicidium<marginalia>Assertio 2.|Fuisse direct&#x0169;|homicidium.</marginalia>
voluntarium, & non tantùm casuale, quod
mixtum compellatur, quia concursus extitit ad
rem ex se satis ad abortum ordinatam, quando-
quidem femina vterum gerens ad obstetricem
est aliquoties adducta pro remedio abortus, ad
quem præcesserat postulatio. Et quidem quæ
poculum confecit & tradidit, voluntarium ho-
micidium proculdubio commisit: ergo à fortiori
adulter: quandoquidem actus magis attribuitur
mandanti, quam exequenti. Cap. Litteris de re-<marginalia>Ne&#xE8BF; obstare|secretum.</marginalia>
scriptis. Neque obstat quod de secreto dicitur:
nam licet Alfonsus de Castro lib. 2. de lege p&#x0153;nali
asserat, quando illegitimitas est occulta, non esse
opus dispensatione: Communis tamen sententia
est in conscientiæ foro tantam esse dispensatio-
nis necessitatem pro occultis irregularitatibus,
quàm pro manifestis: vt ait Corduba in Summa
q. 41. & probat Couarrubias suprà n. 4. & col-
ligitur apertè ex Consilio Trident. Seßione 24.
Cap. 7. de Reformat. Vbi facultatem Episcopis
confert ad dispensandum in irregularitatibus, quę
occulto â delicto proueniunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>700.</absatz-nummer> Ad id autem quod de seruandæ prolis de-<marginalia>Nec volun-|tatem con-|trariam fa-|ctis.</marginalia>
siderio dicebatur, occurritur ex eo quòd sufficit
media habuisse satis superq; efficacia vt mors eius<-P>@@

<-P>sequeretur iuxta doctrinam Nauarri supra n. 240.
& Couarrubiæ suprà nu. 1. in principio qui aiunt
eum, qui aliquid exequitur, ex quo per se mors<marginalia>Aut aliud|medium ad-|hibendum.</marginalia>
sequitur, esse homicidam. Quod verò etiam di-
ci potuit, feminam dictam alio vsuram medio ad
abortiendum, si illud, pro quo concursus adul-
teri interuenit, non fuisset adhibitum, sat friuo-
lum est, aliàs neque famulus, qui ex mandato do-
mini aliquem occidit, irregularis esset, quia fa-
mulus alius homicidium ex eodem mandato per-
egisset: & idem est de carnifice, ac alijs concur-
sum ad executionem capitalis supplicij adhiben-
tibus. Et licet in consiliante locum habere possit
effugium dictum, quando sine illo id erat futu-
rum, pro quo consilium adhibetur: in casu ta-
men præsenti, & alijs similibus, illum habere
non potest, cùm reuera sit talis mortis execu-
tor.</P>
<P>  <absatz-nummer>701.</absatz-nummer> Neque etiam ignorantia p&#x0153;næ allega-<marginalia>Neque igno|rantiam|p&#x0153;na.</marginalia>
ri potest: licet enim probabile sit quod quando
aliquis ob illam a peccato excusatur, etiam ex-
cusetur à p&#x0153;na eidem imposita vt tradunt Co-
uarrubias in Cap. Alma mater par. 1. §. 6. num. 9.
Palacius in 4. dist. 8. Disput. 5. Syluester Verb.
Irregularitas nu. 15. §. 5. Si tamen excusari pec-
catum nequeat, ignorantia p&#x0153;næ in Iure latæ
non releuat delinquentem: vt tradunt Panor-
mitanus & Felinus in Cap. Anobis de sent. ex-
com. Corduba in Quæstionario q. 25. Vers. Item
secundo. & 27. in principio. Et alij, quia p&#x0153;na ex
se inuoluntaria est, vnde vt incurratur, non est
necessarium eam fuisse præcognitam, vt fic vo-
luntaria redderetur. In excommunicatione au-
tem specialis est ratio, quia fertur contra contu-
maces: quod secus accidit in p&#x0153;na irregularita-
tis, in qua non attenditur contumacia, quia con-
tra homicidas fertur. Ex quo habemus solum
Pontificem, aut eius Nuncium posse in illa di-
spensare. Et in dispensationis postulatione opor-
tebit addi casum ante editum Sixti V. Motum
proprium accidisse, vel antequàm illius notitia in
Indijs haberetur. Sic Auctor, de quo etiam
Parte 7. de Censuris Disputat. 2. Dub. 1. Con-
clus. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>702.</absatz-nummer> Et quod attinet ad animationem fetus,<marginalia>Circatem-|pusforma-|tionis fetus.</marginalia>
res est prorsus ignota, de qua diuersimodè Au-
ctores sentiunt, qui videri possunt apud Lean-
drum Disput. 11. Quæst. 6. & 7. & P. Cornelium
in 12. Cap. Leuitici v. 5. Vbi & Abulensis Quæst.
21. qui citatam Glossæ sententiam amplexus,<marginalia>Glossa,</marginalia>
curiosam exhibet dierum huiusmodi distinctio-
nem versibus illis expressam:</P>
<shi>Sex in lacte dies, ter sunt in sanguine terni.
Bis seni carnem, ter seni membra figurant.</shi>
<P>Et hoc in masculis, nam in feminis tempora du-
plicantur. Adducit etiam sententiam D. Augu-
stini in Epistola ad Dionysium, in qua asserit for-
mationem masculini corporis sex supra quadra-
ginta diebus absolui. Vt autem appareat quanta
sit circa hoc sensuum, & grauium quidem scri-
ptorum diuersitas, Læuinus Lemnius libro de oc-
cultis naturæ miraculis, breui quidem volumine,
sed eruditissimo, Cap. 11. affirmat feminæ for-
mationem nunc 35. nunc 40. nunc 45. nunc 50.
terminari. Iuxta quem huius formatio potest
maris formationem exæquare, quæ 30. 35. 40.
& aliquando 45. consummatur. Quis ergo hac<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0304.jpg/>
@@1@<SE304>Dubia circa Irregularitatem. 289
<duolan 2><-P>in caussa definitiuam poterit sententiam pronun-
tiare?</P>
<P>  <absatz-nummer>703.</absatz-nummer> Circa quod Leander Quæst. 6. adducta<marginalia>Leandri|sentensia pa-|rum firma|ostenditur.</marginalia>
ex Hyppocrate eâdem, quæ est Leuini senten-
tia, circa maris formationem, excepto 50. cu-
ius diuersitas ex diuersa caloris conditione proce-
dit, qui quo est maior, minori tempore opus
suum perficit, quasi anima seminis ac spirituum
seminalium Quæst. sequenti, negat corpus femi-
neum duplicatum tempus requirere, quia id est
incredibile, & pro femineo ait quòd minimè a-
nimantur eodem tempore, quo animantur mas-
culi, sed quædam sexagesimoquinto die, quæ-
dam septuagesimo, quædam septuagesimo quin-
to, & quædam octogesimo, quia non omnes ef-
formantur ex eodem gradu remissi caloris: ideò
enim dicitur fetum masculinum non formari,
nec animari eôdem tempore in omnibus, quia
attenditur ad maiorem vel minorem caliditatem
vel frigiditatem matris: atqui feminæ ex semine
frigido concipiuntur: ergo formatio fetus, quæ
ex calido semine perficitur, celerior multò erit.
Sic ille ex D. Didaco de Narbona in Annalibus
an. 1. q. 1. nu. 39. Qui tamen discursus elidi fa-
cilè potest: nam iuxta ipsum corpus masculi-
num formari potest diebus 30. ergo & femineum
diebus 54. Patet. Nam ob plures aut pauciores
gradus caloris, & frigiditatis dicta contingit inæ-
qualitas: ergo quemadmodùm esse differentia
potest in fetu masculino per excessum 14. aut
15. interdum dierum, ita vt 45. sit longius for-
mationis spatium: sic & excessus vsque ad 54.
aut 55. pro feminei corporis formatione suffi-
ciet. Consequentia ostenditur, quia longius il-
lud spatium vsque ad 45. dies arguit notabilem
caloris defectum, & ita oppositæ qualitatis nota-
bilem admixtionem, quæ pro formatione fetus
feminei deseruit: ergo si illi addantur decem
gradus, immò & pauciores, sufficiens dispositio
pro illa, & ita 54. aut 55. poterit formatio eius
absolui. Deinde assignatio illa dierum nimis vo-
luntariè ponitur Sexagesimo quarto: & cur non
85. 6. 7. aut 8. Deinde Septuagesimo. Et qua-
re non 72. 2. & 3. Præterea in Septuagesimo
quinto similiter argui potest. Quis hanc quina-
riam proportionem cælestis nuncius edocuit?
Quòd si momenti quidquam illa habet, cur
sexagesimus quintus dies assignatus non est,
sed 64. Deinde quomodo stat illud, quod pro
suppositionis probatione dictus Auctor assumit,
dum ait non esse credibile tam longè diuersam
masculinę materiæ dispositionem à feminea esse,
vt istius efformatio duplicatum tempus necessa-
riò requirat? Quandoquidem octoginta dierum
spatium etiam pro illo designat.</P>
<P>  <absatz-nummer>704.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo satis apparet dubia res<marginalia>Formationis|tempus in-|certum.</marginalia>
ista, quam natura intra secreta illa cubicula per-
agit, in qua & diuinæ prouidentiæ dispositio-
nem oportet agnoscamus, ad quam est diuersi-
tas sexuum adeò ad propagationem necessaria,
referenda. Pro quo Cassiodorus libro de Anima
cap. 16. quod est de Templo animæ, id est, de<marginalia>Diuina pro-|uidentia in|diuersitate|sexuum.|Couarrub.</marginalia>
Corpore, ita scribit: Genitalia vero nostra in ma-
gnum ministerium quis dubitet attributa? Vnde,
præstante Deo, hominis reparatio fecunda procedit,
vnde mortales nesciunt habere defectum, quando
personis pereuntibus, genus noscitur seruari posse<-P>@@

<-P>continuum. Sic ille. Præstante ergo Deo, nec vt-
cumque, sed singulari prouidentiæ suæ disposi-
tione præstante, sexuum diuersitas temperatur;
vt maribus feminæ opportuna proportione re-
spondeant, sitque etiam Religiosa castitas in vi-
ris & feminis Deo laudabiliter consecrata: vbi
si excedere contingat feminas, id ipsi est, erit-
que gratissimum, vt quemadmodùm millia mil-
lium Angelorum laudes eius modulantur in cæ-
lis, ita & in terris sui sint Angelici Chori hym-
nicinos cælestes æmulantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>705.</absatz-nummer> Iam quod ad decisionem spectat, cùm<marginalia>Quod circa|decisionem.</marginalia>
circa formationem fetuum nihil esse possit cer-
tum, stare nihilominùs id poterit, quod ab Au-
ctore dictum, si fetus iam formatus deprehenda-
tur, hoc enim animationis validum est argu-
mentum, & ita etiam homicidij. Formatio au-
tem tunc esse dicitur, cùm id habetur, quod in
allatis carminibus nu. 702. vltimum indicat he-
mistichium: Ter seni membra figurant membro-
rum inquam distinctio, & humana figura, non
qualis diebus proximis, de quibus illud aliud:
Bis seni carnem. Quòd si dubium circa illud,
sententiam Auctoris sequuntur multi, quos ad-
ducit & sequitur Leander suprà Quæst. 10. Et
Diana Tract. 2. Par. 4. Resolut. 16. admonet ab<marginalia>Vide P.|Moiam|Tract. 5.|Quæst. 6. in|Selectis.</marginalia>
illa non recedendum tamquàm probabiliori, vn-
de oppositam reputat probabilem, quam quidem
non contemnendi tuentur Auctores, eo ducti
fundamento, quod in Iure nullum pro ea stare
videatur. Si enim aliquid maximè in Cap. Ad<marginalia>Pro dubio|quid videa-|tur obstare.</marginalia>
audientiam, & in Cap. Significasti de homicidio,
in quibus, vt aliàs dictum, homicidio dubio p&#x0153;-
na irregularitatis, iuxta receptissimum Docto-
rum sensum, iniuncta reperitur: quòd tamen
non videtur obstare, quia ibi est sermo de occisio-
ne certa, eius scilicet, de quo non dubitatur vi-
tam habuisse, & solùm de concursu ad mortem
dubitatur, vt in casibus præcedentibus: quod se-
cus accidit, cùm de aborsu agitur, de quo an vi-
xerit nulla est certitudo: Cumque ratio diuersa<marginalia>PP. Præposito|Gibalini,|Pellizarij|& aliorum|disiectum|fundamen-|tum.</marginalia>
sit, & dispositio odiosa, quia p&#x0153;nalis, ad illum
non videtur extendenda. Quod discrimen non
magni videtur esse momenti, quandoquidem
non minùs in vno casu, quàm in alio dubitatur
an quis fuerit caussa mortis, pro quo parùm re-
fert quòd occisus fuerit certò viuens, vel quòd
an vixerit dubitetur: quando & ratio à Pontifi-
cibus adducta, comprehensiua est, ob generali-
tatem. Cùm in dubijs partem debeamus eligere tu-
tiorem, vnde non est extensio vltra casum legis,
cùm illum comprehendere manifestè compro-
betur. Videantur nihilominùs dicta nu. 684. si
vlteriùs addamus eum qui lethale vulnus inflixit
ei, qui an fuisset iam ab alijs occisus dubitabatur,
iuxta receptam de dubio doctrinam, non posse
quominùs irregularitatem contraxerit, dubitari,
quia discrimen illud de certè viuo, aut dubiè
mortuo, nullius est in caussa huiusmodi conside-
rationis: Igitur &c. & hæc pro casu dicto, nam
circa alia non est, in quo oporteat immorari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0305.jpg/>
@@1@<SE305>290 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+2>QVINTVS.</A+2>
<A+1>De concurrente ad aborsum, sed non
adeo proximè vt in casu præce-
denti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>706.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus, ex quo femina maritata conce-<marginalia>Casus pro-|positus, &|resolutio cir-|ca illum.</marginalia>
perat; petente ipsa, rogauit Antonium
vt feminam aliam huiusmodi maleficiorum pe-
ritam conduceret, qui & ita fecit, illam in do-
mum prægnantis adducens; nihil tamen de ma-
leficio dicens, cùm ab eo abhorreret, sed sua-
dens vt iret, quia circa certum negotium eius in-
dustria quærebatur. Iuit ergo, & aborsus est il-
lius diabolica cooperatione peractus. Et Antonius
Ordines sacros recipere cupiens de irregularitate
solicitus, & circa id inquirens, de incursa est ex-
tra dubitationem instructus, propter concursum
adhibitum; sed non homicidij directi, sed indire-
ctè voluntarij, aut mixti: quia concursus fuit re-
motus, & vt ait Nauarrus in Manuali cap. 17. nu.<marginalia>Quod dica-|tur homici|dium directè|volunta-|rium|Concilium|Trident.</marginalia>
240. vt homicidium sit directè voluntarium re-
quiritur vt occidens formalem habeat occidendi
voluntatem, vt colligitur ex Concilio Trident.
Sess. 14. Cap. 7. de Reformat. ibi: Per insidias, qui
sua voluntate homicidium perpetrauerit, saltem re-
quiritur vt id velit, quod adeò est morti proxi-
mum, vt vix compati possit illius volitio sine
mortis volitione: quod tamen in casu præsen-
ti non accidit, quia aborsus potuit multiplici-
ter impediri. Et ita Nauarrus contra Caietanum<marginalia>Nauarrus.</marginalia>
asserit volentem aliquid sine homicidij volunta-
te, non esse homicidij directè voluntarij reum,
licet ex illo mors maiori ex parte sequatur.
Quod iuxta dicta intelligendum, vt scilicet vix
compossibile sit velle illud, & non velle mor-
tem. Pro quo & Couarrubias in Clement. Fu-<marginalia>Couarrub.</marginalia>
riosus par. 2. in principio num. 2. Vers. Interim,
vbi adnotat circa eum, qui poculum abortio-
nis dedit, quòd licet dolus absit, nec is actus fa-
ctus fuerit animo occidendi, & ideò per se di-
rectè non possit dici homicidium directè volun-
tarium, indirectè tamen, & per accidens dica-
tur ea occisio voluntaria. Iuuat etiam quòd is
qui sine animo oceidendi occidit, non punitur
p&#x0153;na homicidæ ordinaria: ergo similiter est cir-
ca irregularitatis p&#x0153;nam procedendum. Sic Au-
ctor. Et omnino verosimiliter, licet fortè non<marginalia>An excusari|irregulari|tas queat.</marginalia>
sit defuturus, qui præfatum à prædicta p&#x0153;na
immunem censeat, eo quòd concursus ille re-
motus fuerit, vt asseritur, & quia mille vijs, vt
dicitur, potuit abortus impediri. Femina siqui-
dem vocata potuit reniti flagitanti, vel aliquid
præbere, quod nullum habiturum fuisset effe-
ctum. Hac de caussa P. Gabalinus de Irregular.<marginalia>P. Gibalin.</marginalia>
Cap. 4. q. 2. Consect. 8. vers. Tertio. pag. 183.
quem sequitur Leander Disput. 11. Quæst. 17.
quemdam ab irregularitate liberum censet, quia
non consuluit mulieri, vt abortiret, neque vt
caussam connexam cum aborsu suscipiat, quam-
uis aliquod periculum sit, quod tamen vita-
ri potuit, si ipsa cautè & prudenter se gerat:
quare sibi imputet, si sua culpa abortiat (im-
mò si se enecet) non tamen Adulter aut Ama-
sius, à quo inuitata, dicatur propriè & ve-<-P>@@

<-P>rè fetus homicida ad effectum irregularitatis:
cùm reuera illud homicidium non consulue-
rit, aut proximè caussauerit. Sic illi, vn-
de in casu nostro improbabilis videtur appli-
catio, licet is, de quo agitur mortaliter pec-
cauerit, quemadmodùm & ille, de quo Scripto-
res dicti.</P>
<Z><A+2>SEXTVS.</A+2>
<A+1>De occisore, & vouente Religionis in-
gressum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>707.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus verbis iniuriosis Ioannem ad ri-<marginalia>Casus nar-|ratio.</marginalia>
xam prouocauit, qui educto gladio in-
iuriantem aggressus, gladium etiam post aggres-
sionem stringentem, ab eo est lethaliter vulne-
ratus, vnde post dies aliquos etiam mortuus.
Cùm autem Petrus in superueniente fuisset peri-
culo constitutus vouit se D. Francisci Ordinem
ingressurum. Et rogatum quid hic opus facto
esset, responsumque.</P>
<P>  Primò. Si Petrus iam pendentem mortis caus-<marginalia>Assertio 1.|negans in-|gressum,|pendente|caussa &c.|Sixti V|constitutio,</marginalia>
sam in iudiciario haberet tribunali, aut esset de
accusatione suspectus, eaque ratione fieri Reli-
giosus vellet, id fieri non posse, obstante Sixti V.
Constitutione §. Ceterùm, ibi: Criminum reos,
vel suspectos existere, ita vt damnati sint, vel ne
damnentur formident. Tales quidem ad Profes-
sionem Religiosam inhabiles in perpetuum de-
clarantur: pro quo & in Declaratione §. Contra
criminosos.</P>
<P>  <absatz-nummer>708.</absatz-nummer> Secundo, si de accusatione per publica<marginalia>Assertio 2.|eo cessante|obligationem|statuens.</marginalia>
Acta non constet, aut quòd caussa sit iam iudi-
cialiter inchoata, benè poterit dictus Petrus Re-
ligionem ingredi, immò & debebit, vt primùm
commodè poterit, vt constat ex Declaratione &
§. citatis.</P>
<P>  Tertio, ingressus ordinari non poterit, si priùs<marginalia>Assertio 3.|de necessaria|dispensatio-|ne.</marginalia>
non sit circa irregularitatem dispensatum, et-
iamsi in rixa moderamen tutelæ fuerit obserua-
tum: quia verbis valde iniuriosis Ioannem vt
gladium stringeret prouocauit post eum abiens,
& gladio linguæ atrociùs insectatus, vt tenet
Nauarrus Tomo 2. Consil. lib. 6. tt. de homicidio
Consil. 32. & in Manuali Cap. 15. num. 7. in noua
editione. Verba enim prædicta satis illi esse po-
tuerunt, vt futuram gladiatoriam rixam sibi
probabiliter persuaderet, ex qua mors, aut mu-
tilatio contingere poterat. Censet autem Auctor
non esse seruatum moderamen, quia post ince-
ptam rixam recedere potuit Petrus, & se in ali-
quo domus suæ cubiculo claudere, aut aliter fe
rixæ subducere,</P>
<P>  <absatz-nummer>709.</absatz-nummer> Quartò, quod ad dispensationem atti-<marginalia>Assertio 4.|de differentia|dispensatio-|nis.</marginalia>
net, si animus occidendi interuenit, homicidium
fuit directè voluntarium, in quo solus Pontifex,
idque difficile, dispensare potest. Si verò ob solam
defensionem fuit, tantùm indirectè voluntari&#x0169;
extitit, vt ait Nauarrus in Manuali cap. 27. n. 240.
Neque enim occasio iniuriarum talis fuit, vt ex
ea mors ineuitabilis redderetur; quod tamen ne-
cessarium est ad homicidi&#x0169; directè voluntarium,
debet enim illud inte&#x0303;di aut formaliter, aut æqui-
pollenter, vt si non velle se occidere quis diceret,
& tamen pectus pugione transfigeret, aut caput<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0306.jpg/>
@@1@<SE306>Dubia circa Irregularitatem. 291
<duolan 2><-P>grauiter vulneraret. Quòd si homicidium mixt&#x0169;
fuit, potest dispensare Commissarius Cruciatæ,
iuxta doctrinam Caietani 2. 2. q. 64. ar. 8. Couar-
rubiæ in Clement. Furiosus p. 2. §. 3. & Nauarri
Cap. 27. nu. 640. in noua editione.</P>
<P>  <absatz-nummer>710.</absatz-nummer> Postremò, vbi à Tribunali iustitiæ liber<marginalia>Assertio 5.|de obligatio-|ne ingressus|stante liber-|tate.</marginalia>
fuerit, tenetur ad votum adimplendum, cùm
primùm opportunè potuerit. Ratio est, quia ab-
solutè non est inhabilis ad Religiosam profes-
sionem, sed quando adest talis conditio penden-
tis caussæ in iudiciariò Tribunali, ita vt ingressus
sit ob laicam euitandam potestatem: ergo stante
libertate, vrget obligatio. Et confirmatur, quia
licet cum Soto teneamus in 4. dict. 27. q. 4. art.
1. contra Doctores alios, quòd si duo cognati in-
tra quartum gradum cum hac conditione Matri-
monium contrahant, Si Papa dispenset, hic con-
tractus non habet vim sponsalium de futuro, ideò
ita euenit, quia Matrimonium inter tales est ab-
solutè prohibitum: quando tamen Matrimo-
nium non est absolutè prohibitum, sed sub modo
aliquo particulari, qui potest sine dispensatione
submoueri, sponsalia non prohibentur, vt contin-
git in ijs, qui claudestinè contrahunt per verba
de futuro, vt Doctores communiter tenent, qui
post Concilium Tridentinum scripserunt. Vnde
etsi duo metu cadente in constantem virum con-
trahant per verba de futuro, valida sunt sponsalia,
iuxta Sotum lib. 8. de iustitia q. 1. art. 6. & plures
alios Doctores; cùm tamen si per verba de præ-
senti contraherent, non esset Matrimonium va-
lidum: ergo similiter in nostro casu: siquidem
valet argumentum à Matrimonio carnali ad spi-
rituale, iuxta Glossam celebrem in Cap. Bonæ
memoriæ el. 2. de election. & pro ea est Cap. Li-
cet de translat. Prælat. Sic qui aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>711.</absatz-nummer> Et circa Assertionem primam, quod ex<marginalia>Circa 1. &|2. Assertio-|nem non|obstare Con-|sstitut. Sixti|V.</marginalia>
Constitutione Sixti adductum, nullius roboris
est, quia illa à Clemente VIII. per Constitutio-
nem aliam die 14. Aprilis 1592. ad iuris com-
munis terminos est reducta, vt communiter Scri-
ptores obseruant, & videri potest apud P. Pa-
laum Tomo 3. Tract. 16. Disp. 1. Puncto 9. nu. 14.
& alterius eiusdem Pontificis pro moderatione
præfatæ mentionem faciunt P. Suarez Toms 3.
de Religione lib. 5. Cap. 8. nu. 21. P. Thomas San-
cius in Decalogum lib. 4. Cap. 19. nu. 61. & alij.
Quod similiter circa secundam dicendum Asser-
tionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>712.</absatz-nummer> Circa Tertiam est non leuis difficultas,<marginalia>Circa 3.|quid obstare|videatur.</marginalia>
quia stante moderamine tutelæ in ipsa rixa, et-
iamsi pro illa fuerit occasio præstita præcipitatio-
ne verborum, id non videtur obstare, quo mi-
nùs probabiliter dici possit non incursam à Petro
irregularitatem. Pro quo efferri potest casus à
Diana adductus Parte 4. Tract. 2. Resolut. 60. de
quo & Nos Tomo 2. Thesauri Tit. 19. nu. 76. eius,
qui in bello iniusto occidit aliquem ipsum inua-
dentem ex necessaria vitæ defensione: cùm ta-
men ille occasionem præstiterit inuasionis, &
satis quidem proximam, nec minùs vrgentem,
quàm si verbis præstaretur. Et ita tenet Sayrus
de Censuris lib. 6. cap. 17. nu. 18. quod non impro-
bat Diana suprà Resol. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>713.</absatz-nummer> Deinde vt affirmat dictus Pater de Cen-<marginalia>Ex adultero|occidente|comproba-|tio.</marginalia>
suris Part. 7. Disp. 5. Sect. 3. Dub. 3. Conclus. 1.
adulter maritum occidens consortis in adulterio<-P>@@

<-P>ob propriæ vitæ defensionem, non est irregula-
ris, cùm adeò vrgentem præbeat occasionem.
Vbi non videtur satisfacere responsio ab eodem
exhibita, scilicet à Petro non fuisse moderamen<marginalia>Neminem|teneri fu-|gere.</marginalia>
tutelæ seruatum, quia recedere potuit, quod in
adultero secus euenire supponitur: post incep-
tam enim rixam terga vertere periculosum ne-
gotium esset, cùm vulnerari à tergo posset, & in
ipso fugæ initio feriri, & ab insequente, fortè
celeriori transfigi. Vbi pro Indijs id peculiare,<marginalia>In Indiis|speciale, quia|milites.</marginalia>
nomen militis ferè omnibus esse commune, præ-
sertim solutis hominibus, & huc illucque pro
quærendis Indicarum facultatum compendijs
concursantibus, quorum plurimi alicubi milita-
runt, & ad militandum debent esse parati. Mili-
tes autem si occidant inuasi, non ligari irregu-
laritate, quia neque in eo peccant, tenent plu-
res, quos adducit & sequitur Leander Disp. 12.<marginalia>Sententia|negans obli-|gationem|fugæ stabili-|tur.|P. Fagund.</marginalia>
Quæst. 35. iuncta Quæst. 34. Prætereà nullum
inuasum teneri fugere quamplurium sententia
est, quos referunt & sequuntur citatus Leander
Quæst. 37. & P. Fagundez lib. 5. in Decalogum
Cap. 7. num. 7. vbi ait hanc sententiam esse æquè
probabilem ac oppositam, & probabiliorem, ac
omnino tenendam cum duabus limitationibus.
Prima vt non teneatur inuasus fugere quando est
prope inuadentem, ita vt statim terga vertendo
possit occidi. Et huic limitationi ait neminem
contradicere. Secunda, de qua nu. 8. & si distet,
sit tamen inuasor velocior, & minùs impeditus,
ita vt ab inuasore possit occidi, aut grauiter vul-
nerari, pro qua plures adhuc Doctores adijcit,
præter adductos, qui generaliter loquuntur. Et
quidem sententia ista videtur in praxi omnium
esse Doctorum, qui inter se pugnare comperiun-
tur. Qui enim obligationem fugiendi statuunt,
ita illam moderantur, vt si ex fuga periculum
immineat, minimè inuasi fugere teneantur. Vn-
de P. Fagundez, vt vidimus, affirmare potuit huic
limitationi neminem contradicere. Id autem me-
liùs potuit de Secunda dicere, vt apparet indubi-
tabile: vnde & dicere potuit, Ita fere omnes Do-
ctores supra citati. Vbi non solùm de Doctoribus
videtur locutus postremam sententiam amplexis,
sed etiam priorem; vt quemadmodum primæ
limitationi neminem contradicere pronuntiaue-
rat, ita & postremæ voluerit pariter affirmare.
Atqui in praxi regulariter loquendo ita accidit,
vt aliqua ex prædictis limitationibus adsit, ita vt
fugam nequeat inuasus cum securitate captare:
ergo quod ad praxim attinet, sententia ista com-
muni videtur sensu comprobata. Neque recurri
potest ad doctrinam illam de incursa irregulari-
te sine peccato, de qua nu. 697. illa enim ibidem
sufficienter improbata. Est autem illa quamplu-
rium Doctorum apud Dianam Parte 2. Tract. 15
qui est 1. Miscellaneus Resol. 16. & Par. 4. Tract.
2. Resol. 3. & apud Leandrum Quæst. 34. qui op-
positam cum alijs amplectuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>714.</absatz-nummer> Et Diana quidem casum, in quo sumus,<marginalia>Diana vt|contrarius|sit. & P.|Filliucius|faueat.</marginalia>
videtur specialius, & proprijs in terminis atti-
gisse, ita enim scribit: Dico igitur eum, qui non
potuit vitare occisionem inuadentis iniustè, nisi fu-
giendo cum dedecore notabili, non esse irregularem,
quia tunc non tenetur cum tanto detrimento proprio
vitare mortem iniustè inuadentis, nisi quando inua-
sus dedit caussam grauem inuasioni, vt quando adul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0307.jpg/>
@@1@<SE307>292 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>terio, aut verbis contumeliæ incitauit iniuriatum ad
inuasionem: Verùm si hæc per accidens consecuta
essent, occidentem etiam in boc casu non incurrere
irregularitatem docet Filliucius vbi infra (scilicet
Tomo 2. Tract. 20. nu. 135.) tunc igitur incurritur
irregularitas, quando in tali casu homicidium præ-
uisum est, vel præuideri potuit ab inferente iniuriam.
Verùm Cornejo vbi suprà (videlicet 3. p. Tract. 5. de
Irregularit. Disp. 4. dub. 1. quæs. 4.) absolutè docet,
quòd si aliquis aggressori alapam dedit, aut iniurio-
sum verbum dixit, aut cum eius vxore inuentus est,
in tali casu, si aggressus potest fugere, non potest se
licitè defendere occidendo, vnde sibi imputet infa-
miam fugæ, cùm ipse occasionem dederit: & ideò co-
gita an opinio Filliucij sit probabilis, nam contra il-
lam præter Cornejo adest etiam Portel in dubijs Re-
gularium verb. Homicidium nu. 32. in fine. vbi citat
Suarez de Censuris Disp. 46. Sect. 1. num. 12. Sic
ille, qui ex eo quod circa adulterum tradiderat
Resol. 2. circa iniuriantem refellendus. Tradide-
rat siquidem pro sententia negante stare Sotum,
& alios decem Doctores à Sayro citatos, quibus
ille sex alios addit, & sic concludit: Sed absolutè
secundam sententiam negatiuam probabilem esse pu-
to cum Portel in dub. Regul. nu. 32. dummodò vt ob-
seruat Turrianus loco cit (scilicet de Censuris lib.
9. Disp. 65. dub. 2.) homicidium fiat sine peccato, &
c&#x0169; moderamine. Sic ille. Cùm ergo sententia dicta
tot pro se patronos, adeoque insignes habeat,
circa illius probabilitatem nullus potest rationa-
biliter dubitare. Cùm etiam illam ingenuè profi-
teatur, immeritò statim circa illam alijs relinquit
cogitandum. Et quandoquidem de illo, qui sic
occidit, affirmat, & ei verba iniuriosa proferen-
tem associat, in quo ratio eadem, similiter debet
de vtroque fateri: & quidquid minùs conse-
quenter ille. Nos tamen ad probabilitatem fun-
dandam validissimum inde instruere possumus
argumentum, & P. Filliucij auctoritatem, exi-
miam profectò contutari. Non ergo iuxta sen-
tentiam dictam is, de quo agitur, dispensatione
opus habet, nisi fortè ad cautelam: quòd si quæ-
renda, ea suffragantur, quæ dicta num. 709. &
sæpè alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>715.</absatz-nummer> Circa postremam Assertionem cessat<marginalia>Constitutio-|nem Sixti V.|non obstare|obligationi|voti in casu|præsenti.</marginalia>
difficultas ex dictis nu. 711. de Sixti Constitu-
tione. In casu autem illo valde verosimilis est de-
cisio cum adiecta doctrina, pro qua P. Suarez
Tomo 3. citato cap. 7. vbi probat nu. 19. terminata
caussa, & conuicto iuridicè reo, & ad p&#x0153;nam
damnato, ratione dictæ Constitutionis nullum
ipsi resultare impedimentum quo minùs possit
Religionem ingredi: ex quo & sequitur ad obli-
gationem voti possibilitatem huiusmodi pertine-
re: debebat enim cùm posset: atqui potest mo-
dò: ergo & debet. Quemadmodùm qui detine-
tur in carcere ab auditione Missæ in diebus festis
habetur excusatus; sed si soluatur, & Festum ip-
so die solutionis sit, ad auditionem sine vlla du-
bitatione tenetur. Neque hic habet locum sen-
tentia aliquorum Doctorum de habente priuile-
gium pro tempore Interdicti, dum non esse obli-
gatum affirmant. Ibi enim durat priuilegium,
& illius ratio: in nostro autem casu penitus ex-
tinctus est titulus excusationis, non minùs quàm
si priuilegium fuisset reuocatum, propter quod
aliqua extitit à communibus legibus aut consue-<-P>@@

<-P>tudinibus excusatio. Doctrinæ illæ circa Matri-<marginalia>Circa Ma-|trimonium|sub conditio-|ne.</marginalia>
monium in confirmationem adductæ probabiles
sunt, & pro illis videri potest P. Thomas Sancius
lib. 1. de Matrimonio Disp. 15. & 20. vbi de clan-
destino contractu idem tradit. Et lib. 5. Disp. 5.
nu. 13. & 14. vbi opinionem illam de nullitate
contractus, Si Pontifex dispenset, probabilem qui-
dem censet, pro qua non paucos Doctores præ-
miserat, sed contrariam præfert, ex qua resolutio
adducta ampliùs roboratur, & habet illa pro se
plures ac grauissimos Scriptores, de quibus ille
circa tertiam sententiam. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+2>SEPTIMVS.</A+2>
<A+1>De habente conditionalem occidendi vo-
luntatem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>716.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Ominibus Petri & Ioannis proponitur<marginalia>Casus propo-|situs cum|affirmatiua|resolutione.</marginalia>
etiam casus præsens, siue propria fue-
rint, siue supposita, quod nihil interest. Inter
illos ergo rixa fuerat, eo quòd Petrus à Ioanne
debitum pecuniæ petierat, à quo fuerat vulnera-
tus. Decreuit ergo illum super debito iterùm
conuenire, & renuentem reddere, dubio procul
occidere, quod & præstitit Ioannis pectore pu-
gione transfixo, cùm hic respondisset nec se ha-
bere, quo solueret, nec velle, sicut neque ab eo
ampliùs pro eo importunè vexari. Et circa genus
hoc homicidij dubitatum, quia Petrus petiturus
debiti solutionem pergens, animo occidendi de-
terminato non ibat, sed potiùs exoptans suas sibi
pecunias reddi, & sic homicidium deuitare. Re-
sponsum tamen fuisse homicidium directè volun-
tarium à solo Pontifice dispensabile, quia volun-
tatem occidendi præmeditatam habuit; quod se-
cus accideret, si inopinata rixâ mors accidisset,
tunc enim fuisset casuale, vt tenet Didacus Pe-
rez lib. 8. Ordinamenti tt. 13. in Rubrica pag. 246.
quem sequitur P. Henriquez lib. 14. de irregular.
Cap. 14. nu. 1. Et ille Additionatorem Bernardi
Diaz. Neque cum vulnere dicto compati pote-
rat voluntas (vt sic loquamur) occidendi, cuius
infligendi voluntas, est æquipollenter voluntas
occidendi, vt ait Nauarrus in Manuali Cap. 27. n.
240. & ad effectum perinde se habet ac si esset
formalis & expressa. Sic Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>717.</absatz-nummer> Cuius breuis resolutio probari etiam<marginalia>Illius ex|Concilio|Trident.|comproba-|tio.</marginalia>
breuiter potest ex Concilio Tridentino Seßione
14. Cap. 7. de Reformatione, vbi homicidium in-
dispensabile ab Episcopis vocat illud, quod non ex
proposito, sed casu commissum narretur. Atqui præ-
fatum ex proposito est commissum. Si dicas pro-
positum illud non fuisse absolutum, sed condi-
tionale. Contra est, quia conditiones, quæ pro-
positum compatiuntur, non obstant. Vt si quis
tendat animo occidendi aliquem, si in tali loco
inueniat, secus si non inuenire contingat; tunc
manifestum est directè volitum & ex proposito
esse homicidium, & non casuale, vt contra posi-
tum isti in ordine ad proprios cuiusque effectus.
Idem est si velis occidere, sed solum inuentum,
non verò si cum Socijs. Si secretò, possit, secus si
agnoscendus. Fateor exempla non penitus adæ-
quari, quia in illis voluntas in necem prorsus in-
clinat; cùm tamen in casu nostro Petrus pecu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0308.jpg/>
@@1@<SE308>Dubia circa Irregularitatem. 293
<duolan 2><-P>nias plus optat suas, & quia eas obtinere nequit,
occidit, vnde minùs volitum est homicidium.
Vnde & existimare quispiam posset, quòd sicut
in rixa casuali, etiamsi quis voluntatem habeat
occidendi expressam, homicidium non est Pon-
tifici reseruatum, ob defectum voluntatis, quia
tunc repentina extitit prouocatio: ita & in casu
præsenti dici possit, in quo voluntas præcipuè in
pecunias propendebet, & homicidium occasio-
ne negatæ solutionis, & verborum asperitate, per-
petratum. Et licet Doctores duo tantùm homi-
cidij agnoscant genera, ex proposito scilicet, &
casuale, à quibus scilicet, qui ea perpetrant, vo-
cari possunt homicidæ, & præfatum casuale non
sit, vnde conuincitur illud ad primum genus per-
tinere. Dici tamen ad id potest esse casuale æqui-
ualenter, quia illi æquiualet in defectu volunta-
tis, iuxta dicta. Sed hoc viderunt alij, ego enim
à communi Doctorum sensu nolo in hoc, sicut
neque in alijs, in quibus graue subesse possit in-
commodum, deuiare.</P>
<Z><A+2>OCTAVVS.</A+2>
<A+1>De occidente in rixa non prouocata, sed
expectata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>718.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Arcus & Alfonsus admoniti de rixa,<marginalia>Casus pro-|positio &|resolutio pro|homicidio|casuali.</marginalia>
quam Sancius & Nicolaus aduersus
eos meditabantur, se ad omnem euentum obar-
marunt. Dictum factum, nam aduenere duo
præfati, & ex illis in rixa Sancius, alio fugiente,
peremptus. Et Marcus quidem iam diu erat, ex
quo Religionis ingressum moliebatur. Quæsiuit
ergo vnde sibi remedium posset, vt id ritè fieret,
aduocare, & responsum sicut suprà nu. 707. iuxta
Constitutionem Sixti V. Si verò ea ex parte ni-
hil obstet, finita caussa dispensari posse Episco-
pum virtute priuilegij S. Pij V. iam dicti, & alte-
rius PP. Dominicanorum, de quo nu. 685. quia
homicidium dictum fuit casuale, licet rixa non
fuerit opinatè suscitata, & duo præfati armis se
ad illam compararint: nam reuera non est mors
ex proposito quæsita, sed securæ cōsultum defen-
sioni, vnde homicidium dici casuale potuit, qua-
tenus in eo non videtur moderamen inculpatæ
tutulæ seruatum. Et ex præfata resolutione con-
firmari potest id, quod nu. præced. dicebamus de
homicidio æquiualenter casuali; tale enim vide-
tur hoc, de quo agimus; non enim fortuitò &
& insperatò accidit. Si dicas illos admonitos po-
tuisse recedere, & pro vitanda rixa prudens me-
dium adhibere, & eo non ita facto mortem ag-
gressorum virtualiter, iuxta id, quod frequenter
euenit, voluisse. Id certè non obstat assertioni:
Nam ad summum id probat malè egisse, & nihil
vltra, velle siquidem rixam sustinere, & velle et-
iam occidere sub contingentia illa, non est ex
proposito vt Concilium Tridentinum inquit, velle
homicidium perpetrare, sed sub incerta alea, quæ
in rixis iacitur, in quibus frequentius non vide-
mus homines interire.</P>
<P>  <absatz-nummer>719.</absatz-nummer> Et circa priuilegium SS. Pij adnotat Au-<marginalia>Priuilegium|S. Pij ad|quos se ex-|tendat.</marginalia>
ctor, posse Episcopos virtute illius etiam cum
non subditis dispensare, vt ex illius videtur teno-
re constare, cùm dicatur id præstari posse erga<-P>@@

<-P>omnes in Indijs commorantes. Verba Bullæ sunt:
At cum eisdem omnibus, & singulis, nunc & pro
tempore in partibus Indiarum existentibus personis
&c. de quo Tomo 2. Thesauri Tit. 19. nu. 72. Li-
cet autem in eo homicidium excipiatur, illud
equidem debet intelligi, quod aliàs ad Episcopos
non spectat, voluntarium inquam, & non casua-
le, quod est à Concilio Tridentino concessum, vt
sæpiùs dictum, & nuper nu. 717. Quod si dicas.<marginalia>Quid conti-|neat supra|facultatem à|Concilio|Trident.|concessam.</marginalia>
Quid ergo prædictæ virtute concessionis habe-
tur? Respondeo in primis id haberi, quod ab
Auctore præfato obseruatum, posse videlicet E-
piscopos etiam cum non subditis dispensare. De-
inde circa concessionem Concilij esse suas diffi-
cultates: neque enim absolutè conceditur pote-
stas dispensandi, sed tantùm quando à Sede Apo-
stolica fuerit commissa, cùm circa homicidium
ex proposito denegandam statuatur. Vnde si vo-
luntas occidendi extitit in homicidio casuali,
multi negant dispensari ab Episcopo posse, vt vi-
deri potest apud D. Barbosam in Collectaneis ad
dictum Cap. nu. 11. & de potestate Episcopi Allegat.
39. num. 50. Alij autem potestatem generaliter
affirmantes, ad occultum restringunt, vt videri
apud eumdem potest nu. 10. Cum tamen virtu-
te priuilegij dispensatio ad publicum possit ex-
tendi.</P>
<Z><A+2>NONVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Religioso narrante capitale crimen à
quodam commissum ei, qui delinquen-
tem denuntiauit, contra fidem secreti
promissam.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>720.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On incurrisse irregularitatem sine dif-<marginalia>Resolutio|negatiua.</marginalia>
ficultate decisum, morte denuntiati
subsecuta, quia in primis reuelatio ex parte Re-
ligiosi criminosa non fuit, sed animo petendi con-
silij à Tabellione rebus in istis perito: sine pec-
cato autem irregularitatis p&#x0153;na non grauat ope-
rantem. Deinde ad incursionem huiusmodi caus-
sam præbuisse remotam non sufficit, vt tradit
Glossa Cap. de cetero de homicidio, Et Nauarrus
cap. 27. nu. 211. in casu autem præsenti sic acci-
dit. Et quidem caussa remota censetur quando
ad mortem non tendit intentio, & ea stante, po-
test illa non sequi, vt in negotio, de quo agimus:
siquidem Religiosi intentio omnino à morte de-
linquentis fuit aliena, cùm vellet potiùs ipsum
liberare. Neque culpandus eo quòd de secreti po-
terat violatione cauere; quia in dubio nemo præ-
sumendus est malus. Sic Auctor, vbi quod de
dubio dicitur, difficultatem habere potest, cùm
de graui damno tertij agitur, cuius vita non est
exponenda discrimini, sicut neque honor, salus,
fortunæ &c. Vnde meliùs potest ad moralem
certitudinem recurri, quam Religiosus dictus
potuit de fide Tabellionis habere, minimè, si
quidquam dubij circa illam occurreret, id quod
secretissimum esse volebat crediturus. Et hoc
quidem in delinquentis commodum, cum pru-
denti cautione.</P>
<P>  <absatz-nummer>721.</absatz-nummer> Sed quid si imprudenter & sine vlla ne-<marginalia>Circa im-|prudentem|manifesta-|tio nem.</marginalia>
cessitate ingesta narratio? Videtur equidem si-
militer dicendum ob rationem dictam remoti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0309.jpg/>
@@1@<SE309>294 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>concursus. Sed est non leuis in eo difficultas:
Nam iuxta quamplurium Scriptorumsententiam,
quam Sacri Canones non obscurè videntur in-
nuere, ille irregularitatem incurrit, ex cuius a-
ctione sequitur mors, etiamsi ab ipso non fuerit
intenta aut præuisa, si dabat operam rei illicitæ.
Quòd si sententiam pręfatam non amplectamur,
quia eidem multi, & grauissimi aduersentur Au-
ctores; ij tamen vt irregularitas non contraha-
tur, exigunt vt pro vitando homicidio sit adhi-
bita competens diligentia, vt videri potest apud
Dianam Parte 4. Tract. 2. Resol. 20. & 21. At-
qui is, de quo agimus, dedit operam rei illicitæ,
reuelationi inquam occulti criminis, neque dili-
gentiam adhibuit ne illud denuntiaretur, vnde
aut est statim, aut potuit certè denuntiari: ergo
secuta morte, irregularitas superuenit. Neque
obstare potest reuelationem dicti fuisse occasio-
nem remotam, quia non præcisè ex illa mors ac-
cidit, sed denuntiatio interuenit, & multi actus
iudiciales. Nam licet ita sit, in hoc negotio val-
de attenditur origo inquisitionis, & primaria
caussa in mortem directè tendens, licet multi sint
actus interponendi. Sic Prædicator, qui coràm
iudice peccatorem occultum publicè reprehen-
dit, & ob id à iudice captus ad mortem aut muti-
lationem damnatus est, irregularis ex delicto, ex-
titit, & non tantùm ob defectum lenitatis, vt tra-
dit Bonacina Disp. 7. Quæst. 4. de Irregularitate.
Puncto 1. num. 31. citans Vgolinum, quibuscum
& Leander Disp. 7. Quæst. 37. & idem videtur
dicendum etiamsi iudex non adsit, possit tamen
facilè ad eum notitia peruenire, Vbi tamen caus-
sa proxima non est dicta reprehensio, sed quia
prima mali labes, & origo apertè culpabilis, &
plusquàm venialiter, ideò sic agens p&#x0153;na præfata
mulctatur. Est ergo res non vacansscrupulo: pro
quo superando deseruire poterit, si prædictus cri-
minis propalator grauiter in eo non peccaue-
rit, sed inconsideratione, quæ mortalem ma-
litiam non attigerit, sine qua irregularita-
tem non incurri, quæ ex delicto sit, multorum
grauiumque Scriptorum sententia est, pro qua
vnus esset sufficiens P. Suarez, ita affirmans Disp.
45. Sect. 9. num. 8. & videri alij possunt apud
Dianam citato Resol. 21. & P. Gibalinum de Ir-
regularit. pag. 161. P. Pellizarium Tomo 2. Tract.
7. nu. 239. Leandrum Disp. 16. quæs. 5. qui eos-
dem sequuntur.</P>
<Z><A+2>DECIMVS.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De Parocho expellente reum seditionis, qui
statim captus, & infurcatus.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>722.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic accidit in Cuscensi ciuitate, & vi-<marginalia>Asseotio 1.|extrahentem|reum contra|iustitiam|peccare.</marginalia>
sus est difficilis casus, pro quo dictum.</P>
<P>  Primò, quando reus frui priuilegio immuni-
tatis potest, si extrahatur, extrahentem contra
iustitiam peccare, non solùm erga Ecclesiam,
sed etiam erga reum, ex violatione iustitiæ
commutatiuæ, vt affirmat Emmanuel Roderi-
cus in Summa Cap. 155. tt. Immunitas Conclus.
2. Medina in Summa fol. 26. & Ludouicus
Lopez in Instructorio Conscientiæ par. 1. Cap. 33.
Col. 261.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>723.</absatz-nummer> Secundò suadentem reo, vt ab Ecelesia<marginalia>De suadentè|exitum, cum|infelici|successu.|Assertio 2.</marginalia>
exeat, & in locum securiorem se conferat, quia
Magistratus de illo extrahendo agant, & ita
exitu disposito vt prudenter id illi esse commo-
dius iudicetur; non manere irregularem, etiam-
si post exitum capiatur, & in furca suspendatur:
quia consilium neque ex se, neque ex intentio-
ne ad mortem, sed potiùs ad eam vitandam ordi-
natur.</P>
<P>  <absatz-nummer>724.</absatz-nummer> Tertiò committentem crimen læsæ<marginalia>Assertio 3.|de crimine|læsæ Maiest.|humanæ.</marginalia>
Maiestatis humanæ, Ecclesiæ immunitate gau-
dere, quæ videtur esse communis sententia: Nam
Couarrubias lib. 2. variar. Cap. 20. Nauarrus
Cap. 25. nu. 19. & 20. Syluester verb. Immuni-
tas 3. & Fr. Emmanuel suprà à commum regula
talem non eximunt delinquentem. Et Iulius Cla-
rus lib. 5. §. Practica criminalis quæst. 30. n. 10. vbi
allegat Bossium dicentem in Senatu conclusum
talem Ecclesiæ immunitate potiri. Addit tamen
se credere id non obseruari, & fundatur in eo
quòd laica potestas Clericum læsæ Maiestatis
reum punire valet. Sicut ipse ait cit. §. Cap. 33.
nu. 26. Vers. Quæro numquid. Sed hoc funda-
mentum est falsum, quia punitio huiusmodi so-
lùm potest esse licita per viam defensionis, quan-
do nullum aliud remedium suppeteret ad Rem-
publicam liberandum, neque Clerici captura suf-
ficeret, vt suo Prælato traderetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>725.</absatz-nummer> Quartò eum, qui reum immunitate<marginalia>Assertio 4.|expellentem|esse irregula-|rem vt|contingat.</marginalia>
gaudentem ab Ecclesia expellit, capitali posteà
supplicio affectum, irregularem esse ex homici-
dio iniusto, quia contra iustitiam remedium se-
curitatis abstulit, & in periculo constituit mani-
festo.</P>
<P>  Quintò, Quando reo Ecclesiæ non suffraga-<marginalia>Assertio 5.|de non gau-|dente immu-|nitate.</marginalia>
tur immunitas: sed ita est absconditus: vt mora-
liter certum sit à ministris iustitię non extrahen-
dum, Religiosum, qui illum ad exeundum com-
pelleret, futurum irregularem, non ex eo quòd
non defenderit, quia ad defensionem ex iustitia
non tenebatur; quod tamen necessarium est vt
irregularitas contrahatur, vt tradit Nauarrus cap.
27. nu. 231. P. Henriquez lib. 14. de Irregularit.
Cap. 12. nu. 7. in Glossa lit. D. & alij Doctores.
Sed quia moraliter cooperatus est ad periculum,
in quo est constitutus. Quemadmodùm si ego di-
cam alicui vt certum in locum tendat sciens in
in via ipsum inimicos expectare, secuto homici-
dio irregularitatem incurro, vt ait Nauarrus cap.
25. nu. 236. Sed si absconditus non sit, etiamsi
in aliquam se Religionem receperit, & Religiosi
expellant, non remanent irregulares: nam expul-
sio talis non est medium periculosius, quàm re-
tentio sine absconsione. Cùm enim ei Ecclesia
non faueat, facile est à iustitiæ ministris inuenien-
dus, vt supponitur, attentis circumstantijs. Et li-
cet hoc damnum posset absconsione vitari, ad id
tamen Religio ex iustitia non tenetur, præsertim
cùm ei Ecclesia non faueat. Et dato quòd in eo
contra charitatem delinqueretur, ex eo irregula-
ritas non contraheretur. Ex quo infertur idem<marginalia>Corollarium|adnotan-|dum.</marginalia>
dicendum de illo, qui domi suæ absconditum de-
linquentem haberet; si enim securus ibi esset, &
expelleretur, irregularis maneret expellens, et-
iamsi ad retinendum non teneretur, ob damnum,
quod posset ex retentione timere, si delictum es-
set proditionis. Tunc autem irregularitas tantùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0310.jpg/>
@@1@<SE310>Dubia circa Irregularitatem. 295
<duolan 2><-P>esset ex defectu lenitatis, sicut in teste in caussa
sanguinis ex metu cadente in virum constan-
tem, vt ait P. Henriquez Cap. 11. nu. 4. & Cap.
12. nu. 9. Tabiena verb. Irregularitas 2. §. 22.
Armilla verb. eod. nu. 37. & Bernardus Diaz cap.
99. nu. 21. Infertur etiam reum gaudentem fa-
uore Ecclesiæ, si se in Religionem recipiat, & ei<marginalia>Aliud consi-|deratione di-|gnissimum.</marginalia>
dicatur à Religiosis non posse ipsum domi reti-
neri: si autem velit in Ecclesiam se conferre: per
illos licere; sin minùs vt in aliam Religionem
se conferat, & sic euntem comprehendi: non
ideò Religiosos irregularitatis p&#x0153;na percelli.
Sufficit enim vt Religio ipsi medium securum
exhibeat, neque pro securiori est obligatio.
Quòdsi in Ecclesiam ire noluit, sibi impu-
tet.</P>
<P>  <absatz-nummer>726.</absatz-nummer> Infertur insuper, quando delinquens,<marginalia>Tertium|cum pecu-|liari doctri-|na.</marginalia>
cui Ecclesia fauet, in aliquam fugit Religionem,
& antequàm in aliquo recondatur latibulo, ei di-
citur, vt in aliam tendat, quòd & facit per aliam
egrediens portam, sine periculo captionis, Reli-
giosos non esse irregulares Primò, quia hoc me-
dium in vsu esse solet ad iustitiæ ministros delu-
dendos existimantes ibi esse, quò ingressus, cùm
tamen sit alibi. Secundò, quia talis nondum est
absconditus, & satis est eum domi retinere. Ter-
tio, quia ita fieri in Religionibus sine vllo scru-
pulo consueuit. Sed si delinquens in loco esset
securo absconditus, velletque ibi remanere, co-
gaturque exire cum morali capturæ periculo, ir-
regulares erunt expellentes, quia morali illum
exponunt periculo comprehensionis & mortis.
Et hoc etiamsi Religioni magnum ob abscon-
sionem damnum immineret. Quamuis tunc ir-
regularitas tantùm esset ex defectu perfectæ le-
nitatis, vt ait Tabiena suprà in casu simili, cuius-
dam Prælati, qui Prætori quærenti reum, mi-
nantique se Monasterium, nisi traderetur, vasta-
turum, iussit claues officinæ dari, in qua latebat,
vnde eductus, & gutture fracto suspensus. Et ait
Tabiena se circa hoc consultum respondisse ta-
lem Pręlatum irregularitatem contraxisse ex de-
fectu lenitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>727.</absatz-nummer> Tandem ex prædictis decisionem pro-<marginalia>Resolutio ca-|sus initio|propositi.</marginalia>
positi casus haberi, scilicet Parochum irregula-
rem remansisse, quandoquidem ex eiectione
manifestum periculum imminebat. Et ita factum
ab illo ex doctorum consilio ad hoc tantùm de-
seruire potuisse ne ipsius p&#x0153;na esset irregularita-
tis ex homicidio iniusto, non verò ex defectu
perfectæ lenitatis, quæ in Eeclesiasticis potest in-
ueniri personis, vt ait Tabiena. Et in hac irre-
gularitate Commissarius S. Cruciatæ potest dis-
pensare, iuxta Caietani doctrinam 2. 2. q. 64.
arti. 8. & in Summa. tt. irregularitatis. Armillæ
tt. eodem nu. 13. P. Henriquez supra Cap. 17. nu.
3. lit. R. & Nauarri in postrema editione Cap. 27.
num. 240. ac Couarrubiæ in Clement. si furiosus.
pært. 2. §. 3. in fine.</P>
<Z><A+1>Notantur aliqua circa præcedentem
decisionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>728.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontinet profectò illa non pauca nota-<marginalia>Extrahen-|tem ab Ec-|clesia, eum|contra iusti-</marginalia>
tu digna. Et quod ad Primum attinet
de violata lustitia ab extrahentibus eum, qui Ec-<-P>@@

<-P>clesiæ immunitate potitur, Auctor sententiam<marginalia>tiam com-|mutatiuam|delinquere.</marginalia>
est, non quidem omnino certam, sed probabi-
liorem, secutus, vt videri potest apud P. Sua-
rium Tomo 1. de Religione lib. 3. Cap. 13. nu. 9. &
seqq. vbi maiorem tantùm probabilitatem agno-
scens, ita tamen illam probat, vt videatur equi-
dem demonstrare. Pro qua etiam stant commu-
niter Recentiores, antiquiores enim, vt ait P.
Suarez vix id comperiuntur attigisse, vt videri
potest apud P. Thomam Delbene Tomo 2. de
Immunit. Ecclesiast. Cap. 16. Dub. 34. Beneue-
rum est D. Thomam 2. 2. q. 99. art. 2. ad 3. con-
trarium videri docuisse, vbi nullam in extrahen-
te, quàm sacrilegij ob violatum locum sacrum,
malitiam agnoscit. Pro quo variæ apud Scripto-
res expositiones occurrunt, vt videri apud cita-
tos potest. Sed Bonacina Tomo 3. Disp. 2. Quæst.
3. Punct. 16. §. 13. nu. 3. sic ait; Responderi potest
primò S. Thomam contrariæ opinionis fuisse. Sic ille,
qui statim aliā responsionem adhibet de princi-
pali contra religionem malitia à S. Doctore tan-
tùm considerata, alia enim, quæ contra iustitiam
est, consecutiuè se habet, quam non negasset, vt
ait P. Suarez nu. 16.</P>
<P>  <absatz-nummer>729.</absatz-nummer> Quod de crimine lęsæ Maiestatis asser-<marginalia>Circa cri-|men læsæ|Maiestatis|cum notan-|do discrimi-|ne.</marginalia>
tum plures vlteriùs patronos habet, cum distin-
ctione loquendo, si enim crimen sit in ipsam
personam Principis supremi, secundùm varios
modos, quibus peccari contra illam potest, Ec-
clesiæ immunitate non gaudet, quia illud est in
Constitutione Gregorij XIV. euidenter excep-
tum. Si autem contra statum Principis sit per re-
bellionem, aut modos alios, ipsis Ecclesia fauet,
& de talibus videtur locutus Auctor, cum de il-
lo ageret, qui in tumultu seditionali fuerat de-
prehensus, & criminaliter implicatus. Et ita te-
nent Diana plures adducens Parte 1. Tract. 1. Re-
sol. 7. Parte 4. Tract. 1. Resolut. 103. & Parte 6.
Tract. 1. Resol. 18. & Thomas Delbene suprà dub.
23. Sect. 5. Quæ sententia in ordine ad praxim
vix vtilis esse poterit; cùm enim sint Scripto-
res, qui contrariam teneant, sitque illa, vt credi-
tur vulgò, Principibus fauorabilis, iuxta illam
proculdubio magistratus in casuum contingentia
procedent; vnde oportebit Ecclesiasticos magna
circa hoc moderatione vti, ne notam aliquam
minoris ergo Principes fidelitatis incurrant: li-
cet enim diuina sint humanis præponenda; quan-
do tamen in humanis ita proceditur, vt Christia-
ni non penitus videantur posthaberi respectus,
neque sit resistentia profutura, prudenter est ma-
iori in actu exercito potestati cedendum, & vi-
tanda scandala casibus in similibus frequentissi-
ma, & Ecclesiasticis indecora.</P>
<P>  <absatz-nummer>730.</absatz-nummer> Et id quod ex Iulio Claro positum ibi-<marginalia>Puniri à|laica pote-|state non|posse reum|læsæ Maie-|statis.</marginalia>
dem de punitione Clerici læsæ Maiestatis Rei, be-
nè ab Auctore reiectum, pro quo & stant com-
plures alij, quos adducit & sequitur Diana Parte
3. Tract. 1. Resol. 30. vbi & se refert ad Resolu-
tionem 19. Par. 1. Tract. 1. vbi nihil habet ad in-
tentum, neque mentionem Declarationis Cle-
mentis VIII. qua id se probasse protestatur: quod
tamen præstiterat Tract. 2. Resol. 20. multorum
accumulatione Doctorum, de quo & Nos Tomo
1. Thesauri Tit. 2. Cap. 11. §. 2. Addit tamen Au-
ctor limitationem illam, vt punitio liceat per
viam defensionis in illis extremæ necessitatis an-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0311.jpg/>
@@1@<SE311>296 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>gustijs, pro qua deseruire possunt ea, quæ con-
gerit citatus Thomas Delbene Cap. 9. Dub. 4. lo-<marginalia>Vt liceat per|viam de-|fensionis.|Thomas|Delbene.</marginalia>
quens in casu, quo Ecclesiastici suis criminibus
Reipublicæ molestiam & periculum, ingerant:
& ex alio capite remedium neque à Superiori
Ecclesiastico, neque à Summo Pontifice obti-
neri possit, vel quia aures dare renuunt, vel quia
periculum est in mora, & ad eos recurrere tem-
pus non permittit. Quia tunc id se habet nòn
per modum iurisdictionis & imperij, sed per mo-
dum iustæ & necessariæ naturalis defensionis
suorum: nam iure naturali dictante licet vim vi
repellere, etiam præueniendo, siquidem me-
tuenda & anteuertenda sunt damna, quæ proba-
biliter venire possunt. Sic ille initio Dubitationis.
Et quidem rarissimè videntur talia posse contin-
gere, vt nihil ex hac parte incommodi regulari-
ter loquendo timeri possit.</P>
<P>  <absatz-nummer>731.</absatz-nummer> Iam quod de eiecto ab Ecclesia cum cap-<marginalia>Eijciens ab|Ecclesia an|delinquat|contra iusti-|tiam com-|mutatiuam.</marginalia>
tionis periculo (vt in 4. Assert.) dictum, iuxta id
accipiendum est, quod n. 728. discussum. Cùm
enim sint, qui in eo solam sacrilegij malitiam
agnoscant, & minimè aliam iniustitiæ contra iu-
stitiam commutatiuam, erit quidem probabile
eijcientes contra illam non peccare, quia de eij-
cientibus non est rigidiùs quàm de extrahenti-
bus iudicandum. In horum enim manibus certa
& propinqua mors, non sic in illis, vt constat.
Probabilius tamen oppositum, vnde & obliga-
tio compensandi damna, quæ est consequens iu-
stitiæ commutatiuæ violationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>731.</absatz-nummer> In Assertione. 5. adstruitur ad abscon-<marginalia>Non esse iu-|stitiæ obliga-|tionem erga|restituendos|in Ecclesia|reos.</marginalia>
dendum delinquentem non esse iustitiæ obliga-
tionem, & meritò, quia illa, de qua est sermo,
versatur inter datum, & acceptum, quod hic non
apparet, & obligatio restitutionis ex eo oritur,
ratione scilicet rei acceptæ, aut iniustæ accep-
tionis: & hoc stante probabiliori sententia, de
qua nuper. Licet enim qui ad Ecclesiam confu-
git ius habeat, vt inde non extrahatur, quia nul-
lus pro eo iurisdictionem habet, & ita cùm ex-
trahit, alienam vsurpat; non ideò sequitur Ec-
clesiasticos eodem iure ad absconsionem teneri,
quia negata absconsione, hoc est peculiari, non
procurato latibulo, suum illi ius non tollunt, quia
ad illud ipse non habet ius, nullibi enim iura de
immunitate loquentia latibulorum meminerunt.
Et ratio est, quia vel Rei gaudent immunitate,
vel non. Si primum, etiamsi non abscondantur.
extrahi nequeunt, neque præsumendum est lai-
cæ iustitiæ administros immunitatem violatu-
ros, vel si reipsa extrahant, capitali sententia dam-
naturos. Si autem non gaudent, neque ius ad
absconsionem habent, cùm neque habeant ad
Ecclesiam. Cùm quo tamen verum est, quod
ibidem dicitur, si absconditi ac securi sint, &
compellantur cum periculo egredi, irregularita-
tem à compellentibus contrahi, ob periculum
verosimile, in quod conijciuntur, quod etiam
posteà de eijciente ex priuata domo asseri-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>732.</absatz-nummer> Sed verò est illud difficile, quod de genere<marginalia>Quomodo|stet irregu|laritatem|eijcientium|non esse ex|defectu leni|tatis, sed ex|delicto.</marginalia>
irregularitatis additur, esse scilicet defectu perfe-
ctæ lenitatis & posse sine peccato contrahi. Nam
iuxta receptissimam sententiā soli iustitiæ mini-
stri huiusmodi irregularitatem contrahunt; præ-
ter illos autem si qui irregulares sint, non nisi ex<-P>@@

<-P>delicto contingit, quia est p&#x0153;na, vt superiùs di-
ctum num. 696. Videtur autem aliunde id stare
non posse in casu prædicto de eijcientibus cum
securitate absconditum, nec tamen gaudentem
Ecclesiæ immunitate, in cuius eiectione cum pe-
riculo cadendi in manus laicæ potestatis mini-
strorum, si ita accidat, & p&#x0153;na mortis infera-
tur, irregularitas contrahitur. Atqui illa non alia
esse potest, nisi ex defectu lenitatis, quia, vt di-
ctum est nuper, non est obligatio iustitiæ pro
talium absconsione, sine qua non stat irregulari-
tas ex delicto. Sed certè id obstare nequit stabi-
litæ positioni, dicendum siquidem in eiectione
tali contra iustitiam peccari, quia eo ipso, quod
talis delinquens admissus est, & absconditus, qui
absconderunt, ad seruandam fidem custodiæ se
videntur obligasse, & conseruandam vitæ secu-
ritatem: quam quidem auferunt, & ita iniusti-
tiæ peccato se turpant, dum in eis adimpletur
vulgatum illud, quòd turpiùs eijcitur, quàm non
admittitur hospes. Sic etiam peccari contra iusti-
tiam erga eum potest, qui ad supplicium duci-
tur, si non minister iustitiæ aliquid faciat, quo
mors acceleretur, iuxta receptas opiniones; quia
nullus priuatus habet ius circa accelerationem
huiusmodi: vnde & irregularitas non ex defectu
lenitatis, sed ex delicto superuenit. Iuxta quod
etiam in casu, de quo agimus, philosophandum
est: licet enim absconditus non gaudeat fauore
Ecclesiæ debito, ius habet tamen ne priuatus
quisquam eum morti exponat, & ad illam coo-
peretur ipsa expositione. In quo maior pro irre-
gularitatis incursione videtur ratio: nam qui ad
supplicium ducitur, mortem est certè & breui
subiturus: atqui absconditus in loco sacro, lon-
gè ab illa consistit, & cum spe vitæ, quam cie-
ctus amittit.</P>
<P>  <absatz-nummer>733.</absatz-nummer> Circa testem in caussa sanguinis ob me-<marginalia>Circa testem|ex metu in-|culpabili.</marginalia>
tum cadentem in constantem virum, de quo ibi-
dem, suam sententiam proponit etiam & defendit
Auctor de Censuris Parte 7. Disp. 5. Sect. 2. Dub.
12. Conclus. 2. vers. Secundum notabile in fine:
quem sequitur Diana Parte 4. Tract. 2. Resol. 32.
vbi & alios citat. Sed oppositum tenent Bonaci-
na, Cornejo, Mercerus, P. Præpositus, & P. Gi-
balinus, quos allegat & sequitur Leander Disp. 7.
Quæst. 69. P. Palaus Parte 6. Disp. 6. Puncto 14.
§. 3. num. 3. incredibile asserens Ecclesiam tale
aliquid voluisse. Pro quo & stat P. Suarez, licet<marginalia>P. Suarez|vt sentiat.</marginalia>
nonnulli contendant illum facere oppositæ sen-
tentiæ patronum, & quidem non sine funda-
mento: siquidem: Disp. 47. Sect. 3. num. 8. ita
scribit: At verò in caussa criminali digna morte vel
mutilatione, nullo modo potest effugere testis pericu-
lum irregularitatis, etiamsi maximè compellatur
præcepto, vel comminatione iudicis, quia hæc sunt
accidentia & extrinseca, quæ non considerantur in
iure, & alioqui actio illa semper participat indecen-
tiam moralis concursus directè & per se ordinati ad
sanguinis effusionem. Sic ille, qui tamen conclu-
dit: Quòd si ex charitate & iustitia necessarium sit
reuelare personam, & inde immineat periculum
mortis, tunc seruanda est regula posita, vt id non
fiat agendo, vel testificando criminaliter, & seruatis
alijs circumstantijs superiùs positis. Hæc magnus
Magister, vbi discrimen videtur constituere in-
ter testificantem ex charitate & iustitia, ac inter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0312.jpg/>
@@1@<SE312>Dubia circa Irregularitatem. 297
<duolan 2><-P>eum, qui ex metu cadente in virum constan-
tem, & regulæ ac circumstantiæ, de quibus agit,
illæ sunt quæ Sect. præced. ab ipso traditæ, vbi de
accusatione aut denuntiatione, ad illas enim se
paulò ante retulerat. Et eadem quidem est sen-
tentia P. Auilæ suprà, cuius verba adducit Lean-
der Quæst. 68. & quidem licet P. Suarez sic vi-
deatur sentire, rationes tamen ab eo adductæ pro
testificatione ex charitate & præcepto, ita vi-
dentur vniuersaliter procedere, vt ex ijs possit
assertio de testificante ex graui metu pariformi-
ter & efficacissimè comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>734.</absatz-nummer> Dicendum iam de peculiari doctrina<marginalia>Circa com-|pellentes ad|Ecclesias.|Eligius|Bassæus.</marginalia>
illa circa remissionem Rei ad Ecclesiam, quòd si
ea non sit contentus, vt aliò tendat, circa quam
videtur esse difficultas, nam Eligius Bassæus To-
mo 2. Verb. Immunitas num. 17. ita scribit: Ex
quibus colligitur quòd Clerici & Regulares nequeant
expellere confugas à domibus gaudentibus immuni-
tate aut à Conuentibus reijciendo ipsos ad Ecclesiam:
quia cùm etiam Conuentus & dicta domus gaudeant
immunitate habent ius non solùm confugiendi ad Ec-
clesias, sed etiam ad dictas domos & Conuentus, &
ideò non possunt priuari suo iure: quia quod conces-
sum est à Superiore, nequit auferri ab inferiore. Si
tamen confugæ in Monasterijs immodestè se gerant,
aut in alijs locis immunibus, ita vt turbent quietem,
& damnosi sint disciplinæ regulari, possunt expelli,
absque eo quòd expellentes incurrant aliquas p&#x0153;nas:
quia immunitas est priuilegium loci, & proinde non
debet esse cum damno ipsius, & eorum, ad quos locus
pertinet: quia quod conceditur in fauorem, non debet
in dispendium retorqueri. Sic ille cum Pasqualigo
Decisione 469. & 470. Quod quidem prudenter<marginalia>Comproba-|tio notanda.</marginalia>
consideratum est, & non leui fundamento, quia
grauissimum prætereà onus esset, si Reus ab Ec-
clesia non posset exire, in qua & periculum et-
iam pro gaudentibus eius immunitate subesse
potest. Id autem quod num. 731. dicebamus de
non extante obligatione absconsionis in latibu-
lis, eo quod non sit credendum gaudentes im-
munitate ab Ecclesijs extrahendos, aut extractos
p&#x0153;nis sanguinis afficiendos, probat quidem pe-
culiarem illam diligentiam non esse obligato-
riam, sed non ad Ecclesias tantummodò incolen-
das coarctandos; sic enim de eorum satis cura-
tur periculo, & satis experientia notum, etiamsi
peculiares latebræ in domibus Religiosis non
sint, in illis ita seruari, vt rarò extrahantur. Ex<marginalia>Quid de|alimentis.</marginalia>
eo autem quòd sic cōfugientes alimento egeant,
non debent, vt tale vitetur grauamen, expelli:
charitas enim Christi Religiosos debet ad huius-
modi leuamen vrgere, & eleemosynam illam
alijs adijcere, quas solent dilargiri, aut etiam sub-
trahendo alicui alteri, qui liber cùm sit, faciliùs
sibi poterit prouidere. Neque Religiosa clausura
adeò est sæculi filijs iucunda, vt credendum sit
illos diu intra illam perstituros, vnde alimento-
rum sumptus non inducent considerabile detri-
mentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>735.</absatz-nummer> Quod autem de immodestè se gerenti-<marginalia>Et de immo-|destè se ge-|rentibus.</marginalia>
bus dictum, ita accipiendum vt securitati illorum
consulatur. Quòd si instet periculum, admonen-
di priùs, & comminatione eiectionis terrendi,
aut etiam in cubiculo aliquo concludendi, &
abstinentia ad saniorem mentem reuocandi.
Quòd si neque ista sufficiant, ad quæ compellit<-P>@@

<-P>charitas, eijciendi profectò, quia sic illi renun-
tiare videntur immunitatis priuilegio, vel eo vti
non velle, dum ea, quæ ad retentionem ipsis vt
necessaria proponuntur, non curant adimplere.
Eijciantur ergo, quia volunt eijci, si non forma-
liter, in caussa tamen; in qua præuisa eiectio. Ne-
que ex eo quòd tota Religiosa domus gaudeat
immunitate, obligantur Religiosi, vt delinquen-
tem in omnibus officinis & cubiculis pro suo in-
gredi libitu permittant, nisi in casus contingen-
tia, dum scilicet quæritur, & congruum sibi at-
bitratur asylum: libera siquidem circa hoc per-
missio, nimis esset Religiosis incommoda, testem
actionum suarum ineuitabilem habituris. Habet
ergo ad Monasterium confugiens ius ad omnia
illius loca, ita vt à nullo retrahi possit, si in illo
inueniatur, & vt in casus contingentia, vt dixi-
mus, & videtur iuri ac rationi consonum, vt illum
possit suæ securitati dedicare. Talis etiam esse lo-
cus posset, vt illo meritò negari posset iugressus,
qui licet sacer in ordine ad effectum immunita-
tis, per accidens esset impeditus.</P>
<P>  <absatz-nummer>736.</absatz-nummer> Praxis illa eijciendi per aliam portam<marginalia>Circa pra-|xim eijciendi|statim per|aliam por-|tam.</marginalia>
paulò post ingressum eum, cui Ecclesia fauet, eo
si procedat intuitu vt confugientis securitati con-
sulatur, toleranda est; quamuis non semper sic
videatur accidere, sed ex desiderio Religiosorum
onus illud molesti hospitis curantium declinare.
Si ergo confugiens exire nolit, tolerandus est, vt
suprà dictum, quia locum illum pro sua securita-
te supremus Religiosorum Prælatus, Pontifex
inquam, ipsi designauit. Sin minùs periculo irre-
gularitatis manebunt obnoxij, & de facto incur-
rent, eiecto p&#x0153;na sanguinis condemnato. Et Præ-<marginalia>Circa ca-|sum cuius-|dam Prælati.</marginalia>
latus quidem ille, de quo Tabiena, illam quidem
incurrit, sed non, vt putauit ille, ex defectu leni-
tatis, sed ex delicto, iuxta supra dicta; neque enim
potuit claues tradere, quia minæ illæ numquàm
ad effectum solent deduci, neque ad inueniendum
delinquentem, destructione Monasterij opus erat,
& omnes aperiri portæ possent vsque ad illam,
intra quam delinquens, dato autem quòd ad illam
deueniretur, & in aperienda ostenderetur diffi-
cultas, ac proptereà effringeretur, & extrahere-
tur delinquens, ac capitaliter puniretur, pecca-
tum in eo nullum, & ita neque irregularitatis
vmbra. Si verò magnum reuera impenderet exi-
tium, tunc metus esset cadens in constantem vi-
rum, & iuxta dicta sufficiens vt irregularitas lo-
cum non haberet. Vnde quod dicebatur de incur-
sione irregularitatis, etiamsi Religioni magnum ob
absconsionem damnum immineret: incredibile pro-
fectò est, cùm reuera Religiosi teneantur illud
vitare, humanis & diuinis, ac naturalibus legibus
attentis. Vnde currit pede pari quod habet P. Sua-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
rez citata. Sect. 2. nu. 11. vbi ita scribit: Lex Ec-
clesiæ non prohibet illa, quæ sunt de lege naturali:
nec est verisimile quòd Clericus fiat inhabilis ad sa-
crum ministerium proptereà quòd impleat legem cha-
ritatis. Et quidem in casu obligationis præcepti mihi
videtur res indubitata, propter rationem factam. Sic
ille: quod operanti ex metu dicto generaliter
applicandum. Nec de his plura.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0313.jpg/>
@@1@<SE313>298 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+1>Circa defectum natalium Asserta
quædam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>737.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xpositos eum pati, & esse propterea ir-<marginalia>De Exposi-|tos.</marginalia>
regulares respondit Auctor, id bene
probans. Primò, quia in dubio quis non censetur
legitimus l. liberorum. ff. de his, qui notantur infa-
mia, vbi Angelus, Iason, & Alciatus à Couar-
rubia relati in Clement. 1. de homicidio parte 1. n.
9. in principio. Quæ ratio confirmatur ex eo
quòd ex verosimilibus firmatur probatio præ-
sumpta. Cap. Quia verisimile de præsumpt & l.
non est verisimile. ff. quòd metus caussa. Non est au-
tem verosimile filium legitimum a parentibus
exponi. Cùm enim mulier ex marito concipiens
in tota vicinia conceptum reddiderit manife-
stum, partus tempore prolem disparere, sine pe-
culiari esse nota non posset: neque ratio momen-
ti alicuius potest occurrere, propter quam sic pa-
riens, fetum inclementer exponat. Vnde nullus
erit prudenter iudicans, qui ex centum expositis
nonaginta illegitimos esse non arbitretur. Secun-
dò, quia licet in ordine ad puritatem sanguinis ad
multa requisitam possit & debeat expositus ea
præditus reputari, & ita in quolibet Collegio
Salmanticensi admitti: secus accidit in ordinibus
sacris, respectu quorum debet irregularis cense-
ri, quia in dubio sic agendum disponitur in Cap.
Ad audientiam de homicidio. Neque dubium hoc
versatur circa ius, in quo sunt, qui secus sentiant,
sed circa factum, in quo apertè Canonica dispo-
sitio procedit, minimè obstante Cap. Is qui de
sent. excom. in 6. in quo statuitur nullam incur-
ri irregularitatem nisi in iure expressam, quod
latè exornatur à Couarrubia suprà nu. 3. Poterit
tamen Episcopus in ea dispensare, vt præfatus<marginalia>Circa di-|spensatio-|nem.</marginalia>
Scriptor assignat, & P. Henriquez lib. 11. de Ma-
trim. Cap. 20. §. 2. & etiam ad Beneficium sim-
plex ex Cap. 1. & 2. de filijs Presbyt. in 6. & ita
ad Canonicatum, qui tale iuxta communem
sententiam reputatur, iuxta Cap. Statutum de re-
scriptis in 6. vbi Dignitas & Canonicatus vt res
diuersæ proponuntur, ex quo colligit Philippus
Francus Canonicatum neque esse Dignitatem,
neque Personatum, & idem affirmat Felinus in
Cap. Pastoralis, de offic. deleg. Immò & poterit
dispensare ad Beneficium Curatum, & Dignita-
tem.</P>
<P>  <absatz-nummer>738.</absatz-nummer> Et est quidem resolutio præfata non mi-<marginalia>Resolutio vt|stare queat,|& de vtrius|que senten|tiæ probabi-|litate.</marginalia>
nùs verosimilis, quàm verosimile est præfatos
esse illegitimos. Est tamen opposita sententia
probabilis & secura, vt Auctor ingenuè pronun-
tiat, quam plures & graues tuentur Doctores a-
pud Couarrubiam suprà, ipso cum alijs repugnan-
te. Et multò plures ex recentioribus apud Lean-
drum Disp. 3. Quæst. 6. cum eisdem sentiente: pro
quo & Bulla Gregorij XIV. affertur: quam ta-
men non multùm habere momenti ex eo colligi
potest, quòd graues & diligentes Scriptores Ro-
mæ, aut non longè ab illa scribentes, ex quibus
P. Filliucius Vaticanæ P&#x0153;nitentiariæ Rector,
nihil illa, quo minùs contra sentiant & statuant,
moueri videamus. Videndi illi cum alijs apud ci-
tatum. Neque in hoc multùm immorandum
censeo, stante probabilitate & securitate senten-<-P>@@

<-P>tiæ negantis, pro qua & P. Suarez Disp. 50. Sect. 4.
num. 4. licet securius censeat vti moderatione à
Couarrubia proposita, vt scilicet, si tandem de
parentum legitimo coniugio constiterit exposi-
tionis nullum expositus patiatur obstaculum. Et
quòd si iam bona sit ordinatus fide, pergere in
vsu valeat. Et prima quidem ratio ex verisimili-<marginalia>Rationibus|affirmantis|sit satis.</marginalia>
tudine deducta negari nequit quin sit valde vr-
gens, sed dici potest, relictis alijs dicendi modis
non adeò verosimilibus, ea non obstante illis Ec-
clesiam non aduersari, sed aliquali vti dispensatio-
ne. tum ne eorum miseria ex negato fauore ac-
crescat; tum etiam ne alicui reuera legitimo
commune beneficium denegetur. Quod autem
de dubio dicebatur, minùs vrget: nam doctri-
na illa de tutiori parte eligenda ad summum
habet locum in homicidio, de quo aliàs di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>739.</absatz-nummer> Circa dispensationem, quod ad Cano-<marginalia>Circa di-|spensationem|ad Canoni-|catum, &|alia Et an|ille, sit bene-|ficium sim-|plex, aut|Dignitat.</marginalia>
nicatum attinet, tenet etiam Nauarrus Tit. de
filijs Presbyt. Consil. 4. num. 4. quem sequitur P.
Suarez supra Sect. 5. nu. 6. dicens esse receptam
sententiam, addens tamen intelligendam, dum-
modò aliud non obstet ratione specialis institu-
tionis, vel obligationis alicuius Præbendæ seu
Canonicatus. Quod est sanè verissimum, & tale
aliquid videtur in Canonicis Indicis reperiri, li-
cet etiam Cathedralis Ecclesiæ Canonicatus non
sint Dignitates, pro quo Cardinalis Tuschus To-
mo 1. lit. C. Conclus. 29. vbi etiamsi habeant an-
nexam Dignitatem, & ex consuetudine possint
instituere ad certas Capellas, aut etiam excom-
municare & interdicere. Quod & cum alijs tra-
dit D. Barbosa de Canonicis & Dignitatibus Cap.
19. vbi nu. 1. ait secundùm latam significatio-
nem Canonicatum Cathedralis posse dici Digni-
tatem, pro quo adducit iustum Scriptorum Ca-
talogum, vt scilicet ita debeant intelligi, cùm vi-
dentur sine limitatione locuti. Videndus etiam
num. 5. vbi quòd æquiparantur Dignitatibus ob
delegationes, & ideò largè sumpto vocabulo ve-
niunt appellatione Dignitatum. Est ergo magna
ex parte quæstio de nomine. Quod autem de
dispensatione etiam ad Dignitatem dicitur, immò
ad Curatum beneficium, quod plus esse asseritur,
& ex quo potestas ad Dignitates proculdubio
deducitur iuxta cumdem, sine probatione propo-
nitur: potest autem ex P. Suarez desumi citato
n. 4. Sect. 4. vbi de Ordinum receptione loquitur;
& ita scribit: Nam licet Episcopus non poßit dispen-
sare cum illegitimis, in hoc tamen casu eius dispen-<marginalia>Notanda pro|dispensatione|doctrina.</marginalia>
satio sufficiet: vel quia Prælati auctoritas simul cum
opinione probabili sufficit ad pacandam conscien-
tiam, vel quia in similibus dubijs potest Episcopus di-
spensare: vel certè quia hæc non petitur per modum<marginalia>P. Suarez,</marginalia>
propriæ dispensationis, sed solùm per modum cuius-
dam approbationis vel liberæ facultatis. Nam quia
Episcopus daturus est Ordines vel Dimissorias litte-
ras ad eos recipiendos, & talis conditio personæ pos-
set meritò retardare eius voluntatem, oportet eam
illi proponere, vt ea non obstante Episcopus volunta-
riè approbet personam ad facultatem concedendam;
quod regulariter (per errorem irregulariter) facere
debet, si alia caussa rationabilis non obstat. Sic ille
dispensationibus, de quibus agimus, adaptandum.
Et quidem duo illa capita opinionis probabilis,
& casus dubij, maximè obseruanda sunt pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0314.jpg/>
@@1@<SE314>Dubia circa Irregularitatem. 299
<duolan 2><-P>omnimoda securitate, & conscientijs tranquil-
landis in quacumque materia: vt minimè reser-
uatum Sedi Apostolicæ credi debeat id, quod sub
opinione est, aut sub dubio versatur; & ita acce-
dente Episcopi approbatione, quæ etiam vim di-
spensationis habeat, securissima conscientia sic
operantis maneat. Id autem, quod de Dimisso-
rijs dicitur, circa Beneficia habere etiam locum
potest, cùm ad ipsum collatio, aut institutio spe-
ctet. Et quidem Patronus admoneri poterit de<marginalia>Quid de|Patrono.</marginalia>
dispensatione, ne, vt à P. Suario dictum, conditio
personæ possit meritò retardare eius voluntatem.
Vbi & addi potest circa Patronum, quod apud
eumdem sequitur: Quod regulariter facere debet.
Dispensatum enim non poterit ille regulariter
repellere ob expositionis defectum, cùm sit ille
sufficienti contra positione sublatus, & de re aga-
tur, in qua Ecclesiasticæ potestati sit à qualibet
alia sæculari deferendum.</P>
<Z><A+1>Circa infectum Maurico sanguine ex
parte matris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>740.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Ogauit ille an id ipsi pro receptione<marginalia>Resolutio|fauorabilis,|& quis dica-|tur Neophy-|tus.</marginalia>
Ordinum obstaret? & responsum, mi-
nimè: quia vt ait Nauarrus in Manuali Cap. 27.
nu. 205. filij Maurorum, Iudæorum, & Paga-
norum, quorum parentes ad fidem fuerunt con-
uersi, licitè ordinari possunt, solùm filios hæreti-
corum excipiens, qui sua in perfidia pertinaces
obierunt, impedimento ex parte patris ad secun-
dam generationem porecto, & ex parte matris
vsque ad primam. Et idem habet lib. 1. Consil.<marginalia>Felinus.</marginalia>
Tit. de tempor. ordinat. Consil. 8. sicut & P. Hen-
riquez lib. 14. Cap. 5. nu. 4. & Felinus Cap. Eam
te, de rescriptis hanc regulam generalem statuit,
quod infidelitas pręcedens etiam propria non ob-
stat illi quoad Ordines & Beneficia, nisi sit hæ-
resis, & Nauarrus lib. 3. Conßl. Tit. de Regularibus
Consil. 5. ad. 1. quæst. nu. 5. affirmat hanc Felini
regulam esse communiter receptam à Doctori-
bus. Et Couarrubias Clement. Si furiosus 1. de<marginalia>Couarrub.</marginalia>
homicidio. par. 1. §. 2. à num. 6. eruditè disputat.
Vtrùm Neophytus sit admittendus ad sacros
Ordines, & ministerium altaris. Et in Conclus. 1.
ait Neophytum dici eum, qui ex secta Iudæo-
rum, Maurorum, aut Paganorum ad Christi fi-
dem fuit paulò ante conuersus, quod & tradit P.
Henriquez suprà cap. 4. nu. 7. & idem Couarru-
bias Conclus. 5. affirmat nec à Beneficijs Ecclesia-
sticis, nec à Dignitatibus, nec à Sacris Ordinibus
prohiberi eum; qui à tempore natiuitatis, ab ipsa
quidem infantiæ ætate Christianus, tametsi pa-
trem, auum, aut proauum Iudæum, vel Sarace-
num habuerit: talis enim non dicitur propriè
Neophytus. Neque contra hoc facit id, quod
Concilium Tridentinum præcipit Seßion. 23.
Cap. 7. de Reformat. vt scilicet Episcopus Ordi-
nandorum genus diligenter inuestigat. Siquidem
inuestigatio talis eo debet referri vt sciatur an
Ordinandus sit seruæ filius, aut hæretici, vt
ait P. Henriquez lib. 10. Cap. 17. nu. 2. in Glossa
Lit. G.</P>
<P>  <absatz-nummer>741.</absatz-nummer> Sic cùm respondisset Auctor, ita subdit:<marginalia>P. Auilæ|additio ad|consilium|præmissum.</marginalia>
Post consilium datum legi apud Nauarrum lib.
5. Consil. Tit. de Iudæis & Saracenis Cons. 1. de-<-P>@@

<-P>clarationem cuiusdam Extrauagantis Pauli IV.
præcipientis vt nullus ab hæreticis aut Iudęis de-
scendens ad Ordinem sacrum vsque ad quartam
generationem promoueri possit. Quam Extraua-
gantem Gregorius XIII. confirmauit, & ad des-
cendentes ex Mauris extendit. Quas explanat
Nauarrus, & ait, quòd licet stando Iuris rigori
intelligendæ sint de descendentibus ab hæreticis,
& Iudæis, non condemnatis, sed conuersis. Ni-
hilominùs ex ęquitate iuris posse dici non habere
locum in ijs, qui ab illis descendunt, qui sponte
sunt fidem Christianam amplexi. Sed vt ego cre-
do, etiam rigore iuris attento, de his sunt intel-
ligendæ; & his Motibus proprijs tantùm voluis-
se Pontifices prohibitionem dictam ad quartam
generationem extendere, quæ ad secundam ex
dispositione iuris se tantùm protendebat per li-
neam paternam, & ad primam per maternam:
quod ex Emmanuelis doctrina deduco cap. 5. Tit.
Nouicios conclus. 3. circa finem. Credo etiam di-
ctos Motus proprios non esse in vsu; siquidem
P. Henriquez vir ita peritus de illorum praxi nul-
lam facit mentionem in locis citatis. Et Doctor
Muñez Decanus & Prouisor mihi edixit illos in
praxi non curari: solùm enim fit informatio cir-
ca patrem & auum, ac circa matrem eius, qui
ordinari intendit, an scilicet fuerint publica sen-
tentia damnati, tales enim sunt infames. Et ad
hoc impedimentum probandum vnus sufficit te-
stis ante Ordinationem iuxta Nauarrum Consilio
1. citato de Iudæis: sicut sufficit ad impediendum
matrimonium. Et idem ait nu. 7. de eligendo, vel
electo, scilicet quòd sufficiat semiplena probatio
ad non eligendum, plena verò ad eijciendum ele-
ctum. Sic ille, qui de eodem, dictis insistens Lib.
7. Disp. 4. dub. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>742.</absatz-nummer> Circa quod Lauretus de Franchis Parte<marginalia>Comproba-|tio ex Scrip-|toribus.|Lauretus|de Fran-|chis.</marginalia>
5, Controuersiarum pag. 78. ad 14. quæst. ita scri-
bit: Respondeo quòd sic intelligatur Sacrosanctum
Concilij Tridentini Decretum Sess. 23. cap. 7. quo
Episcopis iniungitur, vt antequàm ad Sacrorum
Ordinum Ministerium accedant, summa diligentia
inter alia inquirant ea, quæ ad genus Ordinandorum
spectant: non tamen Concilium Catholicum nouum
Ordinis impedimentum induxit, sed dumtaxat, quæ
antiquo iure statuta erant, seruari ad vnguem præ-
cepit: quod non vulgariter notandum censeo, quia
multi circa hoc hallucinantur. Sic vir apprimè do-
ctus & diligens S. Theologiæ, & Iuris vtriusque
Doctor, Protonotarius Apostolicus, & Vicarius
Generalis Auenionensis, nullam de præfatis Ex-
trauagantibus faciens mentionem, quod opus e-
rat, vbi de genere Ordinandorum agebatur.
Quod quidem & in D. Barbosa videre est, qui in<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
Collectaneis ad citatum Caput idem quod citatus
Lauretus tradit, quem & profert, sed præcipuè
P. Thomam Sancium, sicut & de potestate Epis-
copi Allegat. 10. nu. 7. 8. & 37. Cùm autem id,
quod plenam declarationem prædicti Capitis
spectat: ex eodem P. Thoma potuisset haurire<marginalia>P. Thom.|Sancius.</marginalia>
eo loco, ad quem se ille refert, id ab ipso nescio
qualiter prætermissum. Illa ergo cap. 28. nu. 15.
lib. 2. in Decalogum, vbi à præfato Scriptore ci-
tatur, id habet, quod ex Laureto protulimus pro
remouendo nouo impedimento, stante iuris an-
tiqua dispositione de filijs & nepotibus hæreti-
corum, fautorum, defensorum, receptorum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0315.jpg/>
@@1@<SE315>300 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>vsque ad secundam generationem per viam pa-
ternam masculinam, & primam per viam mater-
nam. Vbi & circa seruitutem inquisitionem fa-
ciendam addit cum P. Auila; sed intelligendum,
quando seruitutis aliquod esset indicium. Addi-
dit insuper ex Motu proprio Sixti V. satis noto
circa promouendos nihil haberi, per quod iuri
antiquo quidquam derogetur. Sic autem conclu-
dit: Alius etiam Motus proprius, qui videtur con-<marginalia>Idem.</marginalia>
trarius, declaratus est Cap. præced. nu. 3. Sic ille,
cuius citationem erga seipsum parui D. Barbosa
videtur fecisse, aut breuem laborem recognitio-
nis vtilis refugisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>743.</absatz-nummer> Citato ergo Cap. 27. nu. 3. ita scribit:<marginalia>Ex quo ge-|nuina Mo-|tuum pro-|priorum ex-|plicatio.</marginalia>
Quòd si opponatur Constitutio Pauli IV. confirmata
à Gregorio XIII. prohibens descendentes ex Mauris,
Iudæis, aut hæreticis, vsque ad quartam generatio-
nem admitti. Quam Constitutionem explicant Na-
uarrus lib. 5. Consil. in 1. editione Tit. de Iudæis to-
to Consil. 1. & in 2. Tit. de hæreticis toto Consil. 22.
Auila de Censuris Pært. 7. Disp. 4. dub. 3. & dicunt,
etsi in rigore iuris hæ Extrauagantes sint intelligen-
dæ in descendentibus ex hæreticis, Iudæis, vel Sara-
cenis, etiam non condemnatis; sed conuersis: posse
tamen dici ex iuris æquitate eas non habere locum
in descendentibus ex illis, qui sponte propria, nullo-
que metu coacti, sunt conuersi. Additque Auila se re-
cepisse à quibusdam viris doctis, & in praxi peritis,
eas non esse vsu receptas. Sed non est cur ad hæc con-
fugiamus, quia de sola admißione ad Ordinem D.
Francisci loquitur, quod ex eius tenore constat, quem-
admodùm ad verbum refert ita explicans Manuel qq.
regular. to. 1. q. 14 art. 1. & 2. & in Summa tom.
2. cap. 15. num. 3. Atque eo arti. 1. in fine ait eam
Extrauagantem esse postea restrictam à Sixto V. vs-
que ad secundam generationem paternam, & primam
maternam, iuxta restrictionem textus in dict. Cap.
Statutum. Sic dictus & doctus Pater. Quæ cùm
ita sint, non video quomodo Nauarrus Extraua-
gantes dictas vti generales leges admiserit, licet
benigna expositione donatas, Et quidem quod
ad Mauros spectat, pro quibus Motus Gregorij<marginalia>De Mauris|specialior|cura.|Nauarrus.</marginalia>
citatus, sic ab eo dispositum asserit Scriptor idem,
eo quòd rari eorum vsque ad quartam generationem
inueniantur firmi Christiani, sic num. 3. qui & 5.
vers. Ad secundam ita scribit: Extrauagantem præ-
fati Pauli magna prouidentia extendit ad descenden-
tes Maurorum, quos, vt arbitror, accepit contumaciùs
hærere in Hispania suo Saracismo, quàm Iudæi suo
Iudaismo: quod verum profectò est de his, qui ali-
qua vi, vel metu conuertuntur; non autem de his,
qui sua omnino sponte Baptismum suscipiunt, quo-
rum tamen numerus paruus, vt audio, est in Hispa-
nia. Hæc ille. Quæ cùm ita sint, videtur ad Pon-
tificiam prouidentiam pertinere, vt damno tali
remedium competens afferatur: & ita non tan-
tùm ad Patres Franciscanos dispositionem coar-
ctandam. Et quidem Motus dictos vidisse Nauar-
rum non videtur posse dubitari, quia iuxta eorum
tenorem discurrit, & clausulas adducit, Quod si
solùm ad dictos Patres pertinere comperisset, id
quidem indicasset, & non vti generalem prohi-
tionem continentes declarasset.</P>
<P>  <absatz-nummer>744.</absatz-nummer> Sed nihilominùs dicendum Nauarrum<marginalia>Extraua-|gantes pro|illis non fuis-|se generales.</marginalia>
de solis Patribus Franciscanis locutum, neque in
Extrauagantibus dictis generalem prohibitio-
nem agnouisse. Nam ex parte ipsorum illi sunt<-P>@@

<-P>dubia aliqua proposita, sicut & Reuerendissimo
P. Generali, de quibus Fr. Emmanuel citato Art.
4. ab ipso enim P. Generali fuerat dicta consti-
tutio impetrata, cùm esset Commissarius in Ro-
mana Curia pro sua Religione. Et Constitutio-
ne quidem ad verbum exhibita Arti. 1. vt dixi-
mus, statim Art. 2. inquirit Auctor, quinam sint
illi, qui præfata in Constitutione comprehen-
duntur, cuius difficultatis decisionem à sententia
Nauarri auspicatur, apertè indicans generalem
non esse quæstionem, vnde & Nauarrus ad Du-
bia illa respondet, quæ Rmo. fuerant proposita
Generali. Pro quo & facit eum de electione
Guardianorum agere, impedienda scilicet, aut
annullanda, iuxta dicta ab Auctore n. 741. Cùm
ergo Nauarrum ita Constitutionem intellexisse
adeò videatur compertum; potuit P. Thomas
Sancius ita eius resolutionem accipere, vt reuera
ab eodem emanauit, & non vti generalem, minùs
idoneam, & minimè aptam intento reputare.
Quod quidem in Auctore nostro nescio quo-
modo componendum, qui & Constitutionem in
Emmanuele perlegit, & in Nauarro illam eam-
dem esse, de qua agebat, non deprehendit, & ita
generaliter est locutus. Sed cum præfati omnes
quoad rem ipsam conueniant, & extensionem
negent, quod ad alia præfata spectat, officere ne-
quit, quæ tamen non omitti oportuit ad exactum
doctrinæ cursum, semper profuturum. Quod ve-
rò de remedio pro Maurorum perfidia prouiden-
dum dicebatur, conuenientiam quidem ostendit,
sed non pro omnibus, quæ conuenientia occur-
runt, semper sunt peculiaria statuta condenda,
ne eorum multiplicitas obruat potiùs, quàm le-
uet, vt docuit experientia & Deo quidem altè
prouidente, Maurorum ex Hispania propulsio-
ne id est obtentum, quod multorum sacrorum
Diplomatum editione neutiquàm posset obti-
neri.</P>
<Z><A+1>IVDEX.
Circa praxim Iudicum Criminalium, vbi
& de Ecclesiæ immunitate.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>745.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xtrahitur ex Ecclesia Reus, quem Iu-<marginalia>Praxis pro-|ponitur, &|non esse ra-|tionabilem|incepit osten-|di.</marginalia>
dex extrahens suo ex capite caussam
versans & aliorum, ad quos non spectat cognitio
talis, iudicat non gaudere immunitate. De capi-
tali sententia agitur, & Ecclesiastico iudice,
quod sui est numeris peragente, res per viam
violentiæ ad Regiam defertur Audientiam, ac
iudicante illa pro illata vi, supplicium capitale
breui executioni mandatur. Venitur ad cessatio-
nem à diuinis, quando nihil profuit Interdictum:
sed Ecclesiasticus pecuniariæ mulctæ intermi-
natione terretur, & penitus desistens Ecclesiæ
cum festiuis cymbalorum clamoribus aperiun-
tur. Videtur ergo modus vulgò plausibilis in-
uentus ad Ecclesiæ immunitatem potioribus in
caussis deludendam. Et sic agentes viri docti
sunt, & seriò Christiani (alij enim serò esse tales
soliti) qui in eo vtrique se Maiestati præstare ob-
sequium arbitrantur. Sed certè ego non video
quomodo obsequium tale esse possit rationabile,
quale in omnibus optabat & exposcebat Apo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0316.jpg/>
@@1@<SE316>Circa praxim Iudicum criminalium &c. 301
<duolan 2><-P>stolus, cùm dicebat: Rationæbile obsequium ve-
strum Rom. 12. v. 2. Nihil ergo praxi inualescen-<marginalia>Rom. 12. v. 2</marginalia>
te ipsa declaratio Iudicis Ecclesiastici prodest
pro fauore Ecclesiæ erga Reum, ad quem spe-
ctare firma Doctorum sententia est, penitus Iuri
conformi & celebri Constitutione roborata
Gregorij XIV. quæ incipit; Cùm aliàs nonnulli,
9. Kalen. Iunij 1591. cuius omnes, qui de im-
munitate ag&#x0169;t post editionem eius meminerunt.
Criminales enim Iudices se contrariam, & quam
putant similiorem vero, sequi sententiā affirmant,
& ita vim facere Ecclesiasticum, quod reuera ita
esse Regiorum Auditorum confirmat auctori-
tas, atque ita Reo p&#x0153;na capitalis infertur.</P>
<P>  <absatz-nummer>746.</absatz-nummer> Videtur ergo totum hoc grauissimum,<marginalia>Maius robur|ex declara-|tione.</marginalia>
& irreparabilibus damnis obnoxium negotium, in
arbitrium criminalium Iudicum reuocari, qui
cùm in Bernardo Diaz, Bouadilla, Monterrezo,
vt Iulium Clarum, Farinacium & alios faciam
missos maioris abollæ, qui & missi frequenter à
pluribus fiunt, insinuationem aliquam palato suo
blandientem inuenerint, illa contra Ecclesiasti-
cas poterunt se obarmare sententias, & sic tan-
to consilio, prouidentia, & auctoritate pro im-
munitate stabilitas leges irritas & inanes redde-
re, quod quàm sit à Republica Christiana, & per
excellentiam Catholica, alienum, quiuis sanè sa-
piens poterit iudicare. Bullæ C&#x0153;næ 16. Canon
sic procedit contra eos. Qui post ipsorum Ordina-<marginalia>Canon Bul-|læ C&#x0153;næ.</marginalia>
riorum, vel etiam ab eis delogatorum sententias, &
decreta, aut alias fori Ecclesiastici iudicium eluden-
tes, ad Cancellarias, & alias Curias sæculares recur-
runt, & ab illis prohibitiones & mandata etiam p&#x0153;-
nalia, Ordinarijs, aut Delegatis prædictis decerni, &
contra illos exequi procurant; eos quoque qui hæc de-
cernunt, & exequuntur, seu dant consilium, patroci-
nium, & fauorem in eisdem. Sic Apostolica Maie-
stas & auctoritas, cuius apertam mentem, quot-
quot illustrant Interpretes, nihil profectò exhi-
bent, quod possit cum praxi dicta componi, iuxta
quam sententia iudicis Ecclesiastici per recursum
ad Cācellarias & Curias sæculares eluditur & eli-
diturprohibitionibus & mādatis p&#x0153;nalibus impe-
tratis. Quid enim sit eludere rectè exponit Bona-<marginalia>Quid sit eli-|dere senten-|tias.|Bonacina.</marginalia>
cina Tomo 3, Disp. 1. Quæst. 17. Puncto 1. nu. 26.
itascribens: Tertiò dubium est quid sit eludere, seu
quisnam dicatur eludens iudicium fori Ecclesiastici:
Respondeo illum dici eludentem, qui non habita ra-
tione iudicij Ecclesiastici ad Curias sæculares confu-
git in præiudicium potestatis & iurisdictionis, quam
Iudex Ecclesiasticus contra confugientem exercuit,
vel exercere debebat. Ex quo sequitur eum, qui post
sententiam, seu ordinationem, prouisionem, vel præ-
ceptum ab Ecclesiastico Iudice pronuntiatum, ad se-
culares Iudices recurrit, affici excommunicatione hu-
ius Canonis, quia hic dicitur eludere iudicium fori
Ecclesiastici ad tribunal laicorum recurrendo. Sic
ille, & alij. Adeò autem est perspicua Ecclesiæ
mens in Censura prædicta, vt Cardinalis Tole-
tus lib. 1. Cap. 28. cùm illam suo pleno tenore po-
suisset, sic subdat: In hac nihil occurrit annotan-
dum. Quod & P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp. 21.
Sect. 2. nu. 94. reipsa præstitit, nulla, quæ deberet
enodari, difficultate proposita.</P>
<P>  <absatz-nummer>747.</absatz-nummer> Ad quę dicet fortè quispiam in præfato<marginalia>Obiectio ex|tenore præfa|ti Canonis,</marginalia>
Canone sic præmitti: Nec non qui Archiepiscopos,
Episcopos, aliosque Superiores & inferiores Prælatos<-P>@@

<-P>& omnes alios quoscumque Iudices Ecclesiasticos Or-<marginalia>& opinionis|probabilis|conditione.</marginalia>
dinarios quomodolibet hac de caussa directè vel indi-
rectè, carcerando, vel molestando eorum agentes,
procuratores, familiares, consanguineos, & affines
impediunt, quo minùs sua iurisdictione Ecclesiasticæ
contra quoscumque vtantur, secundùm quòd Cano-
nes & Sacræ Constitutiones Ecclesiasticæ, Decreta
Conciliorum & præsertim Tridentini statuunt. At-
qui quando Iudices dicti solùm iuxta opiniones
probabiles procedunt, non vtuntur iurisdictione
Ecclesiastica, de qua per Sacros Canones, De-
creta Conciliorum, ac præsertim Tridentini sta-
tuunt, cùm res dubiæ sint, & quæ possunt cum
fundamento negari: iuxta id quod est de opi-
nionum conditione satis nota. Sed hoc nullum<marginalia>Verbis Con-|stitutionis|Greg. XIV.|depellitur.</marginalia>
considerabile conuincitur habere momentum:
Nam licet ita sit, quod assumitur, vt multoties
ea, de quibus agitur, sub opinione sint, non est
tamen sub opinione posse Iudicem Ecclesiasti-
cum præcipere ne ad executionem sententiæ
sanguinis procedatur, donec per sententiam con-
stet ita esse, quod à Iudice laicali contenditur,
quandoquidem id est Apostolicæ Sedis auctori-
tate fundatum, Sic enim Gregorius in citata Cō-
stitutione: Volumus, dictaque auctoritate decerni-
mus, & declaramus, vt Curia sæcularis, eiusque Iu-
dices & officiales, ab Ecclesijs, Monasterijs, locisque sa-
cris prædictis, laicum aliquem, vt præfertur delin-
quentem, in nullo ex casibus supradictis, sine expressa
licentia Episcopi, vel eius officialis, & cum interuentu
personæ Ecclesiasticæ ab eo auctoritatem habentes,
ad quos solos, & non alios Episcopis inferiores, etiamsi
alij Ordinarij sint, aut nullius Di&#x0153;cesis, aut Conser-
uatores ab hac Sede specialiter vel generaliter depu-
tati, prædictam licentiam dandi facultas pertineat.
Et inferius. Quod&#xE8BF; delinquentes laici prædicti, post-
quàm, vt præfertur, ab Ecclesijs locisve extracti &
cepti fuerint, ad carceres Curiæ Ecclesiasticæ reponi, &
inibi sub tuto & firmo carcere, ac opportuna custodia
data, illis, si opus fuerit, per Curiam sæcularem deti-
neri debeant, nec inde extrahi, Curiæque sæculari
prædictæ cōsignari, nec tradi poßint, nisi cognito priùs
per Episcopum, seu ab eo deputatum, an ipsi verè cri-
mina superiùs expressa commiserint: tunc&#xE8BF; demum
de mandato Episcopi per Iudicem Ecclesiasticum
Curiæ sæculari, quacum&#xE8BF; appellatione postposita con-
signentur. Sic Pontifex, adeò perspicuè, vt nullum
reliquerit dubitandi locum, nec clarior esse lux
meridiana queat. Licet ergo pro Iudicibus laicis
probabilis esse sententia queat, minimè possunt
Ecclesiasticā cognitionem declinare, quandoqui-
dem etiā stante certa minimè priuilegiati crimi-
nis cognitione, sua debet Ecclesiasticis Iudicibus
prærogatiua à Sede Apostolica cōcessa reseruari.</P>
<P>  <absatz-nummer>748.</absatz-nummer> Et quidem non defuer&#x0169;t, qui oppositum<marginalia>Cognitio|circa crimen|exceptum an|semper ad|Iudicem Ec-|clesiasticum|spectet.</marginalia>
in vsu esse tradiderint; sic etenim affirmat Iulius
Clarus lib. 5. q. 36. §. fin. n. 20. pro quo & esse vide-
tur P. Suarez Tomo 1. de Relig. lib. 3. de locis sacris
Cap. 11. n. 4. vbi ita scribit: De criminalibus caußis
regula generalis est propter null&#x0169; crimen posse Reum
ab Ecclesia violenter extrahi, nisi tātùm in casibus in
Iure exceptis, vel æquiualenti consuetudine. Hęc ille:
iuxta quæ, licet locum in speciali nō indicet, affir-
mat Diana Par. 1. Tra. 1. resol. 14. illum affirmatiuā<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
sententiam probabiliter docuisse. Et posset etiam
citare illum cap. 13. in principio, vbi sic ait: Circa hoc
in primis statuend&#x0169; est in casibus à Iure exceptis nul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0317.jpg/>
@@1@<SE317>302 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>lum esse peccatum extrahere per vim confugientem
ad Ecclesiam absque vlla facultate Pastorum Ecclesiæ
Patet, quia tunc non agitur contra immunitatem.
Item, Ius ipsum dat talem facultatem. Sic ille.
Couarrubiam & alios adducens. Sed verò cùm
Constitutionis Gregorij mentionem faciat nul-
lam, eam non videtur perlegisse, & opus dictum
ante illam editam elaboratum, licet post editio-
nem fuerit publicam in lucem emissum. Vnde
in prædicto Cæp. 11. cùm de criminibus excep-
tis agat, solùm ea profert, quæ in Iure Com-
muni proponuntur; & prætereà non omnia re-
fert, quæ præfata in Constitutione continentur,
vt adeunti constabit. Quod quidem à Diana a-
nimaduerti oportuit, ne sententiam adeò absur-
dam tanto Doctori, tempora non distinguens,
imputaret. Neque circa hoc posse allegari con-
suetudinem ex Constitutione alia habetur Vrbani
VIII. die 5. Iunij 1641. in qua omnem abrogat
consuetudinem contra Ecclesiæ immunitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>749.</absatz-nummer> Et quamuis in criminibus exceptis id<marginalia>In dubio|idem statui-|tur, & etiam|in opinione.</marginalia>
posset admitti, quod P. Suarez vidimus tradidis-
se; quando tamen de illis ob circumstantias inci-
dentes dubitatur, talis cognitio ad Iudicem spe-
ctat Ecclesiasticum, vt cum alijs ostendunt Diana
suprà Resol. 1. vbi de noua forma inducta, & ab-
rogatis consuetudinibus neruosè disputat, & ita
præsentem etiam partem dubio procul amplecti-
tur, pro qua & Parte 4. Tractatu 1. Resol. 49. &
Parte 6. Resolut. 30. Et Eligius Bassæus Tomo 2.
verb. Immunitas Ecclesiarum nu. 19. & citata qui-
dem Resol. 49. admonet Diana de hoc hodie non
esse dubitandum. Vnde qui contrarium depre-
henduntur tradidisse, ante Constitutionem Gre-
gorij scripserunt, aut Constitutionem vt par erat
non attendisse censendum, præsertim legum fo-
rensium professores. Cùm ergo in dubio ad Ec-
clesiasticum Iudicem cognitio dicta pertinet, vbi
sub opinione res versatur, idem pariter dicen-
dum, quia & opinio genus dubij est, vnde nul-
lus ea stante se scire potest affirmare. Et tunc qui-
dem Ecclesiasticum Iudicem stare pro Reo de-
bere ex citatis verbis Constitutionis Gregorij de-
ducitur, cùm statuat ad hoc vt Reus sit traden-
dus Curiæ sæculari criminis debere cognitionem
præcedere: Nisi cognito priùs per Episcopum an ipsi<marginalia>Plena cogni-|tio in Con-|stitutione|requiritur.</marginalia>
verè crimina superiùs expressa commiserint. Vbi
cognitio quidem requiritur, quæ reuera talis sit.
Quod iuxta Bonacinam, P. Sancium, Dianam, &
Farinacium rectè probat Bassæus suprà n. 20. v. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>750.</absatz-nummer> Vbi audiendus P. Sancius lib. 6. Consilior.<marginalia>P. Thom.|Sancius.</marginalia>
moral. Dub. 11. vbi post Gamæ sententiam addu-
ctam sic loquitur: At dicendum est requiri plenam
probationem, quia in dubio melior est poßidentis con-
ditio: cùm ergo hic delinquens sit in posseßione im-
munitatis Ecclesiæ, ea spoliari non debet in dubio.
Secundo quia Gama ibi in fine (scilicet 1. p. Decis.
281.) dicit priorem sententiam esse dubiam, quia
in alio simili, nempe in f&#x0153;dere de remißione delin-
quentium, qui certa delicta fecerint, inter Reges
Castellæ & Portugalliæ sæpè vidit iudicatum non
faciendam esse, nisi constet de delicto per veras pro-
bationes. Et tenet in terminis Auendaño lib. 1. de
exquirend. mandat. Regijs Cap. 22. nu. 9. & nume-
ris præced. affert multa similia ad hoc comproban-
dum &c. & Granatæ anno 1594. sic per sententiam
Vicarij pronuntiatum est. Sic ille. Vbi pro maio-<-P>@@

<-P>ri positionis nostræ firmitate notandum id non
iuxta Constitutionem Gregorij procedere, sed
iuxta Ius commune: neque enim apud illum,
sicut neque apud citatum ab ipso, Scriptorem
inclytum, & ex primarijs Hispaniæ Iuris consul-
tis, ipsius mentio vlla, quia sicut de P. Suario
dictum, ante illam editam lucubrarunt. Et ita
P. Sancius neque in antecedentibus Capitibus,
neque subsequentibus, aliter locutus, quàm P.
Suarez, scilicet iuxta Ius commune exceptio-
nes statuens, aliquibus non memoratis, de qui-
bus in Constitutione, & adiectis alijs, quæ in
illa prætermissæ. Quid ergo post illam dixis-
sent, qui ita sine illius magistra luce locuti. Et
quidem alienum a pietate Ecclesiæ videretur, si
Reum per solas coniecturas, & præsumptiones,
de quibus apud Bassæum, solùm probabilem as-
sensum elicere volentis Curiæ sæculari consig-
nandum imperaret. Neque laici Iudices si filij
Ecclesiæ sunt, vt reuera se tales profitentur, alio
debent spiritu duci, zelo properantes immodico,
& non secundum scientiam, vt Apostolus loqui-
tur Rom. 10. v. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>751.</absatz-nummer> Et quidem illius verba, quia præsenti<marginalia>Rom. 10. v.|2. 3. & 4.|Pro Iudici-|bus opportu-|na doctrina.</marginalia>
sunt instituto percommoda, non prætermitten-
da, sic enim ibi: Testimonium perhibeo illis, quòd
æmulationem Dei habent, sed non secundùm scien-
tiam: Ignorantes enim iustitiam Dei, & suam quæ-
rentes statuere, iustitiæ Dei non sunt subiecti. Finis
enim legis, Christus, ad iustitiam omni credenti. Vbi
quidem cum Iudæis negotium erat Paulo pro
Mosaica lege certantibus; sed sunt, vt dixi, verba
instituto præsenti percommoda, iustitia secun-
dùm propriam eius & communem significatio-
nem accepta. Habent siquidem multi Christiani
Iudices Dei æmulationem, dum enormia scelera
non impunita manere contendunt, & cum Dauid
in matutino interficere omnes peccatores terræ
Psal. 100. v. 10. in matutino inquam, id est, ma-<marginalia>Psal. 100.|v. 10.|Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
turè, celeriter, antequam mala radicarentur, vt ex-
plicat Cardinalis Bellarminus. Sed non secundùm
scientiam, dum se scientia legum pollere præsu-
munt, & eam iustissimis Ecclesiæ legibus præfe-
rendam arbitrantur. Quæ quidem mera ignoran-
tia est, dum erratur in fine, qui esse debet Chri-
stus, eius inquam per Ecclesiæ indefectibile orga-
num communicata doctrina: ideò enim finis di-
citur iuxta D. Augustinum Sententia 106. quia
ad eum fidelium tendere debet intentio, & iuxta
ipsius cælestia dictamina iustitiæ veritas regulari.
Numquàm ergo Christiani iudices magis iusti,
quàm  cùm Ecclesiæ subiecti, quia nunquam
à vera iustitia longius quàm cùm detrectant
subiectionem. Subijci enim iustitiæ Dei, est
verum iustitiæ consequi characterem. Iustitiæ
Dei non sunt subiecti: ergo nec iusti, quantum-
uis suam velint iustitiam statuere, Ecclesiæ iusti-
tiam facto ipso suæ non æquandam reputantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>752.</absatz-nummer> Posthæc autem p&#x0153;nam pecuniariam im-<marginalia>Circa p&#x0153;-|nam pecu-|niariam.</marginalia>
ponere, est iniustitiæ iniustitiam addidisse. P&#x0153;næ
siquidem impositio iurisdictionem arguit, nec
quamcumque sed maiorem, quàm sit ea, quæ ad
solam spectat directionem, vnde paucioribus illa
conceditur alteri adnexa, qui dicuntur habere
merum & mixtum imperium. Pro quo Thomas<marginalia>Thomas|Delbene.</marginalia>
Delbene Tomo 2. Cap. 39. Sect. 2. & Diana Par-
te 1. Tract. 2. Resolut. 26. meritò sic locutus:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0318.jpg/>
@@1@<SE318>Circa praxim Iudicum contra Immunitatem &c. 303
<duolan 2><-P>& miror equidem quomodo Bouadilla, & alij sint ita
faciles ad condemnandos Clericos in bonis & pecu-
nia, quasi dicta bona non habeant priuilegium, quod
habet Clerici persona: & tamen Canones statuunt,
vt exempta persona Clerici, non poßint in rebus mo-
lestari Cap. Vnico de Cleric. coniug. nu. 5. qui red-
dit rationem, ne per vnam viam concedatur, quod per
aliam denegatur. Sic ille alios statim referens, qui
ijs in casibus loquuntur, in quibus Clericus con-
stat manifestè deliquisse. Quid ergo dicere in
casu præsenti, & similibus, vbi delictum nul-
lum, sed immunitatis Ecclesiasticæ honesta, &
coràm Deo & hominibus laudabilis, & digna
præmio defensio? Credo equidem, nec varia fi-
des, etiam illos, quos Scriptor citatus vti ad-
uersantes refert, minimè se aduersos præstitu-
ros.</P>
<P>  <absatz-nummer>753.</absatz-nummer> Posset autem casus accidere, in quo Ec-<marginalia>Quid in ca-|su homicidij|alicuius|personæ pri-|mariæ.</marginalia>
clesiastici Iudices aliquid possent de immunitatis
ordinario iure remittere. Si videlicet vir prima-
rius, & magnæ æstimationis in Republica, cùm
communi dolore fuisset occisus, omnium ciuium
animis in vindictam concitatis, quam à Magi-
stratibus nobilis etiam exigit parentela. In quo si
longæ trahantur moræ, & occasione Interdicti,
& euntium ac redeuntium Notariorum, in du-
bium videatur reuocari, non leuia possunt turba-
menta timeri. Neque enim insolitum est vt hac
in parte dissimulationi aliqualis sit locus etiam
ab ijs, qui res Ecclesiasticas pro dignitate per-
tractant. Vnde Diana citata Resol. 49. Par. 4. ita<marginalia>Diana.</marginalia>
scribit: Hodie Iudices in casibus contingentibus non
ad aliam consuetudinem, nisi ad Bullam Gregorij
XIV. recurrere debent: alioquin Censuras minimè
effugient. Nec facit quod quandoque Episcopi & Pon-
tifices dictis consuetudinibus non contradicunt: nam
asserit Pacianus de Probationib. lib. 1. Cap. 29. nu.
87. Laudensis Decision. Picen. 36. nu. 265. p. 1.
Farinacius in Append. Cap. 1. nu. 15. illos non con-
sentire, sed simulare ad maiora mala vitanda. Vide
Cap. Iam dudum de Præbend. & suprà Resol. 1. Sic
ille, videndus equidem citata Resol. 1. vbi plura.
Et P. Suarez lib. 4. contra Regem Angliæ cap. 32.<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
nu. 11. vbi sic concludit: & ideò non consentiunt,
sed permittunt. Quod quidem non ita accipien-
dum est, vt in casibus dictis cessare penitus Ec-
clesia debeat, in quo etiam suum & scandalum
posset suboriri, sed vt aliquid sententiæ Iudicum
deferatur, non nimis in aggrauandis Censuris &
p&#x0153;nis alijs insistendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>754.</absatz-nummer> Cùm autem consensus Prælatorum in<marginalia>Circa p&#x0153;-|nas Iudi-|cum, etiam|stanto dissi-|mulatione|Prælatorum.</marginalia>
dictis casibus deficiat, iuxta dicta, & sola dissi-
mulatione caussæ transigantur. Videtur equidem
sine dubio dicendum Iudices laicos eas p&#x0153;nas
incurrere, quæ in Iure communi, & præfata
Gregorij Constitutione contra violatores immu-
nitatis latæ continentur. Et ita de tolerantia con-
suetudinum loquentes tenent nuper adducti, aut
videntur tamquàm certum supponere, cùm Pon-
tificius deficiat manifestè consensus. Quod & in
easu & casibus, de quibus sumus locuti, dicen-
dum eadem fundamenta conuincunt. Nihilomi-
nùs Gabriel Pereira de manu Regia par. 2. cap. 24.
nu. 32. asserit idem operari tolerantiam Pontifi-
cis, ac dispensationem. Quod quidem Diana ve-
rum esse ait de tolerantia approbatiua, sed non de
permissiua. Et bene id quidem. Sed quandonam<-P>@@

<-P>dispiciemus an tolerantia sit approbatiua, quan-
do verò permissiua? Cùm enim hic de immuni-
tate Ecclesiæ sit sermo, discrimen adhibitum,
eidem est materiæ consequenter adaptandum.
Cùm tamen alias circa illam solummodò tole-
rantiam permissiuam admittere videatur, vt con-
stat ex verbis Peregrini, & P. Suarij ab eodem
adductis. De quo & egerat Parte 1. Tract. 2. Re-
sol. 5. vbi adductis Doctoribus alijs, & quidem
grauissimis, qui idem, quod citatus Pereira
tradunt, ijs non penitus contradicit, sed admittit
quando tolerantia approbatiua est, & addit cum
Maldero huiusmodi approbationem, quæ &
consensum Pontificis indicet, colligenda ex ra-
tionibus & coniecturis. Sic autem concludit:
Sed quia res est multùm dubia & periculosa, videant<marginalia>Diana.</marginalia>
Principes, & ministri laicalis iurisdictionis, quid
faciant. Sic ille, pro quo & Resolut. sequenti. Sed
verò stante consuetudine, vix erit locus con-
demnandi eos, qui iuxta illam processerint, quia
semper pro illius defensione coniecturæ & ratio-
nes inuenientur. Et quidem permissio eatenus
adstruitur, quatenus ratione illius maiora damna
curantur euitari. Atqui vnum ex damnis, & satis
quidem graue est, incursio in p&#x0153;nas violantium
immunitatem, post grauia peccata, supra quæ
cadunt, & ad statum animæ pertinet, cui non erit
facile remedium adhibere. Licet enim dici possit
absolutionem non esse reseruatam, vt docent
plures apud Bassæum suprà in fine. Cùm tamen
Iudices verum propositum emendationis non ha-
beant, siquidem ita sunt dispositi, vt quoties si-
milis casus occurrerit, similiter sint & ipsi factu-
ri, verè absolui nequeunt, & ita peccata, & pec-
catorum consequentia grauamina, pondus sanè
grauissimum, continuata oppressione porta-
bunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>755.</absatz-nummer> Et Doctores quidem plures de consue-<marginalia>Circa spe-|eiales casus,|aliam quàm|in consuetu-|dine esse|rationem.</marginalia>
tudine tolerata loquentes pro Pontificio consen-
su conijciendo nullam prætereà exigunt conie-
cturam, vt videri potest in P. Lessio lib. 2. de
Iust. cap. 33. nu. 39. P. Vasquez Opusculo de Re-
solutione cap. 6. §. 1. nu. 33. & alijs. Licet autem
in consuetudinibus specialem hoc habeat diffi-
cultatem, quia quotannis in Bulla C&#x0153;næ abro-
gantur, & magnam actuum multiplicationem
importent; in peculiaribus autem casibus alia vi-
detur esse ratio, quia neque contra illos Canones
Bullæ procedunt, neque continuationem ha-
bent, & ita posset non inuerosimiliter prorsus
dici benignitatem erga illos Sedis Apostolicæ
propendere. Quod enim hic & nunc à Prælatis
fit, non aliter agitur, nisi quatenus mentem Pon-
tificum aliam non esse interpretantur. Ex quo &
fit vt Iudices laicos non compellant ad petendam
absolutionem, neque ipsi de illa current. Ergo
quia & credunt sic etiam velle Pontifices: nam
Epikeia, quæ circa leges generaliter permitti-
tur, circa immunitatem etiam non videtur
cur non debeat admitti; nisi in ijs casibus in
quibus Pontifices satis suam mentem declara-
runt, vt in infligenda p&#x0153;na sanguinis gauden-
ti Ecclesiæ immunitate, præsertim si sit in sacris
constitutus. Et in casibus huiusmodi non est ne-
cessarium vt euidentes sint coniecturæ; satis
enim est vt sint non leuiter verosimiles, hac enim
ratione sunt consuetudines introductæ, si vide-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0319.jpg/>
@@1@<SE319>304 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>licet casus non sint ex ijs, qui frequenter con-
tingunt, sed illius instar, quem initio huius dis-
quisitionis expressimus. Et praxim quidem di-
ctam, si Regia sit auctoritate munita, & termini
in ea constituti seruentur, non est animus peni-
tus condemnare. Scio tamen Philippum Quar-
tum Regem nostrum, si quis alius inter Proge-
nitores, Religiosissimum, circa obseruantiam
Ecclesiasticæ immunitatis, pio conscientiæ im-
pellente dictamine rescripsisse. Pro quibus hæc
satis, & vtinam satis.</P>
<Z><A+2>L.
LEGATVM.</A+2>
<A+1>De Legato quodam non subsistente
caussa.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>756.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus suo in testamento, quod in Peru-<marginalia>Casus propo-|siti decisio|pro conscien-|tiæ foro.</marginalia>
uio condidit, legauit Ioanni in Hispania
commoranti duo mille argentea pondera, cùm
diceret constare sibi de illius paupertate. Roga-
tus autem an esset eius cognatus, aut illa ipsi de-
beret, respondit negans, & solùm ad id moueri,
quia dictum eidem fuerat, esse Ioannem valde
pauperem. Cùm ergo Petrus fuisset mortuus, &
de tradendo legato ageretur, deprehensum est
Ioannem esse diuitem, & dubitatum an illi debe-
ret aut posset legatum attribui, an verò pauperi-
bus alijs, aut heredibus. Et responsum legatum
fuisse nullum, & non esse in conscientiæ foro
obligationem illud Ioanni tribuendi, sed in ope-
ra alia pia expendendum: siquidem testator il-
lud titulo paupertatis reliquit, vt constat, fuit-
que illa principalis caussa, cùm vellet sic animæ
negotium agere opere illo pietatis: & ita perso-
nis est tribuendum egentibus, vt sic voluntas te-
statoris iuxta finem ab eo intentum impleatur. Et
quod discrimen istud caussæ finalis & impulsiuæ
locum habeat non solùm in donationibus, sed et-
iam in legatis tradit Gregorius Lopez l. 20. tt. 9.
part. 6. & Ioannes Medina Codice de Restitut,
Quæst. 24. §. Ad quartum. Item qui legat aliquid
ob finem non subsistentem, id facit per errorem,
& ita inuoluntariè: nihil enim plus voluntario
opponitur quàm error, & ita Medina suprà §. Co-
rollariè sequitur fol. 75. ait quòd si quis donat
alicui, quem putat esse pauperem, cùm sit di-
ues, & ob illam caussam principalem donat, non
valet donatio. Et addit, quòd in foro conscientiæ
non refert vtrum error sit ex parte donatarij, vel
donantis, dummodò stet errorem esse caussam
principalem & finalem. Tenet etiam Ludouicus
Lopez in Instructorio Conscientiæ par. 2. cap. 28.
§. Igitur in hoc, quamuis non adeò firmiter. Et<marginalia>Vt obstat|Ludouicus|Lopez.</marginalia>
in Instructorio negotiantium Cap. 45. col. 6. in fine.
Affirmat leges circa hoc obligare etiam in foro
conscientiæ. Et quia Instit. de legatis §. longè ma-
gis æquat donationem & legatum, in qua sicut
& in l. partit. statuitur legatum ob caussam fal-
sam esse validum. Et quando dubium est an te-
stator legasset, tenendum in fauorem legatarij,
quòd casui præsenti potest applicari. Ad quæ
respondetur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>757.</absatz-nummer> Ad Primum cum Medina cit. §. Ad quar-<marginalia>Illius soluta|rationes, &|aliorum.</marginalia>
tum leges prædictas in foro externo, procedere,
quia præsumunt caussam non fuisse finalem, sed
impulsiuam, quandoquidem testator non cauit
(vt potuit) quòd si caussa non esset verè talis,
legatum non traderetur. Ad Secundum, quòd li-
cet in alijs legatis non pijs in dubio præsumatur
caussam non fuisse finalem, piorum autem alia est
ratio, quia præsumuntur facta fauore animæ, &
non intuitu personæ, vt ait Medina suprà fol. 76.
§. Inde etiam, vbi ait hanc esse iuris præsumptio-
nem. Idem tenet Syluester verb. Legatum 1.
quæs. 10. nu. 14. Armilla nu. 7. per consequens
in dubio præsumitur caussam principalem & fi-
nalem fuisse animæ suæ tale bonum opus impen-
dere voluisse. Videndus Medina dicta quæst. 24.
vbi latè & eruditè tractat hanc materiam. Et li-
centiatus C&#x0153;llius asseruit resolutionem dictam
etiam habere locum in foro exteriori. Et notan-
dum ex Medina fol. 75. col. 1. quòd quando he-
res ptobabiliter dubitat de animo legantis, non
est à Confessario compellendus soluere, donec
compellatur per iudicem. Sic Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>758.</absatz-nummer> Et de materia quæstionis præfatæ mul-<marginalia>Quid circa|P. Molinæ|Conclusio-|nem quam-|dam minùs|probandum|occurrat.</marginalia>
ta apud Scriptores, ex quibus P. Molina Disput.
209. hanc statuit Conclusionem: Quando aliquid
gratuitò ita collatum est ob caussam existimatam, nec
tamen subsistentem, quòd reuera actualis, aut quasi
habitualis animus conferentis est, seclusa ea caussa
non conferre, collatio in foro conscientiæ est nulla,
siue conferens expresserit velle vt non existente ea
caussa, collatio sit nulla, siue non. Citat pro ea Io-
annem de Medina, Nauarrum, Syluestrum, &
Couarrubiam, dicens esse multorum aliorum; &
quòd licet Couarrubias de sola donatione inter
viuos loquatur, esse tamen eamdem rationem de
vltima voluntate, & sic subdit: Quo loco obserua
conclusionem nostram esse indubitatam, non solùm
in conscientia, sed etiam in exteriori foro, siue dispo-
sitio sit inter viuos, siue per vltimam voluntatem,
quando collator expreßit velle, vt caussa non existen-
te collatio sit nulla. Quando autem collator id non
expreßit, intelligitur tamen eum fuisse actualem,
aut quasi habitualem ipsius animum, probatur Con-
clusio. Sic ille probans 1. quia dispositio est con-
ditionalis. 2. quia interuenit error & ignoran-
tia faciens inuoluntarium. Vbi quidem doctus
Pater Conclusionem proponit, in qua dissicultas
nulla est, pro qua & Auctores refert, quos vidi-
mus, addens, & multorum aliorum, ac si non sit
omnium, cùm nullus possit veritatem comper-
tissimam denegare; vnde posteà meritò addidit
Conclusionem esse indubitatam. Id autem quod
postmodùm subdit, quando expressio defuit, ni-
hil noui continet, cùm talem animum fuisse in-
telligatur. Et quidem cùm de dispositione etiam
per vltimam voluntatem procedat conclusio, non
potest animus legantis aliter intelligi per conue-
nientes probationes, quæ æquiualeant expressio-
ni actualis & quasi habitualis animi testatoris;
vnde cum illæ requirantur, nihil vt dixi, nouum
vltimis est verbis adiectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>759.</absatz-nummer> Id autem quod vers. seq. apud eumdem<marginalia>Doctrina|eiusdem|alia, que|confusionem|parere vi-|deatur.</marginalia>
occurrit, non est prætereundum, sic enim ibi:
Hoc loco duo obserua. Primum est, aliud esse confe-
rentem in ea esse dispositione, quòd si sciret caussam,
ob quam confert, non subsistere, reuerà non confer-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0320.jpg/>
@@1@<SE320>De legato non subsistente caussa. 305
<duolan 2><-P>ret: aut verò esse in ea dispositione, quòd si sciret
caussam non subsistere, vellet collationem nullam esse.
Hoc secundum inualidam facit gratuitam collatio-
nem: atque de eiusmodi dispositione sermo nobis est
in conclusione proposita. Primum verò non semper
facit gratuitam dispositionem inualidam. Multi quip-
pe sunt, qui si scirent caussam, à qua ad conferen-
dum mouentur, vel falsam esse, vel non esse tan-
tam, quantam existimant, reuera non conferrent,
quod conferunt: & tamen postquàm semel contule-
runt, animum non habent vt inualida sit dispositio:
atque in hoc euentu in vtroque foro est valida. In
promißione autem, quoniam præsumendum non est
promittentis animum esse intendere se obligare ad-
implendum, quod promittit, non subsistente caussa, à
qua ad promittendum fuit permotus, vtique non sub-
sistentia talis caussæ regulariter inualidam reddit
promißionem. Secundum est &c. Ex qua quidem
doctrina non leuis videtur oriri confusio, immò
& inconsequentia doctrinæ. Primum constat,
quia rarissimè euenit vt quis cum donat, testatur,
aut legat, expressa caussa quidquam addat, ex
quo intelligi præfata differentia queat, scilicet
velle illam dispositionem esse nullam, aut vali-
dam non subsistente caussa. Et ita regulariter
loquendo validæ erunt reputandæ. Secundum,
quia non subsistente caussa validam esse disposi-<marginalia>In qua &|consequentia|desideratur.</marginalia>
tionem, in vno tantùm casu videtur admittere
præfatus Scriptor, scilicet in largitionibus mi-
nutis, quæ pauperibus fieri solent: quando au-
tem notabilis largitio est: pro eo Disp. seq. Vers.
Quando autem, ita scribit: Item attendenda est
quantitas eleemosynæ, quam quisque dedit, vtrum sit
parua, an magna, & inconsueta: Si enim magna &
inconsueta sit, plus credendum est animum dantis
esse vt accipiens restituere teneatur. Sic ille. Et ta-
men cùm ita quis largitus est, vt non sit largitio
valida, ex eo arguitur quod quasi habitualis ani-
mus credendus sit in ita largiente fuisse: ergo in
omnibus talibus donationibus idem credendum
est contingere, cùm sit eadem ratio. & ita discri-
men præfatum ad solas minutiores arctandum
largitiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>760.</absatz-nummer> Tradit etiam ille. Vers. vlt. id, quod ad<marginalia>Quid quan-|do dubia|testatoris|voluntas.</marginalia>
legata præsertim attinet, dicens quòd si absque
dubio constat testatoris voluntatem fuisse, caussa
non subsistente non velle vt legatum esset vali-
dum, iure ciuili inualidum censetur, etiam in fo-
ro exteriori. Pro quo leges inducit, & Grego-
rium Lopez, Glossam, & Antonium Gomez. In
dubio autem de iure eodem validum præsumi ex
legibus etiam probat, adducens tamen Antonium
Gomez Tomo 1. variar. Resol. Cap. 12. num. 66.
vbi ait, vt legatum nullum pronuntietur satis es-
se, si heres præsumptiuè probet (id est præsump-
tionibus) testatorem non fuisse legaturum, si sci-
ret caussam non subsistere. argum. l. si pater & l.
nec apud peregrinos. C. de hered. instit. & consentit
Bartholus l. demonstratio falsa in princ. nu. 7. ff.
de condit. & demonstr. Iura tamen citata in præ-
sumptione fundantur, quòd ea fuerit testatoris
mens. Hæc dictus Scriptor, vbi quod de legibus
dicitur, iuxta quas legatum est inualidum in v-
troque foro ex testatoris voluntate, non subsi-
stente caussa, pro eo deseruit, quod probare con-
tendimus; leges siquidem vt sic statuant, ex eo
mouentur, quod testator ea seclusa minimè lega-<-P>@@

<-P>tum reliquisset. Et ita l. Cùm tale. §. Falsam. 1.<marginalia>L. Cùm|le. ff. de|condit. &|demonst.</marginalia>
ff. de condit. & demonst. cùm dicatur falsam caus-
sam non obesse legato, quia ratio legandi legato
non cohæret, additur tamen quod exceptio locum
habebit, si probetur alias legaturus non fuisse. Ergo
vt legatum censeatur nullum, sufficit probari te-
statorem non fuisse aliàs legaturum. Quod equi-
dem nullius esset roboris, iuxta præfatam P. Mo-
linæ doctrinam; siquidem stare potest quòd te-
stator non esset aliàs legaturus, & nihilominùs
legatum validum sit. Vnde quidquid in raris qui-
busdam casibus dicendum sit, regulariter ita est
asserendum id quod P. Auila sua in resolutione
firmauit, scilicet cessante caussa finali inualidam
esse dispositionem siue inter viuos, siue per vlti-
mam voluntatem. Pro quo & P. Luysius Tur-
rianus de Iust. & Iur. Disp. 55. Dub. 8. n. 9. Car-
dinalis Lugo Tomo 2. de eod. Disp. 22. num. 89.
vbi & pro eo citat P. Molinam Tom. 1. Disp. 209.
& 210. & Tomo 2. Disp. 352. §. Vt quod sentio.
Sed quidem, vt stet aliàs generalis doctrina, de
ijs, quæ à Nobis ex ipso data sunt, dubitari ne-
quit, cùm ipsum suis loquentem verbis iuuet aus-
cultare.</P>
<P>  <absatz-nummer>761.</absatz-nummer> Quod verò legatum dictum non de-<marginalia>Legatum|pium, si im-|pleri ne-|queat, in|aliud trans-|mutandum.</marginalia>
beat ad heredes pertinere, sed pijs impendendum
operibus, receptissima sententia est, quia iam de
voluntate testatoris constat, voluisse scilicet il-
lum portionem talem substantię suæ ab illa in bo-
num animæ separare, & ita, si eo, quo voluit
modo, id præstari non potuit, alio æquè vtili,
est ipsi consulendum, sic enim est credendum
voluisse. Ita tenent 18. Scriptores, quos adducit
& sequitur P. Thomas Sancius Tomo 2. Consil.
moral. lib. 4. cap. 2. dub. 4. ex adducto fundamen-
to, & etiam ex Cap. Nos, de testam. Vbi Grego-
rius IX. præcipit Episcopo vt faciat ædificari
Monasterium iuxta voluntatem eius, qui con-
struendum decreuerat, & ab herede femina pro-
trahebatur, & sic subditur: Quòd si intra prædi-<marginalia>Cap. Nos|de testam.</marginalia>
ctum tempus, siue in loco, quo constitutum fuerat,
seu si ibi non potest, & alibi placet ordinari, tecum
implere neglexerit: tunc per te ædificetur &c. Iuxta
quæ ex eo quòd Monasterium construi non po-
tuerit in loco à testatore designato, non cessat
heredis obligatio, sed alibi debet ædificari, Epis-
copo ad ædificationem cum herede pariter con-
currente.</P>
<P>  <absatz-nummer>762.</absatz-nummer> Et Pater quidem Molina Disp. 249,
vers. Quando aliquid, ita tenet, qui tamen citata
Disp. 210. Vers. Sotus verò; cum eodem Soto &
alijs tenet id, quod datum est existimato paupe-
ri, reuera non tali, restituendum esse danti, licet
propter Christum sit illi datum, & satisfactionis
fructus consecutus; quia neque in Christum ip-
sum, neque in donatarium, est dominium tran-
slatum, sed mansit apud dantem. Quomodo er-
go in legatis citra eleemosynam non sit pariter
dicendum, quia testatoris voluntas in peculiare
opus est directa? Neque enim dici potest respe-
ctum fuisse ad Christum habitum, & animæ sa-
luti consultum; id siquidem & in eleemosyna
constat inueniri. Ad quod quidem responderi po-
test in legatis expressam Ecclesiæ mentem exta-
re, pro quo & Ius ciuile, vt constat ex legibus à
citatis Patribus adductis, quæ potuit sic inter-
pretari, cùm & plus possit, scilicet commutare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0321.jpg/>
@@1@<SE321>306 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>fidelium voluntates, iuxta dicta superiùs, ex Cle-
ment. Quia contingit. de religios. domib. & Con-
silio Trident. Sess. 7. Cap. vlt. de Reformat. Estque
magnum fundamentum ad interpretationem di-
ctam, eo quòd intentio dirigatur, in opus, &
non in personam, pro qua regulariter attenditur
caussa donationis: pro opere namque pio certa
sunt merita, non ita personæ, siquidem regulari-
ter loquendo nemo vult donationes considera-
bilis momenti prodigere, & nihil tale merentium
damnabilia & execranda figmenta fouere. Non
est tamen ratio discriminis adeò comperta, vt
oppositum non sit probabile, pro quo idem Pa-
ter vers. anteced. adducit Adrianum, Medinam,
Caietanum, & Nauarrum, immò & asserit esse
communiorem sententiam. Pro qua & alij apud
Dianam Parte 5. Tract. 8. Resol. 22. quibus adde
Bassæum Verb. Eleemosyna nu. 8.</P>
<Z><A+2>M.
MATRIMONIVM.</A+2>
<A+1>De Matrimonio inter absentes sine procu-
ratore celebrato.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>762.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic videlicet. Erat in Monasterio Reli-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
giosarum nobilis puella auctoritate Epi-
scopi, quam sibi vxorem iuuenis paris nobilitatis
non cupiebat solùm, sed lite interposita require-
bat. Et Episcopus quidem post controuersias plu-
res Religioso cuidam suas commisit vices, vt in
Monasterium contendens præfatos legitimo cō-
iugio copularet. Iuit ergo & testibus adhibitis
rogauit puellam an vellet D. F. P. in maritum
accipere (qui adesse non potuit, eo quòd in Re-
ligiosorum domo lateret, sic carceris molestias
vitaturus. Et ita illa respondit: Que se daba por
esposa y muger del dicho D. F. P. para quando el
dicho se diese y entrega se por su esposo. Se tradere in
sponsam & vxorem dicti D. F. P. tunc futuram,
quando ille se in sponsum eius tradidisset. Quibus
peractis ad Religiosorum domum cum eisdem
testibus se contulit dictus Religiosus, & certiore<marginalia>Affirmatiua|resolutio.</marginalia>
reddito dicto D. F. P. de consensu. D. I. de L. si-
mili verborum contextu (conditione sublata) eam
in sponsam & vxorem se recipere per verba de
præsenti protestatus est. Et quæsitum an verum
matrimonium fuerit, responsumque affirmatiuè,
quia nihil defuit ex requisitis ad illud, fuit enim
mutua traditio coràm Parocho & testibus. Id au-
te&#x0303; quod videtur obstare ex conditionali consen-
su puellæ, reuera non obstat; dici enim potest
purificata conditione per consensum ab illa re-
quisitum, conditionalem in absolutum transijsse,
iuxta doctrinam Panormitani Cap. De illis, de<marginalia>Non obstare|adhibitam|conditionem.</marginalia>
condit. appos. Innocentij, & aliorum Canoni-
starum, quos secutus Paludanus in 4. dist. 29. q.
2. arti. 5. conclus. 8. Sed quia communior inter
Theologos opinio contraria est iuxta quā matri-
monij contractus sub conditione possibili & ho-
nesta non subsistit, nisi nouus consensus accedat
impleta conditione, quod tenent Sotus, P. Hen-
riquez, & Couarrubias. 1. p. in 4. Decretali cap.
3. nu. 5. & alij, quos ipse adducit, statuitur duo
esse conditionum genera: quædam enim natura<-P>@@

<-P>sua in contractu non includuntur. V. g. Ego te<marginalia>Amplior|conditionum|explicatio.</marginalia>
in coniugem accipio, si pater tuus consenserit, aut si
tantam aut talem dotem dederis. Et in his post im-
pletam conditionem nouus requiritur consensus.
Aliæ verò ex natura sua includuntur in eo, qui
priùs matrimonij verba profert. V. g. Ego te in
maritum accipio, si tu me recipis in vxorem. Certum
siquidem est ante consensum alterius matrimo-
nium non extare: quia illud essentialiter inclu-
dit duorum vinculum; & ita dependet à poste-
rioris consensu. Et ita quod erat præfata puella
factura, si præsens esset is, cui fidem præstitit,
vbi nouus minimè esset necessarius consensus, id
absens fecit, ex tunc enim acceptauit pro tem-
pore, quo secundus verba proferret.</P>
<P>  <absatz-nummer>763.</absatz-nummer> Ad quod firmandum supponitur mate-<marginalia>Firmatur|ex matri-|monio per|Procurato-|rem.</marginalia>
riam & formam huius Sacramenti esse consensus
contrahentium, & inueniri etiam cùm per Pro-
curatorem contrahitur, cuius verba minimè ad
substantiam illius spectant; vnde etiamsi interiùs
dissentiat, validum est, vt affirmat Sotus iu 4.
dist. 1. q. 3. arti. 8. & quemadmodùm verba, quæ
quis Limæ profert, à verbis dependent, quæ Hi-
spali v. g. est prolatura Maria; & vbi primùm
ea profert, validum est matrimonium, quia prior
ex tunc pro nunc verba Hispali existentis accep-
tauit, absque eo quòd necessarium sit vt Limæ
existens nouum consensum adhibeat, vt obser-
uant Sotus aist. 27. q. 1. ar. 3. P. Henriquez lib.
11. Cap. 4. Couarrubias supra Cap. 4. nu. 6. & alij
Doctores. Et ratio est, quia prior consensus du-
rare præsumitur, dum non reuocatur. Idem ergo
erit in nostro casu.</P>
<P>  <absatz-nummer>764.</absatz-nummer> Sed instari potest. Quia non solùm tra-<marginalia>Instantia|ex defectu,|testium cir-|ca accepta-|tionem con-|sensus disie-|cta.</marginalia>
ditio puellæ dictę debuit coràm Parocho & testi-
bus fieri, sed etiam acceptatio consensus dicti.
D. F. vt testari de illa possent; quòd tamen non
ita accidit; & ex eo vrgetur, nam intermedio
illo tempore potuit consensum reuocare, vnde
testari potuerunt quidem de consensu habito, non
de præsenti, & multò minus de acceptatione
consensus alterius contrahentis, Ad quod respon-
detur, testes & Parochum sufficienter testari pos-
se de acceptatione consensus superuenientis, iu-
xta datam explicationem: illud enim Ex nunc
pro tunc, quando scilicet ille consenserit, accepta-
tioni præsentis æquiualet. Quod autem de possi-
bili reuocatiune dicitur, non officit, quia Eccle-
sia persistentem præsumit consensum, dum non
constat reuocatum, vt in matrimonio per Procu-
ratorem est manifestum. Et simultatem moralem
in consensibus sufficere tradunt Syluester Verb.
Matrimonium 2. q. 6. Couarrubias suprà citato n.
6. & alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>765.</absatz-nummer> Instari insuper potest ex l. 8. tt. 5. part.<marginalia>Et alia ex ll.|Partitarum</marginalia>
5. & l. 10. tt. 1. part. 4. in quibus pro contractu
venditionis exigitur, vt duo contrahentes sint
præsentes, vel duo alij ex eorum mandato. Ad
quod respondetur non omnes conditiones, quas
pro alijs contractibus leges requirunt, in contra-
ctu matrimonij esse necessariò custodiendas, se-
cundùm legem naturalem, & ius gentium: nam
contractus matrimonij naturalis & communis
est gentibus omnibus, Hispanis, Anglis, Iaponi-
bus &c. Et ideò quod circa contractus alios spe-
cialiter statutum inuenitur, non est attendendum.
Sic resolutio docti Auctoris.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0322.jpg/>
@@1@<SE322>Casus quidam circa Matrimonium. 307
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>766.</absatz-nummer> Et est illa satis verosimilis, licet videatur<marginalia>Resolutio|admittitur,|& compro|batur.</marginalia>
non fuisse communi sensu eorum, qui iudicare
circa caussam præfatam poterant, comprobata.
Sed immeritò, quia doctrina illa de conditionibus
in contractu matrimonij inclusis receptissima
est, & eam Scriptores, qui posteà opera euulga-
runt sua, generaliter amplectuntur. Quòd verò
ad personalem concursum contrahentium atti-
net, illum non esse necessarium, ex matrimonio
per Procuratorem celebrato redditur manife-
stum: quia verò dici potest in eo euentu vnum
ex contrahentibus & Procuratorem personaliter
concurrere, addendum matrimonium per episto-
lam posse celebrari, qua consensus legitimè de-
claretur, Parocho & testibus assistentibus, vt te-<marginalia>Matrimo-|ninm vt|possit contra-|hi per epi-|stolam.</marginalia>
stantur P. Thomas Sancius lib. 2. de Matrim. Disp.
12. P. Gaspar Hurtadus Disp. 3. nu. 29. P. Palaus
Tract. 28. Disp. 2. Puncto 10. nu. 11. & alij. Quod
quidem ante Concilium Tridentinum fuit indu-
bitatum; post illud autem negatum ab aliquibus
apud citatos, eo quòd non inuenerint modum,
quo stare posset cum assistentia Parochi & te-
stium sufficienti, vt testari possint non solùm de
consensu vnius, sed etiam de acceptatione con-
sensus alterius, vt suprà obijciebatur. Sed quidem
recta explicatione adhibita, de qua dictum, quam
& adhibet P. Sancius, non videtur posse circa il-
lud rationabiliter dubitari. Iuuat etiam quod ex
P. Ægidio Disp. 24. dub. 7. conclus. 4. & Basilio<marginalia>Certior alius|contrahendi|modus inter|non præsen-|tes.</marginalia>
Poncio lib. 2. cap. 16. num. 5. adducit P. Palaus
supra Puncto 6. nu. 2. vers. 2. vbi idem esse ait si
prior consensus coràm Parocho & testibus habi-
tus sit, & die sequenti idem Parochus & testes
alterius consensui assistant, tametsi nesciant, an
prior consensus reuocatus sit: id enim necessa-
rium non est, sicuti non est necessarium quòd
matrimonio per Procuratorem contracto assi-
stentes sciant mandatum non esse reuocatum.
Cùm tamen in casu, de quo agimus, eodem die
sit contractus celebratus. Vbi maior est simultas
moralis, cùm tamen circa illam magna sit latitu-
do, pro quo videri potest P. Gaspar Hurtadus
suprà Difficult. 8. Id autem, quod de non necessa-
rio nouo consensu impleta conditione iuxta ali-
quorum sententiam dicebatur, plures ex recen-
tioribus admittunt Scriptoribus, in quibus P.
Sancius suprà lib. 5. Disp. 8. P. Ægidius Disp. 29.
nu. 11. P. Gaspar Hurtadus Disp. 7. Difficult. 3. P.
Palaus suprà Puncto 11. §. 2. nu. 5. quod & iam
olim tenuerat Paludanus ex Theologis; vnde sen-
tentia, vt communis & plausibilis apud illos de-
bet æstimari, ex quibus & alij videri apud citatos
possunt, licet negari nequeat antiquiores, præ-
sertim Thomistas, aliter censuisse, ex quibus
Tres Ledesmæ, vt videri potest apud P. Sancium
nu. 3. de quo & Nos alibi.</P>
<Z><A+1>De Matrimonio contracto ex commis-
sione Episcopi, ob recusationem in-
hibiti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>767.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Nhibitus quidem à Metropolitano in<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
caussa matrimonij magnis hinc inde con-
tradictionibus celebrati; qui inhibitum se decla-
rauit; sed ex parte viri pro coniugio instantis, in-
hibitionis declaratorium testimonium reposuit, &<-P>@@

<-P>vt celebraretur matrimonium circa denuntiatio-
nes dispensauit, ac Sacerdoti acidam facultatem
attribuit, vt adhibitis testibus contrahere volen-
tes irrequisito Parocho maritaret. Quod & fa-
ctum, sed non sine aliquorum scrupulo, qui re-
uera legitimè inhibitum censuerunt, licet à Me-
tropolitani mandato, & Censuris adiectis appel-
lauit. Et iuxta horum satis verosimile iudicium
procedit quæstio, tunc dictis sub terminis agi-
tata.</P>
<P>  <absatz-nummer>768.</absatz-nummer> Ad quam tamen Auctor respondit com-<marginalia>Validum|fuesse matri-|monium|assistente|Sacerdote|ab Episcopo|inhibito de-|signato, quia|assistentia|non est actus|iurisdictio-|nis.</marginalia>
missionem fuisse validam, & ita ea ex parte mini-
mè matrimonij contractum claudicasse. Id quod
probauit Primò, quia assistentia Parochi in ma-
trimonio non est actus iurisdictionis, vt tradit
Salcedus ad Bernardum Diaz Cap. 73. Versu.
Vndecimò prætermittendum. Et videtur apertum,
nam licet dissentiat & contradicat, quando co-
ràm ipso contrahitur, validum erit matrimonium,
vt decreuit sacra Cardinalium Congregatio, quem
refert Salcedus Cap. citato. Item quamuis Paro-
chus sit nominatim denuntiatus, matrimonium,
cui assistat, est validum, vt affirmant P. Henri-
quez lib. 11. de Matrimonio Cap. 3. nu. 4. & colli-
gitur ex Nauarro Cons. 9. de sponsalib. Cùm ta-
men certum sit acta iurisdictionalia iudicis ex-
communicati non tolerati esse nulla Cap. Ad pro-
bandum de re iudic. & Cap. Licet de sent. ex com.
in 6. Prætereà P. Henriquez citato Cap. nu. 5. iun-
cta Glossa lit. Q. cum Paludano in 4. dist. 23. q. 3.
affirmat Parochum nominatim denuntiatum pos-
se licentiam alteri Sacerdoti conferre vt assistat
matrimonio: ergo idem potuit Episcopus licet
inhibitus.</P>
<P>  <absatz-nummer>769.</absatz-nummer> Circa quam resolutionem ea apud Re-<marginalia>Resolutio|præfata com-|probatur.</marginalia>
centiores Scriptores occurrunt, ex quibus illa
possit egregiè confirmari; assistentiam enim Pa-
rochi, & idem est de Episcopo, Parochorum su-
premo, non esse actum iurisdictionis communi-
ter affirmant, vt videri potest apud P. Thomam
Sancium lib. 5. de Matrimon. Disp. 21. nu. 4. vbi
alios adducit, & neminem contradicentem, Ba-
silius Poncius lib. 5. cap. 17. P. Ægidius disp. 27.
dub. 2. P. Gaspar Hurtadus disp. 5. Difficult. 8. P.
Palaus disp. 2. Puncto 13. §. 10. nu. 6. Cùm ergo
actus iurisdictionis non sit, validè ab excommu-
nicato, suspenso &c. potest exerceri. Quomodo
autem cùm Parochi vt Parochi sit. rationem iu-
risdictionis non habeat, rectè explicatur à P. San-
cio, nec difficilè intelligitur posse dari actum ali-
quem in iudice, quo auctoritatem præstet, nec
tamen iurisdictionem exerceat, quia sententiam
non profert, neque ea, quæ ad illam ordinantur,
potestatiuè disponit. Sicut enim iurisdictio in
foro animæ est potestas ad absoluendum, ita in
externo sua etiam debet esse sententia, vel ligans,
vel absoluens, voluntariæ aut contentiosæ pote-
statis, ad quam etiam pertinet dispensatio. Sic
in Episcopo est potestas approbandi Reliquias,
in qua approbatione magis videtur auctoritatem
præstare, quàm iurisdictionem exercere, vnde &
à non Di&#x0153;cesano præstari posse aliàs diximus.
Neque enim dici potest erga Reliquias propriè
iurisdictionem habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>770.</absatz-nummer> Id etiam quod ex P. Henriquez & Pa-<marginalia>Circa licen-|tiam assi-|stendi à</marginalia>
ludano assertum, posse scilicet Parochum excom-
municatum licentiam conferre Sacerdoti alteri<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0323.jpg/>
@@1@<SE323>308 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>vt assistat matrimonio, tenent etiam P. Sancius<marginalia>Parocho|excommuni-|cato con-|cessam.</marginalia>
suprà num. 8. P. Palaus, apud quem Zeballos &
Gutierrez n. etiam 8. P. Gaspar Hurtadus, & Ba-
silius Poncius suprà P. Rebellus lib. 2. de obligat.
iustitiæ q. 8. P. Sa Verb. Matrimonium nu. 1. &<marginalia>Leander|Tom 2.|Tract. 9.|Disp. 7.|Quæst. 26.|Diana Par-|te 7. Tract.|4 Resol.|233. in fine.|Sententia|affirmans|adpraxim|non adscis-|cenda.</marginalia>
quamplures alij, ob præfatum fundamentum.
Non tamen est ita certum, vt oppositum non sit
probabile, immò & valde probabile, vt affirmat
P. Sancius supra nu. 6. & ideò non videtur regu-
lariter loquendo ad praxim aduocandum, cùm
in materia Sacramentorum certa sint incertis
præferenda. Et quidem licentiam huiusmodi im-
pertiens, licet excommunicatus sit, potest per
se assistere, & id quidem sine peccato ratione ne-
cessitatis, vt graues Scriptores tradunt, & videri
potest apud P. Hurtadum suprà: ergo perperàm
facit, dum licentiam confert, quam adeò est pro-
babile non esse profuturam. Pro quo & stat P.
Layman Tract. 10. Parte 2. cap. 4. nu. 5. & op-
positę nō leuia fundamenta. Et certat P. Ægidius
suprà nu. 25. dicens licentiam talem esse actum
iurisdictionis vel dominij, quo excommunicatus
nominatim priuatur, eo quòd Sacerdotem non
qualificatum reddat aptum ad assistentiam pro
matrimonij celebratione, in quo quidem Eccle-
siasticam exercet potestatem, vnde non videtur
satisfieri ex eo quòd dicitur excommunicatum
non priuari suorum bonorum dominio & vsu:
nam id quidem verum est de bonis, quæ ipsi non
competunt vt Parocho, & Ecclesiasticam im-
portant potestatem. Id autem quod alij dicunt,
potestatem dictam non conferri à Parocho, sed
ab Ecclesia in Concilio Tridentino, posita Pa-
rochi designatione, quod etiam in casu licentiæ à
non excommunicato concessæ dicendum: quia
collatio dicta non est actus potestatis Parochi,
vt Parochus est, sed est actus auctoritatis à Tri-
dentino annexæ officio Parochi. Quo pacto dis-
currit P. Gaspar Hurtadus suprà num. 27. minùs
videtur expediens, nec conforme doctrinæ P.
Sancij nu. 9. vbi absolutè asserit Parochum, dum
licentiam concedit, verè sibi illum substituere,
quia verè habet substituendi facultatem; vnde
non sunt constantes responsiones. Et ita, vt dixi,
à præfatæ sententiæ vsu temperandum, nisi in
casu grauis necessitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>771.</absatz-nummer> Quod autem ab Auctore dictum de li-<marginalia>Soli Sacer-|doti posse|licentiam|assistendi|con cedi.</marginalia>
centia alteri Sacerdoti tradenda, vbi supponitur,
ei, qui Sacerdos non est, non posse concedi, est
quidem multorum sententia, quam citatis Na-
uarro, P. Henriquez, Petro de Ledesma, Emma-
nuele & Vega, tenet P. Sancius suprà Disp. 20.
nu. 10. P. Palaus nu. 5. P. Hurtadus nu. 25. Basi-
lius Ponci, & alijcitati, dum licentiam ad solùm
Sacerdotem videntur limitare, verbis Tridentini
inhærentes Sess. 24. Cap. 1. de Reformat. ibi, vel
alio Sacerdote. Et quidem P. Henriquez lib. 11.
cap. 3. nu. 5. affirmat omnes Theologos & Iuris-
peritos ita sentire, sicut & P. Hurtadus in eo con-
uenire Doctores. Omitto quæstiones alias circa
assistentiam huiusmodi, quia communes. Tan-<marginalia>P Auila vt|sententiam|mutauerit,|pro quo Pa-|trem se recte|citari contra|Leandrum|ostenditur.</marginalia>
tum addendum P. Auilam de Censuris Parte 2.
cap. 6. disp. 3. dub. 1. conclus. 1. mutasse senten-
tiam circa id, quod dixerat de valore matrimonij
cum assistentia Parochi nominatim excōmuni-
cati. Contendit etiam Leander Quæst. 25. non be-
nè pro sententia affirmante citari P. Sa à Basilio<-P>@@

<-P>Poncio, cùm hæc illius sint verba: Sufficit &
Parochus toleratus, etiamsi alioquin excommunica-
tus, aut suspensus, modò non sit per sententiam pri-
uatus officio. Sic ille de tolerato tantùm locutus.
Sed vero optimè potuit à Basilio, sicut à Nobis
pro dicta sententia citari; conclusio enim illius
clausulæ id manifestissimè conuincit: Modò non
sit per sententiam priuatus officio. Atqui nominatim
denuntiatus non ideò est priuatus officio, vt con-
stat: ergo potest assistere. Incæpit autem à tole-
rato, & quæ statim ab eo addita doctrinā amplia-
runt; & ita illud, Etiamsi alioquin excommunica-
tus &c. id ipsum indicat, alioquin frustrà addi-
tum fuisset, cùm nihil nouum importet; & par-
ticula Alioquin id ipsum manifestat.</P>
<negEZ><A+1>De Matrimonio celebrato cum mandato
non subscripto, deprehenso postmodum
subscriptionis defectu.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>772.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta res accidit, cùm Petrus Ioanni man-<marginalia>Casus pro-|ponitur.</marginalia>
datum contulisset, vt suo nomine Mariæ
in alio degenti oppido manum porrigeret mari-
talem. Quod & factum coràm Parocho & testi-
bus, sed posteà subscriptionis defectu deprehen-
so. De quo cùm certior factus fuisset Petrus, re-
scripsit Mariæ vt curam circa id deponeret, ven-
turum se opportunè affirmans, & omnia penitus
perficienda. Aduentum tamen illa non expecta-
uit, sed citra nuptiale vinculum alteri commista
ex eo concepit. Circa quod Patres Collegij Li-
mensis ab ipso sunt Ecclesiastico iudice consulti
ante Petri aduentum, quem pro certo habeba-
tur pro matrimonio certaturum, neque à prose-
cutione caussæ destiturum. Et varia quidem cir-
ca illam Patrum fuere iudicia, suum tamen Au-
ctor protulit dicens in foro interiori validum<marginalia>Resolutio|affirmatiun$unclear|valoris in|foro inte-|riori.</marginalia>
fuisse matrimonium, quod ex eo ostendit, nam
conditiones mandati pro marrimonio sunt tres,
vt constat ex Cap. finali de Procurat in 6. Prima
vt mandatum sit speciale, & circa determinatam
personam. Secunda vt non possit substituere. Ter-
tia, vt tempore, quo Procurator contrahit, non
sit mandatum reuocatum. Ex quo apparet sub-
scriptionem non esse de substantia mandati, &
solùm ad probationem in foro externo deserui-
re. Iuxta quæ si Petrus fateatur se dedisse
mandatum, aut id possit testibus comprobari,
validum erit matrimonium etiam in foro exte-
riori.</P>
<P>  <absatz-nummer>773.</absatz-nummer> Inconueniens autem, quod timeri po-<marginalia>Non tamen|adulterium|mulierem|commisisse.</marginalia>
test, si Petrus Mariæ lapsum carnalem agnoscat,
ex eo vitari potest, quod vt femina censeatur
adultera, debet illa sibi persuadere se habere ma-
ritum: vnde si probabiliter existimet eum ob-
ijsse, etiamsi nulla ab Ecclesia petita licentia nu-
bat, vt sæpiùs fiebat ante Concilium Tridenti-
num, & posteà qui mortuus putabatur, adue-
niat, de adulterio illam non poterit accusare, vt
tradit Glossa Cap. In præsentia de sponsalibus.
Angelus verb. Matrimonium 3. Impedim. 13. nu.
4. Syluester verb. eod. 3. q. 13. Tabiena Verb.
Impedimentum Imped. 10. num. 2. P. Henriquez
lib. 11. de Matrim. cap. 17. nu. 4. lit. Y. & com-
muniter Doctores. Probaturque efficaciter ex<marginalia>Cap. Cùm|per belli-|cam 34. q. 2</marginalia>
Cap. Cùm per bellicam 34. q. 2. ibi: Nec tamen<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0324.jpg/>
@@1@<SE324>Casus quidam circa Matrimonium. 309
<duolan 2><-P>culpabilis iudicetur, & tamquàm alieni iuris perua-
sor, qui personam eius mariti, qui iam non esse exi-
stimabatur, assumpsit. Ergo idem erit in casu præ-
senti, quandoquidem Maria nequit in foro exte-
riori conuinci sciuisse Petrum suum esse mari-
tum. Potuit siquidem, vtpotè iuris ignara, cre-
dere defectum subscriptionis fuisse substantia-
lem, nec assentiri Procuratori affirmanti à Petro
mandatum accepisse: quia licet possit quis vni<marginalia>Vni testi vt|possit credi.</marginalia>
testi credere, iuxta Glossam in l. Titio fundus ff.
de condit. & demonstrat. Felinum in Cap. Cùm
contingat. de Rescrip. Panormitanum in Cap.
Sicut Nobis: de Secret. & re iudic. Sed non tene-
tur Cap. Cùm à nobis de testibus. Neque ex epi-
stola Petri conuinci, cùm potiùs ex ea persua-
deri posset matrimonium fuisse nullum, quando-
quidem ille sua præsententia perfecturum id,
quod defuerat, asserebat: præterquam quòd epi-
stolæ simplici, & minimè comprobatæ, credere
minimè tenebatur. Non poterit ergo in foro ex-
terno tamquàm adultera puniri, cùm probari ne-
queat iniustitiam contra maritum commisisse; &
forte neque in foro conscientiæ illa extitit, quia
iuxta dicta potuit defectum subscriptionis sub-
stantialem reputare. Sic habet Scriptum illud, in
cuius fine ita subditur. Sic sentio sub meliori iudi-
cio 27. Martij 1599. Ex quo apparet Auctorem
docti discursus vnum fuisse, quidquid alij sense-
rint, quod & sequentia manifestant, dum ita
suametipsius manus scribit P. Stephanus.</P>
<P>  <absatz-nummer>774.</absatz-nummer> Post præfatum responsum adhibitum<marginalia>Resolutionis|Auctor il-|lam confir-|mat, & tue-|tur, peculia-|ri doctrina|circa legem|ciuilem.</marginalia>
difficultatem mouit vir doctus, eo quòd inuenisse
legem se diceret, in qua disponitur, vt manda-
tum sine subscriptione validum non sit. Ad quod
dico legem hanc agere non posse de mandato
procuratorio, ad contrahendum matrimonium,
sed ad ciuilia alia negotia: nam licet iuri naturæ
stando Princeps sæcularis possit impedimenta
matrimonij statuere, & matrimoniales caussas
pertractare: id tamen illis est à Canonico iure
prohibitum, vt tenent communiter Doctores, &
constat ex Cap. Tuam de ordine cognit. & Cap.
1. de Sponsalibus. Et ex Concilio Trident. Seßion.
24. Can. vlt. & ita nequit stare vt per dispositio-
nem cuiusquam legis ciuilis sit nullum matrimo-
nium, quod iuri naturæ stando esset validum. Se-
cundò, dato casu quòd esset talis lex, solùm quo-
ad forum externum deberet intelligi, sed non
quoad forum conscientiæ, quia leges ciuiles ferè
semper quoad forum externum loquuntur; fo-
rum autem conscientiæ non innititur præsump-
tioni, sed veritati. Aliud acutim hoc loco occur-<marginalia>Difficultas|ex Concil.|Trident.|requirente|vt de matri-|monio con-|stare possit|Ecclesiæ.</marginalia>
rit, quod maiorem potest difficultatem ingerere,
ex eo quòd intentio Concilij Tridentini in clan-
destinorum matrimoniorum annullatione fuit, vt
nullum esset matrimonium, de quo non posset
Ecclesiæ in foro externo constare. Vnde si man-
datum prædictum sine subscriptione fuit & te-
stibus, non poterit in foro externo de illo Eccle-
siæ constare: & ita iuxta illius mentem debet
inualidum pronuntiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>775.</absatz-nummer> Sed hoc non obstante affirmo validum<marginalia>Quomodo id|non obstet|luculenter|declaratur.</marginalia>
esse in foro conscientiæ & probo Primò, quia ser-
uata est forma Concilij: ergo fuit validum. An-
tecedens probo, quia matrimonium per Procu-
ratorem celebratur quando ille contrahit cum
altero contrahente: & hic, de quo agimus, co-<-P>@@

<-P>ràm Parocho & testibus contraxit. Et confir-
matur, quia Concilium non præcipit vt manda-
tum coràm testibus tribuatur, & per consequens
id antiqui iuris dispositioni relinquit: nam à iure
antiquo non est recedendum, nisi quatenus con-
tinetur in nouo l. præcipimus C. de appellat. Er-
go. Et quod Concilium non præcipiat vt man-
datum coràm testibus tribuatur, ex eo probo,
quòd illud est copulatiuè locutum de Parocho &
testibus: Qui aliter quàm præsente Parocho & te-<marginalia>Conci lium|Trident.</marginalia>
stibus &c. Et praxis ipsa ostendit non esse neces-
sarium, vt mandatum coràm Parocho præbea-
tur; & ita neque necessarium erit pro conscien-
tiæ foro vt coràm testibus exhibeatur: Secundò
probatur, quia Decretum hoc Concilij, cùm sit
annullatiuum contractus adeò in Iure fauorabi-
lis, debet strictè intelligi: & ita Declarationes
omnes Congregationis Cardinalium, quas circa
illum vidi, in fauorem matrimonij fuerunt, de-
cernentes validum fuisse. Nam si vnus Parochus
licentiam tribueret simplici Sacerdoti vt matri-
monio duorum Paræcianorum assisteret, idque
sine testibus, matrimonium esset validum in fo-
ro conscientiæ, nec tamen posset in foro con-
scientiæ probari, & ita nullum pronuntiare-
tur, si Parochus se licentiam dedisse pernegarit.
Et in casu simili huic matrimonium in foro ex-
terno est nullum pronuntiatum: & vni ex parti-
bus docti Theologi dixerunt, quòd si reuerà sci-
ret Parochum dedisse licentiam, non posset ma-
trimonium aliud inire, non obstante sententia
nullitatis. Sic doctus Pater.</P>
<Z><A+1>Notantur aliqua circa Resolutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>776.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Res conditiones in mandato procura-<marginalia>De condi-|tionibus|mandati pro|matrimonio.</marginalia>
torio ad matrimonium requisitæ di-
cuntur ex Cap. Finali de Procuratoribus in 6. ibi:
Si ad hoc mandatum habeat speciale. Non poterit de-
putare alium. Si à domino non fuerit reuocatus. Alij
autem quatuor apponunt, vt scilicet sit ad contra-<marginalia>Cap. final.|de Procur.|in 6.</marginalia>
hendum cum certa persona, vt videri potest apud
P. Thomam Sancium lib. 2. de Matrim. Disp. 11.
in principio. Et illam quidem Auctor Resolutio-
nis agnoscit, & in dicto Capite contentam vide-
tur supponere, vt vnam & eamdem constituant
verba illa, Si ad hoc mandatum habeat speciale, ad
specialitatem enim maximè videtur determina-
tio personæ spectare, & ita Glossa in citat. Cap.
illam exprimit, quæ & expressa in l. generali ff. de
ritu nuptiar. Vbi cùm de re constet, circa alia
non est opus digladiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>777.</absatz-nummer> Iam quod ad valorem illius matrimonij<marginalia>Circa valo-|rem matri-|monij, de quo|est quæstio,|quæ aduer-|sa occurrant</marginalia>
spectat, licet probabilis videatur Auctoris præfa-
ti sententia, potest tamen non immeritò circa il-
lam dubitari. Stat equidem posse procuratorium
mandatum sine Scriptura præstari, quod cum
alijs tenet P. Sancius citata Disp. 11. nu. 14. De-
bet tamen illud aliunde constare. Quando autem
fides ad Scripturam reuocatur, si subscriptione
careat, eius vacillat auctoritas, vnde generaliter
pro contractibus requiritur, vt videri potest apud
Caldas Pereira Tractatu de Empt. & vendit. lib. 4.
Cap. 4. nu. 41. leges Lusitaniæ adducentem, &<marginalia>Subscriptio|in instra-|mentis ne-|cessaria.</marginalia>
Matienzum in lib. 5. Recopilat. Tit. 4. Gloss. 3. nu.
7. & 8. qui leg. 13. lib. 4. Tit. 25. adducit. Et li-
cet credi vni testi queat, id certè graues & con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0325.jpg/>
@@1@<SE325>310 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>cludentes habet exceptiones; & in caussis matri-
monij, cùm de contrahendo agitur, illæ occur-
runt, & videri possunt apud citatum P. Sancium
lib. 3. Disp. 37. vbi de Sacerdote assistente matri-<marginalia>Vni testi|quando non|credatur.</marginalia>
monio, qui ad id dicitur à Parocho habere licen-
tiam, Cùm enim res sit grauissima, & ad exter-
nam Ecclesiæ gubernationem spectans, plena in
eo est fide procedendum fundamentis irrefraga-
bilibus roborata. Quamuis autem citatus Scrip-
tor Conclus. 2. affirmet, quòd si persona esset val-
de digna, posset ei fides adhiberi, vt in casu, de
quo ibi: in nostro autem nihil tale occurrit, &
est maior in eo difficultas, vt constat, dum vnus
nomine alterius contrahit, quia in eo maius po-
test esse periculum, vbi de substantia etiam Sa-
cramenti agitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>778.</absatz-nummer> Et est quidem vsu Ecclesiæ receptissima<marginalia>Praxis de|non necessa|ria assisten-|tia in man-|dato Parochi|& testium,|vt non ob-|stet</marginalia>
sententia, iuxta quam in procuratorij datione
mandati pro matrimonio assistentia Parochi &
testium non requiritur, pro quo P. Sancius citata
Disp. 11. nu. 23. quod & Leander asserit esse cer-
tissimum Disp. 4. Quæst. 17. allegans Dianam,
Machadum, & P. Palaum, quia Concilium Tri-
dentinum pro matrimonio ipso, & non pro man-
dato prædictam assistentiam requisiuit. Sed ex
eo matrimonij, de quo agitur, valor nequit fir-
miter stabiliri; quia licet solemnitas illa necessa-
ria non sit; est tamen necessaria mandati aucto-
ritas, cui possit & debeat fides in facie Ecclesiæ
præstari. Et quidem non videtur quomodo in fa-
cie Ecclesiæ propriè celebratum matrimonium
dici possit, vbi de contrahentis sufficienter non
constat voluntate. Et suspicari quidem meritò
potuit in Scripto momenti tanti subscriptionem
non additam, lapsum non fuisse memoriæ, aut
accidisse casu, sed mysterium aliquod eo in defe-
ctu latuisse. Licet etiam leges subscriptionem re-<marginalia>Leges ciuiles|vt queant|allegari.</marginalia>
quirentes non possint pro matrimonio vt tales al-
legari, cùm ciuiles sint, & ita impedimentum
nequeant pro eodem importare: rectè tamen al-
legari possunt quatenus id, quod est de iure na-
turæ, indicant, fundamentum scilicet necessa-
rium in Scriptura, vt possit eidem adhiberi fides,
quando de caussis publicis & magni momenti
agitur. Ita quod de non necessaria Scriptura in
mandato procuratorio iuxta leges ciuiles habe-
tur, mandato pro matrimonio applicatum ab An-
gelo Consil. 122. vt videri potest apud P. Sancium
cit. nu. 14. quibus non potuit conuenienter ob-
ijci sinistrè, vbi de matrimonio agitur, leges ci-
uiles allegari. Et quidem matrimonium dictum
in foro externo non admittendum dicitur, nisi
mandatum comprobetur, Vbi rogandum, cur
non admittatur? & dicendum ita esse, quia sub-
scriptio deficit. Et rogandum vlteriùs, vnde ha-
beatur necessariam esse subscriptionem? Ad quod
si dicatur ita per leges haberi: illæ equidem ciui-
les sunt. Si autem ad ius naturæ recurratur, quia
vbi deest subscriptio, firmitas testimonij vacillat:
ergo iudicio Ecclesiæ matrimonium tale est nul-
lum, quia defectus est notabilis in mandato,
vt quis pro alio contrahat, & ita non solum
in foro externo, sed etiam in foro conscien-
tiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>779.</absatz-nummer> Neque argui potest ex eo quòd possit<marginalia>Matrimo-|nium esse|validum</marginalia>
esse matrimonium quandoque validum in foro
conscientiæ, non verò in foro externo, vt in ca-<-P>@@

<-P>su adducto de Sacerdote assistente cum licentia<marginalia>posse in foro|conscientiæ,|& quid in-|de Vbi de|adulterio in|casu præ-|senti.</marginalia>
Parochi, eam posteà negantis, & sic aliàs. In ca-
su autem præsenti id negari potest ob adducta
fundamenta, ex quibus etiam fit mulierem præ-
dictam de adulterio incusari minimè potuisse.
Neque necessarium est ad ignorantiam iuris ha-
beri recursum, quia cùm circa defectum dictum
mota fuerit quæstio, circa ius suum potuit pro-
babiliter instrui, cùm diuersa circa illam fuerint
iudicia. Et quidem cùm in foro externo matri-
monium fuerit reputatum nullum, in eo non po-
tuit vt adultera damnari. Pro foro autem con-
scientiæ agnoscet ex eius confessione Sacerdos
an circumstantia adulterij eius fuerit cumulata
turpitudo, si se reputauerat maritatam. Iuxta
quæ in Tribunali S. Inquisitionis non solùm<marginalia>Quid de bi-|gamis circa|punitionem|in S. Inqui-|sitione.</marginalia>
ponitur, qui post legitimas nuptias viuente con-
iuge alias contrahit, sed etiam qui illegitimè
contraxit, putans tamen se legitimè coniugatum,
vt videri potest apud Magistrum Sousam in Apho-
rismis Inquisitorum lib. 1. cap. 35. nu. 5. ex Alber-
no, Et Farinacio.</P>
<negEZ><A+1>Circa promissionem Matrimonij viri Hi-
spani cum Æthiopissa, firmatam Iura-
mento.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>780.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Vm distinctione responsum: scilicet<marginalia>Resolutio ni-|gatiua pro|viro hono-|rato, ratione|excessus in|promissione.</marginalia>
non obligare, si vir esset nobilis, aut
sortis non infimæ: consideratis enim persona-
rum circumstantijs promissio talis fuit excessiua,
& prodigalitas quædam. Et quando quod pro-
mittitur actus virtutis non est, neque promissio
obligat, neque iuramentum, vt ait Caietanus 2.
2. arti. 7. circa responsionem D. Thomæ ad 3. §. Ad
euidentiam. Et §. Ad primam harum. S. Thomas
ibid. Couarrubias Cap. Quamuis pactum p. 1. §. 3.
nu. 4. Vers. Tertiò ad huius. Medina in Summa §.
4. de tertio præcepto. Condit. 3. regula. 1. Et pro-
batur ex Cap. Quanto de iur. iurand. §. Super.
Sed ad maiorem securitatem iuramenti relaxa-
tionem ab Ordinario postulandam. Et omnia
prædicta sunt Mag. Soti doctrinæ conformia lib.
4. de Iust. & Iur. q. 7. art. 1. in solut. ad 2. vbi sic<marginalia>Domin.|Sotus.</marginalia>
ait: An verò si quis illis superfluum aliquid pollice-
retur, teneatur promissum seruare? Respondetur te-
neri, nisi excessus ad prodigalitatem pertingeret: nam
tunc malè promissum esset, in quo rescindenda esset
fides, etsi cum iuramento esset promissum: nam iu-
ramentum de re illicita non obligat. Sic ille, statim
addens: Consultius est tamen in huiusmodi euenti-
bus relaxationem procurare. Idem tenet Ludoui-
cus Lopez in Instruct. Conscien. 1. p. Cap. 107.
ad finem. Et colligitur ex Nauarro in Manuali
cap. 16. nu. 18. & ex Emmanuele Roder. Cap. 40.
de Restitut. Conclus. 4. vbi tamen nihil de relaxa-
tione iuramenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>781.</absatz-nummer> Et quamuis verum sit Caietanum suprà<marginalia>Caietani|doctrinam|circa iura-|menti rela-|xationem|non obstare.</marginalia>
§. Ad Secundam autem asserere, quòd quando ma-
teria iuramenti est licita, Ecclesia non relaxat iu-
ramentum, nisi in casu, quo illud sit vi magna
extortum. Cap. Abbas, de his, quæ vi, metusq; c.
fiunt. Ergo casu quo, materia iuramenti, de quo
agitur, licita sit, non poterit à Prælato relaxari,
quia ius tertij concernit. Quando scilicet licita
sit: si enim sit manifestè illicita, nulla est relaxa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0326.jpg/>
@@1@<SE326>Casus quidam circa Matrimonium. 311
<duolan 2><-P>tionis necessitas: fuit enim nullum, & non entis
nullæ sunt qualitates. Et per consequens nec ob-
ligatio. Respondetur doctrinam Caietani tunc
locum habere, quando post adimpletum iura-
mentum, potest damno quod is, qui iurauit, pa-
titur, remedium adhiberi. Vt accidit in eo, qui
vsuras se soluturum iurauit, quas soluendas Ius
præcipit. Cap. Si debitores de Iureiur. quas po-
test repetere statim, & redhiberi iubebuntur, ad
iniuriam ab vsurario illatam propulsandam. In
casu autem, de quo est quæstio, iuramento im-
pleto, non est locus remedio, & ita à Prælato ob
maius animarum bonum poterit relaxari. Si enim
contrahat inuitus, ob dedecus inde consurgens,
timeri potest ne sit in perpetuo coniugis vilissi-
mæ odio futurus, immò & filiorum ex ventre
seruili parilis conditionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>782.</absatz-nummer> Nec solùm poterit Prælatus iuramen-<marginalia>Posse rela-|xari etiam|in promis-|sione excessi|ua pecuniæ|&c.</marginalia>
tum relaxare, quando magnus fuit qualitatum
excessus: sed etiam quando promissio pecuniæ
fuit, aut rei æquiualentis, sed cum superfluitate,
vt aiunt Sotus, & Ludouicus Lopez, superiùs
adducti: quia licet promissio non sit euidenter
illicita & prodiga, (tunc enim relaxatione opus
non est iuxta dicta) & ius tertij concernat, po-
terit Prælatus relaxare, vt sic excessibus, & im-
prudentijs remedium adhibeat, quibus esse ob-
noxij solent homines turpiter inflammati. Pro
quibus Couarrubias suprà §. 3. nu. 5. Vers. Sep-<marginalia>Couarrub.</marginalia>
timò principaliter. Et Emmanuel Rodericus in
Summa Cap. 100. de Voto Conclus. 3. Couarrubiæ
verba sunt. Si iuramentum fuerit priuato præstitum
super aliquo contractu, vel conuentione, non poterit
Summus Pontifex eius obligationem per dispensatio-
nem remittere, nisi subsit caussa. Sic ille, videndus
etiam nu. 2. Vers. Tertiò, ad huius. Tenebitur ta-
men is, de quo agimus, aliquid dare feminæ præ-
fatæ arbitrio boni viri: id scilicet quod ille po-
tuisset illi promittere, nec esset superfluum, con-
siderata seruilis personæ vilitate. Iuxta Nauarri
doctrinam citato loco, & communem sensum a-
liorum. Sic Auctor sua & ipsius manu, & æsti-
matione dignis characteribus, licet minimè à
venustate commendandis.</P>
<P>  <absatz-nummer>783.</absatz-nummer> Et illius resolutionem præter citatos de<marginalia>Qui faueant|resolutioni.|& P. Sācius|vt obstet, &|suffragetur.</marginalia>
notabiliter imparibus loquentes tenent præter
citatos, Mercadus Palacius, Salon, & Bañez apud
P. Thomam Sancium lib. 1. de Matrim. Disp. 14.
nu. 1. Contrarium tenentem nu. seq. cum Vera-
cruz, Corduba, & P. Molina Tomo 2. Disp. 251.
ex eodem ponens praxim Ecclesiæ ita habere hu-
iusmodi fidem seruare agentis, & neminem au-
dere affirmare oppositum. Quod est sanè mirum,
cùm multi sint Doctores, vt vidimus, aliter sen-
tientes. Sed verò num. seqq. eas adhibet excep-
tiones, vt vix generalis doctrina sit locum habi-
tura. Inter alias autem illa à re præsenti quam
verissime facit, pro qua ita scribit: Idem dicerem
quoties est timor probabilis peßimi exitus, vt odij ca-
pitalis inter ipsos contrahentes. Sic Menocbius eo nu.
66. (scilicet Consil. 1.) Gutierrez nu. 23. (Canon.
qq. q. 20.) Sic ille. Idem tenent P. Gaspar Hur-
tadus Disp. 2. de Matrim. Diffic. 14. Vers. Secundò
vbi ait in eo conuenire Doctores. P. Palaus Disp. 1
Pun. 27. n. 7. P. Ægid. Disp. 23. n. 68. vbi Panor-
mitanum in Cap. Requisiuit de Sponsalibus citat. &
Nauarrum loco superiùs allegato. Et alij.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>784.</absatz-nummer> Supponitur autem in præfata resolutio-<marginalia>Quid circa|contrahen-|tem Euro-|pæum infimæ|conditionis.</marginalia>
ne hominem infimæ sortis, etiam Europæum, ad
promissionem adimplendam teneri. In quo qui-
dem maxima est adhibenda consideratio, stante
seruili feminæ conditione, sic enim præter inæ-
qualitatem in alijs qualitatibus notabilem, illa
extat, quæ ex seruitute resultat, & est sanè per-
magna, ob matrimonij vsum non facilem futu-
rum, & rixarum occasiones cum dominis. Vnde
videtur & circa tales relaxationem posse promis-
sionis præstari. In quo & ratio habenda loco-
rum, in quibusdam enim coniugia talia sunt fre-
quentia, secus in alijs. Certe vbicumque, & quo-
tiescumque summè esset difficilis promissionis
impletio, & exitus eatenus infelices timerentur,
regula est prædicta seruanda, & fauendum ma-
ximè libertati promittentis, quia turpius eijcitur,
quàm non admittitur hospes, loquitur Pontifex in
Cap. Quemadmodùm, de iureiurando, prophani
Scriptoris verissima sententia decorata.</P>
<Z><A+1>Peculiaris Resolutio circa impedimentum
Criminis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>785.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Ntonius & Ioanna per tempus ali-<marginalia>Casus pro-|positus cum|duplici quæ-|stione.</marginalia>
quod inter se carnale commercium
habuerunt, de futuro coniugio agente illo, &
affirmante ista se ob metum Patris id non perage-
re, facturam tamen, si pater moreretur. Votis
tamen interuenit pater eam ferè inuitam, & mi-
nis coactam alteri tradens: sed euentu (vt in hu-
iusmodi solet euenire nuptijs) infelici: in Anto-
nij siquidem turpi consortio perseuerans, ex eo
filium peperit. Quam ob caussam, & propter
amorem, qua illam prosequebatur, aliquoties
illi dixit: Si moriatur maritus, me in maritum ac-
cipies ad legitimandum filium? Qua annuente, &
Patronio id ipsum identidem percontante, il-
la ipsum à percontatione prohibuit dicens se à
Confessario ob id valde reprehensam. Neque illi
de impedimento inde resultante quidquam re-
sciebant. Vbi duo quæri possunt Primum circa
verba Antonij pro matrimonio futuro. Secun-
dum, an ignorantia impedimenti suffragetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>786.</absatz-nummer> Et ad Primum non interuenisse impedi-<marginalia>Promissio-|nem esse|vtrimque|necessariam.</marginalia>
mentum criminis responsum, si verba alia aut
promissiones neutiquàm extiterunt: Quia ad
impediendum matrimonium necessarium est vt
vtrimque promissiones interueniant, quæ ad
sponsalia sufficerent, Et ita si vir promittat femi-
næ, & illa acceptet, sed non repromittat, impe-
dimentum non consurgat, vt affirmat P. Henri-
quez lib. 12. de Matrim. cap. 14. nu. 3. vbi & ad-
dit hanc resolutionem amplexum Archiepisco-
pum Granatensem D. Petrum Guerrerum post
valde doctarum personarum consultationem.
Quod & colligitur ex D. Antonino 3. p. tt. 1.
Cap. 5. Syluestro vorb. Matrimonium 8. q. 9. par-
tic. 4. & Tabiena Tit. Impedimentum 7. nu. 5.
qui ferè clarè dicunt promissionem requiri ex
parte vtriusque. Et in casu præsenti ex parte
Antonij promissio non extitit, sed perconta-
tio solùm, & tacita acceptatio voluntatis Io-
annæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>787.</absatz-nummer> Si autem promissio extitisset, ex eo<marginalia>Cessatio à|promissione|non obstat,</marginalia>
quòd illa ob reprehensionem Confessarij ab eo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0327.jpg/>
@@1@<SE327>312 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tractatu cessauit, non cesauit impedimentum.<marginalia>pro quo casus|adducitur,|cui fit satis.</marginalia>
Contra quod tamen est argumentum, quod sa-
tis vrgens apparet desumptum ex Panormitano
& Soto dist. 37. q. vnica. arti. 4. Syluestro suprà
partic. 5. Iuxta quos, si vir vxoratus promittat
Bertæ sine adulterio, & iam viduus cum Anna
contrahat, eoque durante matrimonio adulte-
rium cum Berta committat, non consurgit im-
pedimentum, & ita mortua Anna potest cum
Berta legitimè copulari. Et ratio est quia quan-
do cum Anna contraxit, à promissione recessit,
qua se Bertæ obligarat. Cùm ergo in nostro
casu Ioanna à promissione, quam Antonio præ-
stiterat, pariter recesserit, videtur cessare impe-
dimentum. Respondetur tamen diuersam esse
rationem; nam in casu, de quo præfati Docto-
res, numquàm promissio & adulterium simul
perseuerant: quando enim promissio fuit, non
fuit adulterium: & quando adulterium, iam pe-
nitus promissio esse desierat. Quod secus acci-
dit in casu, de quo est quæstio, in quo & pro-
missio & adulterium concurrerunt, quod est suf-
ficiens ad impedimentum. Nam semel impedi-
mento contracto, nequeunt sic impediti se ipsos
habiles ad matrimonium reddere. Sacri enim
Canones in Cap. Veniens. & Cap. Si quis verò
rem, de eo, qui duxit &c. & Cap. Relatum. 31.
q. 1. Non exigunt vt semper promissio perseue-
ret, sed sufficere promissionem cum adulterio
decernunt. Et per hoc videtur ad Secundum de<marginalia>Ignorantiam|impedimenti|non obstare.</marginalia>
ignorantia impedimenti collata responsio, illam
scilicet non obstare, quandoquidem in Sacris
Canonibus sola promissio cum adulterio ad im-
pediendum matrimonium & dirimendum suffi-
ciens iudicatur, vnde ab Auctore Consilij præ-
fati nihil circa id additum speciale.</P>
<P>  <absatz-nummer>788.</absatz-nummer> Et circa Primum probabiliter ille locu-<marginalia>Resolutio|Auctoris|probabilis,|sed opposita|probabilior|iuxta plures.</marginalia>
tus, mutuam enim promissionem requiri præter
P. Henriquez tenent Vgolinus, Cardinalis Bel-
larminus, Bassolis, Nissa, & Syluester apud P.
Sancium lib. 7. Disp. 79. num. 19. Villalobos, P.
Layman, quos adducit & sequitur Diana Parte
3. Tract. 4. Resolut. 198. pro quo & P. Baunius
Tomo 1. pag. 719. Contrarium tamen vt similius
vero tenet P. Sancius suprà n. 4. 20. & 21. vnde-
cim Auctores allegans, quibus Leander Disp. 14.
Quæst. 13. nouem alios adijcit, eos secutus, ob-
seruans à P. Sancio pro vtrâque parte citari Syl-
uestrum, & affirmans à Basilio meritò citari pro
secunda sententia, quam & ille sequitur Verb.
Matrimonium 8. q. 9. Sed verò in P. Sancio ne-
quit incuriosa citatio notari. Siquidem nu. 4. ci-
tatur ab ipso pro casualio, de quo ille Verb. Ma-
trimonium 8. q. 9. dicto 6. Sed nu. 19. verbo &
q. ijsdem, Dicto tamen 4. quatenus ibi ait suffice-
re ad hoc impedimentum promissionem simpli-
cem sine iuramento, quæ sit desponsatio de fu-
turo. Vnde pro sententia, quæ mutuam promis-
sionem exigit, videtur stare: neque pro opposi-
ta quidquam eo num. occurrit in hoc Scriptore,
vnde citari à Basilio potuerit, à Leandro pro fi-
deliori citatione laudato.<marginalia>P. Sancium|non aduersa-|ri tacitam|acceptatio-|nem insuffi-|cientem iu-|dicantem.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>789.</absatz-nummer> Nec tamen in casu, de quo agimus,
quidquid aliàs sentiat, aduersabitur P. Sancius
Auctori, cùm iuxta illum non sufficiat tacita
acceptatio promissionis, quam tamen Auctor,
vt vidimus sufficientem iudicauit, si repromissio<-P>@@

<-P>extaret. Vnde sic ille statuit nu. 25. & est Con-
clusio 3. Numquàm sufficit taciturnitas eius, cui
promittitur. Quia ea promißio etiā liberaliter facta,
est nociua acceptanti: cùm per eam incurrat delictum
(vt dicam n. 40.) & impedimentum dirimens &c. Et
ita etiam tenent Bonacina, Gutierrez, Candidus,
& Cornejo, quas citat & sequitur Leander supra
Quæst. 14. Econtrario stantibus Basilio, & PP.
Ægidio ac Rebello, quos allegat & sequitur P.
Gaspar Hurtadus Disp. 23. Difficult. 2. nu. 9. ex<marginalia>P Hurtadi|aduersantis|infirmum|fundamen-|tum.</marginalia>
contrario fundamento, quia scilicet in his, quæ
fauorabilia iudicantur; ab eo, cui offeruntur, &
vt talia ei offeruntur, quamuis reipsa non sint
fauorabilia, qui tacet, consentire videtur. Quod
tamen satis videtur infirmum: cùm enim reipsa
fauorabile non sit, quod offertur, & qui audit,
tacet, cùm præsertim in eo graue peccatum ad-
misceatur, minimè videtur consentire; si enim
id esset gratum, non ita verbis parceretur, quæ
amantibus adeò constat esse frequentia, vt meri-
tò sit à Diuo Ambrosio dictum grauiora esse fo-
menta verborum. Constat insuper non semper
ista placere coniugibus, vt ex duobus illis com-
probari potest, de quibus P. Sancius nu. 23. Quæ-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
dam enim adultera (verba illius sunt) adultero spon-
denti futuras nuptias respondit: Faxit Deus vt vir
meus incolumis perstet. Altera verò eidem sponsioni
hoc responsum præbuit: Dirigat Deus, quod diuino
eius obsequio expedientius fuerit. Sic ille, meritò
iudicans nullum ex sponsionibus præfatis impe-
dimentum resultasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>790.</absatz-nummer> Iam quod de cessatione à tractatu nup-<marginalia>Quid cùm|à fide data|desistitur.</marginalia>
tiarum ob Confessarij reprehensionem diceba-
tur, vti certum statuitur à P. Sancio citata Disp.
79. nu. 7. vbi tamen affirmat, quòd si ante adul-
terium fides data soluta sit per vtriusque contra-
hentis mutuam remissionem, & posteâ casu est
copula subsecuta, priori contractu non iterato,
non sit impedimentum: quia prior ille contra-
ctus omninò extinctus erat, & sic non concur-
runt adulterium & fides. Vbi dubitari potest an
quod dicitur de vtriusque contrahentis mutua
remissione, omnino necessarium sit, an verò suf-
ficiat cuiuslibet remissio. Et videtur quidem pro-
babile, iuxta sententiam, de qua nuper, requi-
rentem mutuam promissionem: vnde si ex parte
cuiuslibet illa sit extincta, impedimentum ces-
sat: præfatus autem Scriptor iuxta illam non de-
buit iudicare, cùm contrariam, vt vidimus, am-
plectatur: neque enim in promissionibus his
mutuis tenetur contrahens fidem datam obserua-
re, cùm sit iniquè præstita, vnde iuxta Canoni-
cam doctrinam penitus rescindenda: In malis
promißis rescinde fidem &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>791.</absatz-nummer> Quod ad ignorantiam impedimenti at-<marginalia>Circa igno-|rantiam pro|vtraque|parte funda-|mentum ex|P. Sancio.</marginalia>
tinet, iuxta doctrinam P. Sancij Lib. 3. Disp. 17.
nu. 10. videtur dicendum id, quod est iam breui-
ter indicatum; ait enim quòd licet lex non affi-
ciat ignorantes quoad p&#x0153;nam, benè tamen affi-
cit quoad intrinsecam annullationem actus, pro
quo multos adducit. Nihilominùs ex eodem po-
test oppositum comprobari. Nam lib. 9. Disp. 32.
nu. 49. sic statuit: Vbi lex aut canon punit deli-
ctum nullo iure prohibitum, ignarus legis aut Cano-
nis, sicut excusatur à culpa transgreßionis, ita & à
p&#x0153;na, vt ex omnium mente diximus nu. 6. Sic ille,
qui de impedimento Criminis ita scribit citata<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0328.jpg/>
@@1@<SE328>Casus quidam circa Matrimonium. 313
<duolan 2><-P>Disput. 79. num. 42. Postremum obseruandum est
hoc impedimentum esse solo iure Ecclesiastico indu-
ctum: atque ita non habere locum inter infide-
les. nisi speciali lege sit apud ipsos indictum, quod
nemo negat: cùm constet nullum esse illius funda-
mentum attento solo naturæ iure. Hæc ille. Quæ
cùm ita sint, videtur sanè non improbabile ig-
norantia non culpabili impedimentum submo-
ueri. Pro quo ita scribit Antonius Fernandez<marginalia>Antonius|Fernandez|de Moure.</marginalia>
de Moure in Examine Theologiæ moralis Parte 3.
Cap. 16. Sect. 5. in fine. Dubitant quartò (Do-
ctores) an requiratur formale adulterium ex vtra-
que parte adulterantis, & scientia talis impedi-
menti ad matrimonium. Affirmat Paludanus in 4.
dist. 34. q. 1. num. 17. Maior. q. 2. dist. 37. q.
1. artic. 4. & est communior sententia. Sic ille.
Pro quo & Baucius in Miscellaneis casuum con-
scientiæ Tomo 2. Opuscul. 1. q. 176. plurimum
deferens Paludani auctoritati, qui tamen inter
Bibliopolas minime reperiatur. Sed Diana Par-
te 10. Tractatu 13. Resolut. 51. suo recusat sen-
tentiam huiusmodi calculo firmare, nec vide-
tur de illa rectè sentire. Sed quidem cùm sint
qui secus sentiant, & doctus Moure non se-
mel ab eodem Scriptore laudatus, communio-
rem asserat, non est cur ipsi probabilitatis præro-
gatiua debeat denegari: cùm aliàs quod contra
illam obijcitur non difficilem habeat solutio-
nem.</P>
<Z><A+1>De vxorato Religionem ingresso cum
vxoris licentia, manentis in
sæculo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>792.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta res accidit, & erat vxor quadra-<marginalia>Casus pro-|positus. Et|licentiam|manentis in|sæeulo non|fuisse lici-|tam.</marginalia>
genaria, nec sperabilis honestatis, quæ
dura experientia maritum ad desertionem com-
pulerat: neque redire voluit rogatus per lit-
teras ab ipsa, sed licentiam ab ea expetijt pro
Religionis ingressu, quam & præstitit authen-
ticam, & qua vsus ille, & ingressus, ac so-
lemniter est in ea professus. Vbi quidem li-
centiam non fuisse licitam vt certum statui-
tur; siquidem mulier in sæculo manens, &
eo ætatis lubrico, eam dare non potuit: vt e-
nim dare in sæculo manens posset, prouectæ es-
se deberet ætatis, sexagenaria inquam iuxta So-
tum, & voto castitatis emisso, iuxta Cap. Cùm
sis præditus. Cap. Vxoratos Cap. Ad Apostolicam
de conuers. coniugat. & Doctores, ex quibus
Sotus dist. 27. q. 1. arti. 4. Et Nauarrus Cap. 22.
nu. 12. Sine quibus P. Henriquez lib. 12. de Ma-
trim. cap. 5. nu. 10. affirmat licentiam non esse
legitimam: quam & dare debuisset Episcopus
iuxta Panormitanum Cap. 1. vnde supra nu. 3.
pro quo & est textus expressus in Cap. Si vir.
27. q. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>793.</absatz-nummer> Sed difficultas est an dicta licentia, licet<marginalia>Fuisse ta-|men vali-|dam ostendi-|tur.</marginalia>
legitima non fuerit, valida tamen extiterit, ita
vt professio fuerit etiam valida, taliter vt mortua
muliere matrimonium contrahi non possit à
professo, nisi cum certitudine nullitatis. Circa
quod licet esse opiniones possint, Auctor fuisse
validam arbitratur, secutus Glossam in Cap. Ex
parte Abbatis de Conuers. coniug. Durandum in<-P>@@

<-P>4. dist. 32. q. 2. Adrianum Quodlib. 1. arti. 3. ad
7. Maiorem & Palacium ead. dist. 32. Disp. 2.
Col. 13. Sotum supra Col. vlt. & Nauarrum Con-
sil. 4. de Conuers. coniugat. nu. 4. iuncto argumen-
to nu. 1. proposito. Et clariùs Consil. 5. n. 3. & pro-
batur ex dicto Cap. Ex parte. Vbi quidam vxo-
ratus Religionem ingressus, & in ea professus
consentiente vxore, ac post eius mortem egres-
sus, & coniux factus, non est à Pontifice tole-
ratus, coniugio inualido declarato, vt ait Panor-
mitanus, & Rubrica ibidem. & Nauarrus pro-
xime allegatus, nec non P. Henriquez lib. 11.
Cap. 15. nu. 9. lit. a. & dicto Cap. 5. nu. 10. lit. I.
Armilla Verb. Diuortium nu. 12. D. Antoninus
3. p. tt. 1. Cap. 21. §. 2. qui Gofredum & Palu-<marginalia>Cap. Placet|de conuers,|coniugat.</marginalia>
danum allegat. Nec obstat Cap. Placet de conuers.
coniug. quatenus habet quòd vxor ingressa Mo-
nasterium, eo quòd probabiliter credidit mari-
tum mortuum, potest educi à marito: quo mor-
tuo non potest cogi redire ad Monasterium:
quia respondetur, quòd illa cùm esset professa
viuente viro, & sine eius licentia; non valuit
absolutè professio, sed solùm quatùm ad id, ad
quod ipsa se potuit obligare, scilicet ad non pe-
tendum, & ideò non effecit illam Religiosam.
Pro quo facit Cap. Quidam intrauit eod. tt. &
doctrina Nauarri Consil. 4. eod. tt. nu. 3. qui &
num. 4. ait votum prædictum valuisse non vt so-
lemne, sed vt simplex. Quod probari etiam po-
test ratione Durandi, quòd scilicet, qui licentiam
præbet, suo iuri renuntiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>794.</absatz-nummer> Neque etiam obstat Cap. 1. cit. tt. vbi<marginalia>Non obstare|Cap. 1. eod.|tt.</marginalia>
rogatus Pontifex circa maritum, qui coràm
Sacerdotibus, ignorante Episcopo, cum licen-
tia vxoris Monasterium est ingressus, & pro-
fessus in illo: Respondet, quòd nisi vxor Reli-
gionem ingrediatur, aut in sæculo manens vo-
tum castitatis emittat, maritus potest & debet
à Religione educi. Ad id enim respondetur,
quòd licet professio talis fuerit valida, fuit ta-
men à muliere reuocabilis. Quod clarè colligi-
tur ex Soto suprà. Et ex Glossa in Cap. ex parte
citato; quæ addit non reuocari professionem ex
eo quòd mulier petat, sed interueniente Ordina-
rij auctoritate. Non ergo sic professus sua potest
voluntate exire, sed iubente Ordinario, eo quòd
mulier in sæculo inhonestè se gerat, & ita ex of-
ficio, vt expressè tradit Nauarrus lib. 3. Consil.
cons. 3. cit. tt. & ibidem Panormitanus. Et Tex-
tus quidem ait quòd potest & debet reuocari. Aut
casu, quo emendata mulier licentiam reuocet;
qua mortua ad Religionem redire tenebitur, vt
citati Scriptores affirmant, licet id neget Henri-
cus Bo hic in citato Cap. Vxoratus nu. 8. & Vega<marginalia>Qui secus|sentiant.</marginalia>
in Sylua lib. 4. Casu 77. dicens validum futurum
matrimonium taliter reuocati mortua vxore, per-
peràm allegans Armillam, & D. Antoninum,
de quibus supra. Estque id valde rationi confor-
me, vt cùm professio valida fuerit, eius valori con-
sulatur, quando stante valore potest vxoris iuri
aut necessitati succurri. Et Doctores aliqui con-
trarium indicantes, quatenus asserunt matri-
monium futurum validum, sed illicitum, lo-
quuntur in euentu inualidæ professionis ob de-
fectum licentiæ, vt ait Nauarrus Consil. 4. ci-
tato.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0329.jpg/>
@@1@<SE329>314 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>795.</absatz-nummer> Neque poterit præfatus licitè Ordinari,<marginalia>De Ordine|idem est|quod de Pro|fessione te|nendum.</marginalia>
iuxta doctrinam Nauarri lib. 5. Consil. 1. de adulte-
rijs, & P. Henriquez cit. lib. 12. cap. 5. nu. 10. Et
ratio est, quia sicut prædicta non fuit sufficiens
vt profiteretur licitè, eo quòd vxor in sæculo re-
maneret: ita neque sufficiens erit vt licitè ordi-
netur. Nec vxoris adulterium, & viri, qui et-
iam est lapsus, emendatio, perseuerante vxoris
turpitudine, sufficere poterunt, siquidem non
præcessit sententia diuortij: vnde illa morum
emendatione suffragante, poterit ipsum petere:
quia ius mariti petendi non amittit, nisi per Or-
dinarij sententiam, vt ait P. Henriquez ibidem.
& Nauarrus Consil. 3 de diuort. num. 3. & 4. Et
ratio propter quam Ecclesia non vult ad profes-
sionem & Ordines admittere, quando alter con-
iux professionem non emittit, aut votum con-
tinentiæ, est ne liberè possit petere maritum
professum aut Ordinatum: Ergo cùm in casu
præsenti morum correctione secuta possit illum
petere: ex eo fit non esse voluntatem Ecclesiæ
vt talis ordinetur. Et iuxta hæc est dictum, Na-
uarrum & P. Henriquez interpretari Doctores
asserentes maritum emendatum posse vxorem
dimittere emendatam, & diuortium petere;
vt sic debeant intelligi, quòd licet possit pete-
re, tamen irreuocabiliter profiteri ante diuor-
tij sententiam: qua stante, non est necessa-
rium vt mulier in sæculo manens votum casti-<marginalia>Votum ca-|stitatis non|semper re-|quisitum.|Et an in li-|centia inclu-|sum.</marginalia>
tatis emittat, quia Sacri Canones illud præscri-
bentes, minimè in hoc casu procedunt. Et cir-
ca prædictum votum censent aliqui emitti ab
vxore, eo ipso quòd licentiam præbeat, cùm
iuxta Sacros Canones illi sit annexum: quod
tamen tunc est tantummodò admittendum, cùm
is, qui licentiam præbet, Iuris sic statuentis
notitiam habet, quæ in mulieribus non præ-
sumitur, vt ait Syluester Verb. Matrimonium
8. q. 12. §. 4. in fine. Sic P. Stephanus, qui
se huic subscripsisse affirmat. die 9. Decembris
1599.</P>
<P>  <absatz-nummer>596.</absatz-nummer> Et est quidem ille satis probabilem,<marginalia>Resolutio|admittitur,|& robora-|tur.</marginalia>
& quam plurium Scriptorum auctoritate muni-
tam, sententiam amplexus, circa valorem li-
centiæ, & consequentia ipsum, validam sci-
licet professionem, & inualidum mortuo con-
iuge matrimonium. Pro quibus P. Thomas
Sancius lib. 7. de Matrimonio Disput. 33. licet in
Indice sit 23. qui num. 4. asserit sententiam esse
verissimam, agmen Scriptorum adducens. Qui
& approbat cum multis, quos profert num. 18.
id quod est dictum num. 794. de reuocatione
coniugis, non iure actionis, vt tenent quidam
num. 17. sed ex officio Ordinarij, cuius est
consulere periculo incontinentiæ manentis in
sæculo: vt enim non posset iure actionis agere
sibi, cùm licentiam præstitit visus est adimere
potestatem: fecit enim cedere iure suo. Licet
ergo coniux petat, & iudex annuat; non ideò
censetur ius eidem dicere, sed eius attentionem
vt suo non desit officio, in eo, quod ad ipsum
maximè spectat, excitari. Quod discrimen in
ordine ad moralem considerationem vix alicu-
ius potest esse momenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>797.</absatz-nummer> Iam, quod ad Ordines spectat, vbi<marginalia>Circa Or-|dines idem</marginalia>
de sacris tantùm sermo est, quibus matrimo-<-P>@@

<-P>nium obstat, cùm sint illius, si superueniat,<marginalia>quod circa|professionem.</marginalia>
diremptiui, stat etiam Auctoris assertio, vt sci-
licet licentia pro eo, etsi illicita, si tamen spon-
tanea, valida sit; non quidem pro valore illo-
rum, qui proculdubio stabit, in quo à pro-
fessione differunt, circa quam sunt opiniones;
sed vt possit, aut non possit ad meritale com-
mercium ab vxore reuocari. Sicut enim de pro-
fessione dictum est, ea non obstante, posse
coniugem, qui de alterius consensu illam emi-
sit, reuocari; ita videtur de Ordinato dicen-
dum ob eamdem rationem, si castitatis vo-
tum non est licentiam comitatum, & necessa-
rium esset vt Ordinarius periculo incontinen-
tiæ succurreret. Et ita docet P. Sancius suprà
Disput. 39. num. 12. vbi iuxta dicta de pro-
fessione discurrit; idque quando vxor con-
cedens licentiam ius ignorauit, si enim illius
conscia fuerit, censenda est votum castitatis
emisisse: pro quo adducit Glossam in Cap.
Seriatim dict. 32. Henricum in cit. Cap. Vxora-
tus. Et Angelum Verb. Matrimonium 4. num. 9.
Addens sic reuocatum non posse petere debi-
tum, & ita neque vxorem teneri reddere; quod
est pariter de reuocato professo dicendum.
Non declarat autem quando vxor sit conscia
iuris reputanda; quod tamen ex Syluestro di-
ctum à P. Stephano, scilicet regulariter id
non præsumi, sicut neque de militibus &
agricultoribus, de quibus etiam Sylue-
ster.</P>
<P>  <absatz-nummer>798.</absatz-nummer> Id autem quod necessaria diuortij<marginalia>Sententia|diuortij vt|sit necessaria|& de casu|pro partibus|remotissimis.</marginalia>
sententia in coniuge emendato dicebatur, a-
lios præter P. Henriquez, Patronos habet,
de quibus P. Sancius lib. 10. Disput. 7. num.
4. Qui tamen Disputat. 11. num. 13. ad quem
se remittit, id quidem admittens ob dam-
num, quod sequi potest Religioni, vel Ordi-
ni assumpto, de quo & num. 12. addit in hu-
ius num. fine, quod & confirmat, & illustrat<marginalia>P. Thom.|Sancius.</marginalia>
ad finem num. 14. id esse regulariter intelli-
gendum, quia si casus contingeret in parti-
bus remotissimis, vbi id periculum non es-
set, esset quidem licitum: nec illum teneri fa-
teri se esse coniugatum, immò & rogatum
posse negare: quia respondet ad mentem in-
terrogantis: nam reuera non est talis coniuga-
tus, qualis non possit admitti; sed quoad hoc
perinde est, ac si coniugatus minimè esset. Et
quamuis Monachi non admitterent, si scirent
eum coniugatum, id præsumendum est eueni-
re, quando non est statutum in illa Religione
eam admissionem prohibens, vt consulatur dam-
no, quod probabiliter potest timeri fore vt Re-
ligioni contingat. Et similiter posset is respon-
dere Episcopo ad Ordines promoturo, vel
litteras dimissorias concessuro, quamuis sciret fo-
re, vt Episcopus Ordines, aut litteras dimissorias
minimè concederet, propter eamdem rationem.
Id quod in Indijs non rarò potest accidere, &
aliquando vidimus ad praxim aduocatum circa
sententiæ defectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>799.</absatz-nummer> Vbi circa Societatem Iesv dubium<marginalia>Quid pro|Societate|IESV.</marginalia>
esse potest, ani$unclearscilicet præfata doctrina negati
coniugij locum habere possit, propter id, quod
circa coniugatos habetur Parte 1. Constit. Cap. 3.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0330.jpg/>
@@1@<SE330>Casus quidam circa Matrimonium. 315
<duolan 2><-P>nu. 6. vbi ita dicitur, dum de impedimentis sub-
stantialibus agitur: Matrimonij vinculo ligatum
esse, Pro quo in Declarationibus Lit. F. sic habe-<marginalia>Constitutio,|& Examen.</marginalia>
tur: Quando hoc vinculum solutum esset, quod à
coniuge facultas concederetur, obseruatis alijs cir-
cumstantijs, quæ iuxta sanam doctrinam, & vsum
Sanctæ Ecclesiæ, solent obseruari, impedimentum
esse desinet. Sic ibi. De quo etiam in Examine
Cap. 2. nu. 4. vbi expressè dicitur matrimonium
debere esse consummatum. Et nu. 6. Vers. Nul-
lus, idem de vxoris consensu, & alijs circumstan-
tijs asseritur, pro vt ratio iuris exigit. Cùm ergo is,
de quo agimus, consensum vxoris non habeat,
non videtur eius ingressus non solùm licitus, sed
nec validus. Quod vrgeri potest, quia licet in-
gressus in Societatem, & vota biennij quoad sub-
stantiam valida sint, si de facto admittantur, quia
nullum est ius, per quod irritentur, vt affirmat
P. Suarez Tomo 4. de Relig. Tract. 10. lib. 2. Cap.
1. nu. 24. vbi de matrimonio rato loquitur; &
ibidem ita consensum coniugis necessarium asse-
rit, vt sine eo inualida receptio videatur. Id quod
de matrimonio consummato clariùs statuit num.
22. quod & ipso citato tradit P. Palaus Parte 3.
Tract. 16. Disp. 1. Puncto 8. nu. 21. Addit autem
sic P. Suarez: Aliud notandum est, quamuis con-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
sensu præstito cum debitis circumstantijs, cesset im-
pedimentum essentiale; nihilominùs semper est im-
pedimentum, vt talis persona recipi non debeat si-
ne Generalis facultate: ita vt nec Prouincialis pos-
sit in hoc dispensare, vt in illius Regula 36. cau-
tum est. Sic ille, in consensus necessitate persi-
stens.</P>
<P>  <absatz-nummer>800.</absatz-nummer> Nihilominùs iuxta eiusdem Patris do-<marginalia>In ea locum|habere ca-|sum prædi-|ctum osten-|ditur.</marginalia>
ctrinam sustineri potest oppositum: siquidem
citato num. 22. hoc impedimentum in iure esse
commune fundatum asserit, & in alijs Religioni
bus seruari, vt patet ex Regula Minorum Cap. 2. &
in Constitutionibus Prædicatorum 1. p. d. 1. cap. 13. &
habetur etiam apud D. Basilium in Regulis fusiùs
disputatis Cap. 12. Cùm ergo hoc commune alijs
Religionibus sit, & dispositioni Iuris innixum, vt
scilicet coniugis consensus requiratur; & nihilo-
minùs sine illo id stare, quod diximus, possit;
idem in Societate videtur asserendum, vt scili-
cet regulariter consensus necessarius sit, cum
quo tamen stat vt in raro aliquo casu, & cessan-
te generaliter alicuius damni periculo, non sit di-
ctus consensus necessarius: quando aut Gene-
ralis admittit, aut ex illius concessione alij, & se
vxoratus cum dictis qualitatibus manifestat, vel
si non manifestet, iuxta dicta ingrediatur. Et con-
sensus quidem ex eo requiritur, quòd vxoris
cum detrimento esset, vt in citato Examinis loco
dicitur: Atqui in casu præsenti detrimentum
est nullum, vt constat, & si aliquod dici posset,
illa quidem se illo dignissimam reddidit. Deinde
requiri etiam consensus dici potest ob damnum,
quod probabiliter timeri potest Religioni, quòd
vt vitetur, statutum apud illam extat. Et neque
ex hac parte argui verosimiliter potest, quando-
quidem iuxta dicta periculum prorsus abest,
coniugij absorpta notitia. Vnde quod P. Sancius
de statuto Religionis asseruit, nihil obest, cùm
ipse de statuto agat, pro euitando Religionis
damno stabilito, quòd, vt diximus, est sanè nul-
lum, & iuxta præfatam doctrinam debet intelli-<-P>@@

<-P>gi, quia Religiones in id videntur intentæ, ne
damna ex huiusmodi receptionibus cogantur ex-
periri.</P>
<P>  <absatz-nummer>801.</absatz-nummer> Potest autem argui ex Ordinatione pro<marginalia>Obiectio ex|reseruatione|casus pro im-|pedimento.</marginalia>
casibus reseruatis, inter quos ille ordine 7. Impe-
dimentum excludens è Societate reticuisse in exami-
ne, vel in eo mentitum esse, vnde graue aliquod in-
commodum oriri poßit. Sic ibi. Videtur autem is,
de quo agimus, à Societate fuisse excludendus,
quia non admitteretur, iuxta id, quod ex P. San-
cio positum num. 798. Sed verò obiectio nullius
momenti est; quia quando dicitur Impedimen-
tum excludens è Societate, de impedimento est
sermo, cum quo stare validus nequit ingressus,
neque votorum substantia, & ita qui admissus est,
debet necessariò eijci. Quòd autem non sit sen-
sus, qui obijcitur, sustinendus; ex eo constat,
quia stare potest, vt non admitteretur quis, & ni-
hilominùs admissus debeat retineri, aut saltim
possit, vt constat ex Parte 2. Constitutionum Cap.
2. vbi præsertim consulenda Declaratio lit. B.
Vers. Si in ingressu. In cuius fine etiam obseruan-
dum id quod dicitur vt sequitur: Quòd si aliquod<marginalia>Declaratio|Constitut.</marginalia>
ex quinque impedimentis dißimulasset, tunc non est
æquum, vt in Societate maneat, iuxta id, quod in
prima Parte dictum est, (scilicet in Examine Cap.
2. §. 6. & p. 1. Cap. 3. §. 2. & G.) Vbi cùm de
quinque impedimentis ita statuatur, supponitur
in alijs stare posse vt non admittendus depre-
henso impedimento, iam admissus conseruetur.
Deinde ex eo quod additum in propositione ca-
sus, positio dicta firmatur: Vel in eo mentitum
esse, vnde graue aliquod incommodum oriri poßit.
Atqui ex dissimulatione dicta, quæ & sine men-
dacio stare potest iuxta dicta, nullum incommo-
dum oriri potest, vt manet ostensum: igitur ca-
sus reseruatus non est, neque ex eo sequitur quid-
quam contra propositam assertionem. Pro qui-
bus hæc satis.</P>
<negEZ><A+1>De Indo in ebrietate sororem vxoris pa-
truelisque vxorem, carnaliter cognos-
cente.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>802.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D quod dictum inprimis, quando quis<marginalia>Resolutio|casus multa|continens.</marginalia>
se inebriat, peccata quæ inde regula-
riter oriuntur, eidem imputari, vt affirmant Syl-
uester verb. Ebrietas q. 4. & alij citati à Cordu-
ba de homicidio parte 3. Castro de lege p&#x0153;nali lib.
2. Cap. 14. §. Principalis. Et etiam in p&#x0153;nas in-
currere à Iure statutas, scilicet excommunicatio-
nem, irregularitatem &c. vt ait Syluester. Dein-
de vxore mortua, & marito sororis cognitæ non
solùm non posse cum illa matrimonium contra-
here, sed neque cum alia, sicut neque illam cum
alio. Ita decernitur in multis Capitibus iuris Ca-
nonici adductis à Nauarro in Manuali Cap. 22.
nu. 75. quam sententiam ille sequitur, & Sotus
in 4. dist. 37. q. unica art. 1. Corduba lib. 1. q. 12.
& omnes ferè Canonistæ, quamuis ex Theolo-
gis aliqui contrarium teneant quantùm ad pri-
mum, non verò quantum ad illam. Quod intel-
ligitur in rigore Iuris; nam iuxta consuetudi-
nem, Nauarrus & Corduba in Summa de casibus
conscientiæ q. 53. affirmant non esse in vsu in
casibus huiusmodi dispensationem peti vt cum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0331.jpg/>
@@1@<SE331>316 Auctarij Indici Pars X.
<duolan 2><-P>alijs contrahant. Et dato casu quòd illa opus sit,
posse ab Ordinario concedi, vt ait Couarrubias
4. de Sponsalibus 2. p. cap. 7. num. 6. vbi allegat.
Paludanum, & D. Antoninum. Et idem affirmat
Nauarrus suprà, nu. 25. & 85.</P>
<P>  <absatz-nummer>803.</absatz-nummer> Prætereà assertum posse illum petere<marginalia>Posse præfa-|tum petere|debitum.</marginalia>
debitum: Nam Cap, Transmissæ de eo, qui co-
gnouit consanguineam vxoris, & alia Capita,
quæ p&#x0153;nam inponunt incestuoso circa debiti
petitionem, de cognoscente consanguineas vxo-
ris tantummodò procedunt: & cùm sit p&#x0153;na,
non debet extendi ad eum, qui cum proprijs
consanguineis commisit incestum, vt ait Sotus
suprà arti. 2. Corduba lib. 1. q. 12. Syluester
Verb. Matrimonium 7. §. vlt. & Ludouicus Lo-
pez parte 1. Cap. 80. in fine. Et est sententia ferè
communis inter Doctores: & ita in hoc casu
non est opus dispensatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>804.</absatz-nummer> Affirmatum insuper vxorem (sorore co-<marginalia>Vxorem pos-|se de bitum|petere.</marginalia>
gnita) debitum petere potuisse vt ait Sotus suprà
art. 2. quia prædicta p&#x0153;na non petendi debitum
à Iure imponitur ad incestuosum puniendum,
qui grauiter eo in accessu deliquit; & ita non de-
bet innocentem coniugem afficere. Estque ita<marginalia>Sed non So-|rorem.</marginalia>
decretum in citato Cap. Transmissæ. Tandem so-
rorem dictam non posse debitum petere eo quòd
consanguineum sui mariti agnouerit, iuxta Cap.
Transmissæ supra. In quo tamen potest Ordina-
rius dispensare, iuxta Sotum dict. 37. art. 2. P.
Antonium 3. p. tt. 1. Cap. 11. P&#x0153;nam autem
Indi in foro exteriori mitigandam esse, ratione
ebrietatis. Couarrubias in Clement. Si furiosus
3. p. in princip. nu. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>805.</absatz-nummer> In qua resolutione quod de imputatio-<marginalia>Resolutio|non admit-|titur quo ad|peccati im-|putationem,|præsertim in|Indis.</marginalia>
ne in ebrietate dictum est, negant plures & gra-
uissimi Scriptores, nisi quando damna præuisa
sunt, aut culpabiliter ignorata, aut inconsidera-
ta. Pro quo Syluester adducit Panormitanum &
Angelum, & vt agmen aliorum missum faciam,
sit vnus pro mille P. Suarez 1. 2. Tract. 2. Disp. 4.
Sect. 2. num. 23. & qui alios adducit P. Arriaga
Tomo 3. Disp. 44. nu. 21. iunctis ijs, quæ habet
à nu. 2. & iuxta hæc videtur in caussa Indi iudi-
candum, tales enim nihil regulariter loquendo
sua consideratione anteuertunt, & cùm bibunt,
de sola sunt potus delectatione soliciti. Non ergo<marginalia>Impedimen-|tum matri-|monij ob in-|cestum vt sit|sublatum.</marginalia>
à petitione debiti censendus est prohiberi. Et vt
imputandus dicatur incestus, id quod de prohi-
bitione ineundi matrimonij ea de caussa Docto-
res aliqui Canonistæ censuerunt, non est curan-
dum. Perpetuò sine spe coniugij permanebit. Sic in
citato Cap. Transmissæ, & in alijs, quæ adducit<marginalia>Cap. Trans-|missæ.</marginalia>
Glossa ibidem Verb. Sine spe. Iuxta quam prohi-
bitio dicta impedimentum quidem inducit, vt
non debeat matrimonium contrahi, sed contra-
ctum non dirimi vti certum ab eadem statuitur.
Cùm ergo eius conditionis fuerit, non est mi-
rum si consuetudine fuerit abrogatum: Quamuis
P. Thomas Sancius lib. 7. Disp. 15. de illo vt vim
etiam modò habente loquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>806.</absatz-nummer> Et ibidem vt probabilius amplectitur id<marginalia>P&#x0153;nam ad|incestum|cum propriis|consangui|neis non ex-|tendi.</marginalia>
quod & Auctor Consilij præfati, prohibitio-
nem scilicet circa debiti petitionem non pro-
cedere in casu incestus cum proprijs consangui-
neis, pro quo nu. 16. complures Auctores accu-
mulat, eo fundamento, quòd non inueniatur in
iure prohibitum. Et loco quidem citato de petitio-<-P>@@

<-P>ne debiti expressè non agit, sed de prohibitione
circa matrimonij contractionem: ex eo autem
videtur colligi quod ad petitionem spectat ob si-
milem rationem, in re fauorabili. Expressiùs au-
tem, quampluribus adductis Scriptoribus id sta-
tuit lib. 9. Disp. 27. nu. 7. verosimili adducta ra-
tione, quòd scilicet ex incestu huiusinodi non
contrahatur affinitas, sicut ex incestu cum con-
sanguineis coniugis.</P>
<P>  <absatz-nummer>807.</absatz-nummer> Licet autem hæc ita se habeant, difficile<marginalia>Eam doctri-|nam non|bene casui|præsenti|adaptari.</marginalia>
tamen apparet, quomodo doctrina prædicta pos-
sit casui præsenti adaptari, vbi de incestu cum so-
rore vxoris, & non cum consanguinea dubium
agitatur. Ex eo enim quòd soror præfata vxoris
aliàs esset affinis, quia patruelis vxor, id minimè
videtur obstare, cùm non tollat propriam ince-
stus rationem & grauitatem cum vxoris sorore:
immò inde illa videtur accrescere. Immò etiamsi
stare posset vinculum consanguinitatis cum in-
cestu dicto, neutiquàm p&#x0153;nis à Iure constitutis
obstaret; cùm earum fundamentum consisteret,
& ratio ob quam id negari posset, minimè locum
haberet, quod scilicet, vt nuper dicebatur, per
incestum non contraheretur affinitas, cùm de
contractione nequeat dubitari. Neque argui po-
test ex eo quòd remotior cognationis gradus in
dispensationibus tantùm attendatur, iuxta Mo-
tum S. Pij V. cuius tenorem adducit P. Sancius
lib. 8. Disp. 24. nu. 26. dispositio enim dicta pro
dispensatione placuit Pontifici; quæ tamen po-
test trahi ad dispositiones alias in Iure repertas,
pro quibus diuersa est ratio. Præterquàm quòd
ipse S. Pontifex gradum primum excepit, vt vi-
deri apud eumdem potest nu. 52. Neque circa
hoc est opus ampliùs distineri.</P>
<negEZ><A+1>Peculiaris Resolutio circa Matrimonium
cum dispensatione inter consanguineos
in Tertio gradu.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>808.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X tenore supplicationis, ac responsio-
ne constabit casus, ac illius decisio, sic
enim illæ:</P>
<P>  Cùm aliàs anno 1567. Petrus & Maria Ora-<marginalia>Tenor sup-|plicationes.</marginalia>
tores absentes in tertio consanguinitatis gradu
matrimonium simul contrahere cupientes dis-
pensationem ad id à Sede Apostolica petiuissent;
eaque ipsis eo quòd caussas cur cum ipsis dispen-
sandum esset non afferrent, denegata fuisset; con-
suluit Petrus duos suos consanguineos viros pri-
marios, peritos, & pios, qui consuluerunt ei vt
ad oppidum, in quo Maria habitabat cum paren-
tibus, ipse ad habitandum iret, vt eius oppidi op-
pidanus & incola fieret, si per decennium ibi
permaneret, sicque posset exponi Pontifici, quòd
Maria cum eadem dote, quam habebat, non po-
terat iuxta qualitatem ipsius personæ alicui alij
æquè benè nubere in dicto oppido, ac ipsi Pe-
tro: quod & factum fuit: nam non solùm Pe-
trus, sed & vterque eius parens ad oppidum illud
habitandi caussa, & cum intentione perseuerandi
profecti, atque in libro incolarum descripti fue-
runt; continuòque pro dispensatione obtinenda
Petrus & Maria iterùm supplicarunt, nulla de
præmissis mentione facta. Dispensatione igitur
obtenta, metrimonium simul Bona fide contra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0332.jpg/>
@@1@<SE332>Casus quidam circa Matrimonium. 317
<duolan 2><-P>xerunt & consummarunt, in qua & hactenus
fuerunt: donec inter loquendum de modo, quo
fuisset obtenta dispensatio, (quemadmodum Ma-
ria semper ignorauit,) fuit ei iniectus scrupulus.
Sed & paulò post contractum matrimonium
Petrus, quia in eo oppido infirma esset valetudi-
ne, tum quòd in eo parùm grata esset etiam ipsi
Mariæ habitatio, de consilio medicorum in aliud
oppidum cum ea profectus est, remanentibus
nihilominùs Petri parentibus, vbi quarto post
anno obierunt. Quantùm autem Petrus credit,
quo tempore ipse propter caussas prædictas in-
tentionem perseuerandi in eodem oppido muta-
uit, nondum fuerat à Summo Pontifice con-
cessa dispensatio. Cùm autem hæc omnia occul-
ta sint, & Oratores nobiles simul iam per septem
annos in facie Ecclesiæ bona fide vt veri coniu-
ges vixerint: essetque graue scandalum, si sepa-
ratio fieret, nec simul cælibes habitare absque
aperto salutis discrimine possint, supplicant hu-
militer secum dispensari, vt denuò se possint sus-
cipere, & proles, si quas susceperunt, legitimas
decerni in foro conscientiæ tantùm.</P>
<P>  Casus hic propositus est in signatura P&#x0153;niten-<marginalia>Responsio|Signaturæ|P&#x0153;nitentia-|riæ.</marginalia>
tiariæ per Reuerendum Dom. Alexandrum fru-
menti Regentem, & resolutum ac declaratum
est matrimonium fuisse validum, nec Oratores
indigere alia dispensatione, ex quo caussa data
seu narrata, quæ in Mariæ fauorem erat, quòd
scilicet in eo oppido nulli alij æque benè nubere
poterat, ex parte ipsius Mariæ vera fuit & suffi-
ciens ratio. In cuius rei fidem, ex ipsius Reue-
rendiss. Dom. Regentis commissione hæc scri-
psi die 27. Augusti 1567,</P>
<P>  Iacobus Ximenez Societatis Iesv Procurator
generalis.</P>
<P>  <absatz-nummer>809.</absatz-nummer> Circa eumdem casum P. Ægidius Gon-<marginalia>Epistola|P. Ægidij|Gonzalez|Assistentis.</marginalia>
zalez Assistens ita scripsit Patri Pradanos Roma
die 30. Augusti 1567. Casus, de quo Reu. V.
ad me scripsit, difficultatem sua in resolutione
habuit, desiderabatur siquidem plus aliquid cla-
ritatis, quàm illa esset, quàm narratio continebat.
Est tamen maior quæ potuit diligentia adhibita,
& in Signatura est P&#x0153;nitentiariæ propositus,
vbi & quod est dictum, resolutum fuit. In hac
Signatura Consultores sunt Doctor Nauarrus, &
Pater Doctor Toletus, quorum sufficiebat au-
ctoritas, Sed his additur suæ Sanctitatis auctori-
tas, qua istud procedit Tribunal.</P>
<P>  Et hæc ex ipso Originali transscripsit P. Pra-
danos, & in Peruuium transmissa.</P>
<P>  <absatz-nummer>810.</absatz-nummer> Et est quidem decisio obseruatione dig-<marginalia>Resolutio|admittitur|& illustra-|tur casu alio.|P. Sencius.</marginalia>
na; ex qua vtiles aliæ deduci poterunt, vtiles
quandoque futuræ. Potestque pro ea illustranda
casus adduci ille, de quo P. Thomas Sancius lib.
8. Disp. 19. nu. 29. vbi rogat an dispensatio im-
petrata allegando fore vt femina innupta defectu
dotis maneat, valida sit, si verificatur feminam
innuptam remansuram; at id aliunde prouenit,
vt quòd sit grandæua, deformis &c. & respon-
det affirmans, ac dotis defectum verificari. Quia-
dos non dicitur sufficiens absolutè, sed respectiuè,
atque illa mulier, quo plura habet vitia, eo am-
pliori indiget dote, qua illa compensantur, vt sic
viro æquali nubat: quamuis ijs vitijs seclusis
posset cum ea dote commodè nubere. Vbi &
addendum Pontificis mentem eò tendere, ne hęc<-P>@@

<-P>femina innupta maneat: & nil refert vnde id di-
manet & verificatur fore vt sit innupta. Sic ille,
quem sequitur Leander Disp. 24. Quæst. 52. qui<marginalia>Perperàm à|Leandro|citatur.</marginalia>
etiam pro contraria parte eum citat Lib. 4. Sum-
mæ Cap. 47. num. 17. vbi de casu isto nihil, sic
enim tantùm ibi: Si vnica solùm exprimatur caus-
sa, & illa sit falsa, qualiscumque sit illa corruet dis-
pensatio. Ratio est, quia tunc Prælatus non vult ni-
si ex ea caussa dispensare: ergo illa existente falsa
corruet dispensatio respectu voluntatis concedentis.
Sic ille. Ex eo autem quòd vnica caussa sit in
casu dicto, & ea falsa, argui nequit: quia ille ve-
ram caussam esse affirmat iuxta respectiuam
considerationem. Perperàm ergo à præfato est
Scriptore citatus. Sicut ergo in casu dicto ex ali-
quali verificatione caussæ, quia fauorabile id erat
feminæ, dispensatio valuit, ita & in eo, de quo
agimus, vt in decisione exponitur, licet insinue-
retur in eodem oppido habitationem Oratores
habuisse. Fauet & ratio quæ adducitur de Pon-
tificis mente, quæ est ne femina maneat innupta,
pro quo nil refert vnde id dimanet, dummodò
verificetur: quæ quidem & in casum nostrum
ritè cadit, & in similes. Videtur autem tunc tem-
poris facultatem Commissarij Cruciatæ non eam
fuisse, quæ sequentibus temporibus, iuxta illam
enim non erat recursus ad Pontificiam Sedem
necessarius. Et quidem sub Pontificatu B. Pij
res Cruciatæ non ita feliciter decurrerunt.</P>
<Z><A+1>Benedictionibus Ecclesiæ an stet contrahi
aliquando Matrimonium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>811.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T in casu peculiari eorum, qui coràm<marginalia>Varietas|sententia-|rum, quæ|placuit Con-|silij præsentis|Auctori.</marginalia>
Parocho, sed sine testibus contraxe-
runt, posteà autem cùm se legitimos reputarent
coniuges, benedictiones solemnes susceperunt.
Et visum est P. Auilæ tunc verum matrimonium
contraxisse, quia tunc sponsus sponsæ dicit: Spon-
sa has arrhas tibi dono in signum matrimonij &c.
Vbi & illa respondet: Ita accipio. Vbi & verba,
quæ coràm Parocho dicta sunt, circa mutuam
corporum traditionem, & saltem vim promissio-
nis habuerunt, suum possunt habere etiam effe-
ctum. Nihil ergo deesse videtur, cùm & mu-
tuus consensus sit, & coràm Parocho & testibus.
Nihilominùs dictus Pater sententiam mutauit
asserens oppositum sibi certum videri, quia in so-
lemni benedictione eorum intentio non fuit mu-
tuæ corporum traditionis, sed traditionis anteà
factæ signa solemniter exhibere iuxta eorum
mentem, & iuxta Nauarri doctrinam in Manuali
Cap. 22. nu. 76. Syluestri Verb. Matrimonium 4.
q. 10. Veracruz 1. p. Speculi a. 29. Item quia
ex opposito sequeretur Ecclesiam, dum Benedi-
ctiones præcipit, matrimonij iam legitimè con-
tracti iterationem præcipere: quod esset super-
fluum. Sic dictus Pater, qui licet certum poste-<marginalia>Pro affir-|mantis pro-|babilitate|contenditur.</marginalia>
rius arbitretur assertum, non videtur priori pro-
babilitas deneganda, quia illam præfata funda-
menta non demoliuntur. Licet enim Benedictio-
nes signa mutuæ corporum traditionis regulari-
ter sint, quia regulariter illa legitimè facta sup-
ponitur: ea tamen quæ in illorum solemni ritu
interueniunt, talia sunt, vt traditionem etiam de
præsenti manifestent, & apta sint omnem præ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0333.jpg/>
@@1@<SE333>318 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>teritum supplere defectum. Neque Ecclesia
quando illos præcipit, id quod obijcitur præcipe-
re debet vllatenus iudicari: cùm enim matrimo-
nium legitimè contractum supponat, ineptum
esset de iterata contractione præceptum: cùm
aliàs impossibile sit iterari, dum coniuges viuunt,
sicut neque iterùm baptizari ritè baptizatum.
Cùm eo tamen stat Benedictionibus posse vitium
sanari contractus. Et dictus quidem Pater ante
sententiæ retractationem admonuerat futurum
conueniens vt matrimonium dictum ad securita-
tem maiorem iterùm iniretur: id quod & ego
libenter amplector; nisi in casu, quo stante bo-
na fide, ex declaratione dubij contractus magna
possunt inconuenientia pertimeri. Debet autem
in his & similibus casibus, matrimonium sub
conditione, sicut alia Sacramenta celebrari, &
mente concepta sufficiet, minorique circa hoc,
quàm circa Sacramenta alia scrupulosè est agen-
dum, ob rationem ciuilis contractus in eo reper-
tam, & non ita exploratam formam & mate-
riam, ministrosque, iuxta alibi dicta neque hoc
loco necessaria; quia licet vtilia, ad finem prope-
randum, pro quo multa vrgent, & vtilia, & spe-
cialia, si Deus dignatus fuerit tenuitatem extre-
mam roborare,</P>
<negEZ><A+1>De recusante Matrimonium post viola-
tionem futuræ vxoris, ob non integra-
tam dotem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>812.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Ta quidem accidit, cùm fuissent cuidam<marginalia>Negatur|obligatio|ineundi ma-|trimonium|breui resolu-|tione.</marginalia>
duo mille argentea pondera cum Virgine
puella promissa. Cui ille ante celebratum matri-
monium persuasit vt sibi in carnali opere con-
sentiret, quandoquidem certum erat coniuges
quantocyùs futuros. Et eo cùm animo esset, &
de dote promissa ageret, fallacem promissionem
deprehendit, quandoquidem neque mille ponde-
ra sibi tradenda pernouit, & ita matrimonium
inire penitus recusauit. Et responsum id licitè po-
tuisse: nam verbis prædictis fidem suam non ad-
strinxit, vt nouam inde obligationem subiret: sed
certitudine de futuro coniugio supposita, iuxta
præcedentem tractatum, id petijt, quod erat com-
muni vtriusque persuasione futurum. Et quia
pactorum firmitas ex promissæ dotis traditione
pendebat, sine quo ipsa ad standum promissis
minimè in conscientia tenebatur, vt probat Vega
in Sylua lib. 3. casu 225. id ipsa debebat attende-
re, & posse deficere promissionem, & ita non se
adeò facilem in turpi petitione præstare: quod
cùm non fecerit, sibi poterit incursum detrimen-
tum imputare, sufficiet ergo vt aliquid pro do-
tis augmento tribuat, prudentis arbitrio com-
putandum. Sic breuiter & verosimiliter resolu-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>813.</absatz-nummer> Et quidem circa obligationem ineundi<marginalia>Nullam de-|beri compen-|sationem.</marginalia>
matrimonij, vt penitus illa cesset, satis est soli-
dum adductum fundamentum. Ex eo autem vi-
detur colligi neque obligationem quidquam tri-
buendi pro augmento dotis extare, quandoqui-
dem pro defloratione promissio nulla interuenit,
neque dolo, aut fraude res peracta, vnde & asseri-
tur secutum damnum sibi debere illam imputare,
quia scilicet liberè consensit, & de incertitudine<-P>@@

<-P>matrimonij ob non implendam dotis promissio-
nem dubitare potuit. Stupratori autem quando
ita res accidit, nullum compensationis onus in-
cumbere communis Scriptorum sententia est-
pro qua multos congerit Antonius Fernan-
dez de Moura in Examine Theologiæ moralis Par-
te 1. Cap. 13. §. 2. num. 14. Vbi dici potest id,
quod de incertitudine dotis asseritur, etiam à stu-
pratore potuisse & debuisse cogitari, & ita non
sine iniuria deflorationem constitisse. Verùm
neque id videtur vrgere, quia licet cogitare id &
potuerit & debuerit, nullus tamen dolus in peti-
tione fuit, sed rem vt reuera erat puellæ signifi-
cauit, futurum scilicet matrimonium ea certitu-
dine, quam pacta huiusmodi solent habere, & il-
la non poterat ignorare.</P>
<negEZ><A+1>De coniuge post votum Religionis emis-
sum ingredi renuente, altero iam ingres-
so post votum simile.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>814.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Etrus & Maria coniuges communi con-<marginalia>Casus pro-|positio.</marginalia>
sensu votum Religionis emiserunt in
Regno Chilensi, ille in manibus Episcopi, &
hæc coràm ipsius generali Vicario ex eiusdem
præscripto. Et sequenti die Petrus Mariam ad
Monasterium Religiosarum maritali manu du-
xit, vbi habitum suscepit. Quia verò Petrus ne-
gotia quædam expedienda habebat, ab Episcopo
pro suo in Religionem ingressu sex mensium in-
ducias postulauit, qui & octo concessit: quo
tempore emissi voti pertæsus de illius c&#x0153;pit age-
re dispensatione, circa quod quæsita nonnulla,
quæ responsionibus fient manifesta.</P>
<P>  Primò ergo dictum, quod si Petrus dispensa-<marginalia>Assertio 1.|teneri mari-|tum, & posse|compelli ad|votum im-|plendum.|Cap. Quod|super, de|Voto.</marginalia>
tionem voti non obtineat, potest ab Ordinario
ad implementum voti compelli, si præsertim Ma-
ria id petat, & iudicis officium imploret. Sic Pa-
normitanus Cap. Quòd super, de voto nu. 1. Sylue-
ster Verb. Votum 2. q. 19. Angelus Verb. Votum
3. nu. 26. circa medium. Fauet citatus Textus de
Voto ibi: Ad resumptionem ipsius, & executio-
nem Voti compellas. Et Cap. Ex parte de censi-<marginalia>Cap. Ex|parte de|censib.</marginalia>
bus, ibi: Soluere sunt cogendi. Et Cap. Quod super
de censibus, ib., Et eis non obstantibus ad voti exe-
cutionem &c. Et optimus Textus in Cap. Aga-<marginalia>Cap. Aga-|thosa 27.|q. 2.</marginalia>
thosa, ibi: Et hanc sicut promisit mutare compellat.
Ratio est quia iudex quilibet potest ex officio
suos compellere subditos ne sacrilegia, aut gra-
uia alia crimina perpetrent, præsertim ad pe-
titionem partis, in cuius id vtilitatem resul-
tat.</P>
<P>  <absatz-nummer>815.</absatz-nummer> Secundò, si graues caussæ superueniant<marginalia>Posse tamen|petere di-|spensutio-|nem iustis|caussis oc-|currentibus.</marginalia>
vt Petrus dispensationem voti petat, id licitè
præstare potest: nam licet ille & Maria commu-
ni sensu illud emiserint; non ideò ita strictè cen-
sendi sunt se obligare voluisse, vt licet caussæ suf-
ficientes dispensationis petendæ succurrerent,
eam non possent postulare, nec Pontifici adime-
re potestatem dispensandi valuerunt, sicut neque
ille qui voto aliquo emisso aliud de non petenda
dispensatione illius emittit, vt ait Sotus lib. 8. de
Iust. q. 1. arti. 9. circa finem. Et Alcacer de ludo
Cap. 13. in fine, Caussæ autem sufficientes erunt,
si notabilis superueniat inualetudo, quæ time-
tur fore prolixa, aut grauis difficultas in obser-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0334.jpg/>
@@1@<SE334>Casus quidam circa Matrimonium. 319
<duolan 2><-P>uantia continentiæ, aut aliæ viri prudentis iu-
dicio.</P>
<P>  <absatz-nummer>816.</absatz-nummer> Tertiò, si ex mora futuræ dispensationis<marginalia>Posse illam|ab Ordina-|rio eonferri.</marginalia>
(necessariò futura, cùm Orator in Regno Chi-
lensi sit, & postulanda Romæ) periculum in-
continentiæ subsit, circa præfatum votum po-
terit Episcopus, aut Capitulum Sede vacante di-
spensare, iuxta doctrinam Angeli Verb. Votum 4.
nu. 9. Syluestri num. 4. qui ait posse Episcopum
dispensare, quando recursus non potest haberi ad
Papam sine periculo incontinentiæ ex mora. Et
idem tenet Nauarrus in Manuali Cap. 12. nu. 76.
Ledesma Coimbricensis d. p. 4. q. 55. arti. 1. cir-
ca medium Palacius in 4. dist. 32. Disput. Col. 8.
Et idem supponit P. Henriquez lib. 7. de Indul-
gentijs Cap. 30. nu. 6. in Glossa lit. B. cum Emma-
nuele in Bullam §. 9. nu. 118. Et quamuis præ-<marginalia>Ex dispen-|satione circa|votum ca-|stitatis ar-|guitur.</marginalia>
fati Auctores de voto castitatis loquantur; ratio
tamen, quam reddunt, in voto Religionis pariter
currit à duobus emisso coniugatis, quando illi
maturioris ætatis non sunt, vt in præsenti casu.
Et Aragon 2. 2. q. 88. art. 12. Vers. Si quis au-
tem generaliter asserit quòd in votis Papæ reser-
uatis potest Episcopus dispensare, quando est in-
gens necessitas, nec est facilis aditus ad Papam,
vel Nuncium, quod & ait citatus Emmanuel in
Summa Cap. 100. de voto, Conclus. 3. circa finem.
Non enim præsumi potest in huiusmodi euenti-
bus velle Pontificem votorum sibi dispensatio-
nem reseruare, quandoquidem id non in bonum
cederet, sed in laqueum animarum. Vbi & alia
peculiaris occurrit ratio ex eo quòd Maria profi-
teri nequit donec Petrus Religionem ingredia-
tur, & anno Nouitiatus impleto, si ille ingressus
non fuerit, expellenda est, vt statuit Concilium
Tridentinum Seßione 23. Cap. 16, de Regular.
nisi velint Concilium in hoc casu adeò peculiari
non loqui, quod est valde probabile. Quòd si<marginalia>Nisi ex dila-|tione nullum|sit in incon-|ueniens.</marginalia>
in dilatione inconueniens non sit, & Petro pro
expensis Romæ pro impetranda dispensatione
faciendis census sufficiens sit, probabilius est à
Pontifice, & non ab Ordinario, Episcopo scili-
cet, aut Capitulo S. V.</P>
<P>  <absatz-nummer>817.</absatz-nummer> Quartò, certum esse, dum non obtine-<marginalia>Vt nequeat,|& possit et-|iam licentia|reuocari.</marginalia>
tur dispensatio, non posse Petrum licentiam Ma-
riæ præstitam reuocare, vt tradit Glossa in Cap.
Quæ vxorem 33. q. 5. Angelus Verb. Matrimo-
nium. 8. n. 9. Syluester Verb. Diuortium. num. 7.
& videtur expressa decisio Cap. Agathosa 27.
q. 2. & Cap. 1. de conuers. coniugat. & ratio est
clara, nam id opponitur directè voto Religionis
ab eodem emisso, cum quo non stat vita marita-
lis. Deinde verum etiam est, quòd si ambo ve-
lint, possunt sibi inuicem licentias reuocare, iux-
ta Nauarri doctrinam citato Cap. 12. num. 59. in
casu simili, & ratio est, quia postquàm duo con-
tractum celebrarunt, possunt illum de commu-
ni consensu dissoluere; nam omnis res per quas-
cumque caussas nascitur, per easdem dissoluitur,
ex Reg. iur. Cap. 1. & fauet P. Henriquez lib. 11.
de Matrimonio. Cap. 15. n. 8. lit. C. Maior difficul-
tas est an obtenta voti dispensatione possit Pe-<marginalia>Etiamsi mu-|lier perseue-|rare velit.</marginalia>
trus licentiam Mariæ præstitam reuocare ipsa
contradicente, & volente in Monasterio perse-
uerare. Et affirmatiuè respondetur. Neque ob-
stat si dicatur dum mutuò consenserunt, contra-
ctum extitisse, quo illi suo iuri renuntiarunt, &<-P>@@

<-P>ita non posse nisi mutuo consensu dissolui. Ad
id enim dicitur in primis non obstare, quia cer-
tum est quòd si Petrus post Religiosum ingres-
sum se non posse Religionis onera sustinere de-
prehendat, exire possit: quando enim vouit, illa
eius fuit intentio, ingredi ad experienda Reli-
gionis onera, fauore iuris annum probationis tri-
buentis fruiturus. Quòd si exeat, certum est
Mariam, non obstante pacto, ad maritalem vi-
tam redituram. Pro quo facit. Cap. Cùm sis præ-
ditus. de conuers. coniugat. Deinde quia cùm
pactum inierunt, non sunt visi adeò se obligare
velle, vt votum protenderent, etiamsi in eius ob-
seruatione difficultatem religiosæ obseruantiæ<marginalia>Discrimen|matrimonij|& aliorum|contra-|ctuum.</marginalia>
magnam persentirent. Prætereà, nam vinculum
matrimonij firmum perseuerat: & ita contra-
ctus, qui fiunt, vt ab oneribus sit exemptio, quæ
illud secum adducit, non debent cum eo rigore
intelligi, quo contractus alij emptionis & vendi-
tionis &c. Nam in illis amittitur, & transfertur
dominium: per vota autem prædicta coniuges
dominium non amittunt, quod habent ad inui-
cem. Et sic tenet Panormitanus Cap. 1. de con-
uers. coniugat. vbi absolutè ait, quòd si is, qui li-
centiam tribuit, sit iuuenis, potest lllam reuo-
care, & exigere vt vxor sibi reddatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>818.</absatz-nummer> Et licet verum sit Glossam, Angelum<marginalia>Doctores pro|reuocatione|licentiæ|stantes.</marginalia>
& Syluestrum citatos contra Panormitanum
sentire; id tamen est quando is, qui licentiam
contulit, votum emisit, quia tunc contra votum
agit. Sublato ergo per dispensationem voto,
præfati Doctores censent posse licentiam reuo-
care. Et Palacius in 4. dist. 32. Disp. 2. col. 8. sic<marginalia>Palacius.</marginalia>
ait: Si votum continentiæ fiat de consensu ambo-
rum, alter non tenetur reddere, quamdiu non reuo-
cat, aut non p&#x0153;nitet placiti: quia si reuocatur ab
altero quod placuit, vouens tenetur reddere. Sic ille.
Pro quo & Sotus in 4. dist. 27. q. 1. arti. 4. col. pe-<marginalia>Dominic.|Sotus.</marginalia>
nul. vbi sic scribit: Vbi ambo eodem consensu idem
votum castitatis emiserunt, iuri ambo renuntiarunt
exigendi debitum, atque adeò neuter potest petere
aut reddere sine dispensatione voti. Sic ille, clarè
sentiens, dispensatione voti obtenta posse licen-
tiam reuocari. Quod & expressè tenet Aragon
suprà Arti. 8. dub. vlt. Neque contra hoc facit,
quod statim ait Sotus in casu, quo ambo Reli-
gionem ingrediantur: loquitur enim de illis, qui
solemnem professionem emiserunt, quia tunc
certum est nullum eorum posse licentiam reuo-
care. Nullus autem dubitare potest dispensatio-<marginalia>Quid ex|Officio Ordi-|narius.</marginalia>
ne voti obtenta Ordinarium ex Officio debere
vxorem reddere, vt affirmant Glossa, Angelus,
& Syluester superiùs allegati. Et ratio est clara,
nam impetrata dispensatione, & remanente Pe-
tro in sæculo, Maria nequit profiteri: debet er-
go ad exitum è Monasterio compelli, vt cum
marito vitam peragat coniugalem. In quo nulla
illi infertur iniuria: siquidem ij, qui post con-
summatum matrimonium Religionem ingre-
diuntur, cum hoc onere id faciunt, propter obli-
gationem, quam secum importat matrimonium
iam consummatum, iuxta id, quod à Sacris est
Canonibus constitutum. Et ita non est eadem
ratio in coniugibus, qui post consummatum ma-
trimonium se ipsos ad inuicem perfecta, irreuo-
cabili, atque indissolubili traditione tradiderunt,
ac in solutis, qui nulla suimet ipsorum facta tra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0335.jpg/>
@@1@<SE335>320 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ditione tenentur. In Collegio Societatis IESV Li-
mæ. die 29. Decembris 1592.</P>
<Z><A+1>Nonnulla circa Resolutionem præfatam
vtilia additamenta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>819.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>St quidem illa satis verosimilis, & iuri<marginalia>Approbatur|resolutio, &|notanda do|ctrina circa|Cap. Aga|thosa 27.|q. 2.</marginalia>
ac rationi subnixa. Et circa Primum
adducitur Cap. Agathosa, & vnde illud veniat
non designatur, est autem. 27. q. 2. vt vidimus.
n. 817. & est D. Gregorij Magni, ac satis nota-
bile in hac materia. Iubetur ergo mulier illa, si
Religiosam mutationem promisit, promissionem
implere, & ad id, si renitatur, Prælati auctori-
tate compelli, quandoquidem vir eius fuerat
Religionem ingressus; nisi aliter res habeat, vt
ipsa proclamabat. Vbi Glossa Verb. Promisit,<marginalia>Glossa.</marginalia>
sic addit: Nisi maius periculum timeatur. Pro quo
adducit Cap. Veniens, qui Cler. vel vouent. in quo<marginalia>Cap. Ve-|niens qui|Cleri l. Vo-|uent.</marginalia>
Pontifex mulieri, quæ post desponsationem, au-
ditis multis de sponsi seueritate, continentiæ vo-
tum emisit, eo non obstante, vt matrimonium
contrahere possit, indulget, ne in fornicationis
Sacrilegæ crimen prolabatur. Circa quod multa
dici possent: sed id est speciale pro instituto præ-
senti, posse tales circumstantias occurrere, vt qui
votum Religionis emisit, non teneatur ingredi,
etiamsi coniux alter iam fuerit ingressus, eo quòd
ex ingressu ipso maius periculum timeatur. Quod<marginalia>Casus pecu-|liaris.</marginalia>
est sanè mirabile, in Religioso scilicet ingressu
maius posse timeri periculum, quàm si in sæcu-
lo remaneret. Sed profectò verum, attenta ali-
quorum indole minimè ad Religiosum conui-
ctum idonea: vnde & Religioni esse perniciosi
possunt, & in ea non profectum, sed turbatio-
nem conscientiæ importabilem experiri. Quid
ergo tunc? Videtur conueniens vt Episcopus de
re sufficienter instructus dissimulet, cùm non sit
qui officium eius imploret. Si enim Pontifex ob
maius vitandum malum dispensationem voti cō-
tinentię non rogatus indulsit; & Episcopus etiam
poterit quod est officij subducere, & præfatum
suæ conscientiæ relinquere, sicut & conniuere
circa iam ingressi coniugis professionem, quæ
valida erit iuxta dicta nu. 793. Vbi & iuxta pro-
babiles opiniones, licet non ita receptas, ratione
necessitatis procedi poterit.</P>
<P>  <absatz-nummer>820.</absatz-nummer> Circa Secundum non videtur negari<marginalia>Dispensatio-|nem voti|procurari|posse, sine|qua vt stare|non impletio|queat.</marginalia>
posse grauibus occurrentibus caussis licitum esse
voti dispensationem procurari. Sed videndum est
an sine dispensatione id obtineri possit, quod ip-
sius obtentu intenditur comparari. Pro quo est
doctrina P. Thomæ Sancij lib. 9. de Matrimonio
Disp. 40. nu. 22. vbi ita scribit: Si post votum ca-
stitatis mutuo consensu emissum coniuges dent sibi
iterùm facultatem in corpus (quod quamuis sacrile-
gè, validè tamen fieri diximus Disp. 37. nu. 15. &
deinceps teneri vtrumque ad debiti redditionem) cre-
do posse virum id votum castitatis vxoris reuocare.
Quia iam matrimonium restitutum est plenè ad prio-<marginalia>Notanda|doctrina|P. Thomæ|Sancij.</marginalia>
rem statum, & renuntiatio illa iuris irritandi est va-
lidè remissa & similiter facta ea mutua remißione,
& iterùm tradito iure in corpus, licebit viro ex caus-
sa irritare, ac sine caussa validè irritabit votum Re-
ligionis, quod communi consensu cum ipso vxor fece-
rat. Quia illa remißio iuris fuit valida, & ita res ad
priorem statum redijt. Sic ille. Ex quo habetur<-P>@@

<-P>pro dispensatione circa votum vxoris nullam ex-
tare necessitatem, cùm à viro licitè possit irrita-
ri. Licet autem vxor nequeat votum simile viri
irritare, vt potest multa alia, iuxta id, quod cita-
tus Pater tradit suprà Disp. 42. nu. 15. id non ob-
est quominùs id stare possit sine irritatione, quod
virtute illius haberetur. Cùm enim vxor profiteri
nequeat viro manente in sæculo; illi reddenda est
neque enim iam compelli poterit ad Religiosum
ingressum, cùm profiteri nequeat, eo quòd nec
vxor possit profiteri, reuocata pro eo licentia. Et
ita quod de compulsione dictum est n. præc. cum
hac est limitatione, cuius non meminit Consilij
Auctor, venit accipiendum. Vt autem irritatio
voti vxoris licita sit, licet ex parte eius non oc-
currat specialis caussa, sufficit ex parte viri occur-
rere, quemadmodum vt irritentur vota mariti
sufficit ex parte vxoris caussam occurrere, vt vi-
deri apud eumdem potest citata Disp. 22. nu. 13.
& seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>821.</absatz-nummer> Circa Tertium, quod de dispensatione<marginalia>Dispensatio|vt valeat|ab Ordina-|rio ratione|moræ. Et|quid pro|Indiis.</marginalia>
voti ratione moræ ob distantiam dicitur, est qui-
dem sufficienti ratione & auctoritate fundatum,
de quo & Nos alibi. In eo autem quod dicitur,
si inconueniens in dilatione non sit, probabilius
esse à Pontifice petendam dispensationem, si de
casu præsenti sit sermo, id supponitur, quod à ra-
tione videtur alienum: in eo scilicet posse sine
inconuenienti procedi: cùm enim vxor in Mo-
nasterio sit, & vir in sæculo, non potest non ma-
gnum subesse inconueniens in expectatione dis-
pensationis, vt est manifestum. Dum autem di-
citur esse probabilius, oppositum esse probabile
dubio procul indicatur. Licet ergo inconueniens
peculiare non sit, ipsa expectationis molestia, &
dubius sufficere videtur euentus; quod est sanè
notandum. Id autem quod de expulsione ex Mo-<marginalia>Retineri vt|possint No-|uitiæ post|annum.</marginalia>
nasterio dicebatur, benè quidem ab Auctore di-
ctum in præsenti casu non procedere; sed addere
posset neque in multis alijs, & frequentissimè
Nouitias retineri donec competentem dotem
habeant experientia ostendit, & obseruatum ex
docto Scriptore à D. Barbosa in Collectaneis ad
Concilium Tridentinum circa citat. Cap. 25. num.
40,</P>
<P>  <absatz-nummer>822.</absatz-nummer> Iam quod ad Quartum attinet eam ha-<marginalia>Reuocatio|vt stare|queat, cum|Canones|quidam vi-|deantur ob-|stare, qui|exponuntur.</marginalia>
bet difficultatem, quam ea ingerunt, quæ sunt
nu. 820. dicta. Citantur quidem Cap. Agathosa.
Et Cap. 1. de conuers. coniugat. & in priori qui-
dem id habetur, quod vidimus num. 819. neque
quidquam apertè dicitur circa potestatem reuo-
cationis, cùm aliàs de vxore agatur, quæ non
potest, vt nuper vidimus, votum mariti Religio-
nis irritare. Caput verò primum de conuers. con-
iugat. casum proponit eius, qui de licentia vxo-
ris Monasterium ingressus professionem fecit, ip-
sa in sæculo remanente, de quo dictum à Nobis
nu. 494. & nihil profectò videtur habere, quod
præsenti seruire possit instituto. Immò aliquid
continet, ex quo argui aliquomodo potest, qua-
tenus ingressus Monasterium cum vxoris licen-
tia, ea non obstante potest ab ipsa reuocari. Ci-
tatur autem Glossa in Cap. Qui vxorem 33. q. 5.<marginalia>Cap. Qui|vxorem.</marginalia>
Et potuit meliùs Caput ipsum citari, sic enim il-
lud: Qui vxorem velare permiserit, aliam non acci-
piat, sed similiter conuertatur. Monasterium scili-
cet intrans, si iuuenis sit, aut si senex, continen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0336.jpg/>
@@1@<SE336>Casus quidam circa Matrimonium. 321
<duolan 2><-P>tiam seruans in sæculo. Idque propterea quòd,
dum velari permisit, Religionis votum videtur
emisisse; quandoquidem aliter professio stare non
posset vxoris, si & ipse commodè poterat profi-
teri, pro quo apud Glossam diuersi sentiendi
modi. Cùm ergo qui velari permisit vxorem, ita
ad mutationem status adigatur, ex eo videtur
euinci non posse licentiam datam reuocare. Ad
quod tamen dici inprimis potest non posse li-
centiam reuocare ex mero suo libitu, benè ta-
men ex graui caussa. Deinde non dicitur reuo-
cari licentiam non posse, sed quòd stante volun-
tate vt in Religione vxor perseueret, id debet
ille, quod est à Sacris Canonibus constitu-
tum obseruare: citatus Syluester, verb. Diuortium
nu. 7. nihil habet ad intentum. Et Auctor qui-
dem cùm circa reuocationem licentiarum Na-
uarrum eam admittentem adducat, doctrinam
præfatam non videtur improbare. Pro quo & fa-
ciunt, quæ pro reuocatione licentiæ circa votum
continentiæ ab eodem adducuntur, cùm ex illo
pro voto Religionis arguat: quamuis reuera di-
uersa in eo sit ratio, vt explicat P. Sancius, licet
non quoad præsentem caussam, iuxta dicta ex
eodem.</P>
<P>  <absatz-nummer>823.</absatz-nummer> Ad præfata dici potest, etiamsi id stare<marginalia>In negotio|præsenti satis|esse vt pro-|babiliter|procedatur.</marginalia>
queat, quod de reuocatione licentiæ dictum est,
dispensationem viam esse securissimam, & ideò
in praxi præferendam, cùm negotium tanti
momenti sit: neque enim quod de reuocatione
est dictum gradum probabilitatis excedit. Sed
verò hoc non videtur vrgere, quia in hoc negotio
vix quidquam securum inueniri potest, quod ad
probabilitatis gradum non debeat reuocari. Se-
curissima quidem videtur dispensationis via; si
tamen ab Ordinario obtineatur, probabile tan-
tummodò est posse illam ipsum impertiri ob lo-
corum distantiam, & moræ periculum, vnde ad
præsumptam voluntatem Pontificis fundamen-
tum positionis huiusmodi reuocatur, quod sæpè
fallit, vnde pro dispensatione multis in rebus ne-
quit vsurpari. Si autem ab eo dispensatio obti-
neatur, probabilitas etiam in illa occurrit, quia
tantùm est probabile preces veritati subniti, præ-
sertim quando de dispensatione ob periculum in-
continentiæ agitur, cùm sit multoties satis vero-
simile Oratorem posse plus, quàm eius malè sub-
actus persuadere contendat appetitus. Vnde dum
petitur, probabiliter agitur, & bona fide; si enim
aliter, dispensatio esset nulla, non tantùm proba-
biliter, sed manifestè. Præterquàm quòd ratione
distantiæ, & vrgentis necessitatis, vt vidimus, ad
Pontificem nequit haberi recursus. Et in eo et-
iam probabiliter agitur: casus enim dilationem
non patitur, vnde non est certum remedio op-
portuno neglecto, posse ad aliud è longinquo pe-
tendum prouocari. Vt etiam demus sententiam
de licita reuocatione non esse æquè probabilem;
illam equidam necessitas, & perspecta conue-
nientia probabiliorem in praxi potest reddere,
iuxta grauium Scriptorum doctrinam, de qua
aliàs. Quòd si Episcopus, in cuius manibus
votum emissum, illam nolit admittere, &
pro illius implemento vrgeat, locus erit le-
gitimæ defensioni, cùm & ratio & aucto-
ritas pro ipsa suffragentur, sicut in alijs. Cer-
tè vbi res ita nota non est, pro conscientiæ foro<-P>@@

<-P>poterunt quæ præmisimus, deseruire. Nec de
Matrimonio plura.</P>
<Z><A+1>N.
NEGOTIATIO.
Circa Bullam pro Indijs Clemen-
tis IX.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>824.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de illa Tomo præcedenti Parte<marginalia>Vt fuerit|Bulla Cle-|mentis 9.|diuersimodè|interpreta-|ta.</marginalia>
8. n. 252. & seqq. vbi ad solos Mis-
sionarios spectare dixi, & conatus
sum non leuiter demonstrare: quod & non de-
fuit qui faceret, sed doctum & acrem oppugna-
torem expertus. Et Episcopi aliqui adeò sensui
contrario inhærent, vt non defuerit, qui circa
Religiosos quosdam mercimonijs quibusdam re-
rum comestibilium, & aliarum nescio quarum,
quæ ex Europa non asportantur, implicitos, p&#x0153;-
nas sit amissionis, & fortè aliàs executus, bono
quidem zelo, sed fortè non pensatis omnibus,
quæ hac in caussa dispici penitiùs debuissent.
Multi autem longiori circa hoc passu gradiun-
tur; nec vidi hucusque Clericum punitum quem-
piam præfatis p&#x0153;nis. Neque credendum ex eo id
fieri, quòd si rem Prælati vrgeant, solutio Quar-
tæ funeralis minuetur, pro qua, iuxta præscrip-
tam quantitatem, solent Parochi ad hæc nego-
tiationis compendia recurrere, cùm plures ne-
queant aliter sustentationi congruæ, visitationis
sumptibus, & oneribus alijs competenter satisfa-
cere. Non inquam est credendum; cùm id sine
illorum stare nequeat iniuria, qui summi cùm
inter alios sint, Dei caussam in rebus momenti
tanti turpi lucro non debet præsumi, infimorum
in Ecclesia capitum more, posthabendam iudi-
care. Iudicant ergo illi, quod & Nos verosimili-
ter iudicamus, vnde non debet eorum sensus vt
improbabilis reiectari.</P><marginalia>De Missio-|narijs tan-|tum agi in|illa osten-|sum.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>825.</absatz-nummer> Et mihi quidem Clausula illa restricti-
ua Pontificiæ dispositionis (vt deessent alia) ad-
eò videtur vrgere, vt non solùm verosimilis, sed
verissima videatur data interpretatio, ad Missio-
narios inquam solummodò pertinere. Et quia in
præmißis delinquentes &c. vbi duæ concurrunt
particulæ satis pro rei declaratione percommo-
dæ; scilicet. Quia, & Qui (hæc enim in voce
Delinquentes includitur.) Ex quibus prior ponitur<marginalia>Dictio Quia|quam ha-|beat vim.|D. Barbosa.|vt erret in|citationibus.</marginalia>
caussatiuè, & reddit caussam & rationem de præce-
dentibus, vt ex pluribus Textibus & Scriptoribus
ostendit Dom. Barbosa in Tractatu de Dictionibus
Dict. 314. Vbi ex Rota apud Farinacium, quòd
importat caussam pro certo & pro constanti. Inter
Textus autem adducit præfatus Auctor Cap.<marginalia>Vide etiam|Cardin-|Tuschum|Tomo 2.|lit. D.|Conclus.|352. nu. 1.</marginalia>
Quia propter, de rescriptis. Cùm tamen tale Ca-
put in Sex Decretalium libris non inueniatur.
Adducit insuper Cap. Quia frustrà, de sent. ex-
com. cùm tamen in eo Titulo non extet, sed in
alio de vsuris, vbi ita Glossa: Præmissa caussa sta-
tuti, ponit ipsum statutum. Stat ergo in casu no-
stro Dictionem prædictam dispositionis Ponti-
ficiæ caussam importare, & ita ad Missionarios
adstringendam. Et idem est de particula Quo-
niam, qua pariter & indifferenter vtimur, & per<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0337.jpg/>
@@1@<SE337>322 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>illam redditur ratio mouens disponentem, iuxta
eumdem Dict. 332.</P>
<P>  <absatz-nummer>826.</absatz-nummer> Iam quod ad Dictionem Qui attinet<marginalia>De relatiuo|Qui.</marginalia>
(nam & eo nomine apud citatum Scriptorem
habetur Dict. 322.) naturam habere restrictiuam,
per quam præcedentia restringuntur ad casum rela-
tum, tradunt Doctores, quos adducit citatus Do-
minus Dict. præfata. Ex quo positio, quam pro-
sequimur, roboratur, vt scilicet ad Missionarios
debeat dispositio prædicta restringi, quandoqui-
dem soli memorantur in damnabili negotiatione
delinquere. Et pro significatione prædicta addu-
cit D. Barbosa Panormitanum in Cap. Nouit. de<marginalia>Panormit.</marginalia>
Iudic. num. 17. vbi tamen nec verbum de illa. Et
præterea in Cap. Decreto, de Cler. non resid. &
fidelius quidem, sic enim ibi: & quatenus dixit
de Victualibus, habuit respectum ad distributiones
quotidianas per hoc relatiuum Quæ, quod restringit
præcedentia, vt notatur in l. Cunctos populos C. de
Sum. Trinit. & l. Omnes populi ff, de iust. & iur.
per Calder. in Cap. fin. infra. Eo. Sic ille. Addu-
cuntur autem Textus prædicti, quia in priori sic
loquuntur Imperatores Gratianus, Valentinia-
nus, & Theodosius: Omnes populos, quos clemen-
tiæ nostræ regit imperium. Et in posteriori sic di-
citur: Omnes populi, qui legibus & moribus regun-<marginalia>Lex Om-|nes popu-|los.|L. Omnes|populi.</marginalia>
tur. Vbi Vniuersale illud Omnes populi, ad pe-
culiaria relatiui adiectione restringitur. Et his si-
milia possent ex Scriptura Sacra afferri quamplu-
rima.</P>
<P>  <absatz-nummer>827.</absatz-nummer> Deinde relatiuum prædictum vim ha-<marginalia>Ecce vni-|uersalem.</marginalia>
bet distributiuam, & includit vniuersalitatem,
quam significat Omnis, vt ex Bartholo tradit
Cardinalis Tuschus suprà Conclus. 269. num. 13.
Quod est in Scriptura Sacra notissimum. Qui
contemnunt me erunt ignobiles. Qui facit hæc non
mouebitur in æternum, post multa alia Psal. 14.
Qui elucidant me, vitam æternam habebunt, post
alia etiam Eccli. 24. Qui biberit ex aqua, quam
ego dabo ei &c. Qui sequitur me, non ambulat in
tenebris. Qui perseuerauerit vsque in finem. Qui
non crediderit, condemnabitur. Qui parcè seminat,
parcè & metet, & sæpissimè alibi, pro quo Con-<marginalia>Matih. 10.|v. 31.</marginalia>
cordantiæ consulendæ. Et Matthær quidem 10.
v. 31. sic Christus: Omnis ergo qui confitebitur
me coràm hominibus, confitebor & ego &c. Cùm
autem pro negantibus, qui & negandi ab ipso,
vniuersalitas sit eadem, nota est tamen vniuer-
salitatis omissa, & sic dictum: Qui autem nega-
uerit me coram hominibus, & ego eum &c. Idque
ea de caussa, quòd cùm dicitur Qui vniuersalitas
etiam designatur. Vnde & Lucæ 9. v. 26. non<marginalia>Lucæ. 9.|v. 26.</marginalia>
est terminus vniuersalitatis adiectus, sed sic di-
ctum: Nam qui me erubuerit &c. Iuxta quæ
quando in Bulla dicitur, in præmißis delinquentes,
quod idem est ac Qui delinquunt, perinde est ac
si dicatur, & quia omnes qui delinquunt. Ex quo
apertè habetur sub ea dispositione solos Missio-
narios venire, sic enim nullus alius comprehen-
sus indicatur, cùm delinquentes omnes ad illos
pertrahantur. Itaque vt staret Ecclesiasticos om-
nes dispositione Pontificia comprehendi, illud
Qui ita deberet accipi, vt idem sit quòd Aliqui;
violenta admodùm interpretandi ratione. Cùm
ergo constet id omnino repugnare relatiui pro-
prietati, & ita vniuersalitatem præseferre, id
quod intendimus, redditur manifestum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>828.</absatz-nummer> Facit pro eodem Resolutio Marij An-<marginalia>Vis relatiui|prædicti ex|Marij An-|tonini|Resolutione|probata.</marginalia>
tonini lib. 1. variarum Resol. casu 50. vlt. Resolutio-
nis. Vbi probat Canonicum Regularem Cura-
tum S. Epiphanij Papiensis debuisse proficisci
cum Cruce ad Cathedralem Ecclesiam certa die,
de qua ibi, ex Constitutionibus Synodalibus
eiusdem Ecclesiæ, in quibus sic dicebatur: Ce-
teri Clerici, qui illi Officio interesse debebunt, cum
Crucibus suis ad Cathedralem proficiscantur &c.
Et sic arguit: Primò, Quia in dicta Constitutione
appellatione Clericorum venit dictus Curatus, licet
Canonicus Regularis: Tum quia sic subiecta mate-
ria patitur, quæ attendenda est secundùm Felinum
in dicto Cap. licet n. 9. in fine (de Officio Ordina-
rij) Tum ponderando illa verba sequentia, videlicet
[qui illi Officio interesse debebunt] nam relatiuum
illud Qui declarat de quibus Clericis sit intelligen-
da dicta Constitutio. Surdus Consil. 1. n. 100. Natta
Consil. 478. n. 10. Parisius Cons. 17. n. 37. volum. 3.
Sic ille, vir quidem doctissimus, & Vicarius Ge-
neralis Cardinalis Federici Borromæi Archiepis-
copi Mediolanensis.</P>
<P>  <absatz-nummer>829.</absatz-nummer> Vrget insuper, quod ex Iosepho Sesse<marginalia>Aliorum|Scriptorum|pro eodem|suffragium.</marginalia>
Aragoni decis. 124. n. 18. exhibet Dom. Barbosa
citata Dictione 322. scilicet quòd relatiuum præ-
dictum debet intelligi tantùm de expressatis in
referente, ex Rota apud Paulum de Rubeis De-
cis. 77. n. 2. Tomo 3. diuersarum, alias par. 7. recent.
Cùm ergo in casu nostro solùm quod ad Missio-
narios spectat, expressatum inueniatur, ad illos
debet dispositio Clementis arctari, qui, si plus
voluisset, expressisset. Cap. Ad audientiam de
decimis, non vno loco cum alijs adducto. Pro
eodem stat Dom. Solorzanus Tomo 2. de Iure In-<marginalia>Dom. So-|lorza nus.</marginalia>
diarum lib. 2. Cap. 22. n. 38. vbi adducto notissi-
mo Iuris principio, quòd relatum est in referen-
te, addit quod iuxta illud est limitanda disposi-
tio, ex quo quæstionem, de qua ibi, adhibita
limitatione resoluit, multis pro præfata doctrina
scriptoribus allegatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>830.</absatz-nummer> Quia verò stare potest vt aliquando<marginalia>Relato|quando po-|tiùs stan-|dum.|D. Barbosa</marginalia>
relati potiùs, quàm referentis, ratio habeatur, no-
tanda est circa hoc Dom. Barbosæ doctrina in
Votis decisiuis & consultiuis Voto 126. num. 317.
vbi ita scribit: Referens vbi aliter loquitur, quàm
relatum, cui attendendum? Resp. relatum esse at-
tendendum, etiam in materia, in qua referens ha-
beat potestatem disponendi, quia censetur ita dispo-
suisse per errorem. Cardinalis Mantica Decisione
332. n. 1. Sic ille. Ex quo sequitur quando per
errorem non est dispositum, referenti potiùs at-
tendendum esse. Atqui in casu nostro nequit<marginalia>Id tamen|casuipræ-|senti non|obstare.</marginalia>
dici per errorem sic fuisse, à Pontifice dispositum,
quandoquidem in eodem contextu dispositionis
neque ignorantia, neque obliuio admisceri po-
tuit, vnde error posset suboriri, vt est clarissi-
mum: debet igitur referenti dubioprocul atten-
di, & ita id, quod de Missionarijs est dictum, ir-
refragabile reputari. Quod si hoc multùm vi-
deatur, sit saltem verosimile, probabile, & tutum
pro praxi, dum aliud visum non fuerit Pontifi-
ciæ sanctitati.</P>
<P>  <absatz-nummer>831.</absatz-nummer> Sed obijci potest Doctorum quorum-<marginalia>Sicut neque|aliorum|Scriptorum|doctrinam.</marginalia>
dam apud Dom. Barbosam Tract. de Axiomat.
axiom. 201. Et ab eo non improbata doctrina n.
5. iuxta quos relatio restringitur & limitatur ad
illud, quod in relato continetur tantùm. Ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0338.jpg/>
@@1@<SE338>Circa Bullam Clementis IX. de negotiatione &c. 323
<duolan 2><-P>quod quidem dicendum præfatam doctrinam
non obstare, quia Doctores illi standum esse re-
lato affirmant, quando in referente plus apparet,
quàm fuerit in relato; id quod regulariter lo-
quendo non euenit. Quod secus accidit quan-
do in referente est limitatio, & est casus, in quo
sumus. Nec mouere debet quod ex Doctoribus
alijs additur. n. 6. quòd scilicet si relatum aliter
se habet, dispositio referens tamquàm erronea
corruit, & non attenditur. Siquidem illi in di-
uersa specie loquuntur, quando scilicet referens
& relatum in eadem dispositione & contextu
non sunt, iuxta dicta n. præced. & est locus dubi-
tationi, vnde §. ille incipit: & referenti non cre-
ditur, nisi constat de relato. Et cùm in casus no-
stri specie nequeat dici dispositionem Pontifi-
ciam tamquàm erroneam corruere, satis est com-
pertum doctrinam præfatam illi non posse ratio-
nabiliter adaptari.</P>
<P>  <absatz-nummer>832.</absatz-nummer> Et hæc quidem procedunt, etiamsi ad-<marginalia>Sine qua stet|congrua|Constitutio-|nis explicatio.</marginalia>
mittamus aliquid esse in relato, quod in referente
restringatur; cùm tamen in casu nostro secus ac-
cidat; neque quod de Missionarijs dicitur, limi-
tatio aut restrictio in rigore sit, sed declaratio.
Videri enim posset non aptè dispositum cum
generalitate, quod erat statim limitandum. Non
ergo limitatio aut restrictio est, sed declaratio,
ob id, quod dictum fuerat de venientibus ex Eu-
ropa alio titulo, quàm Missionum, & in his par-
tibus residentibus quolibet alio modo. Nam &
hi Missionarij esse possunt, & videmus aliquos
eo spiritu duci, gestientes Nostros comitari. Con-<marginalia>Contrarietas|in interpre-|tatione vi-|tanda.</marginalia>
trarietas siquidem est vitanda & concilianda in
omnibus dispositionibus, vt est communis Do-
ctorum sensus, pro quo Cardinalis Tuschus To-
mo 2. lit. C. Conclus. 1008. Dom. Barbosa suprà
Axiomate 58. apud quos id satis notandum ha-
betur, quod contrarietas ita vitanda est, vt pro
stabilienda concordia sint improprianda ver-
ba.</P>
<P>  <absatz-nummer>833.</absatz-nummer> Vbi erit fortè qui dicat contrarietatem<marginalia>In casu præ-|senti non ha-|bere locum|verborum|impropria-|tionem.</marginalia>
vitari, si dicatur relatiuum Qui sumi pro Aliqui,
licet non ita proprius sensus videatur, vt stet
quod de Ecclesiasticis omnibus Indiarum inco-
lis fuerat constitutum. Sed est id prorsus enerue:
verba siquidem improprianda sunt, quando ali-
ter stare conciliatio nequit; cùm sit aliàs re-
ceptissimum apud Doctores Theologos, & Iu-
ris consultos dogma, verba secundùm eorum pro-
prietatem, & receptum vsum esse intelligenda,
& ad praxim aduocanda. Pro quo dedimus ali-
bi peculiares assertores, & videri inter alios po-
test Ioannes Gutierrez Consilio. 5. n. 12. & Dom.
Barbosa Axiomat. 130. Atqui in casu nostro nulla
est ratio cur debeant impropriari, quandoqui-
dem iuxta dicta conciliari legitimè possunt ea,
quæ contrarietatem videbantur indicare. Et vt
demus improprianda esse aliqua, non illa profe-
ctò, in quibus dispositio ad Missionarios apertè
restringitur; sunt enim perspicua, in quibus im-
propriatio non habet locum, vt bene Gutierrez
suprà, & ita ad priora illa, in quibus Missionario-
rum titulus non expressus, potiùs trahenda do-
ctrina, si impropriatione opus esset; cùm tamen
reuera non sit, quandoquidem cum subintelle-
cta Missionum qualitate possunt & debent acci-<marginalia>Iuxta subin-|tellectam in-</marginalia>
pi, iuxta dicta, si agere sinceros velimus inter-<-P>@@

<-P>pretes. Talis enim explicandi modus secundùm<marginalia>terpretatio-|nem consi-|stere.</marginalia>
subintellectas rationes receptissimus est. Cùm
enim sit constans aliqua subintelligi à Iure, vt
notat Tiraquelus in l. Si vnquam num. 158. C. de
reuoc. donat. & habetur in l. Licet Imperator. ff. de
legat. 2. & l. 1. C. de testam. milit. inde est quòd
interpretationes huiusmodi iuxta verosimiles
sensus sint in Doctorum laudabili vsu frequen-
tes. Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>NOVITIVS.
De interruptione Nouitiatus per Nouitiæ
transitum ex vna Religione ad aliam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>834.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic Limæ accidit Nouitiæ post quinque<marginalia>Casus propo-|nitur cum|resolutione.</marginalia>
menses habitus in Monasterio Concep-
tionis ad Monasterium Incarnationis transeunti
cum fæcularibus vestibus, quas & in illo per sex-
decim dies, aut etiam plures retinuit, & dubita-
tum an ex quinque mensibus prædictis, & sep-
tem adiectis posset annus necessarius integrari.
Et meritò negatum, pro quo videnda quæ dixi-
mus Tomo præced. Parte 8. n. 541. & seqq. Et qui-
dem P. Auila adducens Nauarrum Consil. 42. de
Regular. Asserentem sufficere interruptionem
trium dierum, subdit hoc sibi magnum rigorem
videri; in casu tamen proposito interruptionem
sexdecim dierum suffecisse. Iuxta cuius mentem
esse in hoc potest rigor, & multus rigor. Inter-
ruptio trium dierum est multus rigor. Si ergo
quinque aut sex dierum sit, rigor erit, & non
multus. Cùm ergo ad sexdecim benignitas ne-
queat extendi, si duodecim dicatur sufficere, be-
nigna interpretatio erit; si enim octo aut nouem
talis dicatur, difficile videtur eam non posse plus
aliquantulùm extendi. Sed quidem quidquid de
interruptione dicatur, periculosum valde est,
quandoquidem professio sic facta periculo an-
nullationis exponitur. Benignæ quidem opinio-
nes circa interruptionem meritò deberent ad
praxim adscisci, si stante illarum vsu, stabilis
prorsus profitentis status remaneret. Cùm autem
non ita res habeat, dici profectò cum D. Hiero-
nymo potest, pietatis genus esse in hac parte esse
crudelem; cùm securitati status & conscientiæ
profitentis consulatur: diaboloque claudatur
ostium, ne perseuerantiæ moliatur insidias, &
tragædiæ, quæ scandalo & periculo falutis sint
futuræ, subsequantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>835.</absatz-nummer> Et quidem quod de interruptionis die-<marginalia>Nouitiatum|integrè in|eadem Reli-|gione pera-|gendum.</marginalia>
bus à præfatis Auctoribus dicitur, de Nouitiatu
est accipiendum in eadem Religione peracto, si
enim in diuersis, quælibet interruptio oberit,
etiam diei vnius: debet enim annus integer in
eadem decurri, quia in alia decursi dies, pro ni-
hilo habentur, pro quo graues scriptores apud<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
Dom. Barbosam in Collectaneis ad cap. 15. Con-
silij Tridentini de Regularibus Sess. 25. num. 17.
Vbi speciale illud, quod Religiosi Discalceati
Ordinis SSS. Trinitatis de licentia Sedis Aposto-
licæ ad laxiorem Calceatorum transeuntes, de-
bent annum probationis transigere, non tamen
emittere professionem, quod resolutum à S. Con-
gregatione testatur Selua in Selectis Canonicis
cap. 18. n. 3. Qui Auctor cùm absolutè de anno<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0339.jpg/>
@@1@<SE339>324 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>professioni præmittendo decisum etiam asserat à
S. Congregatione validam non futuram, si non
fuerit completus adhuc per duas horas, & alio-
qui de transeunte ad aliam Religionem non ali-
ter debeat annus computari, defectus horarum
duarum etiam obstare dicendus est. Vbi videtur
admitti quòd si spatium vnius horæ sit, aut plus
aliquid, dummodò non sit duarum horarum,
valori non sit professionis obfuturum. Sed qui-
dem & in hoc casu cautè procedendum, quia &
S. Congregationis Declarationibus est sæpè quod
possit opponi, & valde imprudenter videtur agi,
dum impatienter expectatio adeò breuis spatij
proculcatur, fructu nullo, & dispendio multo.</P>
<P>  <absatz-nummer>836.</absatz-nummer> Id autem quod de Discalceatis SSS.<marginalia>Quid de Dis-|alceatis ad|Calceatos|transeunti-|bus.</marginalia>
Trinitatis est dictum, habituris quidem Noui-
tiatum, sed non professuris, videtur etiam de Re-
ligionibus alijs dicendum habentibus similes Di-
scalceatos. Sed si professuri non sunt, ad quid
Nouitiatus? Ad id quidem vt statum illum la-
xiorem experiantur: sicut enim quibusdam ri-
gor obseruantiæ displicet, & ita post illius expe-
rientiam egrediuntur; ita & alijs laxitas nimia
displicere potest, & modus agendi cum Calcea-
tis, quibus non multùm grati esse Discalceati so-
lent. Post annum ergo admittendi, & sic ad-
missis non licebit pro libitu ad Discalceatos re-
gredi, sed ijs seruatis, quæ Ius exigit, aut per pri-
uilegia licet. Sic autem reuersi non videntur ad
Nouitiatum obligandi, quandoquidem illum<marginalia>Quid de re-|uersis.</marginalia>
iam integrè peregerunt: licet non id omnino
certum appareat, siquidem noua experientia vi-
detur necessaria post expertam laxitatem; cùm
etiam ad gradum, quem priùs habebant, non sint
admittendi cum aliorum præiudio; illi enim
quando recesserunt, penitus renuntiarunt: licet
hoc non habeat effectum tempore Nouitiatus;
si enim eo non exacto reuertantur, in suo debent
admitti gradu, nisi per peculiaria Religionis sta-
tuta aliud habeatur. Et ita Professi Societatis ad<marginalia>Quid pro So|cietate.</marginalia>
Carthusiam aut Religionem aliam transeuntes,
reuersi ante professionem, antiquitatis præroga-
tiua, quæ pro Congregatione Prouinciali deser-
uit, & pro nonnullis alijs, non est priuandus,
quia nullibi videtur in p&#x0153;nam desertionis impro-
uidæ constitutum. Vnde & contingere posset
ut esset Prouincialis, quia antiquissimus Profes-
sorum, iuxta Decretum 56. Congregat. gene-
ralis 4.</P>
<Z><A+1>O.
OCCASIO.
De Moniali à sæculari indecenter con-
trectata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>837.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asum proponit P. Auila eius, qui per<marginalia>Propositus|casus cum|resolutione|circa obliga-|tionem vi-|tandi tactus.</marginalia>
se, & per alios à Religionis cuiusdam
Prælata obtinuit intercessionibus annuente, vt
Monialis quædam ad locutorium accedens ab
ipso inuisi pateretur. Quod vt factum, sæpiùs
manus eius contrectabat, & vt ipsa certis conie-
cturis deprehendit, tactus huiusmodi ex parte
contrectantis erant libidinosi, licet ex parte con-
trectatæ nihil haberent tale. Et rogatum an sub<-P>@@

<-P>reatu culpæ mortalis eos vitare, & pariter collo-
cutionem cum tali homine teneretur. Et respon-
sum affirmatiuè in eo, quod ad tactus attinet, quia
cùm de illorum turpitudine moraliter certa sit, &
eos possit sine scandalo vitare, non est vnde pos-
sit excusari. Nullum enim scandalum subesse
potest in eo quòd Religiosa huiusmodi tactus
euitet. Cùm enim occultè contingant, ex euita-
tione alij scandalizari non poterunt existimantes
eos, qui præcesserunt, libidine fuisse infectos;
tales enim qui existimare id possent, absistunt
penitus, cùm inter solos conuersatio prorsus tran-
figatur. In eo ergo vix vlla esse potest difficultas,
secus circa totalem abstractionem, ita vt nequeat
ad colloquendum accedere; Circa quod dictum,
dum non probabiliter constat talem hominem,
licet tactus turpes absint, inhonesta desideria fo-
uere, non teneri Religiosam dictam à confabu-
latione se subtrahere sub reatu peccati mortalis.
Dum enim ille inter loquendum nihil, quod
mortale peccatum videatur, admiscet, non est
vti illius reus vlla ratione vitandus, cùm in du-
bio potiùs debeat de illius innocentia præ-
sumi.</P>
<P>  <absatz-nummer>838.</absatz-nummer> Si autem secus accidat, & quoties ad<marginalia>Obligatio|sub mortali,|cognita|affectuum|prauitate.</marginalia>
colloquendum accedit, mortales in eo lapsus di-
gnoscantur, tenetur Religiosa lege charitatis
sub reatu culpæ mortalis ad colloquium penitus
vitandum, neque in locutorio rogata, & licen-
tiam à Prælata obtinens, apparere. Primò, quia
lex charitatis obligat ad vitandum peccatum pro-
ximi, quando id commodè sine proprio possumus
detrimento: id quod in casu præsenti constat
posse à præfata Religiosa præstari, Secundo quia
non est eadem ratio huius, ac casuum aliorum:
scilicet quando mulier scit quòd si in fenestra se
spectandam exhibeat, aut egrediatur domo, ab
aliquo est turpiter ambienda: aut quòd si in stra-
tu suo sedeat, inter alios, qui eam sunt inuisuri,
certus aliquis venturus sit eam impudicis oculis
turpis animi testibus conspecturus: in ijs enim
casibus illa suo iure & libertate vtitur iuxta sui
status conditionem, neque in fenestra se collocat
vt ab aliquo particulari homine videatur aut in-
uisatur: & durum sanè esset ob similia inconue-
nientia vitanda in alijs, se illa deberet sua priuare
libertate. Sed si in casu, de quo agitur, dicta Re-
ligiosa in locutorium exeat, vt à præfato homine,
videatur, & sermones misceant, aliter se res ha-
bet: quandoquidem se ab huiusmodi confabula-
tionibus subtrahere, nec vocatam exire, valde
est Religioso ipsius statui conforme, & in negan-
do exitu nullam iacturam incurrit, sed multùm
potiùs acquirit commodi spiritualis cum hono-
ris lucro supra diuitiarum cumulum æstimabili.
Neque est eadem ratio in femina vxorata, quæ
iuxta status sui conditionem nequit, nisi cum
multorum offensione, amicabiles accessus vita-
re, in quibus nihil inhonestum verbo aut ope-
re recognoscat, licet sciat aliàs prauis deside-
rijs aliquos exardere. Sic dictus & doctus Pa-
ter.</P>
<P>  <absatz-nummer>839.</absatz-nummer> Et in eius resolutione illud in primis non<marginalia>Quid in re-|solutione|non ædmit-|tendum vi-|deatur.</marginalia>
videtur admitti pnsse, quòd eatenus contrecta-
tionem illam manuum inexcusabilem asserat,
quatenus ex cessatione scandalum nullum emer-
git; significans sine reatu mortalis culpæ posse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0340.jpg/>
@@1@<SE340>De Occasione casus pro Religiosa. 325
<duolan 2><-P>accidere, si ex vitatione scandalum aliquod ve-
rosimiliter timeretur. Quod quidem tunc vide-
tur futurum, si contrectatio illa inter solos non
esset, & cùm ab aliquibus fuisset perspecta,
ab ea posteà cessaretur: tunc enim possent, qui
viderant, sinistrè de contractatione iam præ-
termissa iudicare, ex fundamento cessationis.
Quod quidem, vt dixi, non videtur admit-
tendum, quia ex cessatione nullum desumi fun-
damentum potest, ex quo rationabiliter quis-
quam sibi persuadere debeat in tali contrecta-
tione mortale interuenisse peccatum, sed inde-
cens aliquid respectu Religiosi status, à quo
melius fuerit abstinere. Tactus enim manuum
mortalia peccata non esse omnes Scriptores af-
firmant, & esse solent honesti amoris indicia:
vnde & in Religiosa dicitur nihil fuisse turpe,
& quod libidinem saperet. Et ita quidem sup-
ponit Auctor, dum in casus propositione ait
Religiosam in contrectante libidinosum animum
dignouisse: quod quidem non fuisset necessa-
rium, si contrectatio ipsa esset apertè lethalis, si-
ue ergo inter solos illa fuerit, siue videntibus
alijs, ab ipsa est in circumstantijs dictis sub reatu
mortalis culpæ cessandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>840.</absatz-nummer> Deinde distinctio illa de non proba-<marginalia>Etiam ta-|ctibus ces-|santibus Re-|ligiosæ collo-|quium de-|negandum.</marginalia>
bili, & probabili seu moraliter certa notitia
turpis animi in visitante, si de eôdem vt in
casus propositione appareat, loqui debea-
mus, non item admittenda videtur. Is etenim,
qui ex libidinoso affectu ad manuum contre-
ctationem inuehitur; etiamsi contrectatio non
sit, libidinosus debet percenseri. Permitti si-
bi Religiosæ visitationem curauit per se &
per alios petitionibus iteratis, & vt voti com-
pos est factus, quo visitationem expeteret ani-
mo propalauit. Semper ergo dum visitatio-
nem repetit, idem credendus est, & ita pe-
nitus fugiendus. Certum est enim, etiamsi
contactus cesset, oculorum posse concupiscen-
tia peccari, vt ex Euangelio notum; pro quo
& duo illi peruersi & truculenti senes, de qui-
bus Daniel. 13. vers. 32. dum pro tribunali con-<marginalia>Dan. 13.|v. 32.</marginalia>
tra Susannam sederent; sic enim ibi: At ini-
qui illi iusserunt vt discooperiretur (erat enim coo-
perta) vt vel sic satiarentur decore eius. Et ita
quidem colligitur ex grauium Scriptorum do-
ctrina, de quo dictum alibi: modò autem sit sa-
tis P. Petri Hurtadi commodum exemplum ad-<marginalia>P. Petrus|Hurtadus.</marginalia>
duxisse ex Disput. 173. de Charitate §. 319. vbi
licitas esse choreas probans in feminis, licet ali-
qui fortè sint ex illis occasionem grauium lap-
suum desumpturi, ita subdit: Si verò aliqua fe-
mina prudenter timet adstare aliquem in particu-
lari accepturum occasionem ruinæ, distinguendum
est: Si non potest, nisi incommodè abstinere à cho-
rea, non tenetur abstinere. e. g. si femina prouoce-
tur à viro nobili, qui in iniuriam referet, nisi fe-
mina prodeat, & adstantes habebunt occasionem
malæ suspicionis: si verò commodè potest, tenetur
abstinere, si alius peccat ex paßione: si autem
ex malitia, & potest sine aliquo incommodo id vi-
tare, tenetur: at verò non tenetur se priuare oble-
ctatione illa honesta, & communi alijs feminis,
propter alius malitiam; aliquando verò tenetur
propter paßionem. Malitia autem colligitur ex diu-<-P>@@

<-P>turnitate: paßio enim non multùm durat, sed ar-<marginalia>Malitio &|passio vt|differant.</marginalia>
det subito occasione aliqua de repentè fomitem sug-
gerente. Sic ille. Iuxta quem valde à Diana
probatum Parte 5. Tract. 7. Resolut. 25. vitan-
da est occasio in femina quando prudenter for-
midat ex illius actione, etiamsi honesta, ali-
quem in particulari mortaliter ruiturum. At-
qui in casu nostro prudenter potest id Reli-
giosa sibi persuadere: ergo ad vitandam oc-
casionem tenetur. Et prædictum quidem non
ex passione, sed ex malitia peccare, ex eò
conuincitur, quòd solicitatio occasionis fuerit
diuturna. Non tamen præfata doctrina de ma-
litia potest se Religiosa tueri; quia, vt vidi-
mus, eadem est obligatio, quando sine aliquo
incommodo potest occasio vitari, quod est casui
adaptabile. Neque agitur de exitu ad locuto-
rium aliàs licitè frequentato, de quo secus phi-
losophari posset, sicut de choreis, & similibus,
de quibus Auctor, sed de peculiari exitu ad
instantiam turpiter adeuntis, in cuius negatio-
ne incommodum nullum, vt iam vidimus, se-
queretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>841.</absatz-nummer> Erit tamen forsitan qui dicat Religio-<marginalia>Ob tem po-|rale subsi-|dium non|posse Monia-|les turpes|tactus, aut|visitationes|admittere.</marginalia>
sam prædictam potuisse ex familiari illo agen-
di modo commodum aliquod habere, tempo-
rale inquam, quo penitus indigeret; vnde tra-
dita doctrina videtur ipsi suffragari. Sed in pri-
mis quod ad tactus inhonestos attinet, ob præ-
dictum respectum nequeunt vllatenus excusa-
ri, sunt enim non ex lege aliqua humana, sed
naturali & diuina eos prohibente, grauiter dam-
nabiles ex parte vtriusque: ex parte quidem
viri manifestissimè; & ex parte Religiosæ non
obscurè, quia est cooperatio ad illos, cum
extensione manuum, sine qua, interpositis
cratibus, non possent stare, immò & si de-
mus existentis iuxta ianuam manus apprehen-
di cum affectu turpi præcognito, idem etiam
dicendum, quia respectu actuum turpium ne-
quit dici meram permissionem ad peccati ex-
cusationem proficere; sic enim qui tactibus
pollueretur, excusari posset, id quod neque in
osculis admittendum. Ex quo & sequitur neque
excusari posse exitum ad sermones conferen-
dos, quia est actus directè ordinatus ad turpes
lapsus, quos scit se exeunte futuros, concurren-
te voluntariè obiectiuo concursu. Et quidem
licet sint Doctores excusantes eos, qui ratio-
ne vitandi grauis incommodi ad peccata turpia
aliorum concurrunt, pro quibus videri po-<marginalia>Quid iuxta|reeeptam|doctrinam|circa con-|cursum ad|turpia li-|ceat.</marginalia>
test Diana suprà Resolut. 26. & tribsu seqq. nul-
lus tamen est qui affirmet id stare posse respe-
ctu immediati concursus ad illa, sed semper pro
excusatione remotum concursum affirmant. At-
qui in casu præsenti concursus est proximus
& immediatus, non secus ac si famulus ob ti-
morem amittendi commodum iuuaret herum
ad turpem concubitum, si femina resisteret,
vel ad homicidium. Video metaphysicè lo-
quendo posse positionem contrariam non ægrè
defendi; sed quidem periculosam talem cre-
derem assertionem; & qua vt probabili recep-
ta, grauissima damna Religiosis Sponsarum
Christi familijs inferrentur. Sint ergo illæ suo
fideles sponso, & erit ipsis fidelis, vt vitæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0341.jpg/>
@@1@<SE341>326 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>necessaria non desint, si habentes alimenta, &
quibus tegantur, velint esse contentæ, nec filijs
hominum credant, quia fallaces in stateris, &
esurientes dimittere solent inanes, & sola con-
fusione plenas, leuitatem suam totius vitæ p&#x0153;-
nitudine luituræ: & hæc circa Resolutionem, o-
missis alijs, in quibus communis Doctrina pro-
ponitur.</P>
<Z><A+2>OFFICIVM</A+2>
DIVINVM.
<A+1>Dubium peculiare circa Officia Tran-
slatorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>842.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T occurrit illud his ipsis, quibus hæc<marginalia>Obligato-|rium an de-|beat volun-|tario præ-|ferri.</marginalia>
scribo diebus, ex eo quod Officia aliqua
Semiduplicia de Sanctis translatis in hoc D. Pau-
li Collegio, de cuius celeberrimo Sanctuario di-
ximus Parte præcedenti, locum intra annum non
videantur habere, cùm dies, in quibus fieri aliàs
posset; insignibus sint Sanctorum Reliquijs oc-
cupati. Et præferendos illos, pro quibus obliga-
tio absolutè vrget, ex eo videtur conuinci, quod
Kalendario contineantur, & suis debeant desig-
natis celebrari diebus, vel proximè non impedi-
tis. Contrarium autem indicat Gauantus Tomo 2.<marginalia>Gauantus.</marginalia>
Thesauri Sect. 3. Cap. 10. num. 16. finali, vbi ita
scribit: Officia concessa ad libitum in pari gradu ce-
dunt alijs de præcepto, vel ex vi Rubricarum reci-
tandis. Sic ille. Iuxta cuius doctrinam solùm in
gradu pari Officia de præcepto voluntarijs præ-
feruntur; si ergo imparis gradus sint, vt sunt Du-
plicia Semiduplicium comparatione aliter fa-
ciendum, & sic Duplicia ad libitum in Kalenda-
rio contentis præferenda. Officia autem Du-
plicia pro Reliquijs insignibus ad libitum sunt,
cùm per priuilegium concedantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>843.</absatz-nummer> Nec videtur aduersari P. Guyetus, li-<marginalia>P. Guyetus|quomodo|non aduerse-|tur.</marginalia>
cet Gauanti doctrinam non esse admittendam
arbitretur, sic enim scribit Lib. 4. Heortologiæ
Cap. 7. Quæst. 3. Vers. 3. Haud tamen valet in Ro-
mano quod habet Meldense Breuiarium, Festa æqua-
lia Martyrum priùs transferenda, quàm Confesso-
rum; & Confessorum, quàm Virginum. Non enim
vt Angelorum & Apostolorum, sic Martyrum supra
Confessores, & Confessorum supra Virgines datur
præcellentia quoad occurrentiam, sicut nec quoad
concurrentiam vt infra docebitur. Neque multò et-
iam magis placet, quod addit idem Gauantus nu. 16.
Officia concessa ad libitum in pari gradu cedere alijs
de præcepto, seu vi Rubricarum recitandis. Esto
enim de ijs nihil fiat, si lubet: posito tamen, quòd
fiant, eo ritu fieri debent, qui ipsis conceditur:
nullum autem in eo ritu discrimen aßignant Rubri-
cæ inter libera & non libera; ergo ijs æquè stan-
dum pro vtrisque. Sic ille: qui tamen, vt dixi,
non videtur penitus aduersari: licet circa tran-
slationem id obseruandum censeat, vt non de-
beant Festa ad libitum posthaberi in translatio-
ne, vt Gauantus voluit, & plus in ea parte
quàm ille concedat, vnde & proculdubio Festa
disparis dignitatis, etiamsi voluntaria: Festis de
præcepto præferenda, & ita in ordine ad in-<-P>@@

<-P>stitutum præsens non videtur aduersus; licet
Gauanto aliàs aduersetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>844.</absatz-nummer> Sed verò neque hic, neque ille pun-<marginalia>In neutro ex|dictis resolu-|tio quæstio-|nis.</marginalia>
ctum difficultatis attingit: siquidem de transla-
slatione agunt, quæ in casu præsenti respectu
Festi de præcepto locum non habebit, si in-
tra annum nequeat celebrari: vnde assertio ista
desideratur in illis: Festa gradus inferioris cedunt
alijs, etiamsi intra annum nequeant celebrari.
Immò & illa, quæ de pari procedat gradu, po-
sita impossibili translatione, quandoquidem pro<marginalia>Quid pro|non omit-|tendo Festo|de præcepto.</marginalia>
illo diuersa est ratio, vel saltem sic apparet; de-
sumique potest ex Bulla Gregorij XIII. circa
Festa Hispaniæ, vbi cum concedat celebrari Fe-
stum de Sancto, cuius insignis habetur Reliquia,<marginalia>Bulla Gre-|gorij XIII.</marginalia>
proprio illius die, subdit: & de alio Sancto eodem
die occurrente, si fuerit simplex, fiat Commemora-
tio; si verò fuerit Duplex, vel Semiduplex, transfe-
ratur in primam diem simili festo non impeditam.
Ita Pontifex, cuius mens videtur esse perspicua,
vt scilicet Sancto translato ob relictum locum
Reliquiæ, suus debeat locus exhiberi; quod val-
de videtur rationi conforme, ne scilicet Festum
Sancti in vniuersa Ecclesia celebris ob alium vo-
luntariè admissum omittatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>845.</absatz-nummer> Verùm ex eadem concessione vide-<marginalia>Ex eadem|pro contra-|ria parte|arguitur.</marginalia>
tur argui posse pro opposita positione: siqui-
dem Pontifex statuit transferendum in primam
diem simili festo non impeditam. Si ergo illa &
aliæ impeditæ sint, erit penitus omittendum.
Ponamus enim die 30. Decembris celebrari Fe-
stum alicubi ob insignem Reliquiam S. Sabini,
Exuperantij, aut alterius ex illis, qui eo die in
Martyrologio occurrunt. Illud certè in sequen-
tem non potest transferri diem, quod illo ip-
so die aliàs celebrari continget: nam & priui-
legium Hispaniæ iam constat ad vniuersam Ec-
clesiam fuisse protensum. Omittendum ergo
erit eo anno Festum tale; neque enim ad se-
quentem transferendum, quod pro S. Tho-
ma Cantuariensi Hispaniæ constat esse conces-
sum: neque enim intra eumdem annum Fe-
stum alicuius Sancti omnino idem semel & ite-
rùm celebrari, vsus Ecclesiæ patitur. Quod &
confirmari ex eo potest, quod circa Antipho-
nas pro diebus Festo Natiuitatis Domini conti-
guis videmus accidere, quæ vt non omittan-
tur, Octauæ eò vsque procedentes abscindun-
tur, & ad decimum septimum Decembris diem
excurrere prohibentur. Itaque tanti habentur il-
læ, vt ijs Octauæ cedant, etiamsi plures earum
restarint dies, ut in Octaua S. Luciæ, & plures
in Octaua S. Eusebij Vercellensis. Id tamen non
accidit in Festis Sanctorum, quorum Reliquiæ
insignes habentur, celebrantur enim ita vt præ-
fatis Antiphonis locus non sit, quia pro hoc nul-
la hucusque dispositio extat, qua generalis con-
cessio pro Reliquiarum Festis limitetur. Non
erit ergo absurdum aut insolens, si propter eum-
dem titulum Festum alicuius Sancti transferibi-
lis aliàs relinquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>846.</absatz-nummer> Aliunde autem non omittendum Fe-<marginalia>Pro illicita|insuper|omissione.</marginalia>
stum potest vlteriùs comprobari ex ijs, quæ circa
præfatam S. Thomæ celebrationem à Pontifice,
vt vidimus, est dispositum: cùm enim in casu,
de quo ibi, facile fuisset ipsi dicere vt eo anno<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0342.jpg/>
@@1@<SE342>Dubia circa Officium diuinum. 327
<duolan 2><-P>omitteretur, cùm dies pro ea commodus non es-
set; noluit sic fieri, sed rem vsui Ecclesiæ mini-
mè conformem edixit, vt scilicet anno sequenti,
die inquam Vigiliæ Epiphaniæ ageretur, etsi pa-
ris solemnitatis, & in diem Dominicam inciden-
tis, atque ad Christum, Festumq; eius celeberri-
mum, pertinentis. Tantæ siquidem æstimationis
habetur Festum Sancti publicam in Ecclesia ce-
lebrationem habentis, & pro gradu ipsi consti-
tuto transferibile. Quod illustrari potest ex eo<marginalia>Notanda|circa Vigi-|liam Epi-|phaniæ.</marginalia>
quòd de Vigilia prædicta tradit P. Guyetus lib,
4. Cap. 6. Quæstion. 5. & Cap. 12. Quæst. 7. vbi
quòd more Dominicarum (Dominicam enim
esse censet, aut instar Dominicæ) diei infra Octa-
uam concessam alicubi præferenda est; tum quia
etsi pro Dominica non habeatur, est tamen eius
officium Semiduplex, & quidem Domini, quo
nomine præstat item personæ dignitate cuilibet
alteri æquali.</P>
<P>  <absatz-nummer>847.</absatz-nummer> Et quid ad hæc? videtur equidem simi-<marginalia>Resolutio in|fauorem|Festorum de|præcepto.</marginalia>
lius vero Festum de præcepto non esse relin-
quendum, quod ex prædictis vrgeri potest: nam
absolutè loquendo quæ de præcepto sunt, volun-
tarijs sunt præferenda, nisi vbi aliud fuerit à Su-
periori potestate concessum: Atqui in nostro
casu nihil tale concessum reperitur: ergo gene-
rali regulæ standum est. Maior est certissima, &
Minor ostenditur ex dictis circa Bullam Gre-
gorij XIII. in qua translatio possibilis futura sup-
ponitur, & ratio Festi de Sancto quanta sit ha-
benda ratio satis luculenter declaratur. Neque
adducta in contrarium quidquam considerabilis
momenti continent. Quod enim de Sanctis die
30. Decembris occurrentibus, quorum insignes
habentur Reliquiæ, dicebatur, ex eo soluitur,
quod in casu potest Festum illud omitti, quia de
præcepto pro vniuersali Ecclesia non est; vel
etiam transferri, quia ex eo non sequitur incon-
ueniens illud de geminata celebratione intra
eumdem annum, cùm semper transferendum
sit, & ita suo die, qui Reliquiæ proprius est, ac
si non esset, debet reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>848.</absatz-nummer> Quod vero de Antiphonis illis quibus<marginalia>Antiphona|ante Nati-|uitatem vt|cedant San|ctorum Fe-|stis.</marginalia>
cedunt Octauæ, obijciebatur, facilem habet so-
lutionem, siquidem Octauæ illæ de præcepto
Ecclesiæ non sunt, & ita præcidi potuerunt, sicut
ineunte Quadragesima & Festis alijs; semper
enim illæ circa ipsa occurrentia, voluntaria sunt,
& cum limitatione dicta conceduntur, & ad-
mittuntur, cùm in ipsis sit Rubricis expressa.
Quòd autem Festa propter insignes Reliquias il-
lis admittantur diebus, fauor quidem earum est,
sed ex quo nequeat pro translatis argumentum
nisi leue satis efformari, sic: Postunt Antipho-
næ omitti propter Reliquias; ergo & translato-
rum de generali Ecclesiæ præcepto Festa: siqui-
dem Antiphonarum & Festorum valde impar
dignitas est: vnde & iuxta Ecclesiæ leges omit-
ti aliquando possunt, illæ scilicet, quæ occurrunt
eo die, in quo occurrit Festum S. Thomæ, quan-
do Vigilia Natiuitatis incidit in Dominica, cu-
ius Antiphonæ dicuntur in Sabbato. Et in His-
pania quando dies 16, est Dominica, omittuntur
Antiphonæ Feriæ secundæ. Pro quo P. Guyetus<marginalia>P. Guyetus</marginalia>
citato lib. 4. cap. 18. quæst. 2. ita scribit: Fuit qui-
dem veterum Breuiariorum in resumendis eiusmodi<marginalia>Vt anteponi|solitæ.</marginalia>
Antiphonis summa religio, eoque constructæ erant<-P>@@

<-P>quædam Tabulæ per septem Aduentus, vt loquitur
Radulphus mentionem de ijs faciens Propos. 16. iux-
ta quas anticipabantur ex illis Antiphonis quæ suo
posteà die non erant dicendæ, idque accuratè præ
alijs digestum obseruaui in antiquo Turonensi ob
Festum S. Gatiani Patroni occurrentis die 18. De-
cembris. At cùm nec ea agendi ratio multis ambagi-
bus eximatur, præstare existimo, vt quæ illarum suo
die propter Festum occurrens dici non poterunt, illo
anno omittantur, quod parùm refert quoad aliquam
Ecclesiam particularem, vt in pari casu de Domini-
calibus diximus. Sic ille, iuxta cuius mentem id
stare conuenienter potest, quod est à Nobis nu-
per consignatum,</P>
<P>  Addit tamen præfatus Scriptor, quod e-<marginalia>Et stare|etiam modò|ia possit.</marginalia>
rit operæ alicuius pretium addidisse, dum ita
loquitur: Si qui tamen Antiphonas illas anticipa-
re maluerint, (quod haud videtur improbare Gauan-
tus cit..$unclear num. 8,) id saltem cautè ex eodem Gauanto<marginalia>Idem.</marginalia>
aduertant, vt quarta semper assumatur, quæ Cantico
Feriæ sit conformis. Hæc ibi. Gauanti auctorita-
tate super inducta, qui Sect. 6. cap. 2. nu. 8. sic
habet: & quando alicubi contingit reponi has An-<marginalia>Gauantus.</marginalia>
tiphonas in Feria diuersa ab ea, cui sunt aßignatæ,
Antiphona 4. ea erit, quæ conformis est Cantico re-
citando, sicuti præscribitur de Antiphona Expectetur
reseruata Sabbato. Sic Gauantus, locutus num.
anteced. de priuilegio Hispaniæ dudum adducto,
cui simile aliud supponit posse alibi reperiri; vn-
de minimè videtur de illius esse mente vt sine ip-
so anticipatio esse prædicta queat. Et vt demus
cum præfato Scriptore id esse probabile, Nobis
quidem vltra concessionem dictam nihil com-
modare potuit ob Conceptionis Octauam, quæ
ad 15. diem pertingit, id quod ferè est Vniuer-
so Christiano orbi commune.</P>
<P>  <absatz-nummer>849.</absatz-nummer> Id autem quod de 4. Antiqhona dici-<marginalia>Circa 4.|Antipho-|nam ad|Canticum|discursus|peculiaris.</marginalia>
tur, non videtur adeò firmum, quia argumen-
tum ex Antiphona Expectetur minimè videtur
conuincere, siquidem pro Sabbato ita disposi-
tum, eo quòd Antiphona propria Feriæ nihil
videbatur in Ordine ad mysteria Aduentus con-
tinere, sic enim illa: Date magnitudinem Deo no-
stro: Vnde illa disposita, quæ maximè mysterio
congruebat. Atqui aliæ sunt huiusmodi pluribus
in Ferijs. In 3. enim sic: Cunctis diebus vitæ no-
stræ Saluos nos fac Domine. In 4. Dominus iudi-
cabit fines terræ. In 6. Domine audiui auditum
tuum & timui. Vt omittam Feriam 2. & 5. qua-
rum Antiphonæ, etsi nihil videantur tempori
consonum specialiter præseferre, non incongruè
videntur posse vsurpari, scilicet: Conuersus est fu-
ror tuus Domine, & consolatus es me. Et Cantemus
Domino gloriosè. Poterunt ergo in diuerso die as-
sumi, quæ ad Canticum pro alio assignantur, ne-
que enim necessarium est vt Antiphonæ semper
Cantico respondeant, vt videre est in Antipho-
na Feriæ 3. quæ sic habet: Da mercedem Domine
sustinentibus te, vt Prophetæ tui fideles inuenian-
Ex quo nihil in Cantico Ezechiæ. Cur ergo non
possit Feriæ cuilibet adaptari? Sic ergo neque
oberit quòd ex Cantico Feriæ alterius desump-
ta sit. Et quidem cùm Antiphonæ aliæ ad my-
steria temporis spectent, parùm consonum vi-
detur, vt illa, quæ Cantico respondet, & solet vi-
deri præcipua, omittatur, vt alia tempori minùs
apta recitetur. Et id ipsum, quod circa Antipho-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0343.jpg/>
@@1@<SE343>328 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>nam expectetur videmus dispositum, id, quod in-
tendimus, videtur comprobare: siquidem voluit
Ecclesia aliquid proprium pro eo addi die, quia
sua in eo conuenientia sublucebat, quod cum
respectu dierum aliorum non inueniatur dispo-
situm, neque similis conuenientia appareat, non
est pro vrgenti exemplo trahendum. Neque dici
potest de solo Festo S. Thomæ statui oportuisse,
quia nulla alia mutandi Antiphonas caussa esse
poterat, quia cùm aliter possit sæpè contingere
ob Festa alia intercurrentia, generalis debuit re-
gula prouideri. Et hæc quidem extra Hispaniam
vsui esse fortè poterunt, vel ad theoricam disqui-
sitionem dicta censeri, nam in illa Gregorij
XIII. dispositioni standum in citata Bulla. Et<marginalia>Standum|Bullæ Gre|gorianæ, vbi|quid de ex-|ceptione ali-|quarum.</marginalia>
melior est obedientia cæca, quàm nimis oculata
subtilitas. In Antiphona quidem Feriæ 3. de qua
dictum, exceptio posset admitti, quia cessat ra-
tio legis, cùm ex Cantico non sit efformata, pro-
pter quod videntur resumendæ. Sicut etiam ex-
cipi Antiphonæ possent, quæ minimè sunt tem-
poris mysterio conformes, cùm id non videatur
verosimile Pontificem voluisse, tales sunt Anti-
phonæ Feriæ 4. & 6. omnino recognoscendæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>850.</absatz-nummer> Id quod ex P. Guyeto confirmari potest<marginalia>Ex P. Gu-|yeto confir|matio.</marginalia>
citata Cap. 18. Quæst. 1. vbi de Antiphonis Do-
minicalibus loquitur, de quibus quæritur, an si
in Dominicis, propter occurrens Festum 1. Clas-
sis recitatæ non sint, in Feria aliqua possint ad-
scisci, quandoquidem digniores, quàm Feriales
sunt? & cùm admittat in Antiphonis Dominicæ
4. quando in ea occurrerit Festum S. Thomæ,
quod alicubi sit 1. Glassis, in 2. & 3. negat, &
inter alias rationes, illam reddit, pro qua ita scri-
bit: Illud denique maximè incommodum est, quòd
inter Antiphonas illas, quæ est quarta pro Cantico
Benedicite omnia opera, nullo modo quadrat Feria-
libus Canticis &c.</P>
<Z><A+1>Circa mutationem diuini Officij.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>851.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>D quod præcedenti discursu euicimus<marginalia>Diuersæ|circa muta-|tionem Offi-|cij sententiæ.</marginalia>
circa prælationem Festorum de præce-
pto, iuxta suppositionem illam est dictum, quæ
communi scriptorum sententia subsistit, non li-
cere inquam Sacri Officij mutationem, vt vnum
pro altero recitetur. Ast cùm sit non paucorum
opinio licere illam, saltem semel aut iterùm, iux-
ta eam facilè posset dubium præfatum expediri,
si dicatur posse de Festo, cuius insignis habetur
Reliquia, celebrari, omisso translato, etiam sine
veniali culpa, cùm pro mutatione tali manifesta
conuenientia succurrat. Hinc nouissimè Re-
migius in Promptuario morali cap. 27. Quæstiunc.<marginalia>Remigius.</marginalia>
26. Sic rogat: Quod peccatum committit, qui in
die Feriæ recitat de sancto? & respondet sic: Sine
caussa, veniale; quia non agit contra substantiam
Officij. Sic ille, apertè indicans, quando adest
caussa, neque veniale committi peccatum. Sed
aliter P. Guyetus lib. 1. cap. 12. Quæst. 9. ita scri-<marginalia>P. Guyetus</marginalia>
bens: Nec obstat quòd Suarez cum alijs, quos citat
Tomo 2. de Relig. cap. 11. nu. 6. & post illum Honu-
frius proprio Tractatu existimet posse Prælatum iusta
ex caussa dispensare in mutatione Officij vnius diei
vna aut altera vice: nam & illa opinio vix iam con-
stat, Diana ipso se retractante, qui eam adduxerat
Parte 2. Tract. 12. Resol. 36. Sic ille. Et quidem<-P>@@

<-P>P. Suarez, pro ea adduxerat D. Antoninum, Ta-
bienam, Armillam, & Nauarrum, quibus Diana
addidit Portel, & Raphaelem de la Torre. Cen-
suit autem P. Guyetus ipsum se retractasse, eo
quòd in fine sic habeat: Sed nouißimè mihi asse-<marginalia>Diana.</marginalia>
runt contrarium decreuisse Sacram Cardinalium Con-
gregationem, quod an sit verum nescio. Hæc di-
ctus Auctor. Sed quidem non retractasse ex ijs,
quæ posteà non vno docuit loco, habetur mani-
festum. Parte namque 5. Tract. 5. Resol. 26. ita
scribit: Notandum secundò, in mutatione Officij<marginalia>Idem.</marginalia>
pro Officio dari paruitatem materiæ, vt si semel aut
iterùm quis diceret Officium de sancto, quando dicen-
dum est de Feria. Ita Baldellus Tomo 1. lib. 5. Disp.
24. n. 5. Sed ego semper puto in tali casu non adesse
peccatum mortale, nisi dicatur Officium Resurrectio-
nis, vt alibi ex professo docebo. Et Parte 7. Tract.
11. Resol. 10. idem cum Caramuele tradit in Re-
gul. S. Benedicti n. 1371. vbi de excusatione etiam
venialis, existente caussa. Id autem quod doctu-
rum se ex professo promisit, executus quoad Of-
ficium Resurrectionis Parte 7. Tract. 11. Resol. 7.
& Parte 11. Tract. 1. Resol. 26. & quoad alia
Parte 11. Træct. 4. Resol. 45. Vbi ait fere omnes
Doctores, qui post Decretum Vrbani VIII.
Breuiario præfixum scripserunt, docere Officium
pro Officio valere, & ipsum cum citatione se-
cutos Martinum de San Ioseph, Leandrum, &
Marcum Vidal, vnde opinionem dictam censet
probabilissimam.</P>
<P>  <absatz-nummer>852.</absatz-nummer> Sed verò sententia mutationem licitam<marginalia>Circa gene-|ralem ad-|missionem|iudicium.</marginalia>
statuens cum ea amplitudine, quam Diana ad-
mittit, vt semper liceat, etsi Summistis quibus-
dam sit futura gratissima, à nullo tamen graui &
Classico Doctore inuenitur admissa, neque, vt
æstimo, vnquam admittetur. Et pro illicita qui-
dem mutatione etiam vna aut altera vice stant
ex Recentioribus Marchantius Franciscanus,
quem adducit Guilielmus Herincx Tomo 3.<marginalia>Qui cen-|seant semper|esse letha-|lem.</marginalia>
Tract. 4. Disput. 2. n. 19. Illustrissimus Caramuel
in Theologia Fundamentali nu. 1489. & seqq. Vbi
multa, & vt ipse ait n. 1495. fortissima, pro ea
argumenta, iuncta quamplurium scriptorum au-
ctoritate, proponit. Mag. Lezana Tomo 1. cap. 12.
num. 2. citatis Gauanto & Barbosa. Franciscus
Bonæ-Spei Tomo 5. Tractatu de Religione Disp. 2.
nu. 116. & seqq. Dicens id tenere valde multos,
& communiter PP. Societatis IESV. P. Palaus
Tomo 2. Tract. 7. Disput. 7. Puncto 2. num. 18. vbi
alios adducit, inter quos Cardinalem Bellarmi-
num Tomo 3. lib. 1. Controuers. 3. cap. 18. Cardina-
lis Lugo lib. 5. Respons. moral. Dub. 8. præsertim
n. 13. Antonius Fernandez de Moure in Exami-
ne Theologiæ moralis. Parte 3. c. 32. §. 23. vbi vnius
Cardinalis Toleti est auctoritate contentus; sic
enim ille tradit lib. 2. cap. 13. vt alios omittam.
Quorum auctoritas cum validis pro huiusmodi
placito fundamentis, probabilitatem non solum
ipsi manifestè conciliat, sed gradum illius supe-
riorem: Vnde P. Herincx suprà decentius loqui<marginalia>P. Herincx|modus lo-|quendi im-|probatus.</marginalia>
poterat & debebat, dum ait Auctores, quos præ-
miserat, non improbabiliter censere esse graue
peccatum: quod quidem de opposita dici me-
liùs potuit, de qua ille sic: Probabilis tamen est
sententia asserens non esse mortale. Qui loquendi
modus certitudinem in opposita videtur ferè
omnimodam indicare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0344.jpg/>
@@1@<SE344>Circa probabiles Opiniones. 329
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>853.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo in casu nostro dicendum<marginalia>Dubij pro-|positi resolu-|tio.</marginalia>
videtur posse Festum translatum probabiliter o-
mitti, ita vt de sancto nihil eo anno agatur, quod
enim etiam sine veniali peccato fieri ex honesto
aliquo fine potest, hîc maximè habet locum; nul-
lus enim finis honestior excogitari potest, quàm
vt sanctus, cuius insignis habetur Reliquia, cele-
bratione condigna minimè defraudetur, si præ-
sertim eo die soleat ad publicam adorationem in
Altari proponi, & de illa non dici Missam, sed
de sancto translato, offensionem sit populo pa-
riturum. Si dicas, vt quid ergo pro stabilienda
prælatione sancti translati ita à Nobis laboratum,
quando ita facilè omitti potest, beneficio proba-
bilis opinionis? Respondeo laborem adhibitum
iure optimo fuisse independenter ab opinione,
quæ potest pluribus displicere. Et in casus con-
tingentia docti & prudentis Prælati erit, secu-
riorem viam subditis & ostendere & præscribe-
re, nec sinere quemlibet suo iudicio regi, sed vni-<marginalia>Vniformita-|tem in Com-|munitate ab|omnibus|seruandam.</marginalia>
formitatem in Festi celebratione seruari, pro qua
illi tenentur, vt bene admonet Cardinalis Lugo
suprà nu. 11. vbi ita scribit: Ratio denique est, quia
ritus diuini officij recitandi non debet esse priuatus &
proprius singulis personis, sed publicus & communis
toti Communitati, vel Ecclesiæ, ad quam pertinet
hic recitans: atque adeò singuli debent semper Offi-
cium illud recitare quod recitatur à tota Communi-
tate in loco, vel Ecclesia, ad quam spectant. Sic ille,
qui iuxta datam responsionem pro recursu ad o-
pinionem probabilem, benè admonet, Nos non
quærere quid possit fieri per principia extrinse-
ca, sed quid præscribat faciendum eo casu Ru-
brica Breuiarij Romani, à cuius verbis & mente
dicimus esse omnino alienum transferre Officium
ex solo suo errore omissum &c. Sic ergo in casu
nostro, laboratum est pro Festi translati præla-
tione iuxta genuina & intrinseca principia, at-
tentis Ecclesiæ legibus, quidquid de extrinsecis
sit ob generalem aliam circa probabiles sententias
electionem. Et vt de illis aliquid adijciamus, sit
opportunè succedens verbum.</P>
<Z><A+2>OPINIO.</A+2></Z>
<P><INI2>C</INI2>Irca quam non multa dicenda, quia duobus
Tomis præcedentibus sat multa sunt à No-
bis dicta, nec leui consideratione discussa. Sit er-
go illud primum.</P>
<Z><A+1>Circa vniformitatem in officio quid ra-
tione probabilis opinionis liceat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>854.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idimus nuper quid Cardinalis Lugo<marginalia>Grauiter|illicitam|discordan-|tiam quæ|ostendant.</marginalia>
circa illam censeat, & quæritur an
priuatus ita teneatur ad conformitatem, vt neque
ratione probabilis opinionis ei liceat discrepare,
quando scilicet Choro non est addictus, vel aliàs
videtur posse obligationi illi satisfacere, & pro-
babilem aliàs sententiam cum assistente compo-
nere. Et videtur quidem ratio adducta à prædi-
cto Cardinali peculiare, vt non liceat, robur ha-
bere, quandoquidem ritus diuini Officij non est
priuatus, sed publicus, & recitans publicum agit
ministrum, & vt pars Communitatis, ad quam
nullus est qui non pertineat, publico etiam re-<-P>@@

<-P>spectu ducitur, ratione illa generaliori ad Com-
munitatem quamlibet, & eius partes deriuata.
Vnde Sacerdos etiam quando priuatim recitat,
nomine Communitatis loquitur, plurali vtens
voce, non minùs quàm cùm publicè. Accedit
receptissimum illud Axioma, Turpis est pars, quæ
discordat à toto, ex quo variæ solent elici positio-
nes. Et quidem turpe valde apparet, vt quando
Communitas Officium aliquod recitat, vnus, aut
alter extra chorum saltet, cumque discrepantia
illa sit in re graui, leuis non videtur futurus de-
fectus; cùm in eo etiam præceptum videatur,
saltem tacitum interuenire Prælati, qui rationa-
biliter nequit exorbitantiam huiusmodi susti-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>855.</absatz-nummer> Sed quidem si hoc ita exactè obseruan-<marginalia>Quæ opposi-|tum de-|monstrent.</marginalia>
dum est, vix erit locus opinioni præfatæ de pro-
babili officij mutatione; omnes enim qui ad il-
lud tenentur, pars alicuius Ecclesiæ, aut Com-
munitatis sunt, cui se debent conformare, & non
vt priuatæ personæ agere. Stare ergo potest vt
etiam cùm priuatim recitant officio non com-
muni, etiam personam publicam agant. Cùm
enim non recitent apertè contra mentem Eccle-
siæ, illa recitationem vt licitam probat, ex gene-
rali approbatione probabili&#x0169; opinionum, etiam-
si reuera talis opinio vera non sit. Quemadmo-
dum si quis habeat priuilegium pro peculiari ce-
lebratione alicuius Sancti, non ideò dum recitat
minister publicus non est, quia Ecclesia recita-
tionem illam priuatam quasi publicam reputat,
seu conformem publicæ, multò potiùs quàm in
recitatione iuxta opinionem probabilem, cùm
in eo subesse falsitas nulla queat. Neque discre-
pantia illa à Communitate turpitudinem letha-
lem arguit, quia circa discrepantiam ipsam ver-
satur opinio, vt scilicet non lethalis sit; immò
neque venialis, si honesta pro illa sit caussa, vt iam
vidimus aliquos asseruisse. Quod quidem in am-
pla Communitate vt Prouinciæ, vel Di&#x0153;cesis,<marginalia>Notanda|doctrina pro|Religiosis.</marginalia>
locum præsertim habere potest, vbi sine nota id
stare potest, non ita in Religiosa Communitate,
vnde prouidere Prælatus poterit, & debebit cir-
ca singularitates huiusmodi, quæ quidem vel in-
discretæ deuotiones sunt, vel ad minuendum la-
borem officij tendunt, vt cùm aliqui Feria 5. &
Sabbato post inchoatum Ieiunium Quadragesi-<marginalia>Vide infra|nu. 1107. &|seqq.</marginalia>
mæ, de Eucharistia & Conceptione celebrant,
quia dicunt non esse inchoatum Quadragesima-
le officium, vel id etiam ad Aduentum, immò &
ad totam extendunt Quadragesimam, quibus-
dam probabilitatis prætextibus: & prohibere il-<marginalia>Præceptum|etiam posse|imponi affir-|mat Cardi-|nalis Lugo|lib. 3. Re-|sponsor.|moral.|Cap. 19.|nu. 3. & 26.|cum PP|Sancio, &|Suario, id-|que vti cer-|tum.</marginalia>
las, non quidem impositione præcepti, quod ne-
cessarium non est, sed declarando se penitus tol-
lere id faciendi facultatem: obedire siquidem
tenentur illi, cùm non habeant velle, aut nolle, &
hoc pertineat ad rectam & conuenientem gu-
bernationem. Neque dici potest Prælatos non
posse vsum Pontificiorum priuilegiorum prohi-
bere: quia licet id absolutè verum sit: hic ta-
men de tali concessione dubitatur, & circa vsum
potiùs est standum Prælati iudicio, quàm subdi-
ti; neque vllo modo est verosimile velle Ponti-
ficem, vbi de dubia illius & quæ communi sen-
su negatur, concessa facultate agitur, contra
Prælatum caussam obseruantiæ Regularis agen-
tem, subditum militare. Id quod in Societate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0345.jpg/>
@@1@<SE345>330 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Iesv est manifestius, in qua Priuilegiorum vsus
iuxta Superiorum est moderationem, & non ali-
ter assumendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>856.</absatz-nummer> Et hoc quod ad licitum opinionis vsum<marginalia>Iuxta Card.|Lugo vt|liceat vsus|opinionis in|casu præ-|senti.</marginalia>
generaliter loquendo præmisimus, videtur ad-
mittere Cardinalis Lugo suprà, quatenus non ne-
gat id licere; esse tamen asserit per extrinseca
principia. Iuxta quod, & id, quod de vniformita-
te dixerat, accipiendum est, vt scilicet id sit iux-
ta principia intrinseca verissimum iuxta dicta n.
853. quidquid aliunde licere quis sibi contendat,
non obstante iudicio circa id P. Guyeti, de quo
nu. 851. quòd scilicet illa opinio vix iam constat,
& locutus ille de mutatione vna vel altera vice:
quid ergo de vniuersali illa mutatione diceret,
iuxta quā pro magno habetur vt excipiatur Re-
surrectionis Officium, quod & sunt qui concesse-
rint, contra quos egimus Tomo præced Parte 8. n.
34. & seqq. Adeò licentia in rebus actis simul<marginalia>Quæ laxitas|non admit-|tatur vt|probabilis.</marginalia>
admissa præiudicat, vt terminis nequeat laxitatis
progressus coerceri. Et ego quidem laxitatem
prædictam, etiam Officio Resurrectionis exclu-
so, probabilem non iudico, licet Rocafull in<marginalia>Rocafull.</marginalia>
Praxi totius Theologiæ moralis 2. part. lib. 3. de Ora-
tione Sect. 1. cap. 8. vers. Nota secundò, ita scribat:
Si quantitas, vel qualitas, vel ordo sit notabilis (quæ
dixerat esse accidentia Officij, & Secundariò à
Pio V. intenta) tunc ratione grauitatis erit morta-
le, vt si mutaret quis officium ordinarium in officium
Resurrectionis per multum tempus, & omitteret
quantitatem notabilem officij, vel inuerteret ordinem
notabiliter. Sic ille admittens mutationem in offi-
cium Resurrectionis, sed non per multum tem-
pus. Et quodnam erit non multum tempus?
Legatur Cardinalis Tuschus Tomo 8. lit. T. con-
clus. 37. vbi iuxta diuersos Auctores tempus mo-
dicum annos aliquot complectitur, vel saltem
annum. Sed sit verosimilior sententia illa iuxta
subiectam materiam, quòd modicum tempus sit
intra triginta dies. Dici ergo poterit Resurrectio-
nis officium per 29. dies. Et non erit mutatio illa
notabilis in qualitate. Quod quàm dicatur ab-
surdè statim apparet, quando pro vno tantùm die
talis est, cùm pro quinque Psalmis in Vesperis,
& hymno cum Capitulo, Antiphonis & alijs, v-
nus duorum tantùm versuum adhibetur Psalmus,
cum tribus Alleluia in principio & totidem in fi-
ne. Quæ enim maior, aut notabilior mutatio ex-
cogitari potuit? Non equidem illa, qua ho-
mo staturæ proceræ in Pycmæum mutare-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>857.</absatz-nummer> Quod si dicatur in Vesperis quidem ita<marginalia>Præclusa|quædam|euasio circa|Vesperas Re-|surrectionis.</marginalia>
contingere, secus in Horis alijs, ex eo monstro-
sum aliud emerget, in Officio scilicet Resurre-
ctionis Vesperas alias adhibendas. Si verò adda-
tur Vesperas quidem de Resurrectione futuras,
sed non eas, quæ pro Sabbato sancto, sed pro
Octaua apponuntur, contra id est iam fundamen-
tum illud de Officij Substantia corruere, siqui-
dem in Vesperis illis substantia Officij consistit,
& Horam ex septem constituunt, in quarum
coordinatione dicitur substantia consistere. Præ-
terquam quòd si admittatur per illud dierum<marginalia>Instantia|vrgens.</marginalia>
spatium posse Officium illud assumi, nequit nisi
cum notabili inconsequentia doctrinæ coarcta-
ri: siquidem in illis licet, quia officij substantia
seruatur: ergo & vltra, quia etiam illa consistit.<-P>@@

<-P>Consequentia patet, quia mutationes aliæ, etsi
notabiles sint, cùm ordo penitus alteratur, con-
tinuari possunt, quia substantia persistit: ergo &
in officio dicto. Quis enim non videat, si per
mensem nullius diei assumatur officium, sed pro-
libitu transmutetur, circa ordinem illius notabi-
lem esse mutationem? & tamen continuari pos-
se dicitur ob rationem dictam. Quòd si dicatur
per mensem non esse notabilem, erit sanè per
duos, aut tres: & licere asseritur: Ergo &c. De-
inde Pius V. circa accidentia graue præceptum
non imposuisse asseritur, sed ea secundario respe-
xisse: Ergo numquàm erit mortale peccatum
circa illa defectus. Consequentia videtur mani-
festa. Neque enim recurri potest ad notabilem
inordinationem, quia illa accidentalis est, & pro
notabili nullum est speciale in Bulla Pontificia
Verbum. Si dicatur rationabiliter discurri circa
illam ob deformitatem, id quidem non satisfacit,
quia est deformitas in accidentibus non præcep-
tis sub mortali: & quia rationabiliter etiam dis-
currendo, in transmutatione quotidiana non le-
uis deformitas est, vt rationabiliter potest etiam
à quocumque sincero tractatore discurri.</P>
<P>  <absatz-nummer>858.</absatz-nummer> Ex Auctoribus, qui aduersantur, vnus<marginalia>Ad parui-|tatem ma-|teriæ vt|queat mu-|tatio Officij|reduci.</marginalia>
est Hieronymus Garcia, qui tamen alia procedit
via, moderatione maiori locutus in Summa Mo-
rali de Excellentijs Sacerdotij Tract. 2. Diffitult. 5.
Dub. 3. nu. 15. & seqq. vbi ait licere variationem
semel aut iterùm, dummodò mutatio notabilis
non sit, vt si in Dominica assumeretur officium
Resurrectionis, aut in Feria 5. aut in die festiuo
illud variare: quibus in casibus ait supplendam
magnam illam differentiam. Non ergo videtur
à mutatione Officij præfatis breuioris in Offi-
cium Resurrectionis, quæ mutatio satis videtur
impertinens; cùm breue aliud supponatur offi-
cium. Quòd autem de supplemento additur, mi-
nimè facit ad rem, licet alij id ipsum adnotarint:
quia ex additis & præmissis nullo modo vnum
integratur officium, cùm nullum inter se ordi-
nem habeant. Et quidem supplementum tale
aut exhibendum eodem die, aut alio. Si pri-
mum, id casum videtur destruere assumpti scili-
cet Officij ob breuitatem, & vitandi laboris gra-
tia. Si secundum, iam penitus cessauit obligatio,
cùm sit onus diei, sicut ieiunium, & Missæ au-
ditio.</P>
<P>  <absatz-nummer>859.</absatz-nummer> Id autem quod concedit Auctor dictus<marginalia>Circa pur-|uitatem di-|ctam.</marginalia>
non ideò esse affirmat, quòd præceptum circa
substantiam, & non circa modum seruetur, quod
à se impugnatum ait, cùm tamen iuxta discri-
men illud respondeat argumentis, vt videri po-
test nu. 16. sed quia est paruitas materiæ, ex eo
quòd in eo non sit notabilis irreuerentia aut de-
formitas, qua ratione dicunt multi apud Dianam
Parte 5. Tract. 5. Resol. 25. Beneficiatum non
teneri ad restitutionem ob defectum assistentiæ<marginalia>Impugnatur|illa,</marginalia>
in Choro per vnum diem. Sed quidem ex eo
fundamento etiam dici posset omissionem officij
vno vel altero die non esse peccatum mortale,
quia in eo est leuitas materiæ, neque continet
notabilem irreuerentiam aut deformitatem. Nec
fit satis si dicatur tunc omitti officium non so-
lùm quoad modum, sed quoad substantiam. In-
stari enim potest etiam omissionem talem quoad
substantiam, leuem esse materiam, sicut est omis-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0346.jpg/>
@@1@<SE346>Circa opiniones probabiles. 331
<duolan 2><-P>sio assistentiæ in Choro. Deinde modum etiam
obligare sub mortali tenet Auctor, vt vidimus:
ergo, sicut non obstante obligatione tali, leuitas
in omissione est, ita esse etiam in absoluta omis-
sione poterit, quia vno pręcepti contextu vtrum-
que prohibetur. Item cùm modus dicitur omit-
ti, reuera substantia omittitur; siquidem hac die
tale determinatum officium recitandum propo-
nitur: hoc autem ab alio, in quod fit mutatio,
entitatiuè distinguitur, & ita quoad substantiam.
Quod quidem si non ita esset, immeritò pro vna
tantùm vel altera die permissio fieret, cum pro
adeò limitata permissione nullum esset funda-
mentum, cessante præcepto de peculiari officij
propositione pro diebus singulis, cùm tantùm
officij in genere obligatio proponatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>860.</absatz-nummer> Sunt qui in negotio præsenti P. Sua-<marginalia>Quid|P. Suarez.|in negotio|præsenti.</marginalia>
rium minùs consequenter locutum affirment, vt
videri potest apud Marchinum de Ordine Tract.
2. Parte 6. cap. 12. Difficult. 4. n. 6. Ergo audien-
dus ille. Tomo 2. de Religione Tract. 4. lib. 4. cap. 23.
n. 13. sic ait: Vnde quoad hoc parùm valet funda-
mentum contrariæ sententiæ: tum quia (vt dice-
bam) siue præceptum sit de hac determinatione tam-
quàm pertinente ad substantiam, siue ad modum
actus, satis est quòd modus ille præcipiatur. Tum
maximè quia licet substantia præcepti in genere sit
de septem horis in genere; tamen substantia præcepti
in particulari, & in indiuiduo, prout tali tempore,
& die applicatur, est de septem horis talibus, & quo
ad talem substantiam in indiuiduo; id est, quòd con-
stet ex his Psalmis, his lectionibus: Sicut constare
ex his carnibus, & oßibus, pertinet ad substantiam
Petri. Sic ergo pertinet ad substantiam huius præ-
cepti etiam modus Officij de tali tempore, die, &c.
Sic ille, de quo & statim sequenti num. ita sub-
dit: Ex his facilè probatur secunda pars, nimirum
hoc peccatum esse mortale ex suo genere. Quod probo
primò, quia si quis vellet omni tempore dicere Pa-
schale Officium, quia breuius est, sine dubio grauiter
peccaret: (ecce discussam fabulam illam apud
Caramuelem de ipso Patre Officium præfatum
quotidie recitante) item qui omnibus Ferijs diceret
Officium Feriæ 3. quia breuius: item qui semper &
quotidie eodem modo recitaret, vt memoriter, & fa-
cilè diceret: quæ omnia iuxta priorem opinionem
possunt fieri sine peccato mortali, quod mihi num-
quam persuadere potui, etiam vt probabile. Præci-
puè tamen peccare videtur, qui Officium mutat, so-
lùm vt aliquam partem notabilem orationis dimi-
nuat. &c. Dum autem præcipuè peccare asserit
istos, de peccato mortali loquitur, vt est com-
pertum, vnde & eos etiam mortaliter peccare
significat, qui aliàs præcepto contraueniunt, pro
quo sunt ea, quæ sequuntur, dum sic ait: Præ-
tereà præceptum hoc ex genere suo pertinet ad gra-
uißimam virtutem, quæ est religio: ergo isto ex ca-
pite continet grauem obligationem, & aliôqui ex se
cadere potest in materiam grauem: nam ex vi talis
præcepti in indiuiduo continetur totum hoc, videli-
cet vt hi Psalmi, hæ lectiones, & cetera talia dican-
tur: & licet hæc non omittantur omnino quando
commutantur, tamen fieri potest vt in illa commuta-
tione fiat enormis læsio, seu grauis deceptio contra
præceptum. Et ex hoc capite puto expendendam gra-
uitatem culpæ, vti&#xE8BF; ex grauitate materiæ, quæ pru-
dentis arbitrio pensanda est. Hæc ibi.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>861.</absatz-nummer> Ex quibus priora satis ostendunt, quod
iam fuerat ab Eximio Doctore fundatum circa
obligationem sub mortali, omisso Officio sin-
gulis diebus ab Ecclesia proposito violandam.
Id autem quod de commutatione dicitur, ali-
quomodo videtur opposito placito suffragari, &
magis ea, quæ num. seq. dicuntur, scilicet quod
ex leuitate materiæ potest hoc peccatum esse veniale,
vt si Officium sit æquiualens in quantitate, vel ferè,
& mutatio non fiat ex contemptu, neque animo eam
sæpè faciendi pro libito. Sed ex aliqua occasione le-
ui, minusque rationabili. Deinde quoties hæc muta-
tio fit ex inaduertentia, quamuis non sit inuincibi-
lis, sed culpabilis, non videtur culpa grauis, nec te-
netur quis iterum Matutinum repetere, vel quid si-
mile, quamuis, si Officium omissum esset notabiliter
maius, necessarium videatur aliquam compensatio-
nem facere, si potest intra eumdem diem: vt si pro
Matutino Dominicæ dictum sit Officium sancti, de-
berent addi saltem ex Nocturnis Dominicæ nouem
Psalmi, ne tanta pars Officij omitteretur. In alijs
verò casibus Ordinariè iactura est leuis, & ideò si
mutatio iam inuenitur inaduertenter facta, & cul-
pa leuis censenda est, & non manet obligatio illam
emendandi cum nouo graui onere. Addit statim
mutationem ex iusta caussa posse fieri sine vlla
culpa, vt si necesse fit iuuare alium, quando chari-
tas vel prudentia dictat expedire, vel si nunc non est
copia alterius Breuiarij, & posteà nimium grauabor
recitando, vel impediar à studio necessario, vel alio
simili opere pietatis. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>862.</absatz-nummer> Et ea quidem licitam esse mutationem<marginalia>Vt possit il-|lius doctrina|componi.</marginalia>
cum moderationibus dictis non obscurè viden-
tur indicare, ex quibus fundamentum pro con-
sequentiæ defectu desumptum: limitatione si-
quidem dicta destruit, quod priùs luculenter<marginalia>Hieron.|Garcia.</marginalia>
comprobârat. Circa quod Hieronymus Garcia
suprà nu. 14. ita scribit: Però à la verdad en el vn
lugar habla ex natura rei, y en el otro quando ay
causa, que escusa, ô la materia es leue, como vn ô
dos Psalmos. Sic ille, quod sic dictum sine deli-
catiori examine, satis est vt defectum consequen-
tiæ in doctrina minimè Doctori tanto attribua-
mus. Et ille quidem duo tantùm capita pro
mutatione excusanda tangit, vel occasionem, li-
cet aliquando leuem, vel inaduertentiam; num-
quàm autem pro libito licere affirmat. Quod er-
go de caussa prudenter sufficienti iudicata po-
stremò asseruit, id ad caussam leuem extendit
quantùm ad vitandum mortale, si æquiualentia
subsit; vbi quod de natura rei dicebatur, non
videtur posse locum habere. Ex natura enim rei
ita explicandum, vt iuxta dispositionem Eccle-
siæ, & leges speciales pro Officio Sacro statutas,
mutatio non liceat. Atqui ex natura rei sic ex-<marginalia>Difficilis|præfati Au-|ctoris expli-|catio osten-|ditur.</marginalia>
plicata, leuis occasio non sufficit ad leges huius-
modi deserendas, vt graue peccatum, sub quo
obligant, possit excusari, quia id legibus omni-
bus, præsertim Ecclesiasticis, ita obligantibus est
commune. Vnde videtur difficultas innodata
perstare, si & pro eo exemplum in materia, circa
quam præsens versatur discursus, afferamus, in
obligatione scilicet recitandi quotidie diuinum
Officium, quæ ex leui nequit occasione aut ra-
tione subterfugi, quo minùs graue in transgres-
sione peccatum committatur. Neque ad leui-
tatem materiæ recursus esse potest, quia reuera<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0347.jpg/>
@@1@<SE347>332 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>grauis est, iuxta ipsum, siquidem hodie propo-
nitur hoc Officium cum his Psalmis, lectionibus
&c. Vt vidimus num. 860. quod non solùm
quoad substantiam, sed etiam quoad modum
obligat.</P>
<P>  <absatz-nummer>863.</absatz-nummer> Pro quo & faciunt dicta n. 859. vbi &<marginalia>Et ampliùs|idem vrge-|tur.|P. Suarez.</marginalia>
arguere magisterio ipsius Patris possumus, qui
n. 12. ita loquitur: Prima ergo pars, nimirùm hoc
esse peccatum, probatur quia est contra præceptum
Ecclesiasticum. Nam siue dicatur hoc esse præceptum
de substantia actus, siue de circumstantia, non potest
negari, quin obligatio præcepti ad hoc extendatur.
Aliàs etiamsi voluntariè omitteretur, nullum esset
peccatum, quod alij Doctores affirmare non audent.
Sic ille. Ad quem modum. Præceptum de hoc
indiuiduo Officio hodie obligans, hoc inquam
hoc, ratione leuitatis mutari potest: ergo & sine
graui peccato huius dici officium. Illatio proba-
tur, quia non obstante obligatione omitti illud
potest, quia licet stet secundùm se obligatio, le-
uitas in caussa esse potest, vt sine mortali omit-
tatur: atqui nulla est alia obligatio, quàm illius:
ergo stare absolutè omissio sine mortali potest.
Et hæc quidem difficilem dictorum compositio-
nem ostendunt ex præfato capite in quo tantùm
videtur esse difficultas: nam aliud de inaduer-
tentia, nullam habet, nisi quando eodem die po-
terit fieri compensatio illa, pro quo alia est ratio,
duplicandum scilicet tunc laborem, & graue
onus futurum, quod non videtur pietati Ec-
clesiæ conforme. Et quod ad compensatio-
nem attinet, iam est dictum quam vim ha-
beat, & quam parùm sit sententiæ con-
sonum, quæ absolutè obligationem sub mortali
sine libertate mutationis agnoscit. Cùm enim sit
ad hoc indiuiduum officium, si illud omittitur,
nihil compensatione agitur, sicut nihil, quod
momenti alicuius sit reputandum, ageret, qui
id, quod ex ieiunio defuit in die obligationis
eius, conaretur flagellatione, aut aliàs compen-
sare, dicens omnia ad mortificationem carnis
pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>864.</absatz-nummer> Dicendum ergo videtur P. Suarium li-<marginalia>Aptior ex-|plicatio.</marginalia>
mitationem præfatam non ex propria sententia,
sed aliorum addidisse: Licet enim in Conclus. 3.
num. 12. citato statuens quod ad obligationem
sub reatu grauis peccati ex genere suo iam ex
eodem posuimus, sic addat: Posset autem esse leue
ex paruitate materiæ: quibus id, quod habet nu.
15. respondet; id non obstat, quia paruitatem
materiæ omnes admittunt, & sine facta mutatio-
nis copia id stare potest, vnde quod superadditum
in rigore iuxta propriam illius mentem non est.
Vnde sic concludit: Atque hinc vlteriùs fit, vt ex
iusta caussa poßit interdum hæc mutatio fieri sine vl-
la culpa, vt omnes ferè Doctores dicunt. Sic ibi.
Iuxta quæ id, quod præcesserat, non erat om-
nium ferè Doctorum doctrina, & ita neque il-
lius, nisi in quantùm eam vt probabilem admit-
tebat. Sic sæpè aliorum magnorum Doctorum
solent pronuntiata conciliari, licet non semper
conciliationem verba videantur admittere. Et qui
desiderant Doctorem Eximium sententiæ de li-
cita aliquando Officij mutatione fauere, id qui-
dem obtinent, dum eam vti probabilem vident
approbare, vt propria ipsius esse videatur. Non
est ergo cur ampliùs circa conciliationem huius-<-P>@@

<-P>modi distineamur. Illud tantùm non prætermit-
tendum, mirum sanè, & quidem non laudabile,<marginalia>P. Tancre-|di à P.|Suario il-|laudabilis|recessus.</marginalia>
videri, P, Vincentium Tancredi in Opere de Reli-
gione, in quo P. Suarij doctrinam duobus Tomis
comprehensam, breuiter, distinctè, ac dilucidè
locupletandam assumit, hac in parte ita illum de-
seruisse, vt sententiam, quam ille vt probabilem
numquàm se admittere potuisse asserit, vt vidi-
mus nu. 860. penitus amplectatur, vt videri po-
test Tract. 3. lib. 4. disp. 11. quæst. 2. Quod equi-
dem dilucidare non est, non tamen dicam obs-
curare, cùm Doctoris tanti doctrina sua se possit
claritudine eruditis oculis præsentare.</P>
<negEZ><A+1>An ratione opinionis probabilis, decla-
ratus incurrisse Censuras possit se ge-
rere ac si declaratio talis non exta-
ret.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>865,</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ropter Prælati cuiusdam circa Reli-<marginalia>Decisio af-|firmatiua,|easu proposi-|to.</marginalia>
giosum decretam & executioni manda-
tam declarationem factus locus quæstioni. Et
iudicatum a viris doctis id licere, pro quo addu-
cta Glossa in Cap. Solet de sent. excom. in 6.
quam adducit Nauarrus in Relectione in Cap.
Cùm contingat. 1. de rescriptis. Remedio 2. nu. 7.
Tomo 3. vbi & assirmat ab omnibus approbari.
Pro quo & P. Layman Lib. 1. Tract. 5. Part. 1.
cap. 6. n. 2. P. Auila de Censuris Parte 2. cap. 5. Disp.
5. Dub. 11. Villalobos 1. par. tractatu 16. diffic.
13. num. 3. P. Thomas Sanchez Lib. 3. Consilior.
Dub. 32. nu. 244. cum Imola, Lapo, & Felino.
Qui asserunt eum, qui suæ appellationi confidit,
& bona fide validam esse sibi persuadet (vt Pe-
rusinus exposuit) posse Missam securè dicere, quin
sit proptereà irregularis; quamuis posteà per
sententiam declaretur non fuisse legitimam ap-
pellationem. Id quod sequitur & latè illustrat
Ioannes Gutierrez in qq. Canon. cap. 16. nu. 25.
& Panormitanus in Cap. Dilectis. de Appellat.
cuius verba adducit, Nauarrus num. 13. affirmat
sufficere vt probabiliter constet, & quòd cùm
irregularitas sit p&#x0153;na ob contemptum excom-
municationis, qui bona fide ac probabilitate du-
citur, non contemnit, nec præsumptione aut do-
lo vero seu interpretatiuo procedit, & ita p&#x0153;nam
non incurrit, cùm nec adsit culpa. Ad vitandum
verò scandalum in ijs, qui declarationis notitiam
habent, sufficiet ipsis rationem talis modi proce-
dendi reddere, vel saltem rerum istarum capaci-
bus, vel peritioribus, à quibus instructio in vul-
gus proueniat, pro quo P. Vasquez Tractatu de
Excommunicatione Dub. 11. nu. 2. P. Torres Tra.
de Censuris lib. 2. disp. 10. dub. 1. Diana Parte 5.
Tract. 9. Resol. 26. Quamuis Corduba, Paluda-
nus, & Syluester, dicant non esse circa hoc vulgi
habendam rationem, apud P. Vasquez.</P>
<P>  <absatz-nummer>866.</absatz-nummer> Sed quidem Auctores præfati in termi-<marginalia>Difficultas|circa illam,|quando non|est interposi-|ta appellatio.</marginalia>
nis quæstionis directè non loquuntur, sed in ca-
su interpositæ appellationis, de qua quis confi-
dit, & ita licitè celebrat, sine irregularitatis pe-
riculo, Glossæ illi citati Capitis Solet. innixi, quæ
sic habet Verb. In officijs, quæ publica & diuina
esse ait: Vnde ex quo de appellatione confidit, secu-
rè celebrat, vt priùs, vt suprà de Appellation. Cap.
Ad præsentiam nostram. Et Cap. Dilectus. Sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0348.jpg/>
@@1@<SE348>Circa opiniones probabiles. 333
<duolan 2><-P>Glossa, quam citati reserunt, vt communiter ab
omnibus receptam. Non videtur autem esse ea-
dem ratio de illo, qui probabiliter quidem opera-
tus est, sed non appellauit, & censuræ sunt in
eum latæ à iudice probabiliter etiam proceden-
te. Et quòd celebrare possit in secreto, videtur
dubio procul asserendum, quia nullo modo in
Censuras incurrit, quandoquidem probabiliter
operans neutiquam peccauerit, vnde neque in
foro secreto à celebratione vllatenus impeditur.
Quod verò ad publicam celebrationem attinet
diuersa apparet ratio, ex eo quòd qui appellauit,
promptam habet rationem ad scandalum euitan-
dum, de qua constare potest: quod non ita eue-
nit quando non est appellatum, & ratio non est
ita comperta, cùm probabilis tantùm sit, & ita
fundamentis solummodò suffulta, quæ commu-
nem plebis capacitatem excedunt, vel à pluribus
poterunt impugnari. Vnde Doctores, qui videri
specialiter possunt apud Dianam, in hac speciali
difficultatis specie non locuti; ex quibus multi,
etiam quando appellatio interposita est, cautè
procedendum asserunt, & vulgi scandalo consu-
lendum. Sin minùs stare poterit vt qui ob actio-
nem non culpabilem denuntiatus est incurrisse
Censuras, & ita inualidè: ob exhibitam scandali
occasionem valide censuris queat aggrauari, vt
apud Dianam tradit Ludouicus Mexia & Ioan-
ne Monacho celebri Glossatore.</P>
<P>  <absatz-nummer>867.</absatz-nummer> Et ita quidem videtur dicendum, ob ra-<marginalia>Resolutio|præferenda|cum excep-|tione casus|in Parocho|Indorum.</marginalia>
tionem dictam, & quia Doctores, dum publi-
cam illam licentiam indulgent, in casu quæstio-
nis præsentis eam non inueniuntur indulsisse.
Casus autem admitti posset, in quo id liceret, si
videlicet Indorum Parochus fuisset denuntiatus:
tunc enim apud Indos scandalum non videtur
futurum, qui circa res istas vix poterunt exerce-
re discursum; & instrui circa id poterunt, quan-
tùm opus fuerit, & Parochi sui auctoritate in-
terueniente nihil poterunt indebitum suspicari.
Immo è conuerso timeri potiùs scandalum pote-
rit ex Parochi celebratione subtracta: cùm sit
aliàs communis sententia etiam verè excommu-
nicatum posse ob vitandum scandalum celebra-
re, sine incursione irregularitatis. Et hac ratione
in casu quæstionis potuerunt illi, in quos vsque
ad internecionem Prælati dicti mucro desæ-
uijt, inculpabilem celebrationem, sicut & alia
Paræcialia ministeria, comprobare. Idem acci-<marginalia>Exceptio|alia pro Re-|ligiosis.</marginalia>
dere in Religiosa domo posset, si Religiosus ali-
quis ab Ordinario secundùm probabilem opi-
nionem procedente, publicè vitandus nuntiare-
tur. Tunc enim cùm apud Religiosos omnes de
inculpabili operatione constaret, eo quòd proba-
bilem ille fuisset opinionem amplexus, quam &
omnes confratres amplectuntur, licita apud ipsos
esset celebratio, cessante scandalo. Neque tunc<marginalia>Non posse|circa illos|aggrauari,|Censuris, si|non pareant.</marginalia>
Ordinarius, qui aliàs iurisdictionem habet vt de-
cernere Censuras possit in certis casibus, aggra-
uare illas poterit ratione scandali, tum quia re-
uera scandalum non est, licet vnus aut alter sæ-
cularis adsit, qui poterit sufficienter instrui, nec
ratione illius publica redditur celebratio. Tum
etiam quia aggrauatio huiusmodi supra ipsius
est posita facultatem, poterit quidem censuras
in certa peccata decernere, sed ob scandala ex
obseruationis defectu secuta non item, quia plus<-P>@@

<-P>multò id est. Et non est odiosa extendenda, sed
potiùs restringenda potestas delegatione conces-
sa, quia delegata odiosa est, vt cum multis tradit
Marius Antoninus lib. 1. variar. Resol. 16. nu. 2.
vbi quòd pro ea non præsumitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>868.</absatz-nummer> Dici potest iurisdictionem circa aliquid<marginalia>Obiectio ex|potestate iu-|dicis ad sen-|tenciæ exe-|cutionem.</marginalia>
cum sententiæ prolatione concessam, ad execu-
tionem sententiæ ipsius extendi, etiam in iudice
Delegato, pro quo est textus apertus in Cap.
Quærenti 26. de offic. & potest. iud, deleg. circa
quod Doctores congerunt Dom. Barbosa in Col-<marginalia>Cap. Quæ-|renti, de|offic. dele-|gati.</marginalia>
lectaneis ad dictum Caput & Cardinalis Tuschus
Tomo 2. lit. D. Conclus. 148. Sed his non obstan-
tibus ita scribit Glossa citati Capitis verb. Ad inte-
grum annum: post alia non contemnenda: Ad Iudi-<marginalia>Glossa.</marginalia>
cem enim delegatum spectant quæ accidunt ante sen-
tentiam, sed post sententiam nullam cognitionem as-
sumere debet cùm iam non habeat nisi meram exe-
cutionem, vnde non valet si agnoscere vellet vt iudex.
C. de execut. rei iudic. l. Si vt proponis. Ea verò quæ
accidunt post sententiam, spectant ad Ordinarium,
quia non agitur ex prima caussa, sed ex noua. Sic
Glossa, quibus videtur indicari decisionem il-
lius Decretalis non ita vrgere, vt congruam cir-
ca superuentionem nouæ caussæ non patiatur
explicationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>869</absatz-nummer> Sed vt caussæ præsenti illam non obesse<marginalia>Citati Ca-|pitis congra$unclear|interprota-|tio.</marginalia>
demonstremus, notanda sunt verba Textus, in
casus propositione, sic enim illa: Si verò delega-
tus a N$unclearbis excommunicet illum, qui rei iudicatæ
parere contemnit: licet aliquibus &c. In fine au-
tem sic dicitur: Sed vsque ad integrum annum iu-
risdictionem sibi commissam ad exequendam senten-
tiam valeat exercere. Et sunt illa Innocentij Ter-
tij. Vbi quidem de excommunicato est sermo,
qui rei iudicatæ parere contemnit; vbi nulla de
excommunicati denuntiatione mentio extat, de
qua posteà specialiùs egit Concilium Constan-
tiense. Poterit ergo qui non excommunicationi
detulerit, excommunicatus in publica tabella de-
clarari, & in declaratione persisti per annum,
quod quidem validissimum remedium est ad
prætentæ executionis effectum. Quod autem
reaggrauatio Censurarum superinducenda non
sit, ex eo colligitur, quòd Pontifex nihil de illis
proferat, ratus equidem prudentissimè eum, qui
vni excommunicationi non detulit, nec alteri
pariturum. Et quidem sicut non parenti pręcepto
imprudenter aliud pro re eadem præceptum im-
ponitur, de excommunicatione pariter videtur
dicendum, quæ præceptum comitatur: licet vti-
les sint frequentes monitiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>870.</absatz-nummer> Et hæc quidem generaliter loquendo,<marginalia>Et pro casu|proposito non|vrgere.</marginalia>
in casu autem nostro, vbi de Religiosis agitur
non se gerentibus vt excommunicatos, id vide-
tur apertius, quia de contemptu non agitur cir-
ca rem iudicatam, cuius executio pendeat, sed
tota caussa est ille censuræ contemptus, vnde ex
prædictæ Decretalis decisione nequit procedere
delegatus. Secus erit, si sit publicum scandalum,
tunc enim subintrare potest Concilij Tridentini
Decretum Seßione 25. Cap. 14. de Regularibus.
Vbi & de Censuris nihil, de quo & Nos alibi,
scilicet Parte 4. nu. 169. vbi & citatiò pro loco
alio. Et ego quidem semper in votis habui, sicut<marginalia>Cum Ordi-|nariis lites|euitandas.</marginalia>
& habeo, & habebo, dum spiritus hos reget ar-
tus, vt conflictus cum Ordinarijs curentur peni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0349.jpg/>
@@1@<SE349>334 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tus euitari, & quæ occurrere controuersiarum
offendicula possunt pacificè transigantur, Nam
& Pontifices & Reges multa pacis conseruandæ
generoso respectu dissimulant, & quod circa im-
munitates & priuilegia poterat vti præiudiciale
timeri, vrbano & sereno agendi modo felicem
est exitum consecutum. Quod quidem pro So-<marginalia>Præcipuè in|Societate|IESV.</marginalia>
cietate nostra opportunissimum arbitror, Socie-
tate inquam Iesv, ipse enim est Pax nostra, qui
fecit vtraque vnum, Ephes. 2. v. 14. Nec quomo-
do id fecerit ab Apostolo prætermissum, addidit<marginalia>Ephes. 2.|v. 14.</marginalia>
siquidem: & medium parietem maceriæ soluens,
inimicitias in carne sua. In carne inquam sua, no-
bilissimo patientiæ theatro. Ideoque & nos per
patientiam curramus ad præpositum nobis certamen,
aspicientes in auctorem fidei, & consummatorem<marginalia>Hebr. 12.|v 1. & 2.</marginalia>
IESVM, qui proposito sibi gaudio sustinuit Crucem,
confusione contempta. In Iesvm quidem aspicien-
tes, qui de Iesv Societate gloriantur, per patien-
tiam currant, sic enim & pacem, nam & Pax il-
le nostra, feliciter obtinebunt. Et verò vbi de
Iesv agitur, omnia alia exemplaria conticescunt:
Ideoque & nos tantam habentes impositam nubem<marginalia>Notanda|ponderatio.</marginalia>
testium, deponentes omne pondus, & circumstans
nos peccatum, per patientiam &c. Consequentia
est ex illustribus deducta præmissis, nobilissi-
mum enim catalogum præmiserat Apostolus eo-
rum, qui in Testamento veteri excellentium vir-
tutum præstantia clarescunt. Et tamen Iesvm
iam vt vidimus positurus, illos non vt exempla-
ria, sed vt testes proponit, quia coràm exemplari
adeò sublimi & præfulgido, nullum potest aliud
eum habere concursum, vt exemplaris possit ti-
tulo decorari. Hoc ergo inspiciamus exemplar,
quod Nobis in monte monstratum est, & secun-<marginalia>Exodi 25.|v. 40.</marginalia>
dùm illud faciamus.</P>
<Z><A+2>P.
PAROCHVS</A+2>
RELIGIOSVS.</Z>
<P><absatz-nummer>871.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Icta à Nobis Tomis Superioribus<marginalia>Casus pro-|positio, &|eruditi|Scripto ris|laudabilis|excusatio.</marginalia>
multa de Parochis, & sæcularibus,
& Religiosis, vnde hoc loco vnum
illud discutiendum occurrit, pro quo grauis con-
trouersia alibi extitit, cuius occasione erudita
prodijt & satis prolixa defensio, in cuius fine il-
lius Auctor iuxta id, quod nuper dictum, de vi-
tandis turbulentis contentionibus ita scribit: A
auerse podido sospechar el golpe, vbierale el respeto
preuenido, queriendo mas vencer con el rendimiento,
que con la oposicion. Pero como antes nos fue hecha
la guerra, que intimada fue forzoso salir à la defen-
sa, haciendo, manifiesta nuestra Iustificacion. Sic
ille, qui & latinè proponatur dignissimus. Si de
percußione (ait) potuisset esse suspicio, eam noster
reuerentialis respectus præuenisset. Sed quia nobis
priùs fuit illatum bellum, quàm indictum, ad defen-
sionem fuit prodire necessum, & iustificationem no-
stram reddere manifestam. Vbi & opportunè illud
ex D. Hieronymo Epist. 18. ad Augustinum ad-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
scitum: Non ego tibi, sed caussa caussæ respondit.
Etsi culpa est respondisse, quæso vt patienter feras;
multò maior est prouocasse. Sic Doctor sanctus, de<-P>@@

<-P>prouocatione per verba locutus, quid si non
verbis tantùm, sed Censurarum fulmine prouo-
catio contigisset?</P>
<P>  <absatz-nummer>872.</absatz-nummer> Et in lucubratione præfata id præcipuè<marginalia>Circa pri-|uilegium|S. Pij V.|circa Paro-|chos Religio-|sos contro-|uersia de re-|uocatione.</marginalia>
agitur, vt priuilegium Sanctissimi Pij V. ad in-
stantiam Philippi Secundi Regis nostri conces-
sum in suo esse modò vigore mōstretur, possint-
que ratione illius Religiosi iuxta terminos con-
cessionis Sacramenta Indis sine Episcoporum li-
centia ministrare, de quo dictum à Nobis non
vno loco, sed præcipuè Tomo 2. Tit. 17. Cap. 2. &
3. & Tomo 1. Auctarij. Parte 3. num. 240. & 241.
Reuocatum enim esse sunt qui affirment, ex
quibus Auctor quidam semper rebus Societatis
infensus, de quo non multùm curandum; licet
aliqui in affectu non dispares, ad instruendas
contra ipsam machinas, velut Delphico oracu-
lo, illius qualibuscumque commentationibus,
ne dicam commentis, abutantur. Et circa di-
ctum priuilegium notissima responsio est Emi-
nentissim. Cardinalium in caussa Episcopi Ange-<marginalia>Expositio|Responsionis|Congregat.|Cardina-|lium.</marginalia>
lopolitani, cuius processum & decisionem In-
nocentij X. habet Mag. Lezana Consulto 40. &
circumfertur in Bullario an. 1655. fol. 286. de
quo & P. Mendo in statera opinionum benignarum
Dissert. 13. Quæst. 19. vbi scriptum satis accura-
tum inseruit, in quo adductis dictæ Congrega-
tionis responsionibus, ostenditur manifestè fuis-
se illas in fauorem Societatis; quarum Tertia
sic habet: Tertiò, an Bulla Pij V. 34. in Ordine
Tomo 2. Bullarij, concessa, instante & supplicante
Serenißimo Rege Catholico, non ad petitionem Re-
gularium, sit reuocata in Bullis Summorum Pontifi-
cum, in quibus exemptiones Regularium mitigan-
tur? Respondit agendum cum Sanctißimo an velit
declarare Bullam non esse reuocatam; illam tamen
non suffragari, nisi in locis vbi est defectus Paro-
chorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>873.</absatz-nummer> Quam quidem Responsionem ita di-<marginalia>Illius absur-|da explica-|catio.</marginalia>
ctus scriptor exponit, vt nihil in ea, nisi quod ad
declarationem Pontificiam spectat, decernatur.
Itaque sensus est agendum cum Pontifice vt de-
claret non esse reuocatam Bullam quantum ad
hoc vt Religiosi esse Parochi possint, vbi est eo-
rum defectus, vt particula Tamen vi careat sua,
neque nouum addat quidpiam. Et ita in vim
dictæ Bullæ neque in locis vbi est defectus Pa-
rochorum, eo possunt munere potiri. Cùm
etiam agendum esse dicatur vt non esse reuoca-
tam declaretur, supponitur circa id saltem du-
bium extare, in claris enim non est opus disqui-
sitione, & stante dubio in fauorem est Episco-
porum iudicandum communi in iure fundatum,
à quo non receditur, nisi in eo, qui supra Ius
est aperta concessione dispenset, in dubio enim
melior est conditio possidentis, vt in Iure ipso
habetur expressum.</P>
<P>  <absatz-nummer>874.</absatz-nummer> Contra id tamen præter violentiam,<marginalia>Contra|quam ar-|guitur.</marginalia>
quæ verbis Responsionis infertur, stat Resolu-
tio S. Congregationis Ordine 16. vt apud P.
Mendum ex scripto citato videri potest, tenoris
sequentis: Bulla Pij V. 34. in Ordine Tomo 2. Bul-
larij suffragatur Regularibus in locis, in quibus est
defectus Parochorum. Sic ibi. Et cùm nomine
Resolutionis Congregationis dictæ proponatur;
re tamen vera non est sub ea verborum forma in
Breui aut Motu proprio Innocentij, quatenus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0350.jpg/>
@@1@<SE350>Circa Religiosum Parochum controuersia. 335
<duolan 2><-P>ab eo dictæ Responsiones approbantur; sed al-
lusio tantùm est ad Responsionem Tertiam nu-
per exhibitam. Adeò siquidem visa est aperta,
vt circa intelligentiam non potuerit dubitari. Et
ita cum alijs extracta, quæ in fauorem militant
Societatis, & ab Auctore illius scripti coadunatæ
sunt, & pro eiusdem Societatis innocentia tuen-
da, Regiæ Philippi Quarti sunt, contradicente
nemine, Maiestati confidenter oblatæ. In hoc
ergo æquiuocatione aliqua potuit laborari. Sed
sine iniuria veritatis, eodem reddito Responsio-
nis sensu, circa quem esse non poterat rationa-
bilis dubitatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>875.</absatz-nummer> Vnde neque admittenda explicatio alia,<marginalia>Alia item|inepta con-|uellitur.</marginalia>
iuxta quam Responsio Congregationis ita est
intelligenda, vt alijs ab eadem decretis, intelli-
gentia respondeat. Fuerat autem decretum in
eo quod ad animarum curam gerentes spectat,
standum esse Constitutioni Gregorij XV. quæ
incipit: Inscrutabili. die 5. Febr. 1622. in qua
eos subijcit Ordinarijs, ita vt per Censuras pos-
sint eos ad ea, quæ Consilium Tridentinum pro
examine, approbatione ceterisque dssponit, qua-
uis consuetudine remota compellere. Et ita cir-
ca hoc nulla est opus Pontificia declaratione: sed
an ijs stantibus, possint Religiosi Parochialem
curam assumere, minimè locum habente clau-
sula illa priuilegij, Ordinariorum locorum, vel alio-
rum quorumuis licentia minimè requisita. Non in-
quam admittenda, quia cum præcedenti coinci-
dit, & quia concessionis illa sublata parte, circa
alia non est declaratione opus Pontificis: exa-
minati enim Religiosi & approbati non solùm
vbi est Parochorum defectus, sed etiam vbi non
est, ad Parochiale munus possunt adhiberi, si
conueniens id Patrono & Episcopis videatur.
Non quidem vt in Parochijs iam constitutis, &
sæculares habentibus Parochos, Parochialia ex-
erceant ministeria; sed vt in nouiter constitutis,
pro quibus Presbyteri sæculares non suppetant,
possint adhiberi; immò & in iam antea consti-
tutis, circa quod sine vllo proceditur scrupulo,
& sic Societati tradita Doctrina de Chauin, quæ
pro aditu ad Gentilium conuersionem iudicata
est opportuna, licet posteà, eo sit frustrato fine
relicta; & nuper actum vt plures eidem confe-
rantur, in quibus sæculares Clerici, pro quo ad
Regium Consilium à Proregibus & Regio Se-
natu Limensi scriptum, rationibus pro eo mag-
næ conuenientiæ congestis pro Regni bono, &
seruitio vtriusque Maiestatis. Oblata est etiam
nuper ab Episcopo Cuscensi S. Iacobi Doctrina
ciuitatis eiusdem, & nonnullæ aliæ, sine effectu
tamen, ob rationes, de quibus citato Tit 17. n. 8.
Sed nullo interueniente obice ratione deficientis
potestatis, cùm eam Patronus plenissimam re-
cognoscat.</P>
<P>  <absatz-nummer>876.</absatz-nummer> Iuxta hæc ergo id quod nu. 863. dice-
batur pro explicatione ibi proposita fundanda,
quàm sit parui momenti apparet; neque enim
rationabile esse dubium circa Responsionem po-
test; constat enim vbi est Parochorum defe-
ctus, posse Religiosos priuilegio vti à suis Præ-
latis designatos. Id quod Pontifex, cum quo
agendum pro declaratione dicitur, videtur præ-
stitisse, quandoquidem acta per Congregatio-
nem approbauit: sic enim constat ex ipsius Bre-<-P>@@

<-P>ui, in quo post Responsiones præfatas ita loqui-
tur: Huiusmodi supplicationibus inclinati, præin-<marginalia>Ex Breui|Innocentij X.|apertè con-|cluditur.</marginalia>
serta responsa, seu resolutiones, auctoritate prædicta
tenore præsentium confirmamus & approbamus, il-
lisque Apostolicæ firmitatis vim & robur adijcimus,
& inuiolabiliter obseruari mandamus, salua tamen
semper in præmißis auctoritate dictæ Congregatio-
nis. Hæc Pontifex, ex cuius confirmatione &
approbatione constat in locis, in quibus est de-
fectus Parochorum, suum robur S. Pij priuile-
gium obtinere; vnum enim ex præinsertis re-
sponsis, & resolutionibus, circa illud, erat iuxta
tenorem iam exhibitum: qua declaratione nulla
desiderari luculentior potest, nisi velimus no-
dum in scirpo quærere, aut meridiano in lumine
cæcutire.</P>
<P>  <absatz-nummer>877.</absatz-nummer> Iam verò in casus occurrentis specie an<marginalia>Circa casus|occursum de|Parochorum|desectu, vt|debeæt talis|reputari,|cum notan-|da doctrina.</marginalia>
sit defectus Parochorum, necne, disquisitionis
est alterius, & vt verum fatear, si Parochi Reli-
giosi adsint, non est multùm priuilegio requi-
renti defectum innitendum, licet in eo de sæcu-
larium Parochorum agatur defectu, quandoqui-
dem non extante absolutè defectu Parochorum,
eadem ratio videatur militare. Si videlicet Re-
ligiosi iuxta Regij Patronatus Ordinationes in
Parochijs sint; si enim vi tantùm priuilegij di-
cti, & reuera termini iurisdictionis stabiliti non
sint, sicut ingressi illi, & ingredi alij poterunt, si
in partem solicitudinis præsertim admittantur:
nam si futuræ contentiones, quibus non sit fu-
turus finis, non poterit Dei opus promoueri.
Non enim iam speciosi pedes euangelizantium pa-
cem. Isai. 52. v. 7. Rom. 10. v. 15. Si intermina-<marginalia>Isaiæ 52.|v. 7.|Rom. 10.|v. 15.</marginalia>
bilia certamina videantur. Quomodò potest pacem
prædicare, cuius animus semper in lite est? Verba
sunt D. Maximi Homilia in Natali Sanctorum Tau-
rinorum. Et quod ad defectum attinet, demon-
stratur vlteriùs ex receptissimo principio in ma-
teria priuilegiorum, cessare inquam fine defici-
ente, quando est totalis illius defectus; quod in
casu accidit præsenti: finis enim concessionis
fuit necessitati Indorum occurrere, ne scilicet
Parochorum defectu in negotio æternæ salutis
damnum irreparabile paterentur. Atqui Reli-
giosis eo in munere assistentibus, huic damno
est sufficienter occursum, non minùs quàm si
sæculares assisterent: cessat igitur penitus finis
concessionis. Prætereà dici cum omni veritate
potest tunc non esse defectum sæcularium Paro-
chorum, quia defectus, qui esset ijs non assisten-
tibus, iam non est, assistentibus Religiosis, cùm
penitus suppleatur. Itaque defectus ille, qui con-
tingeret, si Parochi sæculares non essent, reuera
non est, quia in eo non attenditur defectus per-
sonæ, quæ omnino materialiter se habet, sed mi-
nisterij, respectu cuius defectus non est: vnde si
adessent Parochi, nec tamen administrare in Of-
ficio, aut nollent, aut non possent, locum habe-
ret priuilegium, quia esset defectus formalis Pa-
rochorum, scilicet in quantùm talium. Et essent
quidem eo in euentu non Parochi proprietarij,
sed locum tenentes cum omnimoda iurisdictio-
ne à Pontifice concessa, vt & solemnizare matri-
monia possent, & licentiam assistendi alijs Sa-
cerdotibus exhibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>878.</absatz-nummer> Videtur autem Dom. Solorzanus præ-<marginalia>D Solorz.|vt videatur|aduersari.</marginalia>
fatis aduersari Tomo 2. de Iure Indiarum lib. 3.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0351.jpg/>
@@1@<SE351>336 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Cap. 17. n. 15. & 16. vbi post adducta plura Re-
gia rescripta pro accurata obseruantia Concilij
Tridentini in prouisione Indicarum Doctrina-
rum ita scribit: Vt vel sic appareat quanto studio &
zelo, ac Religionis & instructionis Indorum deside-
rio, articulus iste à Regibus nostris Pijßimis, & su-
premo Indiarum Senatu, inspectus at trutinatus
fuerit. Nihilque esse cur iustè Regulares acquiescere
nolint decisis hac in parte à Concilio Tridentino, &
eminentißimis Cardinalibus, & tot ac tantis viris
doctißimis, qui ad expediendas dictas Schedulas di-
uersis temporibus adlecti sunt. Maximè cùm Breue
Pij V. quo (vt sæpè dixi) potißimùm nituntur, fue-
rit reuocatum à Gregorio XIII. & licet posteà con-
firmatum videatur à Gregorio XIV. rursus nouißimè
reuocatum sit à Gregorio XV. cuius verba reperies
apud Augustinum Barbosa in Collectaneis ad Triden-
tinum d. Sess. 25. Cap. 11. nu. 5. sub Data Non. Fe-
bruarij. An. 1622. & in hac parte examinis & ap-
probationis Ordinarij à Clemente VIII. in quadam
Bulla ad instantiam ipsorum Religiosorum expedita.
his verbis: Qui ab eorum superioribus nominati,
ac ab eorum Ordinarijs, seu eorum Officialibus
approbati priùs fuerint. Sic ille, sibi consonans
in Politica lib. 4. Cap. 17.</P>
<P>  <absatz-nummer>879.</absatz-nummer> Sed quidem tanti Doctoris effata nul-<marginalia>Sed nullum|facessit ne-|gotium, in|alijs terminis|locutus.</marginalia>
lum possunt Nobis negotium facessere, quia de
reuocatione priuilegijagit, quatenus in vim ip-
sius iam non liceat sine licentia Ordinariorum
curam animarum assumere, vbi iam sunt Regij
Patronatus auctoritate Doctrinæ Indorum, seu
Parochiæ constitutæ, id quod Religiosi licere si-
bi contendebant; reuocationem pro ea nullam
agnoscentes, qua possent legitimè præpediri:
vnde & modò forsitan non desunt, qui idem, suo
iudicio verosimiliter, arbitrentur. Quoad limi-
tationem verò illam, vbi defectus Parochorum,
nihil apud ipsum, qui eam à Congregatione pe-
titam, & à Pontifice approbatam, non viderat
quando citatis locis protulit, quæ iam dedimus,
nec videre potuit, quandoquidem ante illam
scripsit, vt ex temporum collatione, qui volue-
rit, deprehendet. Et nonnulli alij, qui eodem
modo fortè locuti sunt, similiter accipiendi, vt
generalem tantum vsum reuocatum velint, non
vero peculiarem adeò irrefragabilibus testimo-
nijs comprobatum. In quibus Dom. Vrrutigozti
Quæst. 21. Pastoralis Regularium.</P>
<P>  <absatz-nummer>880.</absatz-nummer> Sed quid si circa assumptam curam iux-<marginalia>Difficultas|specialis ex|discordia in-|ter Patronum|& Ordina-|rium.</marginalia>
ta terminos concessionis Patronus, vel qui eius
nomine Patronatum exercet, auctoritatem in-
terponat suam, & Episcopus eo non obstante
contradicat; poterit ne hic Censuris vti vt illos
ad Ordinariam prouisionem compellat, ab ad-
ministratione Sacramentorum amouere, & non
obedientes in Censuras incursos declarare? Mi-
nimè quidem, quia in euentu tali nullum est Re-
ligiosorum crimen adeò verosimiliter operan-
tium, & in criminalibus probationes debent esse
meridiana luce clariores, vt Iura clamant, quan-
do præsertim ad p&#x0153;nas est adeò seueras venien-
dum. Pro quo Cardinalis Tuschus Tomo 6. lit. P.
Conclus. 789. & de excommunicatione sic ha-
betur in Cap. Corripientur 17. Quæst. 3. Qua
p&#x0153;na in Ecclesia nulla maior est. Ex D. Augusti-
no lib. de Corrept. & gratia Cap. 15. Pro illa ergo
infligenda manifestissimum & grauissimum de-<-P>@@

<-P>bet crimen præcedere, quod præter rationem di-
ctam de Religiosis & Apostolicis viris non po-
terit vlla ratione, nisi magna cum ipsorum iniu-
ria præsumi.</P>
<P>  <absatz-nummer>881.</absatz-nummer> Deinde cùm agatur an fundanda, vel<marginalia>Ea stante|censurarum|inflictionem|non stare.</marginalia>
non sit Ecclesia Parochialis, in eo nequit Pa-
troni iudicium excludi, sine cuius auctoritate
fundari Ecclesiæ nequeunt ex concessione Al-
exandri VI. quæ sua generalitate ad hoc vide-
tur extendi, & ex speciali Iulij Tertij, quæ in-
cipit: Vniuersalis Ecclesiæ, die 26. Iulij 1558. &
ad cuius etiam prouidentiam illarum fundatio
spectat, cùm spectet fidei propagatio, & Indo-
rum conuersio, quæ sine Ecclesiarum nequit
fundatione consistere. Illo ergo, aut eius in ne-
gotio huiusmodilocum tenente, aliquid consilio
habito, disponente, non est Episcopi dispositio-
nem repellere, vnde neque operantem iuxta il-
lam horribilioris p&#x0153;næ mucrone ferire. Quando
enim ita disponit, caussam facit suam, & viden-
dum Episcopo an agere contra eum queat tuta
conscientia, qui de obseruando Patronatus iure
suo in Ordinatione præstitit iuramentum. Vnde
quidquid sua in sententia proclamet de Consti-
tutione Gregorij XV. iam citata: Concilio Tri-
dentino Seßion. 24. Cap. 1. de Reformat. Clementina
1. de priuilegijs, erit sanè aberrare ab Scopo, cùm
nihil in locis prædictis de peculiari casu, in quo
sumus, administrantis Sacramenta vbi est defe-
ctus Parochorum iuxta Pij Sanctissimi conces-
sionem, cum speciali Patroni adiecta auctorita-
te, & ijs, de quibus dictum, circumstantijs. O-
mitto titulum Delegati Pontificij in Patrono,
quem attribuunt aliqui, de quo alibi dictum, mi-
nimè ad negotium præsens, sicut neque ad alia
necessarium; sicut & titulos consuetudinis, &
præscriptionis, & qui indubitabilis est, si verè ad-
fuit, legitimæ appellationis, de quo dictum num.
856.</P>
<P>  <absatz-nummer>882.</absatz-nummer> Et dicitur quidem admissa quoad effe-<marginalia>De appella-|tione quo ad|vtrumque|effectum|quando de-|beat ad-|mitti.</marginalia>
ctum deuolutiuum, non verò quo ad suspensi-
uum. In quo quidem friuola distinctio est, cùm
constet per appellationem etiam quoad effectum
suspensiuum iudicis cessare penitus potestatem.
Sic enim habetur expressè in Cap. Dilecti el. 2.
de Appellat. & in Cap. Per tuas de sent. excom-
municat, in quibus post interpositam appellatio-
nem declaratur excommunicationem nullius esse
momenti. In priori sic habet: Innocentius III.<marginalia>Cap. Dile-|cti el. 2. de|Appellat.</marginalia>
Cùm autem plus sit ad Sedem Apostolicam facto pro-
uocare, quàm verbo: & ipsis præter dictam caussam
ad Romanam Ecclesiam venientibus intelligatur ad
Sedem Apostolicam prouocatum. Mandamus, quate-
nus si est ita dictos. I. & H. denuntietis excommuni-
cationis vinculo non teneri. Sic ille, qui & in po-<marginalia>Cap. Per|tuas de|sent. excom.</marginalia>
steriori ita loquitur: Nos igitur credimus distin-
guendum, vtrùm quis proponat se post appellationem
legitimam interpositam excommunicatione fuisse no-
tatum, vel in forma excommunicationis intolerabi-
lem errorem fuisse patenter expressum: in quibus
casibus ad probationem eorum, etiamsi absolutionem
non petat, debet admitti: sed donec de ipsis constite-
rit, in alijs euitari debet. &c. Estque dogma hoc
adeò certum, vt Glossa in hoc Cap. Verb. Into-<marginalia>Glossa.</marginalia>
lerabilem errorem sic dicat: Item, intolerabilis po-
test dici error, si expressè pronuntiatur contra ius
scriptum, vt si dicat: Pronuntio excommunicationem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0352.jpg/>
@@1@<SE352>Circa Religiosum Parochum controuersia. 337
<duolan 2><-P>valere, quia est lata post appellationem legitimam.
Sic Glossa. Vnde opus non est Doctores circa il-
lud sine controuersia loquentes aggerare. videri
tamen possunt adducti nu. 855. & 856. & alij
apud P. Thomam Sancium Tomo 1. Consil. mo-
ral. lib. 3. Dub. 32. num. 225. qui num. 226.
ita scribit: Hinc fit quod timens iniustè ex-
communicari à Superiore, habet promptum reme-<marginalia>Notanda|doctrina.|P. Thomas|Sencius.</marginalia>
dium, scilicet appellare extra iudicium, & suspendet
iurisdictionem iudicis, Sic Panormitanus, Francus,
Tabiena ibi. Sic ille, videndus circa extra iudicia-
lem appellationem in principio citati Dubij 32.
præsertim nu. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>883.</absatz-nummer> Potest tamen ex aduerso opponi id,<marginalia>Obiectio ex|doctrina|P. Sancij.</marginalia>
quod habet dictus Scriptor suprà num. 227. vbi
ita scribit: Limita tamen Primò Conclusionem vt
appellatio præcedens non suspendat excommunica-
tionem & Censuras, quando iudex procedit extra-
iudicialiter vt pars ad conseruationem iurium suo-
rum. V. g. Episcopus est in posseßione visitandi Mo-
nasterium, admonet Abbatem vt paret se ad visita-
tionem, Abbas respondet Monasterium esse exemp-
tum, & offert se in continenti probaturum coràm
ipso Episcopo, vel alio iudice competenti: & videns
Episcopum paratum ad excommunicandum, appella-
uit ad Papam iusta caussa expressa. Episcopus non
obstante appellatione excommunicauit eum, talis ex-
communicatio valet, si constat Episcopum esse in
posseßione: quia cùm esset in posseßione, non tene-
batur in præiudicium sui iuris admittere appellatio-
nem, nec etiam probationem recipere, quia Episco-
pus procedit vt pars pro conseruatione sui iuris, non
autem vt iudex, & sic oblatio probationis non habet
iustificare appellationem. Vt habetur in Cap. Inter-
posita de Appellat. Et Cap. Cùm inter Canoni-
cos de elect. vnde in htc casu non tenetur Episcopus
assumere caussæ cognitionem. Sic, licet subobscurè
Innocentius Cap. Venerabili de Censibus n. 2. & 3.
Panormitanus clarè ibi num. 3. Syluester Excom-
municatio 2. nu. 1. Vers. Septimus, Angelus Ex-
communicatio 3. num. 9. Armilla Verb. Excom-
municatio num. 16. SSic citatus Auctor nonnulla
addens, quæ in fauorem cedunt Episcoporum.
Iuxta quæ videtur habere Episcopus vnde repel-
lere appellationem possit, dicens in caussa, de qua
agitur, sua se iura defendere, in quarum posses-
sione est, examinandi inquam & approbandi Pa-
rochos; & vt nequeat eo contradicente Ecclesia
Parochialis noua fundari.</P>
<P>  <absatz-nummer>884.</absatz-nummer> Sed quidem contra hoc multa sunt,<marginalia>Non esse ca-|sui præsenti|adaptabilem|ostenditur.</marginalia>
quibus eius falsitas conuineatur, In primis enim
Prælatus non vt pars sed vt iudex manifestè pro-
cessit: præcessit enim cognitio caussæ, & for-
matus processus actore Fiscali, & in vim Consti-
tutionis Gregorij XV. se Delegatum agnoscens,
Deinde ipsa admisso appellationis quoad effe-
ctum deuolutiuum idipsum ostendit. Quæ pro-
fectò sufficerent, etiamsi de possessione consta-
ret; cùm tamen minimè constet, nec constare
possit in terminis casus, de quo agitur, prohi-
bendi scilicet id, quod est ab Apostolica Sede
concessum, administrare scilicet Sacramenta
sine Ordinariorum licentia, vbi est Parocho-
rum defectus. Prætereà illi de nouo conuersi
oues eius non fuerant, unde neque in earum
spirituali fuerat possessione: post conuersio-
nem autem de possessione huiusmodi si quid-<-P>@@

<-P>quam superuenit, cum dependentia à Patro-
no habetur, & ita quoad fundationem Paro-
chiæ id est præstandum quod nuper vidimus; vn-
de ex hac parte pro iurium suorum agere defen-
sione nequit tamquàm pars independentiam af-
fectando.</P>
<P>  <absatz-nummer>885.</absatz-nummer> Circa Textus autem illos à P. Sancio<marginalia>Textus quos-|dam à P.|Saucio non|bene indu-|ctos.|Cap. Inter-|posita, de|appellat.</marginalia>
allegatos obseruandum est, in illis nihil extare,
ex quo possit illa confirmari positio: In priori
siquidem Cap. Interposita, §. 1. clarè habetur in
casu, de quo ibi, locum fuisse appellationi, dici-
tur tamen quòd non sufficit appellanti probare, quòd
ex caussa huiusmodi (probabili) si eam non doceat
esse veram: nisi hoc se offerens probaturum, non
fuisset admissus. Sed quid hoc ad intentum? In
Cap. autem Cùm inter Canonicos, quædam ap-<marginalia>Cap. Cum|inter Ca-|nonicos de|Elect.</marginalia>
pellationes repelluntur, quia friuolæ: Cùm eas
friuolas reputamus, quæ sunt verba Innocentij
Tertij omnibus caussis adaptanda. Plus intento
suffragatur Cap. Dilecto de sent. excommun. in
6. quod adducit Syluester citato Vers. Septimus,<marginalia>Vt faueat|Cap. Dile-|cto, de sent.|exc. in 6.</marginalia>
in eo enim statuitur posse Prælatum Ecclesiasti-
cum fulminatis Censuris se defendere. Vbi qui-
dem de sola defensione agitur, contra potentiam
temporalem in casu spoliationis & occupationis
bonorum; quod tamen Syluester cum alijs ad
iurium quorumlibet defensionem extendunt:
sic enim ille: Fallit (quod scilicet de appella-<marginalia>Syluester.</marginalia>
tione dictum fuerat) quando Prælatus procedit iu-
dicialiter vt pars ad conseruationem iurium suorum:
quia sicut materiali, ita & spirituali gladio se de-
fendere potest, nec tenetur admittere probationes in
contrarium, vel appellationem, vt in Cap. Dilectu &c.
Sed quidem, vt stare extensio legitimè possit,
termini sunt Decretalis attendendi, vt scilicet de
sola agatur defensione, vnde & iniuria spolia-
tionis supponitur, quod equidem casui, in quo
sumus, & similibus nequit prorsus aptari: vnde
valde cautos his in caussis oportet esse Prælatos,
sicut & ego esse me desidero & curo in ijs, quæ
ad eos spectant, quibus pro nunc, vt ad alia tran-
seam, reuerentia ingenua valedico.</P>
<negEZ><A+1>An Parochus Indorum, qui Beneficium
sponte dimisit, sit eligibilis virtute Bul-
læ Cruciatæ.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>886.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vando ablatio accidit ob imperitiam,<marginalia>Affirmati-|uam sen-|tentiam qui|teneant, re-|fragante|quodam|Recentiore.</marginalia>
vel defectus alios, quibus illo est iu-
dicatus indignus, perinde est ac si Parochus nun-
quàm fuisset, vnde non solùm de Indicis, sed
de quibuscumque alijs id pariter asserendum, vt
cum alijs notauit P. Mendus in Appendice ad di-
ctam Bullam n. 142. ex Dissertat. 14. Stateræ, qui
Quæst. 13. cum Ioanne de la Cruz, Emmanuele
Roderico, Villalobos, Basilio Legionense, & Le-
andro Trinitario affirmatiuam partem defendit,
quam tenuerat Disp. 22. à nu. 34. & Cap. 7. nu.
91. occasione inconsideratæ censuræ cuiusdam
Recentioris, qui eum sine fundamento fuisse
locutum non est veritus affirmare: eo ille du-
ctus, quod ex Concilio Tridentino desumi-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
tur Seßione 23. Cap. 15. de Reformatione, ibi,
Nisi aut Parochiale beneficium obtineat. De-
bet ergo illud de præsenti habere, nec ob-
tinuisse sufficiet. Quod vrgetur ex Bulla La-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0353.jpg/>
@@1@<SE353>338 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tina, in qua eligi posse asseritur De Regula-
ribus semel tantùm approbatum. Ergo non Re-
gulares nequeunt eligi, si semel tantùm appro-
bati fuerint, dum actu approbationem non
habeant. Ad quæ quidem responsiones doctus
Pater satis verosimiles adhibet, ea quæ dicta
Quæstione habet, cum ijs, quæ Disput. 22. et-
iam citata præmiserat, connectendo. Scilicet
Tridentinum eatenus Parochum pro audiendis
Confessionibus approbare, quia sufficientem iu-
dicat, & suo testimonio firmat. Atqui is, qui
Beneficium sponte dimisit, eadem approba-
tione, iudicio, & testimonio gaudet: ergo &
censeri debet approbatus: obtinet siquidem a-
ctu, licet non Beneficium, id tamen quod cum
Beneficio in ordine ad dictum effectum obti-
nuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>887.</absatz-nummer> Addo id quod rem istam videtur lucu-<marginalia>Luculentior|comproba|tio.</marginalia>
lentiùs demonstrare. Licet enim dicamus ex vi
verborum prædictorum eos, qui officium spon-
te dimiserunt, non esse admittendos, ex vi ta-
men aliorum subsequentium id stare conuenien-
ter potest, cùm dicatur, Aut aliàs idoneus iudice-
tur. Tunc sic, etiamsi is, de quo agimus, Paro-
chiale beneficium non obtineat, aliàs idoneus
iudicari potest, & debet: ergo potest eligi: Ma-
ior constat, & Minor ostenditur. Nam ratione
præcedentis approbationis non minùs debet iu-
dicari idoneus, quandoquidem testimonium
idoneitatis perseuerat. Sicut idoneus esset, si an-
te obtentum Beneficium fuisset approbatus, vn-
de proculdubio eo dimisso eligi poterat. Verifi-
catur autem illud Aut aliàs, etiamsi non sit di-
stincta approbatio, ratione diuersi status, quia
licet Beneficium non habeat, aliàs idoneus est,
non ratione illius, sed publici testimonij dicti. Im-
mò magis videtur eligibilis, quàm simpliciter
approbatus, quia pro approbatione ad Parochia-
lem curam maius solet adhiberi examen, & ex-
perimenta potiora cumulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>888,</absatz-nummer> Iam quod de Bulla Latina dicebatur,<marginalia>Obiectioni|ex Latina|Bulla fit sa-|tis, cum iu-|dicio circa|probabilita-|tem.</marginalia>
nullius videtur esse momenti, negatur enim
eum, de quo agimus, approbationem actualem
non habere: habet siquidem iuxta dicta, vnde
vlteriori non eget: neque ex verbis præfatis di-
uersum quidpiam potest elici. Est ergo senten-
tia ista satis probabilis, licet oppositam graues
Doctores tueantur, quam & P. Mendus asserit
tutiorem, significans & tutam esse, quam ipse
amplectitur, & ita posse sine scrupulo ad praxim
aduocari, iuxta receptam doctrinam de operan-
tibus iuxta opinionem probabilem, in quibus si
quis reipsa sit iurisdictionis defectus, eum sup-
plet Ecclesia, vel modis alijs absolutionis securi-
tas obtinetur, de quo dictum non semel. Vide
Parte 8. Sect. 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>889.</absatz-nummer> Superest circa Indorum Parochos pro-<marginalia>Quid circa|Indorum|Parochos.</marginalia>
posita difficultas. Et quando Parochiale benefi-
cium per concursum est obtentum, idem quod
nuper, videtur dicendum, quia non aliter
Parochiæ Indorum, quàm Hispanorum con-
cedi solitæ. Et sic videmus Indorum Parochos
præmisso examine ad Parochias Hispanorum
passim promoueri. Vnde circa hoc videtur eo-
dem modo philosophandum: secus autem cir-
ca illos, qui ob necessitatem Parochijs quibus-
dam valde remotis, aut incommodis præficiun-<-P>@@

<-P>tur, de quibus dictum citata Parte 8. Sect. 24.
& hoc quidem etiamsi admittamus virtute Bul-
læ potuisse eligi ante Beneficij dimissionem: quia
cùm eorum approbatio non fuerit cum plena sa-
tisfactine, nec præsumi possit, dum Parochiale
exercuere munus, circa peritiam profecisse, sed
decreuisse potiùs illam, vt in talibus experientia
docet, minimè credendum est velle Pręlatos post
dimissionem Parochialis curæ approbatos rema-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>890.</absatz-nummer> Dices etiam non semel accidere vt<marginalia>Obiectio ex|incerta suffi-|cientia cum|responsione|Patris Men-|do.</marginalia>
approbati cum satisfactione, in doctrina decres-
cant, quia ad Beneficia alia non adspirant, ne-
que de examine sunt iam minimè subeundo soli-
citi: vnde neque circa illos videtur in Prælatis
approbationis præsumenda voluntas. Ad quod
dici potest cum P. Mendo simile aliquid sibi ob-
iectum dissoluente; præsumptionem illam mi-
nuendæ peritiæ in talibus non obstare, quo mi-
nùs dum Parochialem curam exercent, eligi vir-
tute Bullæ queant: & ita neque illa dimissa il-
lum posse obstare defectum. Id quod circa mo-
res pariter dicendum, qui in multis non melio-
rantur officio, sed fiunt sæpissimè deteriores.
Sed quidem quando tale quid accidit, & status
quoad Parochialia requisita notabiliter immuta-<marginalia>Quæ non|videtur ad-|mittenda.</marginalia>
tur, aliter videtur dicendum: dum enim in offi-
cio sustinentur, ijs negari nequit, quod de il-
lius est intrinseca ratione, approbatio scilicet,
pro qua simul cum Beneficio subtrahenda non
suppetunt comperta fundamenta. At pro nega-
tlone post illius dimissionem validissima vrget
coniectura; licet enim testimonium præcedens
in foro externo perseueret, eo se tueri nequit in
conscientiæ foro, quia deest fundamentum præ-
sumptæ voluntatis Prælati, pro qua etiam funda-
mentum sufficientiæ deficit.</P>
<P>  <absatz-nummer>891.</absatz-nummer> Sed ex hoc perplexum videtur huiusmo-<marginalia>Difficultas|ex porplexi-|tate ratione|discriminis|inter dimit-|tentes.</marginalia>
di reddi negotium: fit enim ex eo, eorum qui Pa-
rochialem curam dimittunt quosdam esse eligi-
biles virtute Bullæ, eos scilicet qui eam retinent
sufficientiam, propter quam eligi ad Beneficium
meruerunt; alios non item, quia degeneres.
Circa quos tamen hærebit p&#x0153;nitens, quem de-
beat eligere nescius, cùm & eorum, nesciat qua-
litates. Ex quo & videtur sententia illa opposita
comprobari: quia cùm ex asserta approbatione
post dimissionem Officij tale debeat admitti dis-
crimen, sitque illud perplexitatibus dictis ob-
noxium, non apparet verosimile velle Prælatos
sic agere, sed id, quod est conuenientissimum,
approbationis omnimoda subtractione. Fateor
rationem vrgere, sicut & sententiam præfatam
valde esse probabilem, quæ & hac possit peculiari
fundamento ampliùs comprobari. Responderi ta-
men potest eum, qui confiteri vult, si de rebus
istis ignarus Sacerdotem expositum inueniat, dum
nullum subest dubium posse illi confiteri. Quòd<marginalia>Expedeta|illa.</marginalia>
si ille ex ijs sit, de quibus agimus, & sufficiens,
sicut in præcedenti examine, valida erit, & mi-
nimè iteranda Confessio. Si autem à sufficientia
defecerit, dum bona fide proceditur, ex communi
errore, poterit idem sustineri, iuxta probabilem
quorumdam opinionem; cùm etiam quod ex P.
Mendo dict&#x0169; nuper de persistente approbatione
non improbabile videatur: & pro tollendo onere
iterandæ Confessionis opportunum, cuius si ali-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0354.jpg/>
@@1@<SE354>Circa Parochos dimittentes Curam, an eligibiles &c. 339
<duolan 2><-P>quis fuerit defectus prima sequenti confessione
sanandus. Si autem quis circa præfata sit satis in-
structus, cuilibet etiam poterit confiteri, quia
nullum in particulari debet iudicare degenerem;
quòd si reuera talis sit, iuxta nuper dicta salua
res erit; & Confessio talibus est subiecta succes-
sibus, vnde agendum bona fide, & Deo exitus
relinquendi, qui non permittet tanti, nobis sin-
cerè & religiosè agentibus gratiam deficere Sa-
cramenti, & in ruinam verti, quod est in salu-
tem ab Auctore salutis institutum.</P>
<Z><A+2>Q.
QVARTA</A+2>
FVNERALIS.</Z>
<P><absatz-nummer>892.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de illa Tomo 2. Thesauri Tit.<marginalia>Circa Quar-|tam ex asso-|ciatione|funerali|Capituli.</marginalia>
13. nu. 84. & Tit. 16. n. 24. & seqq.
vt nihil hoc loco desiderari posse vi-
deatur, nisi dubij cuiusdam enodatio inde orti,
quod est circa associationem funerum Capitula-
rem num. 31. Tit. 16. comprobatum, scilicet ex
associatione tali eam Episcopis non deberi.
Quod cùm Capitulo placuerit, mortuo Archie-
piscopo, id quod eo viuente assequi non potue-
rant, conati sunt compensare. Ab &#x0153;conomo er-
go, apud quem Defuncti bona perstabant, de
quibus disponere viuens potuit, erant siquidem
redditus decimales, eam pecuniæ summam sibi
reddi iusserunt, quæ iuxta plurium annorum
computationem distributionibus commodis ha-
buissent. Quod equidem factum sic fuisset, nisi
Prorex rei conscius &#x0153;conomo probationem hu-
iusmodi vetuisset. Et dubitatum meritò quo iure<marginalia>Cupiditus|inconsulta.</marginalia>
id à viris doctis potuit intentari, quando & cre-
dibile sit sine consilio id non peractum, quod re-
bus in istis, si quando aliàs, valde est necessarium,
ne dicamus inconsultam esse auaritiam, & c&#x0153;-
cam cupiditatem, vnde qui eidem obnoxius se
tantummodò habet consultorem. Diues ille, de
quo Dominus Lucæ 12. v. 17. cogitabat intra se<marginalia>Lueæ 12.|v. 17.</marginalia>
dicens: Quid faciam? Ecce quem adhibeat con-
sultorem: seipsum solum. Sic enim more habet
inconsulta cupiditas. Benè hic doctus Interpres
eruditionis omnigenæ, qui audiatur dignissimus,
dum ita loquitur: Cogitat intra se hic diues, Syrus<marginalia>Nouarinus|ibi.</marginalia>
legit, in anima sua, in consilium alios non aduocat.
Non solent facilè auari in consilium alios homines
adhibere, vt dispiciant qui diuidere diuitias suas pos-
sint: nulli se credit auarus, sed tantùm auaritæ suæ,
suæ cupiditati. Sic ille. Quod quidem & in Præ-
latis, vt minimè locum habeat, desiderari profe-
ctò potest, sed nescio an penitus expectari, dum
in aliquibus ita Quartarum solicitudo protendi-
tur, vt earum quotidiana incrementa videantur,
sed non appareat quibus id consiliarijs peraga-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>893.</absatz-nummer> Quibuscumque id, de quo agimus, a-<marginalia>Festum Ca-|pituli repro-|batum.</marginalia>
ctum fuerit, difficile sanè est: licet enim quod à
me & dictum & probatum, valde verosimile sit;
qui tamen secus sentiant esse constat, & adhuc
sub iudice lis est, vnde à parte contra Prælatum
stante nequit id, de quo agitur, vsurpari, quæ
generalis doctrina est, & certissimis Iuris prin-<-P>@@

<-P>cipijs innixa, cùm & pro casu præsenti alia irre-
fragabilis virtutis assistant: scilicet Sede vacante
nihil posse innouari, non solùm circa Ecclesiam,
sed etiam circa iura Episcopalia. Pro quo est no-
tabilis decisio in Cap. Nouit ille 1. Ne Sede va-
cante. Sic enim ibi Innocentius Tertius: Atten-<marginalia>Cap. Nouit.|ille, Ne S. V.</marginalia>
dentes igitur quòd Episcopali Sede vacante non de-
bet aliquid innouari: cùm non sit, qui Episcopale ius
tueatur: maximè ne plus fauisse personæ, quàm Ec-
clesiæ videremur, si quod eo viuente conceßimus, post
obitum eius subitò mutaremus, petitionem vestram
nequiuimus exaudire. Sic Pontifex, qui ante præ-
dicta verba excellentiam postulantium expresse-
rat, ibi: Rex quoque cum regni magnatibus, &
quidam Episcopi cum multis Abbatibus deposcerent
illud idem. Et tamen ille non solùm se nolle re-
spondit, sed nec posse; quia id possumus, quod
iure possumus, & innouatione circa iura Epis-
copalia id agitur, quod iuri naturali quodammo-
do videtur repugnare, dum contra personam pro-
ceditur indefensam.</P>
<P>  <absatz-nummer>894.</absatz-nummer> Circa quod audiendus Dom. Barbosa in<marginalia>Confirmatio|ex recepta|Scriptorum|doctrina.|D. Barbosa</marginalia>
Cap. Illa 2. eiusdem Tit. nu. 13. vbi ita loqui-
tur: Decimò, in condendis statutis (succedit Capi-
tulum Episcopo) quæ ad statum Ecclesiæ pertineant,
quæque durare debeant etiam tempore Episcoporum
succedentium. Profert Auctores, & pergit dicens:
dummodò sint iusta & salubria: secus verò si in præ-
iudicium Ecclesiæ, vel Episcopalis mensæ, vt intelli-
git Quaranta loco citato (scilicet in Summa Bullar.
verb. Capitulum S. V. Vers. Quæro) & ideò non po-
terit statutum condere, quo charitatiuum subsidium
in futurum ex parte minuatur. Ego ipse part. 3. alle-
gat. 87. nu. 14. Sic ille: Circa quod etiam Syl-<marginalia>Syluester.</marginalia>
uester Verb. Sextò, an poßit vbi circa statuta idem
statuit cum Doctoribus, quos pro eo adducit, sic
tamen addens: Episcopus tamen poterit illa statuta
reuocare: quia statuere non potest Capitulum in
præiudicium Episcopi futuri, sicut nec prædecessor in
præiudicium successoris. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>895.</absatz-nummer> Deinde, quamuis Capitulum Episcopo<marginalia>Item ex de-|fectu posses-|sionis.</marginalia>
succedat in potestate circa defensionem iurium
suorum, (nisi dicamus ipsi per se competere,
de qua dictum nu. 873. & seqq.) id quidem iux-
ta terminos ibidem expositos accipiendum, &
ad praxim aduocandum est: ex quibus illud in
primis, debere esse in possessione iurium, pro
quibus defensio assumitur; id quod in præsen-
ti negotio deficere manifestum est, iuxta di-
cta. Quam reuera neque Episcopus allegare
potest, & facti potiùs est, quàm iuris, quan-
doquidem pacifica non est, cùm ei fuerit con-
tradictum, & in eo Capitularium timore po-
tiùs quàm voluntate cedentium operante. Ve-
rum equidem est pacificæ possessioni non obsta-
re superuenientem litem; id tamen tunc acci-
dit quando possessio per tempus aliquod pacifi-
ca fuit, vt ex bonis Auctoribus habet P. Tho-
mas Sancius Tomo 1. Consil. moral. lib. 2. Cap. 2.
Dub. 7. n. 10. quod tamen verificari casu in præ-
senti non poterit.</P>
<P>  <absatz-nummer>896.</absatz-nummer> In quo quidem aliquid potest Capitulo<marginalia>Doctrina pro|praxi fauo-|rabilis.</marginalia>
S. V. concedi, ne opinio ipsis fauorabilis pror-
sus inutilis habeatur; quòd scilicet ex contri-
butione illa pro interuentu in funeribus Quar-
ta non detrahatur futuro Prælato reseruanda,
vt in alijs emolumentis fieri solet. Si enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0355.jpg/>
@@1@<SE355>340 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Prælatis, non obstante opinione contraria, Quar-
tam exigere licet, sic illis iudicantibus, ita vt
circa praxim non hæsitent, cur etiam non lice-
bit Capitulo eam retinere, cùm habeant illi pro
se etiam probabilem opinionem? Si dicatur fu-
turum Prælatum exacturum eam ab ipsis vsque
ad nouissimum quadrantem. Responderi poterit,
fortè eam non exacturum: quòd si exigat re-
sponsum obuium, iuxta dicta, iure quidem a-
ctum, nec cedendum facilè, cùm habeat Capi-
tulum sufficientia fundamenta, quibus suam caus-
sem tueatur. Neque hoc est Sede vacante quid-
quam immutari circa iura Episcopalia, quia cir-
ca Quartam huiusmodi ius certum non est, &
Capitulum suo iure vtitur probabili quando po-
test, sicut Episcopus suo consimili, dum valet,
bello vtrimque iusto dimicantes. Non est autem
eadem ratio pro vsurpatione dictæ summæ ex
spolijs defuncti, quia in ea possidens auctoritate
propria spoliatur, præter quam quòd bona illa
sub protectione Regia sunt, & protegenti infer-
tur iniuria, eo inscio adeò ingenti extracta pe-
cuniæ quantitate; quando nec latro auctoritate
potest propria spoliari, vt ex Iure notum. Siue
ergo assertio præsens sit consona præcedenti-
bus, siue aliquantulum minùs consequens vi-
deatur, probabilis sanè est, & quam securè
possint, si placuerit, ij, de quibus agimus, am-
plexari.</P>
<Z><A+2>R.
REPRESALIÆ.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>897.</absatz-nummer> <INI3>R</INI3>Epræsaliæ iuxta Syluestrum verb. de<marginalia>Quid repre-|saliæ|Syluester.</marginalia>
illis, dictæ sunt à re, & prehendo,
quasi iteratæ apprehensiones: sicut cùm
quis apprehendit res alienas illius, qui apprehende-
rat suas, & sumuntur dupliciter, primò pro ipsa a-
ctuali reprehensione, & auctoritate concessa repre-
hendendi, & sic loquimur. Igitur represaliæ sunt
potestas capiendi, & detinendi aliena, collata à Prin-
cipe vel ciuitate, in recompensationem damni, vel
iniuriarum, vt colligitur ex Cap. Si pignorationes de
iureiur. & damno lib. 6. & 23. q. 2. Dominus. Sic
ille, de quibus hoc loco inseruisse aliquid tempo-
ra infausta compellunt, dum videmus Gallos In-
diarum incolas bonis suis spoliare, quia in Gallia,
non spoliati modò, sed inhumanè habiti dicun-
tur Hispani, bello cum Hispania post solemnia
illa fædera, quæ futura videbantur æterna, in-
tempestiuissimè reuocato. Et doleo equidem eo
ista Rege geri, Ludouico inquam XIV. quem
Societas nostra benefactorem agnoscit insignem,
cui proptereà felicia omnia debet illa percupere,
& à Deo instanter exorare, vnde & pacem, quæ
bona omnia secum asportat, eo teste, qui id Aca-
demia in cælesti, Deo Magistro, didit Rom. 10.
v. 15. dicente: Quàm speciosi pedes euangelizan-
tium pacem, euangelizantium bona! Sicut & do-
lendum Regi nostro Carolo iam iam Regnorum
suorum habenas suscepturo dura hæc inferri pri-
mordia à consobrino & leuiro, adeò strictis co-
gnationis vinculis abrogatis.<marginalia>Cap. Etsi|pignora-|tiones illæ|prohibitæ.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>898.</absatz-nummer> Hinc datus locus represalijs, pro quibus
Syluester, vt vidimus Cap. Si (pro etsi) pignora-<-P>@@

<-P>tiones, quas vulgaris elocutio represalias nominat,<marginalia>Greg. $unclear</marginalia>
in quibus alius pro alio prægrauatur, tamquàm gra-
ues legibus, & æquitati naturali contrariæ, ciuili
sint constitutione prohibitæ: vt tamen earum prohi-
bitio in personis Ecclesiasticis tantò ampliùs timea-
tur, quantò in illis specialiùs inhibentur; eas conce-
di contra personas prædictas, seu bona ipsorum, aut
quantumcumque generaliter prætextu cuiusuis con-
suetudinis (quem potiùs reputamus abusum fore)
concessas, ad illas extendi præsenti decreto districtiùs
inhibemus. Sic Pontifex, qui represalias legibus
ciuilibus contrarias asserens, non vnam tantùm,
sed plures pro eo stare non obscurè significat, &
quidem verissimè, quas adducit Glossa verb. le-
gibus. Et apud Nos extat l. 11. tit. 17. lib. 5. nouæ
Compilat. licet per aliam, quæ est 10. eiusdem
tituli videatur moderanda, pro quo Ioannes
Matienzus in citatum librum Gloßis primis circa
illas.</P>
<P>  <absatz-nummer>899.</absatz-nummer> Et supposita Pontificia decisione dubi-<marginalia>An & quo-|modo li-|ceant.</marginalia>
tari potest, an sint licitæ: licet enim illa contra
represalias directè procedat, quæ Ecclesiasticis
infliguntur; eas tamen generaliter videtur con-
demnare; vtpote legibus, & æquitati naturali con-
trariæ, quæ funt illius verba. Circa quod Illu-
strissimus Couarrubias Secunda parte Relectionis<marginalia>Couarrub.</marginalia>
in Regulam Peccatum nu. 4. §. Hinc, ni fallor eo-
rum adducit sententiam, qui censent represalias
(quas ipse cum alijs etiam Clarigationes appellat)
non esse licitas quoad offensionem personarum
innocentium, & qui nullam culpam damni illa-
ti contraxerunt: quasi promissum sit alium pro
culpa alterius puniri in rebus, non tamen in per-
sonis. Et quod ad personas attinet probat per ac-
cidens licere, iuxta cōmunem sententiam de bel-
lo, & sic concludit: Hanc sanè opinor esse huius
controuersiæ breuem resolutionem; cetera possunt à
præcitatis Auctoribus longiùs peti. Sic ille, qui §.
præced. Auctores produxerat, & sic fuerat locu-<marginalia>Idem.</marginalia>
tus: Ego censeo non aliter represalias licitas fore,
quàm eo modo, quo bellum licitum iure naturali &
diuino atque humano censetur. Nam à iustitia belli
ad represaliarum ius argumentantur ferè omnes, &
maximè dum auctoritate Diui Augustini vtuntur.
Sic doctissimus & Præsul & Preses.</P>
<P>  <absatz-nummer>900.</absatz-nummer> Quia verò pro iustificatione represa-<marginalia>Diui Au-|gusti ni au-|ctor itas vt|videatur|fauere.</marginalia>
liarum D. Augustini auctoritatem inducit, vi-
dendum quid ille habeat in Cap. Dominus à Syl-
uestro adductus, non quæst. 1. vt ille, sed 2. sic
autem Doctor sanctus post alia: Iusta autem bella
definiri solent, quæ vlciscuntur iniurias, si qua gens,<marginalia>Cap. Domi-|nus 23. q 2.</marginalia>
vel ciuitas, quæ bello petenda est, vel vindicare ne-
glexerit, quod à suis improbè factum est, vel red-
dere, quod per iuiurias ablatum est. Sic ibi, ex lib.
qq. 6. q. 10. Sed quidem ex prædictis S. Docto-<marginalia>Cum tamen|reuera non|faueat.</marginalia>
ris verbis non apparet quomodo possint represa-
liæ ergo illos exerceri, qui intra regnum Princi-
pis, qui iniuriam est passus, existentes, nullo mo-
do ad iniuriam concurrerunt. Siquidem neque
ijs bellum potest inferri, præsertim si de eorum
fuga vt suis possint ad bellandum adiungi mini-
mè timeatur, vt de Indiarum incolis est manife-
stum; in quo neque multùm curæ adhiberi so-
let, quia pauci, qui fugere possunt, parùm pote-
runt contrarium exercitum adaugere. Neque
vis fieri potest in verbo, Si qua gens: quia id di-
ctum ob verbum, de quo statim, Vel ciuitas, quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0356.jpg/>
@@1@<SE356>Circa Represalias. 341
<duolan 2><-P>iniuria, non à ciuitate solùm, sed à maiore potuit
communitate inferri, aut circa vindictam se ne-
gligentem exhibere. Vnde ex huius S. Doctoris
sententia, non videtur pro represaliarum iustifi-
catione solidum posse elici fundamentum, neque
Couarrubiam iuxta propriam sententiam plus a-<marginalia>Sicut nec|Couarrub.</marginalia>
liquid voluisse, & ad summum id in represalijs
respectu eorum, qui bello petuntur, admittere,
non de ijs, qui intra regnum nihil hostilis damni
moliuntur. Vnde Vers. Hinc denique minimè vt
certum admittit earum ius, agnoscens à Pontifice
illicitas indicari, & ita sic loquitur: Vnde pigne-
rationes istæ licitæ censentur iuxta quorumdam opi-
nionem, quam latè examinarunt Ancharranus, Do-
minicus, Franciscus &c. Pro quo & adducit l. 4.
tit. 7. part. 5. Non ergo generaliter loquendo re-
presaliarum vsus vltra opinionis ascendit incer-
tum, vnde quod ad casum præsentem spectat,
minùs de certitudine habere conuincitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>901.</absatz-nummer> Sit tamen illud probabile; ipsa tamen rei<marginalia>Temperan-|da executio|probabilis|vsus.</marginalia>
incertitudo in caussa esse debet vt in executione
cum magna debeat moderatione procedi, quod
à Serenissima Regina nostra Gubernatrice Maria
Anna suo in rescripto cautum, quod oporteret
à pijs & prudentibus Gubernatoribus obseruari.
Et cùm communis Doctorum sententia firmet,
vt vidimus, in rebus, & non in personis futurum
esse grauamen, non videtur cur carceres sint &
vincula miseris adijcienda, etiamsi id fiat vt oc-
culta detegant, cùm ad id sufficere possit mini-
strorum seriò adhibita diligentia, nec de fuga ti-
meri possit, vt dixi: cùm & aliàs iuris naturalis
indispensabilis benignitas dictet posse quemuis
sibi consulere, & necessaria pro sustentatione
modis inculpabilibus conseruare: non enim ad
mendicorum statum, qui neque Diuinæ, neque
Regiæ Maiestatis lesæ rei sunt, debent in Repu-
blica Christiana compelli.</P>
<P>  <absatz-nummer>902.</absatz-nummer> Circa Religiosos sua etiam fieri poterit<marginalia>Quid circa|Religiosos,</marginalia>
inquisitio, sed minimè iudicialis, vt Superiores
circa eorum actiones aduigilent, quia solet esse
nationis amor ratione valentior omni. Sed nihil vl-
tra, sunt enim in Decretali adducta comprehen-
si, vt obseruat Glossa Verb. Ecclesiasticis, sic<marginalia>Glossa.</marginalia>
subdens: Clericis, Templariis, Hospitalarijs, Con-
uersis, Deo deuotis 12. q. 1. Cap. Duo, suprà de sen-
tentia excom. Cap. Parochianos, Sess. eod. lib de Elect.
Cap. Sciant. Sic Glossa. Vbi Deuotorum Deo
compellatione veniunt Oblati, quos Donatos di-
cimus, Deo cum habitus mutatione intra Reli-
gionum septa dicatos. Vnde non benè ad insti-
tutum præsens adducitur Cap. Duo: ibi enim
Deo deuoti sunt sæculares, quos D. Hieronymus
Clericis contraponit: licet Glossa aliter sentire
videatur, dum eorum nomine Ecclesiasticas ait
venire personas. Sed quidem iuxta eam dem verb.
Duo sunt, D. Hieronymus differentiam inter Cle-
ricos & Laicos ostendit, vt ex contextu apertè<marginalia>Laici vnde|dicti.</marginalia>
euincitur, sic enim ibi S. Doctor: Aliud vero ge-
nus est Christianorum, vt sunt Laici λα$θνψλεαρ enim
Græcè, est populus Latinè. Sic ille. In Cap. Pa-
rochianos declarat Alexander Tertius Conuer-
sos vti veros Religiosos & Ecclesiasticas perso-
nas priuilegio Canonis plenè gaudere. Decisio
Cap. Sciant de Elect. in 6. satis est notabilis, cu-<marginalia>Cap. Sciant|de Elect. in 6|Ioan. And.</marginalia>
ius Summarium ex Ioanne Andrea sic habet:
Qui grauauerit aliquam personam Ecclesiasticam,<-P>@@

<-P>vel eius consanguineos, vel Ecclesias, seu bona, pro
eo quòd eum, pro quo rogabatur, eligere noluit, ipso
facto excommunicatus est. Pro quo & Glossa infe-<marginalia>Glossa.</marginalia>
rius Verb. Consanguineos: sic ait: Nota specialem
casum, in quo laicum percutiens, vel aliàs offen-
dens, excommunicatus est ipso iure. Nec præter-
eunda notabilis alia doctrina Ioannis Andreæ cir-<marginalia>Ioan. And.</marginalia>
ca verbum idem vers. Additio, sic enim ibi: &
quia de affinibus non fit hic mentio, & Constitutio est
p&#x0153;nalis, non includit illos. Infra de regul. iur. Cap.
In p&#x0153;nis. Hæcille. Licet ad institutum præsens
non videantur conducere; quia specialia tamen,
& notatu digna ex occasione citati capitis præ-
stat addidisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>903.</absatz-nummer> Claudendum delicatiori coronide, &<marginalia>An scriben-|dum elocu-|tio, vel|eloquutio.</marginalia>
leui profectò obseruatione, sed quam nobiles
scriptores minimè omittendam censuerunt. In
citato ergo Cap. & si pignorationes, ita Ponti-
fex, Quas vulgaris elocutio represalias nominat.
Circa quod ita scribit Glossa post Casus propo-
sitionem: Nota, quòd vulgaris loquutio est atten-<marginalia>Glossa.</marginalia>
denda, seu consideranda, & debet proferri proprio
significato: maximè quando verbum profertur ab
habente imperium. Et dicitur vulgaris loquutio il-
lud, quod dicitur à plebe, & populo. Et secundùm
Ioannem Andream debet scribi loquutio per literam
q. Sicut eloquens; non autem per C. quia descendit
à verbo, loquor, quod per q. & non per C. scribitur.
Sic Glossa, magni sapientia Andreæ, licet pusilli
corpore sententiam complexa. Sed quidem ab
erudita Grammatica neutiquàm admittendum,
quidquid minùs culta ea tempora tulerint. Elo-
cutio etenim iam diu est quòd arte in illa versa-
tissimis placuit, sicut Allocutio, ita in scriptura
Sacra extans Sap. 3. v. 18. 8. v. 9. 19. v. 12. quo
pacto & omnes scribunt Interpretes, eorumque
hac in parte exactissimus P. Tirinus. Neque vr-
get argumentum ex verbo loquor desumptum,
quia nomina Elocutio, & Allocutio, sicut & alia,
ex participio formantur, in quo non extat, q. ne-<marginalia>Grauia ex|leuis doctri-|næ occasione|documenta.</marginalia>
que enim loquutus dicimus, sed locutus, vt apud
citatos videre licet. Et quia leuia hæc; vt sine
vtili admonitione non transeant, ad veræ sapien-
tiæ studium animum conuertamus cum sapien-
tiæscriptore citato Cap. 8. n. 9. vt dicere cum illo<marginalia>Sap. 8. v. 9.</marginalia>
possimus: & erit allocutio sermonis & tædij mei.
Allocutio inquam ad cor, seu consolatio, vt ha-<marginalia>Ex studio|sapientiæ|quanta con-|solatio.</marginalia>
bent Græca, quia consolatio & consolatrix est
curarum & molestiarum, vt doctus habet Inter-
pres; quod & fateor à me sæpiùs vsurpatum,
quia & hoc beneficium expertus. A quo alieni<marginalia>P. Tirinus.|Quid allo-|cutio ad cor.</marginalia>
illi, qui Christianæ sapientiæ neglecta cura, ad
quam omnes tenentur, non habebunt spem, neque
in die agnitionis allocutionem. Sap. 3. num. 18. in
die inquam iudicij, in quo omnium caussæ ex-<marginalia>Ibid. Cap. 3.|v. 18.</marginalia>
cutientur, cognoscentur, diiudicabuntur, & pa-
làm agnoscentur ab vniuerso mundo, nec spem,
nec allocutionem habebunt; allocutionem illam
ad cor, seu consolationem, qui pariter cum illis
reproborum verissimis simulacris adducti concu-
piscentia postulauerunt escas epulationis. In allocu-<marginalia>Cap. 19. v.|11. & 12.</marginalia>
tione enim desiderij, ascendit illis de mari ortygomê-
tra: & vexationes peccatoribus superuenerunt. Sap.
19. v. 11. & 12. In allocutione inquam deside-
rij, dum sibi ipsis loquebantur ad cor, & concu-
piscentiæ tantùm turpia fomenta cogitabant,
quærebant, postulabant. Sed miseri, immò &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0357.jpg/>
@@1@<SE357>342 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>miserrimi, qui in allocutione ipsa, & leuis conso-
lationis vsura, vexationes interminabiles repere-
runt. Prope est Dominus omnibus inuocantibus eum:
omnibus inuocantibus eum in veritate. Voluntatem
timentium sefaciet: & deprecationem eorum exau-
diet, & saluos faciet eos. Psal. 144. v. 18. & 19.<marginalia>Psal 144. v.|18. & 19.</marginalia>
Prope inquam est Dominus in veritate inuocan-
tibus, eorum facturus statim voluntatem. Et<marginalia>Quomodò|Deus prope|sit inuocan-|ti bus, etiam|& iniquis.</marginalia>
prope est etiam inuocantibus, & non timentibus,
sed iuratis hostibus veritatis. Non vt saluos fa-
ciat, sed vt vexationibus superuenientibus, suis
metipsorum allocutionibus desideriorum carna-
lium torqueantur. De quibus hæc satis.</P>
<Z><A+2>RESIDENTIA</A+2>
SOCIETATIS IESV.
<A+1>Circa legatum pro ipsa peculiaris dif-
ficultas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>904.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Aria legauit Residentiæ Panamensi<marginalia>Casus pro-|positio, &|decisio.</marginalia>
(iam Collegio) domos quasdam, vt
ex eorum redditibus Grammaticæ prælector ale-
retur: qui si deesset, domus Monasterio Truxil-
liensi Monialium obuenirent. Cùm autem Re-
sidentiæ nequeant habere redditus, ab ijs absten-
tum; domus tamen pro habitatione desumptæ,
cum incorporatione commoda. Et dubitatum
an id stare legitimè posset, ad quod P. Auila af-
firmatiuè respondit, id probans ex l. Sed si res
aliena. ff. de legat. 1. & l. Fidei commissa. §. Si seruo
alieno. ff. de legat. 3. in quibus dicitur, quòd si
alicui res aliqua sit legata, cuius sit ille incapax
sine culpa sua, debet ei dari æstimatio. Et licet
Glossæ, & §, allegatus loquantur in casu, quo
is, qui legauit, incapacitatem nouerat legatarij;
cùm tamen Maria incapacitatem Residentiæ
penitus ignoraret: Id non Officit, quia leges
prædictæ etiam locum hahent in casu ignoran-
tiæ, si de voluntate legantis verosimiliter præ-
sumatur; quod quidem in casu nostro accidit:
quia id quod Maria præcipuè intendit, lectio
Grammaticæ fuit, cuius Magistros voluit domo-
rum redditibus sustentari; quæ conditio adim-
pletur. Pro cognitione autem præsumptionum,
quando scilicet verosimiles sint, videndus Anto-
nius Gomez, licet in materia alia Tomo 2. variar.
Cap. 12. n. 13. Sic dictus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>905.</absatz-nummer> In quo quidem quod ad incorporatio-<marginalia>Circa as-|sumptam|habitatio-|nem certa|resolutio.</marginalia>
nem domorum attinet, videtur esse dubium ve-
rosimile non posse, quia legata huiusmodi, si pro
habitatione sint aut necessaria aut commoda, ad-
mitti possunt, secus si ex illis reddituum sit vtili-
tas percipienda: quod quidem respectu Domo-
rum Professarum ita est declaratum 6. parte Con-
stit. Cap. 2. lit. E. vbi ita dicitur: Quia, vt in Lit-<marginalia>Declaratio|Constitut.</marginalia>
teris Apostolicis dicitur, non est habitura Societas
ius ciuile ad rem vllam stabilem, nisi ad ipsius habi-
tationem, & vsum esset opportuna: quidquid stabile
illi datum fuerit, teneatur eo, quàm primùm pote-
rit, se exuere ac vendere, vt pauperibus Societatis,
vel externis, sua in penuria subueniatur. Quamuis
hoc ita se habeat, temporis tamen opportunitas ad
vendendum non est excludenda. Et hoc intelligatur
cùm res illa stabilis necessaria non est ad Domus v-
sum, vt aliqua ex superiùs memoratis. Sic ibi, pro<-P>@@

<-P>quo & Cardinalis Lugo lib. 4. Responsor. moral.
Dub. 11. num. 1. Videtur autem ratio eadem de
Residentia stabili, quia eo ipso quòd admittatur,
congrua est quærenda, & promouenda habita-
tio, neque offerentium benignitas repellenda. Id
autem quod de opportunitate temporis ad ven-
dendum dicitur, ad decennium extendit Cardi-
nalis Lugo exclusiuè, suprà, num. 1. ita vt eo<marginalia>Sic etiam|P. Sancio|Lib. 7.|Cap 27.|nu. 22.</marginalia>
medio tempore percipi redditus queant: quod
ex dicto Cap. 2. Constitutionum colligi affir-
mat. §. 5. vbi tamen sic habetur: Non solùm red-
ditus, sed nec posseßiones vllas habeant in particula-
ri, nec in communi Domus, vel Ecclesiæ Societatis,<marginalia>Constitutio|S. Ignatij|verbis.</marginalia>
præterquàm quod ad habitationem vel vsum necessa-
rium eis, aut valde conueniens fuerit &c. Ex qui-
bus non apparet quomodo id colligi queat, quod
de medio tempore dicitur, quando neque de le-
gatis aut donatis ibi sermo à Fundatore Sanctis-
simo habeatur; qui tamen habetur in Declara-
tione, vt vidimus. Et quidem si infra decennium
opportunitas nullavenditionis occurrat, quid fa-
ciendum? Videtur equidem retinendum, cùm
pro opportunitate expectanda facultas sine limi-
tibus concedatur. Si spes adhuc commodæ ven-
ditionis assistat. Et quidem videtur tunc non fu-
turum locum scrupulo, si redditus in externos
pro subleuanda eorum penuria, iuxta dicta nu-
per, expendantur. Et ita non cum eo rigore a-
gendum, de quo P. Sancius suprà nu. 17. uncto.
num. 32. Cap. 26. In casus autem contingentia
Romana oracula consulenda. Si dicas, cur non
etiam id ante decennium faciendum, responsio
in promptu est, quia videlicet non ita est à Con-
stitutionibus cautum, vt poterat profectò præ-
scribi: sed non ita conueniens visum, quia minùs
conforme donantium voluntati, qui beneficium
suum statim esse proficuum Societati voluerunt,
& esset sanè onerosum ipsi de suo tantùm labo-
rem ponere per annos plures de aliorum subuen-
tione solicitæ, multas ipsa vt ferè semper accidit,
necessitates sustinendo.</P>
<P>  <absatz-nummer>906.</absatz-nummer> Iam quod ad incorporationem domo-<marginalia>Pro circum-|stantia in-|corporationis|difficultas.</marginalia>
rum cum speciali illa circumstantia attinet, ex eo
difficultatem videtur præ se ferre, quòd illa non
fuerit legantis conformis voluntati; redditibus
enim illa voluit sustentari Magistros, & potuit
hoc ex peculiari respectu disponi, vt sic illis ne-
cessaria pro victu & vestitu sine penuriæ incom-
modis redderentur; cùm sciret in domo illa de-
fuisse Religiosæ abundantiæ subsidia, vt non pos-
set Magistros commodè alere; si enim posset,
frustraneum illud pro illis alendis subsidium cen-
suisset. Nihilominùs sicut in legato ipso facto in-
capaci reddituum ad verosimiles dictum est re-<marginalia>Sed ea non|obstante de-|fenditur.</marginalia>
currendum esse coniecturas, ita etiam in speciali
illa reddituum constituendorum voluntate; si-
quidem etiam incorporatione facta, ei poterat
fieri satis: quandoquidem existente necessitate
commodæ habitationis, pro comparanda illa
sumptus erant non leues sustinendi: quibus ces-
santibus dicta incorporatione, in alimenta po-
terant Magistrorum conuerti: & ita pro vo-
luntate legantis valida suffragatur coniectu-
ra. Et in dictis quidem legibus legatum inca-
paci relictum cum ignorantia incapacitatis,
nullum esse statuitur, non solùm ratione incapa-
citatis, sed quia is, cui legatum est factum, nullo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0358.jpg/>
@@1@<SE358>Circa donationem factam Residentiæ Societatis. 343
<duolan 2><-P>modo poterat id exequi, pro quo illud præstaba-
tur. Sic expressè in l. Fideicommissa §. Si seruo. 16.<marginalia>L. Fidei-|commissa|delegat 3.</marginalia>
vbi de militia legata seruo, cùm tamen seruus
non possit esse miles. Et est ratio in hoc secundo
casu (ait Glossa) quia non est verisimile quòd ego
testator reliquissem seruo militiam (vt haberet quo-
libet die quinque solidos, de quo antè dixerat) si
scirem eum esse seruum tempore, quo legaui ei mili-<marginalia>Glossa.</marginalia>
tiam. Sic Glossa. Atqui verisimile est dictam Ma-
riam domos relicturam cum ignorantia incapa-
citatis reddituum, quia ratione illius minimè eius
frustrabatur intentum, quod erat in tali disposi-
tione præcipuum: ergo non est pręfatæ legi con-
traria dicta incorperatio. Lex autem, Sed si res
aliena neutiquàm aduersatur, sic enim illa: Sed
si res aliena, cuius commercium legatarius non ha-<marginalia>L. Sed si res|aliena de|legat. 1.</marginalia>
bet, ei, cui ius poßidendi non est, per fidei commissum
relinquatur: puto æstimationem deberi. Sic ibi ex
Vlpiano, nulla de sciente aut non sciente facta
mentione, licet Glossa cum ea esse intelligendam
arbitretur, citata l. Fideicommissa, de qua dictum,
vnde aut fauere dicenda est, cùm non distinguat,
& ita neque nos distinguere debeamus: vel cer-
tè non est contraria; immò & fauere dicenda est,
cùm locum, sic tradente Glossa, relinquat con-
iecturis. Et ita tenet apertè P. Molina Disp. 196.
in fine dicens valere coniecturas circa eum, qui
etiamsi vitium legatarij scisset, reliquisset.</P>
<Z><A+2>RESTITVTIO.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Peculiaris difficultas circa restitutionem
propter osculum inuitæ feminæ. Vbi &
circa Confessionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>907.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic accidit vt Titulus præsefert & circa<marginalia>Iniuria in eo|adstruitur,|cum obliga-|tione resti-|tutionis.</marginalia>
id rogatus, cùm femina esset honesta, re-
spondi ex violentia dicta obligationem aliquam
restitutionis exortam. Id quod ex doctrina om-
nium circa stuprum videtur non obscurè con-
stare. Ex illo enim obligatio restitutionis exori-
tur, quia iniuria in illo contra iustitiam commu-
tatiuam includitur. Sic in Cap. Si seduxerit, de
adulter. Et Cap. Peruenit. eod. tit. Atqui oscu-
lum inuitæ impactum genus iniuriæ est, & satis
grauis respectu honestæ mulieris, quia sicut in
stupro violentia infertur, quæ nequit leuis repu-
tari, licet non similis grauitatis. Ex quo habe-
tur, vt si sponsalia dissoluantur, propter quæ in-
teruenit sponsalitia largitas ex parte sponsi, & os-
culum præcesserit, sola dimidia illius pars redit ad
illum, medietate alia, etiamsi copiosa illa sit, a-
pud sponsam remanente. Vt habetur in l. Si ab
sponso, vel, Si à sponso, vt correctiores habent co-
dices, C. de donation. ante nuptias, ibi: Si à<marginalia>L. Si à|sponso. C.|de donat.|ante nuptias.</marginalia>
sponso, rebus sponsæ donatis, interueniente osculo
&c. & apud nos in l. 3. tit. 11. part. 4. circa
quod scribentes omnes de Donationibus. Tanti
enim æstimatur honestæ feminæ osculum, &
ratione illus æstimatio decrescit, vt si id sciatur,
à nullo sit viro honorabili ducenda, quæ à non
suo sponso tale dedecus reportarit.</P>
<P>  Stat ergo certa restitutionis obligatio iudicio
viri prudentis æstimanda: si fortè sit aliqua eam
iniuriam sibi volens compensari: solent enim in-
iuriæ istæ in feminis honestis, præsertim nobili-<-P>@@

<-P>bus, ad pecuniæ æstimationem non redigi, quia
sic illatum dedecus in publicum prodit, & valde
etiam indecorum iudicatur pro eo pecuniam ac-
cipi, cùm in talibus nihil, quod honestatem spe-
ctat, debeat esse venale.</P>
<P>  <absatz-nummer>908.</absatz-nummer> Est tamen circa Confessionem difficul-<marginalia>Circa Con-|fessionem vt|diuidi cir-|cumstantia|queat.</marginalia>
tas; nam is, qui ita pudicitiam honestæ feminæ
violauit, osculum quidem confessus est, circum-
stantia violentiæ minimè declarata, & pro ite-
randa Confessione, plena cum declaratione pec-
cati, difficultas eum aliqua retardabat: vnde
communis sententiæ subsidium fuit ostensum, &
probatus ab ipso recursus: iuxta quam, qui con-
fessus est peccatum omissa per obliuionem (vel
ex ratione alia moraliter non culpabili) circum-
stantia speciem mutante, satis facit obligationi
integritatis, si illam tantùm confiteatur. Sic er-
go is, de quo agimus, dicere potuit se contra
iustitiam grauiter peccasse violentia illata. Et
Doctores quidem ita sentientes refert Bonacina
Disp. 5. de Sacramentis Quæst. 5. Sect. 2. Puncto 2.
§. 3. Difficult. 1. num. 9. ex quo Cardinalis Lugo
ee P&#x0153;nitentia Disp. 16. nu. 648. Qui tamen circa
præsentem casum videtur aduersari; sic enim
scribit nu. 650. post assertionem communis sen-
tentiæ restrictiuam, vt scilicet id non liceat
quando solius circumstantiæ confessione non
declaratur species peccati, sed solùm generica
quædam ratio, quæ potest ad varias species de-
riuari, pro quo P. Suarium laudauerat num.
649. Sic inquam scribit: Exemplum posterio-<marginalia>Cardinalis|Lugo vt|videatur|aduersari.</marginalia>
ris partis esse potest in peccato violentiæ, qua vio-
latur nupta. v. g. nam violentia illa secundùm se con-
siderata non habet speciem atomam & completam in
ratione violentiæ, sed est ratio generica indifferens
ad hanc & illam violentiam. Nam violentia accipit
speciem suam ex illo damno, quod per violentiam in-
fertur: est enim peccatum contra iustitiam, quod
specificatur iure illo, quod læditur. Cùm ergo diuersa
sint in specie iura, quæ quis habet ad vitam, ad ho-
norem, ad pecuniam, ad membra, &c. Et hæc iura
poßint terminare iniurias specie diuersas, non potest
explicari species illius iniuriæ & violentiæ, etiam in
ratione iniuriæ, nisi explicetur damnum, quod infer-
tur, & quod certè diuersum est in nupta, & in so-
luta. Sic ille. Pro quo quidem cùm adducat P.
Suarium Tomo 4. in 3. p. Disput. 22. Sect. 2. num. 8.<marginalia>Quid|P. Suarez.</marginalia>
cuius verba profert, & Nos etiam oportet illa
proferamus, sic ergo ille: Si circumstantia poßit
declarari nulla facta mentione talis peccati non erit
obligatio repetendi confeßionem illius: Si verò ali-
ter explicari non poßit circumstantia, concedendum
est consequens. Hæc ille: qui de explicatione
circumstantiæ cum expressione illa, quam cita-
tus Cardinalis requirit, nihil habet, neque ibi,
neque num. seq. vbi tamen admonet ita in vsu
seruandum esse, quia frequentiùs accidit vt ma-
litia circumstantiæ non possit nisi vt coniuncta
& addita alteri peccato declarari. Vbi id quod
ad sufficientem declarationem attinet, non in
speciali determinat: quod verò ad praxim spe-
ctat, rationem potiùs consilij videtur habere,
cùm fateatur id posse frequenter accidere, dum
aliud frequentiùs admittit, & distinctione à se
tradita vtendum asseueret, quæ distinctio inuti-
liter fuisset adhibita, si numquàm locum in pra-
xi esset habitura. Præterquam quòd doctrina illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0359.jpg/>
@@1@<SE359>344 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>vltima non cadit supra sententiam affirmantem
posse circumstantiam vt distinctum peccatum
confiteri, sed supra eam, quam ex Syluestro pro-
posuerat Verb. Confessio. 1. q. 10. asserente suffi-
cere vt tamquàm circumstantia in Confessione
aperiatur; vnde quando vt peccatum per se stans
dicitur, non ita ab eo præfatus Pater videtur ab-
horrere.</P>
<P>  <absatz-nummer>909.</absatz-nummer> Præterea sententiam Cardinalis addu-<marginalia>P. Arriaga|apertiùs fa-|net, contra|Cardinal.|Lugo.</marginalia>
ctam, vt non sufficiat explicatio circumstantiæ
peccati sub ratione generica fatetur P. Arriaga
Tomo 8. Disput. 35. nu. 42. esse quidem probabi-
lem, sed nihilominùs eam impugnat in circum-
stantia Sacrilegij, in qua Cardinalis suam doctri-
nam veram esse contendit, vnde & sic addit. nu.
43. & idem potest cum proportione dici de violen-
tia, & de iniustitia. Nam si ego iam ante dixeram
me furatum esse centum, & in altera confessione di-
co me intulisse grauem violentiam, iam dico totum
pcccatum. Idem est si dico: Occidi hominem; & po-
ste à dico, Grauem violentiam intuli parenti meo con-
tra pietatem: eò enim ipso dico totum peccatum oc-
cisionis parentis. Idem est in materia castitatis si
quis dicat, Fornicatus sum cum sorore, & posteà di-
cat, Intuli violentiam grauem sorori, iam videtur to-
tum peccatum dicere. Sic ille. Videtur autem ex
negligentia amanuensis scriptum; Fornicatus
sum cum sorore; nam illud Cum sorore delendum,
vt constat ex contextu. Nihilominùs circa oc-
cisionem parentis admittit sententiam Cardina-
lis, vt non debeat generaliter sustineri in materia
violentiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>910.</absatz-nummer> P. Henriquez lib. 5. de Sacramentis, qui<marginalia>Idem P.|Henriq.</marginalia>
est secundus de P&#x0153;nitentia Cap. 5. n. 4. ita scribit:
Vbi noua species circumstantiæ est accidentalis, ma-
net in vnico actu physico duplex species moris cum
duplicata auersione: nec obligatur fateri vnum vt est
circumstantia alterius, si malit confiteri ea vt duo
peccata, distincta. Interdum ita coniunctæ sunt ma-
litiæ, vt non satis explicentur, nisi confiteatur per
modum, quo vna est circumstantia alterius. Commu-
niter tamen, qui dixit peccatum oblitus circumstan-
tiæ, satis est repetere solam grauitatem circumstan-
tiæ accidentalis. Sic doctus Pater, in Glossa refe-
rens aliquos lit. O. Qui sine vlla limitatione lo-
quitur, præter eam, quæ est se ipsa manifesta. Et
cum communiter id licere asserat, habemus sane
pium, doctumque Magistrum, qui timorem
eximat, quem potuit aliquibus Eximij Docto-
ris adductum pronuntiatum incussisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>911.</absatz-nummer> Iam quod ad casum attinet, in quo su-<marginalia>Pro casu|proposito|luculentior|explicatio.</marginalia>
mus, iuxta dicta satis probabiliter affirmari pos-
set satis obligationi fieri dicendo illatam violen-
tiam cum malitia mortali; sed potest id ampliùs
explicari, ita vt cum Auctoribus, qui aduersari
videntur, conueniamus, si is, qui confitetur, di-
cat illatam violentiam mortaliter culpabilem
compressione membri: verè enim ita dici potest,
quandoquidem facies aliquomodo compressa est,
non enim oscula inuitis feminis aliter impingi
solent, sed impetu quodam, & inuasione. Licet
autem Confessarius de compressione fortè acci-
piat, quæ cum quassatione, percussione, aut ali-
ter facta fuerit, id non obstat, quia non semper
tenetur p&#x0153;nitens ita actionem peccaminosam
cum suis indiuidualibus circumstantijs in Con-
fessione proponere, vt Confessarius in errorem<-P>@@

<-P>aliquem non possit incurrere, qui tamen integri-
tati Sacramenti minimè possit obstare: pro quo
latè discurrit P. Arriaga suprà Sect. 4. Sub sectione
1. per totam. Cùm enim ratione errorum talium
non varietur conceptus circa statum p&#x0153;nitentis,
& parùm aut nihil referat, quòd compressio hoc
aut alio modo contigerit, non debet circa illud
hæreri, neque Confessarius pro eo esse solicitus,
præsertim si p&#x0153;nitentem, minimè ignarum, sed
satis circa suam obligationem instructum depre-
hendat.</P>
<Z><A+2>S.
SANCTI.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De illis Parte 9. sat plura, quibus hæc po-
terat littera locupletari. Et non longè
sunt illa.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>912.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>Vuat addidisse hoc loco minimè con-<marginalia>Catalogus|Sanctorum|quorum Re-|liquiæ ex-|tant in Ec-|clesia S.|Iacobi Lima|S. I.</marginalia>
temnendum Catalogum Sanctorum,
quorum Reliquiæ extant in Ecclesia
S. Iacobi Collegij nostri Limensis, de quo di-
ctum Parte 9. Sect. 20. earum nonnullis ibidem
commemoratis, sine aliarum plena notitia posteà
comparata, & sunt illæ</P>
<P>  Socij S. Placidi Martyris, de quo die 5. Octo-
bris. Insignis.</P>
<P>  Duorum SS. ex C&#x0153;meterio Callisti ossa duo.</P>
<P>S. Pelagij Martyris.</P>
<P>S. Saturnini Mart.</P>
<P>S. Isidori Mart.</P>
<P>S. Apollinaris Mart.</P>
<P>S. Apolloniæ Virg. & Mart.</P>
<P>S. Seruiliani Mart.</P>
<P>S. Feliculæ V. & M.</P>
<P>S. Aselli Mart.</P>
<P>S. Armeniæ. Virg. & M.</P>
<P>S. Mariæ Ægyptiacæ.</P>
<P>S. Floriani Mart.</P>
<P>S. Iusti Mart.</P>
<P>S. Pabini Mart.</P>
<P>S. Tiburtij Mart.</P>
<P>S. Victorini Mart.</P>
<P>S. Romani Mart.</P>
<P>S. Marij Mart.</P>
<P>S. Martyris sine titulo Sacrum Corpus.</P>
<P>S. Crispiniani Mart.</P>
<P>S. Paulinæ Virg. & Mart.</P>
<P>S. Philemonis Mart.</P>
<P>S. Maximæ Virg. & M.</P>
<P>S. Cataldi Mart.</P>
<P>S. Seruuli Mart.</P>
<P>S. Siluij Mart.</P>
<P>S. Laurentij Mart.</P>
<P>S. Domnini.</P>
<P>S. Francisci Borgiæ.</P>
<P>S. Agnetis Virg. & M.</P>
<P>S. Procopij Mart.</P>
<P>S. Maximi Mart.</P>
<P>S. Vlpiæ Mart.</P>
<P>S. Geracij Mart.</P>
<P>S. Paschalis Papæ.</P>
<P>  SS. Treuirensium Martyrum duo ossa alia
præter septem dicta vbi supra.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0360.jpg/>
@@1@<SE360>Reliquiæ in Collegio D. Iacobi Limani S. I. 345
<duolan 2><P>S. Bonifacij Mart.</P>
<P>S. Honorij Mart.</P>
<P>S. Achillis Mart.</P>
<P>S. Daciani Mart.</P>
<P>  <absatz-nummer>913.</absatz-nummer> S. Ignatii Parentis nostri agmen clau-<marginalia>Quantam|illæ fiduciam|præstent.</marginalia>
dentis, dux etenim, & Generalis, licet postre-
mum illi locum alio sanè respectu sua humilitas
designaret. Sint ergo eorum nomine manifesta,
quorum gloriosa spolia thecis in angustis deli-
tescunt, vt dicere meritò de Ecclesia S. Iacobi
illis locupletata possimus: & spolijs non indigebit.
Prouerb. 31. v. 11. De Ecclesia est sermo, vt ex-<marginalia>Prouerb. 31,|v. 11.</marginalia>
ponit D. Ambrosius in eum locum ad finem To-
mi 2. Commendauit, inquit, Ecclesiam suam. Quis?<marginalia>D. Ambros.</marginalia>
Ille, de quo præmissum: Confidit in eo cor viri sui.
Christus inquam. Et vt nos confidamus, docuit.
Quomodo autem non confidamus in ea, quæ spo-
lijs non indigebit. Ad quæ sic idem. Et spolijs non
indigebit; non quia non quærat, sed quia abundat
multis. Quæ quidem præsenti opportuna acci-
dunt instituto, vt scilicet in Ecclesia spolijs cæle-
stibus plena, in qua & Christi confidit cor, &
nos plenissimè confidamus. Quæ quidem ad D.
Pauli Sanctuarium, de quo Parte præced. meri-
tissimò deriuanda.</P>
<Z><A+2>T.
TABACHVS.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>914.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de illo Tomo 2. Thesauri Tit.<marginalia>Circa mo-|nopolium|pro illo.</marginalia>
16. num. 92. & seqq. de quo nuper
occurrit quæstio an liceret pro illo
monopolium publica auctoritate concedi, fuit
etenim qui egit, & nescio an etiam modò agat,
annua pro eo oblata certa pecuniæ quantitate.
Sed ab Assessore Consulatus, laudato aliàs insi-
gni Aduocato Doctore D. Gregorio de Rosas y
Azeuedo Cæsarij iuris in Limana Academia Pri-
mario Professore, illa est depulsa prætensio, con-
cludenti allegatione, quam suo patrio, sed ele-
ganti stylo mandatam typis ad calcem huius vo-
luminis inueniet lector; habet enim prudentes
& satis vtiles considerationes ad alia Indiarum
bona cum felicitate trahendas. Neque me ad hoc
Tabachi impellit affectus, cuius experientia sen-
sibus meis prorsus ignota, quam & esse talem
multis optarem, in vitium versa innocenti natu-
ra, vt pluribus exitio, quàm commodo fuerit.
Et vtinam non corporis tantùm, dum subitis
mortibus toties abusus iste mulctatur. Vnde da-
tus dubitationi locus an excessus in illo esse possit
culpa mortalis. Circa quod tot erunt patroni liciti
vsus, viri aliàs pij, docti, & Religiosi, vt velle
probare oppositum, labor sit futurus inutilis; vn-<marginalia>Laudatus|D. Prorex|Peruuianus|D. Baltassar|de la Cueua.</marginalia>
de vniuscuiusque id est conscientiæ relinquen-
dum. Circa quod Excellentissimus Dom. D. Bal-
tassar de la Cueua, Henriquez y Vlloa Comes de
Castellar & Marchio de Malagan Peruuianus
Prorex, nuper munus istud feliciter auspicatus,
(qui & vtinam feliciter pergat, duobus anteces-
soribus felicior, eo munere cum morte defun-
ctis) Auditoribus Regijs cum ipso eoncurrenti-
bus prohibuit pulueris illius vsum, quia consessus
huiusmodi dedecet grauitatem in Ecelesijs ma-
ximè, pro quo, vt citato dixi loco, non solùm<-P>@@

<-P>Episcopales, sed & Pontificiæ cautiones prodie-<marginalia>Miraculum.|S. Rosæ ergà|Tabacha-|rium.</marginalia>
runt. Sed relinquamus huius noxialis sectæ asse-
clas, & fumarios ante alios, vt fumo pereant, qui
fumos non vendunt, sed emunt: quos eleganter
describit Auctor vitæ S. Rosæ Peruuianæ, occa-
sione miraculi, quod erga vnum ex istis ipsius
precibus, rarum sanè, Dei benignitas perpatrauit.
Et vt credo, vix sperari potest futurum aliud, quia
nullus erit, qui petat, omnes enim sua sunt infir-
mitate contenti. Vnde non sine mysterio obser-<marginalia>Vnde illud|rarum.|Ioan 5. v. 6.|Oleaster.</marginalia>
uant aliqui dictum à Christo paralytico Ioan. 5.
v. 6. Vis sanus fieri? Ad quæ sic Oleaster in Cap.
Genes. 21. vbi Christum loquentem introducit:
Noui, sed interrogaui, ne posteà diceres me inuitum
illum sanasse. Sic ille. Ne inuitus inquam sanare-
tur; quod stare non posset, nisi ex eo quòd suo
esset prolixo languore contentus. Quod equidem
licet in præfato infirmo non ita acciderit, voluit
tamen cælestis medicus vniuersali vti magiste-
rio, vt & nos inde veritatem præfatam discere-
mus.</P>
<Z><A+2>V.
VISITATOR.</A+2>
<A+1>Circa procurationem difficultas ratione
consuetudinis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>915,</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N Limano Archiepiscopatu consuetu-<marginalia>Consuetudo|Limani|Archiepisco-|patus.</marginalia>
do obtinuit vt in Ecclesijs, quæ visitan-
tur, ratione visitationis certa pecuniæ
quantitas conferatur: in populis quidem Indo-
rum quindecim Octoregales, paulò plus, minùs-
ve: in oppidis autem Hispanorum, nihil pro om-
nibus fixum, sed iuxta diuersas consuetudines,
Et Visitatori quidem ac ministris abundans men-
sa proponitur ab Indis, aut Hispanis, siue à Cle-
rico visitato. Et dubitatum est an virtute con-
suetudinis possit à Visitatore prædicta pecuniæ<marginalia>Resolutio|negatiua.</marginalia>
Summa reportari: responsumque negando, et-
iamsi sponte fuisset oblata: quòd si admittat,
teneri ad dupli restitutionem Ecclesiæ facien-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
dam intra mensem: sic enim expressè à Concilio
Tridentino decretum Seßione. 24. cap. 5. de Refor-
mat. cuius verba sunt: Neue ipse, aut quisquam
suorum quidquam procurationis caussa, pro Visitatio-
ne, etiam testamentorum ad pias caussas, præter id,
quod ex relictis pijs iure debetur, aut alio quouis no-
mine, nec pecuniam, nec munus, quodcumque sit,
etiam qualitercumque offeratur, accipiant, non ob-
stante quacumque consuetudine, etiam immemora-
bili. Sic Concilium. Idem habetur de Iure anti-
quiori. Cap. Cùm Apostoli, de Censibus. C. Exi-
git eodem tt. in 6. Concilium Toletanum 7. Cap.
4. Concilium Bracharense 2. Cap. Inter cetera
10. q. 3. & Cap. Cauendum. Et quòd debita pro-
curatio sit ea tantùm, quæ spectat ad victualia,
statim à Concilio Tridentino exponitur, Excep-
tis tantùm victualibus, quæ sibi, ac suis frugaliter,
moderatèque pro temporis tantùm neceßitate, &
non vltra, erunt ministranda. Sic illud. Nec va-
let consuetudo in contrarium, cùm dicat, Non
obstante quacumque cousuetudine, etiam immemo-
riali.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0361.jpg/>
@@1@<SE361>346 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>916.</absatz-nummer> Et licet iuxta Ius antiquum Altamira-<marginalia>Resolutio|præcedens|roboratur.</marginalia>
nus in suo Tractatu de visitatione num. 7. id con-
cedat Episcopis; sed quando illi per se non visi-
tant, nequeunt eorum Visitatores talia iura, aut
exigere, aut accipere, etiamsi adsit consuetudo.
Et Concilium Coloniense Cap. Vltimo decernit
non esse eadem iura præbenda Episcoporum Vi-
sitatoribus, quæ Episcopis ipsis, dum visitant per
se ipsos. Neque obstat si dicatur Visitatorem
habere & sumptus & laborem, & vltra id, quod
commune est, indigere equitatu & alijs. Ad hoc
enim dicitur visitare proprium esse Episcoporum
Officium, & propter hoc & alia spiritualia mi-
nisteria Ecclesiasticam ipsis contributionem red-
dituum decimalium competere, vt ait D. Tho-
mas. 2. 2. q. 100. arti. 3. ad 3. & ita ratione Visi-
tationis nequit quidquam vltra procurationem
accipere. Quòd si per se ipsos Visitare nequeant,
tunc Visitatoribus competens possunt stipen-
dium assignare pro sumptibus & labore; quod
tamen non sit ex p&#x0153;nis in Visitatione inflictis,
vt in vltimo Limensi Concilio statutum est an.
1583. Act. 4. Cap. 2. Si quid ergo præter victua-
lia aut Prælati ipsi, aut eorum Visitatores acci-
piant, p&#x0153;næ iam dictæ subiacebunt dupli intra
mensem restitutionis, & alijs, si inferiores sint,
ab Ordinarijs inferendis, vt in citato Concilio
Prouinciali decernitur. Neque in hoc locus est
remissioni ab ijs factæ, qui pecuniam contule-
runt, vt expressè habetur in citato Cap. Exigit de
Censibus in 6. Ex quibus infertur quàm sint
grauatæ multorum Visitatorum conscientiæ,
qui id, de quo est quæstio, retulerunt, & de re-
stitutione curam penitus amandarunt. Sic P.
Auila. Circa quod a Nobis plura dicta sunt Tomo
2. Thesauri Tit. 15. Cap. 2. vbi docti huius Au-
ctoris sententia temperata in Ordine ad restitu-
tionem: quod verò ad consuetudinem attinet,
est sanè verissimum, cùm illa sit, à Concilio ex-
pressè reprobata.</P>
<P>  <absatz-nummer>917.</absatz-nummer> Addit tamen aliam esse rationem în vi-<marginalia>Discrimen|inter visita-|tionem Pa-|rochiarum,|& piorum|locorum.|Concilium|Trident.</marginalia>
sitatione hospitalium, Capellaniarum, & Con-
fraternitatum, inter quas, & Parochiales Eccle-
sias discrimen voluit Concilium Tridentinum
constituere: nam pro his sola victualia permisit,
pro locis autem alijs pijs ea, de quibus conuen-
tum fuerit, Illius verba sunt: Saluo item iure
conuentionum antiquarum cum Monasterijs, alijsue
pijs locis, aut Ecclesijs non Parochialibus inito, quod
illæsum permaneat. Sic Concilium. Quam con-
uentionem, seu compositionem declarat Alta-
miranus in hunc locum dicens esse illud, quod
ex voluntate partium loco procurationis datur
vtrimque & accipitur. Et ita videtur quod si in
aliquo talium locorum piorum aut Ecclesia, vi-
ctualis daretur procuratio, non possent iura alia
pecuniaria exigi, nec admitti: nec multùm scru-
pulosè agendum, an plus sit, quod accipitur,
quàm esset id, quo victualia constarent; id si-
quidem ex vsu pendet & conuentione, quòd<marginalia>Quid si in-|strumenta|non suppe-|tant, & de vi-|sitatione ho-|spitalium In|dorum, &|locorum pau-|perum.</marginalia>
scilicet etiamsi minùs sit, debeat Visitator eo es-
se contentus.</P>
<P>  <absatz-nummer>918.</absatz-nummer> Dubitari autem potest an si conuen-
tionis instrumenta non sint, aut fundatæ memo-
riæ, nihilominùs locum habere possit dispositio
præfata Concilij? Videtur equidem receptam
iam ab antiquo consuetudinem sufficere, & ita<-P>@@

<-P>iudicat citatus Altamiranus, licet clarè non lo-
quatur. Pro visitatione autem hospitalium In-
dorum, eremitarum, aut si quæ alia sint ipsis lo-
ca pia, nihil videtut exigendum, quia tale esse
ius non apparet, conuentionem, aut consuetudi-
nem receptam & approbatam: cùm sint aliàs
loca paupera; vnde sufficit procuratio, quæ po-
puli Visitatori tribuitur: quandoquidem & ab
hac procuratione possent Indorum Ecclesiæ re-
leuari ob earum paupertatem, vt Doctores com-
muniter affirmant, & colligitur ex Constitutio-
ne Innocentij Tertij in Concilio Lateranensi in
citato Cap. Cùm Apostolus de Censibus. Et ex
Decreto Concilij Cabilonensis Cap. Cauendum.
10. q. 3. & alijs iubentibus ne titulo procuratio-
nis pauperes Ecclesiæ grauentur, aut etiam per-
sonæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>919.</absatz-nummer> Et hæc quidem satis sunt iure & ratione<marginalia>Doctrina|præfata|temperatur.</marginalia>
firmata: quia vero Visitatores etiam in paupe-
rum locorum visitatione possunt se consuetudi-
ne antiqua tueri, id sanè non est admittendum,
etiamsi ab Ordinarijs probata videatur. Cuius
fundamentum esse potest & hospitalia & alia lo-
ca pia cum copiosis redditibus fuisse fundata,
quando & maior erat Indorum copia. Quo ti-
tulo cessante, debet contributio antiqua cessare:
& valde esset pietati conforme, vt penitus illa
cessaret. Potest tamen nihilominus aliquid exi-
igi aut admitti pro laboris aliquali subsidio, quia
ex eo non dicuntur pauperum Ecclesiæ aut per-
sonæ grauari, quod Conciliorum decretis præ-
cauetur: aliàs circa prædicta negligentiùs age-
tur, cùm tamen visitatio esse valde necessaria
possit pro ipsorum locorum commodo, contri-
butione aliquali plus æstimando: licet sæpiùs
id, quod pro commodo institutum est, cùm de
Indis agitur, in dispendium contra Iuris regulam
conuertatur.</P>
<Z><A+1>Difficultas alia circa modum procuratio-
nis cum doctrina vtili.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>920.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T fuit illa sicut præcedens ab Illustris-<marginalia>Difficultas|proposita|cùm negante|resolutione.</marginalia>
simo Prælato proposita, an scilicet iu-
ra, quæ solent ab Ecclesijs Parochialibus Visita-
tores accipere, possint cum ijs, quæ Parochus
& populus contribuunt, iungi, & ex omnibus
vna massa constitui pro victualibus & procura-
tione, videtur enim modus expediens. Respon-
sum tamen grauia inconuenientia continere 1.
quia dari procurationem in pecunia, aut victua-
libus, non pendet ex Visitatoris arbitrio, sed Ec-
clesiæ, & eorum, qui visitantur: & obligare
Ecclesiam vt certam quantitatem pecuniæ con-
ferat est expressè contra Concilium Tridenti-
num citato Cap. nu. 905. 2. quia ex procuratione
soluenda solùm tertia pars ad Ecclesiam spectat,
aliæ enim duæ à Parocho & populo tribuendæ.
Et iura, quæ ex consuetudine reddi solent, ex vi-
sitatione fontis baptismalis & Ecclesiæ sunt duo-
decim, aut quindecim Octiregales; quæ pro In-
dorum Ecclesijs, aut verò etiam Hispanorum,
excessiua sunt, & contra omne ius. 3. Indorum
populus sufficientem procurationem impendit,
& Ecclesiæ valde pauperes sunt, cùm & neces-
sarijs careant ornamentis. Iuxta quæ id, quod
titulo visitationis Fontis dicitur exigendum, id<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0362.jpg/>
@@1@<SE362>Circa procurationem Visitatorum. 347
<duolan 2><-P>iure reclamante fit, in ipsarum Ecclesiarum be-
neficium est potiùs conuertendum, quod & ip-
sis Indis magis etiam constat expedire. Tandem
modus præfatus omnia iura iungendi est palliata
quædam adinuentio ad omnia iura exigenda,
quæ aliàs non liceret: quandoquidem certum
est Clericum visitatum non esse numerando ob-
seruaturum omnes Visitatoris in mensa buccellas;
& Visitatorem in pecunia acceptum imbursatu-
rum, neque ideò minùs benè quàm anteà come-
sturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>921.</absatz-nummer> Sit ergo resolutio Visitatorem neque<marginalia>Probata illa,|vt irrefra|gabilis.</marginalia>
regalem vnum posse post visitationem titulo il-
lius reportare, & ad restitutionem in foro con-
scientiæ teneri cum alijs, de quibus n. 905. Qua
supposita irrefragabili veritate, vera conuentio
est vt Visitatores victuali sint subsidio contenti,
& reliqua Prælatus impendat; aliter enim om-<marginalia>Ad Præla-|tum apostro-|pho.</marginalia>
nes suas grauant conscientias. Sic cùm P. Auila
mentem suam aperuisset, ad Prælatum sermonem
conuertens, ita ipsum allocutus: & meminerit v.
D. in Concilio Prouinciali actum de tollendo isto
adeò pernicioso abusu iurium fontium baptis-
malium, & proptereà decreta confecta, quæ ius
commune renouarunt, & præcipuè Concilij Tri-
dentini mandatum. Et nullo modo V. D. patia-
tur vt in Ecclesijs talia Fontium iura leuentur,
nec taxa in pecunia statuatur: sed Parochus &
populus cibaria præstent, quod libenter faciunt.
Quòd si de Ecclesia aliquid extrahendum sit,
neque vnum marapetinum in manus Visitatoris
veniat; sed visitatione peracta Clericus & popu-
lus cibaria ex pecunia Ecclesiæ recuperent. Et
hoc in eo casu, in quo sua etiam pars sit Eccle-
siæ designanda. Sed melius est hunc abusum
penitus extirpare, Fontium inquam iura, quæ
iuribus sunt omnibus contraria Canonicis. Et hoc
est quod Nobis videtur sub V. D. censura, & meliùs
intelligentis. Sic ille subscribentibus se etiam P.
Iosepho de Acosta, & P. Ioanne de Atienza. An.
1585. vbi de mensa nihil. Erat autem Prælatus
DD. Turibius Mogrouejo, adeò eximiæ sancti-
tatis, vt de illius in Sanctorum catalogum ad-
scriptione iampridem agi c&#x0153;ptum, & iamiam
præclarum & publicum Ecclesiæ testimonium
expectatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>922.</absatz-nummer> Et resolutionem doctissimorum illorum<marginalia>Circa reso-|lutionem|accurata|censura.</marginalia>
Patrum non fuisse conuenientem, & iuri ac ra-
tioni conformem, nefas sit dubitare. Et quod ad
procurationem attinet ita fuerat à Concilio Pro-
uinciali dispositum Act. 4. Cap. 2. & 4. pro quo
dicti Patres reconuenere Antistitem pręfat&#x0169;, qui
circa executionem in eo, quod non ita erat iure
expressum, aut fortè consuetudine abrogatum,
non ita forsitan vrgebat, quia Concilium ante
biennium coactum, & exitu felici peractum,
nondum fuerat à Sede Apostolica confirmatum,
sed post quinque annos obtentum, videlicet
1588. Sic etiam in Di&#x0153;cesana Synodo Limana
dispositum lib. 1. tit. 7. Cap. 13. vbi ad victualia
reducitur, quod pro equitatus alimentis fuerit
necessarium, herba, inquam, vt ibi dicitur, &
vbi non suppetit illa, quod locis in quibusdam,
accidet, videtur id, quod fuerit æquiualens, tri-<marginalia>Delicatum|dubium cir-|ca æquitatus|custodes.</marginalia>
buendum. Vbi dubitari potest quis sit soluturus
Indis equitatus custodibus, dum versantur in pa-
stu, id quod pro custodiæ labore debetur. Et vi-<-P>@@

<-P>detur ad eos, qui visitantur pertinere, sicut etiam
pertinet ad eos solutio mercedis eorum, qui pro
Visitatoris parando cibo laborant, ita & de equi-
tatu videtur sua proportione dicendum. Nisi
quid specialis laboris superueniat: in quo qui-
dem Parochis minimè licet esse liberales, quia
illa est manifesta largitio ipsis nullo modo per-
missa. Quod licet delicatum videri cuipiam
possit, reuera ad grauem conscientiæ curam spe-
ctat, in negotio maximè delicato, vt ex præfatis
habetur manifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>923.</absatz-nummer> Et in prædicta quidem Synodo decem<marginalia>Circa decem|Octiregales|in Limano|Synodo de|signatos, vti-|lis conside-|ratio.</marginalia>
Octiregales pro quotidiano victu Visitatoribus
assignantur, si ij, qui visitantur, velint procura-
tionem pecunia compensare, quæ satis copiosa
est pro populis præsertim Indorum, in quibus ne
medietate quidem expensæ constabunt. Vnde
scrupulus subire posset circa residuum. Si enim
Visitatori victualia ita copiosa ministrarentur, vt
post refectionem multa superfluerent, non pos-
set ea sibi reseruare, quia solùm habet ius ad mo-
deratam pransionem, vt ex Concilio Tridentino
vidimus. num. 905. Quæ sibi, ac suis frugaliter,
moderatèque &c. Nec dici potest id quod super-
est, labori Visitatoris respondere, & eius mini-
strorum: iam enim hoc superiùs impugnatum;
quandoquidem laboris compensatio ad Episco-
pum spectat, neque onus sibi incumbens, potest
ille in aliorum humeros, fragiliores hac in parte,
reiectare. Quæ quidem non ita videntur leuia,
vt non possint sincerùm animum ista tractantis
permouere. Nihilominùs hoc dandum auctori-
tati eorum, qui ita iudicarunt: & ea potest ra-
tione saluari, qua iura locorum piorum, de qui-
bus n. 907. per modum scilicet conuentionis, in
eam enim summam consenserunt Parochi, per
se, aut alios, eorum gerentes vices, Synodo as-
sistentes, qui & pariter Ecclesiarum. Contra
quod licet obijci posset conuentionem in hoc
non esse Tridentino Concilio consonam, quan-
doquidem nihil vltra victualia, aut pecuniam il-
lis correspondentem tribuendum vlla ratione
permittit; stari potest nihilominùs prædictæ
sanctioni: quia cùm in eo ita res agi debeat, vt
victualia in extremum potiùs abundantiæ, quàm
inurbanæ tenuitatis inclinent, quod quidem fru-
galitas & moderatio admittit, non est multùm
de aliquali superfluitate curandum, vnde neque
de eo, quod ipsi respondet, & prudentium est
consideratione taxatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>924.</absatz-nummer> Aliam deprehendi praxim nescio quo<marginalia>Praxis quæ-|dam visi-|tantis Paro-|chum ad|alium voca-|tum popu-|lum impro-|bata.</marginalia>
iure fundatam, Visitatoris vocantis Parochum
alterius populi, ad eum, in quo aderat, minimè
eius Parochiam adituri, sed transituri visis Ec-
clesiæ libris, & procuratione percepta. Quod
quidem adeò videtur absurdum, vt circa illud vi-
deatur indignum immorari. Libri equidem non
sunt Ecclesia, neque Pareciani: si quid expostu-
laturi benignè, patienter, & sine affectatione
occupationum, aut instantis profectionis audien-
di. Pro his debita procuratio, & ita sine graui
conscientiæ grauamine aliter non accipienda.
Immò neque pro labore in videndis libris insum-
pto quidquam videtur reportandum: quia labor
ille voluntariè est assumptus, & contra iuris Or-
dinem, procurationem veræ, propriæ, & cum
affectu obitæ prouidentis. Et quidem non ma-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0363.jpg/>
@@1@<SE363>348 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>gnus futurus labor ad alia properantis, qui in eo,
in quo est, populo, procurationem ab eius acci-
pit Parocho, & parùm pro nihilo reputatur.
Quòd si ea de caussa futura detentio, inde graua-
men aliud emergit, grauatur siquidem Paro-
chus, cuius, neque eius Ecclesiæ caussa iam agi-
tur, & ita procurationem non debet, eatenusque
Visitator ad restitutionem, iuxta dicta, penitus
obligatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>925.</absatz-nummer> Vbi fortè dicat quispiam Parochum di-<marginalia>Euasio ex|probitate|Parochi|praclusa.</marginalia>
cto modo vocatum esse integrum vitæ, sceleris-
que purum, constante fama, & ita loco benefi-
cij habendum si suo in populo non visitetur.
Quæ euasio neutiquàm admittenda; quando-
quidem iuxta Prælati mentem ad omnes est Ec-
clesias visitatio directa, & omnium est ipsi ratio
à Visitatore reddenda Et quidem quod de bene-
ficio dicitur, est sanè certissimum, loco scilicet
eximij beneficij à Parocho, & populo haben-
dum, si visitatio prætereatur, cuius vel ipsum
odiosum nomen generaliter loquendo. Paren-
dum tamen Canonibus Sacris visitationis obli-
gationem vti præcipuam in eorum munere Præ-
latis iniungentibus, sine discrimine Ecclesiarum
& Parochorum. Qui licet probatæ virtutis sint,
& solicitudine non pigri, vt Apostolus loquitur,
si non in multis, in aliquibus errare continget,
& ignorare aliqua, quæ diligentia visitantis ex-
plorabit. Apocal. 2. v. 2. sic Christus Ephesi Epi-<marginalia>Apocal. 2.|v. 2. & 4.</marginalia>
scopo: Scio opera tua, & laborem, & patientiam
tuam: & quia non potes sustinere malos. Vbi &
alia, sicut v. 3. pro eius laude. Sed quid statim?
Sed habeo aduersum te, quòd charitatem tuam pri-
mam reliquisti. v. 4. Ergo visitatione iste talis ac
tantus indigebat Episcopus. Et quis nam ille?
S. Timotheus, vt receptissima scriptorum senten-<marginalia>De S. Timo-|theo Marty-|re opportu-|num exem|plum.</marginalia>
tia firmat. Videtur enim nonnihil intepuisse in præ-
dicando verbo Dei, in labore conuertendi Ephesios,
eo quòd videret Iudæos & Gentiles Dianæ Ephesiæ
cultores sibi pertinaciter obsistere. Monitus ergo hîc
à Christo per S. Ioannem, remißionem suam correxit,<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
& primum feruorem prædicationis resumpsit, ferui-
dè reprehendit cultores Dianæ, ideôque ab ijs mar-
tyrio est affectus anno Christi. 109. die 24. Februarij
(corrige Ianuarij) quo die eius memoria tabulis Sa-
cris adscripta in Ecclesia quotannis recolitur. Verba
sunt P. Cornelij in eum locum: ex quibus id,
quod de necessitate visitationis diximus luculen-
ter comprobatum. Si & addamus, præter id,
quod ad Parochi mores spectat, alia circa Eccle-
siam posse incommoda eidem non perspecta, &
visitationis beneficio, si vt oportet peragatur, re-
periri. Vide Parte 9. Constit. Societ. Cap. 4.
num. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>926.</absatz-nummer> Vbi & Prælati cuiusdam notabilis agen-<marginalia>Praxis alia|consimilis|pariter re|probata.</marginalia>
di modus occurrit, qui di&#x0153;cesim cùm posset per
se, aut per alios visitare annis singulis, aliquos eo-
rum, vel certè aliquem, sine visitatione transire
sinebat; à Parochis autem id, quod vero simili-
ter erant pecuniæ in visitationis sumptibus con-
sumpturi, certò dandum exigebat. Et erat qui-
dem considerabilis summa, quam non suis vsi-
bus, sed ædificationi matricis Ecclesiæ destina-
bat. Et laude profectò dignus zelus, cùm dicere
meritò posset: Zelus domus tuæ comedit me. Psal.<marginalia>Psal. 68.|v. 10.|Ioan. 2. v. 16</marginalia>
68. v. 10. & Ioan. 2. v. 18. Sed cauendum fuisse
videtur, ne zelus non secundùm scientiam, mo-<-P>@@

<-P>ralem inquam, & eius firma principia, vt aliàs
Apostolus, diceretur. Aut enim necessaria erat<marginalia>Rom 10. v. 2</marginalia>
visitatio, aut non? Si primum, omitti non po-
tuit, & sine labore, illius stipendium comparare;
quid iam exigere? Si Secundum, quomodo sine
caussa grauari Parochi potuerunt? Nec finis
promouendæ fabricæ releuat exigentem. Vnde
enim hoc iustificari potest? Cùm Parochi ad
Matricis Ecclesiæ fabricam minimè teneantur.
Et vt teneri aliquo modo dici posset, hoc aliàs;
modò enim de visitatione agitur, & de illa per
fictionem iuris noui facta procuratio exigitur.
Atqui visitatio per fictionem iuris noui facta so-
lam procurationem per fictionem iuris soluen-
dam mereri potest. Et in visitatione quidem
quidquid præter procurationem accipitur, cum
ea obligatione transit, de qua dictum nu. 913.
Ergo restituendum, nisi ij, qui contulerunt, Ec-
clesiæ id spontè donauerint, in cuius est ædifica-
tionem impensum. Zelus ergo pro Ecclesia à
pecuniarijs sit exactionibus alienus. Vnde ob-
seruatione dignissimum, Diuum Euangelistam<marginalia>Verus zelus|ab exactio-|nibus pecu-|niariis alie-|nus, exemplo|Christi.</marginalia>
Ioannem citato in Capite dicturum id, quod de
Christo, in eius persona iam Rex propheta præ-
dixerat: Zelus domus tuæ comeditme, illustre il-
lius facinus præmisisse, quando cum alijs merci-
monijs è templo extrusis, numulariorum effudit
æs, & mensas subuertit. v. 15. Ille ergo laudandus<marginalia>Ioant 2. v. 15</marginalia>
zelus, qui pecunias non exigit, sed repellit, quæ
cum iniuria religionis, charitatis, iustitiæ, aut
boni nominis, cumulandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>927.</absatz-nummer> Pulcherrimè circa hoc noster Aloysius<marginalia>Aloysius|Iuglx$unclearris.</marginalia>
Iuglaris in Elogijs Christi, Elogio 40. vbi hæc ha-
bet inter alia:</P>
<shi>Qui Sacerdotium iam nollet esse quæsturam
  Mensas, in quibus Hirudines pauperum
Æternum agerent in aßiduo lucro conuiuium
  Prouidus magis, quàm iratus euertit.
  Domui suæ disponens mox abiturus.
    Illius probat verè se Dominum.
Certus ibi vt plurimùm magis abundare virtutes
    Vbi minùs pecuniæ.</shi>
<P>Sic ille, de iterata pecuniæ effusione, & mensa-
rum euersione locutus, à Domino patratis iam
proximo Passioni, de qua Matth. 21. Marci 11.
Lucæ 19. ideò Mox abiturus dictus cum allu-
sione ad illud Isai. 38. v. 1. Dispone domui tuæ, quia<marginalia>Isaiæ 38.|v. 1.</marginalia>
morieris tu, & non viues. Id quod Regi Ezechiæ
indictum, tot verbis mortis certitudinem incul-
cante Domino, Morieris. Vbi licet satis explo-
ratum habebatur, ad quem dirigebatur sermo,
additum tamen pronomen Tu. Et quia neque
hoc visum sufficiens, superadditum: & non vi-
ues; cùm euidens sit, eum, qui moritur, non vi-
uere, siquidem mors est priuatio vitæ. Et cur
ita? Quia videlicet Regibus, Principibus. Pro-
ceribus, & pacem habentibus in substantijs suis,
multis est opus verbis vt morituros se possint
sibi seriò & vtiliter persuadere, ad disponendum,
quæ ad domum spectant, & quod maioris est
momenti, ad conscientiam. Id quod in Ecclesia-
sticis non rarò vsu venit, quibus nescio quo mo-
dò solet pecunia tenaciùs adhærere. Vt sua sit
laus multis, qui cum Apostolo omnia arbitran-<marginalia>Philip. 3.|v 8.|Psal. 111.|v. 9.</marginalia>
tur vt stercora, vt Christum lucrifaciant, & cum
Laurentio, dispergunt, & dant pauperibus, vt
iustitia eorum maneat in sæculum sæculi. Vt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0364.jpg/>
@@1@<SE364>De Religioso Visitatore. 349
<duolan 2><-P>maneat inquam ætcrna laus, fluxis & tempora-
rijs liberali consideratione dispersis comparata.
Æterna & iustitia, id est, bonum opus conseruan-
dum apud Deum, vt suo tempore mercedem plenam<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
accipiat. Sic exponente Cardinali Bellarmino,
qui & docuit & fecit. Sed cur misericordiæ o-
pus iustitia dictum? Magno equidem documen-
to: insinuatur enim vt misericordiæ opus mer-
cedem sit æternam habiturum, futurum esse iu-
stitiam, id est iusti, de illo enim ibi sermo, In me-
moria æterna erit iustus v. 7. Est enim dolendum
valde multa eiusmodi opera ęterna remuneratio-
ne fraudari, dum præstantur ab ijs, qui Deo sunt
propter grauium peccatorum deturpationem in-
uisi. Nec proptereà omittenda, cùm possint ad
conciliandam Dei misericordiam aliqua ratione
conferre, de quo aliàs.</P>
<Z><A+1>De Religioso Visitatore.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>928.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Vdiui, & à testibus quidem omni ex-<marginalia>Absurdum|ex visitatio-|ne compen-|dium.</marginalia>
ceptione maioribus, eum apud Præ-
latos aliquos morem extare, vt visitatione alicu-
ius domus, etiam vnius solùm dici spatio peracta,
ingentem pecuniæ Summam accipiant, suo dis-
pensandam arbitrio, vti genuinum visitationis
emolumentum, & legitimam laboris impensi
mercedem. In quo quidem adeò est manifesta
corruptela, vt non sit opus circa illam ad alia ten-
dentem immorari. Fit tamen, idque, vt apparet,
sine conscientiæ remorsu: suam ergo habent ita
facientes Theologiam, vt hac nostra, minimè
profutura, non videantur indigere. Sed<marginalia>Cupiditatis|Theologia|damnabilis.</marginalia>
vereor ne Theologia illa similis Theologiæ Iudæ
sit, qui pro visitato in horto Christo mercedem
accepit indebitam, exitu infelicissimo & festi-
nantissimo, vt non semel vidimus, dimittendam.
Pro quo sic D. Valerianus Homilia vltima: Le-<marginalia>D. Valeria-|nus.</marginalia>
gimus damnationem Redemptoris nostri triginta ar-
genteis comparatam. Sed sicut vidistis proditionem ex
cupiditate venire: ita debetis agnoscere damnationem
ex proditione descendere. Perditus quidem ductus ad
supplicium, sed proditor currit ad laqueum. Ecce quid
fructus habet cupiditas: pecunia damnationis ad
comparationem sepulturæ reposita, hoc est funeribus
deputata. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>929.</absatz-nummer> Et est quidem res ista magno cum timo-<marginalia>Prælatorum|aliquorum|infelices exi-|tus.</marginalia>
re & tremore tractanda, quia vt indicaui iam, so-
let inconsiderata tractatio ita sepulturæ velifica-
re, vt & breuior & improuisa illa, & post mortem
iudicium, sic clamante cælesti tuba: Statutum est<marginalia>Hebr. 9.|v. 27.</marginalia>
hominibus semel mori, post hoc autem iudicium. Heb.
9. v. 27. & quale illud? Durißimum iudicium his,
qui præsunt fiet. Sap. 6. v. 6. Sed fortè aliter cum<marginalia>Sap. 6. v. 2.|3. & 6.</marginalia>
Religiosis, ad Reges enim, & potentes alios sermo
Scriptoris sacri directus, pro quo v. 2. & 3. Audite
ergo reges, & intelligite, discite iudices finium terræ.
Præbete aures vos, qui continetis multudines, & pla-
cetis vobis in turbis nationum. Vtinam sic illud, sed
quod ad eas, de quibus agimus, durissimum etiam
iudicium spectet, non tantùm verosimiles conie-
cturæ, sed lamentanda experimenta, nec anti-
quiora illa, sed & recentia conuincunt. In Mona-
sterio N. (nomen ne exprimam impediunt lacrymæ)<marginalia>Horrenda|narratio.</marginalia>
mortui Abbatis cadauer, vt moris benè ornatum, ad
Capitulum in feretro confertur, vt inde ad Ecclesiam
& Chorum. Erant ibi qui Psalterium iuxta pium Or-<-P>@@

<-P>dinis ritum legerent, qui vestes decentiùs compone-
rent, rosis ornarent. Cadauerque in illorum Iuniorum
præsentia, qui vota in eius præsentia emiserant horri-
bili vlulans voce. Vt quid hæc omnia, inquit, siquidem
ego sum Octauus decimus huius loci Abbas, qui ardeo
in inferno. Verba sunt D. Ioannis Caramuelis in<marginalia>D. Caram.</marginalia>
Scholio in Regulam Benedictinam in Epistola Pro&#x0153;-
miali lit. I. qui & examinasse se addit miseri illius
vitam, & caussam insertæ narrationis inter scho-
lasticas Disputationes reddit, quæ vt pro me non
faciat, non multùm curo, dum pro legentium vti-
litate fecerit, quod negotio, in quo sumus, non
accidit importunum. Addo & quod Excellentis-
simo Domino Ludouico Henriquez de Guzman
Comiti de Alba de Alista Peruuiano Proregi scri-
ptum à Religioso graui, & eidem nuper familia-
ri, & me præsente perlectum de duobus ipsi notis
Prælatis diuersarum Religionum. Dicebat ergo
ille: N. iam à pluribus hinc retro diebus est in infer-
no. N. mortuus est sine luce, & sine Cruce. Sic ibi, &
de Indicis agebatur, nescio aute&#x0303; an in Indijs nati.
Possem & alia superaddere, nec pauca illa, quę in
calam&#x0169; inuolant, sed iustis de caussis supprimenda
illa, dum sit dixisse satis extare illa, & fundamenta
pro eorum certitudine irrefragabilia suffragari.</P>
<P>  <absatz-nummer>930.</absatz-nummer> Neque in casu nostro ad consuetudinem<marginalia>Consuetudi-|nem alle-|gari non|posse.</marginalia>
potest rationabilis haberi recursus, quia minimè
rationabilis illa, sed vt dixi, corruptela, vt eam vo-
cat Bonifacius VIII. adducto casu hîc memoran-
do, de quo in Cap. 1. de Consuetudine in 6. vbi sic
ait: Consuetudinem, quam in vestra Ecclesia seruatam<marginalia>Cap. 1. de|consuetud.|in 6.</marginalia>
asseritis tanto tempore, quòd in contrarium memoria
non existit, videlicet quòd ipsius Ecclesiæ Canonici
duos personatus, aut duas dignitates, vel præposituras,
seu administrationes, aut duo officia, vel eorum alte-
run cum reliquo in simul & Præbendam poßint in ea
licitè absque dispensatione Sedis Apostolicæ obtinere,
corruptelam (cùm Sacris sit inimica Canonibus, &
de ambitionis radice processerit) meritò reputantes,
eam auctoritate Apostolica reprobamus. Sic Ponti-
fex: ex quibus euidens circa consuetudinem di-
ctam potest formari iudicium. Est siquidem illa
sacris inimica Canonibus, tum ijs, qui de Reli-
giosorum paupertate &c. in generali disponunt,<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
in quibus Concilium Tridentinum Seßione 25.
Cap. 1. de Regularibus, ibi: Quæ ad suæ profeßionis
perfectionem, vt obedientiæ, paupertatis, & castitatis,
ac si quæ alia sunt alicuius Regulæ, & Ordinis pecu-
liaria vota & præcepta, ad eorum respectiuè essentiam,
nec non ad communem vitam, victum, & vestitum
conseruanda pertinentia; fideliter obseruent. Omnis&#xE8BF;
cura & diligentia à Superioribus adhibeatur tam in
Capitulis generalibus & prouincialibus, quàm in eo-
rum Visitatoribus, quæ suis temporibus facere nō præ-
termittant, vt ab illis non recedatur. Hæc Concili&#x0169;:
cuius & illa ex Cap. 8. Teneanturque suæ Congre-
gationis Monasteria frequenter visitare, & illorum
reformationi incumbere, & ea obseruare, quæ in Sacris
Canonibus, & in hoc Sacro Concilio sunt decreta. Sic
ibi. Tum insuper inimica est peculiaribus consti-
tutionibus, in quibus circa visitationes vt purè
& sincerè fiant, peculiares habentur cautiones.
Quomodo ergo non corruptela sit in visitationi-
bus, in quibus, vt Concilium ait, reformationi
incumbendum est, id facere, quod est penitus
reformationi contrarium, & quo illa poterit pe-
nitus impediri.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0365.jpg/>
@@1@<SE365>350 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>931.</absatz-nummer> Si & addamus quod in citata Decretali<marginalia>Pecuniæ cu-|piditas radix|malorum|omnium.</marginalia>
subsequitur: & de ambitionis radice processerit.
Nam & ambitio ad pecuniæ intemperatam cu-
piditatem referenda, quia non semper pro hono-
rum desiderio ponitur, vt apud Quintilianum
Cap. 2. lib, 14. Ambitiosi pauperis supellex & Glos-
sa quidem citati Capitis prohibitionem Pontifi-
ciam expendens, sic ait de damnata vti irratio-
bili consuetudine: Quia est inductiua multorum
malorum. Quis autem non videat id auaritiæ ita
esse proprium, vt dicere potuerit Spiritus sancti
organum: Auaro autem nihil est scelestius Eccli. 10.<marginalia>Eccli. 10.|v. 9.|1. Tim, 6.|v. 9. & 10.</marginalia>
v. 9. Pro quo & est celebris illa Diuini Magistri
sententia: Radix omnium malorum est cupiditas 1.
Tim. 6. v. 10. vbi de diuitiarum cupiditate locu-
tus, malis ex hac pullulantibus radice v. antece-
denti luculenter memoratis: Nam qui volunt di-
uites fieri, incidunt in tentationem, & in laqueum
diaboli, & desideria multa inutilia & nociua, quæ
mergunt homines in interitum & perditionem. Ra-
dix enim &c. malorum panegyrim prosecutus:
Quam quidam appetentes, errauerunt à fide, & in-
seruerunt se doloribus multis. Circa quæ D. Ioan-
nis Chrysostomi doctrinalis & profunda elo-
quentia consulenda Homilia 17. in citatam Epi-
stolam, præsertim in Morali. Quomodo ergo
consuetudo illa rationabilis esse queat, quæ ma-
lorum omnium radicem fouet? Quomodo non
potiùs corruptela? Oportebat huiusmodi veluti cor-<marginalia>D. Ioannes|Chrysost.</marginalia>
ruptores ac lupos, communemque perniciem orbe toto
pelli. Verba sunt aurei illius oris. Et erit sanè
monstro simile, vt corruptores orbe pellendi toto
in Religiosis claustris foueantur, & ibi inueniant
asylum, vbi inuenire potiùs exterminium de-
buissent. Et hæc quidem dixerim non carpendi
studio, sed periculum amoliendi desiderio, il-
lorum agens caussam, qui, si fortè quidquam
ex præfatis accidat, dolent, & remedium vel-
lent opportunè succedere, mecum in consuetu-
dinis damnatione conformes, sicut & ego illis, à
Domino postulans pro sacris familijs quotidie,
quod & propriè filialis cogit pietas exorare.</P>
<Z><A+1>De Visitatore Prouinciæ in Societate
JESV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>932.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E Prouinciæ inquam, non de eo, cui<marginalia>De Visitato-|rum Regu-|lis.</marginalia>
ex ordinaria id competit facultate, pro
quo quæstiones nullæ, quæ peculiari egeant
discussione succurrunt. Habentur enim pro illa
certæ & stabiles Regulæ inter Regulas Prouin-
cialis; cùm tamen pro Visitatoribus non ita sit
vulgatus vsus, nec ita prælo commissæ. Cuius
ratio ex eo reddi potest, quòd officium extraor-
dinarium sit, & iuxta occurrentes necessitates
Prouinciarum, instructiones exigat peculiares.
Impressas tamen. Neopoli constat in Typogra-
phia Tarquinij Longi anno 1608. vnde manu-
scriptum apud me extat, iuxta quod, quæ occur-
rerunt dicenda procedent. Circa quod dubitatum
inuenio Primò.</P>@@

<Z><A+1>An Prouinciales possint Ordinationes &
mandata Visitatorum abrogare.
§. I.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>933.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T vt non possint facit in primis Canon.<marginalia>Pro negati-|ua parte|arguitur 1.|ex Can. 11.|7. Congr.</marginalia>
11. Congregationis generalis 7. sic se
habens: Facultates autem à Visitatoribus concessas
tenebitur quisque Prouincialibus rogantibus aperire.
Has tamen illi, nisi Generali admonito reuocare non
poterunt. Citatur autem Decretum 47. Scilicet ex
Manuscriptis, cùm tamen inter impressa sit 33.</P>
<P>  Secundò, saltem Ordinationes toti Prouin-<marginalia>2. Ex Regu-|la 6. Pro-|uincialis.</marginalia>
ciæ communes non videntur posse abrogari, iux-
ta Regulam 6. Prouincialis, ibi: Nullas Regulas,
aut Ordinationes, aut consuetudines toti Prouin-
ciæ communes abroget, aut nouas inducat, inconsul-
to Generali; sed secundùm eas, quas habet gubernet
Prouinciam.</P>
<P>  Tertiò, quia præcepta durant donec à succes-<marginalia>3. Ex dura-|tione præ-|ceptorum.</marginalia>
soribus, aut Superioribus maioribus abrogentur,
vt declarauit R. P. Mutius die 28. Februarij 1639
Prouincialis autem non est Visitatoris successor,
neque illius Superior.</P>
<P>  Quartò, nam neque in Regulis Prouincialis,<marginalia>4. Quia|nullibi con-|cessum.</marginalia>
Constitutionibus, Decretis, Canonibus, aut Or-
dinationibus, neque in Bullis aut Priuilegijs, clau-
sula habetur, in qua talis facultas Prouincialibus
tribuatur.</P>
<P>  Confirmatur ex doctrina P. Suarij Tomo 4. de<marginalia>Confirmatio|ex Doctrina|P. Suarez.</marginalia>
Religione Tract. 10. lib. 10. Cap. 5. nu. 5. vbi lo-
quens de iurisdictione Superiorum infra Gene-
ralem ait id solùm vnumquemque posse, quod
sibi est concessum: non verò quidquid sibi non
est prohibitum.</P>
<P>  <absatz-nummer>934.</absatz-nummer> Quintò, quia si dicamus posse abro-<marginalia>5. Ex infe-|rioritate.</marginalia>
gare Ordinationes peculiares singulis Collegijs
impositas, & non toti Prouinciæ communes,
contra hoc est, quòd cùm Ordinationes eius sint,
qui Superior est Prouinciali, neque illas poterit
abrogare.</P>
<P>  Sextò, Si Prouincialis abrogare Ordinationes<marginalia>6. Ex ab-|surda seque-|la pro du-|rante officio.</marginalia>
Visitatoris posset, non obstante quòd eius Supe-
rior non sit, etiam posset durante Visitatoris offi-
cio abrogare illas ex eodem fundamento, scilicet
neque in Regula 6. citata, neque in Canone 11.
id ipsi prohiberi.</P>
<P>  Septimò, si posset singulorum Collegiorum<marginalia>7. Quia &|præcepta.</marginalia>
Ordinationes abrogare, etiam posset præcepta
imposita in virtute S. Obedientiæ, cùm pro illis
maior ratio non vrgeat, & pro illis etiam eadem
potestas Superioris exigatur, aut successoris. Er-
go cùm Prouincialis neque successor, neque Su-
perior Visitatoris sit, sicut nequit præcepta, ita
neque abrogare Ordinationes poterit pro Colle-
gijs peculiares. Sic cùm in Scripto docti Patris
habeatur, sequentes statuuntur Assertiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>935.</absatz-nummer> Prima. Visitatorum mandata & præce-<marginalia>Assertio 1.|Mandata|Simplicia|expirare.</marginalia>
pta, quæ non sunt in virtute S. Obedientiæ, expi-
rant finito officio, nisi à P. N. Generali confir-
mentur. Probatur, quia natura mandati & præ-
cepti, vt ab statuto distinguitur, hoc habet vt
expiret morte mandantis, vt probant P. Suarez
de legibus lib. 10. Cap. 10. nu. 5. tit. 9. qui nu.
10. id extendit ad præcepta imposita toti alicui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0366.jpg/>
@@1@<SE366>Circa Visitatorem Religiosum. 351
<duolan 2><-P>Communitati. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disp. 1.
Puncto 1. n. 3. P. Salas de legibus Quæst. 90. Tract.
14. Disp. 1. Sect. 7. ad 1. obiectionem, & meliùs
Sect. 9. cum multis nu. 62. Menochius Fr. Anto-
nius de Corduba, & alij apud citatos. Hoc autem
quod de iure communi est, pro Societate decla-
rauit P. Fabius de Fabijs in Expositione Regulæ 7.
Prouincialis, respondens Memoriali Congrega-
tionis Prouincialis Bethicæ an. 1584. Neque
contra hoc militat quod ex R. P. Mucio addu-
ctum. loquitur siquidem de præceptis in virtute
S. Obedientiæ impositis.</P>
<P>  <absatz-nummer>936.</absatz-nummer> Secunda, Quamuis licentiæ Visitato-<marginalia>2. Negans|de licentijs.</marginalia>
rum ante 7. Congregationem, finito officio ces-
sabant, nisi à P. Generali fuissent confirmatæ, vt
declarauit dictus P. Fabius, & P. N. Generalis re-
spondit Memoriali Congregationis Bethicæ prę-
fato; posteà tamen in citata Congregatione 7.
Decreto & Can. citatis statutum est, vt non pos-
sint à Prouinciali, nisi Generali admonito reuo-
cari.</P>
<P>  <absatz-nummer>937.</absatz-nummer> Tertia, non posse Prouincialem Visita-<marginalia>3. de Ordi-|nationibus|erga Prouin-|ciam.</marginalia>
torum Ordinationes toti Prouinciæ communes,
& in ea abseruatas abrogare. 1. quia de illis vi-
detur loqui Regula 6. adducta vtens generali-
tate 2. quia ita consuetudo obtinuit, optima le-
gum interpres. Cap. Cùm dilectus de consuetudine.
Et l. Si de interpretat. ff. de legibus. 3. ex eo quòd
ita accidat in ordinatione Prouincialis, quem ne-
quit Prouincialis successor abrogare, iuxta Regu-
lam 6. allegatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>938.</absatz-nummer> Quarta. Minùs multò poterit abrogare<marginalia>4. de appro-|batis à Ge-|nerali.</marginalia>
communes, aut peculiares Ordinationes à P. N.
Generali approbatas. Licet enim admittamus
doctrinam P. Sa Verb. Lex nu. 32. quam sequun-<marginalia>P. Sa.</marginalia>
tur Patres Suarez & Salas à P. Palao adducti su-
prà Disp. 5. Puncto 2. §. 2. nu. 8. quòd contra sta-
tutum etiam à Principe confirmatum possunt facere
statuentes, si est principaliter in eorum fauorem. Con-
firmatio enim habet vim priuilegij, cui potest renun-
tiari. Id tamen intelligendum, nisi constet con-
firmationem fieri, vt nullus inferior illud mutare
possit cum clausula, aut consuetudine &c. In
Societate autem in ordine ad eum finem Ordi-
nationes à Generali confirmantur, & separatim
in libro iubentur scribi iuxta Regulam 9. Visita-
toris.</P>
<P>  <absatz-nummer>939.</absatz-nummer> Quinta. Valde est probabile Ordinatio-<marginalia>5. Affirma-|tur de pecu-|liaribus non|approbatis.</marginalia>
nes Visitatorum, quæ toti non sunt Prouinciæ
communes, sed ad domum aliquam aut Colle-
gium spectant, posse à Prouincialibus abrogari,
nisi à P. Generali constet esse illas approbatas.<marginalia>1. Probatio|ex æquali|potestate|quoad fo-|rum exter-|num.</marginalia>
Primò, quia eamdem potestatem & iurisdictio-
nem, quam habet Visitator in foro externo, ha-
bet etiam Prouincialis, vt constat ex illorum Re-
gula 7. licet Patentes litteræ plus aliquid innue-
re videantur, sic enim ibi: & si in Litteris Paten-
tium amplißima ei conceditur facultas, vt subditi<marginalia>Regula 7.|Visitatoris.</marginalia>
submißiores se exhibeant: nihilominùs hæc potestas
contrahenda videtur, vt eius facultates in exterio-
ri foro eædem sint, quæ Prouincialibus conceduntur.
&c. Cùm ergo eadem sit, sicut Prouincialis po-
test prædictas Ordinationes aliorum Prouincia-
lium abrogare, ita & poterit Visitatorum. Id
quod passim fieri liquet, & colligitur ex prędicta
Regula 6. in qua Obdinationes tantùm toti Pro-
uinciæ communes excipiuntur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>940.</absatz-nummer> Prætereà. Nam Ordinationes Visitato-<marginalia>2. Ex ne-|cessitate ap-|probationis.</marginalia>
ris, aut magni momenti sunt, aut non. Si hoc vl-
timum, licet in eius Regula 9. eidem conceda-
tur vt eas possit executioni mandare, sed firmæ
non remanent donec à Generali confirmentur,
& ideò nequeunt in libro Visitationum reponi
ante huiusmodi approbationem: vnde non appa-
ret ratio, propter quam dici debeat eas abrogari
non posse à Prouinciali. Si autem dicatur pri-
mum, & sit periculum in mora, etiam illi facul-
tas confertur vt ante monitum Generalem exe-
qui illas queat: sed eo non obstante, maiorem
quàm priores non habent firmitatem, cùm om-
nes remittendæ pariter sint. Ad Generalem mittet,
& quas ille approbauerit tantùm in libro visitatio-
nis scribendæ sunt, v in citata Regula 9. Visitato-
ris concluditur.</P>
<P>  <absatz-nummer>941.</absatz-nummer> Deinde, In toto Societatis Instituto ni-<marginalia>3. Quia nul-|libi negata|facultas.</marginalia>
hil inuenitur, vnde possit facultatis istius Prouin-
cialibus negatio deduci. Et quemadmodùm cir-
ca licentias non abrogandas declaratio adhibita,
ita circa Ordinationes, de quibus agimus, si verè
non extat, id declarari etiam debuisset: & pro-
hibitio circa communes tantùm Prouinciæ, ar-
guit de specialibus aliter iudicandum. Et argu-
mentum ab speciali est validissimum, vt ait Eue-
rardus in Topicis legalibus loco 68. vbi alios con-
gerit. Et roboratur ex eo quod cùm declaratum
quoad forum externum sit eamdem esse Visita-
toris & Prouincialis potestatem: si in eo foro
Visitatoris potestas aliquem sit excessum habitu-
ra, necessarium est vt similiter à Societate decla-
retur; quòd cùm non fecerit ex eo legitimum
pro concessa sumitur argumentum, iuxta Axio-
ma illud; Si voluisset, expressisset l. 2. de Tran-
slat. Episcop. & Cap. Ad audientiam 12. de deci-
mis.</P>
<P>  <absatz-nummer>942.</absatz-nummer> Item Responsiones P. Fabij, & R. P.<marginalia>4. Ex re-|sponsis Ro-|manis.</marginalia>
Generalis ad Postulata Prouinciæ Bethicæ, de
quibus nu. 935. hoc insinuant, quatenus ex ip-
sis colligitur ante 7. Congregationem potuisse
Prouinciales licentias Visitatorum reuocare.
Tandem nihil est ponderis alicuius pro contraria
positione.</P>
<P>  <absatz-nummer>943.</absatz-nummer> Ad primam rationem desumptam ex<marginalia>Obiectiones|solutæ.</marginalia>
Canone 11. 7. Congreg. respondetur id verum esse
in licentijs, ex quibus ad Ordinationes non est
legitimum argumentum; siquidem licentiæ sunt
gratiæ, quæ non obligant, sicut obligant Ordi-
nationes. Et idem argumentum fieri posset de li-
centia, quæ non expirat, cùm tamen expiret
mandatum Visitatoris ipso facto, ad probandum
etiam mandatum duraturum, contra id, quod
dictum nu. 935.</P>
<P>  <absatz-nummer>944.</absatz-nummer> Ad Secundam illud esse speciale in
mandatis pro tota Prouincia, vt ostensum ma-
net.</P>
<P>  Ad Tertiam illud esse pro tota Societate vni-
uersale, & de præceptis tantùm sub mortali ob-
ligantibus procedere, vbi nihil pro Visitatoribus
speciale.</P>
<P>  Ad Quartam negatur de huiusmodi facultate
non constare, cùm, (vt alia deessent) in Visita-
toris est Regula 7. declaratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>945.</absatz-nummer> Ad confirmationem dicitur, quòd licet<marginalia>P. Suarez.|Doctrina|discussa de</marginalia>
clausis oculis id, quod docet P. Suarez citato loco
amplectamur, id scilicet vnumquemque Socie-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0367.jpg/>
@@1@<SE367>352 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>tatis Superiorem posse, quod sibi est concessum,<marginalia>non concesso,|quod non|prohibitum.</marginalia>
non verò quidquid sibi non est prohibitum, quod
tamen contra illud est, quod ceteri Prælati Re-
gulares habent, & contra ius commune, in quo
receptum est Axioma, quod concessum dicitur,
quidquid expreßè prohibitum non reperitur l. nec non
28. §. Quod eius ff. ex quibus caußis maiores l. ab
ea parte 5. ff. de probationibus. Cap. Nuper 29.
§. In Secundo, de sent. excom. vbi Glossa Verb.
Non retinuit, cum multis alijs Textibus, & Glos-
sis vtriusque iuris, ac Doctoribus, in quibus Al-
ciatus, Bursatus, Burgos de Paz, Barthazolus,
Brunorus à Sole, Bouadilla, Petrus Bardosa. Ma-
rius Antoninus, Scaccia, Stephanus Gratianus,
Menochius, Aluarez Velascus, & à Nobis pro-
batum in nostro Canonico Tit. 47. num. 59. Et in
nostro Instituto maiori egebat expressione, si-
quidem in Regula 12. Rectoris non dicitur ma-
iorem illum iurisdictionem non habere, quàm ea
sit, quæ in Constitutionibus & priuilegijs conce-
ditur, sed quòd ex suis Regulis & priuilegijs in-
telliget quid possit, & est quod regulariter &
ordinariè occurret. Admissa tamen præfata do-
ctrina P. Suarez, iam Prouincialibus est concessa
potestas abrogandi Ordinationes peculiares Col-<marginalia>Non obstare|illam.</marginalia>
legiorum, & constat ex Regula 7. Visitatoris, vt
est in Superioribus ponderatum. Sicut etiam ex
Regula 6. Prouincialis c&#x0169; generalitate loquente,
& vbi lex non distinguit, nec nos distinguere
debemus. Cap. Solitæ 6. de maiorit. & obedient.
l. de pretio 8. ff. de Publica in rem action. & con-
stat clarè de Ordinationibus non approbatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>946.</absatz-nummer> Ad Quintam respondetur, quòd licet
Visitator sit Prouinciali superior, in Ordine ta-
men ad forum externum superior non est circa
dicta, vt satis expensum suprà.</P>
<P>  Ad Sextam negatur sequela, licet enim vtrius-<marginalia>Potestas Pro-|uincialis vt|sit subordi-|nata Visisa-|toris.</marginalia>
que eadem potestas sit, etiam tempore visitatio-
nis: Declaratum tamen est eo tempore pote-
statem Prouincialis futuram Visitatori subordi-
natam in eadem Regula 7. ibi: Potestas tamen
Prouincialis est ei subordinata durante visitatione:
& ita non poterit præcipere contra id, quod fue-
rit à Visitatore præceptum: quod secus erit vi-
sitatione finita.</P>
<P>  <absatz-nummer>497.</absatz-nummer> Ad Septimam idem futurum de præce-<marginalia>Quid circa|præcepta &|licentias.</marginalia>
ptis & licentijs, nisi fuisset in speciali prohibi-
tum, vt esse poterat ante. 7. Congregationem
iuxta dicta. Et ita sententia hæc est secura &
practicabilis, licet magis esset prudentiæ confor-
me, & respectui sanctæ obedientiæ debito, à
praxi abstinere, nisi graue esset in mora pericu-
lum, dum ex Romano Oraculo expressior non
habetur declaratio. Sic habet resolutio duorum<marginalia>Resolutionis|Auctores.</marginalia>
doctissimorum Patrum Ioannis Emmanuelis, &
Hieronymi de Escobar, qui se subscripserunt in
Collegio S. Fidei Noui Regni Granatensis die
18. Octobris 1641.</P>
<Z><A+1>Adnotata nonnulla circa præfatam Reso-
lutionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>948.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cripserunt dicti & docti Patres ante<marginalia>Circa Reso-|lutionem|quid de præ-|ceptorum|duratione.</marginalia>
Nonam Congregationem, & ita Decreti
12. eiusdem nulla apud eos mentio, in quo du-
ratio præceptorum stabilita est, pro qua non so-
lùm scripserat R. P. Mutius die 28. Februarij, vt<-P>@@

<-P>est dictum, sed etiam die 11. Iunij eiusdem anni,
ut in eodem Decreto asseritur, iubens vt id tam-
quàm Ordinatio acciperetur, quæ ex se est sta-
bilis, sic enim difficultati de duratione fieri satis
videbatur. Quod tamen adhuc aliquibus diffi-<marginalia>Difficultas|circa Ordi-|nationem.</marginalia>
cile apparet; videtur enim id, quod de iure com-
muni est, neque Ordinatione circa illud adiecta
posse vllatenus infirmari. Neque esset sufficien-
ter prouisum conuenienti gubernationi, si vna
tantùm præcluderetur via ne fieri aliquid possit,
si alia pro eo obuia remaneret. Et quidem cùm
præceptum secum trahat cessationem, in eo, qui
imposuit, iurisdictione cessante, illius duratio
non secus ipsi videtur esse contraria, quàm si
statuto & legi cessatio modo dicto tribueretur,
idque per modum Ordinationis ex se perpetuæ.
Circa quod fateor quidem difficultatem extare,
& dubitandi fundamentum; ijs tamen, qui per-
functoriè ista pertractant; nam si vt debet, & à
quibus debet, seriùs & attentiùs dispiciatur, sin-
cerus inuestigator veritatem ordinationis inelu-
ctabilem deprehendet. Pro qua ego eodem, quo
præfati Patris, tempore fusiori disputatione ac-
curatam institui defensionem, quæ in hunc lo-
cum fortè non intempestiua descenderet; sed
longiori semoto discursu, id dicam, quod erit
dixisse perutile, vt arbitror, & difficultatis pro-
positæ cnodationi percommodum.</P>
<P>  <absatz-nummer>949.</absatz-nummer> Natura sua mandatum id habere vt man-<marginalia>Defenditur,|mandati|natura ex-|plicata.</marginalia>
dantis iurisdictione finita expiret, dictum nu-
mer. 935. & in eo à statuto distingui. Sit hoc
ita. Ast id tantùm verificari potest respectu
mandantis, vt scilicet mandatum vltra ter-
minos suæ iurisdictionis non possit extendere,
quod tamen limitationem minimè inficiandam
admittit: videlicet nisi superior aliqua accedat
auctoritas. In quo quidem iuxta id philosophan-
dum est, quod in mandato accidit, de quo Iuris
vtriusque edicta procedunt, & describitur à P.
Rebello lib. 17. de obligationibus iustitiæ. 2. p. q.<marginalia>P. Rebellus</marginalia>
vnica, in hunc modum: Mandatum pro vt in Iure
accipitur, nihil aliud est quàm Officium, siue mini-
sterium, quod ab aliquo gratis exhibendum suscipi-
tur in gratiam imperantis, vel vtriusque, vel ali-
cuius tertij, vt elicitur ex l. 2. ff. Mandati. & Instit.
eod. tt. ac Gloßis vtrobique. Sic ille. Pro Iure au-
tem Canonico stat Cap. Relatum. Cap. Gratum.
& Cap. Licet vndique, de off. & potest. Iud. deleg.
Philosophandum vtique iuxta illud, quia per
consuetudinem ita introductum, vt quod de ex-
piratione mandati legalis est a Iure dispositum,
ad aliud, de quo agimus, extendatur. Atqui in
mandato legali (sic illud dici meritò potest, de
quo leges tum ciuiles, tum Canonicæ agunt)
notissimam illam habet limitationem, Re integra,
vnde si integra non sit, dispositione legis proten-
ditur, quam protensionem dare non poterat (vt
hoc demus) mandati auctor. Ergo similiter in
mandato simplici, id quod præstare non potest
mandans, superioris auctoritatis potest virtute
constare. Vt ergo ita reuera sit, quod iuxta com-
mune Ius per consuetudinem extensum habetur,
nullo modo contra illud agitur quando superiori
auctoritate mandatum prorogatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>950.</absatz-nummer> Et ita quidem iam pridem vsus Socie-<marginalia>Congregatio|4. Generalis.</marginalia>
tatis nullo contradicente firmauit, sic enim in
Congreg. 4. Decreto. 3. perlegimus: Declarauit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0368.jpg/>
@@1@<SE368>Circa Visiiatorem Religiosorum. 353
<duolan 2><-P>Congregatio & constituit prædictas nominationes
&c. Similiter mandata & Ordinationes quascum-
que, exceptis illis, quæ designationes admittendorum
ad profeßionem sunt (in his enim ita faciendum erit,
vt non admittantur, nisi illa designatio iam scripto
missa esset ab ipso Generali Præposito Prouinciali)
non expirare per obitum Generalis mandantis, sed
robur suum obtinere, & executioni mandanda, si non-
dum fuissent mandata, donec successor eius aliud sta-
tuerit. Hæc ibi. Quæ quidem ex eo firma &
inconcussa, quia supra Generalem est Congre-
gatio, & quod ipse suis non poterat obtinere
mandatis, vt contenditur, virtute potuit gene-
ralis statuti stabiliri. Quamquàm non immeritò
videatur dici posse non esse supra Generalis po-
testatem durationem mandatorum, quandoqui-
dem Congregatio declarasse dicatur: licet autem
addatur, & constituit, ad maiorem id factum fir-<marginalia>De ratione|mandati vt|nonsit cessa-|tio.</marginalia>
mitatem, & quia constituendum aliquid circa
professiones, vt vidimus. Vnde à Congregatione
sola declaratio postulata verbis illis: Propositum
fuit an declarandum esset à Congregatione &c. Sunt
enim qui censeant id quod ad cessationem aut
durationem mandati spectat, à voluntate pendere
mandantis. Et ita Felinus in Cap. Relatum cit.
nu. 3. affirmat mandatum expirare morte man-
dantis, nisi de illius secus constet voluntate. Quod
& tenet P. Arriaga Tomo 4. Disput. 3. de legibus.
Sect. 1. nu. 5. neque in eo præceptum à lege di-
stingui, contendens, quod ex Ordinatione præ-
fata confirmat, alia etiam accumulans vtiliter
consulenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>951.</absatz-nummer> Pro quo & faciunt casus varij, in qui-<marginalia>Casus varij|non expi-|rantis man-|dati.</marginalia>
bus mandatum non cessat morte mandantis, præ-
ter eum, quem diximus, de re non integra. Nam
si mandatum sit rei exequendæ post mortem,
post illam suam vim obtinet. l. Si verò. §. vlt. ff.
Mandati. Si sit in fauorem libertatis. l, Si pater
in principio. ff. de manumiss. vindict. Fauore do-
tis per extensionem legis citatæ. Fauore piæ
caussæ. Pro quibus videndi Couarrubias lib. 1.
Variar. Cap. 14. n. 16. P. Molina Tomo 2. Disp. 263.
Vers. Dixi, Mandatum. P. Thomas Sanchez lib.
1. de Matrim. Disput. 6. num. 9. P. Layman lib. 3.
Tractatu 7. Cap. 26. Tiraquelus de priuilegijs piæ
caussæ, priuil. 82. & 132. qui & priuil. 80. Scho-
lasticorum ait idem accidere fauore illorum: Feli-
nus supra, qui in sequentibus alios adducit casus;
multò autem plures Cardinalis Tuschus lit. M.
Conclus. 65. Tomo 5. Vnde aliqui Doctores non
statuunt regulam illam generalem, sed cum ad-
dito, vt regulariter, aut frequenter, vt videre est
apud Patres Molinam & Layman, & habet et-
iam Olascus apud P. Salas Tomo de legibus Disp. 1.
Sect. 9. §. 63. & Couarrubias citato Cap. 14. nu.
15. Aut ergo contra naturam mandati non est
perseuerantia post mortem, aut finitam man-
dantis iurisdictionem; aut limitationem illam,
de qua est dictum admittit. Quod equidem in
statuto è contrario dici non potest, quia pro eius
finitione nullum est in Iure aut Doctoribus fun-
damentum: vel si quis contendat posse statutum
temporale dari, tunc nulla erit in argume&#x0303;to diffi-
cultas, sed ex eo potiùs poterit positio nostra fir-
mari. Si & hoc addimus non minorem esse ra-
tionem vt mandata in Societate cum moderatio-
ne ab ipsa adhibita perseuerent, quam in multis<-P>@@

<-P>ex præfatis casibus, cùm agatur caussa Religio-<marginalia>Religionis|maximus.</marginalia>
nis, qui omnium maximus esse debet. Et in præ-
fato quidem Decreto plurimùm expedire asseritur,
quod à R. P. N. Mutio est luculenter demon-
stratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>952.</absatz-nummer> Et modus quidem explicandi proroga-<marginalia>Circa mo-|dum expli-|candi perse-|uerantiam|præcepti,|quidam|verosimilis|discursus.</marginalia>
tionem dictam, non vnus esse potest. Erunt enim
qui verosimiliter censeant, cùm præceptum im-
ponitur; & imponentis iurisdictio cessat, tunc il-
lud iam ad imponentem minimè pertinere, sed
ad Superiorem, qui in nostro casu est Societas,
cuius auctoritatem Congregatio Generalis &
repræsentat & continet, vnde & dissoluta Con-
gregatione non cessat, sed suis in Decretis perse-
uerat. Quod equidem suo modo in Ordinatione
Generalis dici potuit, antequam in Generali
Congregatione Decretum promeretur, si pona-
mus illum mori Vicario non assignato, in quo
dici potest potestatem illam præceptorum con-
seruatricem remanere, quia in hoc, sicut in alijs
succedit, quæ non sunt ipsi prohibita. Nam id
quod est à Congregatione 4. declaratum & con-
stitutum de perseuerantia mandatorum, ad hoc
se extendit, vnde & circa illud Societatis aucto-
ritas exercetur, quæ numquàm moritur, & mors
illi, Iesv est etenim, vltra non dominabitur. Ne-
que ex eo licebit inferre à successore non posse
præceptum reuocari, cùm iam sit illud Superioris
eo maioris. Ad id etenim dicendum, etsi reuera
pro eo tempore præceptum altioris potestatis sit,
facultatem tamen illud reuocandi successori tri-
bui ob apertam conuenientiam, quæ in eo appa-
ret, de qua nemini licet dubitare. Qui explicandi
modus etsi non videatur placitum P. Arriagæ, est
profectò non inuerosimilis, vt dicebam.</P>
<P>  <absatz-nummer>953.</absatz-nummer> Dici tamen verosimiliùs potest præcep-<marginalia>Alius con-|ueuientior.</marginalia>
tum semper considerandum esse cum respectu
ad imponentem, neque eius Superiorem illud
ad se trahere: vim tamen perseuerandi ex eo ha-
bere, quòd Superior imponenti talem faculta-
tem tribuit, si reuera illam ipse non habet, ad ma-
iorem securitatem. Sicut in testamento accidit,
nullus siquidem per se loquendo disponere de
rebus suis post mortem potest, quia non entis
nullæ sunt qualitares, & Ius etiam vtrumque sta-
tuit non valere dispositionem in tempus inhabi-
le. Beneficio autem legis factum est vtdispositio-
nes valeant vltimarum voluntatum. Nec tamen
proptereà legata post mortem dicuntur esse Prin-
cipis legis statuentis, sicut neque hereditas: quia
testatori ea facultas data est vt post mortem pos-
sit bona transmittere in alios, quod sine illa mi-
minè potuisset. Id quod in mandato legali etiam
accidit dictis in casibus: quando enim iurisdi-
ctione mandantis finita perseuerat, manda-
tum eius dicitur, & non Pontificis, aut Impe-
ratoris.</P>
<P>  <absatz-nummer>954.</absatz-nummer> Et iuxta hæc quidem dici posset non<marginalia>Circa præce-|pta sub ve-|niali.</marginalia>
solùm præcepta S. Obedientiæ à Visitatore im-
posita finito eius officio perstare, sed & alia non
ita obligantia, si ita ille vellet, neque circa illud
aliter dispositum in eius Regulis fuisset. Vbi du-
bium speciale occurrit tum pro illo, tum pro Su-
perioribus alijs præcepta valentibus imponere,
supposita sententia illa, de qua diximus Tom. 1. the-
sauri Tit. 2. n. 96. & 97. iuxta quam etiam in ma-
teria graui possunt leges, & consequenter man-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0369.jpg/>
@@1@<SE369>354 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>data, seu præcepta imponi cum obligatione tan-
tùm sub veniali; an scilicet præcepta talia, sicut
alia, de quibus dictum, finita imponentis iuris-
dictione persistant. Ad quod quidem si de abso-
luta potentia loquendum, affirmatiua responsio
non videtur improbabilis, quòd scilicet esse pos-
sit statutum aut Ordinatio circa illud, sicut esse
potest circa reseruationem aliquorum venialium,
quæ probabile est posse reseruari, vt videri potest
apud Leandrum Tomo 1. Disput. 12. Quæst. 6.
Quod verò ad factum attinet videtur omnino
negandum, quia & Ordinatio & Decretum de
præceptis sub reatu culpæ lethalis obligantibus,
tenore eorum, & ratione inspectis, sine verosi-
mili dubitandi fundamento procedunt: addita
communi & indubitata intelligentia, vt nemi-
nem viderim circa illam hæsitasse. Et Ordina-
tionis quidem satis est perspecta decisio, ad quam
& se refert Decretum, cuius & illa conclusio:
Monendos tamen Superiores, ne facilè, ac sine ma-<marginalia>Decretum|Congreg. 9.</marginalia>
gna caussa, talia præcepta imponant. In quibus de
præceptis sub leui obligatione non agi manife-
stum est, circa illa enim difficultas esse non pote-
rat, & ideò quæ circa alia, animaduersione est
prædicta aliquomodo temperata. Et quidem plu-
res in ea fuere sententia, vt Ordinationem tollen-
dam iudicarint, quod sequentia verba manife-
stant. Cùm verò vnus de Patribus Decretò interces-
sisset, rogatis iterùm suffragijs, longè maiore eorum
parte confirmatum est. Si autem dicatur indepen-
denter à Decreto posse Superiorem dicto modo
obligare, iuxta sententiam, de qua nu. 950. ne-
gari nequit quin sit probabile; sed cùm sit etiam
& oppositum, ac magis receptum, parum de illo,
sic obligatus curabit: licet deseruire aliquo mo-
do possit ad declarandam venialis alicuius pecu-
liaris malitiam, ex cuius neglectu possit lapsus
in grauiora pertimeri.</P>
<P>  <absatz-nummer>955.</absatz-nummer> Iam quod ad potestatem illam Prouin-<marginalia>Circa reuo-|cationem|Ordinatio-|num Visita-|toris à Pro-|uinciali.</marginalia>
cialis spectat pro reuocandis Visitatoris Ordina-
tionibus non approbatis à Generali, est quidem
satis verosimilis Patrum illorum sententia, sicut
& laudanda ipsorum Religiosa animaduersio,
qua suum illud edoctum scriptum coronarunt. In
qua tamen plus exigunt, quàm necessarium vi-
deatur. Quòd scilicet pro vsu graue sit periculum
in mora. Stante siquidem periculo tali, in ijs
etiam, quæ notæ obligationis sunt, agi in con-
trarium potest, non solum à Prouincialibus, sed
etiam à Rectoribus sic enim habetur in horum
Regulis n. 10. vbi ita dicitur: Sicut ad Rectorem
pertinet dispensare in Regulis, Constitutionibus, &<marginalia>Regula Re-|ctoris circa|dispensatio-|nes.</marginalia>
Decretis Congregationum Generalium cum particu-
laribus, quando necesse erit: Sic & cùm dispensare-
tur in rebus maioris momenti, quæ videntur vrgere,
& in quibus sine graui incommodo Prouincialis re-
sponsum expectari non potest, eum primo quoque
tempore de huiusmodi dispensatione, ac eius caussa
admonere. Sic ibi iuxta Constitutiones. Parte 4.
Cap. 10. lit. B. & Par. 6. Cap. 3. §. 8. Minùs ergo
requirendum est vt Prouincialis circa Ordinatio-
nes Visitatoris, de quibus agimus, & circa quas
ipsi potestas competit, possit inducere mutatio-
nem, vnde hoc eius est prudentiæ relinquen-
dum.</P>
<P>  <absatz-nummer>956.</absatz-nummer> Et animaduersio quidem dicta non so-<marginalia>Prouinciales|non posse</marginalia>
lùm erga Ordinationes Visitatorum videtur ob-<-P>@@

<-P>seruanda sed etiam circa Prouincialium, vt non<marginalia>mutare quæ|ab antecesse-|roribus con-|stituta.</marginalia>
facilè, nec sine caussa comperti momenti mu-
tentur, id enim parere meritò poterit offensio-
nem, licet citati Patres asserant id passim fieri, vt
vidimus. n. 939. cùm aliàs res non ita arbitraria
sit, vt aliqui minùs attenti forsitan æstimabunt.
Nam Cap. 9. Ordinationum, vbi de visitandis Pro-
uincialibus agitur, in fine sic dicitur: Si verò
fuerit nouus Prouincialis, quoad capita quidem in-
formationum, ijs vtetur, quæ hic ponuntur: quoad<marginalia>Ordinatio|cirea illud.</marginalia>
modum verò hic proculdubio ab eo, quo Visitator vte-
retur, omninò diuersus esse debet. Nam cùm nec ab eo
Prouincialis, qui officio defunctus est, corrigi debeat;
nec quæ ab eo instituta sunt, immutari poßint: huc
tantùm spectabit &c. Quam autem conueniens sit
ne huiusmodi fiant mutationes, in eiusdem Or-
dinationis principio fuerat luculenter expensum,
sic enim ibi: Illud in primis cauendum, ne hac oc-
casione via aperiatur innumeris querelis, & subdito-
rum licentiæ, qui quasi suspenso animo existiment,
absoluto Prouincialis officio, fore vt rescindantur, aut
certè retrectentur, quæ circa eos statuta & Ordina-
ta fuerant. Ex quo fieret vt debilior obedientia in<marginalia>Illius conue-|nientia.</marginalia>
dies redderetur, dum existimant futurum, vt Supe-
rior, ne hac molestia grauetur, facilè indulgeat, ac
neminem contristare velit. Sic Ordinatio, vbi ob-
seruandum illud, Vt Superior, ne hac molestia gra-
uetur: molestia inquam ex rescissione aut retra-
ctatione eorum, quæ ab ipso fuerant constitu-
ta, quæ grauis meritò dicitur esse futura. Quid
de Visitatoribus dicendum statim.</P>
<Z><A+1>§. II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Visitator an possit Visitatoris alterius,
aut Prouincialis Ordinationes aut sta-
tuta mutare.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>957.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro decisione præsentis difficultatis facit<marginalia>Decisio ex|Regula Visi-|tatoris de-|ducta.</marginalia>
Regula 9. iam citata in qua sic dicitur:
Si quam rem nouam seruandam iudicauerit, quæ par-
ui momenti esset, eam executioni poterit demandare:
ea verò quæ maioris ponderis sunt, antequàm à Ge-
nerali approbentur, minimè obseruari iusserit, nisi
esset ex mora periculum. Vtraque verò ad Generalem
mittet: & quæ ille approbauerit, tantùm in libro
visitationis scribenda sunt. Sic Regula; iuxta quam
non solùm Visitatoris alterius, sed neque Pro-
uincialis Ordinationes aut statuta, quæ maioris
momenti sunt, potest nouarum introductione
mutare, nisi periculum in mora sit. Vnde videri<marginalia>Quid pro|Indijs.</marginalia>
alicui poterit pro Indijs ratione distantiæ semper
esse periculum in mora. Sed reuera non ita est,
si Visitatores velint, vt volituros sperare iuuat,
sincerè coram Deo, & consultatione adhibita,
Prouinciarum negotia tractare: multa enim sunt,
in quibus expectari Romanæ possunt responsio-
nes. Immò pro Indijs potius prædictæ Regulæ
dispositio procedit, quia ratione distantiæ diu-
turnius poterit esse grauamen, quod tamen in il-
la conatur Societas submouere.</P>
<P>  <absatz-nummer>858.</absatz-nummer> Id autem quod de re parui momenti<marginalia>Circa res|parui mo-|menti no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
dicitur, non est ita accipiendum, vt Visitatoris
id arbitrio relinquatur, sed pro eo debet lux con-
sultationis inquiri: quandoque enim cuipiam vis
parui momenti apparet, quæ ab alijs maioris esse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0370.jpg/>
@@1@<SE370>Circa Visitatorem Religiosum. 355
<duolan 2><-P>iudicatur. Quod quidem ex Regulæ ipsius teno-
re conuincitur: dicitur enim vtraque ad Gene-
ralem mittenda. Quod equidem, si de paruitate
constaret, minimè necessarium videbatur; vnde
ex eo sic videtur dispositum, quòd diuersa circa
illud possunt esse iudicia. Vbi dubitari potest an<marginalia>An illa pro-|cedat in re-|bus ad to-|tam Prouin-|ciam solùm|spectantibus.</marginalia>
ista procedant de introductione noui alicuius
circa totam Prouinciam, an verò etiam circa do-
mos & Collegia. Iuxta Regulā enim 6. Prouin-
cialis solæ mutationes circa Regulas, aut ordi-
nationes, aut consuetudines toti Prouinciæ com-
munes videtur extare prohibitio iuxta dicta §.
præced. cùm tamen ex dictis num. 956. habeatur
generalis illa assertio circa mutationem. Circa
quod dicendum videtur id, de quo in Regula Vi-
sitatoris ad Collegia etiam, & domos alias exten-
di, quandoquidem sine limitatione vlla proce-
dat. Et prætereà in locis prædictis possunt esse
aliqua magni momenti, cùm tamen respectu
Prouinciæ aliqua esse non magni queant, & præ-
sertim in Collegijs præcipuis, in quibus ratione
studiorum aliqua solent valde considerabilia
constitui, vnde & visitationes Collegiorum ad
P. Generalem mittuntur. Et quidem si de ijs
non esset sermo, tota Prouincia posset ea ratio-
ne mutari, omnibus, quæ ad loca specialia per-
tinent, transmutatis. Et ita reuera pronuntian-
dum videtur de mutationibus ad Prouinciales
spectantibus, & quod in citata Regula 6. eorum
dicitur ad Visitatoris Regulam exigendum, vt
scilicet nihil magni momenti mutent, non so-
lùm in ijs, quæ communia toti Prouinciæ sunt
sed locis specialibus conuenientia, propter eam#[2019]
dem rationem, & quia in Regula 7. Visitatoris
dicitur quod iam vidimus de æquali cum Pro-
uinciali potestate; sicut ergo hic ad illud, quod
vidimus, tenetur, ita etiam ille. Et iuxta hoc
etiam accipiendum, quod de Prouinciali est di-
ctum ex Ordinatione, vt scilicet nequeat res
momenti maioris immutare. Et hoc quidem re-
uera verosimilius apparet, licet id, quod dictum.
§. præced. iuxta duorum illorum Patrum men-
tem sua probabilitate non careat, non esse autem
ita firmum ex dictis. num. 956. constare potest,
quibus est assertum illud à Nobis tempera-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>958.</absatz-nummer> Nec video quanto cum fundamento di-<marginalia>Inter diuer-|sorum Visi-|tatorum Or-|dinationes,|quæ præfe-|rendæ.</marginalia>
ci possit, (dictum tamen) ex pluribus Visitato-
rum Ordinationibus, quæ possunt occurrere, eas
esse obseruandas, quæ postremi Visitatoris sint,
si videlicet inueniantur esse contrariæ. Si enim
nullæ earum approbatæ sint, nullæ etiam obli-
gant. Si autem aliquæ tantùm, de illis dubium
esse nequit. Quòd si omnes, videndum an in
postremis mentio priorum fiat, & tunc appro-
batio omnem eximit dubitationem. Si verò
mentio nulla sit, tunc credendum approbatio-
nem tantùm eas complecti, quæ contrariæ non
sunt; quia non est verosimile alias post adhibi-
tam seriam consultationem vti rationabiles, &
conuenientes, approbatas, P. Generalem sine ea-
rum velle notitia reprobare. Quod est Iuri com-
muni conforme, & notant Doctores circa Ca-
put. 1. de Constitutionibus in 6. ex quo habetur
per legem contrariam priori, illam tolli, non ta-
men consuetudines speciales, & statuta rationa-
bilia, quia præsumitur talia legislatorem ignora-<-P>@@

<-P>re, cùm sint res facti, & non iuris, quod in scri-
nio pectoris censetur habere. Et quidem Ordi-
nationes approbatæ in peculiari sunt scribendæ
libro; vnde euincitur id in Ordine ad futuram
obseruationis obligationem constitui. Oporteret
autem ad vitandam confusionem, vt etiam præ-
scriberetur deleri priores debere, si posteriores
contrariæ sint; quod tamen non ita accidit, quia
supponitur in illis contrarietatem regulariter non
futuram, quidquid de raro casu sit, in quo prio-
rum mentio neutiquam omittenda. Et id quod
de Visitatoribus est dictum, de Prouincialibus
etiam procedit propter eamdem rationem. Vbi
nihil malitiosè actum supponitur, sed minùs ex-
acta ex inculpabili inaduertentia narratio, etiam-
si contingere possit humanum aliquid admis-
ceri. Humanum dico propter infirmitatem. Rom. 6.
v. 19.</P>
<Z><A+1>§. III.
De facultate Visitatoris circa forum
internum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>959.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itata Regula 7. Sic clauditur: In foro<marginalia>Quid pro|foro externo.</marginalia>
autem interiori amplißima facultas ei re-
linquitur. Vbi particula autem, cùm aduersatiua
sit, indicat in foro externo limitatam esse illius
facultatem, eamdem scilicet, quæ Prouincialis.
In Ordine autem ad praxim notantur aliqua
Reg. 41. in quibus Prouincialis potestas eidem
subordinatur: vnde cùm dicitur esse eadem, in-
telligendum venit de facultatibus, quæ Prouin-
ciali independenter à Visitatore conceduntur.
Quamquàm aliunde etiam cùm visitatur, possit
dici eius potestas Visitatoris potestati coæquari.
Siquidem Prouinciali est vsus sui Officij relin-
quendus, etiam Regula 10. & solùm aliqua, quæ
alicuius momenti fuerint; ex quibus nonnulla
recensentur ibidem, eo non admonito exequi
prohibetur. Oportet ergo inquirere quid forus
externus dicat, quid interior, idque specialiter in
Societate.</P>
<P>  <absatz-nummer>960.</absatz-nummer> Et quod ad externum attinet, forus ex-<marginalia>Quid forum|externum.</marginalia>
ternus idem est ac iudicialis, in quo testes & No-
tarius adhibentur, vt videri potest apud P. Tho-
mam Sancium ib. 8. de Matrim. Disput. 34. uu. 29.
Iuxta quæ cùm in Compendio Indico Verb. Di-
spensatio. §. 6. habeatur Ordinarios posse in vtrô-
que foro circa Matrimonij impedimenta dispen-
sare, in Adnotatione sic dicitur: Hac in foro con-
scientiæ vti possunt Prouinciales per se, & per alios,
quibus eam communicauerint. Quod verò attinet ad
forum iudiciale, vsus sit, vt in priuilegio ipso conti-
netur. Sic ibi, ex quo apparet forum oppositum
conscientiæ foro ad iudicium pertinere, modo
dicto. Vnde in Cap. Forus, de verb. significat.<marginalia>Cap. Forus.</marginalia>
Forus definitur exercendarum litium locus, de quo
& statim dicitur constare caussa, lege, & iudicio.
Agitur enim de iudiciali & externo, qui pro eo-
dem assumuntur, & Forum quidem masculino
genere dici etiam apud Ecclesiasticos posse &
Iuris Canonici Tractatores, citatum Cap. Forus
ostendit: Canonicum enim est, & ex D. Isidoro
desumptum: licet in Pro&#x0153;mio Tituli de foro
competenti dicatur forum propriè neutri generis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0371.jpg/>
@@1@<SE371>356 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>esse territorium iudicis, in quo potest in facino-<marginalia>Territorium|quid, & vn-|de dictum.</marginalia>
rosos animaduertere; innuendo territorium à
terrendo dici, quod tamen alij negant, existiman-
tes à terra dici, & esse vniuersitatem agrorum
intra fines cuiusque ciuitatis, vnde Passeratius
inter deriuata à Terra illud apponit, & non à
Terreo. Possumus ergo fori nomine indifferenter
vti quod ad genus spectat, circa quod non est
multum digladiandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>961.</absatz-nummer> Iam quod ad forum interius spectat, vi-<marginalia>Quid inte-|rius forum.|Vide Verb.|Dispensa-|tio.</marginalia>
detur idem esse ac forum conscientiæ, vnde pro-
miscuè vtroque nomine vtuntur Scriptores, vt
videri potest apud P. Sancium suprà & P. Suarez
lib. 8. de legibus Cap. 6. nu. 11. vbi ita scribit: Hæc
autem duo membra ita sunt intelligenda, vt se ha-
beant tamquàm includens & inclusum, non tam-
quàm mutuò se excludentia. Nam priuilegium pro
interno foro exclusiuè sumitur, id est, pro illo, quod in
conscientia habet effectum: in foro autem exteriori
nihil operatur. Sic ille, quem citat & sequitur Bo-
nacina Tomo 2. Disp. 1. de legibus Quæst. 3. Puncto
1. nu. 16. sic locutus: Octauo, aliud est in foro con-
scientiæ, aliud in foro externo. Quando priuilegium
datur pro foro interno, non videtur operari in foro
externo &c. Videndus etiam Tomo 1. Disp. 1. de
Censuris Quæst. 3. Punct. vlt. per errorem, cùm
sit. 10. P. Pellizarius Tomo 2. Tract. 8. Cap. 1.
Quæs. 2. nu. 7. diuisionem priuilegii in conces-
sum pro foro interno, & externo explicans, de
foro conscientiæ nihil in speciali attexuit, quia
pro explorato habuit idem cum foro interno.
Pro quo & alij plures.</P>
<P>  <absatz-nummer>762.</absatz-nummer> Obseruat autem P. Suarez citato cap. nu.<marginalia>Non suppo-|nere culpam|secundùm se.</marginalia>
15. forum conscientiæ, & consequenter inter-
num per se non supponere culpam, nec ordinari
ad remittendum vel vindicandum aliquem defe-
ctum, vel aliquod vinculum apud Deum: multa
enim conceduntur in foro conscientię per se, pro-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
pter bonum vel fauorem concedendum. Quod
etiam Eximio Doctore citato tenet P. Escobar
de Mendoza Tomo 1. Moralium Problematum lib.
6. Sect. 2. nu. 107. & 108. quia vtile est con-
scientiæ non solùm tollere ab illa mala, quæ ha-
bet, sed etiam fauores aliquot & bona, quorum
capax est, concedere. Quod etiam eodem duce
tradit P. Ariaga Tomo 4. Disp. 31. nu. 38. vbi ait
priuilegium pro foro conscientię latiùs quàm pro
p&#x0153;nitentiali patere, & extendi ad varias actio-
nes, quæ aliàs licitè non possent exerceri, ex
quibus apparet magnam esse illius latitudi-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>963.</absatz-nummer> Iuxta quæ exponenda venit amplissima<marginalia>Amplissima|Visitatoris|facultas|explicata.</marginalia>
illa facultas Visitatoris pro foro interiori, seu
conscientiæ, vnde non est ad p&#x0153;nitentiale tan-
tùm forum extendenda, sed ad multa alia; ita ta-
men vt pro foro externo deseruire nequeant, ne-
que Superiores teneantur de illis curare, cùm
abuti concessione conuinci non possint, etiamsi
Visitatoris sint subscriptione firmatæ. Et in pri-
mis quod ad forum p&#x0153;nitentiale attinet, poterit
quidquid per priuilegia licet, etiamsi Prouincia-
libus concessa non inueniantur, quod est illud in
Compendio communi Verb. Familiares §. 3. de<marginalia>Compen-|dium com-|mune Priui-|legiorum.</marginalia>
quo in Annotatione dicitur: Electus ex Nostris ea
non vtatur, nisi fuerit Superior, aut de Superioris li-
centia, idque in foro conscientiæ tantùm. Vbi vide-
tur peculiaris licentia requiri pro casu occurrenti<-P>@@

<-P>in eo, qui non est Superior. Circa quod tamen
generalem potest concedere Visitator. Et hoc si
Oraculum illud confirmatum aliàs reperiatur.
Poterit etiam concedere facultatem ad absol-
uendum à casibus reseruatis vbique & semper
personæ, de cuius integritate, & doctrina, & pru-
dentia omninò confidat. Licet autem Prouincia-
les tale aliquid possint concedere, quia tamen fi-
nito officio solent licentiæ reuocari, id habebit
Visitatoris licentia peculiare, vt reuocari non
possit à Prouincialibus, iuxta dicta nu. 933. An<marginalia>Vnde neque|ab ipso, qui|concessit, si|contingat, vt|in vsu ha-|betur, post|visitationem|fieri Prouin-|cialem.</marginalia>
autem à Visitatore alio? dici satis verosimiliter
potest etiam non posse; cùm enim concedatur
amplissima facultas in eo foro, ad amplitudinem
talem verificandam opus est vt non valeat reuo-
catio talis. Neque in hoc Visitatoris succedentis
potestati detrahitur; nam & ille similem habet
potestatem, & gaudebit suas etiam esse irreuo-
cabiles concessiones. Quia verò Patres Genera-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
les quando suum auspicantur officium, licentias
à Prædecessoribus datas solent reuocare ad eum
modum, quem in Prouincialibus vidimus citato
nu. 933. Circa quod tamen declaratum reuoca-
tionem huiusmodi versari circa ea tantùm, quæ
ad communem obseruantiam spectant, & non ad
forum animæ. Posset similiter circa reuocatio-<marginalia>Vide P. Pel-|lizarium|Tract. 9.|Cap. 3 n. 14|ita generali-|ter asseren-|tem.</marginalia>
nem Prouincialium dici, in qua ij, qui à Visita-
toribus concessas licentias habent, tenentur eas,
si rogentur, manifestare: sed non omnes; ve-
rùm eas tantùm, quæ ad externam obseruan-
tiam spectant, quæ singularitatem cùm præse-
ferant; possent de licentia inscium offendere
Prouincialem. Quæ autem interioris fori sunt,
cum ea cesset ratio, non videtur cur debeant
manifestæ fieri, ab eo minimè reuocandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>964.</absatz-nummer> Ex fundamento autem præiacto circa<marginalia>An prædicta|facultas se|possit exten-|dere ad sa-|cra officia,</marginalia>
latitudinem concessionis in conscientiæ foro id
videtur elicitum, quod habet P. Quintanadue-
ñas Tomo 1. Singular. Tractat. 8. Singular. 15. in
fine, vbi agens de priuilegio circa SS. Euchari-
stiæ Sacramenti Officium, & Conceptionis im-
maculatæ Virginis Ferijs quintis & Sabbatis re-
spectiuè recitandum, adducit viuæ vocis Oracu-
lum illud Venerabili P. Didaco Granado prola-
tum à R. P. Mutio Vitelleschi percolendæ me-
moriæ Generalis, Quantùm in me situm est, & per<marginalia>Concessio|R. P. Muti$unclear.</marginalia>
me licet, id quod petitur libentißimè concedo, in No-
mine Domini. Post quæ ita subdit: & forsan quis
opinabitur hæc & similia priuilegia spiritualia posse
communicari etiam à Visitatore, cùm in eius Instru-
ctione nu. 7. dicatur: In foro interiori amplissima<marginalia>P. Quinta-|nad.</marginalia>
facultas ei relinquitur. Prouinciali autem commu-
nicatio alicuius priuilegij conceditur, cùm est peri-
culum in mora, vt constat ex pro&#x0153;mio nostrorum
priuilegiorum. Sic ille. Opinabitur inquam quis
talia posse priuilegia concedi, quando intra inte-
rius forum potest illorum exercitium remanere.
Et potest quidem quoad Horarum recitationem,
non ita quoad Missam, in quo potest notari de-
fectus vniformitatis, & à Superiori eatenus cele-
bratio prohiberi. Licet enim in Feria 5. possit
Missa votiua de SS. Sacramento dici, sed non
cum gloria, & sic in Missis alijs diuersorum San-
ctorum, aut mysteriorum. Quod tamen in Sab-
batis aliter euenit, quandoquidem in Missis de
Virgine dici gloria potest: licet ratione diuersi-
tatis in Missa, similis possit notari defectus: &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0372.jpg/>
@@1@<SE372>Circa Visitatorem Religiosum. 357
<duolan 2><-P>celebratio Missæ arguit de Conceptione etiam
recitatum officium, & ita non manet iam con-
cessio in foro tantùm interno. Et hæc ibi habe-
bunt locum vbi pro recitatione & celebratione
dictis non fuerit concessa facultas, quę apud Nos
iam diu viguit, & vigebit, vt possit meritò &
in hac parte dicere, quod iam pridem: Memoria
usea in generationes sæculorum. Eccli. 24. v. 28.<marginalia>Eccli. 24.|v. 28.</marginalia>
Poterunt tamen huiusmodi concessiones tunc
effectum habere, cùm notari defectus vniformi-
tatis nequeat, vt dum iter agitur, aut in gran-
gijs, vel Indorum oppidis quis versatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>965.</absatz-nummer> Quamuis autem id, quod de præfatis<marginalia>Circa dies|Aduentus|& Quadra-|gesimæ diffi-|cultas spe-|cialis.</marginalia>
mysterijs dictum est, iam per communicationem
priuilegiorum communiter in vsu habeatur, ali-
quid tamen peculiare circa illud occurrit, pro
quo desiderari vlterior concessio potest: circa
Ferias inquam Aduentus & Quadragesimæ, pro
quibus exceptio addita a Sacra Rituum Congre-
gatione, vt videri potest apud citatum P. Quin-
tanam, qui Singulari dicto euincere conatur ea
non obstante declaratione probabile esse conces-
sionem ad dies præfatos extendi, & ita in vsu esse
apud Religiones aliquas. Cùm ergo R. P. Mu-
tius dixerit: Quantùm in me situm est, & per me
licet, &c. videtur eius concessio ad dies prædi-
ctos extendi, ex quo & fiet à Visitatore posse si-
milem concessionem impendi pro foro interiori.
Si & addamùs id, quod præfatus Pater habet n.
10. ex omni exceptione maiori teste, priuatam
recitationem non esse diebus illis prohibitam, sed
solemnem, Et P. Quintana post adductam con-<marginalia>P. Quinta-|nadueñas.</marginalia>
cessionem ita loquitur, vt id videatur indicare; sic
enim ille: Vnde eo modo, quo communicatum est,
hoc priuilegio vti possumus. Sic ille. Atqui commu-
nicatum est cum omnimoda amplitudine, Quan-
tùm in me &c. Ex quo habemus habere Patres
Prouinciæ Bæthicæ vnde licere sibi verosimili-
ter existimare possint, quod dicta videtur impor-
tare concessio. Quamuis id non cereat difficul-
tate; quandoquidem gratia illa cum præfata ex-
ceptione & Quadragesimæ postulata est, vt ex
narratione constat, vnde concessio limites peti-
tionis non est transgressa: id quod est communi
Scriptorum doctrinæ Iuri respondenti conforme
§. Prætereà. Instit. de inutil. stipul. l. si defensor. §.<marginalia>Concessio|iuxta suppli-|cationem|accipienda.</marginalia>
Interrogatus. ff. de interrog. act. Nec aliud velle
sibi P. Quintanam eius verba conuincunt: cùm
enim asserat priuilegio vtendum eo modo, quo
communicatum est, & illud sit communica-
tum iuxta tenorem petitionis, iuxta eum profe-
ctò modum tantùm licere vsum sibi videtur per-
suasum habuisse. Cùm aliàs ipse Pater Singula-
ri. 14. ex professo probet non licere talem v-
sum: vnde nec credendus est in R. P. Gene-
rali alium deprehendisse contrarium sensum, cui
se proculdubio conformasset. Iuxta hæc ergo
neque Visitatori id poterit concedere, neque ve-
rosimile est concessionem illam ad hæc adeò du-
bia se extendere, cùm neque Generales ipsi tales
sibi conuenientes iudicent actiones, & parùm
probabilium vsum facultatum.</P>@@

<Z><A+1>§. IV.
Circa licentias.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>966.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vid habeatur speciale circa illas di-<marginalia>Vt debeat|quis licen-|tias Prouin-|ciali aperire,|peculiaris|difficultas.</marginalia>
ctum num. 933. & 963. vbi licentias
posse concedere etiam in foro externo vti cer-
tum stabilitum, & ex eo constat, quia & illas
possunt concedere Prouinciales. Est autem no-
tandum illud in Decreto memorato, quod potest
dubitationem aliquam habere, & enodationem
vtilem postulare, dicitur siquidem: Facultates<marginalia>Decretum|7. Cengreg.</marginalia>
autem à Visitatoribus concessas tenebitur quisque
Prouincialibus rogantibus aperire. Ex quo videtur
fieri, si non rogentur, seu interrogentur (ne quis-
piam circa verbum Rogantibus hæreat) non tene-
ri facultates prædictas aperire. Et quidem cùm
reuocantur facultates à prædecessoribus conces-
sæ, eo nomine venire à Visitatoribus concessæ
nequeunt, cùm reuocabiles non sint. Si autem
addatur vt quæ à Visitatore concessæ aperiantur,
hoc non est interrogare. Et aliunde non videtur
vsu receptum vt Prouinciales de facultatibus hu-
iusmodi singulos subditos interrogent. Aliunde
autem inconuenientibus est obnoxium, non ad-
monito Prouinciali facultatibus vti, vt citato nu.
963. dicebamus, & res ipsa satis videtur indi-
care.</P>
<P>  <absatz-nummer>967.</absatz-nummer> Ad quod quidem dicendum videtur,<marginalia>Illius con-|ueniens|enodatio.</marginalia>
iuxta tenorem Decreti non teneri habentem prę-
dictas facultates eas Prouinciali, nisi rogatur ape-
rire, nec ob singularitatem aliquod inconueniens
emergere: nam cùm constet in Communitate
singularitatem illam virtute concessionis haberi,
quod in illa qui habuerit, prosequatur, nullam
apud sacros pariet nouitatem, qui & existimare
poterunt id non fieri inscio Prouinciali. Vt au-
tem hic molestiam illam interrogandi singulos
vitare possit, sic rem disponat oportet vt quando
licentias reuocat, pariter interroget, an sint aliqui
facultates habentes à Visitatore concessas? &
licet nullus in speciali respondeat, id equidem
sufficiat, vt qui illas habuerint, teneantur eidem
aperire. Quia verò quando reuocatio fit eo in a-
liqua domo præsente, non potest omnes, qui sunt
in Prouincia habere præsentes, vt interrogandi
ipsos modus conueniens esse possit: vel poterit id
vsque ad tempus visitationis differri, quia in
dilatione non videtur graue futurum inconue-
niens, quandoquidem eas non est reuocaturus.
Vel scribere etiam poterit, vt qui habuerint, ma-
nifestent, & se rogatos, pro eo teneant. Poterit
insuper locales Superiores in ordine ad hoc sub-
stitutos constituere, scribens illis vt ipsius nomine
interrogent. Vbi necessarium non est quòd eas
eidem Superiori detegant, sed quòd respondeant
se circa id Prouinciali responsuros: quod & fa-
cere tenebuntur. Et videtur sanè id, quod de di-
latione vsque ad visitationem dictum est valde
Decreto & Canoni citatis conforme, sic enim
Canon: Qui Superioris munus obeunt, maximè ve-<marginalia>Decretum|7 Congre-|gationis.</marginalia>
rò Prouincialium, tenebuntur vt primum illis com-
modum fuerit, subditos præsentes & coràm monere,
vt priuilegia & facultates à prædecessoribus conces-
sas aperiant, vt illas ipsi vel confirment vel abro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0373.jpg/>
@@1@<SE373>358 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>gent &c. Quia verò differri quandoque visitatio
nimis potest vt in Indijs accidit, videtur reuo-
catio dicto modo facienda, neque enim apertio
dicta ad visitationem spectat, vnde in Canone &
Decreto nihil de visitatione sed de præsentia di-
citur. Neque videntur Prouinciales ad modum
præfatum circa absentes teneri, licet possint, cùm
dicatur, Vt primum illis commodum fuerit, & non-
nisi post spatium aliquod notabile possit quan-
doque subire commoditas.</P>
<P>  <absatz-nummer>968.</absatz-nummer> Potest autem vlteriùs inquiri an si non<marginalia>An validæ|actiones, si|non aperian-|tur faculta-|tes.</marginalia>
aperiantur Visitatorum licentiæ, vsus eorum sit
validus, licet in non aperiendo defectus aliquis
committatur. Et videtur quidem ita dicendum,
quia diuerso modo de illis ac de alijs Canonis &
Decreti procedit tenor, siquidem post adducta
verba sic dicitur: Vsque ad quam denuntiationem
facultates omnes in suo robore manebunt: qua per
acta, si subditi illos non aperiant, pro abrogatis de fa-
cto habendæ erunt. Sic ibi: quod tamen de facul-
tatibus à Visitatoribus concessis non dicitur, fed
tantùm id, quod iam vidimus, scilicet quòd te-
neantur aperire subditi, eas tamen reuocare ne-
queant Prouinciales. Obligatio autem cùm ex
præcepto S. obedientiæ non sit, per se sub reatu
culpæ non est, & ad summ&#x0169; esse poterit venialis,
ratione alicuius imoderati affectus, qui in eo, vt
regulariter accidit in similibus poterit admisceri.
In facultatibus autem à Prouincialibus concessis<marginalia>Notanda|doctrina|circa obliga-|tionem sub|peccato in|Societate.</marginalia>
potest grauiter peccari, si iuxta eas quis opere-
tur, postquàm fuerint abrogatæ, quando scilicet
circa materiam paupertatis versantur, & sine li-
centia iam fiat, cùm verè fuerit abrogata, quod
fieri anteà poterat, de illa disponendo quantitate,
quæ stare dispositio sine violatione graui voti
non posset, nisi licentia suffragante. Vnde circa
hoc confugi minimè potest ad dogma illud in
Societate certissimum circa obligationem Con-
stitutionum, Decretorum, Ordinationum, vt sub
reatu culpæ non sint: id enim tunc accidit, quan-
de de substantia votorum non agitur, quæ obli-
gationem grauem manifestè secum trahit. Qua<marginalia>Vide P.|Sancium|lib. 7. in|Decalo-|gum Cap|28. nu. 7.</marginalia>
ratione docti Scriptores affirmant id, quod de
non accipiendo, nec postulando stipendio, vel
eleemosyna vlla, ob Missas, Confessiones, Præ-
dicationes &c. in Constitutionibus dicitur, &
habetur in Summario num. 27. non habere so-
lùm vim Regulæ, aut Ordinationis sub culpa
non obligantis, sed grauiorem, quia sine licen-
tia accipitur, quod esse grauis materia po-
test, qua votum violetur paupertatis. Qui
Prælato prohibente locum aliquem periculo-
sum adire, contra prohibitionem facit, quis
dubitet grauiter peccare? Inobedientia expressa,
qua quis asserit se nolle parêre, Casus reseruatus
est, etiamsi id, quod Ordinatur, sub præcepto,
aut in virtute S. Obedientiæ non sit, quia irre-
uerentiam continet peculiarem. Id quod etiam
circa Ministrum, cui dicatur, Nolo facere statuit
Congregatio 7. Decreto 45. Cùm tamen ille
nequeat in virtute S. Obedientiæ præcipere. Sic
ergo & qui prætextu facultatis agit iam abroga-
tæ, licet vi tantùm Decreti obligatio videatur,
& sic non sub lethalis culpæ reatu. Nec de Visi-
tatore plura, pro quo & videnda, quæ diximus.
Verb. Delegatus n. 404.</P>@@

<Z><A+2>VOTVM.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>De voto Religionis à nobili puella emisso
ægrotante periculosè patre, vt vitam
impetraret.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>969.</absatz-nummer> <INI3>E</INI3>Rat illa in Monasterio Monialium,<marginalia>Casus pro-|ponitur cum|affirmatiua|resolutione,|circa vota|conditiona-|lia.</marginalia>
& quæ iam annos impleuerat puber-
tatis, & sic ex animo vouit. Cum-
que conualuisset pater, cui Religiosus pro filia
non placebat status, actum est de remouenda
obligatione, & obtentum quidem in foro huma-
no, & forsitan etiam in diuino, sequela probabi-
lis & receptissimæ opinionis, iuxta quam Epis-
copus, & Religiosi per sua priuilegia possunt in
votis conditionalibus dispensare, pro qua tunc
plures adducti Doctores, nondum editis Lean-<marginalia>Leander à|SS. Sacra-|mento.</marginalia>
dri doctis & elaboratis Quæstionibus, qui Tomo
1. Tract. 5. Disput. 14. Quæst. 131. & Tomo 7. Tract.
1. Disput. 17. Quæst. 15. & Disput. 46. Quæst. 4.
quamplures alios congerit affirmantes id stare
posse, etiam impleta conditione, quorum ratio
est, quia licet vota huiusmodi post impletam
conditionem iam sint absoluta, tamen quia ini-
tium, origo, & radix obligationis fuit imperfe-
cta voluntas à futuro euentu pendens, quæ sem-
per in ipsaobligatione quasi imbibita manet; sem-
per est verum dicere ortam esse eam obligatio-
nem ex consensu quodam imperfecto, & hinc
est quòd in illis possit Episcopus dispensare, &
etiam Confessarij Regulares.</P>
<P>  <absatz-nummer>970.</absatz-nummer> Sunt tamen grauissimi scriptores qui<marginalia>Quid contra|illam faciat.</marginalia>
secus sentiant, quando impleta conditio est, quia
iam vota eiusmodi sunt absoluta, vtpotè quæ iam
à conditione non pendeant, licet origo & radix
fuerit voluntas imperfecta: quod quidem con-
ferre potuit vt dum conditio non impletur, dis-
pensatio ab inferiori Pontifice possit obtineri.
Cùm verò id non fiat, sed expectetur vt condi-
tio impleatur, iam voluntas absoluta est, & quod
imperfectionis in principio accidit, in absolutam
& perfectam transijt voluntatem: neque enim
insolitum est vt ex impersectis principijs ad per-
fectos effectus veniatur, sic enim fit quis de at-
trito contritus, & conditionalis voluntas circa
Sacramenta sufficit ad eorum absolutam recep-
tionem, & plenarios effectus. Licet ergo sit ve-
rum dicere votum tale Originem imperfectam
habuisse, idque semper, sitque illud imbibitum
in ipsa obligatione: sic tamen imbibitum est, vt
non sit solum, sed cum absoluta & perfecta vo-
luntate, quando conditio impleta est; voluit enim
ita vouens se absolutè obligare conditione posi-
ta, id est, quòd conditionalis voluntas transiret in
absolutam.</P>
<P>  <absatz-nummer>971.</absatz-nummer> Id quod probari vlteriùs potest ex eo<marginalia>Vrgetur ex|voto si pa-|ter obierir.|Leander.</marginalia>
quod habet citatus scriptor allata Dtsputat. 17.
Quæst. 104. vbi quærit an possit Episcopus dis-
pensare cum illo, qui promisit Religionem aut
castitatem, si pater suus obierit & respondet vt
certum non posse, cum PP. Suario, & Sancio,
alijsque; quia huiusmodi votum est reuera ab-
solutum, & solùm apparenter conditionatum.
Facit enim hunc sensum: Quando Pater meus
obierit, executioni mandabitur ingressus Reli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0374.jpg/>
@@1@<SE374>Circa votum non ambiendi Prælaturas &c. 359
<duolan 2><-P>gionis, quam ex nunc pro tunc absolutè voueo.
Tunc sic. Voluntas sic vouentis est imperfecta,
quia pendet eius impletio â morte patris, ex quo
fieri potest vt numquàm impleatur, si videlicet
pater superuiuat filio, vt sæpè contingit: mor-
tuo etiam patre dici potest in obligatione esse
imbibitam voluntatem illam imperfectam. Item
negari nequit quin votum dictum conditionem
aliquam includat, vt sit sensus: Voueo Religio-
nem, si pater obierit: vnde viuente patre non ob-
ligat, & mortuo, vtpote iam conditione posita,
incipit obligare. Et ita tenet Dominicus Sotus,
quem tamen impugnat P. Suarez Tomo 2. de Re-
lig. lib. 6. de Voto Cap. 22. nu. 6. non quidem in eo
quod attinet ad dispensationem, sed in eo quod
conditionale censeat, cum tamen videatur abso-
lutum. Sed quidem post impugnationem, ac si
in ea non conquiescat, ita n. 7. concludit: Aliter<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
dici posset hæc vota esse absoluta quoad substantiam
obligationis, licet sint conditionata quoadtemporis de-
terminationem, & ratione prioris obligationis esse
reseruata. Sic ille, qui eodem Cap. n. 11. & seqq.
grauiter, & solidè probat vota conditionalia esse
reseruata Pontifici post impletam conditionem,
& sic scribit num. 11. post adductos grauissimos
sententiæ patronos: Difficile autem est in re tam
graui & necessaria à communi sensu recedere, sine<marginalia>Notandum|illius pro|negatiua|sententia|iudicium.</marginalia>
textu, nec cogente ratione. Sic ille. Quod equi-
dem verissimè dictum: sed quia postquàm id
scriptum, turba scriptorum prodijt aliter sentien-
tium, maxima ex parte Summistarum, nescio
quantum sit prudentissimum illud iudicium va-
liturum. Apud eordatos autem, & rerum inge-
nuos æstimatores, valiturum profectò: licet pro
Indijs oppositum placitum non sit reijciendum,
vbi probabilitas distantiæ iuncta dispensationem
reddere possunt securiorem. Pro quo & deseruit
quod ex eodem dictum num. 739. quòd scilicet
Prælati auctoritas simul cum opinione probabili suf-
ficit ad pacandam conscientiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>972.</absatz-nummer> Ex quo videtur colligi securius futurum,<marginalia>Dispensatio|ab Episcopo|an præferen-|da ab aliis|inferioribus|impertita.</marginalia>
si dispensatio ab Episcopo habeatur, quàm si à
Regularibus, quia in his defuit adminiculum
illud auctoritatis, & pastoralis prouidentiæ ad
consulendum subditorum conscientijs, respectu
quorum est quodammodo Papa, vnde & multo-
rum illud pronuntiatum, de quo aliàs, Episcopum
sua in Di&#x0153;cesi omne illud posse, quod in vniuer-
sa Ecclesia Pontifex. Aliunde autem potest id
suppleri, ex maiori scilicet Confessarij cognitio-
ne & studio, ac notitia conscientiæ dispensatarij;
cùm tamen Episcopus Theologus non sit, & in<marginalia>Theologi vt|Iuristis præ-|habendi.</marginalia>
his, quæ ad forum conscientiæ spectant Theo-
logi sint præferendi, quia hæc est eorum messis,
vt ex alijs, & cum alijs tradit Cardinalis Tuschus
Tomo 4. lit. F. Conclus. 447. n. 5. Quamuis negari
nequeat Confessarios aliquos etiam Theologos
minimè esse multis Episcopis etiam non Theolo-
gis præponendos.</P>
<P>  <absatz-nummer>973.</absatz-nummer> Circa eos autem, qui præter Episcopos<marginalia>Qui possint|præter Epis-|copos dispen-|sare.</marginalia>
dispensare possunt, dixi Tomo 2. Thesauri Tit. 12.
nu. 461. rem esse manifestam Religiosos posse
dispensare in votis, quæ non sunt Episcopis re-
seruata. Et circa prædicta, in quibus Episcopi
ratione distantiæ dispensare valent, non esse im-
probabile posse virtute Cruciatæ dispensationem
impartiri, quod docuerunt Crousers & Pasqua-<-P>@@

<-P>ligus, id negante Diana Parte 11. Tract. 8. Resol.
5. & 6. & quod ad Religiosos attinet, etiam vt
certum videtur statuere Leander suprà. Verùm
enim verò in Compendio communi non extat
generalis ista concessio, sed solùm illa, quæ ha-
betur Verb. Dispensatio. §. 10. vbi ita dicitur: Per
facultatem Benedictinis concessam à Martino V. pos-<marginalia>Compen-|dium Priui-|legiorum.|S. I</marginalia>
sunt nostri Confessores deputati dispensare in votis
etiam Episcopis reseruatis. Hæc ibi. Iuxta quæ
manifesta quidem res est posse Religiosos dis-
pensare modo dicto, eos scilicet, qui communi-
cationem priuilegiorum habent. De votis autem
loquendo Episcopis reseruatis, duobus modis in-
telligi potest reseruatio. 1. vt per accidens reser-
uata sint, ratione scilicet difficultatis in Sedis
Apostolicæ aditione. Et sic posse Religiosos di-
spensare res manifesta non est, sed probabilis. 2.
vt per se reseruata sint, quia videlicet ab Epis-
copis facta est reseruatio. In quo quidem vide-
tur certum posse dispensare, quia licet circa ca-
sus reseruatos Episcopis extet prohibitio Vrbani<marginalia>Reseruatio-|ne casuum|vota non|comprehen-|sa.</marginalia>
VIII. cuius tenorem adducit P. Quintanadue-
ñas Tomo 1. Tract. 3. Singulari 15. pro quo & est
Propositio inter damnatas ab Alexandro 7. Or-
dine 12. Licet inquam ita sit, non tamen lo-
quuntur Pontifices de reseruatione quoad dis-
spensationem, sed in Ordine ad absolutionem;
cùm tamen priuilegia Benedictinorum de dis-
pensatione & commutatione votorum proce-
dant, vt ex tenore eorum constat apud P. Qnin-
tanad. Tract. 9. Singul. 2. n. 7. & 8. ex Emmanuele
Roderico. Vnde, vt dixi, meritò potest id cer-
tum reputari.</P>
<Z><A+1>Circa votum non ambiendi Prælaturas
præsertim in Societate IESV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>974.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc voto agit Leander Tom. 7. Tr. 1.<marginalia>In quibus|Religionibus|illud.</marginalia>
Disput. 27. per plures Quæstiones,
quia & suæ Religioni proprium est, Discalcea-
torum scilicet Patrum SSS. Trinitatis, sicut &
alijs, quas recenset Quæst. 1. Patrum videlicet
Carmelitarum Discalceatorum, Clericorum Re-
gularium Minorum, Clericorum Regularium
Ministrantium infirmis, Fratrum Discalceato-
S. Augustini, Patrum Barnabitarum, & circa
Religionem suam discurrit ille præcipuè, pro
qua illud speciale affirmat & probat Quæst. 3.<marginalia>Apud PP.|Discalciatos|Trinitarios|vt solemne.</marginalia>
esse in ipsa solemne, quod probat Primo, quia il-
lud fit vno & eodem contextu cum tribus sub-
stantialibus, quod est signum solemnitatis, vt
probat latè P. Pellizarius Tomo 1. Tract. 4. Cap. 1.
Sect. 1. Quæs. 8. Secundò. Quia in ipsa Constit.
Pauli V. §. 4. dicitur: super huiusmodi voto di-
dispensari minimè posse, neque illud commuta-
ri: non secus ac cetera substantialia vota Reli-
gionis. Atqui alia sunt solemnia: Ergo. Et ita
tenet P. Pellizarius supra Cap. 5. Sect. 10. num.
502.</P>
<P>  <absatz-nummer>975.</absatz-nummer> Citca quod quidem cùm ita receptum<marginalia>Quid possit|obstare.</marginalia>
sit, non est cur nouare quidquam opportunum
veniat, licet reuera quæ afferuntur non videan-
tur adeò firma, vt pro certo id debeat irrefraga-
biliter acceptari. Quod enim de contextu in
forma professionis dicitur, improbatur à Bordo-
no Tomo 2. Resolut. 92. nu. 4. & ex eo probante
votum Clausuræ, quod emittunt Moniales<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0375.jpg/>
@@1@<SE375>360 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>S. Claræ, non esse solemne, licet post verba illa,
Viuendo etiam in obedientia, sine proprio, & in ca-<marginalia>Formula|Professionis|Monialium|S. Claræ.</marginalia>
stitate, immediatè sequatur illud, Seruando Clau-
suram per Ordinis Constitutiones Ordinati. Quod
quidem non esse improbabile affirmat præfatus
scriptor citato Cap. 5. nu. 16. & probari vlteriùs
potest ex Formula professionis Fratrum laico-
rum Ordinis Minimorum, in qua post substan-
tialia vota sic additur? & vlteriùs promitto fideli-<marginalia>Fratrum|laicorum|Minimo-|rum.</marginalia>
tatem eidem Ordini seruare, & eiusdem Ordinis E-
leemosynas fideliter exponere. Et tamen non solùm
voti solemnis rationem non habere, sed neque
simplicis, ex eo constat, quod habet idem Pater
Capite eodem nu. 116. Item in formula solemnis<marginalia>Societatis|IESV.</marginalia>
professionis in Societate habetur quod spectat
ad puerorum conditionem, quod ad solemnitatem
voti non spectare, immò nec votum qualecum-
que esse, declaratum est à Sanctissimo Fundato-
re, iuxta cuius mentem procedit Declaratio
Parte 5. Constitutionum. Cap. 3. lit. B. Iam quod
additur circa dispensationem ac commutatio-
nem, non secus ac cetera substantialia vota Religio-
nis, ex eo non conuincere ostenditur, quia negari
dispensatio & commutatio potest etiam simpli-
cibus votis, vt patet in votis simplicibus in So-
cietate post biennium emissis: & in votis quæ
post solemnem professionem emittuntur, de qui-
bus P. Pellizarius citato Cap. 1. num. 13. affirmat
habere omnimodam perpetuitatem. Illud autem
cetera substantialia, non indicat illud substantia-
le esse, sed in Ordine ad dictos effectus eodem
modo se habere. Regulatur enim verbum & ce-
tera, quod idem est ac Alia, secundùm naturam
eius, cui adiungitur, vt videri potest apud Dom.
Barbosa in Tractatu de Dictionibus. dict. 52. vnde
non est necesse vt similitudinem totalem impor-
tet. Quemadmodùm in Bulla Gregorij XIII.<marginalia>Gregorius|XIII.</marginalia>
pro Societate, quæ incipit, Quantò fructuosius.
Kalendis Februarij 1582. sic habet Pontifex: &
extra Nouitiorum numerum habiti, ac in corpus ip-
sius Societatis cooptati, illiusque meritorum ac pri-
uilegiorum, non secus atque ipsi Profeßi, ex prædictæ
Sedis dispositione participes effecti &c. Vbi in or-
dine ad effectus dictos non secus se habere præ-
fatos asseritur; cùm tamen diuersa cooptatio in
corpus Societatis inter illos sit, & in alijs dispa-
ritas. Et hæc quidem per occasionem dicta sint,
quæ & dici de alijs poterant, in quibus Auctor
idem minori cum fundamento, ex solo scilicet
professionis contextu prædictum votum solem-
ne esse contendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>976.</absatz-nummer> Iam quod ad Indias attinet, quæstio-<marginalia>Cicca Epis-|copatus Indi-|cos.</marginalia>
nem proponit Leander, & est Ordine 38. an Re-
ligiosus sui Ordinis acceptare possit Dignitates.
v. g. Episcopatus Indicos, vel Iaponienses, abs-
que præcepto Pontificis. Et respondet negatiuè,
sicut & pro Societate, ex cuius Auctoribus fun-<marginalia>Negat P.|Sancius|iuxta Lean-|drum.</marginalia>
damenta desumit. Et quidem P. Sancius Lib. 7.
in Decalogum Cap. 29. num. 67. affirmat votum
prædictum ad dignitates huiusmodi non exten-
di, quia illis neque honor, neque opes annexæ
sunt, sed cum oneribus paupertas adiuncta, vt il-
lis conueniat, quod à D. Paulo dictum. 1. Tim.
3. v. 1. Si quis Episcopatum desiderat, bonum opus<marginalia>1. Tim. 3. v. 1</marginalia>
desiderat. Cuius sententiam adducit P. Layman
in Quæstionibus Canonicis num. 192. nec reijcit.
Contrariam tamen amplectitur Leander suprà<-P>@@

<-P>secutus P. Suarium Tomo 4. de Religione, Tract.
10. lib. 6. Cap. 8. n. 25. P. Pellizarium citato Cap.
5. n. 263. & probans Tum quia votum generali-
ter factum est, ac proinde generaliter est intelli-
gendum. Tum etiam quia in casu proposito nul-
la est necessitas aliter faciendi; cùm facile sit
Pontifiei præceptum ponere, si omnino velit vt
acceptetur. Addit P. Pellizarius id non obscurè
innui in 10. Parte Constit. lit. A. in Glossa per illa<marginalia>Declaratio|Costitutio-|num.</marginalia>
verba: Nec tamen in Patriarchatu, & Episcopati-
bus Æthiopiæ admittendis resisti potuerit. Quod est
dicere, etiam in ijs, quantùm est ex parte Socie-
tatis, resistendum esse. Sic prædicti. Et hoc vlti-
mum etiam ex P. Suario.</P>
<P>  <absatz-nummer>977.</absatz-nummer> Et mihi P. Suarij sententia non solùm<marginalia>P. Suarij|sententia|præfertur.</marginalia>
omninò verosimilis, sed certa est. Et quidem
Quæstio proposita de sola acceptatione proce-
dit, vnde quod ad prætensionem attinet, videtur
quasi indubitabile supponi à prædictis Scripto-
ribus, & ex eo argui contra sententiam potest,
quæ P. Sancio tribuitur: Nam si acceptare licet,
etiam & prætendere. Patet, quia in prætensio-
ne nec honor, nec opes ambiuntur, sed labores,
& egestas, quas propter Deum desiderare &
quærere modis decentibus, non solùm licitum,
sed & laudabile ac gloriosum est. Et ita D. Gre-
gorius 1. p. Pastor. Cap. 8. circa horum allatum
D. Pauli ita scribit: Tunc laudabile fuit Episcopa-<marginalia>Episcopatus|quæsitio|quando lau-|dabilis,</marginalia>
tum quærere, quando per hunc dubium non erat
quempiam ad supplicia grauiora peruenire, & cùm
qui plebibus præerat, primus ad martyrium duceba-
tur. Sic S. Doctor. Ex ijs vnus nostris tempori-
bus P. Apollinaris de Almeida Episcopus Nicæ-
nus Æthiopiam missus pro sigillo habuit IESV
nomen, & Epigraphen: Dedisti eum escam popu-<marginalia>P. Apolli-|naris de|Almeida|Episcopi|Nicæni|martyrium.</marginalia>
lis Æthiopum inter expiandum Catholicos à Schi-
maticis deprehensus; canis instar tractatus, in
exilium destinatus, ex arbore suspensus, & semi
viuus lapidatus, cum duobus socijs P. Hyacintho
Francisci, & P. Francisco Rodriquez: quorum
cadauera feris obiecta; sed illæ ea innoxia reli-
quêre. Sic P. Ioannes Nadasi in Anno dierum me-
morabilium die 14. Iunij 1658. Quibus tamen
non obstantibus, procuratio illicita est, cùm sit
nemo, qui circa id vel leuiter dubitarit.</P>
<P>  <absatz-nummer>978.</absatz-nummer> Et quidem non sine inconuenientibus
magnis id accideret, si portam huiusmodi con-
tingeret aperiri: non enim verus gloriæ Dei, &
animarum zelus ad sic agendum permoueret,
qui veræ charitatis cùm fructus sit, eius genui-
nam & nobilem sapit originem, & ita Prælato-
rum directioni subiectus. Pro quo egregiè Theo-
didactus scriptor de Imitatione Christi lib. 3. cap. 5.<marginalia>Auctor Ope-|ris de imita-|tione Chri-|sti.</marginalia>
vbi illud: Magna res est amor. Amor IESV nobilis
ad magna operanda impellit. Amans volat, currit,
& lætatur, liber est, & non tenetur: pro quo &
alia. Et cùm talis sit, audi quid vltra: Est amor
subiectus & obediens Prælatis. Sic ille. Cùm er-<marginalia>Verus zelus|Prælatis|subiectus.</marginalia>
go verus zelus, nobilis inquam charitatis proles,
non esset, ex indiscreto, & Prælatis non subiecto
& obediente, quid non possit absurdum & in-
faustum pertimeri? & verò si gloriæ Dei, si ani-
marum zelus stimulat, petatur Missio, ad illas
enim meliùs vinculo Episcopali soluti possunt
attendere, quàm illo adstricti, vnde viri sancti-
tate & sapientia insignes in Societate, & Ope-
rarij egregij, eo titulo à se Episcopalem dignita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0376.jpg/>
@@1@<SE376>Circa votum non ambiendi Prælaturas &c. 361
<duolan 2><-P>tem oblatam repulerunt, pro quo non rara in hi-
storijs nostris exempla succurrunt. Et prædicta
quidem in Forma Instituti luculenter expressa,
vt habetur in prima Bulla confirmationis à Pau-
lo Tertio, sic enim ibi; Curetque primò Deum,<marginalia>Bulla Pauli|Tertij pro|Societate.</marginalia>
deinde huius sui instituti rationem, quæ via quædam
est ad illum, semper ante oculos habere, & finem
hunc sibi à Deo propositum totis viribus assequi: v-
nusquisque tamen secundùm gratiam sibi à spiritu
sancto subministratam, & vocationis suæ, pro-
prium gradum, ne quis fortè zelo vtatur, sed non
secundùm scientiam. Cuius proprij cuiusque gradus
iudicium, & officiorum discretio ac distributio tota
sit in manu Præpositi, seu Prælati per nos eligen-
di, vt congruus ordo seruetur in omni benè insti-
tuta Communitate necessarius. Sic ibi. Iuxta quæ
zelus, vt secundùm scientiam sit, Prælatorum
est directione & dispositione prouida temperan-
dus.</P>
<P>  <absatz-nummer>979.</absatz-nummer> Iam quod ad acceptationem attinet,<marginalia>P. Sancio|sententiam|Leander|attribuit,|quam non|tenet ille.</marginalia>
sententia à Leandro attributa P. Sancio ab illius
est prorsus mente peregrina. Et Leander qui-
dem ita scribit: Affirmat Sanchez, (loquendo de
voto simili suæ Societatis) lib. 7. &c. dicens votum
hoc non ambiendi Prælaturas aut Dignitates extra
Ordinem, intelligendum esse de ijs tantùm Dignita-
tibus, quibus honor & opes annexæ sunt, non item
de Episcopatibus Æthiopiæ &c. Audiendus iam P.
Sancius sic locutus: In Societate IESV nequit<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
Generalis electioni de se factæ in Episcopatum con-
sentire absque licentia Societatis, quam ipsa mini-
mè præstabit, sicut nec Generalis quando aliquis
ex particularibus eligitur, nisi compellat præcep-
tum Pontificis: vt habetur 9. part. Constit. Cap. 4.
§. 5. & Cap. 5. §. 6. fin. Quod tamen intelligen-
dum est quantùm ad eos Episcopatus, quibus honor
& opes conectuntur: quippe ad acceptandos his de-
stitutos &c. posset Præpositus Generalis Societatis
licentiam concedere, vbi acceptare referret multùm
ad Dei obsequium &c. Iuxta quæ qualis fuerit
huius Scriptoris mens satis dilucidè apparet. Et
titulus quidem Quæstionis an id stare posset si-
ne præcepto Pontificis, vt vidimus num. 976.
speciatim inquirit, cui respondens P. Leander
merito dicere potuit, vt reuera dixit: Affirmat
Sanchez, quandoquidem sufficere affirmat li-
centiam Generalis. Dicere autem, vt dixisse vi-
dimus, votum ambiendi Dignitates extra Ordi-
nem non esse de Episcopatibus prædictis acci-
piendum; iuxta præfati Patris sententiam, contra
illius est mentem ita apertè vt ampliori non sit
opus probatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>980.</absatz-nummer> Quod verò neque licentiam possit<marginalia>Generalem|non posse|licentiam|præstare.</marginalia>
concedere Generalis, vt P. Sancius existimat,
iam ex illius fundamento remanet comproba-
tum. Nam ex eo fieret neque ad prætensionem
votum dictum extendi, quod nullus asseruit,
neque asserere, nisi temerariè, possit. Faciunt
etiam pro eo, quæ ex P. Suario adducta sunt, ex
quo duo alij Scriptores, nihil addentes positio-
nem dictam roborarunt. Circa id autem quod ex
Declaratione Constitutionis adductum est, id ad-
dendum, quod sequitur; & videtur expositione
aliqua indigere: De hoc auxilio ad opus illud Æ-<marginalia>Declaratio|Constitut.</marginalia>
thiopiæ, & alia similia, cùm resistendi modus de-
esset, cogitatum est. Non tamen obligatur Societas ad
hoc munus suscipiendum quandocumque alicui ex ea<-P>@@

<-P>Episcopatus esset admittendus: immò libera manet
vt id oneris & relinquere & assumere poßit, vbi mul-
tùm referre ad Dei obsequium iudicaret. Sic ibi.
Iuxta quæ circa Patriarchatum Æthiopiæ de-
fuit modus resistendi. Et consequenter circa E-
piscopos suffraganeos: res enim adeò conue-
niens Pontifici visa est, vt resistentia indecora,
& indigna videretur. Cùm alias generaliùs lo-
quendo non sit obligatio positiuè resistendi, sed
non præbendi consensum, dum Pontificis præ-
ceptum sub reatu culpæ obligans non est inti-
matum, vt colligitur ex Cap, 4. §. 5. & Cap. 5.
§. 6. lib. 9. Constitutionum. Et Societas etiam po-
tuerit circa hoc, sicut & circa plura alia in Con-
stitutionibus habita, quod sibi bene visum ad Dei
gloriam, disponere, sua vtens amplissima pote-
state. Ex eo autem quòd resistendi modus de-
fuit, probari posirio præmissa potest, quia resi-
stentia non solùm esse non potuit respectu aut
ex parte Generalis, sed etiam Societatis, quæ si
potuisset, restitisset: ergo quod ad hoc spectat,
non est Generali concessum, quia cùm negotium
istud ad suam spectare prouidentiam declaraue-
rit, & nihil de concessione facta Generali indica-
tum sit, non est verosimile vllum fundamentum
ad illam adstruendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>981.</absatz-nummer> Quod autem cogitatum dicitur de hoc<marginalia>Circa sen-|sum Decla-|rationis|excursio.</marginalia>
auxilio ad opus illud Æthiopiæ & similia, cùm
resistendi modus deesset, pro eodem facit: si-
gnificatur enim resistendum, cùm modus resi-
stendi non defuerit, idque à tota Societate, vn-
de, & à Generali, vt est compertum. Auxi-
lium enim, de quo agitur, est cooperatio ad
conuersionem, eos exhibendo Ministros, quos
Pontificia Sedes Episcopali dignitate decoratos
ad illud voluerit destinare. Quod sequitur de
munere, ad quod non obligata manet Societas,
quando alicui ex ea Episcopatus esset admitten-
dus, non adeò facilem habet intellectum. Quod
enim munus illud? & quidem cùm addatur par-
ticula tamen & pronomen hoc, significatur non
obscurè de aliquo agi munere, de quo sermo
immediatè præcessisset: cùm tamen nullum ap-
pareat tale. Neque enim dici potest munus cura
illa circa auxilium per Ministrorum exhibitio-
nem, cùm & aliàs dicatur versari circa admit-
tendum ad Episcopatum. Si autem munus pro
Episcopali sumatur officio, cùm & officium iu-
xta Latinam proprietatem munus etiam dicatur;
non videtur consentaneus, quia de munere agi-
tur, quod Societas onus reputat, quod relinque-
re aut assumere potest: cùm tamen Societas Epi-
scopatum non accipiat, & si quis ex ea electus
à Pontifice fuerit, id non valeat repudiare. Di-
cendum nihilominùs videtur de Episcopali mu-
nere seu officio esse sermonem, nec. iam de Pa-
triarchatu Æthiopiæ & Episcopis pro illa agi,
de quibus sermo præcesserat, sed generaliùs de
Episcopali dignitate, vt Declaratio respondeat
Textui Constitutionis, vnde sic illa: Conside-<marginalia>Declaratio-|nis tenor.</marginalia>
rando quàm instanter, quamque multis rationibus
curatum sit vt aliqui de nostra Societate varios Epi-
scopatus sumerent: cumque in multis obuiam itum
sit &c. Vult ergo Societas vt non quotiescum-
que aliquis ex ea electus Episcopus admitten-
dus est, ad id ille suscipiendum teneatur, cùm
possit se merè negatiuè habere, quia licet ele-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0377.jpg/>
@@1@<SE377>362 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>cto sit impositum præceptum, non tamen ipsi
Societati, & hoc est onus relinquere. Quod non
rarò accidere potest, quando scilicet ad instan-
tiam Principum aliquos eligi contingat, in quo-
rum electione nshil, quod ad specialem Dei glo-
riam conferat, Societas deprehendit. Immò et-
iamsi præceptum electo impositum sit, poterit illa
resistere, & efficaciter, modestè tamen vrgere, vt
præceptum reuocetur. Si verò id accidat, quod in
Declaratione dicitur, electionem scilicet multùm
referre ad Dei obsequium, tunc Societas munus
& onus assumere potest beneuola & grata ap-
probatione; in eo beneficium ipsi â Sede Apo-
stolica impensum recognoscens.</P>
<P>  <absatz-nummer>982.</absatz-nummer> Talis fuit electio primi Æthiopiæ Pa-<marginalia>De electione|primi Pa|triarchæ.</marginalia>
triarchæ P. Ioannis Nunnij Barreti, & duorum
Episcoporum P. Andreæ de Ouiedo, qui Pa-
triarchæ successit, & P. Melchioris Cerneri,
pro quibus consulenda Historia Societatis, & To-
mus 1. Virorum illorum illustrium P. Eusebij
Nieremberg in vita dicti Patriarchæ §. 3. Talis<marginalia>De creatione|Eminentissi|mi Cardin.|Nidhardi.</marginalia>
etiam promotio & creatio Eminentissimi Cardi-
nalis Euerardi Nidhardi Archiepiscopi Edessani,
priùs Inquisitoris Generalis in Hispania. Sex-
uiri in Regnorum administratione, è Consilio
Status, ac Serenissimæ Mariæ Annæ Reginæ à
Sacro conscientiæ tribunali, modò etiam Ordi-
narij Oratoris apud Pontificem. Oportuit enim
eximia illa ornamenta virtutum, quæ aliqui in-
auditis & execrandis calumnijs & vexationibus
obfuscare tentarunt, ad magna Dei obsequia,
Hispaniæ commoda, Societatis decus, & totius
Ecclesiæ vtilitatem, sublimi in vertice colloca-
ri; diuina disponente prouidentia, vt in sublimio-
ri Orbis Theatro qualis fuerit appareat, qui in
eo talis omnium incurrit in oculos, vt ipsius vir-
tutis viuum simulacrum in eo resplendens vi-
deatur: & illi quidem maiora sunt qui auguren-
tur plurimi, quibus ego non ausim accedere, ne
falsum succedat augurium, illud certum, pro eo
suppetere merita, & alia diuinæ prouidentiæ
relinquenda, Bonus augur P. Ioannes Baptista
Borgisechus lib. 3. Epigrammatum, qui 152. Car-
dinalis Iulij Rospigliosi prosecutus encomia, sic
illud claudit:</P>
<negEZ>Quod superest Romana sagax prænuntiat Aula;<marginalia>P Borgi-|sechus.</marginalia>
Tam benè dum sceptrum stectit Ethrusca ma-
nus,</negEZ>
<P>Vidimus enim eum ex Iulio Clementem IX.<marginalia>Pee&#x0308;tarum|vaticinia|vt accipien-|da. Ex qui-|bus aliqua.</marginalia>
Ego non ita sagax à prænuntiationibus tempe-
ro, cui securiùs promiserim meritorum subli-
miorem coronam non iudicio hominum, sed
æquissimi eorum æstimatoris post felicem vitæ
cursum redhibendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>983.</absatz-nummer> Sunt apud citatum Scriptorem Vatici-
nia alia Cardinalibus consecrata, quæ licet pro
voto non successerint, illaudabilia non sunt, in
illis enim non tam futura firmantur, quàm desi-
deria meritis consonantia promuntur. Sic illud
Cardinali Roccio, cuius Stemma rubens race-
mus.</P>
<shi>Vua rubens fundit roseos calcata liquores.
  A te (vaticinor) purpura sacra fluet.</shi>
<P>Lib. eodem 18.</P>
<P>Illud item Cardinali Lantes, qui tres aquilas in
Stemmate præfert:</P>@@

<shi>Tergeminæ Imperium Romana in Sede Coronæ,
Quis, Marcelle, mihi præmonuisse neget?</shi>
<P>Est 24. videndum & 39. & 158. Vt & pro Emi-
nentissimo & Excellentissimo Euerardo tale ali-
quid otiantis alicuius possit vena fecunda conte-
xere, quæ vt certò vaticinari possum, non deerit;<marginalia>Quæ carmi-|na præfe-|rea$unclearda.|Iob 35. v 10.|Ezech 2.|v. 10.|P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
mihi enim pro alijs oportet solicitum esse carmi-
nibus, de quibus Iob. 35. v. 10. Qui dedit carmina
in nocte, & Ezech. 2. v. 10. Vbi libro in quo scri-
ptæ erant lamentationes & carmen, & væ.  Et pro
loco Iob videndus P. Gaspar Sancius, qui luculen-
ter ostendit agi ibi de diuinis beneficijs recolen-
dis, & pro illis eorum Auctori reddendis: pro quo
nocturnum est tempus alijs opportunius, vt Scri-
ptura Sacra varijs in locis attestatur. Et verò id
senibus præ alijs videtur insinuari, quibus humidi
radicalis tenuitas, multùm de somno decerpit, vt
sic Deo vacare plus possint, & eius beneficia ad-
iunctis ex imo cordis præconijs, memorari. Ad
quod & possunt lamentationes & væ aduocari non
incongruè, nam & dolendum de indigno eorum
vsu, & præsertim de beneficio Passionis Domi-
ni, cui meritò adiunctum væ Threnor. 5. v. 16.<marginalia>Væ, vt con-|gruat me-|moriæ Pas-|sionis.|Thren. 5.|v. 16|Christus co-|rona cadent|in illa.|Exod. 32.|v. 28.|Deut. 2. v.|16.|Cadere pro|mori.</marginalia>
Cecidit Corona capitis nostri: væ, nobis quia pecca-
uimus. Nam Corona nostra Christus Isai. 268.
25. & erit Dominus corona gloriæ; quæ in Passio-
ne cecidit, nam & mori cadere est, nullus enim
moriens stat. Vnde & cadere pro mori frequens
in Scriptura. Exodi 32. v. 28. Cecideruntque in
die illa quasi viginti tria millia hominum Deut. 2.
v. 16. Postquàm autem vniuersi ceciderunt pugnato-
res & sæpissimè alibi. In huius ergo incompara-
bilis beneficij consideratione. Væ nobis quia pec-
cauimus, meritò dicendum, cui adeò ingrati su-
mus deprehensi. Vel iterandum Væ, quia peccatis
nostris caussam dedimus Passioni, sic enim & in
suis Lamentationibus qui suprà Threnor. 4. v.<marginalia>Thren. 4.|v, 20.</marginalia>
20. Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est
in peccatis nostris. Quàm hæc profundæ, teneræ,
& lacrymabili considerationi conuenientia fo-
menta pro omnibus digna statibus, sexibus, æta-
tibus, & momentis! Vt non multùm exigatur<marginalia>Vtilis admo-|nitie circa|mortem.</marginalia>
à senibus, si noctis ampliora ipsis spatia, eo se via-
tico studeant ad itinera æternitatis comparare.
Lamentabitur quidem, sed & cantabit vacans co-
ràm latione viator; coram illo inquam, de quo
Christus Matth. 24. v. 43. Si sciret pater familias<marginalia>Matth. 24.|v. 43.|D. Hilar.</marginalia>
qua hora fur venturus esset, vigilaret vtique. Vbi
D. Hilarius furem, ait, esse ostendit zabulum, ad de-
trahenda spolia peruigilem, &c. Coràm illo vacuus
cantabit viator, non meritis, sed terrenis affecti-
bus: sic enim multos scimus in morte cecinisse,
de quo aliàs à Nobis dictum. Neque locus iste<marginalia>In Epitha-|lamio. Tit.|au. 159.</marginalia>
homilias admittit, licet nonnihil pro moribus
mysticè instruendis aliquando inseruisse in Scrip-
tore iam noto ex dictis non debet lectorum pie-
tas fastidire.</P>
<P>  <absatz-nummer>984.</absatz-nummer> Inter hæc oblatum breue Epigramma
pro Eminentissimo Euerardo, quod non viden-
dum scriptionis huius luce, ad quam tendit, esse
priuandum, sic enim illud.</P>
<shi>Romam Euerardus, regno protrusus Ibero.<marginalia>Epigramma|pro Emi-|nentiss.|Euerardo.</marginalia>
  Venit, & inuênit maius in Vrbe decus.
Infula Cardineo decorat splendore micantem,
  Oratoris honos, vox populi, ipsa Dei.
Sic ad summa volans, cur non & summa te-
    nebit.</shi></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0378.jpg/>
@@1@<SE378>Circa votum non ambiendi Prælaturas. 363
<duolan 2><P>  Si cura est summâ de probitate probis? Veris-<marginalia>Seneca.</marginalia>
simum hic illud Senecæ, si vspiam aliàs lib.
14. Epist. 91. Sæpè maiori fortunæ locum fecit in-
iuria: multa ceciderunt, vt altius surgerent, &
in maius. Sic ille inter alia sanè pulcherrima. Vbi<marginalia>Serenissimæ|Reginæ va-|ticinium.</marginalia>
& vaticinium illud Serenissimæ Reginæ nostræ
impletum: Abi nunc (sic ipsa ad suæ conscientiæ
ab ipsis pænè incunabulis directorem) Spero enim
Deum & meæ auctoritati, & tuæ innocentiæ consul-
turum. Ipsa dixit, & factum est, & fiet, quod
ad fortunæ cumulum expectatur. Super omnia
Deus, & eo iuuante iam ad alia.</P>
<Z><A+1>Vsus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>985.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Icet vsus ad multa extendi possit, de<marginalia>Archiepis-|copus accepto|Pallio, an in|aliena Di&#x0153;-|cesi exercere|Episcopalia|munera|queat.</marginalia>
illo tantùm hoc agendum loco, qui in
Canonibus Sacris occurrit, est enim in illis spe-
cialis Titulus vsu pallij, scilicet 8. lib. 1. Decreta-
lium. Circa quem occurrit hoc ipso tempore.
quo hæc scribo, difficultas, an scilicet Archiepis-
copus hospes, qui iam recepit Pallium, possit de
licentia Metropolitani, in cuius versatur Di&#x0153;-
cesi, Pontificalia exercere. Et visum quibusdam
id non licere, pro quo nihil vidi proferri, quod<marginalia>Quid vt|non possit|videatur|probare.</marginalia>
vrgeat, potest tamen allegari Cap. Ex tuarum
vnde suprà, vbi videtur supponi Ordines ab Ar-
chiepiscopo non posse conferri, vbicumque illi
conferendi sint, sine vsu Pallij. Et quidem quòd
extra Prouinciæ Ecclesias non liceat, absolutè,
in primo fuerat Capite præmissum, & in citato
habetur expressè, sicut & in Pontificali. Et in
Cæremoniali Episcoporum lib. 2. Cap. 16. & cùm
aliàs in Ordinum collatione Pallium adhiben-
dum sit, de primo ad vltimum videtur euinci il-
licitam futuram Ordinum collationem, neque
posse Metropolitanum licentiam pro illis impar-
tiri. Audiendus iam Innocentius Tertius Ar-
chiepiscopo Hispano scribens, improbata consue-
tudine, quæ in ipsa inualuerat, vt Archiepiscopi<marginalia>Cap. Ex|tuarum de|vsu pallij.</marginalia>
Pallio extra Prouinciam vterentur, sic enim ille:
Nos tamen de speciali gratia indulgemus tibi, vt si
neceßitate aliqua præpeditus ad Ecclesiam tibi sub-
iectam accedere fortè nequiueris pro consecrandis
suffraganeis tuis, vel Clericis ordinandis; & ad Ec-
clesiam alienam propter hoc te contigerit declinare;
dummodò is, ad quem Ecclesia pertinet, id permit-
tat, vtendi Pallio in iam dictis casibus liberam habeas
facultatem. Sic Pontifex. Iuxta quod videtur
negatiua positio firmari: nam vti specialis gra-
tia confertur dicto Archiepiscopo facultas me-
morata, quæ quidem necessaria non esset, si pos-
sent sine Pallio munia præfata exerceri, permit-
tente Di&#x0153;cesano, à quo erat necessariò petenda
licentia, sicut necessarium asseritur, vsu Pallij, vt
vidimus, impertito. Et ideò inter celebritates,
in quibus vsus talis conceditur, numerantur à
Glossa in citatum Cap. 4. Verb. Ad honorem Or-
dinationes Clericorum, & Consecrationes Epis-
coporum.<marginalia>Fundamen-|tum allatum|improbatur</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>986.</absatz-nummer> Sed hoc equidem satis est infirmum fun-
damentum, cùm facilis sit & obuia responsio,
Compostellano scilicet Archiepiscopo eam con-
cessam gratiam, non quòd omnino iuxta Sacros
Canones necessarium esset quod est ab illo po-
stulatum, stante Metropolitani beneplacito, sed
quia ad maiorem decentiam & auctoritatem id<-P>@@

<-P>conducere iudicauit, cùm aliàs consuetudo illa
in Hispania vigeret amplissimi vsus, quæ est à
Pontifice vt irrationabilis reprobata. Id quod
ex ipsius Capitis tenore habetur manifestum, sic
enim ibi: Et tibi pro Ecclesiæ tuæ negotijs frequen-<marginalia>Cap. Ex|tuarum.</marginalia>
ter extra tuam prouinciam commoranti verecundum
sit absque Pallio ministrare, (cùm consuetudo sit in
Hispania generalis, quòd Archiepiscopi extra suas
prouincias Pallio indifferenter vtantur) vt extra
tuam prouinciam vti Pallio valeas indulgeri tibi à
Sede Apustolica postulasti. Hæc ibi. Iuxta quæ
apparet clarissimè gratiam à Pontifice non ex eo
postulatam, quòd sine illa stare vsus Pontifica-
lis non posset, permittente Di&#x0153;cesano, sed quòd
verecundum esset dicto Archiepiscopo sine Pal-
lio ministrare. Vnde ex hoc Textu tantùm ab-
est vt positio queat negatiua firmari, vt opposita
potiùs ex illo manifestè deduci videatur: Vnde
& hæc prima pro illa potest esse probatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>987.</absatz-nummer> Neque dici potest concessionem præ-<marginalia>Obiectio|quædam|enodata ex|limitatione|ad subditos.</marginalia>
fatam tantùm extendi ad Clericos propriæ Ec-
clesiæ, vt ex contextu constat ibi: Suffraganeis
tuis, vel Clericis. Quod enim de necessaria per-
missione Di&#x0153;cesani dicitur, non refertur tan-
tùm ad vsum Pallij, sed ad Pontificalem admi-
nistrationem: ex eo etenim quòd Pallio vtatur
hospes, offendi ille nequit, bene tamen quòd si-
ne eius permissione munia Pontificalia exerceat:
vnde stante concessione pro vsu Pallij ad præ-
fata munia, non maiorem habebit difficultatem
in permissione, quàm si illa essent sine Pallio
peragenda. Quid enim incommodi Di&#x0153;cesano
accrescit ex eo quòd hospes Archiepiscopus Pal-
lio vtatur, concedente id Pontifice; præsertim
si Di&#x0153;cesanus Archiepiscopus non sit? Sed hoc
nullius videtur esse momenti. Licet enim de-
mus ita esse, vt erga solos subditos vsus Pallij
possit adhiberi, vt intelligatur illa, quam erga
ipsos habet, plenitudo potestatis; hoc non tol-
lit ampliorem concessionem erga alios sine vsu
Pallij; quia erga proprios subditos stare poterat
vt vidimus, cum Di&#x0153;cesani permissu; ex quo
& concessio pro alijs redditur innegabilis: quos
quidem sua in Ecclesia assistens ordinare poterat
cum Dimissorijs Di&#x0153;cesani: ergo & in illius
Di&#x0153;cesi existens, quia licet in propria Pallio vte-
retur, non ideò esset quòd circa alienos plenitu-
dinem potestatis exerceret, cùm reuera subditi
non sint; vnde extra illam idem potest cum si-
mili commissione. Demus enim Archiepisco-<marginalia>Notanda|doctrinæ.</marginalia>
pum in propria existentem Ecclesia Ordines
conferre tantùm extraneis cum Di&#x0153;cesanorum
Reuerendis. Tunc quidem Pallio vtetur. Sed
quo pacto id stare queat, cùm erga illos non ha-
beat potestatis plenitudinem? Dicendum equi-
dem videtur id reuera non vt Archiepiscopum
præstare ob rationem dictam, quantùm ad forma-
lem rationem attinet: gaudere tamen priuilegio
peculiaris ornamenti, ne in administratione il-
lius Sacramenti diuersitas videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>988.</absatz-nummer> Prætereà Archiepiscopus in aliena Di&#x0153;-<marginalia>Amplior|probatio.</marginalia>
cesi cum beneplacito Di&#x0153;cesani sine Pallio po-
test absolutè celebrare: ergo & Ordines eo stan-
te conferre. Assumptum constat ex Cap. Quia<marginalia>Cap. Quia|nos eodem.|tt.</marginalia>
nos eodem tt. vbi ita Honorius Tertius: Inquisi-
tioni tuæ taliter respondemus, quòd tam in tua, quàm
in aliena Di&#x0153;cesi potes sine Pallio & Sandalijs cele-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0379.jpg/>
@@1@<SE379>364 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>brare. Sic ille. Vbi quod de aliena Di&#x0153;cesi di-
citur, cum ea est limitatione accipiendum, quam
Sacri Canones vno ore præscribunt, de consen-
su scilicet Di&#x0153;cesani, vt obseruauit Glossa Verb.<marginalia>Glossa.</marginalia>
In aliena, vbi addit quòd Di&#x0153;cesanus debet illum
inuitare: ad celebrandum inquam, & cum ea ge-
neralitate, quæ ipsi competit, quia celebratio
absolutè proponitur, & nulla pro eo limitatio ad-
hibita, vnde non est ad solam Missarum celebra-
tionem coarctandum. Vnde & Glossa citato loco
sic ait: In aliena, de licentia Di&#x0153;cesani Episcopi,
aliàs non: quia non debet ponere manum in messem
alienam vt 6. q. 3. Cap. Scriptum. Sic Glossa. Per
simplicem autem Missæ celebrationem non po-
nitur manus in messem alienam: vnde licentia
ad id se potest extendere, & ita ad Ordines, &
alia erga Di&#x0153;cesani subditos peragenda, prædi-
cando scilicet, consecrando Virgines, confir-
mando, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>989.</absatz-nummer> Pro eodem est Cap. Nullus Primas 9.<marginalia>Roboratur|positio ex Ca-|none alio.</marginalia>
q. 2. vbi ex D. Callisto Epistola 2. sic habetur:
Nullus Primas, nullus Metropolitanus, nullusque re-
liquorum Episcoporum, alterius adeat ciuitatem &c.<marginalia>C. Nullus|Primas.</marginalia>
nisi vocatus ab eo, cuius iuris esse dignoscitur, aut
quidquam ibi disponat, vel ordinet, aut iudicet, si
sui gradus honore potiri voluerit. Hæc ibi. Iuxta
quæ Archiepiscopus inuitatus ordinare potest, &
in eo atque alijs suo potiri gradu. De ordinatio-
ne enim Sacramentali agi perspicuum est ex se-
quentibus, sic enim Pontifex: Quia sicut Ordina-
ti,, ita eis & iudicatio, & aliarum rerum dispositio
prohibetur, & ita vt certum accepit Glossa red-
dens rationem cur iudicare maius quidquàm or-
dinare proferatur, ex eo scilicet quòd solus potest
ordinare, sed non solus iudicare ad depositionem. 15.
q. 7. Cap. Si autem, vbi dici potest in Metropoli-
tano non esse difficultatem, quia Pallio vti per
Prouinciam potest, vt excitatis Capitibus habe-
tur manifestum. Sed contra hoc est hoc loco non
agi tantùm de proprio Metropolitano, sed gene-
raliter quicumque ille sit, vt conuincitur ex eo
quòd de Episcopis dicitur, vt scilicet nullus alte-
rius adeat ciuitatem, quæ prohibitio supra om-
nes ibi commemoratos cadit, vnde non est habi-
ta ratio superioritatis. Præterquàm quòd si de
proprio Metropolitano esset sermo, non erat ne-
cessarium addi dictionem Nullus, cùm sine illa
sensus decisionis plenè consisteret, vt est com-
pertum. Addita ergo cùm fuerit, plus est pro-
culdubio indicatum, iuxta vim significationis il-
lius, & vniuersalitatem, quam importat: aliàs er-
randi occasio fuisset exhibita, dum de omnibus
accipiendum proponitur, quod tamen est so-
lummodò ad particulares Præsules aduocandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>990.</absatz-nummer> Deinde eamdem caussam promouet di-<marginalia>Vlterior iu-|ridica proba-|tio.</marginalia>
spositio Capitis Episcopi vel Presbyteri 7. q. 1.
quæ est Concilij Carthaginensis 4. Cap. 33. vbi ita
dicitur: Episcopi, vel Presbyteri, si caussa visitandi<marginalia>Cap. Epis-|copi. 7. q. 1.</marginalia>
ad Ecclesiam alterius Episcopi venerint, in gradu
suo suscipiantur, & tam ad verbum faciendum, quàm
ad oblationem consecrandam inuitentur. Hæc ibi.
Nec dubitari potest Episcoporum nomine etiam
Metropolitanos venire, qui & suscipiendi sunt.
& in suo quidem gradu, vt scilicet tamquàm
Metropolitani tractentur, & quod est sui mune-
ris proprium exerceri non permittantur modò,
sed ad illud inuitentur: in particulari autem præ-<-P>@@

<-P>dicatio exprimitur, & Missæ celebratio, quæ
scilicet in suo gradu ipsis competit, vnde & illa,
in qua Ordines conferuntur. Neque enim Me-
tropolitani deterioris esse conditionis debent,
quàm Episcopi, quibus dicta permittuntur, iam
enim suo in gradu non susciperentur, contra Ca-
nonicam sanctionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>991.</absatz-nummer> Idem autem colligi non aliter potest ex<marginalia>Alia insu-|per.</marginalia>
Cap. Nullum Episcoporum. 9. q. 2. vbi sic ex Con-
cilio Antiocheno Cap. 13. Nullum Episcoporum<marginalia>Cap. Nul-|lum Epis-|coporum.</marginalia>
audere debere ex alia prouincia ad aliam transitum
facere, & ordinare aliquos in Ecclesijs, aut proferre
ad Sacrum ministerium. Nec ab alijs illuc trahatur
Episcopis, nisi fortè per litteras rogatus abierit, non
solùm à Metropolitano, sed & ab his, qui cum eo
sunt, omnibus eiusdem prouinciæ Episcopis. Hæc
ibi. Iuxta quæ solis Episcopis suffraganeis ne-
cessitas abeundi cum licentia Metropolitani, &
aliorum Episcoporum imponitur: pro ipsis au-
tem Metropolitanis prohibitio nulla, vnde & ab-
ire rogati possunt, & Ordines conferre, quod
constat sine Pallio faciendum, cùm extra pro-
uinciam sit futurus. Et quidem quod de inuita-
tione ab omnibes dictis asseritur, ita intelligit
Glossa, vt in arduis negotijs sic debeat fieri, nam
aliter sufficit voluntas Episcopi. Sic illa Verb. A
Metropolitano. Ex quo fit Metropolitanum ipsum
potiori iure posse inuitatum accurrere, etiamsi
arduum negotium non occurrat, præsertim in
mensibus à Iure concessis.</P>
<P>  <absatz-nummer>992.</absatz-nummer> Et hæc quidem satis verosimilia sunt, vt<marginalia>Conclusio|cum adhor-|tatione, pro|mutua pa-|ce, & vr-|banitate.</marginalia>
meritò Archiepiscopis hospitibus possit obse-
quium istud impendi, verisimilitudo enim pro
lege est, vt diximus. nu. 106. & Sacri Canones
obsequia dicta erga hospites Epicopos adeò com-
mendent; pro quo & est Cap. 4. lib. 1. Cæremonia-
lis Episcoporum. Et quisquis circa hoc defectus
interuenerit, non sine populi scandalo accidet, &
diuturnas poterit parere simultates, à quibus ijs,
qui lux sunt mundi, populorum specula, & for-
mandorum morum supremi in Ecclesia Magistri,<marginalia>Cap. Præci-|pimus.</marginalia>
penitus abstinendum in Cap. Præcipimus 91. dist.
ex Innocentio Secundo sic habetur: Præcipimus
vt Episcopi ad solum Deum, & salutem populi ha-
bentes respectum, omni tepiditate semota, ad pacem
firmiter tenendam mutuum sibi consilium & auxi-
lium præbeant: neque hoc alicuius amore vel odio
prætermittant. Quòd si quis in hoc Dei opere tepi-
dus inuentus fuerit, damnum propriæ dignitatis in-<marginalia>Pax Dei opus|per excel-|lentiam.</marginalia>
currat. Hæc ibi. Et verò non sine mysterio, pa-
cis accuratio opus Dei à Pontifice dictum, est
enim per excellentiam tale, de quo accipiendum
venit Habacuc illud Cap. 3. num. 1. Domine opus<marginalia>Habacuc 3.|v. 1.</marginalia>
tuum: expositionem capiens ex sequentibus:
In medio annorum viuifica illud. Ibidem. Vbi no-<marginalia>Vide P. San-|cium ibi.</marginalia>
tissima lectio Septuaginta Interpretum: In medio
duorum animalium cognoscêris. Quod ad Natiui-
tatem Christi spectare sensus confirmat Eccle-
siæ, dum illam in Sacris eius vsurpat Officijs. Fuit
autem illud opus pacis, quam & proptereà Cho-
rus cælestis militiæ decantauit, cùm dixit: Gloria
in Altißimis Deo, & in terra pax hominibus bonæ<marginalia>Lucæ 2.|v 14.</marginalia>
voluntatis. Lucæ 2. v. 14. Id quod hoc adnotasse
loco non debet superuacuum iudicari. Neque
extra chorum saltare dicendus est, qui cum cæ-
lestis militiæ choro pro pace & cantare gestit, &
verò etiam militare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0380.jpg/>
@@1@<SE380>Circa Archiepiscopum in aliena Di&#x0153;cesi. 365
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>993.</absatz-nummer> Post quæ iuuat dictis robur ex ijs adij-<marginalia>Robur addi-|tism ex Ar-|chiepiscopo|renuntiante.</marginalia>
cere, quæ Dom. Barbosa tradit Parte 1. de Officio
& potestate Episcopi Tit. 4. n. 41. vbi ex Prospero
de Augustino ait Archiepiscopum, qui renuntia-
uit loco, & non dignitati, non posse vti Pallio in
Prouincia renuntiata etiam ex consensu Archie-
piscopi, dum exercet Pontificalia, & multò mi-
nùs ex consensu suffraganeorum, ex quorum
consensu illa potest exercere. Ex quo videtur
fieri etiam ante renuntiationem tale aliquid præ-
stare posse, vt scilicet dum in aliena versatur Di&#x0153;-
cesi, Pontificalia possit sine Pallio exercere,
quandoquidem quod ad Episcopalem potestatem
pertinet, est separabile ab eo, quod Archiepisco-
palem importat dignitatem. Neque enim dici
potest in renuntiante, id accidere ex dispositione
Pontificis admittentis renuntiationem. Siqui-
dem Pontifex renuntiationem admittens nihil
addit dignitati, sed eam in eo statu relinquit,
quem illa secundùm proprium conceptum ha-
bebat, & ideò stat posse verissimè affirmari Ar-
chiepiscopum non renuntiare dignitati; quod
secus est de Pallio, quia illud, vt vidimus, signi-
ficat plenitudinem potestatis. Et ita disponitur
in Cap. Ad supplicationem de renunt. Licet dici
possit non penitus Pallio renuntiasse, quia illud
apud se seruare debet, & cum eo sepeliri, pro quo
citatus scriptor. Vide n. 999.</P>
<Z><A+1>An Indicus Archiepiscopus ante acceptum
Pallium possit Ordines conferre.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>994.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Tomo 2. Thesauri Tit. 13.<marginalia>Praxis pro|affirmatione</marginalia>
nu. 52. vbi & probatum id licere, id
quod ad praxim aduocatum in hac Limana Di&#x0153;-
cesi, Illustrissimo Prælato, & viris doctis alijs as-
sertionem præfatam amplexis. Et tunc quidem
nondum venerat ad manus meas Dom. Barbosæ
auctum opus, de quo nuper extracta doctrina,
vnde & circa præsentem difficultatem aliquid
hauriendum. Citato ergo n. 41. sic ait: Ex quo
(ex Cap. scilicet Quòd sicut 28. §. Super eo, de Elect.)<marginalia>Ex D. Bar-|bosa in-|staurata|probatio, li-|cet aliàs ad-|uersetur.</marginalia>
& tex. in Cap. Bonæ 4. in fine, de postulat. Prælat.
negatiuè decidenda videtur quæstio, de qua iam diu
vidimus dubitari, vtrùm scilicet Episcopus factus Ar-
chiepiscopus ante receptum Pallium Ordines confer-
re poßit: nam in dist. §. Super eo decidit Pontifex
quòd non tamquàm simplex Episcopus, sed tamquàm
Archiepiscopus Ordines conferre, & alia Pontifica-
lia exercere non potest: ante receptionem Pallij non
potest verè dici Archiepiscopus, vt ex tex. in Cap.
Nisi specialis, vbi Glossa Verb. Nominis, de auctor.
& vsu Pallij, Decianus Consil. 90. num. 11. lib. 1.
Genuensis d. c. 1. num. 19. Lotterius d. quæst, 22.
num. 24. At vero in d. Cap. Bonæ decidit fortius Ar-
chiepiscopum translatum in aliam Ecclesiam antiquo
Pallio vti non posse, neque sua vti potestate ante no-
uum acceptum, quod intra suam prouinciam suos sub-
ditos ordinando de plano procedit: quæ iutelliguntur
vera, cùm intendit exercere actus Ordinis Episcopa-
lis iure suo, & ex propria persona tamquàm Archie-
piscopus: secus verò si tamquàm Episcopus vice al-
terius Episcopi, qui eum inuitaret in sua Di&#x0153;cesi.
Ferretus Consil. 90. sub. n. 3. Genuensis d. c. 71. n. 18.
Lotterius d. q. 22. num. 25. & ideo hoc casu videtur
mittendum (corrige admittendum) quòd Ordines
conferre poßit ante Pallium acceptum velut Episco-<-P>@@

<-P>pus nullius Di&#x0153;cesis, & ne Archiepiscopus deterioris
conditionis sit, quàm huiusmodi Episcopus, vt aduer-
tit Rusæus. d. priuil. 21. Vers. Vnum est, & non dis-
sentit Prosper de Augustino in Additionib. ad Qua-
rantam. d. vers. 32. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>995.</absatz-nummer> Ex quibus habemus in primis quæstio-
nem præsentem iam diu vti dubiam fuisse con-
trouersam, vnde & manifestum habetur plures
fuisse partis affirmatiuæ patronos, & eos quidem
generatim loquentes, qui de Indijs id proculdu-
bio indubitanter affirmarent, ijs attentis, quæ à
Nobis sunt citato loco perpensa. Nec verò ex ad-
ductis Textibus potuit præfato Auctori opposita
decisa videri, quandoquidem illi non noui, neque
viris doctis inuisi, qui contrariam tenuerunt, &
ita inefficaces illos ad intentum iudicarunt. &
Cap. quidem Quod sicut de Elect. §. illo super eo,
illa habet verba, quibus est exacta data respon-
sio: Cùm id non tamquàm simplex Episcopus, sed
tamquàm Archiepiscopus facere videatur. Circa
quod addendum id quod §. eôdem ante prædicta
extat, sic dicente Pontifice: Multùm profecto præ-<marginalia>Vnde Tex-|tus expositio|roboretur.|quia deest|præsumptio.</marginalia>
sumit, qui antequàm impetret Pallium, Clericos Or-
dinare festinat; cùm id non tamquàm &c. Præ-
sumptio ergo est, quæ in Ordinum collatione
damnatur; vnde stante humili protestatione, &
rationabili caussa, aliter iudicandum. Rationa-
bilem autem caussam esse necessitatem, dubitari
nequit; pro quo in casu illius §. occurrit oppor-<marginalia>Cap. Quòd|sicut.</marginalia>
tuna probatio, sic enim ibi: Super eo autem quòd
in die consecrationis suæ ante quàm Missarum so-
lemnia finirentur, Acolytum ordinauit, pro tali ex-<marginalia>Et quia no-|cessitas vr-|get.</marginalia>
cessu eum corripias & castiges &c. quia consecra-
ti concelebrant principaliter celebranti, ne diuida-
tur mysterium vnitatis, non debent tunc, Ordines ce-
lebrare. Sic ibi. Circa quod Glossa post addu-
ctam Bernardi Parmensis sententiam. ita subdit:
Sed finita illa Missa, si aliam posteà celebraret, benè
posset Ordines celebrare, si neceßitas esset. Vnde di-
cit Tunc, quasi dicat: finita illa Missa posset prius<marginalia>Glossa.</marginalia>
Pallio recepto, quia mysterium diuidi non debet. Sic
Glossa. Necessitas ergo circa ista vim habet spe-
cialem, sicut & circa plura alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>996.</absatz-nummer> Iam quod ad Cap. Bonæ attinet, non<marginalia>Ex Cap. Bo-|næ memo-|riæ infirma|ostenditur|impugnatio.</marginalia>
plus momenti habet; in illo etenim, scilicet el.
2. nihil habetur præter clausulam illam finalem
circa translationem Archiepiscopi: Vinculo, quo
tenebatur, Colocensis Ecclesiæ absoluentes, ad Me-
tropolim Strigonensem transferimus, & ei licentiam
tribuimus transeundi: Pallium ei ad nomen & vsum
eiusdem Ecclesiæ transmissuri. Sic ibi. Quis au-
tem dubitat pro noua Ecclesia nouum esse Pal-
lium necessarium, quidquid de casu sit aliquo, in
quo illius non sit vsus necessarius, & necessitate
vrgente sine illo potest celebrari, & vbi ratio in
Canone expressa locum præbet exceptioni, te-
nore verborum attento. Ex quo fundamento
Glossa in Cap. Ex tuarum de vsu Pallij, de quo<marginalia>Notanda|Glossæ do-|ctrin a pro|extensione</marginalia>
num. 985. & seqq. aliquid satis notandum expro-
mit. Cùm enim ibi damnetur consuetudo vtendi
Pallio extra Prouinciam, quæ in Hispania vi-
guerat, cùm talis consuetudo dicenda sit potiùs cor-<marginalia>Cap Ex|tuarum.</marginalia>
ruptela, vt loquitur Pontifex, sic illa Verb. Pallio
subinfert: Rationabili tamen caussa potest vbique.
Ex eo scilicet quòd vsus talis non videatur prohi-
bitus, cùm pro illo verba dispositionis non vr-
geant, commodum sensum & textui aptissimum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0381.jpg/>
@@1@<SE381>366 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>habitura. Citat autem Glossa Cap. Qui Eccle-<marginalia>Cap Qui|Ecclesia-|stici.</marginalia>
siasticis 26. dist. per errorem, cum sit 36. §. Ecce,
qui est additus à Gratiano Canoni S. Zosimi Pa-
pæ, & sic habet: Ecce quòd sacrarum litterarum
oportet Episcopum habere peritiam: vnde in veteri
Testamento inter cetera ordinamenta Pontifex Ra-<marginalia>Gratian.</marginalia>
tionale ferebat in pectore, in quo scribebatur mani-
festatio & veritas: quia in pectore Pontificis mani-
festa debet esse cognitio veritatis, Hæc ille. Vbi de
Pallio nihil: videtur autem proptereà §. præfatus
adductus, quia Pallium Rationali Pontificis ali-
qua ratione respondet. Et ita conueniens appa-
ret vt vbique eo vti possit ille, cui fuerit iure
concessum. Atqui Archiepiscopi Pontifices non
sunt, & Gratianus quod de Rationali est dictum
ad Episcopos transfert, quibus Pallij vsus dene-
gatur. Non ergo multùm est de citatione, sicut
neque de exacta Gratiani applicatione curan-
dum, si ad Pallium referatur, cuius aliam esse si-
gnificationem iam vidimus, circa quod non est
diutiùs immorandum, & constat citationes Iuri-
starum sæpiùs non multùm esse legales.</P>
<P>  <absatz-nummer>997.</absatz-nummer> Deinde expositio illa Cap. Quod sicut,<marginalia>Quod non vt|Archiepisco-|pus, sed vt|Episcopus|agat osten-|ditur, reiecta|quadam ex-|plicatione.</marginalia>
vt censeri debeat Archiepiscopus Ordines con-
ferre vt talis, & non tamquàm simplex Episcopus,
quia de plano procedit, & iure suo, atque ex pro-
pria persona, est quidem quoad verba penitus
admittenda: sed negatur in eo consistere Ar-
chiepiscopalis actus proprietatem, nisi quando
pro illis Pallio vtitur: in ijs enim, quæ ad Ordi-
nem spectant Archiepiscopis sunt Episcopi æqua-
les, vnde etiamsi intra Prouinciam ab illis sine
Pallio conferantur, circa eorum valorem nequit
dubitari. In casu ergo, de quo est quæstio, Ar-
chiepiscopus de plano procedit, vbi non video
quod speciale mysterium hæc Dictio in præsen-
ti contineat, nisi grammaticalem sensum: vt
enim in iure adhiberi solet, strepitus iudicij, &<marginalia>Quid de|plano pro-|cedere.</marginalia>
illius figura remouetur, vt in Cap. finali de hære-
ticis in 6. vbi statuitur caussam hæresis de pla-
no, & sine figura & strepitu iudicij terminan-
dam: quod constat præsenti non esse consonum
instituto: licet, vt dixi, secundùm grammatica-
lemsensum possit admitti, vt planus sit vsus, id
est, in quo nullum esse offendiculum queat, vt
reuera non est, nec erit, remistam sincerè & ra-
tionabiliter in specturis. Quòd autem iure suo
Archiepiscopus procedat, hoc est quod conten-
dimus, ius enim habet ad prædictam functionem
vt Episcopus est, sicut ad eamdem vt Archiepi-
scopus, quia pro eo gaudet iuris priuilegio: hanc
enim distinctionem Ius ipsum indicat, dum, vt
vidimus, de illo vt de simplici Episcopo, & de
Archiepiscopo in modo operandi decernit, quod
& necessariò admittendum ab Auctore præfato,
dum addit id, quod ad postremam clausulam spe-
ctat, scilicet ex propria persona, concedens inuita-
tum ab alio posse ministrare; tunc enim non vt
Archiepiscopum, sed vt simplicem se gerit Epis-
copum: quod & dixi etiam accidere quando non
subditos ordinat, vt num. 987. Nihil ergo est in
præfata explicatione, ex quo nostra positio va-
leat infirmari.<marginalia>Noua com-|probatio ex|eo quòd in|uitatus ab|alio possit|Ordinare.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>998.</absatz-nummer> Ex eo autem quod dicebatur de licita
Ordinatione alterius nomine potest illa ampliùs
roborari: dicebatur enim id stare posse ne Ar-
chiepiscopus deterioris sit conditionis, quam hu-<-P>@@

<-P>iusmodi Episcopus. Quis enim non videat idem
inconueniens sequi si quando ad propriam Di&#x0153;-
cesim accedit, Ordines conferre non possit; de-
terioris enim conditionis similiter remanet, &
monstrosum quid in eo apparet, vt in Di&#x0153;cesi
propria non possit, quod potuit in aliena, si præ-
sertim aliena suffraganea sit. Quòd autem vt
Episcopus nullius Di&#x0153;cesis id facere addebatur,<marginalia>Glossa.</marginalia>
videtur Glossæ assertioni respondens, quæ circa
citatum Cap. Quod sicut in casu illo, de quo nu.
995. in Verb. Tamquàm sic ait: Quia nullius<marginalia>Quòd non|possit dici|Episcopus|nullius Di&#x0153;-|cesis.</marginalia>
Ecclesiæ erat Episcopus, tamquàm Archiepiscopus
non poterat, quia nondum accepit Pallium. Sic ibi.
Quod tamen non videtur quomodo dici queat,
siquidem Archiepiscopus ante Pallium verè Epi-
scopus est, & non intitularis, sed cum determi-
nata Ecclesia sponsali vinculo colligatus, cuius
& regimen accepit, & Confirmationis Sacra-
mentum potest subditis administrare, circa quod
difficultas est nulla.</P>
<P>  <absatz-nummer>999.</absatz-nummer> Iuxta hæc nihil in præfato Dom. Bar-
bosa occurrit, propter quod Assertio nostra de-
beat minùs verosimilis iudicari & ex nuper di-
ctis roborari potest quod de Archiepiscopo post
acceptum Pallium in aliena Di&#x0153;cesi versanti re-
manet comprobatum. Siquidem ante acceptum
Pallium Ordines potest à Di&#x0153;cesano inuitatus
celebrare; vnde & conuinci videtur posse etiam
post illius acceptionem: quod statim verosimil-
limum apparet, & ostenditur, quia vt ante ac-
ceptum Pallium Ordinare nequeat stat apertus
Canon in citato Cap. Quod sicut, & cùm adeò
apertus sit, recipit tamen congruam illam expli-
cationem, vt intelligatur iure suo, & ex propria
persona, non verò nomine alterius. Atqui pro
eo, qui accepit Pallium, nullus est apertus Ca-
non, vt vidimus, & vt aliquis talis qualis sit, si-
milem admittit intellectum: ergo & conferre
Ordines poterit alterius nomine. Illatio est eui-
dens, quia non est maior ratio cur in vno, & non
in alio ita possit dispositio Canonica sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1000.</absatz-nummer> Id autem quod de inuitante Episcopo<marginalia>Etiam in|sua Di&#x0153;cesi|existentem|posse alienos|subditos Or-|dinare.</marginalia>
est dictum, non est ad eos casus tantummodo re-
ferendum existentiæ Archiepiscopi in aliena
Di&#x0153;cesi; nam & existente illo in propria potest
accidere, si videlicet Episcopus aliquis impedi-
tus pro collatione Ordinum ad illum ordinandos
transmittat, quod & accidere Sede vacante po-
test; in eo enim non est specialis difficultas, cùm
nomine alterius, & non proprio iure, & ex per-
sona propria id præstet. Ex quo & videtur fieri
proprios posse Ordinare subditos, quia, vt nuper
dicebamus, monstro quidem videtur simile vt
Ordinare in propria Di&#x0153;cesi subditos alienos
possit, & non proprios, & sint isti deterioris con-
ditionis, & ad alienum Pastorem quærendum ad-
igendi, quod equidem à Pontificia pietate vide-
tur alienum, cui & verosimilia non possunt non
placere, vbi de contraria dispositione non con-
stat, qua stante in eius est obsequium captiuan-
dus intellectus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0382.jpg/>
@@1@<SE382>Ante acceptum Pallium an Pontificalis Missa &c. 367
<duolan 2><Z><A+1>An Pallio non accepto possit Archiepis-
copus Missam Pontificali ritu
celebrare.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1001.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Et hoc in quæstionem venit, visum-<marginalia>Affirmans|Assertio, &|quid illi ob-|stare videa-|tur.</marginalia>
que mihi satis probabile id licere, licet
apud Auctorem de Pallio scribentem opposit&#x0169; de-
prehenderim. Et potest illud in primis probari
ex sententia multorum apud Dianam Parte 3.
Tract. 6. Resolut. 35. qui affirmant Episcopum
extra propriam Di&#x0153;cesim posse in Pontificali-
bus celebrare, pro quo & alios adducit Parte 4.
Tract. 4. Resolut. 143. Vers. Notandum, vbi se re-
fert ad prius dicta, sed errante citatione Partis 2.
pro 3. Licet ille cum nonnullis alijs contrarium
teneat. Probari autem potest, quia nullibi pro-
hibitum inuenitur: si enim alicubi, maximè in<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Concilio Trident. Seß. 6. Cap. 5. de Reformat. sic
enim ibi: Nulli Episcopo liceat cuiuslibet priuilegij
prætextu Pontificalia in alterius Di&#x0153;cesi exercere,
nisi de Ordinarij loci expressa licentia. Atqui hoc
ad Missarum non est solemnia referendum, quia
de exercitio Pontificalium procedit, quæ erga
alios exercentur, vt sequentia verba manifestant,
sic enim subditur; & in personas eidem Ordinario<marginalia>Baculi sig-|nificatio.</marginalia>
subiectas tantùm. Sic enim & graues scriptores
intelligunt. Arguitur prætereà ex vsu Baculi,
per quem Pastoralis iurisdictio designatur, vt
constat ex verborum forma, quibus traditur in
Consecratione. Vnde & illius vsus prohibetur
extra Di&#x0153;cesim in Cæremoniali Episcoporum,
nisi aliàs auctoritate Apostolica concedatur. Ita
lib. 1. Cap. 17. Licet autem in Mitra tale aliquid
non appareat, reuera tamen propria est Episco-
palis potestatis, & potiùs quàm baculus, vnde in
benedictione & collatione præcedit.<marginalia>Diluuntur|obiecta.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>1002.</absatz-nummer> Ad quæ quidem non est operosa re-
sponsio: Concedo enim Baculum esse Pastora-
lis moderationis insigne; nego tamen quando
extra Di&#x0153;cesim adhibetur, illam vt exercitam
iure proprio in illa designare; cùm id minimè
necessarium sit. Quod euidenter constat in ce-
lebrante ex licentia Di&#x0153;cesani, & idem dicen-
dum est de Mitra, quæ licet ornamentum pro-
prium Episcopale sit, potestatem tamen iurisdi-
ctionalem non indicat, sed duo cornua splendida
Mosis, quia vrriusque Testamenti doctrina ar-<marginalia>Mitræ signi-|ficatio.</marginalia>
matus resistere debet aduersarijs veritatis. Hinc
est vt Mitra Episcopis peculiare ornamentum
alijs quandoque tribuatur, Assistentibus inquam
Præbendarijs in Consecratione Episcopi, & Car-
dinalibus, qui eam manu gestant in Processioni-
bus Corporis Christi, Romæ, qua & Abbates
vti, certius est, quàm vt id testibus conuincere
debeamus. Et quidem si prædicta quidquam vr-
gerent, neque annulum liceret Episcopo in alie-
na Di&#x0153;cesi gestare, quia ille etiam Episcopalem
significat potestatem, qua videlicet sibi commis-<marginalia>Et Pontifi-|calis annuli.</marginalia>
sam Ecclesiam intemerata fide, illibatè custodiat,
vt in eius dicitur traditione. Id autem quod ex
Cæremoniali adductum, necessariò est ab aduer-<marginalia>Circa Ba-|culum.</marginalia>
santibus cum limitatione accipiendum, cùm Epi-
scopum in aliena Di&#x0153;cesi ex commissione Di&#x0153;-
cesani posse Ordines conferre, adhibito Baculi
vsu fateantur. Dici ergo potest prohibitionem<-P>@@

<-P>dictam procedere iuxta Concilij Trident. mentem
prohibentis Pontificalia exerceri, quæ circa alios
peraguntur, & ita Baculus in Ordine ad illa non
sit extra Di&#x0153;cesim deferendus, vt quidquam
huiusmodi propria auctoritate exerceatur. Et
Mitra quidem non prohibetur deferri, cùm ta-
men insigne iurisdictionis proferatur. Cur ergo<marginalia>Pro Arc bie-|piscopis ap-|plicata do-|ctrina.</marginalia>
Baculus, & non illa?</P>
<P>  <absatz-nummer>1003.</absatz-nummer> Iam quòd ad Archiepiscopum attinet
in casu, de quo est quæstio, ex prædicta potest
sententia comprobari. Ex co enim quod Epis-
copo extra Di&#x0153;cesim liceat Pontificalis celebra-
tlo, sequitur & Archiepiscopo licere, Pallio non
dum accepto: tam enim est Episcopus ac illi.
Quòd si extra Di&#x0153;cesim, aut prouinciam: ergo
& intra illam, quia in eo minor est difficultas, vt
est planum, plus enim potest quis in propria do-
mo, quàm in aliena. Et hoc ad conciliandam po-
puli reuerentiam spectat, sicut ad maiorum Fe-
storum celebritatem, & pro occasionibus mul-
tis, quæ occurrunt, & illam videntur iure aliquo
speciali postulare, quia videlicet ad Reges spe-
ctant, aut Gubernatores Principes, vel publica
negotia concernunt, in quibus oportet plusquàm<marginalia>Amplior pro|ipsis demon-|stratio.</marginalia>
Ordinariam celebritatem adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1004.</absatz-nummer> Prætereà argui potest, Quia id Ar-
chiepiscopis nullibi prohibitum inuenitur, vt
constat discurrendo circa illa, quæ illis inueniun-
tur prohibita, præsertim in citato Cap. Quod si-
cut, de quibus & Nos citato Tit. 13. n. 52. & seqq.
Quod fundamentum, quando de potestate Epi-
scoporum agitur, est valde vrgens, cùm ex illo-
rum primitiua constitutione amplissima ipsis vi-
deatur concessa potestas, vnde & multorum pro-
nuntiatum illud, de quo alibi non semel, posse
illos in sua Di&#x0153;cesi quidquid Pontifex in tota
Ecclesia; cui tamen illa additur moderatio, vt in<marginalia>Solemnem|orædicatio-|nem licere.</marginalia>
ijs procedat tantùm, quæ non sunt prohibita ab
Apostoli Sede. Id quod præsenti casui venit ad-
aptandum. Qua ratione & solemnis prædicatio
licet, estque dubio procul in vsu, cùm aliàs por-
tio quædam potestatis videatur, ad cuius pleni-
tudinem Pallij concessio dirigitur. Et illam ex-
tra Di&#x0153;cesim Episcopis non licere colligitur ex
Cap. Episcopi, vel Presbyteri 7. q. 1. de quo n. 990.
ibi: Tam ad verbum faciendum. Et posset aliquis
contendere id quod ex Glossa reiecimus num.
998. Archiepiscopum ante receptum Pallium
esse Episcopum nullius Di&#x0153;cesis, atque ita non
posse solemniter prædicare, vnde ad præfatum
fundamentum vti ad irrefragabile recurrendum.
Non prohibitum inter prohibita alia: ergo licet,
vbi ex Concilio Tridentino nihil, cuius dis-
positio de Pontificalium exercitio in aliena
Di&#x0153;cesi procedit, si illud pro antecedenti sen-
tentia circa Di&#x0153;cesim alienam momentum ha-
bere aliquod ab ijs, qui contra ipsam militant,
contendatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0383.jpg/>
@@1@<SE383>368 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><negEZ><A+1>Circa Episcopum suffraganeum coràm suo
Metropolitano prædicantem ante Pal-
lij receptionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1005.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Vpponendum in primis Episcopum<marginalia>Non suffra-|ganeus be-|nedictionem|petere non|debet.</marginalia>
non suffraganeum minimè debere be-
nedictionem petere, quia illi nulla est ratione
subiectus, & vt dictum est citato Cap. Presbyteri,
& num. 990. explicatum, debet in suo gradu
suscipi, vnde seruanda independentia. Neque ob-
stante quòd benedictio huiusmodi aliquando à
minori & subdito confertur, vt contingit quando
Prælatus Regularis est concionaturus: tunc<marginalia>Quid de|Prælato Re-|gulari cele-|branti sub-|dito.</marginalia>
enim à subdito celebrante benedictionem petit,
qui ratione ministerij Sacri est aliqua ratione su-
perior, sicut quando audit confitentem. Nam
primò non sine magno fundamento dici posset
Prælatum non debere benedictionem à cele-
brante subdito postulare, sed more aliorum ad
Altare procedentem ibi illam à Deo petere, &
reuerentiam celebranti debitam exhibere. Ne-
que quod de Sacramento P&#x0153;nitentiæ dicitur his
debet obstare: in eo enim Sacerdos est instru-
mentum Dei, vnde & Pontifex ipse Sacerdoti
subijcitur; & de fide habemus id esse ita à Chri-
sto Domino constitutum. Deinde dici potest in-
ter Religiosos ita vsu receptum humilitatis gra-
tia: cùm tamen inter Episcopos aliter res ha-
beat: non quidem ex eo quòd humiles esse non
debeant, & præ alijs quidem, cùm humilitatem
habeant specialiter commendatam in Concilio<marginalia>Humilitas|Episcopis|commen-|data.</marginalia>
Tridentino Seßione 25. Cap. 1. de Reformat vbi sic
Patres. Se muneri suo conformes ostendant: in primis
verò ita mores suos omnes componant, vt reliqui ab eis
frugalitatis, modestiæ, continentiæ, ac, quæ nos tan-
toperè commendat Deo, sanctæ humilitatis exempla
petere poßint. Sic ibi. Non inquam ex eo, sed quia
Ecclesia prouidentissimè cauet vt Episcopalis di-
gnitatis conseruandæ summa cura adhibeatur, pro<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
quo Concilium idem Cap. 17. vnde suprà, Sacros
Canones, & Concilia, in quibus idem contine-
tur, allegans; vnde non patitur humilitatis præ-
textu quidquam de superioritate loci, aut emi-<marginalia>Et cura con-|seruandæ|dignitatis.</marginalia>
nentiæ alterius publica in luce decerpi: Mandans
eisdem, vt tam in Ecclesia, quàm foris suum gradum
& ordinem præ oculis habentes, vbique se Patres,
& Pastores esse meminerint. Quæ sunt verba Con-
cilij.</P>
<P>  <absatz-nummer>1006.</absatz-nummer> Hoc ergo supposito, potest vlteriùs in-<marginalia>Quid circa|suffraga-|neum coràm|Metropolita-|no Palliato.</marginalia>
quiri circa suffraganeum coràm suo Metropoli-
tano post acceptum Pallium prædicaturum, an
ab eo debeat benedictionem petere, pro quo Me-
tropolitanus quidam in ipso instantis prædicatio-
nis articulo institit, nihil tale Prædicatore mode-
stissimo cogitante, qui & instantiæ cessit, reni-
tente licet Regio Senatu, cuius erat Visitator. Et
potuit quidem Metropolitanus ea ratione mo-
ueri, quæ statim se offert, subordinationis scilicet
suffraganei erga Metropolitanum suum; reuera<marginalia>Suffraganei|Metropolita-|nis subiecti.|Concilium|Trident.</marginalia>
enim illi dici potest esse subiectus, vt colligitur
ex Concilio Tridentino Seßione 24. Cap. 2. de
Reformat. ibi: Itidem Episcopi qui nulli Archiepis-
copo subijciuntur, aliquem vicinum Metropolitanum
semel eligant &c. Stante ergo subiectione non vi-<-P>@@

<-P>detur cur non debeat subiectus ab eo, cui subij-
citur, benedici. Hinc D. Paulus Heb. 7. v. 7. fic<marginalia>Hebr. 7. v. 7</marginalia>
ait: sine vlla autem contradictione, quod minus est,
à maiore benedicitur. Vbi de Abraham locutus,
cui Melchisedech benedixit Genes. 14. v. 16. in-<marginalia>Genes. 14.|v. 16.</marginalia>
de probans summi excellentiam Sacerdotis supra
Leuiticos; Leui siquidem in lumbis erat Abra-
hæ, quod magna est profunditate, & verborum
maiestate mysteriorum diuinorum aquilex pro-
secutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1007.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus contrarium<marginalia>Negatiua|pars ad-|struitur, &|prima pro ea|ratio.</marginalia>
videtur asserendum, quod & multi in casu, de
quo est dictum iudicarunt: & fundamentum ex
præfato Apostoli testimonio deducendum, quia
iuxta illud solus maior debet benedictionem im-
pertiri: sub ea ratione, qua maior est: Atqui
Metropolitanus non est maior in eo, quod atti-
net ad benedictiones: Ergo non potest suffraga-
neo benedicere. Maior est clara & Minor osten-
ditur: Nam suffraganeus in quantùm Episcopus
tam est Episcopus, quàm Metropolitanus: Atqui
vt Metropolitanus non benedicit, vt talis, sed vt
Episcopus: Ergo Maior non est. Maior est com-
perta: nam Consecratio Metropolitani & sim-
plicis Episcopi eadem est omnino, ita vt pro Me-
tropolitano nihil addatur. Minor autem proba-
tur, quia pro benedictione potestas accipitur in
confecratione, vnde in fine illius Episcopus po-
pulo solemniter benedicit, præmissa manuum
consecratione, in qua sic Consecrator post alia:
Deus, & Pater Domini nostri IESV Christi, qui te<marginalia>Vt Episcopi|consecretur|manus.</marginalia>
ad Pontificatus sublimari voluit dignitatem ipse te
Chrismate & mysticæ delibutionis liquore perfun-
dat, & spiritualis benedictionis vbertate fecundet:
quidquid benedixeris, benedicatur, & quidquid san-
ctificaueris, sanctificetur, & consecratæ manus istius,
vel pollicis im positio cunctis proficiat ad salutem. Sic
ibi. Licet autem manus Presbyteri eodem modo
consecrentur, vnde & illi benedicere possunt;
consecratio autem manuum Episcopalium subli-
mioris rationis est, quia non oleo Catechumeno-
rum, sed sacro Chrismate peragitur, vt sint ad
eos effectus, qui in consecratione exprimuntur,
aptiores, vnde ad earum osculum omnes accur-
runt, benedictionem, pro qua sunt consecratæ,
multiplicem recepturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1008.</absatz-nummer> Deinde arguere efficaciter possumus,<marginalia>Ratio alia,|ex defectu|concessionis.</marginalia>
quia cùm ea, circa quæ superioritas Archiepisco-
pi erga suffraganeos habetur, satis in sacris Ca-
nonibus, & Concilijs expressa sint, id quod ad
benedictionem spectat, nullibi reperitur, & ita
non est vllatenus admittenda. Neque ex ratione
Superioritatis vtcumque argui potest, sicut ne-
que in ordine ad punitionem, quæ Superiori-
bus solet esse congenea, & ad conuocationem,
quæ & similiter Superioribus competit; circa
quæ Concilium Tridentinum citato Cap. 2. & 5.
In priori enim sic: Nec Episcopi Conprouinciales
respectu cuiuslibet consuetudinis ad Metropolitanam
Ecclesiam in posterùm accedere inuiti compellantur.
In alio verò ita: Caussæ criminales grauiores contra
Episcopos à solo Papa cognoscantur & terminentur.
Minores criminales cognoscantur à solo Concilio Pro-
uinciali. Sic Concilium, adeò illos volens à Me-
tropolitanorum iurisdictione utpotè paris quoad
substantialia dignitatis, exemptos.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0384.jpg/>
@@1@<SE384>Circa Episcopum coram Metropolitano prædicantem. 369
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1009.</absatz-nummer> Prætereà circa modum petendæ bene-<marginalia>Alia insuper|ex Cæremo-|niali Episco-|porum.</marginalia>
dictionis assistente Prælato prouida extat dispo-
sitio in Cærimoniali Episcoporum lib. 1. Cap. 22.
vbi tamen pro suffraganeo nihil. Et quidem cùm
notando discrimine inter prædicaturos dispositio
procedit, sic enim ibi: Quicumque sermonem ha-
biturus finito Euangelio ducendus est per Cærimonia-
rium cum debitis reuerentijs ad osculum manus Epis-
copi, quam, nisi fuerit Canonicus, genuflexus oscu-
latur: Canonicus autem stans profundè inclinatus
osculatur manum, deinde benedictionem petit dicen-
do. Iube Domine benedicere &c. Vbi in Canonico
eius dignitatis consideratio habetur, vt genufle-
re non debeat, sicut alij, sed stans benedictionem
& petat & accipiat. Si ergo Episcopus benedi-
ctionem petiturus est, nihil plus eidem quàm
Canonico tribuetur; quod est incredibile, quia
& absurdum, & indignum adeò sublimi digni-
tate. Neque dici potest illum non osculaturum
manum Archiepiscopi cum profunda inclinatio-
ne. Vbi enim dispositio illa Ecclesiæ auctoritate
suffulta? Arbitraria quidem prorsus est, & ex ea
argumentum validum, vt de benedictione tali
nihil sit à supremis potestatibus cogitatum. De-
inde, quòd vnus teneatur ad osculum, alter non,
exigua profectò differentia est in excessu adeò
incomparabilis dignitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1010.</absatz-nummer> Item ex huiusmodi admissa Metropo-<marginalia>Ex supremis|gradibus|probatio vl-|terior.</marginalia>
litani sententia sequeretur Metropolitanum ip-
sum coràm Primatem prædicaturum, & Prima-
tem coràm Patriarcha, petiturum benedictio-
nem: quod equidem inauditum est, sed quod re-
uera ex fundamento subiectionis concedendum.
Et ex adducto nu. 1007. colligitur, neque coràm
illis prædicantem Episcopum debere benedictio-<marginalia>Prædicatoris|exaltata|humilitas.</marginalia>
nem postulare, nihil enim illi supra Episcopalem
dignitatem habent quàm ampliorem iurisdictio-
nem, quod est dignitati illius accidentarium,
sicut & Cardinalatus, & Apostolica Legatio nisi
quid in speciali circa hos dispositum inueniatur,
& potest pro eo congrua esse ratio, ex eo quòd
Pontificum personam repræsentant, præsertim si
sint à Latere, pro quo vsus consulendus. Et hæc
quidem pro casu prædicto, in quo Prædicatoris
humilis resignatio videtur humilium Celsitudini
placuisse: Suffraganeus enim tunc, breui Me-
tropolitanus factus, insperato & ipsi & alijs as-
censu, & suo redditus Metropolitano Superior
in Ecclesia & illustriori & opulentiori, maiora,
vt augurari est facile, & feliciter promptum, ob-
tenturus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1011.</absatz-nummer> Sed decidendum restat, quod in titu-<marginalia>Quid circa|prædicta non|recepto Pal-|lio.</marginalia>
lo quæstionis, an scilicet, admissa obligatione
petendæ benedictionis, cesset illa, si Metropo-
litanus nondum fuerat Palliatus. Et videtur di-
cendum non cessare, quia ante Pallium per con-
firmationem quidquid est iurisdictionis erga suf-
fraganeos acquirit præter illam, quæ pro conuo-
cando Concilio cum Pallio venit, vnde iam est
fundata subiectio, & recursus appellationum.
Sed est vnde & negari possit, cùm suffraganei
subiectio sit respectu Archiepiscopi vt talis: qui
autem nondum accepit Pallium, vocari Archie-
piscopus nequit, vt habetur in Pontificali, & iam
pridem in Cap. Nisi specialis de vsu Pallij, ibi:<marginalia>Cap. Nisi|specialis de|vsu pallij.</marginalia>
Non tamen deberet se Archiepiscopum appellare prius
quàm à Nobis Pallium suscepisset, in quo Pontifica-<-P>@@

<-P>lis Officij plenitudo cum Archiepiscopalis nominis
appellatione confertur. Sic Innocentius Tertius.
Hoc ergo rotundo (vt vulgo) textu suffraga-
neus armatus, quomodo non possit electo Me-
tropolitano, si benedictionem affectet, repug-
nare? In quo vnum illud videtur medium ad di-
screpantiam istam sensuum componendam, vt
scilicet suffraganeus non prædicet, vel Archie-<marginalia>Vtilis admo-|nitio.</marginalia>
piscopus non assistat. Neque difficultatum hu-
iusmodi decisiones in ipsum vllo modo vrgentis
actionis differantur articulum, quia & tunc pe-
riculosum Consilium, & scandalo non semel ob-
noxium. Sic vidimus in præcipuo Festo Titu-
lari Metropolitanæ Ecclesiæ concionem à para-
to Concionatore relictam, viro quidem grauis-
simo, dum circa honorariam salutationem con-
cionantis pertinaciter altercatur. Pro quibus hæc
satis, vt iam ad alia.</P>
<Z><A+2>VXOR.</A+2></Z>
<negEZ><A+1>Circa bona acquisita constante Matrimo-
nio, quid mortua vxore non finito con-
tractu.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1012.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Asus est peculiaris, de quo P. Ste-<marginalia>Casus propo-|nitur, &|resolutio pro|vxore.</marginalia>
phanus de Auila, quam sic proponit:
Petrus vxoratus anno 1589. die 2. Maij in Hispa-
niam transmisit Octo mille argentea pondera
tredecim ferè regalium, vt ex illis emerentur
merces in Peruuium, vbi degebat Petrus, perfe-
rendæ. Dum autem pecunia suo esset in cursu,
Petri vxor mortua est die 29. Iulij anni eiusdem,
quando illa Carthaginem Indicam appulisset. Et
quia Classis sero portum Hauanæ tenuit, ibi hi-
bernauit. Quo tempore Petrus Secundas cele-
brauit nuptias, & quia ex prioribus filij relicti,
dubitatum est qualiter lucrum implicatæ pecu-
niæ veniat diuidendum. Et responsum ex illo
duas æquales constituendas partes, quarum al-
tera Petro obueniat, filijs altera. Pro quo sup-
ponendum est, inito matrimonio, inter virum
& vxorem quamdam contrahi Societatem, in
qua lucra sunt æqualia; quamuis capitales non
sint æquales portiones; cum eo tamen dotis pri-
uilegio, vt debeat salua & integra remanere. Quo
supposito probatur data resolutio. Nam si dicta
pecunia periret, etiam soluto per mortem matri-
monio, aut merces, in quibus implicata, perijs-
sent, manifestum est dicturum Petrum per æqua-
les partes futuram esse iacturam, vt dimidium
ipse, & reliquam prioris matrimonij filij sustine-
rent. Ergo & lucrum per partes est etiam æqua-
les diuidendum; nam iuxta Iuris regulam, qui
sentit commodum, sentire debet & damnum, &<marginalia>In contra-|ctibus prin-|cipium at-|tenditur.</marginalia>
è contra. Item in contractibus consideratio est
habenda principij. v. g. si filius familias contra-
ctum effecit, quamuis tempore, quo finitur ter-
minus contractus, sit iam emancipatus, nihilo-<marginalia>l, filius fa-|milias.</marginalia>
minus acquiritur patri. l. filius familias. ff. de Verb.
obligat. in nouo.</P>
<P>  <absatz-nummer>1013.</absatz-nummer> Neque contra hoc facit si dicatur quòd<marginalia>Obiectioni|ex dote fit|satis, & pro-|batio alia ex|Societate.</marginalia>
licet implicata pecunia periret, Petrus ad red-
dendam dotem maneret obligatus: nam hoc, vt
dictum est, est dotis priuilegium. Item si duo,
qui Societatem inierunt pecuniam implicandam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0385.jpg/>
@@1@<SE385>370 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>transmittant, & vnus ex illis paulò post moria-
tur; lucrum coe&#x0308;mptarum mercium inter eos æ-
qualiter diuidendum: ergo & similiter in casu,
de quo est quæstio. Animaduertendum tamen
est, pecuniam, quam Petrus in Terram firmam
misit, in portus inquam, ex quibus merces ad-
uehendæ nauigatione noui maris, & solet esse
quarta pars, pro soluendis vecturæ sumptibus, &
iuribus Regijs, ad Petrum integrè pertinere, si-
cut & interesse, quod habere potuisset, si pecu-
nia in portubus Terræ-firmæ emendis fuisset
mercibus applicata, iuxta duorum Mercatorum
arbitrium: quandoquidem tempore transmissio-
nis iam erat dissolutum matrimonium; & lu-
crum hoc extrahendum ex corpore lucri, quod
est ex pecunia in Hispaniam missa receptum; re-
liquum autem modo dicto inter Petrum & filios
partiendum. Sic doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>1014.</absatz-nummer> Circa cuius resolutionem difficultas<marginalia>Difficultas|discussa ex|finita per|mortem So-|cietate.</marginalia>
esse potest eo quòd, cùm inter virum & vxorem
contractum Societatis interuenire protulerit,
iuxta contractus huiusmodi conditionem asse-
rendum est vxoris fuisse morte finitum, sic enim
Iure statutum, & communis sensus Doctorum
amplectitur, vt videri potest apud P. Onate Tomo
vlt. Disput. 100. nu. 6. & seqq. P. Palaum de Iust.
Disput. 8. Puncto 11. num. 7. P. Molinam Disput.
414. num. 1. & obuios alios. Ad quod tamen
dici potest generalem illam doctrinam tunc non
procedere, quando c&#x0153;pta per socium finita sunt,
vt est receptissima doctrina, pro qua citati, prior
n. 14. alter num. 8. & vltimus num. 1. & 3. apud
quos alij. Quod tamen sic videtur accipiendum,
vt tunc continuari debeat, quando sociorum in-
terest continuatio, vnde ad illam teneri dicuntur
heredes. In casu autem nostro non ita videtur
accidere, quia ex continuatione nullum est spe-
ciale lucrum defunctæ maritus habiturus. Ni-
hilominùs dici potest ad continuatianem teneri,
quia negotium filiorum agitur, quorum inter-
est negotiationem prædictam continuari, sicut
intererat matris, qui Petri etiam cùm filij sint;
eorum debet commodis prouidere, Et idem es-
set etiamsi non essent filij, quia heres alius esset,
cuius etiam caussa vtiliter continuatione contra-
ctus ageretur, & ita posset pro illa Petrum com-
pellere, aut quemcumque alium similiter obli-
gatum. Et sic accipiendum est quod ab Auctore
dictum de vno ex duobus socijs transmissa ad
mercimonium pecunia demortuo.</P>
<P>  <absatz-nummer>1015.</absatz-nummer> Hinc est vt circa pecuniam in Terram<marginalia>Non admit-|titur anim-|aduersio|Auctoris|Consilij, de|qua n. 1013.</marginalia>
firmam missam pro effectibus dictis aliter ac Au-
ctor dicendum videatur, ille siquidem ex soluto
matrimonio arguit: Atqui etiam illo soluto So-
cietas durat, & in eodem philosophandum modo
ac si in viuis esset vxor, cuius negotium vtiliter
agitur, dum pro filijs negotiatur. Itaque pecu-
nia transmissa ad vxorem etiam pertinet, & ad
filios, vnde ex corpore lucri non est extrahenda,
sed æquales ex illo faciendæ partitiones. Habet
autem Petrus illud ex eo commodum, vt si pe-
cunia talis pereat, pro parte tantùm ad ipsum
iactura pertineat, ex citata regula communis
damni & commodi. Nullum ergo hîc duorum
Mercatorum desideratur arbitrium, cùm de cor-
pore lucri constet, & fieri debeant æquales par-
titiones.</P>@@

<Z><A+1>Circa vxorem contrahentem marito
absente.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1016.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic res accidit, vt vxor quædam pro
sustentanda familia mutuam pecuniam<marginalia>Casus, &|suppositiones|nonnullæ.</marginalia>
acceperit, qua & illam subleuauit prouida trans-
missione: qui adueniens quod fuerat factum ap-
probauit; mortuus tamen non impleta solutio-
ne, dicente vxore se velle soluere, quod & face-
re c&#x0153;pit, & dubitatum an soluere teneatur. Cir-
ca quod sequentia statuuntur.</P>
<P>  Primò contractum vxoris sine mariti licen-
tia esse ipso iure nullum. Sic Azeuedus lib. 5.
Recopilat. Tit. 3. l. 2. n. 29. & 80.</P>
<P>  Secundò non teneri in conscientia soluere.
Idem nu. 35. & 36. etiam mortuo marito num.
49.</P>
<P>  Tertiò peccare contrahendo, & eum qui
cum ea contrahit, & iniustè detinere rem vir-
tute talis contractus. Idem nu. 40. & 41.</P>
<P>  Quartò contractum non firmari iuramento
nu. 87. limit. 5. & nu. 109. & Ioannes Gutierrez
de Iuramento confirmatorio. Parte 1. Cap. 1. nu. 34.
Quibus non obstantibus fuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1017.</absatz-nummer> Assertio Prima, Vxorem in casu pro-<marginalia>Assertio 1.|statuens va-|lidum esse|contractum.</marginalia>
posito ad soluendum teneri in conscientia, quia
licet lex 55. Tauri statuat vxorem non posse con-
trahere, in casus autem propositi specie est licen-
tia tacita, quandoquidem maritus illi regimen
domus commisit, vnde & quod est illi annexum
videtur concessisse, cùm ipsi non reliquerit quæ
erant pro commisso onere necessaria. Sic Palu-
danus in 4. dist. 15. q. 3. arti. 6. Conclus. 2. Pala-
cius dist. ead. Disp. 15. & Nauarra lib. 3. de restit.
Cap. 1. dub. 6. nu. 86. & 87. Pro quo & Roderi-
cus Suarez l. 3. de debitis §. Septimò limita dicens
id stare posse dummodò maritus longè absit; se-
cus si modico tempore, & non esset periculum
in mora, quæ ibi latè prosequitur. Sicut & Ci-
fuentes in cit. l. 55. Tauri q. 5. & Azeuedus suprà
num. 81. & quod ad licentiam tacitam attinet
Antonius Gomez cit. l. nu. 5. Castillus ibid. nu.
12. Azeuedus nu. 8. & 9. & colligitur ex eadem
lege, in qua licentia expressa non exigitur. Ne-
que necessarium est quòd licentia tacita aut rati-
ficatio præcedat contractum, cùm sufficiat
subsequi, quo firmatur contractus & validus
manet, vt tradunt Antonius Gomez suprà nu. 6.
& Azeuedus nu. 25. cui valde fauet lex 58. Tau-
ri. Et quod dictum est de foro conscientiæ, etiam
est de foro externo accipiendum, de quo præci-
puè Auctores citati pronuntiant.</P>
<P>  <absatz-nummer>1018.</absatz-nummer> Tandem omnia præfata firmantur ex<marginalia>Probatio|vlserior ex|l. par. tit.</marginalia>
eo quod iuxta l. 6. tt. 1. part. 1. si is, qui sub al-
terius est potestate aliquid mutuum acceperit, &
postquam sub potestate esse desierit, partem de-
biti soluat, videtur debitum recognoscere, & ad
integram obligatus remanet solutionem. Id quod
in præfata vxore accidit post mariti mortem;
partem siquidem mutui soluit. Et quòd mulier
ratificare possit marito mortuo tenet Azeuedus
num. 58. & meliùs num. 68. Circa quod dubium
emergit aliud, an scilicet solutio facienda
sit ex bonis multiplicatis, aut ex alijs, pro
qua sit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0386.jpg/>
@@1@<SE386>Circa vxorem contrahentem marito absente. 371
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1019.</absatz-nummer> Assertio Secunda affirmans de bonis<marginalia>Assertio 2.|circa bona,|ex quibus|facienda|solutio.</marginalia>
multiplicatis, quia debita contracta sunt con-
stante matrimonio: quòd si illa non suppetant,
ex Capitali mariti, siquidem mutuum in sustenta
tione est domus insumptum, ad quam maritus
tenebatur, vxoris scilicet & familiæ, dote inte-
gra conseruata; quandoquidem fructibus eius
gaudet. Quòd si nec capitale mariti sit, quia aut
illud non attulit, aut est coniugio durante con-
sumptum, vxor ad solutionem obligatur, vt af-
firmat Palacius Rubius in l. 61. Tauri num. 11.
§. An & quando. Et in Repetit. donat, inter vir. &
vxor. §. 66. n. 5. Vers. & si fortè. Lara de alimentis.
§. Si quis ex his à num. 83. & Resolut. 115. Ma-
tienzus l. 3. tt. 9. lib. 5. Recopilat. num. 5. & quod
ad Capitale mariti attinet D. Don Leander de
la Reynega, in casus præsentis specie. Et Reso-
lutioni præfatæ se subscripsit D. Cyprianus de
Medina, qui & addidit creditorem posse actio-
nem intentare contra bona vtriusque: quòd si
vxor non soluerit, ad mariti bona recursum ha-
bebit. Quod ita intelligit huius Consilij Auctor
in casu, in quo intentata contra maritum actio
longior & difficilior esset futura ob concursum
creditorum, aut alia ex caussa, quod & visum
est Doctori Solis. Sic Auctor, qui & suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>1020.</absatz-nummer> Et resolutio quidem satis opportuna<marginalia>Iudicium|circa resolu-|tionem.</marginalia>
est hoc præsentim in Regno, in quo mercimo-
nia exercentes (& pauci sunt qui non exerceant)
longas extra domos suas ea de caussa moras tra-
hunt, vnde vxores ad mutuum contrahendum,
& venditiones rerum compelluntur, pro quibus
satis est verosimilis adducta doctrina, pro qua in
speciali Rodericus Suarez. cit. leg. 3. vt vidimus
nu. 1017. Licet id, quod de sufficientia licentiæ
tacitæ asseritur, sint qui non admittant, expres-
sam esse necessariam arbitrantes, quos adducit
Matienzus suprà, & esse communem sententiam
pariter asserentes. Sed quidem vt demus id ita
esse, pro casu præsenti alia est ratio, in quo cir-
cumstantiæ peculiares, cùm vxor non tam suo
nomine, quàm mariti agat, cùm id agat, quod
maritus facere teneretur, qui ad licentiam tri-
buendam pro ijs, quæ ad Ordinariam domus ad-
ministrationem spectant, ita tenetur, vt si illam
tribuere detrectet, ad id possit Iudicis Officio
compelli iuxta l. 4. Titulo 3. lib. 5. Recopilat. quæ
est 57. Tauri. tenoris sequentis: El juez con cono-
cimiento de causa legitima ò necessaria, compella al<marginalia>Lex Tauri|pro necessa-|riò coneeden-|da vxori li-|centia.</marginalia>
marido, que de licencia à su muger para todo aquello,
que ella no podria hazer sin licencia de su marido. Y
si couspellido no se la diere, el juez solo se la pueda
dar. Sic Rex Catholicus & inuictissimus Fer-
dinandus, & Serenissima eius filia Ioanna Hispa-
niarum Regina. Circa quam videndus Matien-
zus per tres Glossas admodùm doctrinales. Vbi
vna ex caussis legitimæ & necessariæ conces-
sionis est debitorum solutio; ex quo intelligitur
legitimè contrahi potuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1021.</absatz-nummer> Quod autem de solutione ex bonis<marginalia>Solutio quo-|modo ex bo-|nis super lu-|cratis.</marginalia>
multiplicatis, vel, vt loquuntur scriptores, super-
lucratis, dicitur facienda, non ita accipiendum
est, vt ex illis, quatenus ab alijs bonis separatis,
fieri tunc debeat quando vrgent creditores; bona
siquidem talia cum dotalibus esse permixta pos-
sunt, sicut & cum mariti Capitali. Sed quòd
cùm deuentum fuerit ad partitionem, illa quæ<-P>@@

<-P>pro solutione impensa sunt, inter superlucrata
debeant computari. Et ratio est clara: Nam si
maritus adesset, & quæ ad sustentationem ne-
cessaria sunt, in eum effectum contulisset, illa
neque ad Capitale ipsius, neque ad dotem perti-
nerent: ergo similiter est de sumptibus ab vxore
factis in effectum eumdem, cùm ijdem compu-
tentur. Quod generatim quidem loquendo pro-<marginalia>Notanda li-|mitatio, pro|ipsis.</marginalia>
cedit: nam caussæ aliquæ possunt occurrere,
propter quas non sit medietas lucrorum à marito
obtinenda, & ita neque debita ex dimidia parte
vxoris fructibus aggrauanda: si videlicet mari-
tus ex bonis talibus in suo Capitali impenderit,
non solùm voluptarijs, sed etiam vtilibus ac ne-
cessarijs expensis, vel dolo, vel supina quadam
negligentia, vel ludo, vel meretricando consum-
psit, vt tradunt graues scriptores, & est euidenti
rationi conforme.</P>
<P>  <absatz-nummer>1022.</absatz-nummer> Iam quod ad obligationem vxoris in<marginalia>Et quid dif-|ficile circa|vxorem in|defectu illo-|rum.</marginalia>
defectum aliorum bonorum attinet, ex eo vide-
tur improbari posse, quia deficientibus bonis
alijs, sola dos forsitan supererit, quæ quidem, vt
dictum suprà, illud habet priuilegium, vt inte-
gra reddi debeat, & alijs non æquè priuilegiatis
anteferri. Quod quidem generaliter loquendo
videtur certum, in casu autem, de quo nu. 1018.
de soluente partem debiti, de viduis non agitur,
quæ sunt miserabiles personæ, neque ratio pro
alijs seruiens, sic disponente lege, ad illas est tra-
henda, pro quibus specialior militat, & cùm sit
odiosa, non est extendenda, iuxta notissimam
regulam. Quòd si maritus viuat, & vxor pro
solutione vrgeatur, non habente illo vnde reddat,
etiam dotis priuilegium perseuerat, vt est pla-
num: neque oberit quòd soluere c&#x0153;perit, cùm
excipere possit, non suo soluisse nomine, sed ma-
riti, ad quem debitum pertinebat. Quæ quidem
ad iudiciarium forum deducenda; sed suum etiam
habere locum poterit forum conscientiæ. Pro
quo videndus P. Palaus de Iustit. Disput. 9. Puncto
19. n. 6. & seqq. §. 6,</P>
<P>  <absatz-nummer>1023.</absatz-nummer> Est autem quorumdam Doctorum<marginalia>Enodata ob-|iectio ex præ-|latione debitè|pro repara-|tione domus|aut nauis.</marginalia>
sententia affirmantium doti præferendum esse
debitum, quod contractum est ratione pecuniæ
acceptæ ad reparationem domus vel nauis, &
alimenta eorum, qui in eiusmodi laborarunt,
etiamsi prædicta hypothecata fuerint. Ex quo
videtur sequi in casu nostro similiter dicendum,
quandoquidem quæ accepta sunt, pro alimentis
fuere familiæ, & vxoris ipsius: videndus P. Les-
sius de Iust. lib. 2. Cap. 15. num. 19. Sed quidem
quod ad casum nostrum attinet, doctrina prædi-
cta non vrget, quia vt ex citato Auctore eodem
loco constat, illa tantùm locum habet quando dos
est posterior; si autem prior, penitus præferen-
da; licet non desint, qui secus sentiant. Et robo-
rari potest ex receptissima sententia de contra-
ctis debitis ob expensas factas in eius, qui mor-
tuus est, infirmitate, sicut & in funere. Quod
quasi speciale asseritur, cùm tamen pro alimen-
tis viuorum præstitum non eam dicatur obliga-
tionem importare. Et quidem si ille titulus ali-
cuius esset momenti, vix vllum esset debitum,
quod priuilegio non gauderet, quia quæ mutuo
frequentissimè accipiuntur, pro alenda familia
sunt, & eo, qui ipsi præest. Omitto Auctorum
congeriem in rebus notis, & pro quibus illi ob-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0387.jpg/>
@@1@<SE387>372 Auctarij Indici Pars X.
<duolan 2><-P>uij, quod ostentationi potiùs deseruire, quàm vti-
litati potest.</P>
<Z><A+1>Pro vxoribus Proregum difficultates
aliquot expeditæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1024.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rima est, an salarium ipsis impendi<marginalia>Salarium|Proregum|non esse com-|mune vxori</marginalia>
solitum inter bona sit superlucrata
computandum. Ad quod generaliter loquendo
negandum est, quia ita habetur in l. 5. Tit. 9. l. 5.
Recopilat. vbi ita dicitur: Mando y ordeno que
todos, è qualesquier bienes Castrenses, y Oficios de
Rey, y donadios, de los que fueren ganados, y me jo$unclear-
rados, y auidos, durante el matrimonio, ô entre el ma-
rido y muger por el vno de ellos, que sean è finquen
de aquel que los vbo ganado, sin que el otro aya parte
dellos, segun lo quieren las dichas leyes del Fuero.
Sic Philippus Secundus, pro quo & l. 2. ita dixe-<marginalia>Lex Reco-|pilat.</marginalia>
rat: Y si fuere donadio de Rey, y lo diere à ambos,
ayan lo marido y muger; y si lo diere à vno, ayalo
solo aquel à quien lo diere. Hæc ibi. Cùm ergo<marginalia>Lex 2.</marginalia>
Proregale munus Officium Regium sit, & Re-
gium donum; indubitabile apparet non esse in-
ter communia bona computandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1025.</absatz-nummer> Contra quod tamen id videtur stare,<marginalia>Arguitur|ex l. 5.</marginalia>
quod in citata l. 5. post adducta verba sequitur,
sic enim ibi: Pero que los frutos y rentas dellos, è
de todos otros quale squier Oficios, aunque sean de los
que el Derecho vbo por casi Castrenses, y los otros
bienes, que fueren ganados ô mejorados durante el
matrimonio, y los frutos y rentas de los tales bienes
Castrenses, y oficios, y donadios, que ambos lo ayan
de consumo. Iuxta quæ fructus & redditus officij
communes futuros decernitur: ergo & salarium,
quia nullus alius fructus aut prouentus officij est.
Neque enim honores ad eius generis fructus spe-
ctant, de quibus ibi agitur, neque redditus dici
possunt, vt constat, quando neque in illis esse me-
dietas possit, quia neque admittunt partitionem.
Ad quod quidem dicendum de salario manifestè
agi, cùm ad vnum è coniugibus spectare officium
asseritur, aliàs nihil speciale ei, cui est à Rege
concessum, tribueretur: officium enim secun-
dùm se non est partibile, quia nec vendi potest,
vt æstimatio medietatis ad singulos coniuges de-
riuetur: ad eorum officiorum distinctionem, quæ
vendibilia cùm sint, æstimationem diuisibilem
patiuntur, vt in Rectoribus ciuitatum accidit,
Tabellionibus, & quibusdam alijs, de quibus Ma-
tienzus in citatam l. 5. Gloss. 2. & 4. Couarru-
bias lib. 3. Resolut. Cap. 19. nu. 4. & seqq. & plu-
res alij. Fructus ergo & redditus aliter intelligen-
di, vt id denotent quod in officijs à Rege datis
præter salarium obuenerit, id siquidem à Rege
non datur, sicut datur cum officio salarium, quid-
quid illud sit, iuxta officij qualitatem, habent
enim sua emolumenta specialia, in quibus vxores
suas habebunt medietates.</P>
<P>  <absatz-nummer>1026.</absatz-nummer> Contingere autem, & non rarò pote-<marginalia>Quid de|communi-|bus sumpti-|bus pro offi-|cio obtinen-|do.</marginalia>
rit, vt vxores pro obtinendo officio multùm de
suo impendant, quòd si defuisset, minimè illud
fuisset obtentum. Et tunc stipendium commune
futurum, ac si emptum illud fuisset: hac enim
ratione probat Couarrubias, quod & laudat Ma-
tienzus, officia illa vendibilia ad vxores pro me-
dietate pertinere, quia communibus sunt pecu-
nijs comparata. Pro quo & P. Palaus de Iust.<-P>@@

<-P>Disp. 9. Puncto 15. §. 4. num. 1. Si verò officium
sine concursu illo mulieris reipsa obtineretur, non
eadem videtur esse ratio: compensandum autem
ipsi, quod ab ca præstitum, vti de impensis pro
capitali conseruando, vel augendo, de quo cum
alijs P. Oñate Tomo 2. Disp. 42. nu. 14. Ex quo
etiam sequitur futurum commune officium,
quando intuitu confertur vxoris, vt sæpè accidit:
sic enim verificatur quod adductum ex l. 2. nu.
1024. Y si fuere donadio de Rey, y lo diere à am-
bos, ayan lo marido y muger.</P>
<P>  <absatz-nummer>1027.</absatz-nummer> Quod si Prorex constante officio obse-<marginalia>Et de eisdem|circa pecu-|liare obse-|quium.</marginalia>
quium aliquod peculiare Regi, & Reipublicæ
valde commodum præstiterit, quod Rex pecu-
liari etiam dono munerarit, non est illud vxori
commune futurum, quia pro ipso stant leges su-
periùs inductæ. Quod quidem P. Palaus suprà
nu. 9. verum habere ait, etiamsi obsequia com-
munibus fuerint sumptibus impensa; ijs enim non
obstantibus Rex potest vni donare, non attenta
sumptuum illorum communione. Vnde diuersa
iuxta illum est ratio de ijs, quæ vltra debitum
stipendium à Rege donantur, ac de illis, quæ pro
obtinendo officio: cùm tamen nu. 1. citato gene-
raliter fuerit locutus de bonis castrensibus &
quasi castrensibus, sitque eadem ratio de donatis
à Rege, vnde lex 5. citata de omnibus pariter,
vt vidimus suprà, pronuntiat. Et quidem Rex
cùm officium tribuit, nullo modo in considera-
tione habet, quod eidem numquàm solet ab am-
bientibus officia proponi, quòd soilicet in eorum
prætensione communes sumptus incurrant; quod
satis esset impertinens. Id etenim apud eos est,
quorum interest, expendendum, licet officium
vni detur, vt communiter Proregnatus impendi-
tur: vnde & idem de dono dicendum, quod su-
pra stipendium pro speciali fuerit collatum obse-
quio. Quòd si doctrina illa contraria locum sit
habitura, vxori iusta facienda compensatio, iux-
ta dicta nu. 1026. cùm similis sit ratio, immò &
maior.</P>
<P>  <absatz-nummer>1028.</absatz-nummer> Secunda difficultas est circa donatio-<marginalia>De priuato-|rum dona-|tionibus.</marginalia>
nes, quæ fieri Proregum vxoribus à priuatis so-
lent. Sic enim in partubus, cùm annos implent,
aut sanctorum Festa sunt, quorum nominibus
compellantur, & sic aliàs, in vsu esse solet, sicut
etiam, vt ita loquamur, in Saturnalibus Christia-
nis. Et videtur quidem, regulariter loquendo, esse
communes, pro quo est irrefragabilis coniectu-
ra: videmus enim marito mortuo huiusmodi
cessare ferè penitus obuentiones, & partum post-
humum parcè peragi, qui solebat parientem red-
dere locupletam. Et hæc quidem bona neque
Castrensibus, neque quasi Castrensibus similia
sunt, vt constat, possunt tamen in lege illa 2. con-
tenta censeri, in qua de Regijs donationibus: li-
cet enim de illis expressa dispositio procedat, vo-
lunt tamen docti Scriptores ad priuatorum dona-
tiones extendi, vt videri potest apud P. Palaum
nu. 5. vnde ei acquiritur, cui donatum est, nisi
aliqua caussa intercedat amicitiæ, vel cansanguini-
tatis, ob quam præsumatur contemplatione alterius
à donatario præstari donationem. Vt notat Azeue-
dus dicta l. 2. nu. 25. vt cum eo loquitur Scrip-
tor. Quod quidem in Proregum vxoribus non
frequenter eueniet, vt experimentis manifestissi-
mis exploratum. Vnde circa hoc magna est cum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0388.jpg/>
@@1@<SE388>Circa Proregum vxores pro salario &c. 373
<duolan 2><-P>consideratione procedendum: præsertim in vi-
rorum donationibus, quæ esse maioris momenti
solent: feminæ enim erga feminas liberaliùs af-
ficiuntur, eorumque plus curiositatis, quàm
pretij habere solitæ largitiones, & bene mereri
student de sibi humana & beneuola Principissa.</P>
<P>  <absatz-nummer>1029.</absatz-nummer> Tertia est circa ea, quæ ipsis dantur ab<marginalia>De dates à|prætentori-|bus officio-|rum.</marginalia>
officiorum prætentoribus, vt ea impetrent pre-
cum interpositione: quòd rarò à Proregibus ig-
noratur. Vbi quidem si quod datur magni valoris
sit, & rationem pretij pro officio habere videatur,
admitti nequit iuxta dicta in Thesauro, id siqui-<marginalia>Titulo 3,|Cap. 5.</marginalia>
dem inscio Prorege non stabit, vnde ipsi potiùs
debet censeri donatum. Vnde si via inueniatur vt
valida esse datio possit, licet pessima, inter com-
munia bona computandum quidquid ita fuerit
comparatum. Si autem moderata donatio fuerit,
ad vxorem spectabit, quia de Prorege minimè
cogitatur. Et erit adinstar bonor&#x0169; Castrensium,
sicut enim viri gladijs, ita & mulieres lacrymis
corda virorum expugnant, & quemadmodùm
quædā famulis, & Palatinis dantur puellis, vt of-
ficia impetrent; quin proptereà Regi dari cen-
seantur; ita & Proregum vxoribus datum, quin
datum Proregi censeri queat, debet verosimili-
ter reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1030.</absatz-nummer> Sicut autem pro obtinendo officio præ-<marginalia>De largitio-|nibus finito|officio.</marginalia>
fatæ fieri donationes possunt, ita & finito, atque
illæ præfectò largiores. Et hæ quidem ad com-
munem cumul&#x0169; pertinere ex eo colligitur, quòd
ad Proregem primariò tendant, cui se gratos cu-
rant exhibere; & honesto vtuntur medio, quia id
ipsis immediata exhibitione præstare, ducerent
indecorum. Et hoc pacto existimant Christiani
Principes vitari scrupulum, qui in nundinatione
officiorum esse posset, dum nihil in principio re-
cipitur, sed compensatio felici officij termino re-
seruatur. Quæ quidem si esset omnino gratuita,
vel certè gratitudinis obligationem non super-
grederetur, esset equidem tolerabilis. Sed væ non
danti, (quod aliquoties accidisse vtinam dicere
vox publica non valeret) & vbi væ tale, iam de
coactione multùm, iam qui dederit, dabit inui-
tus, vnde ea emergent absurda, quæsunt hac in
materia notissima. Deus meliora pijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>2031.</absatz-nummer> Et est illud suo etiam plenum scrupu-<marginalia>De mutuo|accepto pro|contracti-|bus.</marginalia>
lo, aut manifesto conscientiæ periculo, si Prore-
gum vxores mutuam pecuniam à Mercatoribus
exigant, vt cum ea negotientur vel mutuatione
simplici, vel cùm premio ob lucrum cessans, sed
exiguo, ac minus eo, quod negotiantium ipso-
rum industriæ responderet. In quo quidem de
violentia non videtur posse dubitari; sic enim ij,
qui pecuniam tribuunt, ingenuè protestantur
ijs, quibuscum confidenter loqui possunt, & res
ipsa adeo est perspicua, vt omnem eximat du-
bitationem. Licet enim blandè, amanter, & vr-
banè ista peragi soleant, in ipsis blanditijs, & vr-
banis petitionibus vis summa est, cùm sit peri-
culosa negatio quomodocumque petatur. Et ali-
quando ex ipso vrbano agendi modo sumi maior
occasio indignationis solet, ex eo quod sic agen-
ti sublimi status personæ cum alia vulgaris con-
ditionis, quæ, vt exprobrari solet, nec in famula-
tum mereretur admitti, repulsam patiatur. Et
quidem cùm Mercatores in multis soleant à Pro-
regibus dependere, non videtur leuis metus, qui<-P>@@

<-P>ex negata eorum vxoribus pecuniæ mutuatione
concipitur, quando & leuem etiam metum con-<marginalia>De contra-|ctu ex metu.</marginalia>
tractu obstare sint qui asserant non contemnendi
Scriptores, elicientes inde obligationem restitu-
tionis, vt videri potest apud P. Sancium lib. 4. de
Matrimonio disp. 9. nu. 4. ubi quamplures conge-
rit. P. Molinam disp. 267. P. Lessium lib. 2. de
Iust. Cap. 17. nu. 44. P. Oñate Tom. 1. disp. 3. nu.
226. qui alios addit. Cardinalem Lugo Tomo 2.
de Iust. disp. 22. nu, 138. & alios. Vnde quando
est grauis, res est exploratior.</P>
<P>  <absatz-nummer>1032.</absatz-nummer> Sed quia complurium etiam sententia<marginalia>Ex sententia|de contractu|valido non|obstante|metu, an|fauorabile|quidquam.</marginalia>
est contractus metu initos esse validos, licet in-
iustos ex parte metum incutientis, nō solùm iure
naturæ, sed etiā positiuo, pro quo plurimos addu-
cit P. Sancius suprà disp. 8. nu. 4. Cardinalis Lu-
go nu. 115. & 118. apud quem alij: videndum
an inde pręfatis vxoribus aliquod possit esse refu-
gium. Aiunt ergo Auctores dicti contractus hu-
iusmodi etsi validi sint, rescindendos tamen, si
is, qui ex metu contraxit, ita velit: Si ergo nolit,
nulla in alio remanet obligatio. Cùm igitur Mer-
catores passi, nihil de rescissione contractus co-
gitent, poterunt prædictæ Dominæ esse in con-
scientia securæ beneficio satis probabilis opinio-
nis. Habet antem hoc aliunde grauem difficulta-
tem, quia eodem metu, quo ij, de quibus loqui-
mur, adacti sunt vt pecuniam darent, ad rescis-
sionem contractus non petendam adiguntur.
Vnde iam conscientiæ negotium agitur, & resti-
tutionis obligatio, non secus ac rescissione subse-
cuta. Præterquam quòd sententia de valore con-
tractus procedit supponendo omnia alia ad valo-
rem requisita concurrere; cùm tamen in casu
præsenti aliqua desiderari possint, iuxta dicta; aut
enim penitus lucrum cessat, aut magna ex parte.
Et quid ad hæc? Vnum equidem videtur solum-
modò dici posse, Mercatores quando sic agunt,
ea, quæ amittunt, pro derelictis habere, & spem
omnem recuperationis abijcere, non secus ac si
pecunias suas in mare, vrgente procella, proijce-
rent. Et ita accipientium conscientias oneratas
ea de caussa non velle, & sic cessare obligatio-
nem restitutionis: cùm & ij qui accipiunt, sibi
persuadeant dantes ita cum ipsis se gerere vt nul-
lo modo cum continuando conscientiæ graua-
mine velint tale obsequium exhibere, ex quo
nullam sint vnquam vtilitatem habituri, nec de-
erunt Theologi, qui circa hæc & alia iucundas
offerent laxitates. Pro quibus hæc satis, & vti-
nam satis.</P>
<Z><A+1>Vxori vt competat bonorum parapherna-
lium vsus. Casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1033.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Vlieri cuidam reliquit maritus cer-<marginalia>Casus pro-|ponitur, &|resoluitur|parapher-|na lium|vsum esse|communem.</marginalia>
ta bona immobilia sine filijs dece-
dens, vt eorum fructus dum viueret cum illorum
administratione perciperet, & post mortem Ca-
pellaniam institueret vtriusque ammabus profu-
turam. Et illa quidem post mariti mortem secun-
das transiuit ad nuptias, neque intra dotem pos-
sessiones dictas inclusit, sed eas per se administra-
uit, Scripturis, & alijs ad eam spectantibus mini-
mè marito consignatis. Et quæsitum an id stare
salua posset conscientia; responsumque in primis
bona illa esse paraphernalia, quia extra dotem,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0389.jpg/>
@@1@<SE389>374 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>cùm neque tacitè fuerint marito tradita, iuxta
l. 17. tt. 11. part. 4. Deinde administrationem
illorum ad maritum pertinere, vt expressè tenent
Antonius Gomez in l. 55. Tauri nu. 1. Azeuedus
l. 2. tt. 3. lib. 5. Recopilat. nu. 82. ampliat. 10. &
l. 8. tt. 9. eod. lib. nu. 22. in eo fundati quòd lex
habet altera Tauri 55. quæ est 2. tt. 3. lib. 9. Reco-
pilat. vbi decernitur quòd vxor nequeat sine ma-
riti licentia contractum aut quasi contractum ce-
lebrare. Quod locum habet etiamsi illa scriptu-
ras, & instrumenta alia marito non tradat, vt af-
firmat Azeuedus l. 3. cit. & nu. 22. allegato. Dein-
de fructus dictorum bonorum esse communes, vt
ait Idem dicta l. n. 1. & 3. adducta n. 22. dicens da-
ri ad sustentanda onera matrimonij. Rodericus
Suarez lib. 3. de las ganancias in fine. Antonius
Gomez leg. 53. Tauri n. 72. qui duo Auctores af-
firmant rem esse planam, & extra controuersiam
fundati in l. 3. tt. 9. l. 1. Recopilat. quæ ait de todos è
qualesquiera bienes los ayan marido y muger de con-
suno.</P>
<P>  <absatz-nummer>1034.</absatz-nummer> Nec obstat priorem maritum disposuisse<marginalia>Non obstare|prioris ma|riti disposi-|tionem.</marginalia>
vt mulier per omnem vitam fructibus dictorum
bonorum ea administrans frueretur: quia licet ve-
rum sit quòd si ille diceret vt mulier secundò nu-
bens frueretur fructibus, & non maritus, id ita es-
set; quod probatur ex relictis filio familias sub ea
conditione vt illis fruatur solus, quo euentu nihil
ex illis habebit pater vt tradit Nauarrus in Ma-
nuali cap. 17. n. 143. Antonius Gomez l. 48. Tauri
n. 11. & P. Molina Tomo 1. de Iust. Tract. 2. Disp. 8.
& est textus in Authent. Excipitur. C. de bonis, quæ<marginalia>Quid de rt-|lictis filio|familias.</marginalia>
liberis. Ergo à fortiori ide&#x0303; erit in bonis parapher-
nalibus: siquidem expressiores textus exrant vt
pater familias bonis fruatur filio relictis, vtpotè
aduentitijs, quàm vt maritus bonis paraphernali-
bus potiatur. Sed hoc non obstante in casu nostro
maritus bonis paraphernalibus frui debet, & illa
administrare, quia prior maritus secundum non
exclusit, & Authentica citata loquitur incasu, quo
is, qui bona donat aut relinquit filio, patrem ab
vsu fructu talium bonorum expressè voluit ex-
clusum; & per consequens verba prioris mariti
iuxta Iuris dispositionem sunt accipienda. Sic P.
Stephanus die 16. Maij 1596.</P>
<P>  <absatz-nummer>1035.</absatz-nummer> Circa cuius resolutionem erunt qui hæ-<marginalia>Resolutio|temperatur.</marginalia>
reant, & meritò, quia licet reuera ita sit, vt para-
phernalium administratio ad maritum spectet, &
consequenter eor&#x0169; fructus pro medietate, in quo
leges Iuris communis pro Hispania abrogatæ: in
illa tamen generalis dispositio non currit, vt om-
nis mulieri circa illam potestas detrahatur. Pro
quo ita scribit Gregorius Lopez l. 17. tt. 11. part.<marginalia>Gregorius|Lopez.</marginalia>
4. verb. Todos los bienes: Intellige istam legem in
bonis quorum administrationem vxor tacitè vel ex-
preßè conceßit marito: nam si nullam administratio-
nem vir habuit, sed vxor ea administrauit, tunc bona
mariti non sunt tacitè hypothecata &c. Vbi mani-
festè supponitur bonorum talium posse vxorem
administrationem retinere, & consequenter ad
maritum non pertinere fructuum medietatem.
Pro quo & l. 6. tt. 11. part. 6. Glossa magna. Et Iu-
risperiti alij apud P. Oñate citata Disp. 38. n. 187.<marginalia>P. Oñate.</marginalia>
quos & ille speciali sequitur n. 194. quatenus sup-
ponunt illi pro fructuum communicatione ab
vxore esse viro administrationem cōcessam. Hoc
enim indicat modus loquendi ipsius, dum sic ait:<-P>@@

<-P>Sed meliùs respondetur hæc omnia intelligi de bonis
paraphernalibus (aut paraphernis) iam traditis in
custodiam & administrationem mariti, vt sæpiùs ob-
seruauit Gregorius Lopez, & alij locis citatis. Sic il-
le. Sunt autem illi Alij, qui cit. n. 187. adducti ab
ipso. Et pauci alij, de quibus n. 109. & 191. ex
quibus P. Rebellus id non habet Parte 2. lib. 6. q.
3. Sect. 3. n. 7. & 9. vbi citatus P. Molina Tomo 2.
Disp. 430. vers. Quando eiusmodi de quo etiam ille
n. 180. solùm ait quod in Castella ad administra-
tionem bona prædicta traduntur. Couarrubias<marginalia>Couarrub.</marginalia>
cap. 7. Practicarum qq. Tomo 2. §. 1. n. 2. ita scribit:
Ex eo etiam quòd diuitiæ vxoris non possunt non
cedere in magnam vtilitatem mariti, siquidem ma-
ritus fructus rerum, quas parapherna appellamus,
vxori aut eius heredibus, non tenetur restituere, qui
cùm essent industriales, percepti fuerunt & consum-
pti à marito ex voluntate vxoris l. final. C. de pact.
conu. Immò nec naturales fructus restituere tenetur,
quos ex eade&#x0303; voluntate vxoris percepit, vbi ex eis non
est factus locupletior &c. Vbi cùm ad voluntatem
vxoris pręfata referantur, ita sibividetur magnus
hic Scriptor voluisse. Id quod ex l. finali. quam
adducit, conuincitur, in illa enim ita statuitur, &
vxoris dispositio attenditur: quod & in Hispania
seruandum ille significat, quia sine exceptione
locutus. Iuxta hæc ergo resolutio præfati Aucto-
ris videtur temperanda, & dicendum mulierem
illam, de qua est quæstio, bona illa sibi reseruare
potuisse, & administrare salua cōscientia: quod est
equidem valde probabile, ne plus aliquid dicamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1036.</absatz-nummer> Pro quo & est adminiculum aliud ex
dispositione mariti: licet enim dicatur non fuisse<marginalia>Arguitur|insuper ex|voluntate|testatoris.</marginalia>
successorem maritum exclusum expressè, satis ta-
men est illius indicata voluntas, dum administra-
tionem voluit per omne vitæ tempus ad vxorem
pertinere: id enim impleri nequit, si administra-
tio alteri necessariò deferatur. Et videbat quidem
ille vxorem id fortè facturam, quod re ipse fecit,
ad secundas nuptias transeundo: & nihilominùs
administrationem voluit apud ipsam extare: non
ergo compellenda est vt eam alteri tradat in quo
& periculum esse poterat dilapidationis, vt fre-
quenrer accidet, vnde & fieret vt quod ad Capel-
laniam spectat, effect&#x0169; non haberet. Pręterquam
quòd huiusmodi interpretatio voluntatis mariti
est vxori fauorabilis, sicut & marito, vnde pręferri
debet: neque ex eo argui quòd verba iuxta Iuris
dispositionem sunt accipienda; nam reuera nulla
extat Iuris dispositio, ex qua habeatur id, quod
intenditur: licet enim demus ex illo haberi admi-
nistrationem paraphernorum apud maritum fu-
turam, id tunc euenit, quando sic est eorum vo-
luntas, ad quos illa spectant: aliàs etiamsi maritus
expressè vetuisset successori marito administra-
tionem, id locum non haberet. Res ergo hęc à vo-
luntate eorum pendet, quor&#x0169; sunt bona, & quem-
admodùm expressa præualet, ita & illi æquiuale&#x0303;s,
qualis illa est, quam vidimus, dum administratio
per totam est vitā vxori demandata. Pro quo Do-
ctores apud D. Barbosam Tract. de Axiomat. Iuris.
axiom. 89 dicentes nihil referre in expressis, quòd
aliquid expressis verbis, an æquipollentibus expri-
matur, dummodò id verba significent. Sit ergo
resolutioni docti Patris sua probabilitas, contraria
tamen mulieri fauens sua etiam, & magna qui-
dem non debet vlla ratione fraudari.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0390.jpg/>
@@1@<SE390>Circa bona Parapharnalia. 375
<duolan 2><negEZ><A+1>De vxore infideli post conuersionem ma-
riti conuersa ad fidem, & nolente Sa-
cramentaliter copulari.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1037.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Onuersus quidem ad fidem maritus<marginalia>Casus &|quæstiones.</marginalia>
fuerat, & baptizatus: & quia sine in-
iuria Creatoris, iuxta Sacros Canones, cohabi-
tare cum vxore poterat nondum conuersa, in suo
est coniugio toleratus. Et vxor quidem conuer-
sa est tandem, & circa coniugium reclamauit di-
cens nolle se in eo permanere Sacramentali cele-
bratione. Circa quod quæsita sunt tria. Primum
an statim ac vxor baptizata est coniugium fuerit
sacramentum? Secundum, an si nolit in contra-
ctu naturali perseuerare, possit ad id compelli?
Tertium, an si perseuerare in contractu naturali
velit, sed non Sacramentaliter, possit com-
pelli vt Sacramentaliter copuletur? & respon-
sum.</P>
<P>  Ad Primum non esse opus nouo consensu. Sic<marginalia>Non esse opus|nouo con-|sensu, sed|solemnitate à|Concilio|Trident.|disposita.</marginalia>
Veracruz 2. p. art. 36. & Palacius Disput. vnica
Col. 15. Quod tamen post Concilium Tridenti-
num aliter ac ante illud intelligendum est: siqui-
dem ante Concilium accepto Baptismo statim
Sacramentaliter coniugati euadebant, dummodo
in priori persisterent voluntate. Postea vero cer-
tius videtur ea opus esse solemnitate, quæ ab ipso
est ad illius valorem instituta, vt tenent P. Valen-
tia q. 59. S. 3. nu. 8. & P. Martinez q. 42. Dub.
4. in fine. Et ratio ex ipsa Concilij dispositione
petenda est, quæ si deficiat, stare Sacramentum
nequit, licet coniugium maneat in statu contra-
ctus naturalis. Deinde qui baptizantur, vt ma-
trimonium rationem habeat Sacramenti, debent
illud ratificare: ergo quemadmodùm si non
contraxissent anteà, inhabiles erant ad contrahen-
dum sine disposita à Concilio solemnitate; ita
& ad ratificationem, & ita pro illa eadem est ad-
hibenda solemnitas. Et ex opposito grauia in-
conuenientia pullularent, quæ Concilium tanto-
perè voluit euitare: possent enim esse matrimo-
nia clandestina, & ita etiam occulta separatio, &
ad alias nuptias sacrilegus transitus in facie Ec-
clesiæ celebratas. Modus ergo circa hoc seruan-
dus ille erit, vt baptizati coràm Parocho & te-
stibus signum aliquod exterius præbeant, quo
significant in antiquo velle se coniugio persiste-
re: neque opus est illis vti verbis, quæ adhiberi
in celebratione matrimonij solent, neque vt Pa-
rochus quidquam proferat, licet conuenientius
sit futurum verba consueta ab omnibus adhi-
beri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1038.</absatz-nummer> Ad Secundum compelli posse, iuxta de-<marginalia>Compelli|posse reniten-|tem, ad con-|iugium.</marginalia>
cisionem Innocentij Tertij in Cap. Gaudemus de
diuortijs, vbi ait quòd si conuersum ad fidem & illa
conuersa sequatur, antequàm propter caussas prædi-
ctas legitimam ducat vxorem, eam recipere compel-
letur. Eadem est autem vtriusque coniugis ra-
tio.</P>
<P>  Ad Tertium tamquàm certius adstructum te-<marginalia>Et etiam vt|Sacramen-|taliter cele-|bret.</marginalia>
neri ad Sacramentalem celebrationem, quamuis
Nauarrus lib. 1. Consilior. consil. 4. de pactis secus
arbitretur, illius tamen non conuincunt rationes:
cùm enim iam filij Ecclesiæ sint, eius tenentur
leges obseruare, & ita in matrimonio viuere iu-<-P>@@

<-P>xta formam ob ipsa præscriptam. Et licet verum
sit quòd si coniugium in infidelitate contractum
dissoluendum esset, in eo non deberent Ecclesiæ
leges obseruare: & proptereà si cum impedimen-
to ab Ecclesia statuto contraxissent, quod tamen
non esset tale apud ipsos, non tenentur ad diuor-
tium, vt statuitur in cit. Cap. Gaudemus. Quando
tamen id, quod fuerat in infidelitare factum, non
dissoluitur, ad leges tenentur Ecclesiæ, quæ ad
eius perfectionem spectant, custodiendas. Sic
apud laudatum Auctorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1039.</absatz-nummer> Qui circa Primum est quidem proba-<marginalia>Incerta Au-|ctoris senten-|tia de Sacra-|mento per|ratificatio-|nem.</marginalia>
bilem sententiam amplexus; cùm tamen con-
trariam graues sequantur Theologi, & habeat
illa pro se grauia etiam, & satis vrgentia funda-
menta. Sic enim tenent Petrus de Ledesma de
Matrimonio Quæst. 59. art. 2. ad 3. vt eum citat
P. Coninck de Sacramentis Disput. 24. num. 16.
cùm tamen eo loco, scilicet Dub. 3. Tantùm pro-
ponat duas contrarias sententias, quas affirmat sa-
tis esse probabiles, earum fundamenta propo-
nens & pariter dissoluens. Et quidem pro asse-
rente matrimonium infidelium numquàm esse
posse verum Sacramentum, stare ait multos Ex-
positores & discipulos Diui Thomæ, quod etiam
de opposita contestatur, quam & tenent Sylue-
ster Verb. Matrimonium 8. quæs. 10. dicto 2.
Card. Bellarminus lib. 1. de Matrim. Cap. 5. in fine.
P. Henriquez lib. 11. Cap. 8. n. 1. P. Rebellus 2. p.
lib. 2. q. 6. Conclus. 1. apud quos alij. P. Sancius
lib. 2. de Matrim. Disput. 9. nu. 5. vbi pro eadem
adducit Paludanum, Dezam, & plures alios, qui
affirmant sola Baptismi vtriusque coniugis rece-
ptione reddi Sacramentum. Cùm tamen citati
alij nouum consensum exigant. Sed quòd con-
iugium tale numquàm ad rationem Sacramenti
assurgat tenent Durandus in 4. dist. 26. q. 3. n. 14.
P. Vasquez Tomo 2. in 3. p. Disput. 138. Cap. 5. &
Tomo 4. in 3. p. Disput. 2. de Matrim. Cap. 10. P. Co-
ninck suprà. Basilius Poncius lib. 1. de Impedim.
Matrim. Cap. 9. n. 8. P. Mæratius Disput. 2. de Ma-
trim. Sect. 9. & 10. P. Martinon Tomo 5. Dis. 69.
nu. 66. Diana Parte 3. Tract. 4. Resolut. 253. vbi
iuxta aliquos requirentes nouum consensum, aut
signa externa præcedentium, tamquàm proba-
bile proponit non esse necessariam Parochi &
testium assistentiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1040.</absatz-nummer> Et fundamenta quidem pro eleuatione<marginalia>Et infirma|fundamen-|ta.</marginalia>
ad rationem Sacramenti firmandam ab Aucto-
ribus adducta, videntur profectò debilia, & au-
ctoritati plus esse, quàm ipsis deferendum. Sup-
posita autem noui consensus necessitate, & per
exteriora signa eius, aut præcedentis declaratio-
nem, minimè apparet verosimile non esse solem-
nitatem à Concilio Tridentino statutam neces-
sariam, vt ratio adducta circa Tertium videtur
conuincere. Iam enim isti vt Ecclesiæ filij con-
trahunt, & iuxta ipsius leges debet matrimonij
contractus celebrari. Fundamentum autem ne-
gantis sententiæ valde robustum est ex eo quòd
matrimonium inter infideles validè contractum
non potest iterari, quia nequit fieri noua tradi-
tio, nisi apparenter & friuolè, cùm iam sit peni-
tus facta, neque verè dici possit nouum contrahi
matrimonium: Ratio autem Sacramenti con-
tractui est tali annexa ritè & propriè celebrato:
aliàs quoties liberet coniugibus possent renoua-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0391.jpg/>
@@1@<SE391>376 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>to consensu nouum inire coniugium, si Paro-
chus præsertim & testes adessent, vt frequenter
potest euenire; dicere enim possent velle se de
nouo mutuam facere corporum traditionem ad
maiorem coniugij firmitatem. Neque timeri
potest inconueniens aliquod ex ijs, quæ ex clan-
destino contractu voluit cauere Concilium: nam
matrimonium istorum censetur publicum, &
quando baptizantur id adnotandum à Parocho,
& in libro scribendum, vt non possint posteà re-
clamare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1041.</absatz-nummer> Si dicatur ratione noui consensus aut<marginalia>Euasio disie-|cta de effectu|indissolubil-|tatis</marginalia>
ratificationis haberi vt traditio firmior sit, habeat-
que specialem effectum indissolubilitatis, quod
infidelium matrimonium non habet. Contra
id est nouum talem effectum non prouenire
posse huiusmodi, quæ asseritur, traditione, appa-
rente tantùm & ficta, quia Sacramentalis effe-
ctus est, vnde soli veræ & propriæ annexus tra-
ditioni. Et quidem si ratione firmitatis Sacramen-
tum esset admittendum, in matrimonij consum-
matione tale aliquid esset admittendum. Qui
enim contrahunt, ita suorum corporum faciunt
traditionem, vt liberum sit illis intra bimestre
ob Religionis ingressum resilire. Quando ergo
matrimonij consummatio accedit, per quam in-
dissolubile de potentia Ordinaria Ecclesiæ red-
ditur, nouum erit matrimonium, & consequen-
ter Sacramentum. Tunc enim perinde est ac si
coniugum vterque dicat: Trado tibi corpus meum
vinculo indissolubili. Quod & conceptis verbis
dicere possunt, & tamen futurum tunc nouum
Sacramentum nullus somniauit. Et quidem si
ante Concilium Tridentinum tale quid accide-
ret, defectus solemnitatis nihil obesset: Atqui
post illud nihil quoad substantiam traditionis est
innouatum, neque innouari potest, quia de iure
naturæ est contractus matrimonialis mutuam
corporum importans traditionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1041.</absatz-nummer> Iam quod ad Secundum attinet de com-<marginalia>Circa com|pulsionem|coniugis.</marginalia>
pellendo coniuge vt in coniugio validè contracto
perseueret. Dubitari nequit iuxta allegatam De-
cretalem. Præterquam quòd non videtur quo-
modo esse possit ad Baptismum disposita, quæ in
praua tali dispositione persistit. Nec solùm ad id
compelli vxor potest, sed etiam vir vt repudia-
tam accipiat vxorem, iuxta prædicti Capitis de-
cisionem. Potest autem dubitari an à potestate<marginalia>Vt fieri à|laica pote-|state possit.|Et quid pro|Ecclesiastica</marginalia>
laica fieri talis compulsio queat? & videtur posse,
quia non agitur de contractu Sacramentali, sed
merè naturali. Quamuis & quòd ab Ecclesia-
stico fieri iudice possit, probari queat ex eo quod
Innocentius Tertius in citato Capite affirmat, sci-
licet etiam in coniugio infidelium rationem esse
Sacramenti, quod de lata quadam significatione
intelligendum est. Et quod D. Thomas ait in<marginalia>D. Thom.</marginalia>
4. dist. 35. q. vnica arti. 2. ad 3. & est q. 35. citata in
Additionibus ad 3. p. vbi ita loquitur: & tamen
etiam matrimonium tale est aliquomodo Sacramen-
tum habitualiter, quamuis non actualiter, eo quòd
actu non contrahunt in fide Ecclesiæ. Sic Doctor
sanctus, ex quo aliqui sententiam Auctoris, aut
verò etiam illam, quæ nouum consensum non
requirit, sed solùm Baptismum, colligi non im-
probabiliter arbitrantur. Et quidem cùm proba-
bilis illa sit, iuxta ipsam operari Ecclesia potest
in Ordine ad dictam compulsionem, vnde &<-P>@@

<-P>dici poterit esse casum mixti fori.</P>
<P>  <absatz-nummer>1042.</absatz-nummer> Circa Tertium. Sententiam Nauarri<marginalia>Non teneri|coniugem ad|Sacramen-|talem con-|tractum.</marginalia>
secuti sunt Cardinalis Bellarminus supra, & Cap.
15. & P. Rebellus supra q. 7. num. 2. quos adducit
Diana dicentes non esse obligationem sub mor-
tali, supponendo sententiam illam, pro qua ipsi.
Sed cùm opposita adeò probabilis sit, omnis il-
lius beneficio scrupulus ablegatur. Pro qua &
videndus P. Præpositus in 3. p. Quæst. 2. de Matri-
monio Dub. 5. qui omnium optimè, quos viderim
illam probat. Guilielmus Herincx Tomo 4. Disp.
2. de Matrimonio num. 19. P. Bonæ-Spei Tomo 6.
Disput. 4. de Matrimonio n. 26. & seqq. P. Gaspar
Hurtadus Disput. 3. de eodem Difficult. 16. P. Pa-
laus Disput. 2. Puncto 2. nu. 14. Leander Tomo 2.
Tract. 9. Disput. 4. Quæst. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>1043.</absatz-nummer> Circa id autem quod de obligatione<marginalia>Cohabitatio|conuersicum|non conuer-|sa, & è|contra, vt|obligatoria.</marginalia>
non dimirtendi vxorem in sua infidelitate ma-
nentem, si cohabitare velit sine iniuria Creato-
ris, videnda quæ diximus Tomo 2. Thesauri Tit.
12. Cap. 14. & in Additionibus num. 52. & seqq.
Circa quod tamen ita scribit Antonius Fernan-
dez de Moure in Examine Theologiæ moralis
Parte 3. Cap. 18. §. 2. num. 4. Dico secundum:
Coniux ad fidem conuersus liberè potest discedere à
coniuge non conuerso, quamuis velit cum eo habitare
sine iniuria Creatoris: Ita citati proximè Auctores,
(scilicet DD. Thomas, Bonauentura, & Anto-<marginalia>Antonius|Moura.</marginalia>
ninus, Syluester, Armilla, & Couarrubias) &
Magister in 4. dist. 39. Couarrubias de Matrimo-
nio 3. p. cap. 6. §. 11. num. 2. Locus verò D. Pauli
citatus in Epist. 1. Cor. 7. continet consilium non præ-
ceptum. Ita D. Hieronymus ibidem. Et D. Augusti-
nus citatus in Cap. Sic enim 28. q. 1. Richardus q.
1. citata (videlicet nu. 4. dist. 39. arti. 2.) Couar-
rubias n. 1. ad finem cum Magistro in 4. dist. 37. lit.
B. Hunc autem discessum intelligunt Doctores sepa-
rationem quoad torum solummodò & cohabitationem,
non quoad vinculum, vt notat Nauarrus cap. 23. nu.
49. Sic ille, qui consilium in D. Pauli verbis<marginalia>Notata cir-|ca illius|Assertiones.</marginalia>
tantùm agnoscens, debuit citato Capiti Gaude-
mus respondere. Neque D. Augustini obstare de-
bet auctoritas, circa quam dictum in Additioni-
bus nu. 64. quo etiam modo D. Hieronymi au-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
ctoritati respondendum, cuius illa sunt verba:
Consilium do, quod mihi vtile esse videtur. Illis non
standum quando Ecclesia aliud deprehenditur
docuisse. Id autem quod de discessu per separa-
tionem quoad torum tantùm dicitur, manente
vinculo, & intelligere Doctores asseritur, non
est ad Doctores omnes referendum, cùm sint
quamplures, qui affirment eo ipso quòd coniux
conuerti nolit, posse consortem ad nuptias alias
transire, pro quo P. Sancius lib. 7. de Matrimon.
Disp. 74. nu. 9. vbi quamplures congerit. P. Co-
ninck disp. 26. dub. 5. Quod & placet Dianæ
Parte 3. Tract. 4. Resol. 252. Deinde id non de-
bet intelligi stantibus pro opposito Pontificijs
priuilegijs, de quibus à Nobis dictum citatis lo-
cis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1044.</absatz-nummer> Quia verò de responsione ad Cap.<marginalia>Cap. Gau-|demus vt|explicet|P. Ægidius|Coninck.</marginalia>
Gaudemus non egisse Ferdinandium Moure dixi-
mus, illa, quæ in ipso desideratur, in P. Ægidio
occurrit suprà nu. 61. vbi sic ait: Nec obstat Cap.
Gaudemus citatum: quia Pontifex ibi pro eodem
sumit coniugem velle loco habitare manendo in sua
infidelitate, & id velle cum contumelia Creatoris:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0392.jpg/>
@@1@<SE392>De vxore conuersa nolente Sacramentaliter &c. 377
<duolan 2><-P>quia velle in infidelitate permanere Dei contumelia
est: præsertim quòd talis vel exemplo filios ad infi-
delitatem facilè pertrahet: vel saltem erit indignum
infidelem & hostem Dei fidelibus liberis dominari.
Vnde hos duos casus, scilicet infidelem velle conuer-
tere, & nolle cohabitare fideli sine iniuria Creatoris,
aut ab ea discedere ponit tamquàm duo membra ad-
æquatè genus diuidentia. Sic ille, cuius vltima
verba difficilia apparent, & vt dicamus in verb.
Fideli esse errorem, cùm dici debeat Infideli: non
videtur quod illud genus sit quod adæquatè duo
illi casus tamquàm membra diuidant: cùm aliàs
dicatur vnum & idem esse velle cohabitare infi-
deli, & velle habitare istum cum iniuria Crea-
toris: quod quidem non sine violentia citati Ca-
nonis dici videtur, vbi manifestè supponitur pos-<marginalia>Eius expli|catio confu-|tata.</marginalia>
se cohabitare fidelem cum infideli sine iniuria
Creatoris, ita vt eum non pertrahat ad peccatum
vt habetur expressè in Cap. Quantò eod. tt. ex-
plicante quid sit cohabitare cum iniuria Creato-
ris. Itaque ratio quæ adducitur de præfata iniu-
ria, non solùm probat, si quidquam probat, fi-
delem coniugem posse discedere, sed & debere;
quia dubitari nequit graue esse pcccatum cùm
iniuria Creatoris conuiuere, periculo propriæ
subuersionis, & etiam filiorum, vt nuper diceba-
tur. Atqui casus sunt, in quibus supponitur in di-
ctis Capitibus posse cohabitationem stare, ergo
& præcepra debet intelligi, cùm id verba præse-
ferant. Maior est comperta, & Minor ostendi-
tur; nam Pontifex id quod statuit, ad D. Pauli
doctrinam attexit, cui prorsus innititur dicentis
citato Capite: Si quis frater vxorem habeat infi-<marginalia>1. Cor. 7.</marginalia>
delem, & hæc consentit habitare cum illo, non dimit-
tat illam. Vel ergo hoc præceptum est: & sic
casus est possibilis & honestus. Vel consilium:
& consequenter idem dicendum, quia consilium
de re illicita esse nequit: ergo supponitur & pos-
sibilitas & honestas. Præterquam quòd si idem
est non conuerti, & velle cum iniuria Creatoris
habitare, duo supponuntur contraria, scilicet
posse stare habitationem sine iniuria Creatoris,
& esse infidelem, quia iniuria in ipsa est infide-
litate constituta vt dicitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1045.</absatz-nummer> Prætereà iniuriam Creatoris aliud esse<marginalia>Iniuria|Creatoris|aliud ab in-|fidelitate.</marginalia>
ab infidelitate ex eo conuincitur, quòd matri-
monia eorum, qui conuertuntur, non esse dissol-
uenda decernitur, etiamsi coniuges non conuer-
tantur, ea addita ratione: Cùm per Sacramentum
Baptismi non soluantur matrimonia, sed crimina di-
mittantur. Vt in cit. Cap. Gaudemus. Quæ ratio<marginalia>Cap Gau-|demus.</marginalia>
nullius esset ponderis, quandoquidem eo ipso
quòd infidelis baptizetur, possit ad alias transire
nuptias, qui coniugem idem facere renuentem
experitur: potest ergo stare matrimonium, et-
iamsi renuat, dummodò infidelitati non super-
ueniat specialis alia iniuria Creatoris. Item in
Cap. Quanto citato idem Pontifex id magis ex-<marginalia>Cap. Quan-|tò.</marginalia>
pressit dicens: Numquàm ea viuente poterit aliam
etiam ad fidem Christi conuersus habere, nisi post
conuersionem ipsius illa renuat cohabitare cum ipso;
aut etiamsi consentiat, non tamen absque contumelia
Creatoris, vel vt eum pertrahat ad mortale peccatum.
Sic ibi, vbi manifestissimè supponitur posse co-
habitationem stare absque contumelia Creato-
ris, & pertractione ad peccatum mortale: aliàs
vt quid illud appositum, cùm stare non posset,<-P>@@

<-P>& negatione cohabitationis totum erat nego-
tium absolutum. Vbi & illud est etiam apertè
concludens, quod ab Apostolo additum v. 14.
Sanctificatus est enim vir infidelis per mulierem fi-<marginalia>1. Cor. 7.|v. 14.</marginalia>
delem: & sanctificata est mulier infidelis per virum
fidelem. Quod D. Hieronymus & alij, ad conuer-
sionem referunt, & qualitercumque explicetur,
id equidem stare non posset, si cohabitatio fide-
lis cum infideli numquàm esset locum habitura.
Et de felicibus cohabitationis effectibus argu-
menta non pauca in Ecclesiasticis historijs oc-<marginalia>Coniuges à|coniugibus|conuersi.</marginalia>
currunt, Sanctorum scilicet Chrysanti & Dariæ,
Monicæ, Eustachij. Et aliorum, de quibus P.
Cornelius, qui prædictorum non meminit. Pro
quibus non plura.</P>
<Z><A+1>De vxoris licentia necessaria ad insti-
tuenda opera pia à marito.
Casus peculiaris.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1046.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vidam vxoratus voluit fundare Ca-<marginalia>Casus pro-|positi quæ-|stiones.</marginalia>
pellaniam ex bonis superlucratis, ac
redditus constituere pro pauperum feminarum
dotibus, Christo aut hominibus desponsandis.
Circa quod rogata nonnulla.</P>
<P>  Primò an institutio absolutè liceret sine vxoris
consensu.</P>
<P>  Secundo, an ita faciens contra iustitiam pecca-
bit, cum obligatione restitutionis, vel saltem con-
tra charitatem.</P>
<P>  Tertiò an designandæ personæ participes pij
operis debeant esse de cognatione vxoris?</P>
<P>  Quartò an possit illud instituere in loco, in quo
vxoris cognati nulli? Circa quod responsio data
iuxta sequentes Assertiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1047.</absatz-nummer> Ad Primum non posse, nisi ex sua me-<marginalia>Assertio 1.|de necessario|consensu.</marginalia>
dietate; quod si ex ea, quæ ad vxorem spectat,
integrandam ipsi soluto matrimonio.</P>
<P>  Ad Secundum, si secus fiat peccari grauiter<marginalia>Assertio 2.|contrarium|esse contra|iustitiam.</marginalia>
contra iustitiam. Et pro hac Assertione, sicut &
pro præcedenti, indiuisim loquendo stant Cor-
duba in Summa Quæst. 125. Puncto 5. Et Ludo-
uicus Lopez 2. p. Cap. 29. q. 2. quatenus asse-
runt maritum sine consensu vxoris non posse
donare ingentem pecunię quantitatem. Nauarrus
Cap. 17. nu. 155. Rodericus Suarez lib. 3. tt. de
ganancias limitat. 8. §. Vlteriùs quæro. Nauarra
lib. 3. de restitut. dub. 9. Cap. 14. qui solùm con-
cedunt marito alienationem bonorum commu-
nium, quando est per viam sumptuum & expen-
sarum. Et ratio est, quia administratio bonorum
communium, quam Ius concedit marito, non
est libera & absoluta, sed in ordine ad matrimo-
nium, vt ait Couarrubias lib. 3. variar. Cap. 19.
nu. 2. & præfatum opus pium non est pertinens
ad matrimonium, sed eius qui disponit circa rem
propriam per viam vltimæ voluntatis. Quod con-
firmatur ex eo quòd vxor adquirit dominium
medietatis bonorum superlucratorum, vt ait Ro-
dericus Suarez tt. citato §. Quæritur vlteriùs. vers.
In mulierem. Antonius Gomez l. 53. Tauri n. 76.
col. 3 & variar. Cap. 19. nu. 2. & licet tale domi-
nium sit reuocabile quando maritus talia bona
expendit in ijs, quæ ad matrimonium spectant:
quando tamen aliter expenditur, ius apud vxo-
rem manet circa suammedietatem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0393.jpg/>
@@1@<SE393>378 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1048.</absatz-nummer> Neque contra hoc facit maritum non<marginalia>Aliam esse|rationem de|sumptibus|superfluis.</marginalia>
teneri ad ea, quæ sumptibus superfluis expendit,
vt ludendo, aut meretricando, vt ait Nauarrus
suprà, & Rodericus Suarez §. Quæritur circa hoc:
nam hoc computatur inter sumptus & expensas,
& cùm habeat administrationem, sic absque in-
iustitia potest expendere, licet superfluè. Sine in-
iustitia quidem: nam aliàs grauiùs peccabit, quo
superfluitas fuerit maior, vnde in familię sustenta-
tione defectus, & in ijs, quæ ad statum filijs pro-
uidendum spectant. Et in ludo est specialis ratio,
siquidem contractus est, in quo sicut perdere, ita
& lucrari potuit & iuxta hoc rectè intelligitur
quod Nauarrus ait, in quo primo aspectu aliqua
videtur esse contradictio. Nam nu, 155. citato §.
Ad alterum asserit maritum non teneri restituere
quidquid bene aut male expenderit. Et §. Ad alia
ad 4. affirmat teneri ad restitutionem donatio-
num, quas fecerit sine vxoris consensu. Quod
etiam tenet Rodericus Suarez §. Vlteriùs quæro
iam citato. Nam priori loco loquitur de expen-
sis domesticis, & in alio de puris donationi-
bus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1049.</absatz-nummer> Bene verum est donationes, quas fece-<marginalia>Donationes|futuras va|lidas, secus|in vxore.</marginalia>
rit, futuras validas, & in hoc est discrimen inter
ipsum & vxorem: nam donatio istius valida non
est, nisi fuerit in parua quantitate, iuxta doctri-
nam Cordubæ suprà. Sed quas maritus fecerit,
si magna in quantitate fuerint, suo faciet dispen-
dio. Et licet maritus sine vxoris licentia possit
largiri eleemosynas: sed non adeò ingenti quan-
titate, qualis est ad opus, de quo agitur, necessa-
ria: præsertim quia est per modum dispositionis
vltimæ voluntatis, & non eleemosynæ, quæ fieri
in vita solent constante matrimonio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1050.</absatz-nummer> Ex quo infertur quòd quandoquidem<marginalia>Quid circa|Tertium &|Quartum.</marginalia>
maritus tale pium opus facere nequit, nisi id pro
superlucratorum bonorum medietate sibi com-
petente recipiat, tunc posse id ita præstare vt so-
los suos cognatos designet, & in loco vbi nulli
vxoris cognati resideant. Si autem illud cum
vxoris consensu perfecerit, ipsa contribuente ex
ijs, quæ ad eam spectant; tunc non poterit eius-
dem cognatos excludere, nisi cum ipsius expresso
consensu; cùm præsumendum sit plus suos illam
amare cognatos, quàm mariti. Sic qui & suprà.
Et quod ad præcipuam resolutionem attinet, res
videtur explorata, inspecta ratione, quæ statim
menti considerantis occurrit: medietas enim bo-
norum in dominio est proprio & legitimo vxo-
ris: ergo de illa ita disponere, vt dominium sine
compensatione æquiualenti penitus amittatur,
manifesta iniustitia est, cùm irreparabile præiu-
dicium inferatur. Nec satisfaciet qui dicat æqui-
ualentem compensationem ex fructu boni operis,
præsertim si circa Missas versatur, haberi: id enim
est friuolum, nā contra voluntatem domini non
possunt ea de caussa res quælibet vsurpari, vt in
confesso est apud omnes, vnde neque restitutio
in ijs fieri, quia res sunt alterius ordinis, & extra
contrahentium intentionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1051.</absatz-nummer> Nihilominùs in fauorem mariti argui<marginalia>Centraria|resolutio vt|possit proba-|ri.</marginalia>
potest ex l. 5. tt. 9. lib. 5. Recopilat. in qua sic
Henricus Quartus: Y otro si que los bienes, que
fueren ganados, y mejorados, y multiplicados duran-
te el matrimonio entre el marido y la muger, que no<marginalia>l. Recopilat.</marginalia>
fueren Castrenses, ni casi Castrenses, que los pueda<-P>@@

<-P>enagenar el marido durante el matrimsnio, si qui-
siere, sin licencia ni otorgamiento de su muger, y
que el contrato vala, saluo si fuere probado que se
hizo cautelosamente, por defraudar, ô damnificar à
la muger. Sic lex. Iam quod institutio illa operis
pij venire possit nomine alienationis, probari po-
test ex eo quòd habeat rationem donationis: do-
natio autem venit nomine alienationis, quia de<marginalia>Alienationis|nomine ve-|nire dona-|tionem.</marginalia>
natura alienationis est vt eo nomine significatur
est comprehendere omnem contractum, per
quem dominium transfertur, vt in l. 1. C. de fun-
do dotali. Cap. Nulli, de rebus Eccles. non alienan-
dis l. vltim. C. de rebus alienis non alien. vbi pro-
hibita alienatione, censetur prohibita donatio:
quinimmò & prohibita venditione, censetur &
donatio prohibita, & omnisactus, per quem do-
minium transfertur. Glossa singularis & non ali-
bi in l. 2. iuncto textu. C. de vsu capion. pro emp.
quam ibi notant scribentes, & putat vnicam Bal-
dus in Rubrica. Extra de pact. col. 2. & in Cap.
Litteræ de dilation. Iason in l. filius fam. §. Diui
nu. 71. & ibi alij. Idem ergo erit in casu contra-
rio: permissa siquidem alienatione, permissa et-
iam censebitur donatio, quia contrariorum ea-
dem est disciplina, vt Instit. de his, qui sunt sui vel
alieni iur. in principio, vt arguit Matienzus in di-
ctam legem Glossa 6. nu. 6. & ita tenet Antonius
Gomez in l. 53. Tauri num. 73. pro se adducens
Ancharranum: cuius sententiam esse probabi-
lem, licet non ita communem, satis ostendit Ma-
tienzus suprà nu. 9. ubi ita scribit: Et si quis velit
hanc tenere opinionem, poterit respondere ad ea, quæ<marginalia>Ioannes|Ma tienzus</marginalia>
pro priore opinione adducta fuere. Ad primum &c.
qui deinceps contrariam amplectitur, quam ve-
riorem reputat & receptiorem: iuxta quam &
Auctor præfatæ resolutionis videtur processisse,
licet difficultatis propositæ non meminerit, quæ
est sanè non modica, vnde in praxi non est quòd
debeat contraria penitus improbari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1052.</absatz-nummer> Et probatur illa vlteriùs ex eo quòd<marginalia>Ex admissis|circa super-|fluos sump-|tus.</marginalia>
Auctor cum citatis pro eo admittit scriptoribus,
scilicet non teneri maritum ad restitutionem
eorum, quæ in superfluis & inhonestis expendit.
Circa quod tamen non erat cur ita sentiret, qui
magis consequenter potuit in fauorem vxoris
pronuntiare. Vnde Matienzus citata Glossa n. 12.
ita scribit, Minùs oberit aliud fundamentum, quòd
malè consumpta in ludo, vel aliàs, non tenetur ma-
ritus computare in partem dimidiam, quæ sibi com-<marginalia>Ioannes|Mutienzus|qui & lau-|dat G.</marginalia>
petit in bonis constante matrimonio acquisitis prop-
ter liberam administrationem sibi à lege concessam
bona expendendi & alienandi: quoniam vera non
est hæc opinio, si soluto matrimonio ab vxore probe-
tur aliqua notabilis consumptio bonorum, argumento
eius, quod de Societate ibi diximus. Vel si conceda-
mus eam opinionem veram esse, eam in ludo quæsitis
tantùm admitterem, eo quòd lucrum vel damnum
posset esse reciprocum. Sic ille doctissimus Sena-
tor, & magnum Peruuij decus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1053.</absatz-nummer> Iam quod ad donationes attinet, ma-<marginalia>Donationes|validas mi-|nùs conse-|quenter dici.</marginalia>
gis consequenter dici posset eas non esse validas;
cùm autem validæ asserantur, difficilè potest de-
fendi non esse validam pij operis dispositionem.
Quod enim de maiori quantitate dicitur, non
satisfacit, quia donatio etiam magnæ quantitatis
valida debet admitti, iuxta eadem principia, si
magna est quantitas superlucratorum, ex eo sci-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0394.jpg/>
@@1@<SE394>Circa necessariam licentiam vxoris ad opera pia. 379
<duolan 2><-P>licet quòd maritus absolutam habeat admini-
strationem, vnde & valida est alienatio magnæ
quantitatis. Quòd verò additur de dispositione
vltimæ voluntatis, cuius speciem opus pium vi-
detur habere, nullius momenti est; quia etiam
dum quis viuit, potest Capellaniam, & dotatio-
nem pro pauperibus feminis, summa cum laude
fundare, quod & scimus aliquos effecisse, volen-
tes in vita frui suæ fructibus pietatis: ne id post
mortem eueniat, quod D. Valerianus Homilia 20.
nimis verus proclamator exequitur, dum sic ait:<marginalia>Laudandi|qui in vita|sua exa-|quuntur te-|stamenta.</marginalia>
Nec dum funus effertur, & iam testamenti fides iu-
ris interpretatione vacuatur. Alter de subscriptione
patris dubitat, alter de fratris persona desperat. Hic
adstruit scripturam non stare testibus: ille adsignat
testamentum non conuenire temporibus. Ita vacillat<marginalia>S. Valerian.</marginalia>
prædium in colißione caussarum, & quod acquisiuit
auaritia parentum, perdit cupiditas filiorum. Audite
scripturam dicentem: Ne concupiscas rem proxi-
mi tui: Enumerari non potest quantis modis cupidi-<marginalia>Exod. 20.|v. 17.</marginalia>
tas sæuiat. Ecce vbi testamentum profertur, statim
de falsitate cogitatur. Quæritur quis mutum audie-
rit loquentem, quis mortuum heredes audierit Ordi-
nantem. Nec difficile est, quod peius est, cuiquam
inuenire personas, aut scelere coniunctas, aut pretio
comparatas. Imitatur hic infelix subscriptionem
manus alienæ. Ita scripturam, quam testator non
instituit, cupiditas calamo repetente componit. Ra-<marginalia>1. Tim. 6.|v. 10.</marginalia>
dix omnium malorum est cupiditas. Sic ille. Et op-
tandum sanè dicere ne idem cum Doctore san-
cto possimus, pro quo elegantem Apologiam, &
solita eruditione plenissimā scripsit noster Theo-
philus, quod & nescio quis aliàs:</P>
<shi>Heu quàm conueniunt sæcula nostra tuis.</shi>
<P>Noui aliquos hac consideratione suorum execu-
tores testamentorum, cùm & audierim quem-
dam barbara paræmia clamantem: A qui en en-
uida da loque tiene, denle con vn canto en la frente.
Latinè. Ei, qui in vita dat, quod poßidet, lapis im-<marginalia>Eccli. 31.|v. 9.</marginalia>
pingatur in fronte. Cùm tamen laudandus veniat,
qui fecit mirabilia in vita sua. Eccli. 31. v. 9. In
vita inquam sua, accepturus coronam de lapide
pretioso. Psal. 20. v. 4. ex vno inquam lapide, sic<marginalia>Psal 20.|v. 4.</marginalia>
enim & interpretari iuuat, omnium pretiosissi-
mo, & à magnitudine commendato, vt vnus pro
corona sufficiat, quod visum huc vsque num-
quàm in mundo. Sed est illud mirabile, vt pul-
chrè respondeat mirabilia facienti, & irridenti
peræmiastes illos, qui de lapide in fronte ineptè,
nec Christianè philosophantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1054.</absatz-nummer> Vt autem ad quæstionem propositam<marginalia>Dominium|superlucra-|torum an|habeat vxor</marginalia>
calamum reuocemus, dictum in superioribus
dominium bonorum superlucratorum apud vxo-
rem extare; quod tamen non est ita accipien-
dum, vt certum censeri debeat, est enim circa
illud grauis controuersia, de qua post alios P. Pa-
laus de Iustitia Disput. 9. Puncto 16. vbi id quidem
tenet cum bonis, quos citat, patronis, sicut &
pro opposito placito. Ex eo autem quòd sit il-
lud probabile, vt idem fatetur, & plures, graues-
que Doctores pro eo stent, vt etiam ille, senten-
tia adducta de licita & legitima donatione, ac pij
operis fundatione, verosimilior euadit; iam enim
contra iustitiam apertè non agitur subtractione
dominij. Neque ij, etiam, qui dominium agno-
scunt, illud absolutè tale esse pronuntiant, neque
enim actuale esse dicunt, sed in habitu, cùm non<-P>@@

<-P>possit de lucratis disponere, & ita tantùm est
quasi sub nebula: nam dissoluto matrimonio
exit in actum, & in veram & actualem domi-
nij, & possessionis communionem, vt apud cita-
tum Patrem. num. 5. quæ quidem satis declarant
illius imperfectionem; si enim dissoluto matri-
monio in veram dominij possessionem vxor tran-
sit; ergo vera priùs non fuerat.</P>
<P>  <absatz-nummer>1055.</absatz-nummer> Cur autem marito adeò absoluta sit<marginalia>Marito cur|absoluta|potestas|circa bona|præfata sit|tradita.</marginalia>
per leges tradita dispositio; ideò est quia con-
stante matrimonio quæsita huiusmodi bona
sunt, & ita mariti industriæ videntur responde-
re: vxores enim regulariter, aut frequenter de
diminuendo potius bonorum cumulo, quàm de
illo sunt augendo solicitæ, in sumptus profusæ.
Hinc factum vt de iure communi fructus dotis
ad maritum pertinerent: pro quo esse videtur<marginalia>lex Fructus|ff. solut.|matrim.</marginalia>
specialis decisio in l. Fructus. ff. Soluto matrimonio.
§. 9. vbi sic dicitur: Quare enim si maritus prope
partum oues doti acceperit, item proximas tonsuræ:
post partum, & tonsas oues protinus diuortio facto,
nihil reddat. Hæc ibi, ex quibus constat fructus
dotis penitus ad maritum pertinuisse. Et ratio
statim additur verbis illis: Nam & hi fructus toto
tempore, quo curantur, non quo percipiuntur, ratio-
nem accipere debemus. Ita lex: Sed quidem illius
quoad redditionem contrarius sensus est: nam
id, quod videtur statui, tamquàm absurdum in-
ducitur; cùm constet eamdem rationem dotis
illius haberi velle, quæ de dotali fundo, de quo
in §. §. præcedentibus. Vnde citatus §. sic inci-
pit: Non solùm autem de fundo &c. Fateor tex-
tum clariùs potuisse disponi. Licet autem quod
ad integros habendos fructus spectat admitten-
dum non sit, in casu, de quo ibi, deberi tamen
si per annum durauit matrimonium, habetur in
l. De diuisione, pro quo ibi Glossa Viuiani. Ratio<marginalia>Glossa|Viuianæ.</marginalia>
autem illa pro habenda portione, accuratio in-
quam, id, quod diximus, non obscurè confir-
mat. Ea enim, quæ Cæsarei iuris auctores per-
mouit, vt fructuum partem illo in casu, & inte-
gros aliàs, marito assignarent, mouit etiam Re-
ges nostros vt marito absolutam pro alienandis
illis tribuerent potestatem. Qui & l. 1. Tit. 9. l. 5.
Recopilat. Id quod erat iuxta commune ius in
vsu, recognoscentes, communionem futuram
statuerunt, sit enim ibi: Como quier que el Derecho<marginalia>l. Castellæ.</marginalia>
diga que todas lus cosas que han marido y muger,
qne todos se presumen ser del marido &c. Pro quo
l. Quintus. ff. de donat. inter vir. & vxor. l. Etiam. C.
eodem tt. l. 2. tt. 14. part. 3. Iuuat autem citatum
Viuianum auscultasse, sic enim ille: Ad euiden-
tiam huius legis ita præmitto. Certum est quòd pro
oneribus matrimonij maritus lucrifacit dotis fructus.
Vt Cod. de iure dotis. l. pro oneribus. Vnde si esset c&#x0153;-
ptum matrimonium in Kalendis Ianuarij, & tradita
marito dotis pesseßio, & per totum annum durasset
matrimonium: totius illius anni maritus fructus
dotis lucrifaceret: Si autem durasset tantùm per
partem anni, pro illa parte lucrifaceret fructus: & in
isto vltimo loquitur hæc lex. Sic ille. Vt stet id
quod dictum est de integra fructuum perceptio-
ne: circa quod tamen aliter est legibus Hispa-
niæ dispositum: quidquid enim de fructibus, aut
pecunia ex ipsis redacta, soluto fuerit matrimo-
nio repertum, commune erit, & per medietates
diuidendum. Circa quod in casuum contingen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0395.jpg/>
@@1@<SE395>380 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>tia lites non deerunt: & quod ad conscientiam
attinet, minimè coniuges suo arbitrio iudica-
bunt, poterunt enim grauiter errare, præsertim
mulieres, vnde doctos Confessarios, vel doctos
certè, si Confessarij non habeantur tales, consu-
lendos admonemus, vbi non admonitionem tan-
tùm, sed seueriorem legem conscientia ipsa di-
ctabit.</P>
<Z><A+1>Vxor soluto matrimonio an retinere possit
vestes à marito donatas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1056.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc extat l. 4. Tit. 2. lib. 5. Reco-<marginalia>Lex Hispa-|niæ, & du-|bium an ha-|beat locum|ante vela-|tiones.</marginalia>
pilat. in qua disponitur vt vxor solu-
to post consummationem matrimonio sibi ha-
beat quidquid ab ipso fuerat donatum, si arrhæ
non interfuerunt: stantibus enim illis electio da-
tur vt vel arrhas retineat, vel donata intra vigin-
ti dierum spatium. Circa quod dubitatum Primò
an lex prædicta locum habeat in donatis ante re-
ceptas Ecclesiæ benedictiones. Et fundamentum
dubij est ex eo quòd lex dicat Qualquier Esposa:
quę enim iam à marito cognita est, nomen spon-
sæ amisit, iam compellanda vxor. Propter quam
rationem id negat Azeuedus ibi. nu. 27. & Ioan-
nes Gutierrez lib. 4. practica qq. q. 19. nu. 1. licet
eum pro parte affirmante citat Azeuedus in Alle-
gat. 11. nu. 7. & reuera ita est; vt statim videbi-
mus. Affirmant autem Antonius Gomez ibi n. 5.
& ante illum Palacius Rubius ab Azeuedo addu-
ctus. Ioannes Gutierrez in citata Allegat. & vi-
detur placuisse P. Anilæ, qui vtraque præmissa<marginalia>P. Auila.</marginalia>
sententia sic  subdit: & pro Antonio Gomez facit
quod ipse ait num. 6. scilicet quòd in nostro Regno
communi vsu vocatur sponsa ante benedictiones Ec-
clesiæ, & communem habitationem siue cognita sit,
siue non. Sic ille. Et ita videtur reuera dicendum,<marginalia>Concluditur|affirmatiuè.</marginalia>
quòd benè prosequitur Ioannes Gutierrez lau-
dato pro eo Antonio Gomez, & celeberrimo
Iurisconsulto D. Petro de Auendaño cap. 15. Præ-
toris nu. 6. licet circa id dubitauerit Gregorius<marginalia>Vide P.|Thomam|Sancium|lib. 6. Disp.|25. nu. 9. &|P. Gaspar.|Hurtadum|de Iust. &|Iur. Disp. 11|Difficult. 9</marginalia>
Lopez, & in partem contrariam, inclinarit in l.
23. Glossa fin. tit. 11. part. 4. & præter rationem
ab Antonio Gomez allatam probat insuper, quia
in casu illius legis nulla distinctio fit illius tem-
poris, quo sunt desponsati antequàm velen-
tur, sed tantùm fit distinctio respectu consum-
mationis matrimonij. Vnde datum quodcumque
eo tempore, quo sunt desponsati, siue à princi-
pio, siue in medio, siue ad finem, dum tamen
non sint velati, debet regulari & iudicari secun-
dùm distinctionem dictæ legis Regię. Sic Scrip-
tor ille doctissimus, vnde circa hoc non videtur
immorandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1057.</absatz-nummer> Iam quod ad vestes attinet post con-<marginalia>Quid de|vestibus.</marginalia>
summationem attributas, communis resolutio
est, ait P. Auila, quòd quando sumus in dubio,
& non constat vtrùm maritus voluerit donare,
nec ne, si vestes sint quotidianæ, statim efficiun-
tur vxoris, secus verò si sint vestes festiuæ, & io-
calia pretiosa. Ita Ioannes Gutierrez suprà nu. 2.
Antonius Gomez nu. 4. §. Tertiò facit. Limitat
Salazar in Magnatibus Regni, & opulentissimis
viris; quamuis in his quoque existimet Ioannes
Gutierrez attendendam esse qualitatem rerum
traditarum.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>1058.</absatz-nummer> Si quæras vtrùm ad hoc quòd constet<marginalia>Verbum do-|nandi non|sufficere</marginalia>
quod vir tradidit animo donandi sufficiat tradere
dicendo vxori quòd donabat? Respondetur non
sufficere; nam secundùm subiectam materiam
vir tantùm videtur ad vsum concedere, nisi aliàs
expressè constaret habere se animum donandi.
Sic Ioannes Gutierrez nu. 3. Quæ autem vestes
dicantur pretiosæ? Respondendum, esse arbitrio
iudicis decidendum attenta personarum qualita-
te, & patriæ consuetudine. Secundò magis in par-
ticulari, vestes illas dici quotidianas, sine quibus
non potest in publico comparere, & quibus vti-
tur quotidie in publico, Immò etiam illas, qui-
bus vtitur in diebus festiuis communiter. Sic Io-<marginalia>Discrimen|circa vestes.</marginalia>
annes Gutierrez nu. 8. vbi citat Au$unclearndanum nu.
9. vbi exemplum ponit in nonnullis, vt in annu-
lis, iocalibus, & vestibus sericis, faciens differen-
tiam inter feminas nobiles, & non nobiles: no-
bilibus enim vestes sericæ reputantur quotidia-
næ; non tamen aurum in collario; vel catena, &
cannaca, & magniliæ, & gonela de auro, annu-
li cum gemmis: in alijs autem personis serica ve-
stimenta & margaritæ, erunt pretiosa: quando
inter vxores opulentissimorum annuli, & aureæ
paruæ torques non reputantur pretiosa. Pertinet
autem ad praxim quòd omnes vestes quotidianæ
sunt vxoris; illæ autem quibus communiter vti-
tur diebus festiuis, non omnes sunt vxoris, sed
ex illis poterit eligere vestem sibi placentem.
Sic Doctor Leon, Limæ autem interulæ om-
nes illius sunt, quæ lotæ fuerant, & in vsu. Sic
doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>1059.</absatz-nummer> Circa quod habet communem Iuris-
consultorum sensum ipsi suffragantem, ex qui-<marginalia>Resolutio|præfata vt|temperanda.</marginalia>
bus quamplures congerit Matienzus in dict. l. 4.
Glossa 5. vbi & de vtente verbo donandi. Et est
quidem id probabile, non tamen certum: quan-
do enim verbo donandi vtitur, validam & fir-
mam esse donationem tenent quamplures Do-
ctores apud P. Thomam Sancium lib. 6. de Ma-
trimonio Disp. 45. nu. 17. qui & id censet proba-
bile, licet oppositum cum alijs ibidem adductis
amplectatur. Quod equidem pro foro conscien-
tiæ sufficiet; pro quo & fauet sententia Homo-
boni in Consultationibus volum. 2. part. 6. Respons.
77. vbi asserit leges prohibentes donationes in-
ter virum & vxorem non ligare in interiori ani-
mæiudicio, in quo non statur præsumptionibus:
pro quo adducit Costam & Rodriguez, nec vi-
detur displicere Dianæ Parte 8. Tract. 6. Resol.
19. in fine. Poterit ergo illa occultare, quæ do-
natione accepit. Pro alijs autem succedent lites,
& iudices vt voluerint iudicabunt, multa enim
ex his eorum arbitrio reseruantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1060.</absatz-nummer> Rogat tandem P. Auila an si bona<marginalia>Circa ma-|riti debita,|quid vestes.</marginalia>
mariti non sufficiant pro debitis, teneatur vxor
vestes ab ipso pro quotidiano vsu acceptas ad so-
lutionem offerre? & negat meritò, quia simpli-
citer donatæ sunt; & illius per traditionem effe-
ctæ: pro quo Ioannes Gutierrez Practic. qq. lib.
2. q. 19. nu. 2. & Barbosa in l. Qui dotis ff. soluto
matrim. nu. 65. Barthol. l. Ex annuo ff. de donat.
inter vir. & vxorem, Adde, etiamsi debita sint
contracta ob sustentationem familiæ, pro quo P.
Palaus Disp. 9. de Iustitia Puncto 15. §. 6. num. 7.
vbi licet de bonis dotalibus loquatur ob dotis pri-
uilegium, ad alia est etiam extendendum, quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0396.jpg/>
@@1@<SE396>Circa debita soluto Matrimonio, an vxor teneatur. 381
<duolan 2><-P>licet non æquale habeant priuilegium, ferè ta-
men æquale habent: si enim à marito admi-
nistrentur, hypothecata sunt, vt dictum cum
Gregorio Lopez nu. 1035. si autem apud vxo-
rem administratio extitit, non magis ratione il-
lorum, quàm dotalium obligatur; non quia hy-
pothecata, sed quia semel admissa obligatio-
nis nullitate respectu dotalium, non est vnde re-
spectu aliorum possit obligatio subsistere, quia
à matrimonij oneribus magis aliena, & ideò ab
vxore prouidè sequestrata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1061.</absatz-nummer> Sed addit citatus Scriptor nu. 8. cum<marginalia>Quid de|contractis à|viro impo-|tente ad sol-|uendum.|Vbi sententia|affirmans.</marginalia>
P. Rebello prædictam doctrinam non procedere
in euentu, in quo maritus cùm debita contraxit,
non habebat bona, neque sperabat habere, ex qui-
bus illa debita solueret: nam eo casu nulla alen-
dæ uxoris obligatione tenebatur, sed ipsa ex
proprijs se alere debebat. Ergo maritus mutuum
petens & debitum contrahens pro ipsa, eiusque
familia alenda, negotium illius vtiliter gessit, ac
proinde actione negotiorum gestorum compelli
poterit, argum. l. 3. vers. & regulariter. ff. de in
rem verso l. Si me & Titium. ff. si certum petatur.
Etenim vxor hac in specie ex bonis alienis locu-
pletior est, si quidem proprijs eorum occasione
pepercit. Et sic intelligendus est Matienzus l. 3.
Glossa 7. nu. 5. tit. 9. lib. 5. nouæ Collect. & Docto-
res ibidem communiter. Sic ille cum P. Rebello de
obligat. iust. Par. 2. lib. 6. Quæst. 2. num. 10. qui
plura pro eo temperamento negatiuæ sententiæ
profert citato nu. 2. & sequenti. Et est quidem il-
lud satis probabile, ob Textus legales, & non le-
ues rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1062.</absatz-nummer> Sed quidem id, quod P. Palaus paucis<marginalia>Sed negati-|ua plus aliis|placet.|P. Sancius.</marginalia>
absoluit, ac si veritas esset penitus explorata, P.
Sancius Lib. 9. de Matrimonio Disp. 4. nu. 28. vo-
cat grauissimam quæstionem, & Doctoribus ac
legibus & rationibus pro vtraque parte adductis
fusiori calamo, negantem amplectitur num. 29.
quam & tenet P. Molina Tomo 2. de Iust. Disput.<marginalia>P. Molina.</marginalia>
435. §. Tertium est. Vbi eum citat P. Sancius, qui
Disp. 330. vers. De vxore similiter fuerat locutus;
licet reuera de casu in proprijs terminis non vi-
deatur locutus, sed solùm statuens vxorem non
teneri pro debitis à marito contractis, pro quo-
rum sit ille impotens solutione, nisi superlucrata
extent, quorum medietas ad eam spectat, ex illis
enim pro rata ad solutionem remanet obligata.<marginalia>Cardinaiis|Lugo.</marginalia>
Neque plus sibi velle videtur Cardinalis Lugo
eum allegans loco postremò adducto, qui & P. Vas-
quez similiter Opusculo de Restitut. cap. 11. nu. 29.
& 80. de quibus ille breuissimè Tomo 1. de Iustit.
Disp. 20. nu. 127. vbi sic concludit: Aduerte se-
cundò, si vxor posset recepta sibi dote vel bonis suis,
vel alio modo honesto se alere, non posse ex bonis viri
accipere cum præiudicio creditorum: non tamen cogi
debet vt inseruiat, vel laboret ad viuendum, quando
id cum dedocore fieret. Sic ille, qui Sicut & P. Pa-
laus, non videtur in quæstione, quam, vt vidi-
mus, P. Sancius censet, & meritò, esse grauissi-
mam, illum legisse, quia nec citant, nec tangunt
ea, quæ apud ipsum occurrant, consideratione
dignissima. Et quidem non solùm de contractis<marginalia>Quid de su-|perfluis in|sustentatio-|ne.</marginalia>
debitis ob congruam & moderatam vxoris su-
stentationem sententia P. Sancij procedit, sed
etiamsi sustentatio debitam moderationem ex-
cesserit, prodigè expendendo, pro quo Nauar-<-P>@@

<-P>rum & Emmanuelem laudat. Quod tamen P.
Molina minimè videtur probare, sic enim citato<marginalia>P. Molina.</marginalia>
§. De vxore, post alia: Dummodò consumat solùm
de ijs rebus, quarum dominium ad maritum spectat,
neque plus insumat, quàm ipsi à marito sit debitum
& §. Tertium est: ita scribit post adductam legem
Hispaniæ peculiarem: Statuit hæc lex non teneri
vxorem quoad suum capitale debitis, quæ licet con-
tracta sint in his, quæ in vtilitatem vxoris con-
uersa sunt, quo ad ea, quæ vir ille præstare tene-
batur &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1063.</absatz-nummer> Nihilominùs circa hoc possunt effata<marginalia>P. Sancij &|P. Molinæ|conciliatio.</marginalia>
duorum horum scriptorum ita componi, vt P.
Sancius de prodiga alimentatione loquatur, dum
maritus erga vxorem tales facit expensas, non
verò quando vxor ipsa erga superflua diffundi-
tur inuito, licet multoties ob bonum pacis dissi-
mulante, marito: & P. Molina in hoc vltimo
loquatur casu, vt verba ipsius indicant, dum ait;
Neque plus insumat, quàm ipsi à marito sit debitum.
Iuxta quod & posterioris loci sunt accipienda
verba. Hoc siquidem P. Sancius non negauit;
pro priori autem illo prodigæ alimentationis ra-
tio esse alia potest, scilicet maritum validè po-
tuisse donare, cùm eorum, quæ expendebat, ple-
num haberet dominium, & vxor bona accepit
fide, neque ex eo facta est locupletior, vt vide-
tur clarum, quia ex eo quod splendidiùs come-
derit, nihil ampliùs in bonis habet, aut ex eo
quòd pretiosioribus fuerit ornata vestibus, iam
consumptis; de extantibus autem iam constat
quomodo sit philosophandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1064.</absatz-nummer> Et lex quidem Hispaniæ citata id vi-<marginalia>Comproba-|tio ex lege|Hispaniæ 9.|tit. 3. l. 5.</marginalia>
detur non obscurè confirmare, quæ est 9. Titulo
3. lib. 5. recopilat. sic enim ibi Rex Catholicus
Ferdinandus & Serenissima filia Ioanna Regina
Hispaniæ: Mandamos que quando se obligaren de
mancomun marido y muger en vn contrato ô en di-
uersos, que la muger no sea obligada à cosa alguna,
saluo si se probare, que se conuirtio la tal deuda en
prouecho della. Ca entonces mandamos que por rata
del dicho prouecho sea obligada. Pero si lo que se con-
virtio en prouecho della, fue en las cosas que el ma-
rido le era obligado à dar: Aßi como en vestirla, è
darla de comer, y las otras cosas necessarias; man-
damos que por esto ella no sea obligada à cosa algu-
na. Ita lex, quæ in casu procedit, quo vxor se
pariter cum marito ad solutionem adstrinxerit;
ex quo fit potiùs determinationem currere,
quando illa nullo modo se ad quidquam obliga-
uit. Tunc ergo pro expensis in sustentatione ni-
hil ab ipsa debetur, quando ad necessaria perti-
nebant. Vbi casus impotentiæ mariti ad soluen-
dum, quando debitum contraxit, continetur,
quia lex sine limitatione vlla loquitur, & ita sine
vlla consideratione impotentiæ dictæ in tribuna-
libus Regijs iudicabitur, sicut iudicatum in Lu-
sitania affirmat Gama apud P. Molinam §. citato<marginalia>P. Molina.</marginalia>
Tertium est. Sine consideratione inquam impo-
tentiæ circa tempus initi contractus, id enim est
difficilis probationis. Et quòd sufficiat spes cùm
contrahitur vt vxor non sit censenda obligata,
indicat P. Palaus citato num. 8. ita locutus iuxta
mentem P. Rebelli, vt vidimus n. 1061. Mari-
tus, cùm debita contraxit, non habebat bona, neque
sperabat habere. Quomodò autem spes probari
poterit, & totum negotium ad actum internum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0397.jpg/>
@@1@<SE397>382 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>reuocandum? Si autem dicatur ex præfata lege
deduci teneri vxorem ad solutionem debitorum,
quæ ob exhibita vltra necessitatem contracta
sunt, quando lex tantùm circa necessaria proce-
dit. Id quidem non vrgere citati Patres admit-
tunt, sic enim P. Rebellus citato num. 11. Quòd<marginalia>P. Rebell.</marginalia>
si excessus ille sumptuum non caderet sub terminis
debitæ sustentationis secundùm vxoris statum, sed ad
superfluam pompam pertineret, iam id ex culpa ma-
riti descenderet: propter culpam autem mariti dos
vxoris diminui non debet, nisi ipsa etiam in eamdem
culpam consentiat. Sic ille, pro quo & P. Palaus
nu. 9. & id quidem à lege præfata indicatum,
dum mariti curam in Ordine ad sustentationem
prudentem & moderatam supponat, & ita tan-
tùm circa necessaria. Item quia verba illa, si se
probare que se conuirtio la tal deuda en prouecho
della, id ipsum indicat, quia quod superfluè ex-
pensum, non est in vtilitatem vxoris conuersum,
sed potiùs in detrimentum, ex ijs enim pulueri-
bus, vt habet vulgaris apud Nostrates peræmia,
ista luta veniunt, vt frequentibus experimentis
comprobatum peruidemus. Et hæc quidem cir-
ca præfatam difficultatem ex occasione attigisse
sit satis, sine illius operosiori discussione, in qua
forsitan possem non inutiliter immorari; sed per-
go ad alia, finem operi, pro quo vrgeor, positu-
rus.</P>
<Z><A+1>Z.
ZELVS.
De zelo Catholicorum Hispaniæ Regum
pro bono Jndorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1065.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de hoc aliàs, & hoc etiam<marginalia>Circa per-|noctationem|Indorum|sub tecto pro-|uida disposi-|tio.</marginalia>
non pauco volumine dabit Le-
ctori Verb. Consilium Regium In-
diarum, & Verb. Indi, sed est quod modò vtili-
ter adijciamus. Pijssimus Rex noster Philippus
Tertius Progenitorum premens Christiana ve-
stigia, suo in Rescripto die 26. Maij 1609. inter
alia ad præfatum institutum spectantia ita iubet:
Que à los Indios, que anduuieren ocupados en las
labores referidos, ô alquilados de mitad, ô reparti-
miento, seles dè libertad para que duer man en sus
casas, ô en otras, y à los que no tuuieren comodidad,
los acomode el dueño de la hacienda en parte, que
puedan dormir debaxo de texado, y defendidos del
rigor y aspereza de los temporales. Sic ille sobriè,
& pie, & iustè, vt alias Apostolus. Tit. 2. v. 12.<marginalia>Tit. 2. v. 12.</marginalia>
sobriè quidem, quia desiderium cumulandi diui-
tias, quæ in his regionibus Indorum labore pa-<marginalia>Quàm illa|debita.</marginalia>
rantur, & ebrios periculosiore ebrietate, quàm
sit illa corporea, reddere homines solet, Regia
generositate temperatum ostendit: Igitur & qui
pecunias amat, sobrius non est ait D. Ioannes Chry-
sost. hom. 5. Ibi. Iustè, quia id agit, quod iustitiæ
dictamina sancta præscribunt, ius suum Indis red-
dens, quod ad naturalissimum vitæ subsidium
obtinent, vt requiescant à laboribus suis, vt & his
loqui cum cælesti spiritu liceat: Opera enim illo-
rum sequuntur illos. Apocal. 14. v. 13. Laboriosis<marginalia>Apocal. 14.|v. 13.</marginalia>
siquidem operibus requies consentanea debe-
tur; cum illis enim non solùm operum merita<-P>@@

<-P>tendunt, sed & illos ea sequuntur, quia defatiga-
tio ratione illorum contracta suo pondere depri-
mit, vt quietis amabilis beneficio potiantur. Et
piè. Est siquidem Christianæ pietatis Officium
iam pridem à Domino commendatum: Egenos,
vagosque induc in domum tuam. Isai. 58. v. 7. Pro<marginalia>Isaiæ 58. v. 7</marginalia>
quo & formidabilis illa discretio: Hospes eram,
& collegistis me. Hospes eram, & non collegistis me.
Matt. 25. v. 35. & 43. Quòd si ad omnes hoc spe-<marginalia>Matth 25.|v. 35 & 43.</marginalia>
ctat, quomodo non ad eos, in quorum quæstuo-
sissimum commodum pauperes Indi laborant?</P>
<P>  <absatz-nummer>1065.</absatz-nummer> Ad hoc ergo & Regia se pietas debet
extendere, vt & ipsis etiam in extremi diei iudi-
cio dici possit: Hospes eram, & collegistis me. Col-
legistis inquam, dum colligere alios prouidistis:
Iustitia non temperatur, nisi pietas adiungatur, ait
D. Hieronymus, id quod ab Apostolo dictum<marginalia>D, Hieron.</marginalia>
& piè, ad benignam erga proximos affectionem
referens, qui & audiendus circa locum Isaiæ, in
quo & additur: Cùm videris nudum, operi eum,<marginalia>Opportuna|pro illorum|conuerfione.</marginalia>
&c. Sic enim ait: Quos videris non habentes ca-
lorem fidei, sed extra Ecclesiam frigoribus infideli-
tatis algentes, inopes, atque peregrinos, induc, ait,
in domum tuam, id est, in domum Ecclesiæ, & operi
incorruptionis pallio, vt vestiti Christi tunica, nequa-
quam maneant in sepulchris, quod de eo legimus, qui
possessus à dæmonum legione nudus habitabat in me-
morijs mortuorum. Sic Doctor sanctus: quæ qui-
dem caussæ præsenti opportunè subseruiunt.
Agitur enim de Indorum conuersione, & ita de
inducendis in Ecclesiæ domum frigoribus infi-
delitatis algentes, nudosque Christi tunica ve-
stiendis, quos iam pridem, mortis victimas, dia-
boli imperium possidebat. Ad hoc autem quod
de iustitia sobrietati adiuncta, & pietate iustitiæ,
mirè confert. Dum enim illi eo tractantur mo-
do, erga fidem corditus afficiuntur, qui etsi no-
mine Christiani, multoties frigore infidelitatis
algescunt, quia necdum Christi tunicam indue-
runt. Ideò D. Hieronymus, quod ad corpus tan-
tùm pertinere pietatis Officium videbatur, ad
spiritualem aduocauit sensum, vt esse inter illa
connexionem mirabilem nosceremus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1067.</absatz-nummer> Et dum de Regio implendo mandato<marginalia>Quid erga|Indos in Mi-|neris labo-|rantes vi-|deatur|obstare. Vbi|de minori|lucro future.</marginalia>
agitur, magnæ circa illud subortæ difficultates
erga Indos in Mineris laborantes; si enim incum-
bente nocte exituri, magna ex parte labor ipso-
rum minuetur, vnde & illius fructus, cum non
leui Minerariorum, & consequenter Regiorum
emolumentorum detrimento. Sed hoc sanè non
esse attendendum ex Regis eiusdem pijssimi in
eodem Rescripto verbis euincitur, sic enim ille:
Finalmente entablareis en la paga y jornales de los<marginalia>Rescripti|Regij verba,</marginalia>
Indios, la igualdad y justificacion, que se desea aun-
que por esta causa se minore la ganancia de los Mi-
neros, dueños de Chacaras y ganados, y los demas
labores &c. Vbi licet Rex de minoratione Re-
giorum lucrorum non agat, est tamen illud con-
sequens; cùm sit compertum minuenda illa, si
in priuatis minuantur: & si minus auri & ar-
genti eruatur, minus suis in Quintis Regem ha-
biturum. Sicut & in alijs, cùm ex omnibus sua
Regi iura soluantur. Et quidem in hoc ipso com-
munis cum Regia caussa agitur: deficientibus
enim Indis ob minùs humanam tractationem,
non solùm emolumenta in diminutionem ve-
nient, sed etiam penitus defutura.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0398.jpg/>
@@1@<SE398>De zelo Regum Catholicorum pro bono Indorum. 383
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1068.</absatz-nummer> Cùm ergo prædicta caussa nequeat<marginalia>Ratio alia|depulsa ex|spasorum|periculo.</marginalia>
rationabiliter allegari, aliæ additæ, in quibus &
communi bono, & Indorum commodo videtur
pariter prouideri. Dicitur enim in primis quoti-
dianum ex Mineris exitum Indis fore noxialem:
siquidem sudore madentes exibunt ad auram fri-
gidissimam, vnde & spasmis expositi, & eatenus
morti. Quod quidem illud videtur contra se ha-
bere experimento notissimum, Indos scilicet,
qui metallum extrahunt, & sunt à fossoribus di-
uersi, ad auras easdem sæpiùs exire sine illo tan-
toperè ponderato periculo, cùm & ipsi sudent &
algeant è profundissimis cuniculis per scalas pen-
siles ascendentes. Vbi & minime oneratis sudan-
dum etiam, & persudandum, cùm & pro damno
dicto sufficere possit, quòd plusculum incales-
cant, vt notum experientia.</P>
<P>  <absatz-nummer>1069.</absatz-nummer> Dicitur prætereà intra Mineras posse<marginalia>Alia excom-|petenti loco|pro somno in-|tra Mineras.</marginalia>
Indos somnum competentem capere, cùm sint
erga illum parum delicati, neque mollibus egeant
stragulis, nuda super humo suauiter dormituri.
Et quidem intra Mineras diei & noctis nulla di-
uersitas, cùm tenebræ ibi penitus dominentur;
vnde poterunt Indi dormire, cùm id natura pe-
tierit; neque commodius alibi tectum pro iniu-
rijs temporum depellendis, quod Regio vidimus
Rescripto percaueri. Et quamuis aliquale in eo
deprehendatur incommodum, pro bono publico
debet illud admitti, sicut generaliùs loquendo in
præfato Rescripto legimus, sic enim ibi Rex:
Primeramente Ordeno y mando que se hagan los re-<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
partimientos de Indios necessarios para labrar los
campos, criar los ganados, beneficiar las minas, de
oro, plata, y azogue. y los obrages de lana y algodon,
pues de su labor resulta la comun vtilidad de todos
esos Reinos, que arriua queda referido. Y presupuesta
la repugnancia, que muestran los Indios al trabajo,
no se puede escusar el compelerlos &c. Quæ qui-
dem si ita essent, & nullum ex pernoctatione in-<marginalia>Circa quam|apta consi-|deratio.</marginalia>
tra Mineras Indis crearetur incommodum, esset
planè tolerabile, quod asseritur: sed in eo non
est alieno arbitrio & speculatione procedendum,
vt quisque Indorum incommoda in re, quæ ex
personali experientia pendet, propriam agens suæ
cupiditatis caussam, metiatur. Et regulariter lo-
quendo dubitari nequit nocturnam illam laboris
requiem esse Indis incommodam, pro quo nul-
lus, præter id, quod res ipsa satis præsefert, testis
melior, quam ipsimet, qui & laborant, & labo-
ris leuamen quoad necessitatis gradum habent
vndequaque perspectum. Vnde circa hoc liber-
tas ipsis videtur concedenda: neque fundamento
illo licitæ compulsionis vtendum: est enim li-
cita cum moderatione à Rege proposita, qua
etiam stante satis onerosa est, vt ab ipso pijssimo
Monarcha recognitum, vnde pro ea tot modera-
tiones adiectæ: quod & illa declarant verba: De<marginalia>Regia circa|lucra tem pe-|rantia ob in-|conueniens|compulsionis.</marginalia>
tal manera que respeto de todos los distritos de ese go-
bierno, ô de alguno, cessare el inconueniente suso di-
cho, &c. Quibus & addenda illa, quibus ea, quæ
sunt n. 1067. dicta comprobantur, sic enim ille:
Considerando que no se debe tanto atender à la mas
ô menos saca de la plata y ore, como à la conseruacion
de los Indios, sin cuyo trabajo y diligencia cessaria el
labor y beneficio de las minas. Sic prouida Regis
pietas, & prouidentia pia.</P>
<P>  <absatz-nummer>1070.</absatz-nummer> Neque obijci potest plures Indos vo-<-P>@@

<-P>luntariè in Mineris labores intra ipsos somnum<marginalia>Ex volun-|tarijs operis|obiectio disie-|cta.</marginalia>
capere, neque id ipsis præiudiciale censeri, aut
specialia ex eo damna ipsis importari. Siquidem
illi pro ampliori mercede laborant, ex qua ipsis
minùs est grauis labor, quem & leuiorem ipsa
spontanea reddit electio; sicut è conuerso, etiam
leuis solet esse grauis inuitis, quolibet sub onere
gemituris. Audeo dicere, & ipse erit grauis &
molestus cantus alijs oneribus prægrauatis, vt ex
Psalmo. 136. notissimum: Super flumina Baby-<marginalia>Psal. 136.|v. 3. & 4.</marginalia>
lonis &c. Quia illic interrogauerunt nos, qui capti-
uos duxerunt nos, verba cantionum. Et qui adduxe-
runt nos: Hymnum cantate nobis de canticis. Quo-
modo cantabimus &c. Additamentum erat serui-
tutis, & licet leue, vt rebantur qui exigebant,
intolerabile est inter captiuitatis onera iudica-
tum. Vnde neque ad cantandum compulsi sunt
à barbaris illis dominis, ne laborem labori adde-
rent captiuis miseris permolestum. Vbi ex D.
Hieronymo notatione dignum occurrit, quod
v. 2. Vates præmiserat: In salicibus, in medio eius<marginalia>v. 2.</marginalia>
suspendimus organa nostra. Salix enim, vt obser-
uat ille, est arbor infructuosa & steriles reddit.
Ita enim euenire solet, vt captiuorum iniustus
labor infructuosus tandem, exultantibus domi-
natoribus de victoria obtenta, reddatur. Id quod
in fine Psalmi satis luculenter expressum: Filia<marginalia>v 8. & 9,</marginalia>
Babylonis misera: Beatus, qui retribuet tibi retri-
butionem istam, quam retribuisti nobis. Beatus, qui
tenebit, & allidet paruulos tuos ad petram. v. 8. & 9.
Neque fuit tantummodo votum, sed vaticinium,
vt in Poe&#x0308;tica Paraphrasi exposuit Venerabilis
P. Gaspar Sancius sic dicens:</P><marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
<shi>Tu quoque, tu Babylon miseris exercita fatis,
  Fortunæ stimulos experiere meæ.
O vtinam bene sit &c.</shi>
<P>O vtinam (& quidem ita sperare iuuat) nihil tale
his in regionibus videatur, vt Regum nostrorum
id mereatur zelus, quod aliquorum potuit im-
moderantia demereri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1071.</absatz-nummer> Et quid tandem circa propositam Re-<marginalia>Decisio pro|Indorum|libertate.</marginalia>
giam iussionem? Id certè quod iam est non leui-
ter indicatum, Indos circa exitum ad pernoctan-
dum vbi libuerit in sua esse manu tenendos li-
bertate. Id siquidem quod à Rege est circa hoc,
vt vidimus, constitutum, non nisi post longa ex-
perimenta peractum, & ita post auditos eos, quo-
rum interesse poterat, aut alijs, ex quibus fideli-
ter hausta notitia, contra quam nihil potest no-
uorum accidentium allegari. Et cùm illa sit
adeò iuri, æquitati, pietati ac rationi naturali
conformis, reluctari ipsi non nisi temerariè po-
terit. Quod si violentia circa hoc adhibeatur,
sine graui culpa non stabit. Ex quo & eueniet
vt Indi violenter detenti minùs vtiles sint futu-
ri, minùs enim, quia & amarulentiùs, labora-
bunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1072.</absatz-nummer> Potest autem dubitari an ratione se-<marginalia>Quid si fu-|ga eorum|cimeatur.</marginalia>
curitatis liceret violentia dicta: Indi enim si se-
mel exeant, non poterunt facilè ad laborandum
reuocari. Vbi quidem, si id, quod de apto ad
somnum loco dicitur, ita reuera est, licet aliqua-
lis, leuis scilicet accrescat molestia, id posset to-
lerari, ne alias eorum assignatio aut penitus, aut
magna ex parte reddatur inutilis. Sed verò vt
tolerari id nequeat iussio ipsa Regis videtur vr-
gere, cui hoc non potuit ipsiusque Indico Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0399.jpg/>
@@1@<SE399>384 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>silio, non esse perspectum, quod & res ipsa satis
videtur indicare. Deinde ratio illa nimiùm pro-
bat, eos inquam numquàm exituros donec tem-
pus suæ assignationis adimpleant; quod tamen
est manifestè à veritate alienum, quandoquidem
Indi festiuis diebus exire possunt, & exeunt, pe-
riculo fugæ nullo, eo quòd quælibet eorum clas-
sis suos habeat Gubernatores, & cum redituri
suos in populos sint, maius inde vexationis pos-
sunt timere discrimen, quàm ex labore intra Mi-
neras; è quibus etiam noctu possent fugere, nisi
huiusmodi molestiæ timore omnibus fortiore
vinculis, tenerentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1073.</absatz-nummer> Sed quia Minerariorum circa hoc po-<marginalia>Quid si Mi|nerariorum|tumultus.</marginalia>
test timeri tumultus, erunt qui censeant permit-
tendam nocturnam reclusionem, & sternere sub-
ter humo misellos istos, vt Poeta loquitur, sic
enim & alia huius generis permittuntur. In quo
quidem Propheticum potest illud assumi: Illic
trepidauerunt timore, vbi non erat timor. Psal. 13.
v. 5. Non enim à præfatis tale aliquid timeri
graui cum fundamento potest, licet non num-
quàm verba aliqua minùs considerata profun-
dant: homines enim sunt non vagi & sine pre-
tiosis radicibus ad quidlibet audendum prompti,
etiamsi contra Deum & Regem, ex rebus tur-
bidis soliti captare compendia; sed honorati ci-
ues, cum decenti; immò & splendida sæpèfami-
lia, non facilè tumultuarijs periculis obijcienda.
In quibus multùm Gubernatorum valet Vrbana
seueritas, & minimè auara prudentia. Neque
decet Regiam auctoritatem talibus suspiciun-
culis cedere, ex cuius contemptu nihil potest
non exitiale timeri. Quòd autem propter maius
vitandum malum minus aliquod possit aliquando
permitti communis sententia est. Et si talis in-
staret articulus, tunc ea applicanda doctrina,
dummodò Indorum non esset grauis & intole-
randa vexatio: tunc siquidem suis ex oppidis non
extrahendi illi, ne lupis agni ab eo tradantur, cui
est à Pastore Ecclesiæ summo pastoralis eorum
cura commissa. Et quidem delinquentibus circa<marginalia>Delinquen-|tium erga|Indos priua-|tionis pæna.</marginalia>
illa, quæ ad Indos spectant, p&#x0153;na est priuatio-
nis eorum imposita, neque id semel in Rescripto
allegato, ibi: Y à los que excedieren en algo de lo
contenido en este Capitulo, no les repartireis mas In-
dios para ningun efeto: Y el juez que fuere remisso y<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
negligente en su execucion y cumplimiento, incurra
en priuacion de Oficio &c. Et inferiùs: Sea conde-
nado en perdimiento de los dichos Indios, y quede
incapaz de recebir ningun repartimiento. Item &
ibi: Y de alli adelante no sele repartan, ni puedan
repartir Indios para ningun efeto. Si ergo circa
prædicta non vnus aut alter, sed gremium Mine-
rariorum delinquat, Indorum illis neganda im-
partitio est, vnde & suis in oppidis illi relinquen-
di. Quod si fiat, detumescet sanè inconsulta illa
Minerariorum audacia, & benigniora consilia
assument armis argenteis destituti.</P>
<P>  <absatz-nummer>1074.</absatz-nummer> Claudendum memorabili Clausula,<marginalia>Libertas In-|dorumquan-|ti apud Re-|gem ponderis.</marginalia>
& Regia maiestate ac pietate dignissima, verbis
illis: Que cessen todos los demas repartimientos y
seruicios, que no fueren voluntarios &c. Aunque
sea para seruicio vuestro (Proregem alloquitur)
y de mis Oidores, Inquisidores y otros ministros, de
Iusticia, porque estos repartimientos se pueden escu-
sar: Y aunque sea de alguna descomodidad paralos<-P>@@

<-P>Españoles, pesa mas la libertad y conseruacion de los
Indios. Quæ quidem Clausula omnibus est ad
Indos spectantibus applicanda, vt semper eorum
libertas in omnibus & per omnia, in substantia
& in modo, Hispanorum sit commodis præfe-
renda, quia maioris est ponderis, quàm quidquid
ad illa cum eius conferre potuerit detrimento.</P>
<Z><A+1>Nonnulla alia zeli eiusdem argu-
menta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1075.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>It inter alia, quæ in præfato rescripto<marginalia>Circa labo-|res Indorum|in sacchari|officinis.</marginalia>
continentur, quod verba sequentia
manifestant: Que no consintais que los trapiches y
ingenios de azucar, ni las perlas, se beneficien con
Indios, aunque ellos vayan voluntarios à esta ocupa-<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
cion: porque los exercicios destas labores son perni-
ciosos à su salud, y traen consigo otros inconuenientes
y daños de los Indios, de que se tiene larga experien-
cia, y solo se os da arbitrio y facultad paraque tolereis
los Indios voluntarios en la corta y carreto de la caña,
si os pareciere, que en estas dos ocupationes cessa la
causa referida. Ita Rex, in cuius Ordinationis te-
nore caussa est eiusdem manifesta. Inconuenien-
tia autem, quæ subticentur, illa esse possunt;
turpes congressus cum Æthiopissis, quæ in præ-
dictis esse solent Sacchari Officinis; & intempe-
rantes haustus poculi in illis frequentissimi, Gua-
rapo dicti. Et nescio quæ alia. Ast illa pariter
imminent in cannis demetendis & baiulandis
occupatis, vnde videtur id pariter prohiberi de-
buisse. Sicut & accessus ad laborandum in vin-
demijs, in quo plures perierunt. Iubetur autem
Proregi vt talia non permittat, in quo quidem
cùm nequeat assistere, eius excitatur prouiden-
tia vt inferiores ministros iustitiæ circa id curet
peculiarem solicitudinem adhibere. Et quidem
quemadmodùm cùm agitantur tauri, Indi in
plateas inconsideratè prodeuntes, iussù Magi-
stratuum ministerio satellitum expelluntur; ita
cum Indis agendum in prædictis, vbi quidem &
eorum periclitatur salus, aut grauia inconueni-
entia docuit experientia. Et illud quidem con-
gressus cum Æthiopissis tunc etiam imminet,
cùm Indi ad labores alios agricolationis desig-
nantur; sunt enim & in illis huius generis femi-
næ, & vix fere est opificium aliquod, in quo non
viri feminæque concurrant, circa quæ domino-
rum debet Christianus zelus attendere, vt si non
omnia, multa saltem peccata vitentur. Quod
autem ad poculum illud, de quo suprà, attinet,
ad Æthiopes etiam referendum, qui in prædictis
laborant prædijs, de quibus circa hoc non ea est,
sicut neque circa alia, similis apud Principes no-
stros cura, quia pro talibus, si deficere accidat,
alij adduci possunt, vt reuera adducuntur; quod
tamen in Indis habere locum nequit, qui aliun-
de, si deficiant, nequeunt transuehi, cùm tamen
sint adeò ad omnia necessarij. Curandum tamen
vt vbi & hi & alij adsunt, operam nauantes suā,
vt vsus sit illius poculi moderatus, de quo dictum
n. 263.</P>
<P>  <absatz-nummer>1076.</absatz-nummer> Sequitur deinde illud: Que no consen-<marginalia>Circa exe-|quationem|Minerarum.</marginalia>
tais que las minas se desaguen con Indios, aunque
acudan de su voluntad à esta ocupacion, præsupuesto
que les es nociua, como se ha experimentado en dife-
rentes ocasiones. Hoc si obseruandum sit, Mineræ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0400.jpg/>
@@1@<SE400>De zelo Regum Catholicorum pro bono Indorum. 385
<duolan 2><-P>neutiquàm exaquandæ; quia nec pro labore
mancipia sunt Æthiopica, & sunt id genus ho-
mines ad huiusmodi ministerium ineptiores, qui-
bus frigida aqua penitus exitialis, si intra ipsam
sint diu futuri. Vnde & in ijs prædijs, in quibus
Indi ex septima parte iuxta Regiam Ordinatio-
nem cum Indis concurrunt, solent qui eorum
curam gerunt, Indos ad irrigationem, reseruatis
Nigris, adhibere. Cùm tamen exaquatio dicta
vtilissima sit, si voluntarij Indi confluant, curan-
dum vt artificio aliquo, (esse enim tale posse ex-
perientia docuit) labor ipsorum, sicut & eius
periculum temperetur, quod non erit intentioni
legis aduersum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1077.</absatz-nummer> Pergit Regia pietas, & sic imperat:<marginalia>Non esse im-|ponendam|pro delictis|p&#x0153;nam ser-|uitij perso-|nalis erga|priuatos.</marginalia>
Que no puedan ser los Indios condenados por sus de-
litos à ningun seruicio personal de particulares: y si
oy vbiere alguno de este genero lo quitareis, comutan-
do la pena en otra, la que à vos pareciere. Po-
terunt ergo damnari vt in Ecclesijs, & domibus
Religiosis seruiant, sicut & in Communitatibus
alijs. Et ad hoc quidem non erit Proregis dispo-
sitio necessaria, sed iudicum localium sententia
iuxta delicti qualitatem. Respectu autem priua-
torum id prohibitum, quia in eo respectus aliqui
carnis & sanguinis, aut affectionum aliarum in-
teruenire possunt, quarum oportuit occasionem
amputari. Inuentus ergo particularis personæ
seruitio addictus poterit pro seruitio alicuius
communitatis addici; si tamen labor non sit
maior futurus, vt sæpè accidit, vnde & serui
Æthiopes id soliti refugere, quia dicunt se plures
habere dominos. Attentis autem circumstantijs
id stare poterit, cùm id Proregis committatur
arbitrio: Comutando la pena en otra, la que à vos
os pareciere. Quod & de alijs Magistratibus (vt
nuper dictum) venit accipiendum, si quando
per errorem, aut malitiam tale aliquid deprehen-
datur perpetratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1078.</absatz-nummer> Post hæc ita: Que los Encomenderos,<marginalia>Neque tri-|butum in|illud com-|mutandum.</marginalia>
Iuezes, Comissarios de las Tassas, no comuten, ni se
pague en seruicio personal el tributo de los Indios, ni
vos le concedais la dicha comutacion. Para cuyo buen
efeto hareis que se tassen luego los Indios, que oy pagā
sus tributos en esta forma: y el que vbieren de pagar
seles reciba en frutos de los que tienen y cogen en sus
tierras, den dinero (corrige, ô en dinero) segun fuere
demas aliuio y comodidad para los Indios. Y por el
mismo caso que algun Encomendero contraueniere
algo à lo que en este Capitulo dispongo, incurra en
perdimiento de la Encomienda &c. Vbi prædicti
statuti comperta est ratio; personale enim serui-
tium multò est maioris æstimationis, quàm mo-
deratum soluendum Commendatario ex Regia
concessione tributum. Fructus autem soluendi
cùm iuxta pecuniæ valorem regulandi sint, quam
possent illi conferre, videndum ne iuxta pretium
tunc currens, pluris æstimandi veniant. In quo
quidem semper est in fauorem Indorum iudi-
eandum, quia sic est de Regia præsumend&#x0169; pie-
tate, vbi & de iustitia aliquid posset allegari.
Quod autem de amissione Commendæ dicitur,
iudicis sententiam requirit, iuxta receptissimam
hac in parte doctrinam, cùm non dicatur Ipso fa-
cto, & vr diceret, declaratoria esset sententia re-
quisita. Id quod nunquàm accidet, quia circa hoc
non solent iudiciales processus efformari, & quo<-P>@@

<-P>querelis Indorum sedandis satis erit efficax re-
medium adhibere seria cum comminatione, re ad
Proregem delata, ad quem priuatio talis, vtpotè
res Summi momenti, pertinebit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1079.</absatz-nummer> X principalmente prohibo (sic post alia)<marginalia>Circa por-|tationem|onerum.</marginalia>
que en ninguna manere, ni ocasion, por mucho que
que inste la necesidad, consintais que los Indios se car-
guen, aunque la carga sea ligera y voluntaria &c. De<marginalia>Regium re-|scriptum id|prohibens.</marginalia>
quo dictum à Nobis in Thesauro Tit. 1. n. 132. &
in baiulis voluntarijs licitum diximus moderatio-
ne circa onera, sicut & in mercede seruata. Et qui-
dem Dom. Solorzanus rescriptum præfatum per<marginalia>D. Solorz.</marginalia>
extensum adducens Tomo 2. de Iure Indiarum cap.
11. nu. 46. sic præmittit: Quæ tamen omnia cùm
ita strictè seruari non possent ob rationes, quas suprà
considerauimus, & Proreges ac Gubernatores Regem
nostrum, Regiumque Concilium de illis ædmonuissent:
tandem illa altera Schedula emanauit an. 1609. de
eodem seruitio personali agens, quæ in hoc de quo lo-
quimur. circa Indos onerandos, & viatoribus, via-
rum&#xE8BF; mansionibus addicendos hāc formam præscrip-
sit. Sic ille formam præscriptam subnexo tenore
proponens. Vbi consideratione dignum occurrit,
post difficultates à Proregibus & Gubernatoribus
circa obseruantiam rescriptorum Caroli V. &
Philippi Secundi circa onera non portanda pro-
positas, in eodem ita institisse mandato, vt illud
velit esse præcipuum, ijs additis ad obligationem
ingerendam verbis, vt nullum in eo admittat mo-
dum, neq; necessitatis instantiam. Cuius ea esse ra-
tio potest, quòd in alijs Indi vexe&#x0303;tur vt homines,
hic autem vicem subeant bestiarum. Et circa prę-
fatum rescriptum cùm ita pręmiserit citatus Scri-
ptor, nihil addit, per quod possit eius seueritas
mitigari. Et cùm de re agatur, in qua ius naturæ
est clarum, videtur obligatio ad conscientiæ fo-
rum penetrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1080.</absatz-nummer> Sed audiendus P. Iosephus Acosta circa<marginalia>Quid eu In-|dorum con-|suetudine,|& necessitate|aliorum pro|parte con-|traria fa-|ciat.</marginalia>
hocelegantissimè prolocutus l. 3. de procuranda In-
dorum salute cap. 17. sic enim in fine: Quàm ob rem
& olim sæpè, & nuper demum lege lata Indi onusti
iter carpere prohibentur. Tamen consuetudo omnium
propemodùm secus habet, tum harum regionum incre-
dibilis incommoditas & penuria id veluti suo iure de-
poscit. Sanè Indos onerari, onustosque incedere per se
quidem neque iniquum est, neque perniciosum, cùm ab<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
antiquißimis annis ita assuefacti sint, fuerit&#xE8BF; solem-
ne toto tempore Ingarum: immò verò hodie quo&#xE8BF; se
suis sarcinulis ipsi onerent, quæ sæpe non leuius pon-
dus habent, quàm quod à nostris imponitur. Neque
habet ea res plus miraculi, aut violentiæ, quàm quod
in Europa baiuli onera etiam grandia dato pretio quo-
vis vnde vis portant. Quamobrem si & onus mode-
ratum est, & via non longior æquo, & preti&#x0169; non iusto
minus, nihil res ipsa peruersi habet. Vtrùm verò expe-
diat, necne Reipublicæ ista vel prohibere, vel sinere, nō
nostri arbitrij est decernere. Lex verò quatenus obli-
get, consuetudine contra obnite&#x0303;te, nihil habet hic pro-
priè difficultatis, sed commune est cum aliis plerisque.
Certè vt est culpanda, vel detestanda potiùs veterano-
rum quorumdam immanitas f&#x0153;dißimè barbarorum
ceruicibus abutentium: ita etiam quorumdā delicata
nimis hoc tempore trepidatio est improbanda, qui non
vident non solum consuetum vnicui&#xE8BF; non esse mole-
stum, verum etiam iucundum: putant&#xE8BF; omnium sen-
sus & animos ex suis esse metiendos. Integrum æsti-
uum diem metendis frugibus insudabit rusticanus, aut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0401.jpg/>
@@1@<SE401>386 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>aratro ducendo: qui si quartam horæ partem vtrum-
que genu humi figere iubeatur, necem sibi præsagiet
certam. Est suus vnicuique iucundus labor. Ita&#xE8BF; gen-
tes Indorum apud nos baiulandis oneribus perassuetæ,
si æquo plus non vrgeantur, neque iniuriæ, neque in-
commodi, quicquam subeunt: cetera, vt dixi, moderata
sint, pondere, labore, pretio. Sic vir ille sapientissi-
mus, cuius dedisse verba, etsi longiori tractu, vi-
sum mihi opportunum, quia aurea omnia, & li-
ber iam rarus, vt vix inueniatur, perquisitus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1081.</absatz-nummer> Et duo quidem in illis notatu digna pro<marginalia>Notantur|aliqua circa|præfati Scri-|ptoris effata,|cum illius|elogio.</marginalia>
pręsenti instituto. Primum in baiulandis moderatis
oneribus nihil illum deprehendisse peruersum.
Secundum circa hoc leges, quæ præcesserant, non
vrgere, quia contra illas obnititur consuetudo. At-
qui ille legem Philippi Tertij non vidit, mortuus
an. 1599. die 15. Februarij, quo illius hoc extat
elogium apud P. Nadasium: Vir, integritate, orandi
studio, facundia, doctrina varia, labore aßiduo, consilio
dexteritate, tantus quantum in India & in Hispania
Summi quique suspexerint. Sic apud illum ille. Et
videndum an quod de consuetudine dictum ad
prædictam possit legem extendi; quandoquidem,
vt vidimus, lata est post alias, circa quar&#x0169; difficul-
tatem multiplex notitia pręcessit, vnde & videtur
ea, de qua dictum est, allegata cōsuetudo. In quo<marginalia>Quid circa|consuetudi-|nem.</marginalia>
vti certum statuendum est consuetudinem illam
vrgendi Indos vt onera portent inuiti, allegari nō
posse, quia rationabilis non est, sed potiùs corrup-
tela, cùm cōtra iura naturæ sit, & libertati Indo-
rum aduersetur. Vt enim citato Capite Scriptor
idem reliquit certo calculò commendat&#x0169;, liber ho-
mo, si cogitur, liber non est. Cùm tame&#x0303; Indi summę<marginalia>Idem Au-|ctor.</marginalia>
potiātur iure libertatis. Quæ ergo allegari potuit,
ea fuit quòd scilicet ipsi onera sua portent, d&#x0169; suis
sarcinulis se ipsi onerant. Atqui de hoc non age-
batur, vnde cùm lex circa id non versetur, imper-
tinens fuerit allegata consuetudo. Alia ergo ex se
rationabilis, sed contra lege&#x0303; obnitens intelligenda
venit, & esse illa tantùm potuit, spontaneor&#x0169; ba-
iulorum. Et hęc quidem si reuera extabat, prohi-
beri potuit, & videturprohibita verbis illis, Aunque
la carga sea ligera y voluntaria. Vbi dici nequit cō-
suetudinem obniti, quando ad abrogandam con-
suetudine&#x0303; lex dirigitur; licet consuetudinis men-
tio non habeatur, vt tunc accidit, quando allegata
est consuetudo, & Princeps eo non obstante idem
decernit, quod priùs, ne alias posterior lex inutilis
censeatur. Id quod in negotio præsenti videre li-
cet: vt enim Indi neq; voluntaria subirent onera
Caroli V. lex præcesserat, de qua Dom. Solorza-<marginalia>Caroli V,|lex.</marginalia>
nus n. 45. ibi: contra la voluntad de los tales Indios,
ni de su grado; con paga, ni sin ella: sino que lo lleben
en bestias, ô como quisieren. Quę licet pro Mexica-
nis Prouincijs in specie directa, ad omnes Indicas
spectat regiones, pro quibus & confirmata, vt vi-
deri apud eumdem potest. vers. seq. vbi & Philippi
Secundi lucule&#x0303;ta rescriptio. Cùm ergo circa exe-
cutionem legum prædictarum, sicut & aliarum,
Proregum solicitudo versaretur, & præcipuè in-
clytæ memoriæ DD. Ludouici de Velasco, quæ
illi obstare comperiebantur, Regi, & eius sunt
Indico, vt vidimus, Consilio præsentata, de quo in
memorati rescripti exordio, vbi & notand&#x0169; illud:
Cuias cartas y relaciones se han visto en mi Consejo<marginalia>Regium Phi-|lippi Tertij|rescriptum.</marginalia>
de las Indias con diuersos papeles y aduertencias de
personas doctas y zelosas del seruicio de Dios, y bien<-P>@@

<-P>de essa Republica, que como testigos de vista estan bien
informadas de la verdad del hecho, sobre todo lo qual
fe ha conferido con la atencion, que pide la grauedad
de la materia. Cùm ergo id quod ad onerationem
Indorum spectat Rex asserat fuisse in eius consi-
deratione pręcipuum, quid circa illud in vsu esset
post leges illas priores fidelium testium infirma-
tione cognouit; vnde & id conuincitur, quod in
vsu erat, auertere voluisse, & ita non posse con-
suetudinem allegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1082.</absatz-nummer> Stat ergo suo in vigore lex, etiā in ordine<marginalia>Stare suo in|vigore illud,|& eius ra-|tiones.</marginalia>
ad voluntariam baiulationem: est enim quoddam
cōtractus genus, in quo Rex potest inhabiles red-
dere contrahentes, ob non leues rationes: tum ne
Indi onerati in itinere progredientes graue incō-
mod&#x0169; subeant, & salutis ac vitæ discrimen incur-
rant, sicq; eorum copia tantopere necessaria mi-
nuatur. Tum etiā ne dum faciles in oneribus ex-
portandis se exhibent, Hispanos reddant in ijs etiā
inuitis imponendis faciliores. Tum denique quia
id Hispanæ nationi videtur indecorum, Indis vt
bestijs vti, quod dedecus in alienas nationes cum
inuidia nominis redundabit. Etquide&#x0303; qui oneratos
vident, nec quomodo id accidat sci&#x0169;t, facilè pote-
runt inuitos sub onere gemere sibi persuadere. Et
vt id, quod specialiùs, cùm de Indis agitur, debet
attendi, non prætereundum illos assuefactos por-
tandis oneribus, & eatenus valde defessos, nō futu-
ros aptos ad doctrinæ Christianæ rudimenta per-
cipie&#x0303;da: cùm prætereà ea de caussa à suis oppidis
sint frequenter abfuturi, & ita neq; Parochorum
suorum, neq; alior&#x0169; cura, in rebus ad salutem ne-
cessarijs, aut conuenientibus instruendi. Quæ, &
alia potuerunt Regium Consili&#x0169; ad sic statuen-
dum vt vidimus permouere. Vnde in eo graue vi-<marginalia>Obligare|grauiter in|conscientia.</marginalia>
detur futurum peccat&#x0169;: est enim lex circa mate-
riā grauem, & in qua si sola obligatio sub veniali
esset, minime fuisset necessitati consultum: quis
enim de venialibus curet? iuxta dicta Tit. 2. The-
saur. n. 3. 96. & seqq. Neq; p&#x0153;nalis dici potest: licet
enim circa delinquentes in alijs designetur p&#x0153;na,
aut iudicis arbitrio remittatur, hoc loco nihil tale;
quamuis ver&#x0169; sit in eo delinquentes non esse im-
punitos dimittendos. Id quod & in multis alijs
dicend&#x0169;, etiamsi de p&#x0153;nis agatur; tum quia multi
& grauissimi Scriptores leges p&#x0153;nales in cōscien-
tia obligare magnis fundamentis existime&#x0303;t, iuxta
materiæ grauitatem, & legitimā interpretationem
mente legislatoris attenta per verosimiles conie-
cturas adhibendam & amplectendam: Tum et-
iam, quia si materia sit moralis, id est, pertinens<marginalia>Lex p&#x0153;nalis|quando dicto|modo obli-|get.</marginalia>
directè ad bonos mores Reipublicæ, & ad cohi-
benda vitia, & ad eos fines censeatur necessaria
obligatio in cōscientia, vel ad pacem eius, vel ad-
vitandum magnum illius incommodum; magna
præsumptio est legem poni sub intentione obli-
gandi in conscientia, etiamsi modus præcipiendi
non sit adeò expressus & formalis, nec p&#x0153;na ni-
miùm grauis: vt cum Victoria & Couarrubia
tradit P. Suarez lib. 5. de legibus cap. 4. nu. 11. Id
quod multis ex præfatis statutis potest applicari,
& præsenti potiùs, in quo p&#x0153;nale nihil, cùm ta-
men & p&#x0153;na posset meritò designari.</P><marginalia>De custodi-|bus equita-|tus viator&#x0169;,|& aliorum|ad eos spe-|ctantium.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>1083.</absatz-nummer> sequitur in præfato rescripto quod ad
custodes iumentorum itinerantium spectat, de
quo sic: Y porque me han informado, que sue-
len encargarse de guardar los va$uncleara$uncleares y haciendas<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0402.jpg/>
@@1@<SE402>De zelo Regum Catholicorum pro bono Indorum. 387
<duolan 2><-P>de los Españoles, y en caso que sin culpa, ò por descui-
do suio se vayan ô las hurten, son conuenidos ante
mis Iusticias, y con denados à pagar el valor de los
vagages y haciendas suso dichas: qui no y es mi vo-
luntad, que de oy en adelante no puedan poner se
contra ellos demandas semejantes, ni incurran en
pena alguna ciuil, ni criminal en ningun caso de este
genero. Sic ibi. Quod est satis prouida cautione
dispositum, & iuri conforme. Si enim illos de-
positariorum iure censendos esse velimus, illos de
leui culpa non teneri, quando depositio in solius
disponentis commodum cadit iuridica doctrina
est apud Doctores communis, iuxta quam lo-<marginalia>De obliga-|tione De-|positarij, &|famuli.</marginalia>
cuti sumus in Thesauro Tit. 8. nu. 33. Vbi & n. 34.
assertum cum D. Thoma & alijs in foro conscien-
tiæ ex sola mortali culpa compensationis obliga-
tionem suboriri. Et vt lata culpa diceretur suffi-
cere, respectu Indorum quæ in alijs talis esset, le-
uis est proculdubio reputanda conditione eorum
inspecta, & incommodis, quæ in huiusmodi cu-
stodia perpetiuntur. Si autem vt famuli haben-
di sint, vt videntur haberi, est quidem secundùm
communem gentium sensum illos ad custodiam
rerum cum restitutionis obligatione teneri, vt ait
P. Lessius lib. 2. pe Iust. & Iur. cap. 15. num. 75.
Sed circa obligationem hanc idem quod nuper di-
cendum, sicut & quoad rem quocumque modo
apud aliquem retentam, aut suæ curæ commis-
sam, quando id solius custodientis non attendi-
tur commodum, sed in custodiam tradentis: le-
uis enim ad obligationem culpa non sufficit, pro
quo citatus Scriptor Cap. 7. n. 41. & in Indis leuis
ea censenda est in casu, de quo agitur, iuxta di-
cta, quandoquidem in solius commodum Hispa-
ni viatoris custodia cedit. Neque enim dici po-
test vtriusque incercedere commodum, quiamer-
ces custodi tribuitur. Ea enim adeò exigua est,
vt pro nihilo debeat reputari, vt ea de caussa adeò
ingens sit periculum subeundum. Præterquàm
quòd id inuitus & coactus præstat, quod sa-
tis est Hispano viatori compertum, vnde cùm
iumenta custodienda tradit, ei se periculo vult
scienter exponere. Vnde nobilis quidam Potosi-
nus Prætor, cùm eò contendens, & quæ sub no-
ctem tradita fuerant iumenta Indis custodienda
in latissimis pascuis, sequenti videbat orto iam
sole redire, tamquàm miraculum proclamabat.
Sicut ergo Imperatores circa obligationem com-
pensationis gradus culpæ disponere potuerunt,
ita & Reges nostri Imperiali suis in Regnis gau-
dentes potestate; & ita circa sic statuta non de-
bet Cæsarei iuris, nisi in quantùm videatur faue-
re, auctoritas allegari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1084.</absatz-nummer> Vbi & notandum illud: Y en caso que<marginalia>Ex culpa|lethali vt|Indi tenean-|tur.</marginalia>
sin culpa, ô por desuido suyo. Vbi circa culpam res
videtur comperta, si absit, nulli inde obligatio-
nem insurgere. videtur etiam de graui culpa esse
sermonem, quia additur verbum Descuido, quod
defectum curę significat, & latinè dicitur Incuria.
Neque designare potest inculpabilem defectum,
iam enim id satis fuerat expressum, quando sine
culpa dictum: vnde leuis culpa designata. Ex
quo inferre licet Indos ex graui & mortali culpa
teneri, id quod ipsa ratio naturalis ostendit. Si er-
de illa constaret, posset qui ita deliquisset coràm
suo iudice conueniri. Sed ad quid perditio hæc?
Quid curandum à paupere, qui vix necessaria<-P>@@

<-P>pro vitæ sustentatione consequitur? Sunt equi-
dem inter Indos, qui abundantiùs vitam transi-
gant, & suam habeant Hispanorum more sub-
stantiam. Sed isti ministerio custodiæ præfatæ
neutiquàm addicuntur: sed illi qui sua ferè om-
nia bona secum portant. Puniri ergo poterunt ita
vt luant corpore quod aliter non possunt, Et quod
dictum est de custodibus equitatus: de ijs etiam
accipiendum, quibus viatores sarcinas alias custo-
diendas præbent, pro quibus ratio eadem. Et
circa equitatus custodes videnda quæ diximus
Tit. 1. citato nu. 131. quibus modò prolata com-
probantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1085.</absatz-nummer> Illud etiam Regiam mirè commendat<marginalia>Circa infir-|mos quæ ad-|hibenda|cura.</marginalia>
pietatem, quod verba sequentia declarant, sic
enim rescripto in eodem: Especialmente os encar-
go la buena y cuydadosa cura de los enfermos que
adolecieren en la ocupacion de las labores referidas<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
ahora sean de mita, ô repartimiento, ô voluntarios,
paraque tengan el socorro de medicinas y regales ne-
cessarios. Et huic quidem pro infirmis curæ fieri
videtur satis vbi hospitalia pro Indis extant; pro
quibus tamen cura Magistratuum necessaria est,<marginalia>Vide Aca-|cium de|Velasco|Tomo 2.|Resol. 49.|& So.</marginalia>
vt id fiat, quod Regia Ordinatione iubetur, quia
& in hospitalibus ministrorum debet solicitudo
curari, & inquirendum circa alia, ex quibus mi-
serorum Indorum vita dependet. Vbi autem ho-
spitalia non sunt, cura consimilis adhibenda; vn-
de grauiter delinquitur, cùm Indi suis in labori-
bus morbum contrahentes, ad sua hospitiola re-
mirtuntur, & ibi contabescere, ac mori sinuntur
ab ijs, in quorum commodum laborabant. Vbi
non solùm erga inuoluntarios, sed etiam circa
spontaneos operarios hæc iniunguntur pietatis
officia. Erga inuoluntarios quidem, quia hac sub
conditione traduntur. Erga voluntarios autem
posset dubitari, quia conductores operariorum
ad ægrotantium non tenentur curationem, pro
quo qui plus fauent, asserunt paucorum dierum
deberi mercedem, idque non de rigore iuris, sed
ex æquitate, pro quo Naldus Verb. Famulus nu.
6. cum alijs. Nihilominùs Regia auctoritate
præcipitur vt operarijs Indis Christianum cura-
tionis præstetur officium, verissimè iudicante in-
digentiam eius futuram, & ad id præceptum alias
charitatis vrgere: quod obligationem quidem
sub mortali importat, sed sine onere restitu-
tionis, cum graui alia circumstantia Regij præ-
cepti violati.</P>
<P>  <absatz-nummer>1086.</absatz-nummer> Illud tandem in fine quod omnium,<marginalia>Circa Missæ|auditionem|& laborem|in Festis, pro|quibus pre-|uilegiati.</marginalia>
debet esse potissimum, dum sic dicitur: Sobre to-
do lo qual acudireis con mucha vigilancia que los
jornaleros oyan Missa, y no trabajen los dias de Fiesta
en beneficio de los Espñoles, aunque tengan Bullas
Apostolicas y priuilegios de su Santidad. Y los Mine-
ros y labradores digan que lo hacen voluntariamente,<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
pues esto no se verifica jamas: y como quiera que
sea, tiene inconuenientes muy grandes: y hareis que
viuan Christianamente sin los vicios y borracheras,
de que Nuestro Señor se ofende tanto. Sic Rex: vbi
quidem minimè suspicandum est velle illum in
aliquo Bullis Apostolicis, in quibus priuilegia
circa Festa Indis conceduntur, vllatenus contra-
ire. Vnum illud prohibetur solummodò, ne sci-
licet in Festis Hispanorum suis in Mineris aut
prædijs laborent, idque non tam Indis ipsis,
quàm Hispanis, ne scilicet permittant eos labo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0403.jpg/>
@@1@<SE403>388 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>rare. Qui tamen laborare suo pro commodo pos-
sunt, vbi eis fuerit opportunum, sine obligatio-
ne Missas audiendi: quod tamen rarò omittent:
habent siquidem erga Missæ sacrificium à Deo
inditum peculiarem affectum: vnde & ferialibus
diebus solent Ecclesiæ turbis eorum impleri.
Magna autem illa inconuenientia, quæ præter
illud violentiæ in labore præfato subesse asseritur,
non ita sunt obuia vulgari considerationi, post
diligentem autem illam occurrit Primum illos
Festa in æstimatione non habituros, cùm videant
Hispanos in illis magis suis de commodis, quàm
de eo, quod ad bonum animæ spectat, esse solici-
tos. Secundum Hispanos de audienda Missa non
curaturos, dum operarijs studebunt assistere, assi-
stentiam suam valde vtilem, immò & necessa-
riam iudicantes. Tertium Apostolicæ Sedis gra-
tias non in leuamen Indorum, sed in fomenta cu-
piditatis Hispanorum conuerti. Et sic alia, quæ
poterunt alij sagacius inquirentes inuenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>1087.</absatz-nummer> Quod autem ad Eucharistiæ Sacra-<marginalia>Eucharistia|propulsandis|obrietatibus|opportuna</marginalia>
mentum attinet, rectè inductum, quando de ex-
terminandis ebrietatibus erat agendum. Sic enim
Doctor Gentium cùm tale aliquid in Ecclesia
perpetratum nosset, vbi alius quidem esurit, alius
autem ebrius est, statim Eucharistiæ intulit men-
tionem dicens: Ego enim accepi à Domino, quod &
tradidi vobis &c. 1. Cor. 11. v. 21. & 23. Vbi &<marginalia>1 Cor. 11.|v. 21 & 23.</marginalia>
illud eiusdem ex Epistola ad Titum, Cap. 2. v.
14. Qui dedit semetipsum pro nobis, vt nos redime-<marginalia>Tit. 2. v. 14.</marginalia>
ret ab omni iniquitate, & mundaret sibi populum
acceptabilem, Sectatorem bonorum operum. Quod
equidem ad Sacrificium in cruce spectat, in qua
Christus semetipsum dedit ad præclarum illum
effectum, redemptionis & emundationis, & ad
ebrietatis vitium specialiter remouendum, ad<marginalia>Isaia 21.|v 31.|D. Hieron.</marginalia>
quod spectat illud, quod præmiserat. Sobriè & iu-
stè, & pie Viuamus &c. Circa quæ sic D. Hiero-
nymus: Sobriè, Perfectè: Attendite ne grauentur
corda vestra crapula & ebrietate, & curis huius vitæ
Lucæ 21. v. 34. Sed & referri etiam ad Eucha-
ristiam potest, in qua pro nobis & ille datur: sic
enim & Lucæ 22. v. 19. Hoc est corpus meum,<marginalia>Luca 22.|v. 19.</marginalia>
quod pro vobis datur. Vbi versio pro Datur habet
Commutatur. D. Epiphanius Frangitur. Arias
Montanus Datum. Et hoc quidem vt mundaret,
sibi populum acceptabilem. Pro acceptabilem autem
in Græco ea est vox, quæ D. Hieronymo non
parùm facessit negotij, & eamdem esse depreben-
dit, quæ apud Matthæum in Oratione Domini-
ca, ibi: Panem nostrum supersubstantialem da no-<marginalia>Matth. 6.|v. 11.</marginalia>
bis hodie 6. v. 11. ἐπινύσιον, quod ille exponit
Præcipuum, Egregium, Peculiarem, digna Eucha-
ristiæ. Panis inquam cælestis, epitheta. Vt intel-
ligamus aliquem ad illum in loco Apostoli esse
respectum, & pro ebrietate releganda, fundando
ex Gentili populo alium Christo peculiarem,
qualem Indicum exoptamus. Quòd si effectus
tales multoties non videntur, indispositioni ac-
cedentium dubio est procul tribuendum. Quan-
do & timeri potest ne quod institutum est in sa-
lutem, transeat in iudicium.</P>
<P>  <absatz-nummer>1088.</absatz-nummer> Et vt stabilita in præfato Rescripto ad<marginalia>Postremum|Regis man-|datum con-|sideratione|dignissimum</marginalia>
debitam perduci executionem possint, sic pijssi-
mus, & zelantissimus Monarcha concludit: Y
por ser este vno de los articulos mas importantes, os
mando, y vueluo à en cargar, que cumpliendo con la<-P>@@

<-P>puntualidad y diligencia, que de vos consio, lo que
por esta Cedula va preuenido y ordenado, veleis sobre<marginalia>Regium re-|scriptum.</marginalia>
todas las personas, que tienen el vso y gobierno de los
Indios, y aueriguado algun excesso contra su libertad
y buen tratamiento, le castigueis exemplarmente,
sin dispensar en ninguna de las leyes ô penas, que
hallaredes establecidas, Y los Obispos y Prouinciales
de las Ordenes, enuiareis vn tanto de esta Cedula,
encargandoles en mi nombre, que castiguen à los
Dotrineros y otras personas Ecclesiasticas, que mal-
tretaren con vexaciones y sin Iusticia à los Indios, que
os vayan auisando y me auisen por mi Consejo de las
Indias del cuydado con que se cumple y executa. Sic
Rex, in quibus zelus eius verè Regalis & Chri-
stianus satis clucescit, & in primis quod ad Pro-
reges spectat, quanta circa hoc sit obligatio lucu-
lenter apparet. Et peccare illos grauissimè dubi-
tari nequit, dum familiares suos regimini Indo-
rum præpositos Prętoriali munere impunitos re-
linquunt, cùm sciant multa ab ipsis incommoda
Indos sustinere. Sicut etiam alios, qui ob huma-
nos respectus pergere similiter indigna permis-
sione sinuntur. In quo & Deo & Regi fideles
cùm non sint, nihil sibi prosperioris fortunæ pro-
mittant, licet ipsis videatur arridere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1089.</absatz-nummer> Et quàm id sit à ratione & obligatio-<marginalia>Dispensatio|circa p&#x0153;næ|Regi reser-|uata.</marginalia>
nibus eorum alienum, id quod de dispensatione
dicitur, reddit manifestius: negatur enim ad il-
lam potestas; negari enim à Principibus potest
circa leges ab ipsis conditas. Nec videri potest
summus in eo rigor eo quod sit adeò difficilis
recursus ob immensam distantiam, quia leges di-
ctæ eius conditionis sunt, vt neque à Rege ipso
sperari queat dispensationem concedendam; ne-
que ratio aliqua occurrere potest, quæ illam vi-
deatur exigere, & licitam comprobare. In ijs si-
quidem legibus de conseruanda Indorum liberta-
te agitur, & moderatione seruanda circa illos,
ne laboribus opprimantur. Vnde cùm aliqua di-
spensationis ratio occurrit, à Rege concessa est,
idque semel, cùm de Indorum oneribus agere-
tur, de quo num. 1079. Sic enim ille: Y solo di-
spenso en que puedan llebar la cama del Dotrinero ô
Corregidor, quando se mudaren de vn lugar a otro.
Pero esto con tres limitaciones &c. Sic ergo dis-
pensationem eo in casu concedens, manifestè in-
nuit non esse in alijs admirtendam; si enim se-
cus sensisset, illam profectò concessisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>1090.</absatz-nummer> Iam quod ad Ecclesiasticos pertinet,<marginalia>Circa Ec-|clesiasticos|dispositio ve-|rè Catholi-|ca.</marginalia>
Catholica est animaduersione prouisum, vt de-
linquentes illi à suis Prælatis punirentur. Non
ergo à Proregibus ipsis, & multò id minùs ab
inferioribus Magistratibus, nulla habita boni eo-
rum nominis ratione. In quo quidem si Prælati
caussas diligenti examine trutinantes, eos falsò
delatos deprehendant, de quo & Gubernatores
admoneant, atque illi in remotione, aut publica
alia p&#x0153;na obstinatè persistant; p&#x0153;nas Canonici
iuris dubio procul incurrunt; illi enim sunt qui
condemnant, & p&#x0153;nas ministerio Prælati resi-
stere non valentis exequuntur, sicut incurrerent,
si ministerio alterius vterentur. Et idem a for-
tiori est quando Prælatis p&#x0153;na infligenda propo-
nitur, nulla præmissa aut præmittenda ab ipsis
caussæ cognitione, meros enim, sed honoratos
volunt esse satellites, damnabili prorsus zelo, aliàs
à Nobis improbato. Quo in genere aliqua vidi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0404.jpg/>
@@1@<SE404>De zelo Regum Catholicorum pro bono Indorum. 389
<duolan 2><-P>mus, sed non sine cælesti animaduersione pariter
subsecuta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1091.</absatz-nummer> In præfata autem Ordinatione circa<marginalia>Teneri illos|legibus præ-|sati Rescrip-|ti.</marginalia>
Ecclesiasticos videtur supponi teneri illos ad ob-
seruantiam eorum omnium, quæ in prædicto Re-
scripto continentur, cùm eius copia transmitten-
da iubeatur Prælatis, a quibus inobseruantia pu-
nienda. Id quod potest, immò & debet conue-
nienter admitti, cùm sit satis fundata sententia,
iuxta quam Ecclesiastici ad legum ciuilium ob-
seruationem tenentur, quæ pro communi sunt
latæ Reipublicæ vtilitate; de quo alibi à Nobis
dictum. Et si quæ sunt aliæ, in quibus id non so-
lùm veritatem, sed specialem conuenientiam ha-
beat, illæ certè præ alijs, de quibus suprà. Cùm
enim de Indorum conuersione agatur, & de sta-
biliendis in Christiana Religione iam Ecclesiæ
filijs, ad id quidem valde expedit quidquid ad
eorum libertatem, & humanam tractationem
spectat in ijs, qui spirituali huic solicitudini ex
Officio, aut charitate incumbunt; in quibus ma-
gis dedeceret inhumana tractatio, quæ & impu-
nita relinqui videretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1092.</absatz-nummer> Potest autem contra prædicta obijci,<marginalia>Difficultas|ex mentione|Ecclesiasti-|corum in|Rescripto.</marginalia>
eo ipso quòd Rescriptum, de quo agimus, Ec-
clesiasticorum faciat mentionem, & directè ad
ipsos etiam protendatur, nullius esse roboris.
Quod Doctores colligunt ex Cap. Ecclesia S. M.
de Constitut. In quo Innocentius Tertius statu-
tum laicale reprobat, etiamsi Ecclesiæ commo-
dum & vtilitatem respiciat, nisi ab Ecclesia fue-
rit approbatum. Et ratio discriminis est, vt ex
Decio proponit P. Suarez l. 3. de legibus Cap. 34.
n. 13. quia quando disponunt in particulari circa
Ecclesiastica, præseferunt ac supponunt potesta-
tem laicorum in illa, quod repugnat Ecclesiæ
libertati. Quando verò in communi loquuntur,
tantùm procedunt ex potestate gubernandi
Rempublicam in temporalibus, in quo libertas
Ecclesiastica non offenditur. Ad quod dici potest<marginalia>Rosponsio|prior.</marginalia>
in primis grauium scriptorum esse sententiam
Principes laicos posse generaliter suis legibus &
statutis in temporalibus Ecclesiasticos compre-
hendere, quando leges; & aliæ dispositiones sunt
Ecclesiæ fauorabiles, quia circa talia illi non sunt
à iurisdictione eorum exempti. Neque obstare
adductam Innocentij Tertij decisionem, proce-
dit enim quando laica dispositio versatur circa
res Ecclesiasticas in particulari, quod etiam de
personis accipiendum, sic enim vim habent nul-
lam, nisi ab Ecclesia approbentur. Sic tenent
Bartholus & Panormitanus, quos secuti Sylue-
ster Verb. Lex. Quæs. 13. & Angelus ibidem.
nu. 5. Quod quidem vt probabile potuit prædi-
cto in Rescripto virorum sapientium consilio
sustineri. Sed verò cùm sapientes huiusmodi non<marginalia>Alia vero-|similiter.</marginalia>
potuerint ignorare expressionem talem in legi-
bus eorum posse obsistere firmitati, & meliùs ac
firmiùs negotium agi, si de Ecclesiasticis men-
tio nulla habeatur; id enim non tollit Ecclesia-
sticorum obligationem, vt in alijs legibus con-
stat: videtur equidem eo modo processisse, quin
id obstet, quòd de Ecclesiasticis mentio inducta
inueniatur. Vnde dicendum in legum ipsarum
tenore nihil de Ecclesiasticis expressum. Id verò
quod in fine additum, non est peculiare statutum
circa illos, sed supposita obligatione, vndecum-<-P>@@

<-P>que illa veniat, circa quod varia sunt scriptorum
placita, admonitio Prælatorum inseritur, quæ
pro complemento legum valde est, & quidem
meritò, conueniens iudicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1093.</absatz-nummer> Et hoc quidem vti magis conueniens<marginalia>Sententia de|directa iu-|risdictione|laicali.</marginalia>
videtur assertum, vt ex tenore Rescripti comper-
tum habetur: quamuis sententia dicta de directa
iurisdictione in temporalibus, sit, vt dixi, proba-
bilis, negata circa hoc exemptione, quam plures
negare modernos affirmat P. Suarez suprà n. 10.
Inter quos acerrimus Ecclesiasticæ libertatis
propugnator Cardinalis Bellarminus Tom. 1. Con-
trouers. lib. 1. de Clericis. Cap. 28. cuius auctoritate
ait P. Arrriaga Tom. 4. Disput. 15. n. 47. maximè
se motum, vt eam sententiam vti valde probabi-
lem, & omnino veram P. Suarij sententiæ præfe-
rendam iudicaret. Licet enim Cardinalis ageret
ex professo contra hæreticos & pro libertate Ec-
clesiastica, non putauit tamen se per eam solu-
tionem vllo modo ei libertati derogari, vt timet
P. Suarez. Sed quidem doctus Pater non videtur
legisse Doctorem Eximium in eo loco vbi Ec-
clesiasticam libertatem non minùs ex professo,
quàm Cardinalis, nec minùs eruditè defenden-
dam assumpsit, scilicet lib. 4. contra Regem An-
gliæ, in cuius Cap. 16. vbi sententiam de abso-
luta obligatione, vti apud omnes Catholicos cer-
tam proponens. num. 13. vbi & quæ directam
iurisdictionem tribuit: ipsi contrariam statuit.
n. 14. pro qua sit. n. 15. Atque hanc sententiam,
quòd leges huiusmodi non obligent Clericos ex vi iu-
risdictionis laicæ, sed ex vi rationis, defendit Bellar-
minus in suis Controuersijs, præsertim in vltima ædi-
tione, & sæpiùs illam inculcat in his posterioribus
Opusculis, scilicet in libro Recognitionum, & in li-
bro contra Barclaium, & in Apologijs contra Regem
Angliæ. Et ideò Rex ipse sæpiùs circa hunc articu-
lum ipsum mordet &c. Iuxta quæ videtur P. Ar-
riagam potuisse suum illum motum reuocare. Si
& addamus verba Cardinalis eiusdem in respon-
sione ad Epistolam incerti Auctoris pro defen-
sione Venetorum contra censuras Pauli V. quæ
adducit Diana Parte 1. Tract. 2. Resolut. 8. qui ibi-
dem sententiam P. Suarij defendit cum alijs, quos
citat, sicut & Tractatu 10. Resolut. 12. non citato
tamen inter alios dicto Patre, quem est mirum
non legisse, aut lectum omisisse, cùm sit in legum
tractatione præcipuus. Adducit autem citata
Resolut. 12. Lorcam 1. 2. Tom. 2. Tractatu de legi-
bus Disput. 25. n. 4. vbi ait Ecclesiasticos non so-
lùm virtuti directiuæ, sed etiam coactiuæ subijci
in prædictis, quamuis coactio, punitio, & execu-
tio legum fieri non debeat per Principes sæcula-
res, sed per Principes Ecclesiasticos, à quibus
compelli debent ad earum obseruationem. Et
hanc sententiam vocat singularem, vtpote con-
trariam communi Theologorum: quod non vi-
detur quomodo potuerit, nisi sui immemor, af-
firmare. Nec tamen immemor, cùm se referat
ad dicta Resolut. 8. citata, vbi pro illa adduxerat
Sotum, Medinam, Victoriam & alios, quos ad-
ducit & sequitur P. Salas de legibus Disp. 14. Sect.
8. num. 94. & 104. quibus addendus P. Palaus
Parte 1. Tract. 3. Disp. 1. Puncto 24. §. 6. nu, 5.
Guilielmus Herincx Tomo 2. Tract. 3. Disp. 3. nu.
149. cum P. Salas locutus Franciscus Bonæ Spei
Tomo 4. Tract. 3. Disp. 7. n. 42. & seqq.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0405.jpg/>
@@1@<SE405>390 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1094.</absatz-nummer> Et hæc cùm ita se habeant, viden-
dum est quid sibi velit Diana Resol. 8. citata in<marginalia>Circa mu|nitionem|Dianæ no|tatum ali-|quid cum|resolutione|quæstionis.</marginalia>
fine dum ita scribit: Ex his omnibus apparet quòd
cautè legendus sit Vincentius de Franco (aut de
Franchis) Parte 2. Decis. 9. asserens Clericos non
esse omnino exemptos à legibus ciuilibus quatenus
spectant ad tranquillitatem Reipublicæ, vt aduersus
illum notauit Marius Antoninus lib. 1. Resolut. 97.
nu. 8. Sic ille. Non enim videtur præfata assertio
suspicionem præ se ferre damnabilis doctrinæ
contra Ecclesiæ immunitatem: non enim esse
exemptos respectu eorum, quæ ad tranquillita-
tem Reipublicæ spectant, & non sunt libertati
Ecelesiasticæ contraria, iam vidimus plures &
graues Scriptores affirmare. Et fortè plus aliquid
sibi voluit Auctor ille, contra quem Marius An-
toninus ex eo tantùm arguit, quòd Clerici sunt
de foro Ecclesiæ, pro eo textus & Auctores in-
ducens, vti pro explorata veritate. Quidquid er-
go de præfatis sit, lex de qua agimus, ab omni
potest violatæ Ecclesiasticæ  immunitatis suspi-
cione saluari. Et licet sententiæ, de qua nuper,
probabilitatem ostenderim, apud me tamen ma-
ximi est ponderis Innocentij Tertij citata deci-
sio in Cap. Ecclesia S. M. vbi grauissima illius
verba: Nos attendentes quòd laicis (etiam Reli-
giosis) super Ecclesijs, & personis Ecclesiasticis nulla<marginalia>Cap. Eccle-|sia S. M.</marginalia>
sit attributa facultas; quos obsequendi manet ne-
ceßitas, non auctoritas imperandi &c. Item
quòd ita asserta ciuilium legum auctoritate,
quatenus ab Ecclesia approbatæ censentur, nihil
quoad earum substantiam, & obligationem ob-
seruandi detrahitur, cùm tamen Ecclesiastica
libertas defendatur meliùs, & sacris Canonibus
congruentiùs statuatur. Tum insuper quia iuxta
principia, quæ pro sententiæ præfatæ probatio-
ne ab eius patronis assumuntur, ægrè defendi
potest Ecclesiasticos quo ad vim coactiuam non
esse pariter subiectos. Et ita eum modum dicen-
di auidè arripiunt hæretici & Schismatici, vt ait
P. Suarez citato loco ex defensione contra Regem
Angliæ num. 13. licet eam ibi vt à Doctoribus
Catholicis proponitur non improbabilem arbi-
tretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1095.</absatz-nummer> Et quidem assertum huiusmodi de aui-<marginalia>Hæreticis vt|placeat sen-|tentia affir-|mans.</marginalia>
da hæreticorum arreptione, ex ijs comprobari
potest, quæ apud Cardinalem Bellarminum ex-<-P>@@

<-P>tant, cui inimici Ecclesiasticæ libertatis ad per-
uersi dogmatis probationem id quod ab ipso di-
ctum fuerat de obligatione Clericorum ad ob-
seruantiam legum prædictarum, obiectum est,
vnde ille in Opusculo contra Berclayum cap. 15. in<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
fine affirmat in editione post annum 1598. se
quod ad id spectat planiùs & pleniùs explicasse.
Et Cap. 34. vers. 3. affirmat leges huiusmodi tan-
tùm vi rationis, & non vi legis obligare. Et Cap.
illo 38. à P. Arriaga adducto nihil habet præter
simplicem assertionem de obligatione quoad<marginalia>Quomodò|dici possit|obligare|quoad vim|directiuam.|P. Suarez|explicatur.</marginalia>
vim directiuam, & non eoactiuam, quam cum
conuenienti explicatione, iuxta doctrinā dictam
admittit etiam P. Suarez citato Cap. 34. num. 17.
vbi ita scribit: Alia differentia esse potest, quia lex
quo ad vim directiuam fertur in ciues vt tales sunt,
& per se est necessaria ad commune bonum, & ideò
quoad hunc effectum statim acceptatur per Ius Cano-
nicum. Coactio autem &c. Neque contra hoc fa-
cit id, quod habet nu. 12. vbi obligandi vim di-
rectiuam videtur negare contra eos, qui eam in
Principibus laicis agnoscunt, vt contrapositam
coactiuæ, quia pro illa non suffragatur exemp-
tio. Ibi enim solùm illam negat vt independen-
tem à Pontificia approbatione; hac autem posi-
ta vim accipit, quoad prædictum effectum: ita
vt absolutè dici possit leges huiusmodi laicorum
Principum obligare: vnde nequeunt dici leges
Pontificiæ: sicut qui librum approbat; non est
illius auctor, licet nequeat non approbatus euul-<marginalia>Approbatio-|nis qualitas|declarata.</marginalia>
gari. Vbi & addendum approbationem talium
legum non esse actum aliquem iuridicum, quo
iustæ & rectæ comprobentur: hoc enim in ipsis
supponitur ex dispositione Principum, vnde
quoad non exemptos vim suam habent omnino
independenter à Pontifice vti rectæ & iustæ, &
communi bono vtiles. Solùm est ergo approba-
tio quoad acceptationem pro vsu Ecclesiastico-
rum: vnde nomine acceptationis significata in-
uenitur à doctis Scriptoribus, vt videri potest
apud P. Suarez citato cap. 34. num. 13. Vnde &
leges huiusmodi ex approbatione tali nullam spe-
cialem accipiunt auctoritatem aut firmitatem; &
ita possunt sine dependentia vlla â Sede Aposto-
lica abrogari, ac si non fuissent vllatenus appro-
batæ, & quæ loco earum successerint, similem
approbationem habebunt.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0406.jpg/>
@@1@<SE406>De Vnico coniugio & Prole Diuæ Annæ. 391
<Z><A+3>SVPERADDITA</A+3>
<A+1>QVÆDAM DVABVS PRÆMISSIS</A+1>
<A+2>AVCTARII PARTIBVS.
Circa vnicum Diuæ Annæ coniugium, & vnicam prolem
MARIAM.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>De quo Parte 9. nu. 22. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1096.</absatz-nummer> <INI5>P</INI5>Ro exornanda prædicta<marginalia>Elogium|Diuorum|Virginis|Parentum.</marginalia>
Diuæ Matris, & Diui-
nissimæ Filiæ gloria ele-
gantissimum attexendum
Elogium, quod inter alia
Patriarcharum nomine Epithalamij habet D.<marginalia>D. Ema-|nuel The-|saurus.</marginalia>
Emanuel Thesaurus Patritius Taurinensis, Co-
mes, & Magnæ Crucis eques Sanctorum Mau-
ritij, & Lazari tenore sequenti.</P>
<shi>  Descende Cælo, vbi nil agis sanctis sine Hy-
<DUAN>men</DUAN>
Duas extra Cælum C&#x0153;lestes Animas copula-
<DUAN>turus.</DUAN>
      Ioachimum & Annam
  Illum Regia hanc Sacerdotali stirpe.
Vt dotali vtroque apice Nepotem instituant.
Inter Reges Pontificem, inter Pontifices Re-
<DUAN>gem.</DUAN>
  Age iugalibus nodis quos Paternitas nexuit,
    Cor geminum stringe, vel vnicum diuide:
      Vt  alter Sponsus ex altero spiret.
Sed heu spinosa primordia? Initio planges, dum
<DUAN>panges.</DUAN>
  Vltra viginti annos sterilis ille thalamus
      Nihil nisi lacrymas gignet.
  Sed verte statim lætioribus hanc næniam.
      Nam sterilis Parens,
Maiorem prolem vtero capiet, quàm mente.
      Stupente rerum Natura.
Tam f&#x0153;tam, quàm f&#x0153;tum extra suas leges.
  Adde nouam inter f&#x0153;minas laudem
  Citra sobolis crimen Matrem fieri
Nam ceteræ, Carnifices antequàm Matres,
  Partum conficiunt, dum concipiunt.
      Vnoque momento
E Cælo demissam Animam Orco exponentes,
  Vitam & largiuntur & lethum.
Sola Maria Parentis honos, non onus,
Maternam vterum condecorabit intrando.
  Nec deerunt puerperio præsagia &c.</shi><marginalia>Aliud D.|Annæ cum|testimonio|assertæ veri-|tatis.|Laurentius|Beyerlinck</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>1097.</absatz-nummer> Pro eôdem facit id, quod habet Lau-
rentius Beyerlinck in Theatro Tomo 7. lit. V. pag.
135. Col. 1. vbi ita scribit: Fuit & altera ANNA,
vxor Ioachimi, Virginis Deiparæ parens, quæ, vt
loquitur Damascenus Orat. 2. de Natiuit. B. Virgi-
nis, promißionis germen ex sterili ventre produxit.
Hæc marito diu superstes, vt communis opinio habet,
eo piè defuncto, quod vitæ reliquum erat, summa de-<-P>@@

<-P>uotione & sanctitate exegit, vnde & viduis Chri-
stianis velut exemplum proponitur, quod imitenturo$unclear
vt cuius summa modestia & pietas erga Deum, ob
quas virtutes Deiparæ Virginis mater fieri promeri-
ta fuerat: marito viduata incrementum sumpsit, ac
viduitatem suam his velut præsidijs vallauit. Sic ille.
vnicum germen benedictionis agnoscens ex ste-
rili vtero magnorum meritorum ornamentis &
præsidijs comparatum. Quod autem de diutina
viduitate ab eo secundùm communem opinio-
nem assertum, quia ad sanctitatis quidem con-
ducit augmentum, & in tali assertione, nullo
modo communi pietate detrahitur, sustineri po-
test. Et ex hoc reddi ratio cur priùs quàm ma-
ritus, licet fuerit ille sanctissimus ab Ecclesia
fuerit honorata. Ratione siquidem prolixæ vi-
duitatis raris deuotionis, & pietatis exemplis ex-
actæ, eius potuit Sanctitas illustrior reddi, &
superexcellens claritas propagari. Id quod in S.
Paula apud D. Hieronymum in eius Epitaphio
mirè exornatum inuenimus.</P>
<negEZ><A+1>Circa multiplicationem Sacrarum Reli-
quiarum quidam dicendi modi propo-
siti, & expensi. Circa dicta Sect. 13.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1098.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Gretserus lib. 1. de S. Cruce Cap. 77.<marginalia>P. Gretseri|philosophan-|dimodus.</marginalia>
ita scribit de Christi agens Cruce, &
rupe montis Oliueti, in qua Christus in Cælum
ascendens pedum reliquit impressa vestigia; qua-
rum innumeræ extant Reliquiæ, vt sine multi-
plicatione mirabili non videatur posse constare:
Potuit illa fieri, vel creationis nouarum partium in
locum abscissarum subeuntium, vel sine creatione,
ae&#x0308;ris adiacentis materia in substantiam crucis &
rupis conuersa: quo pacto multi dicunt panes & pis-
ces, quibus Christus tot millia pauit multiplicatos esse:
vel certè partibus Crucis & rupis potentialibus vir-
tute diuina ad actum reductis; cùm enim continuum
diuidi poßit sine fine, atque adeò partes infinitas
contineat, facilè intelligi potest quomodo Crucis ma-
gnitudo, & Christi vestigia imminuta non sunt, vt
testantur S. Cyrillus, Paulinus, Sulpitius: licet plu-
rimæ particulæ inde desumerentur, & in varias or-
bis terræ prouincias, religionis ergo deportarentur:
Potuit enim Deus semper alias ex potentia continui
eductas in locum aliarum substituere. Hæc si non
capiunt hæretici, caussam dixerim, quia non sa-
piunt; si saperent, caperent. Sic ille, P. Ioan-
nes Ferrandus in Disquisitione Reliquiaria cum
laude adducit lib. 1. Arti. 1. circa finem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0407.jpg/>
@@1@<SE407>392 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1099.</absatz-nummer> Vbi quidem quod ad hęreticos spectat,<marginalia>Hærelici|quia non|sapiunt, non|capiunt.|Deuter 32|v. 28. & 29.</marginalia>
bene verum est non capere, id est non intellige-
quia non sapiunt, vt meritò pro illis orare Chri-
stiana charitas possit: Vtinam saperent, & intelli-
gerent. Deuterom. 32. v. 29, Quibus apprimè
congruit, quod præcesserat; Gens sine consilio est,
& sine prudentia. v. 28. Præ superbia siquidem,
de consilio adhibendo non curant, vnde impru-
dentes, & ignari, quia Sapientia, vt ipsa clami-
tat, in consilio habitat Prouerb. 8. v. 12. Ego<marginalia>Prouerb. 8.|v. 12.</marginalia>
Sapientia habito in consilio. Vnde & sit vt quæ
ipsis dicuntur, non capiant, non intelligant. Vn-
de & quod circa Crucem & rupem Olibeta-
nam dictum, captu aliàs facile, monstro simile
videatur. Sic iudicat doctissimus ille Scriptor,<marginalia>Citasi Au-|ctoris laus.</marginalia>
eorum Mastix celeberrimus, nec minùs celebris
probitate. Libri eius omnes in Marckdorfensi Senatu
(Natale illud Gretsero solum est,) coempti, & po-
sterorum memoriæ asseruati, vt scribit P. Na-
dasi, in Anno dierum memorabilium S. I. die 29.
Ianuarij.</P>
<P>  <absatz-nummer>1100.</absatz-nummer> Sed verò vt certissimum sit hæreticos<marginalia>Quid diffici-|le in prædicta|P. Gretseri|doctrina|videatur.</marginalia>
nihil de ijs curare, quæ pro explicandis Religio-
nis Catholicæ mysterijs à doctissimis scriptori-
bus exhibentur, vnde neque de præfata doctrina
rationem habituros, quacumque illa verisimili-
tudine & philosophica ac Theologica firmitate
constaret; in ea potest aliquid non ita facile vi-
deri sincero cuiquam tractatori, & quod pro
conseruanda fidelium pietate ampliùs oporteat
declarari. In primis ergo quod de creatione no-
uarum partium in locum abscissarum, seu con-
uersione adiacentis materiæ in substantiam Cru-
cis & rupis dicebatur, dubitari nequit esse possi-
bile. Sed cùm abscissæ partes adeò ingenti nu-
mero sint, vt non solùm Crux integra, sed plu-
res, vt loquuntur aliqui, possint efformari, quod
& applicari Oliuetanæ rupi potest: ex eo fiet
non eamdem remansisse Crucem, neque rupem,
sed alias ex nouis constantes siue per creatio-
nem, siue per iteratam additas conuersionem:
vnde & Reliquiæ inde desumptæ eodem defectu
laborabunt. Cùm enim dicitur conuerti in sub-
stantiam Crucis aut rupis, non est sensus quòd
conuersio fiat in substantiam præexistentem, sed
in partem eiusdem speciei cum illa, sicut alimen-
tum dicitur conuerti in substantiam aliti, quia
noua pars additur, qua præexistens substantia au-
geatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1101.</absatz-nummer> Deinde id quod de partibus potentia-<marginalia>De partibus|potentialibus|incerta do-|ctrina, aut|inuerosimi-|lis.</marginalia>
libus additur diuina virtute ad actum reductis,
eamdem patitur difficultatem, dicuntur enim
particulæ ex potentia continui eductæ in locum
aliarum à Deo substitui. Cùm ergo tot fuerint
eductæ, vt Cruces alias possent constituere, idem
erit inconueniens deuorandum. Præterquam
quòd eductio illa ex potentia continui non vide-
tur quomodo sit intelligenda, cùm aliàs quod de
infinita diuisibilitate dicitur, negetur à plurimis,
& non sine magnis fundamentis, quod & hære-
ticis facile erit pernegare. De potentia continui
eductionem accidere, si iuxta vera & recepta
Philosophiæ principia agendum sit, satis impro-
priè profertur, cùm non sit productio formæ de-
pendentis à subiecto, quod parti integrali minimè
conuenit, materia & forma constanti; sin minùs
materia ex potentia materiæ educeretur. Item<-P>@@

<-P>ex diuisibilitate infinita continui agitur; atqui
partes, in quas diuidi potest, non sunt aliquid ex-
tra ipsum continuum, neque partes, quæ in lo-
cum partium substitui queant, vnde quæ substi-
tuuntur, extra illud sunt, & aliunde veniunt.
Ad quid ergo diuisibilitas illa infinita; quando-
quidem etiamsi talis non sit, stare potest integri-
tas, dum quantùm demitur, tantumdem prom-
pta superadditione suppletur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1102.</absatz-nummer> Est quidem quorumdam sententia asse-<marginalia>Pro ijsdem|minùs re-|cepta sen-|tentia.</marginalia>
rentium continuum actualibus partibus, quæ in-
ter se sint distinctæ, non constare, sed tantùm
potentialibus, quatenus diuidi in illas potest:
quam specialiter defendendam assumpsit P. Vin-
centius Tassari Tom. 1. Disputationum de Quanti-
tate Disput. 11. Diuisione 5. vbi pro ea præter an-
tiquiores alios adducit P. Tannerum, P. Fonse-
cam, P. Dandinum, & Cardinalem Toletum.
Iuxta quam dici potest partes educi de potentia
continui, quando fit diuisio. Atqui eductione
huiusmodi facta, nihil de substitutione nouarum
partium intercedit: vnde si addantur non maius
inde pro negotio præsenti suffragium, quàm ex
modis dicendi alijs. Et sententiam quidem præ-
fatam communiter recentiores Magistri reijciunt,
quibuscum & Nos dum in Philosophicis versa-
remur; neque opus est modò, cùm id præsens
caussa non exigat, ampliùs immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1103.</absatz-nummer> Quid ergo dicendum? De possibili-<marginalia>Opportuna|responsio.</marginalia>
tate iam dictum, siue per creationem, siue per
conuersionem miraculosè peractam. Quod si
reuera ita sit, inconueniens illud de distinctione
ita temperandum, vt nouæ partes additæ, vtpotè
loco aliarum à Deo substitutæ, eadem virtute
polleant, & simili sint veneratione condignæ, vt
hîc locum habeat vulgare axioma, quòd subro-
gatum sapit naturam eius, in cuius locum subro-
gatur, pro quo D. Barbosa in Tractatu de Axioma-
tibus Iuris Axiom. 213. Cui tamen opponi potest
id, quod citatus scriptor cum alijs tradit. num. 2.
Scilicet subrogatum id, quod est dictum, tunc
habere, quando subrogatum habet qualitates
eius, in cuius locum subrogatur; quia si quali-
tas, vel vnum ex requisitis necessarijs subrogato
deficiat, vel diuersa inter vtrumque datur quali-
tas, eius naturam, in cuius locum subrogatur,
non sapit. Tunc sic. Subrogatis partibus deficit
qualitas præcipua, ratione cuius Crucis lignum
est veneratione dignissimum, scilicet contactus
Corporis Christi: ergo non sapit naturam ligni
eiusdem, & ita neque similem cultum promere-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1104.</absatz-nummer> Ad quod succurrit peculiaris & oppor-<marginalia>Ampliùs|exoruata.</marginalia>
tuna responsio, concedendo quidem ex contactu
venerationem promeritam, sed non necessariò
ex tactu immediato, quandoquidem non omnes,
immò pauciores talem contactum habuerunt.
Quia verò omnes vnum illud integrabant lig-
num, in quo salus mundi pependit, omnes cul-
tum eumdem meruerunt. Iuxta hæc ergo de par-
tibus miraculosè subrogatis dicendum, conta-
ctum quidem circa Christi Corpus, sed non im-
mediatum habuisse, quatenus Crucem ipsam
componebant; & ad hoc à Deo speciali sunt
prouidentia dispositæ, qui sicut Cruci suo in pri-
mitiuo statu virtutem salutiferam cum veneratio-
nis prærogatiua contulit, potuit etiam illam par-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0408.jpg/>
@@1@<SE408>Circa officium Eucharistiæ & Conceptionis. 393
<duolan 2><-P>tibus additis de nouo conferre; quæ & eo ipso
quòd miraculosè additæ sunt; peculiarem ve-
nerationis titulum præseferunt, quo & suppleri
possit, si quidquam aliàs deesse videatur. Sic
enim multæ Cruces, quia miraculo exhibitæ,
specialem quibusdam in locis venerationem sibi
conciliarunt. Quod est similiter de Oliuetana,
rupe dicendum. Et erunt forsitan qui in alijs
Sanctorum Reliquijs non reputent inconueniens
affirmari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1105.</absatz-nummer> Dici etiam potest nullam ex Cruce<marginalia>Modus pecu-|liaris expli-|cationis cir-|ca præfatum|augmen-|tum.</marginalia>
abscissam particulam, in qua aliquid, licet exi-
guum, de genuino illius ligno non fuerit. Quod
quidem esse possibile nullus erit qui audeat infi-
ciari: in quo quidem specialis diuinæ prouiden-
tiæ dispositio debebit necessariò recognosci, sed
quæ videatur, supposita miraculosa superadditio-
ne, quodammodò necessaria. Deus enim in illa
deuotioni fidelium consulit, vt sit quotidie diuidua<marginalia>S. Paulinus.</marginalia>
sumentibus, & semper tota vener antibus, vt loqui-
tur D. Paulinus Epist. 11. Qui ergo patrandis
miraculis ea de caussa attentus, vt deuotioni ex
integro consuleret, ita oportuit negotium istud
peragere, vt nulla particula sine aliquo primige-
nij ligni frustulo scinderetur: fueritque illud ve-
lut c&#x0153;leste fermentum in amplam illam massam
dispersum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1106.</absatz-nummer> Et hæc quidem miracula, quia & pos-<marginalia>Miraculum|multiplica-|tarum præ-|sentiarum|improba-|tum.</marginalia>
sibilia, omnium confessione, & verosimilia, pro-
poni securè possunt; non ita alia, quæ possunt in
eadem caussa confingi. Vt si dicatur Crucis san-
ctissimæ particulas sola locali multiplicatione
distingui, cùm vna & eadem esse in diuersis lo-
cis possit, iuxta receptissimam iam olim, & ma-
gis nostris temporibus opinionem. Id quod in
alijs dignitatis maioris recentes quædam reuela-
tiones affirmant. Quas tamen vel eo ex capite
Thomistica Schola minimè admittandas iudica-
bit. Quid iam si hæreticis pro defensione certi
miraculi proponantur? & quidem cùm illud tale
sit, etiamsi pro explicatione modus compertus
& potens sincerum intellectum conuincere, non
daretur, minimè ea de caussa licitum erit dene-
gari, sicut in mysterijs alijs contingit, quæ ex di-
uino testimonio credibilia facta sunt nimis; cùm
tamen, luce fidei seposita, humanus ea discur-
sus nequeat quidquam conuincens inuenire.</P>
<negEZ><A+1>An in Feria V. & Sabbato ante Domi-
nicam 1. Quadragesimæ recitari possit
de SS. Eucharistia, & purissima Vir-
ginis Conceptione. n. 855.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1107.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis procedit quæstio, qui priui-<marginalia>Quid pro|parte affir-|matiua fa-|cere videa-|tur.</marginalia>
legium habent circa prædictam re-
citationem exceptis Quadragesima & Aduentu.
Et visum quibusdam id licere, quia dies ante Do-
minicam præfatam in ordine ad hoc non censen-
tur Quadragesima, quia illius officium ab eius
Vesperis inchoatur. Et cùm priuilegium sit fa-<marginalia>Vide n. 855.</marginalia>
uorabiliter exponendum, & hoc religionem con-
cernat, cultum scilicet insignium mysteriorum,
videtur in explicatione fauorabili conquiescen-
dum, pro quo aceruari possunt Textus & Do-
ctores, quos in simili congerit P. Quintanadue-
ñas Tomo 1. Tract. 8. Singul. 15. num. 6. Quibus<-P>@@

<-P>addendum iuxta antiquiora tempora Quadrage-
simam in Dominica inchoari solitam, quod eru-
ditè ostendit P. Azor Tomo 1. lib. 7. cap. 12. Quæs.
2. posteà verò quatuor dies additi complemen-
tum perfecti ieiunij, eo quòd ieiunium Domi-
nicarum, cùm in sola abstinentia à carnibus con-
sistat, est imperfectum, & quidem meritò repu-
tatum. Non videtur autem Dominicæ præroga-
tiua illa detracta, vt ex ea solemnitas Quadrage-
simalis obseruantiæ exordiatur. Vnde in Ora-
tione secreta Missæ ita dicitur: Sacrificium Qua-
dragesimalis initij, solemniter immolamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1108.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus contrarium<marginalia>Contrarium|vt certum|statuitur, &|initium|Quadrage-|simæ à die|Cinerum.</marginalia>
videtur irrefragabile. Quidquid enim de antiquis
fuerit temporibus, certum est Quadragesimam
à die Cinerum inchoari generaliter in Ecclesia,
quidquid circa ieiunium Mediolani inualuerit
consuetudo; pro quo Leander Tomo 3. Tract. 5.
Disp. 7. Quæst. 3. contra Pasqualigum Decis. 166.
n. vbi ait antiquum Ecclesiæ morem Mediolani
conseruatum, non id consuetudini tribuens, quæ
prædictorum dierum obseruantiam abrogauerit,
quod tamen asseruerat Decis. 36. nu. 3. 6. & 7.
In quo quidem non est cur debuerit carpi præ-
fatus Scriptor: dicens enim vigere modò Me-
diolani prædictum morem, nihil circa id, quod
de consuetudine dixerat, contrarium videtur
protulisse: siquidem abrogata per consuetudi-
nem illorum dierum obseruantia, factum est vt
morem antiquum consuetudo reuocauerit. Sed
discrimen parui momenti est. Quidquid ergo
circa prædicta fuerit, quod dixi certum, iterùm
certum asseuero, Quadragesimam scilicet à die
Cinerum inchoari vna cum ieiunio, quod ea de
caussa Quadragesimale dicitur. Sic tenere Do-
ctores omnes testantur P. Azor suprà vbi ita scri-<marginalia>P. Azor.</marginalia>
bit: Secundò quæritur: Vnde inchoetur ieiunium
Quadragenarium? Respondeo conuenire apud omnes
inde Quadragesimam inchoari à Feria 4. Cinerum,
quæ vulgò appellatur quarta Feria in Capite ieiunij.
Sic ille, consentientibus P. Fagundez circa 4. Ec-
clesiæ Præceptum lib. 1. cap. 6. nu. 5. P. Reginaldo
lib. 4. cap. 12. nu. 128. Pasqualigo Decis. 166.
cit. nu. 8. Leander Quæst. 2. & alijs. Id quod ex
terminis videtur per se notum: nam Quadrage-<marginalia>Probatio|manifesta.</marginalia>
sima Christiana est ieiunium quadraginta die-
rum ad imitationem Christi: Atqui 40. dies
quatuor præfatis complentur alios præcedenti-
bus; à primo ergo illorum incipit Quadragesi-
ma. Quod quidem in Officijs Sacris habemus ex-
pressum. In Feria Cinerum sic Oratio: Præsta
Domine fidelibus tuis vt ieiuniorum veneranda so-
lemnia &c. Feria 6. Inchoata ieiunia, quæsumus
Domine &c. Sabbato. Adesto Domine supplicatio-
nibus nostris, & concede vt hoc solemne ieiunium
&c. Non ergo ieiunia vtcumque inchoata, sed
solemnitas Quadragesimalis. Pro cuius initio
sic in Oratione secreta Feriæ 6. Sacrificium,
Domine, obseruantiæ Quadragesimalis, quod offe-
rimus &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1109.</absatz-nummer> Probari deinde potest ex Rubrica Bre-<marginalia>Ex Octauis|euidens pro-|batio.</marginalia>
uiarij §. 7. num. 1. vbi ita dicitur. Quòd si aliquod
Festum, quod celebrari solet cum Octaua, paulò ante
Quadragesimam venerit, & iam per aliquot dies fa-
ctum sit Officium de eius Octaua, adueniente Qua-
dragesima nihil ampliùs fit de ea, nec commemora-
tio. Quod testimonium euidentissimum est, nam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0409.jpg/>
@@1@<SE409>394 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Octaua cessat in Feria 4. Cinerum, vnde constat
dies illos Quadragesimæ nomine comprehensos.
Immò de illis tantummodò videtur procedere:
nam si per aliquot dies de Octaua sit factum Of-
ficium, adueniente Dominica 1. iam Octaua
erit finita, &  erat opus cautione,
& explicatione illa, cùm sufficeret dici intra
Quadragesimam non fieri de Octauis. Idem
constat ex Rubrica de Commemorationibus §. 9.
nu. 2. vbi ita dicitur: De Ferijs Aduentus, Quadra-
gesimæ, Quatuor Temporum, Vigiliarum. & Secunda<marginalia>Et Rubrica|de Comme-|morationi|bus.</marginalia>
Rogationum, fit Commemoratio, quando Festum no-
uem Lectionum in illis Ferijs occurrit. Sic ibi. At-
qui certissimum est de Ferijs post diem Cine-
rum debere fieri Commemorationem: vnde &
liquet nomine Quadragesimæ venire. Et ita si
in concessione præfata excepta est, non posse in
illis de concessis officijs recitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1110.</absatz-nummer> Neque adducta in contrarium alicu-<marginalia>Obiectis fit|satis.</marginalia>
ius momenti sunt. Ex eo enim quòd Quadrage-
simale Officium vsque ad Dominicam differa-
tur, non tollitur quo minùs Quadragesimales
dies antecedentes sint, in quibus id, quod est in
Quadragesima præcipuum, obseruatur, ieiunium
inquam: habent etiam de Quadragesimali offi-
cio multùm, scilicet diuersa Euangelia, Homi-
lias, Preces, & Missas cum omnibus illis, quæ
in Ferijs post Dominicam primam apponuntur.
Et quemadmodùm adueniente Dominica Pas-
sionis. Et multò magis Hebdomada sancta, valde
immutatur Officium, nec proptereà dies illi
Quadragesimales esse desinunt; ita etiam de
prioribus illis dicendum ob similem rationem.
Quod autem ex Oratione Dominicæ 1. addu-
ctum minimè vrget: Oratio enim illa antiquis-
sima est, vt patet ex libro Sacramentorum D.
Gregorij. Et cùm additi quatuor dies, nihil illi
detractum, quia & sensus potest congruus adhi-
beri; cùm enim Dominica prima sit, & pauci
præcesserint dies in ieiunij Quadragesimalis ini-
tio versari adhuc videmur. Quòd verò de fauo-
rabili inrerpretatione dicebatur, admittendum
quidem quando id concessionis verba patiuntur,
non ita quando sine aliqua necessitate receditur
ab illorum proprietate: quod quidem alibi à
Nobis obseruatum, & pro eo videri potest P.
Suarez lib. 8. de legibus Cap. 28. nu. 15. Vbi cum
alijs docet tātùm in ordine ad ampliationem pri-
uilegij posse à verborum proprietate recedi,
quando illa seruata inutile redderetur. Quod
præsenti casui constat non posse vllatenus adapta-
ri. Vbi & obseruandum, in eo quòd proprietas
verbi seruetur, Quadragesimæ inquam, caussam
Religionis agi, vt scilicet Sanctissimi temporis
obseruantia conseruetur, & ex sinistra interpre-
tatione ad alia inconuenientia veniatur. Vbi for-
sitan non deerunt, qui verosimiliter iudicent mi-
nus inconueniens futurum, si ad celebrationem
dictam in Feria 5. & Sabbato, ea se quis opinio-
ne tueatur, iuxta quam mutatio licet officij semel
aut iterùm, de quo dictum nu. 854. & seqq. Ibi
enim grauium Scriptorum suffragatur auctori-
tas, neque verborum proprietas abrogatur, quod
tamen hic accidere comperitur. Vnusquisque er-
go suo in sensu abundet, sed rationabili: quem
quia in me desid ero, non possum non in alijs
cooptare.</P>@@

<negEZ><A+1>An stante facultate celebrandi in Ciuitate
de Reliquia existente in Matrice, possit
diuerso celebrari die ab eo, quo in Ma-
trice celebratur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1111.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Xemplum extat num. 83. si reuera id<marginalia>Vt non li-|ceat quæ|videantur|ostendere.</marginalia>
stare iure potest, quod facto stat.
Euenire autem potest vt in Ecclesia aliqua ciui-
tatis Reliquia etiam insignis sit, quæ videtur in
cultu præferenda: vnde eo die fieri de Reliquia
in Matrice seruata nequibit. Quòd si transfera-
tur, in eo apparet difficultas, ratione defectus in
conformitate cum Matrice, & quia concessio de-
terminatum diem respicit, pro quo admitti ne-
quit extensio, quia illa pro Matrice vim habet,
& cum suis qualitatibus debet ad Ecclesias alias
pertinere; & ita pro eôdem die, cùm accesso-
rium etiam sequatur principale: neque plus pro
eo liceat, quàm licere queat pro principali. Ita-
que quòd celebretur in Matrice tali die, & con-
sequenter in Ciuitate, sic volente Prælato, vir-
tute concessionis habetur: quòd autem diuerso
die, virtute alicuius concessionis haberi debet,
quod tamen non apparet; cùm neque dici queat
virtute eiusdem concessionis haberi, quia reuera
diuersa gratia est, quæ & separabilis; vnde qui
illam admittunt, eius debent ostendere funda-
mentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1112.</absatz-nummer> Circa quod id quod est dictum de præ-<marginalia>Circa præla-|tionem Reli-|quiæ existen-|tis in Ma-|trice.</marginalia>
ferenda Reliquia propria Ecclesiæ, erit forsitan
qui neget censens Reliquiam Matricis esse præ-
ferendam: quo euentu cessat quæstio, sic enim
de Reliquia propria Ecclesiæ alio die agendum,
& sic cum Matrice vniformitas conseruanda.
Sed verò oppositum est omnino Gregorij XIII.
Bullæ pro Hispania conforme assignanti pro-
prium diem pro Ecclesia, in qua Reliquia insig-
nis asseruatur: iuxta quod & vniuersalius De-
cretum S. Rituum Congregationis procedit.
Quòd si dies proprius ignoretur, & is, qui op-
portunus videbitur, fuerit assignatus, similiter
est dicendum ob ius acquisitum possessionis: li-
cet hoc vltimum non ita certum videatur, quan-
do non est adeò antiqua possessio, vnde & locus
videtur esse stabiliendæ vniformitati, vt cesset,
iuxta dicta, difficultas quæstionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1113.</absatz-nummer> P. Quintanadueñas Tomo 1. Tract. 7.<marginalia>P. Quinta-|nad. fauo-|rabilis reso-|lutio.</marginalia>
Singul. 29. illam attigit, & in strictioribus ter-
minis prælationem Reliquiæ in Ecclesia propria
concedit; quando scilicet illa, & quæ in Matri-
ce asseruatur, sanctorum sunt, qui eodem die ab
Ecclesia celebrantur, vt SS. Vndecim mille Vir-
ginum, & tunc de illa, quæ in Matrice, alio
agendum die, ob ius speciale, quod ad celebra-
tionem habet, nec amittitur propter concursum
dictum; vnde & concludit certiori resolutione.
n. 6. sic dicens: Nec vllus dubitabit duobus diuersis
diebus ac solemnitatibus celebrandum fore in Domo
Professa S. Hilarionem, si in ea insignis esset eius
Reliquia, & S. Virginem & Martyrem ex vndecim
mille, cuius Caput habet Cathedralis: ergo non ob-
stat quòd eodem die concurrant, vt in diuersis die-
bus celebrandæ sint duæ illæ SS. Virgines & Marty-
res: quod contingit in omnibus Festis translatis,
quæ cum alijs eôdem die concurrunt, & ab illo ob<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0410.jpg/>
@@1@<SE410>De celebratione Reliquiæ in Matrice &c. 395
<duolan 2><-P>impedimentum ad alium non impeditum transferun-
tur. Hæc ille, iuxta quæ in casu nostro circa
translationem sancti, de quo ob Reliquiam in
Matrice agitur, non videtur dubitandum: vnde<marginalia>Responsio ad|obiecta.</marginalia>
ad ea, quæ in contrarium adducta sunt, dicen-
dum, & si posita translatione aliquo modo con-
formitas cum Matrice deficiat, eam non esse Ec-
clesiæ sensui contrariam, cùm iuxta illius Rubri-
cas & Decreta sit: Maiorem autem futurum
defectum, si de sancto huiusmodi nullum Fe-
stum ageretur. Licet autem directè pro transla-
tione non sit facta concessio, est tamen facta vir-
tualiter & consequenter, ob rationem dictam de
Rubricis & Decretis, & ita cum principali mi-
nùs principale connexum, quod cum omnibus
suis qualitatibus transit, præter illam de die, quæ
in generalibus concessionibus continetur. Et li-
cet verum sit potuisse ita celebrationem concedi,
vt translatio non liceret, & ita distincta gratia sit:
iuxta stylum autem concessionum huiusmodi
concessa intelligitur, quia iuxta regulas ab Ec-
clesia statutas, Festum pro sancto concessum, si
die pro eo assignato celebrari nequeat, potest,
debetque transferri, si rationabiliter agendum
sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1114.</absatz-nummer> Posita autem exigua probabilitate sen-<marginalia>Doctrinalis|Conclusio.</marginalia>
tentiæ de extensione celebrationis Reliquiæ
Matricis, si Religiosi translationem omittant, ra-
tionabilis erit omissio, quam tamen amplecten-
tur pauci; sic ad compendia communiter prope-
ratur. Sed, vt dixi, circa Reliquias eorum san-
ctorum, quorum mortis ignoratur dies, & eius,
qui est illis assignatus, non est antiqua possessio,
expediet profectò vniformitatem cum Matrice
seruare, per quod quidquid dubij esse circa tran-
slationem poterit, euanescet. Quòd si quis circa
probabilitatem dictæ sententiæ hæreat in Reli-
giosa familia, poterit sine scrupulo vsum com-
munitatis amplecti, vt notam singularitatis eui-
tet, & damnabilis præsumptionis: qua etiam
nota sublata id licebit ex bono respectu confor-
mitatis, annuente præsertim superiore non in-
docto, nec nouitatum ad vitandum laborem ten-
dentium, amatore. Pro quo iuuat id, quod di-
ctum Tomo 2. Thesauri Titul. 12, num. 148.
in fine.</P>
<negEZ><A+1>Ex cineribus Sacri Corporis vt poßit Re-
liquia constitui, membri alicuius simili-
tudine conformata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1115.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E Reliquia S. Valeriani Martyris di-<marginalia>Circa caput|S. Valeriani|ex cineribus|eius compa-|ctum diffi-|cultas.</marginalia>
ctum P. 9. n. 25. & 72. quæ ex eius
est cineribus compacta, & caput ipsius ita repræ-
sentat, vt licet subtiliter efformatum, facilè ca-
put non esse S. Martyris comperiatur; licet non
ita propè inspectum, indubitata capitis figura in
oculos incurrat, parui quidem, & puerilis, ac in-
star Corei, cùm osseum nihil pro Cranio exhi-
bendo possit deprehendi. Et dubitatum quomo-
do id ritè stare queat, cùm à sinceritate & veri-
tate, qua res istæ tractari quidem præ alijs mul-
tis debent, videatur alienum. Caput proponitur,
quod tamen reuera caput non est; & cùm tale
non sit, vt tale tamen ab ijs, qui de compactione
nihil sciunt, adoratur. Licet autem caput præ<-P>@@

<-P>membris alijs peculiarem adorationem non me-
reatur: habet tamen specialem titulum æstima-
tionis, vtpotè membrum præcipuum, & ea con-
sideratione colitur, & magis censetur pretiosum.
Præterquam quòd ad compactionem dictam
aliquid, & non parùm, ex materia extranea de-
buit adhiberi, vnde commixtio quædam est par-
tium Sacri Corporis, & aliarum communium,
quibus religiosus cultus minimè debeatur. Qua
ratione tradunt communiter de hoc agentes
scriptores Reliquias Sanctorum permixtas alijs,
quæ Sanctorum ab Ecclesia Canonizatorum non
sunt, non posse publicè adorandas proponi, vt
videri potest apud P. Thomam Sancium lib. 2.
in Decalogum. Cap. 43. n. 12. vbi Canonizatorum
nomine, etiam Beatificati veniunt, iuxta dicta.
Sect. 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>1116.</absatz-nummer> Circa quod ego quidem figmentis istis<marginalia>Vrgetur, ne-|que vt fiat|deinceps ad-|mittitur.</marginalia>
non vterer, si res meo esset disponenda iudicio,
iuxta dicta enim sinceriùs, simpliciùs, & vera-
ciùs circa hæc agendum est, ne ex hac parte no-
ua hæreticis calumniandi & irridendi occasio
præbeatur. Et nouum hoc compingendi Sancto-
rum membra ex pulueribus videtur inuentum:
in quo cùm confricandæ, subigendæ, & ad mas-
sam iterata contrectatione redigendæ Reliquiæ
sint, indecentia non leuis apparet; cùm constet
illas esse summa cum veneratione tractandas;
pro quo videnda quæ diximus Sect. 2. Accedit
compactionem istam non videri diuturnam esse
futuram, & ita figuratum caput dispungendum,
ex quo fiet, vt indecora congeries partium sub-
sequatur, & ita minimè decens spectaculum. Id
autem quod dici potest de adoratione, quæ hoc
pacto obtinetur, cùm aliàs cineres in nullam re-
digi formam queant, sub qua adorandi propo-
nantur. Non videtur vrgere; quia in vase aliquo
concludi possunt, & cum eius nomine, cuius
sunt, proponi: neque enim opus est vt videri à
populo possint: immò conformius est Ecclesiæ
spiritui, vt videri passim nequeant. Sic enim In-
nocentius Tertius in Cap. Cùm ex eo de Reliq. &
Vener. Sanct. vbi ita statuit: Antiquæ Reliquiæ
amodò extra capsam non ostendantur. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1117.</absatz-nummer> Quia verò dispositio præfata non vide-<marginalia>Vt queat post|factum tole-|rari.</marginalia>
tur Sanctuarij Apostolici displicuisse Prælato,
toleranda est, & ad præfata dicendum id quod
adhibetur fictionis prouida attentione cauen-
dum, vt scilicet curetur eos, qui Sacrum Caput
pro adoratione expositum fuerint venerati, rei
totius notitiam habeant: quòd si aliqui minùs
instructi adorauerint, non erit error præiudicia-
lis, quoad substantiam enim nulla in partibus est
diuersitas, neque semper obligatio vrget pro il-
lis euitandis, vt apparet ex dictis circa Reliquias,
quæ diuersis in locis asseruantur, & quorum tan-
tùm probabilis habetur certitudo. In nominum
impositione respectu earum, quæ ad eos spe-
ctant, quorum illa ignorantur. Et Ecclesia in
Festo Natiuitatis Domini annos creati mundi
recenset supputatione minùs recepta, præsertim
apud Recentiores. Et sic in alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1118.</absatz-nummer> Id autem quod de admistione glutinis<marginalia>Mixtio qua|sinceritati|non obstet.</marginalia>
dicitur, parùm videtur vrgere, quia id, quod ad-
ditur pro ornatu & meliori consistentia Reli-
quiarum, non videtur sinceritatem violare. Sic
Sacrum Corporale amydo perpolitur; & vino,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0411.jpg/>
@@1@<SE411>396 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>cuius futurus vsus in Missa, addi aliquid solet,
quo purius efficiatur. Duæ etiam ossis partes
glutine copulari solitæ, & dum illa è sepulchris
eruuntur, terræ aliquid adhærescit. In eo autem
quod dicitur de commixtione Reliquiarum Sa-
crarum cum alijs, quibus non est cultus ab Ec-
clesia decretus, responsio est obuia, iuxta nuper
dicta, quia quod admiscetur Reliquijs, non est ad
earum ornatum, aut meliorem dispositionem
conducens. Propter quam rationem graues scri-<marginalia>Dt Cruce|Reliquijs|ornata.</marginalia>
ptores censent posse Crucem publicè exponen-
dam ornari Reliquijs non Canonizatorum, vt
videri potest apud P. Sancium suprà nu. 17. vbi
de non approbatis ab Episcopo loquitur, sicut &
Leander Tomo 6. Tract. 7. Quæst. 16. qui alios
adducit. Licet autem de non approbatis tantùm
loquantur, eorum rationes ad non Canonizatos
videntur extendi: quod ad institutum præsens
nihil officit, cùm sufficiat non approbatas propo-
ni, quod absolutè non licet, quando per se propo-
nuntur, & ratione ornatus licitum iudicatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1119.</absatz-nummer> Dixi rationes prædictorum Auctorum<marginalia>Ad non Ca-|nonizatos vt|doctrina|spectet.</marginalia>
ad Reliquias non Canonizatorum extendi: tum
quia adorandæ non proponuntur; tum etiam
quia licet adorari contingat, id tantùm est cultu
priuato, ad quem solent proponi, vt ait P. Palaus<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
Tomo 2. Disput. 1. de Adoratione. Puncto 6. nu. 11.
priuatus autem cultus non Canonizatis potest<marginalia>Leander à|Sacrament.</marginalia>
exhiberi, vt est communis Doctorum sensus, de
quo Sect. 4. & ex citato scriptore sic pronuntiat
Leander in fine citatæ Quæstionis: Cùm Crux in
Altari collocatur, non Reliquiæ, sed Crux ipsa ad-
oranda proponitur: quod verò vnus, vel alius tunc
Reliquias in Cruce inclusas adoret, id est per acci-
dens, & ad priuatum cultum pertinet, non ad publi-
cum, ad quem solum requiritur, Papæ, vel Episcopi
approbatio. Sic ille. Ex quo id videtur sequi,
quod nuper dicebamus, Reliquias scilicet non
Canonizatorum posse inclusas in Cruce collo-
cari, quia & adorari priuato cultu possunt. Circa<marginalia>Difficultas|circa priua-|tum cultum.</marginalia>
quod tamen difficultas esse potest, quia priuato
cultu licitum quidem est venerari eos, qui opi-
nione sanctitatis mortui sunt, cuius opinionis
notitiam quis habet. Atqui Reliquiæ huiusmodi
si in Cruce, aut aliàs exponantur, adorari pote-
runt ab ijs, qui ignorant, quorum non illæ sint,
dum supponunt futuras Sanctorum, vt commu-
niter esse solent: in quo quidem graue videtur
absurdum. Propter quam rationem vetitum à
Sede Apostolica ne imagines non Canonizato-
rum exponantur in Ecclesijs etiam habitu suppli-
eis, adorantis scilicet Christum aut Virginem
quia licet quasi in obliquo ponatur, veneratio-
nem tamen præsefert, quam Vrbanus suo Decre-
to prohibuit verbis illis: Imagines, aliaque præ-<marginalia>Vrbani VIII.|& Alex. VII.|prohibitio.</marginalia>
dicta, & quodcumque aliud venerationem & cultum
præferens & indicans. Sic die 13. Martij 1625.
pro quo & Alexander VII.</P>
<P>  <absatz-nummer>1120.</absatz-nummer> Ad quod quidem dici potest eum, qui<marginalia>Doctrinalis|responsio.</marginalia>
Reliquias in Cruce positas veneratur ex commu-
ni illo conceptu de illarum veritate, non plus
venerationis illis velle exhibere, quàm ipsæ me-
reantur: vnde & eas, quæ Canonizatorum non
sunt, si fortè adsint, eo venerationis gradu co-
lere intendit, qui licitè ipsis potest impendi. Li-
cet autem omnes Canonizatorum esse existimet;
illa tamen intentio generalis iuxta rationem re-<-P>@@

<-P>gulata in eo viget, vt si Canonizatorum non sit,
modus in eo debitus teneatur. Quemadmodùm
quando quis adorat Eucharistiam, Christi Cor-
pus adorat, quod verè ibi esse existimat. Quia
verò accidere potest vt legitima defuerit Conse-
cratio; intentio alia præualet, iuxta quam ad-
orare non intendit, Consecratione legitima defi-
ciente. Quod autem de Pontificia prohibitione
adductum, ita explicandum, vt venerationem &
cultum excludat, pro quo per se & directè, quæ
ad non Canonizatos pertinent, exponuntur: non
ita quæ ad ornatum; & quia imagines etiam ha-
bitu supplicis ad ornatum non pertinent, ideò
specialiter prohibentur. Quamquàm circa hoc<marginalia>Quid circa|praxim.</marginalia>
non videatur Decretum in praxi receptum: vi-
demus enim imagines huiusmodi sine vllo de
pingi scrupulo, & publicè in Ecclesijs collocari.
Immò & habitu non supplicis, quatenus viden-
tur in Altarium tabernaculis aliquomodo ad or-
natum pertinere; quia non in loco præcipuo, sed
hinc & inde reponuntur. Sic ergo saluari vsus
prædictus potest; expedit tamen vt Pontificia
Decreta ad vnguem obseruentur, & quod illis
videtur aduersum penitus euitetur.</P>
<negEZ><A+1>Circa Indos confitentes Sacerdotibus non
bene callentibus eorum Jdioma, vt pos-
sint absolui.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1121.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ad mortis spectat articulum aut<marginalia>Certum pro|periculo|mortis.</marginalia>
periculum, vti certum statuendum
posse absolui, sic enim est communis Ecclesiæ
sensus, & consensus Doctorum, neque modò de
necessitate interpretis agimus, de qua alibi. So-
lùm ergo circa sanum versatur difficultas, an sci-
licet possit confiteri non plenè intelligenti. Et
posse quidem confiteri & absolui instante præ-<marginalia>Probabile|instante præ-|cepto annuæ|Confessionis,|P. Sa.</marginalia>
cepto annuæ Confessionis docent P. Henriquez,
P. Granadus, P. Layman, quos adducit & sequi-
tur Leander Tomo 1. Tract. 5. Quæst. 56. P. Sa
Verb. Absolutio. nu. 10. In primigenia editione,
qui absolutè loquitur in hunc modum: Posse
etiam absolui sanum, qui ob linguæ ignorantiam
quædam solùm explicat, non omnia, probabile est:
facit enim talis, quantùm potest, integram confessio-
nem. Sic ille; quod eisdem verbis retentum in
Romano exemplari, vbi Victorellus addidit au-
ctoritatem Nauarri Consil. 14. de p&#x0153;nit. & remiss.
nu. 1. & quòd instante mortis periculo, non so-<marginalia>Sed non vi-|deri extare|obligatio-|nem.</marginalia>
lùm possit absolui, sed etiam quod ad Confessio-
nem teneatur, eadem est certitudine tenendum:
an autem pro implendo Ecclesiæ præcepto, si-
milis vrgeat obligatio, non ita videntur citati, &
alij Scriptores affirmare, & non teneri, ex eo de-
duci potest quòd tantùm probabile dicitur posse
absolui: ergo & probabile est non posse, & con-
sequenter neque ad confessionem teneri, quæ
pro obtinenda, absolutione fit; & ita si illa pro-
babiliter est impossibilis, etiam impossibilis erit
Sacramentalis Confessio. Hic enim non con-
fessus periculo se minimè damnationis exponit,
aliàs non de præcepto Ecclesiastico, sed de diui-
no ageretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1122.</absatz-nummer> Circa quod tamen, vt quod sentio in-<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
genuè proferam, non solùm mihi videtur pro-
babile, quod præfati Scriptores asserunt, sed<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0412.jpg/>
@@1@<SE412>Circa absolutionem confitentium Idiomatis ignaris. 397
<duolan 2><-P>etiam certum, posset scilicet absolui, & conse-
quentur ad Confessionem annuam eum, de quo
agimus, obligari. Si enim ratio aliqua dubitandi
subesset, ex obligatione integritatis sumeretur,
de qua in Cap. Omnis vtriusque sexus de p&#x0153;nit. &
remiss. Atqui illam non obstare receptissima Do-
ctorum omnium sententia est, asserentium prop-
ter varias caussas posse Confessionem dimidiari
instante præcepto: ergo & propter prædictam:
quæ est irrefragabilis consequentia. Maior est
certa, & Minor similiter, vnde Leander suprà,
Quæst. 58. ita scribit: Sed probabilius respondeo, non
solùm licere p&#x0153;nitenti dimidiare Confeßionem in ar-
ticulo mortis, & quando obligat præceptum diuinum
aut Ecclesiasticum confitendi, in quo Auctores conue-
niunt &c. Ergo & in casu licebit & vrgebit obli-
gatio, de quo agimus, quia pro eo nulla est ratio
specialis, neque affertur aut afferri ab vlla potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>1123.</absatz-nummer> Addo non solùm instante præcepto id<marginalia>Licere etiam|præcepto non|instante.</marginalia>
accidere, sed etiam quando longo tempore diffe-
renda esset Confessio id fieri posse. Quod deduci-
tur ex sententia eorum, qui id generaliter asse-
runt, vt videri potest apud citatum Scriptorem
Quæst. eadem, qui ex eo id probant quòd priuari
fructu huius Sacramenti est notabile nocumen-
tum: ergo ad illud vitandum licebit non integrè
confiteri quando aliter non potest ex defectu
Confessarij. Et pro hoc Scriptores varios casus
adducunt; videturque valde rationi consonum
vt id Confessarij prudentiæ relinquatur: stante
enim licita possibilitate, vix determinari potest
certum quid, immò & ne vix quidem, circa quod
sit possibilitas contrahenda, & non valeat verosi-
militer improbari. Et P. Suarez resolutioni hu-
iusmodi non obscurè suffragatur Tomo 4. in 3. p.
Disp. 23. Sect. 2. n. 7. pag. 339. (non 557. vt apud
Leandrum) vbi ita scribit: Quintò contingere po-
test vt nulla sit Confeßionis neceßitas simpliciter,
sit tamen magna vtilitas, quam per se affert Sacra-
mentum, & augetur ex frequentia eius. Vnde si prop-
ter eam occasionem multo tempore differendum sit,
consultius erit, ita confiteri, licet non sit sub obliga-
tione. Et hoc significauit Soto supra. Denique quan-
do nulla caussa huiusmodi interuenit, sed post breue
tempus speratur commoditas integrè confitendi, tunc
melius erit differre Confeßionem: immò si cessaret
omnis caussa rationabilis, esset præceptum: quia tunc
commodè potest seruari integritas Confeßionis etiam
materialis, quod per se necessarium est, quando mo-
raliter fieri potest: in eo autem casu ita fieri potest:
quandoquidem nulla rationabilis caussa cogit ad a-
lium Confeßionis modum: ergo. Sic ille. Iuxta quæ
id stat, quod de Confessarij iudicio dicebamus.
Cùm enim quamlibet rationabilem caussam suf-
ficientem asserat ad dimidiandam Confessionem,
id certè nullus alius aptiùs, quam Confessarius
poterit iudicare. Et videtur sanè casus, in quo
id non liceret, & à præfato Magistro propo-
nitur, minimè admittendus, quando scilicet
cessaret omnis caussa rationabilis: ad frequen-
tiam siquidem Sacramenti P&#x0153;nitentiæ sem-
per adest caussa rationabilis. Et ita ipse Pater
frequentiæ vtilitatem sufficientem esse caussam
arbitratur. Sit tamen magna vtilitas, quam per se
affert Sacramentum, & augetur ex frequentia eius,
quæ sunt illius verba.</P>
<P>  <absatz-nummer>1124.</absatz-nummer> Et quidem de Indis loquendo, si in<-P>@@

<-P>periculo vitæ versentur, non solùm admittenda<marginalia>Praxis circa|Indos.</marginalia>
frequentia, sed ad illam inuitandi sunt, pos-
sunt enim aut insufficienter dispositi quando-
que accedere, licet dispositi videantur, ob
eorum exiguam capacitatem, quæ in illis fre-
quentior: aut quia iustificati, relabi non rarò
contingat, ex diaboli instigatione, aut innata
fragilitate. Extra periculum autem, Confessa-
rio, vt dixi, iudicio relinquendum, & accide-
re non raro poterit in quibusdam populis, quo-
rum incolæ peculiari Idiomate vtuntur, & li-
cet generali alio vt in plurimum loquantur, fe-
minæ tamen vix nisi materno vtuntur, vnde
curandum Parocho ne in hoc misellis hisce de-
sit. Et licet multa non capiat ex ijs, quæ ab illis
dicuntur, permittendæ tamen vt omnia, quæ
voluerint, dicant; ne si prohibeantur, aliqua præ
pudore aut timore subticeant, in quibus eorum
solet fragilitas claudicare.</P>
<negEZ><A+1>Circa mortalia peccata non aperta in Con-
fessione, eo, quòd à confitente non fue-
rint talia iudicata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1125.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ifficultas hæc in pueris solet com-
muniter locum habere, & pro Indis<marginalia>Non esse ob-|ligationem|confitendi|statuitur.</marginalia>
ob similem rationem, quia in multis puerorum
sunt more tractandi. Et circa illam dictum alibi
non esse obligationem peccata huiusmodi confi-
tendi; quod videtur per se notum, vt mirari iuuet
esse aliquos aliter sentientes. Pro quo ita scribit
Syluester Verb. Confeßio 1. n. 5. Similiter, qui ex
nescientia, puta quia non credit esse peccatum, excu-<marginalia>Syluestri|sententia|circa ea quæ|sunt de iure|diuino.</marginalia>
satur: quia licet aliquando non excuset hoc, quin talis
peccet. dum talia agit contra legem Dei, aut naturæ:
excusat tamen ne peccet non p&#x0153;nitendo, vel non con-
fitendo specialiter: sed solùm in genere confitendo,
ignorata, id est non cognita & oblita. Vnde pueri &
puellæ nouiter cognoscentes esse mortale, quòd aliàs
scienter omiserunt confiteri ex nescientia grauitatis
eius, non tenentur iterare Confeßionem: quod Summa
Angelica ver&#x0169; credit, etiamsi tali peccato erat annexa
excommunicatio. Sed hoc est magnus error eius, vt pa-
tebit infra Confessor. 111. §. viii. quo in loco pro-
bat excommunicatum minimè esse capacem ab-
solutionis, vnde & præfatum nescientem aliquod
esse mortale peccatum, & ideò non confitentem,
capacem absolutionis respectu aliorum non esse
censet, si annexa sit peccato huiusmodi excom-
municatio, quia reuera excommunicatus est. Vi-
detur autem P. Sa eius amplecti sententiam, dum<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Verb. Confeßio n. 34. sic ait: Qui cum puer esset, igno-
rabat aliquid esse peccatum mortale, cum posteà ad-
uertit, sufficit illud solum confiteri Syluester Confes. 1.
§. 6. &c. Sic in Editione priori, in alia autem Ro-
mani exemplaris similiter habetur. Et vtrobique
pro eo alij citantur Auctores. Quamquàm in eo,
quod ad excommunicationem attinet, Syluestro
non adhæsisse omnes alij videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1126.</absatz-nummer> Pro eôdem ita Leander Tomo 1. Tra. 5.<marginalia>Leander à|SS. Sacram.</marginalia>
Disput. 5. Quæst. 69. Respondeo non teneri, quia
Confeßionem fecit validam. Solùm ergo tenebitur
ad explicanda in Confeßione peccata in priori omissa.
Sic Nauarrus in Cap. Fratres cit. nu. 82. Syluester
Veeb. Confeßio (scilicet 1.) quæst. 3. Vasquez q. 92.
ar. 3. dub. 1. Reginaldus lib. 6. n. 133. Bonacina loco.
cit. n. 6. (scilicet Disp. 5. q. 5. Sect. 2. punct. 3. n. 2.)<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0413.jpg/>
@@1@<SE413>398 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>& alij, excusantes hac de caussa à repetitione Con-
feßionis pueros, qui in Confeßione aliquod mortale
tacuerunt, ignorantes inuincibiliter mortale esse, sed
grandiores facti mortale esse agnoscunt. Sic ille ci-
tans statim pro casu peculiari Dianam par. 3. tra.
4. resol. 38. & Par. 10. tract. 14. resol. 19. & Bas-
sæum. Confeßio. 5. & 6. qui reuera ita sentiunt.
Et Diana quidem citata Resol. Part. 10. adducens
Bordonum in Miscellaneis Decis. 321. (Tomo sci-
licet 4.) vbi oppositum tenet, negans confitendi
obligationem, ita subdit: Sed ego dissentior à viro<marginalia>Diana.</marginalia>
amicißimo, nam communiter asserunt Doctores, quòd
licet non teneatur iterare Confeßionem, qui putat in-
uincibiliter non esse mortale aliquod mortale, nam illa
Confeßio est valida, tamen, hoc non obstante, omnes
asserunt quod tenetur, confiteri peccata in priori Con-
feßione omissa. Sic ille citans statim alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>1127.</absatz-nummer> Et ego quidem communem assertio-<marginalia>Negatio ob-|ligationis|ampliùs sta-|bilitur.</marginalia>
nem istam apud Doctores legens, vellem equi-
dem apud illos rationem fundamentalem eius
conlegisse; quod tamen non mihi sorte datum.
Volo enim modò id dare, quod negaui aliàs, eos
scilicet, qui pro ea afferuntur, reuera pro ea stare,
quod fatetur Fr. Ludouicus à S. Raymundo tract.
1. Resol. 35. Bordoni tamen sententiam ample-
xus. Dum enim sine ratione loquuntur, eorum
videtur auctoritas vacillare. Et Bordonus quidem
meritò dixit rationem esse claram, quia solum
mortale peccatum confitendi obligatio est, pro
vt est in Conscientia, quod satis luculenter ex-
pressum à Concilio Tridentino Seßione 14. cap. 5.<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
ibi: Ex his colligitur, oportere à p&#x0153;nitentibus omnia
peccata mortalia, quorum post diligentem sui discus-
sionem, conscientiam habent, in Confeßione recenseri
&c. Quibus addendum, si obligatio talia confi-
tendi, sit, etiam necessariò dolorem adhibendum:
Atqui respectu eorum dolor esse nequit, qualis
pro Sacramenti integritate requiritur, & offen-
sam Dei importat: nequit enim talis dicere: Do-
leo quòd Deum offenderim: cùm reuera non offen-
derit Deum. Neque enim dici potest sufficere
materialem offensionem, ex materiali vrolatione
præcepti: quia materialis offensio reuera pecca-
tum non est, neque Dei offensa, vnde pro ea dam-
nari non potuit, si in eo statu moreretur. Quod
vrgetur ex eo quòd dolor de eo esse debet, circa
quod & propositum vlteriùs non faciendi: Atqui
propositum non est de non committendi mate-
riali offensa, quæ multoties non est in hominis
potestate, sed formali? Ergo.</P>
<P>  <absatz-nummer>1128.</absatz-nummer> Neque id quod Syluestrum tradidisse<marginalia>Syluestri|adducta do-|ctrina refel-|litur.</marginalia>
vidimus, vllo modo satisfacit, qui sicut Confessio-
nem eorum, quorum malitia ignoratur, sub gene-
rali ignoratorum sufficientem iudicat, & ideò
integram esse confessionem; ita & de dolore ac
proposito videtur censuisse, vt de ignotis esse &
dolor & propositum ritè possit, sine quibus Con-
fessio nulla erit, & ita dicere quis poterit: Doleo
de peccatis per ignorantiam commissis, & ea non
commissurum propono, dum contigerit cogno-
uisse. Non inquam satisfacit, quia in primis
non est necessarium vt quis se de peccatis per
ignorantiam commissis accuset, & ita videmus
vsu receptum apud viros doctos. Et confessio
quidem generalis, cuius vsus in Missa & sacris
officijs, & quæ præmitti à p&#x0153;nitentibus solet,
nihil tale habet. Et cùm in ea dicatur: Quia<-P>@@

<-P>peccaui nimis cogitatione, verbo, & opere, addi-
tur, Mea culpa &c. Ex quo satis intelligitur so-
lùm id, quod habet rationem culpæ, materiam
esse Sacramentalis doloris, & consequenter Con-
fessionis. Deinde fiet ex eo confessionem fa-
ctam de mortalibus cognitis non futuram vali-
dam, si quis se non accuset de ignoratis: Nam il-
la sunt materia necessaria, & ita sine illis integra
non poterit esse confessio. Hic enim locum non
habet ignorantia, quia de ignoratis extat obli-
gatio. Quòd si dicatur etiam posse ignorantiam
existere de obligatione se de ignoratis accusan-
di: ex eo habetur compertum modum illum
Confessionis in genere neque necessarium esse,
neque sufficientem, præter inauditas in Ecclesia
obligationes, & à Doctoribus pariter ignoratas.
Vnde & replicari illæ poterunt, & dici esse obli-
gationem confitendi peccatum non confessæ ig-
norantiæ, de obligatione ignota confitendi, &
ins$unclearbper de alijs, quia cuiuslibet obligationis po-
test esse ignorantia.</P>
<P>  <absatz-nummer>1129.</absatz-nummer> Quia verò Bordonus affirmat posse<marginalia>Vt queant|ignorata in|Confessione|aperiri.</marginalia>
cum, qui ignorantia laborauit, ad quietem maio-
rem cōscientiæ suæ ea, quæ fecit, simul cum pec-
catis certò cognitis confiteri: videtur ex eo colli-
gi posse circa lapsus prædictos Saeramentalem
dolorem versari: neq; enim sola confessio facien-
da, quæ mera sit lapsu&#x0169; prædictorum relatio: hęc
siquidem nullo modo esset sufficiens ad conscien-
tiam tranquillandam. cùm Sacramentalis non sit.
Et de dolore quide&#x0303; aliquali dubitari nequit; quia
de illis etiam, quę peccata non sunt, sed naturę in-
commoda, haberi potest, qualis est materialis prę-
cepti violatio, præsertim si diuini aut naturalis sit.
Neque conditionalis dolor habere locum potest,
vt in Confessione peccatorum, de quibus dubium
est an sint commissa; cùm constet in his, de qui-
bus loquimur, dubium inueniri nullum; sic enim
procedit quæstio. Non ergo apparet facile quo-
modo possit talis Confessio vtilis ad conscientiæ
tranquillitatem futura constare. Nihilominus
dicendum posse in Confessione detegi, & iudicio
Confessarij remitti, qui suo circa illa fungetur of-
ficio, sicut circa historias non necessarias, quas<marginalia>Doctrinalis|resolutio.</marginalia>
tamen p&#x0153;nitentes cumulare solent ad exponen-
da peccata, etsi à Confessarijs non audiantur, non
remanent cum optata conscientiæ tranquillita-
te: vnde illis multoties acquiescendum, licet ge-
neralis regula sit à Confessarijs repellendas, &
p&#x0153;nitentes debere ipsis repellentibus obedire.
Quæ sicut aliæ, suas admittit exceptiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1130.</absatz-nummer> Pro quo & facit notanda doctrina Car-<marginalia>Quid de|imperfectio-|nibus.</marginalia>
dinalis Lugo Disput. 16. de P&#x0153;nitentia nu. 102.
vbi inquirit an imperfectiones sint materia Con-
fessionis, vel vtiliter earum Confessio possit à
Confessarijs admitti, quod negauit Ioannes San-
cius in Selectis Disput. 1. 6. & 7. præsertim Disp.
6. num. 4. & sic concludit num. 103. post alia
vtilitatem hniusmodi confessionis admittens:
Tum etiam, quia non est necesse, quod omnia, quæ<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
p&#x0153;nitens in Confeßione dicit, sint determinatè &
absolutè materia absolutionis: multa quippe dicun-
tur, vel ad maiorem abundantiam, vt notitiam sui
magis plenam p&#x0153;nitens Confessario tribuat, vnde &
beneficia etiā à Deo accepta narrantur. Vel, vt si quid
fortaßè culpæ & peccati in ijs fuit, id tot&#x0169; per Sacra-
mentum & absolutionem deleatur. Sicut ergo infirmus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0414.jpg/>
@@1@<SE414>Circa Confeßionem eorum, quæ mortalia non putabantur. 399
<duolan 2><-P>omnia Medico narrat, vt si quid inuenerit curatione
dignum, remedium adhibeat, sic p&#x0153;nitens Confessa-
rio, qui simul Medicus est, potest absque vitio omnia
narrare, etiam imperfectiones, quia ad Confessarium
magis spectat discernere, quæ sit, & quæ non sit ab-
solutionis materia &c. Confessarius ergo audita
Confessione peccatorum, quibus cum & ignora-
ta dicentur, de prioribus absoluet, & p&#x0153;niten-
tem circa omnia vt sit securus monebit, cùm &
ignorantia mortalem culpam excluserit, & pro
omnimoda fecuritate iam illa Confessario propa-
larit. Sic etiam sunt aliqui circa nonnulla timidi,
quæ ante vsum rationis se perpetrasse memoran-
tur, & donec illa in Confessione aperiunt, ne-
queunt conquiescere. Dummodò enim plenè in-
struantur de impossibilitate peccandi in eo statu;
si nihilominùs ea pro sua velint consolatione de-
tegere, audiri poterunt, certam cum illis exhi-
bentes materiam Confessionis, Id quod & fre-
quens in scrupulosis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1131.</absatz-nummer> Ad pleniorem autem intelligentiam<marginalia>Obiectio ex|obligatione|præcepti|Confessionis|etiam circa|ignorantes.</marginalia>
propositæ veritatis obijci potest id, quod & vide-
tur esse posse oppositæ sententiæ fundamentum,
scilicet legem Confessionis circa mortalia pec-
cata ex se etiam ignorantes aliqua esse talia ob-
ligare, licet stante ignorantia ab illis confitendis
excusentur, iuxta receptam doctrinam, de qua
alibi à Nobis dictum, & pro qua P. Suarez lib. 3.
de legibus Cap. 18. nu. 11. P. Azor Tomo 1. lib. 2.
Cap. 3. quæs. 9. P. Palaus Tomo 1. Tract. 3. Disp. 1.
Punct. 12. num. 6. & alij apud ipsos. Quando au-
tem ita accidit, cessante ignorantia circa illud ip-
sum, quod ignorabatur, insurgit obligatio. Sic
stante obligatione non retinendi alienum, & ig-
norante quopiam alienum esse aliquid, quod
apud se retinet, vbi ignorantia cessauerit, ad re-
stitutionem tenetur. Et contractus initus cum
ignorantia legis irritantis legitimè promulgatæ,
& receptæ, ignorantia cessante sine excusatione
aliàs inculpabili, nequit sustineri. Licet autem
qui non ieiunauit die obligationis ob illius ne-
scientiam, non teneatur alio die ieiunare: ideò
est quia ieiunium est onus diei, vnde & qui scien-
ter ieiunium omisit, ad id non est vllatenus ob-
ligatus. Ergo cessante ignorantia in casu nostro
tenebitur, qui Confessionem omisit eorum, quæ
mortalia esse ignorabat, ad illa in Confessione
Ecclesiæ clauibus subijcienda; de lege enim du-
bitatio esse nulla potest, quæ & diuina, & Con-
cilij Generalis est, & in Ecclesia notissima, si
quæ alia, & ipsis ignorantibus, de quibus agi-
mus, aliàs manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1132.</absatz-nummer> Ad hæc tamen non est operosa respon-<marginalia>Fit multipli-|citer sasis.</marginalia>
sio. In primis enim dici potest, Doctores quam-
plures censere leges ignorantes non obligare, vt
videri apud citatos potest. Deinde ex eo quòd
sit lex, obligans ad Confessionem mortalium,
benè quidem infertur, cessante ignorantia talis
obligationis, debere illa sic ignorantes confiteri,
quod est certissimum. Atqui iste non est casus
quæstionis, in quo mortale non est commissum:
vt esset, si lex extaret confitendi ignorata: tunc
enim qui illam ignorasset, ignorantia depulsa, ad
illa confitenda teneretur. Vnde exempla adducta
nullius momenti sunt: qui enim alienum apud
se deprehendit, quod esse alienum ignorabat, ad
restitutionem tenetur, quia semper alienum est;<-P>@@

<-P>& sola ignorantia restitutionem excusabat, mini-
mè rationem alienitatis excludens: At ignoran-
tia talis in ordine ad malitiam retentionis tollit
illam penitus, & ita obligationem Confessionis.
Contractui etiam cum ignorantia inito contra-
dicit lex, & vt exemplum tale aliquid valeret,
debebat statui præcessisse obligationem confiten-
di facta cum ignorantia, & ita ea cessante obli-
tionem non cessare. Et in ieiunio est quidem ve-
rissimum ob rationem dictam non esse obligatio-
nem illud alio die reparandi. Et vt esset, nihil in-
de aduersus stabilitam positionem, sicut in alijs,
quorum obseruantia est diei alligata; quia in illis
mens legis est manifesta, quæ directè versatur
circa illa, & ignorantia peccatum excusat, vnde
ea cessante legis vrget obligatio. Id quod secus
accidit in casu quæstionis, vt vidimus, non enim
est lex confitendi per ignorantiam admissa, po-
tiùs quàm commissa, sed solùm mortalia cum
plena malitiæ cognitione perpetrata, ex directa
legis intentione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1133.</absatz-nummer> In reformata editione P. Sa Roma-<marginalia>Circa P. Sa|assertionem,|& doctrinam|eidem ad-|scriptam|minimè su-|stinendam.</marginalia>
num exemplar, post adducta verba nu. 1125. sic
additur: Ita si puer confessus est Sacerdoti iurisdi-
ctionem non habenti, vir factus, cognito errore, illas
solùm inualidas Confeßiones, si plures fuere, tenetur
iterare. Nauarrus Cap. Placuit de p&#x0153;nit. d. 6. nu.
182. Sic ibi. Et sensus videtur esse inualidas
fuisse Confessiones pueri, in quibus ignorata non
est confessus, si Sacerdos erga illa non ignorata
iurisdictione careret, quia iurisdictio pro absolu-
tione illorum est pariter necessaria. Si enim tan-
tùm vellet Auctor non teneri iterare Confessio-
nem cum obliuione factam obligationis circa
iterationem, aut aduertentiæ defectu; id non
solùm in pueris, sed generaliter verum est, pro
quo etiam ipse nu. 9. vbi ita: Qui tenetur iterare<marginalia>Additio|vltranea.</marginalia>
Confeßionem, si eius rei oblitus confitetur posteà, ali-
quoties peccata, quæ fecit, validæ sunt illæ Confes-
siones. Et defectus quidem iurisdictionis non so-
lùm circa Confessiones puerorum, sed circa
omnes accidere potest. In prædicto autem sensu
minimè est admittendum, quia circa facta cum
ignorantia nulla requiritur iurisdictio, cùm reue-
ra peccata non sint, nec materia Confessionis.
Et vt de editione illa, & exemplari Romano
loquar, mirari iuuat in iteratis impressionibus
menda comperta fuisse retenta, vt in Vallisole-
tana & Lugdunensi. Siquidem in præuio Do-
ctorum Catalogo Magister Bañez Ludouicus<marginalia>Errores qui-|dam in Edi-|tione.</marginalia>
dicitur, cum dici deberet Dominicus. Petrus à
Ledesma de Matrimonio asseritur Societatis Ie-
sv, cùm Dominicanus sit. Petrus Nauarrus, cùm
sit Nauarra. Christophorus à Veracruce, cùm sit
Alfonsus. Thomas Zerola in Praxi p&#x0153;nitentiæ,
cùm sit Praxis Episcopalis. Et fortè alia. Quod
licet minutius appareat, adnotasse id libuit, quia
suspicio inde suboriri potest circa textum ipsum
minùs accuratè zelum quorumdam & indu-
striam laborasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1134.</absatz-nummer> Et quod ad Nauarrum attinet pro as-<marginalia>Nauarri|sententia|minimè ad-|uersans.</marginalia>
sertione præfata citatum, ille quidem solùm asse-
rit Confessiones iterandas, quæ bona fide non
habentibus iurisdictionem factæ sunt; non inter-
medias alias iurisdictionem habentibus factas Sa-
cerdotibus. De casu autem ignoratorum, de quo
agimus, ne verbum quidem. Quòd si Additio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0415.jpg/>
@@1@<SE415>400 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>nator præfatus nihil plus sibi voluit, transeat;
videtur autem voluisse, quia id iuxta Syluestri
doctrinam videtur asserendum, qui in eo mini-
mè audiendus; & multò minùs in eo quod de
excommunicatione protulit; cùm enim illa con-
tumaciæ p&#x0153;na sit, vbi hæc deest, nequit locum
habere, & qui ignorat, contumax esse non po-
test: præterquam quòd vbi malitia mortalis non
extat, neque excommunicationis esse p&#x0153;na po-
test: cùm neque venialis in nostro casu reperia-
tur. Vbi nihil refert quod ignorantia sit eorum,
quæ lege naturali, aut diuino iure iubentur, quo-
rum & esse ignorantiam posse receptissima sen-
tentia est, licet Syluester id neget, qui ex eo,
quod concedit potest validè impugnari. Ait si-
quidem quòd licet peccans dicto modo excusari
non possit, potest tamen excusari non p&#x0153;nitendo,
vel non confitendo specialiter. Vbi licet quod ad
confitendum attinet admittatur, quia præcep-
tum Christi est, cuius esse ignorantia potest, qua-
tenus & humanum iuxta modificationem quoad
tempus, & plures circumstantias, circa quas,
quamuis ex vi institutionis adnexas, peculiares
esse declarationes oportuit: At quod ad p&#x0153;ni-
tendum attinet, diuinum & naturale præcep-
tum est, pro quo Auctores apud Cardinalem
Lugo Disp. 7. de illa nu. 249. quibuscum & ipse
nu. 250. & seqq. inter quos cùm sit D. Thomas
2. 2. q. 84. arti. 7. negari à Syluestro non po-
tuit, addictissimo discipulo, sicut & alij ex ea-
dem schola, præsertim Cardinalis Caietanus: pro
quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>Auditores Regij vt possint Festis assi-
stere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1135.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Egum extat circa hoc rescriptum<marginalia>Ratio diffi-|cultatis, &|negatio cul-|pæ in assi-|stentia.</marginalia>
die 30. Martij 1634. in quo & pro-
hibitio ne Auditores & Fiscales possint ad parti-
cularia Festa concurrere, nisi quando vt corpus
Audientiæ concurrunt. Meminit illius D. Gaspar
de Escalona in Gazophylacio Regio Peruuiano
pag. penult. nu. 7. affirmans in eo maiores Ratio-
narios comprehensos. Et dubitari potest an in eo
negotium conscientiæ interueniat, & culpabilis
in Dei tribunali caussa vertatur. Circa quod ne-
gatiuè videtur respondendum, quia nullum est
indicium obligationis huiusmodi; solùm enim vi-
detur auctoritati prædictorum consultum, ne
populo, dum priuatim concurrunt, admiscean-
tur, & quodammodo ab eodem opprimantur, In
quo quidem ipsi consulere sibi possunt, vt &
fuisse iam pridem vîdimus, honoraria Sede dis-
cretos, & loco. De quibus quando aliquid de-
trahunt inter Religiosos sedentes, tantùm abest
vt inde in contemptum veniant, quòd potiùs ho-
norabiliores euadant, eo honoris auctario, quod
humilitas, virtus equidem gloriosa, solet suis in-
genuis alumnis conciliare. Sic & vidimus ali-
quando Proreges ipsos sine solio assistere, nihil
inde minores, cùm sponte id faciant, & suam,
cum placuerit, possint obtendere maiestatem.
Cùm in hospitali S. Andreæ, in quo moris est
vt prima mensis quinta Feria, commune infir-
morum lauacrum instituatur, vnus essem, qui in
huiusmodi pium opus genuflexus incumberem,<-P>@@

<-P>comitem habui genuflexum pariter, prætento
linteo pro detergendis pedibus Excellentissimum<marginalia>Mirum|exemplum.</marginalia>
Comitem à S. Stephano Peruuianum Proregem,
æuo dignissimum longiori, virum tantæ, quan-
tæ vix credi possit, adeò sublimi in culmine, bo-
nitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1136.</absatz-nummer> Quia verò de Festis agitur in rescripto<marginalia>Particularia|Festa vt|prohibita.</marginalia>
præfato, etiamsi dicamus aliqualiter obligare, eo
nomine non veniunt communia Festa, in quibus
solemnitas peculiaris nulla, & Quadragesimales,
aut Sacri Aduentus dies, in quibus placuerit ad
conciones priuatim conuenire. Et videtur id non
obscurè colligi ex rescripti tenore, dum dicitur:
Que Oidores y Fiscales no p$unclearedan concurrir à Fiesta<marginalia>Rescriptum|Regium.</marginalia>
particular, sino fuere en los dias, en que concurriere
en cuerpo de Audiencia en la forma acostumbrada.
Dies enim prædicti Festa particularia non sunt,
sed communia sine solemnitate, quam multæ
vniuersales habere possunt. Quia verò Festa Re-
ligionum, præsertim Patronorum, particularia
sunt, videtur illis concursus prohibitus, quod
plures non illibenter amplectuntur. Sed cùm in
eôdem dicatur rescripto, vt in eo forma consue-
ta seruetur, & iam à multis retrò annis in vsu
fuerit, vt in Patronorum Festis, ac nonnullis alijs
Religionum Audientiæ corpus assistat, satis qui-
dem legitimè & conuenienter vsus poterit talis
sustineri. Et cùm Proregi libet, sine difficultate
vlla graue illud Corpus secum, nec inuitum, tra-
hit: Cur ergo ad Festa prædicta adeò solemnia,
& populis gratissima non trahat, circa quod illi
obsequium minimè onerosum, & publici exem-
pli præstabunt?</P>
<P>  <absatz-nummer>1137.</absatz-nummer> Et moueri meritò quæstio potest an<marginalia>Non posse à|laica pote-|state prohi-|berivt queat|ostendi.</marginalia>
ciuili lege possit talis accessus prohiberi? Actio
enim Sacra est, in Dei, & Sanctorum cultum
cedens. Ciuilis namque potestas ad hæc se ne-
quit extendere: ex quo fundamento leges sta-
tuentes solemnitates testamentorum, vim non
habent circa opera pia, quæ etiam commutari
nequeunt disposita per vltimas voluntates. Et
præsertim vbi de rebus ad finem supernaturalem
attinentibus agitur, ciuilem id potestatem exce-
dit, pro quo luculenter P. Suarez lib. 3. de legibus<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Cap. 11. nu. 6. & 9. vbi iuxta dispositionem Sa-
crorum Canonum affirmat ab illis vocari eam
terrenam, temporalem, ad corpora pertinentem,
& quòd eatenus illi concludunt Imperatores &
Reges non posse disponere in spiritualibus, neque
de his, quæ per se spectant ad salutem animarum,
vel cultum religionis. Cùm ergo assistentia in
Ecclesijs, cum diuina celebrantur Officia, &
Missæ Sacrificium offertur, ad salutem animarum
spectet, & ad cultum religionis, & res maximè
spiritualis sit ex suo fine; videtur ex eo conuinci
circa illam non posse disponere laicam potesta-
tem. Et quidem quod ad priuatam assistentiam
spectat, videtur sanè ita dicendum, quia non de-
bent Regij ministri peioris esse conditionis fide-
libus alijs, neque spiritualium fructuum, qui ex
concursu ad Ecclesias accrescere possunt, detri-
menta subire. In assistentia autem moderanda,
quando concursus est cum corpore Audientiæ<marginalia>Circa pra-|xim oppor-|tuna mode-|ratio.</marginalia>
futurus, ipsius potest Audientiæ cum suo Præ-
side prouidentia disponere, quod opportunius
fuerit iudicatum; neque enim expedit vt assi-
stentia huiusmodi sit adeò frequens, vt iam par-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0416.jpg/>
@@1@<SE416>Circa taxam Bullæ Cruciatæ pro pauperibus 401
<duolan 2><-P>uo in pretio, & ferè contemptibilis habeatur. In
quo nulla Ecclesiasticæ potestatis vsurpatio de-
prehenditur, sed vsus iuxta prudentiæ dictamina
regulatus. Et quia Rex Audientiarum omnium
summus Præses est, circa prædicta potest proui-
dentiam suam extendere: quod cùm facit, mini-
mè existimandum est velle id, quod prætereà
visum fuerit conueniens, prohibere. Quod cùm
in multis alijs accidat ad politicum statum perti-
nentibus, in hoc, quod Dei cultum, Rei publi-
cæ exemplum, & animarum salutem concernit,
non sine absurdo negaretur. In quo etiam ad
&#x0153;conomicam considerationem potest esse re-
cursus: sicut enim pater familias potest filijs,
vxori, & seruis concursum ad Ecclesias, quoad
locum & tempus multoties moderari, ob aliqua
inconuenientia vitanda: ita & Princeps Audito-
ribus, qui, vtpotè de eius Consilio, ad familiam
pertinent, aliquid huiusmodi moderari potest, in
quo non est credendum aliqualem contingere
vsurpationem sublimioris potestatis, Id quod
Catholicis nostris in Regibus specialiùs æsti-
mandum.</P>
<Z><A+1>Circa taxam pecuniæ pro Bulla Cruciatæ
difficultas specialis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1138.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Auperibus in ea ita indultum vt vidi-<marginalia>Quid pro|illis faciat,|de quibus|quastio, mi-|litibus in-|quam.</marginalia>
mus Tit. 5. Thesauri. n. 225. & dubita-
ri potest an qui ita egent, vt ad Religiosas domos
pransuri concurrant, habeant tamen obtinendæ
solutionis spem eorum labori debitæ, mendican-
tium sint nomine percensendi. Id quod his die-
bus accidit, sicut & sæpiùs ante illos, dum mili-
tibus stipendia non soluuntur, qui tamen pro-
missæ solutionis, sed dilatæ nimiùm, expectatio-
ne premuntur. Et videntur quidem indulto præ-
fato gaudere, quia reuera longa cruciati dilatio-
ne mendicant. Vt enim quis mendicus dici queat,
satis est vt ad ianuam alicuius accedat alimenta
petiturus, quin sit opus vt circumcursando men-
dicet; sic Lazarus, cuius hodie celebris in Ec-
clesia memoria, erat quidam mendicus, qui iace-
bat ad ianuam diuitis. Lucæ 16. v. 20. vbi & ra-<marginalia>Luce 16.|v. 20.</marginalia>
tio eadem est: egestas enim est quæ attenditur,
subsidio indigens, quod per accidens est à pluri-
bus, aut ab vno præstari. Sicut in seruientibus,
quibus idem suffragatur indultum, accidentarium
quidem est, & in considerationem pro caussa
præsenti non veniens, quod vni aut pluribus ser-
uiant, à quibus alimenta recipiant. Quòd autem
spes solutionis subsit, non videtur obstare, quan-
doquidem præsens status mendicare cogit, & re-
uera dicitur mendicare; & eo quidem tempore,
quo Bulla præcipuè prodesse potest, tempore
scilicet Quadragesimæ, quando facienda Con-
fessio, & Indulgentiæ lucrandæ, cùm omnes dies
sint stationis, vbi de Pontificia præsumendum
est pietate.</P>
<P>  <absatz-nummer>1139.</absatz-nummer> In contrarium tamen argui ex eo po-<marginalia>Quid con-|tra ipsos.</marginalia>
test quòd præfati spem retinent solutionis post
tempus non longum promissæ, & certò ex parte
saltem debiti faciendæ: spes autem pro re habe-
tur, quando huiusmodi est, iuxta ea, quæ habet
Cardinalis Tuschus Tomo 7. lit. S. Conclus. 365.
Vnde tales non videntur pauperes, quia pauper
est, qui non habet, quo viuat, & explere possit<-P>@@

<-P>Officium de suo, vt tradit Alexander Consil. 37.
lib. 7. licet enim non habeat de præsenti, petere
mutuum potest; nec deerit, qui spem talem ha-
benti eroget, securitate firmata, præsertim si
præmij aliquid offeratur. Pro quo & facit eo-<marginalia>Circa extio-|mè aut gra-|uiter indi-|gentem.</marginalia>
rum sententia, qui affirmant ei, qui in extrema,
aut etiam graui necessitate constituto subuenit,
non teneri donare, sed mutuatione succurrere
eum, qui scit verosimiliter sic egentem ad pin-
guiorem fortunam emersurum. Sic P. Sa Verb.<marginalia>P. Sa.</marginalia>
Eleemosyna n. 10. vbi ita scribit: Extremè patienti
sufficit mutuum dare, si ille habet vnde restituat.
Circa quod in editione reformata ita dicitur lo-
cupletatore Victorello: Extremè patienti sufficit
mutuum dare, si ille habet vnde restituat. Vide Con-
radum de Contractib. tit. 2. q. 29. Nauar. Cap. 17.
n. 6. Valer. loc. cit. Col. 7. (scilicet Tom. 5. q. 9. pun. 4.
col. 7. D.) Qui extremè hic eget, alibi diues, non
eget re simpliciter, huic sufficit mutuò dare. Sot. l. 4.
q. 7. art. 1. Bañez. 2. 2. q. 32. a. 7. p. 1. Cap. 1. 5. Val. l.
c. Vide Ioannem Baptistam Conrad. q. 105. Lopez.
Sic ille: pro quo & alij plurimi. Iuxta quod; qui
autem habet obtinendi spem, habet quo resti-
tuat, quia habet de præsenti certum ius ad solu-
tionem, sicut qui habet alibi, & ita simpliciter
non eget. Ex quo pro casu præsenti prompta est
applicatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1140.</absatz-nummer> Sed responderi ad ista potest in Ordi-<marginalia>Fit satis|obiectis.</marginalia>
ne ad alios effectus habere illa locum, qui cum
ipsis compati possunt; secus autem esse erga præ-
sentem, quia non tollunt, quin ita egentes men-
dicent, & more mendicantium sine spe pinguio-
ris fortunæ cum illis pariter recipiantur, & in
eadem mensa, cibisque eisdem sustententur. Id
quod roborari ex eo potest quod plurium sen-
tentia firmat, scilicet in ea necessitate constitu-
tum, in qua alius subuenire teneatur, clam posse
suffurari ab eo, qui in simili necessitate consti-
tutus non est, quod pro ea subleuanda sufficiat.
In quo quidem distinctio adhibetur nulla haben-
tis, aut non habentis alibi, vel habituri, & meri-
tò, quia stante necessitate prædicta, quòd alibi
habeat, aut habiturus postea sit, in consideratio-
nem non venit, quia perinde est ac si non habeat,
aut habiturus sit, periturus hîc & nunc, aut mi-
serrimè, vitam exacturus. Supponimus enim
non esse, qui mutuum velit porrigere, quod ta-
men nuper vti facile proponebatur, & experien-
tiâ difficillimum demonstratur. Iuxta quæ in<marginalia>Et probabi-|litas stabili-|tur.</marginalia>
casu nostro mendicitas accipienda, vt scilicet
mendicus hîc & nunc censendus sit qui mendi-
cat, non semel aut iterùm, sed longo dierum tra-
ctu, & in quibus Bullæ vsus, vt diximus, est ma-
ximè opportunus. Vnde & probabile esse illum
validum, & conuenienter posse induci, sicut in
multis accidit ad Bullam eamdem spectantibus,
etiam vbi de absolutione à reseruatis agitur, vt
videri apud scriptores potest, quos habet illa &
plures & eruditione conspicuos.</P>
<P>  <absatz-nummer>1141.</absatz-nummer> Sic autem accepta Bulla non solùm<marginalia>Vigere Bul-|lam etiam|tempore fe-|licioris for-|tuna.</marginalia>
pro mendicitatis tempore suffragabitur, sed pro
toto spatio publicationis, ita vt habita pecuniæ
copia non sit opus aliam ad omnes illius effectus
vendicare: quia cùm sumitur, absolutè pro eo
traditur. Quod & dicendum pariter de ijs, qui
priuati cùm essent, illam acceperunt, & currente
publicationis tempore ad munus sunt prouecti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0417.jpg/>
@@1@<SE417>402 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>aliquod, quo qui potiuntur, maiorem pecuniæ
summam debent exhibere. Et idem de Nouitijs
dicendum, qui Bullam sumere possunt eadem<marginalia>Circa No|uitios & di-|missos à So-|cietate|ostensa|doctrina.</marginalia>
pecuniæ taxa tradita, quam & Professi possunt,
more pauperum. Si enim habitum deserant, Bul-
la vti poterant, quia omnibus Religionis priuile-
gijs gaudent, vt videri potest apud P. Mendum
Disp. 24. nu. 71. & 72. & multò id potiùs in di-
missis à Societate post vota biennij. Videnda et-
iam quæ diximus citato Tract. 5. nu. 258. Qui &
dispensati circa irregularitatem ob defectum na-
talium celebrare etiam dimissi possunt, quia dis-
pensatio absoluta fuit, & suum habuit effectum:
ex quo & resolutio circa Nouitios roboratur. Vi-
dendus P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp. 50. Sect.
5. nu. 14. P. Palaus Tomo 2. Tract. 16. Disput. 2.
Puncto 8. num. 11. P. Layman Tract. 5. Cap. 10.
nu. 4. lib. 4. illum secuti, sicut & P. Thomam
Sancium lib. 5. in Decalogum cap. 5. nu. 13. & 14.
& quidem Bullæ ipsius tenor omnem potest du-
bitationem vel solus propulsare, sic enim ille:
Y por quanto vos N. distes dos tomines de plata en-
sayada, que es la limosna, que auemos tassado y de-<marginalia>Yenor con-|cessionis.</marginalia>
clarado, y recebisteis esta dicha Bulla, escrito en ella
vuestro nombre, declaramos que aueis conseguido, y
se os conceden las dichas Indulgencias, gracias y fa-
cultades, y que podeis vsar y gozar de todas ellas en
la forma susodicha. Vbi quidem concessio abso-
luta est, & sine limitatione vlla, quæ verificari
non potest, nisi, vt dicitur, Podeis vsar y gozar,
vsus & fruitio ad totum publicationis tempus ex-
tendatur. Circa hoc ergo non videtur posse ra-
tionabiliter dubitari. Ergo ad alia.</P>
<negEZ><A+1>Circa portionem Decimalem à Religiosis
traditam, & depositali in arca reser-
uatam difficultas peculiaris inuoluens
nonnullas alias.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1142.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic factum, & fieri pergit, donec liti-<marginalia>Circa nego-|tiationem|cum portio-|ne decimali|deposita.</marginalia>
gium adeò prolixè agitatum, & quæ-
stuosum, aut per compositionem Regia auctori-
tate firmatam, aut per sententiam deputatorum
pro eo Iudicum finiatur. Cùm autem pecunia
huiusmodi otiosa in arca videatur, vt reddatur &
ijs, ad quos spectat, & alijs fructuosa, postulata
à Mercatoribus sub præmio in foro communiter
recepto octo annuis pro centum. In quo quidem
statim difficultas occurrit Primò ex eo quòd pe-<marginalia>Non licere|quæ probare|videantur.</marginalia>
cunia talis ad Religiosos videatur pertinere, quia
nondum est eius translatum dominium: si enim
in alium, in Ecclesiam scilicet, quæ pro haben-
dis decimis litigauit; id autem stare nequit, quia
adhuc sub iudice lis est; neque illi est facta tra-
ditio, quæ ad dominij est translationem regulari-
ter necessaria, vt est receptissima Doctorum
sententia. Licet enim Ecclesia in decimas præ-<marginalia>Circa do-|minium de-|cimarum.</marginalia>
diales separatas dominium habeat, & ita tradi-
tione opus non sit, in casu tamen præsenti id non
habet locum, tum ob rationem dictam perstan-
tis litis; tum etiam quia si Religiones in lite Vi-
ctoriam reportauerint, ipsis quæ sunt congesta
reddentur; neque tunc nouum dominium acqui-
rent, cùm nouum non acquirant ius, sed quod
habebant, iuridicè declaretur. Ex eo autem quòd
pecunia dicta cum iure dominij ad Religiones<-P>@@

<-P>pertineat, sequitur id fieri non posse quod à Mer-
catoribus postulatur, quia genus negotiationis
est, & ita Ecclesiasticis prohibita, vnde & pari-
ter dicendum, etiamsi asseratur pecuniam ad Ec-
clesiam pertinere, quia neque Ecclesiasticis sæ-
cularibus licet negotiatio, de quo non vno in lo-
co dictum. Et vt aliquo modo liceret, ea tamen,
de qua agitur, aliunde venit improbenda: quia
cùm pecunia dicta non sit negotiationi exposita,
ex mutuatione nequit præmium recipi, quod
per modum est lucri cessantis: nec cessare dici
potest, quod nullo modo erat obuenturum, sua
in arca pecunia quiescente.</P>
<P>  <absatz-nummer>1143.</absatz-nummer> Accedit seuerissima prohibitio Clementis<marginalia>Bulla Cle-|mentis IX.|contra Ec-|clesiasticos|negotiantes.</marginalia>
IX. in Bulla; de qua n. 824. & seqq. sic enim ibi:
Tenore præsentium districtè prohibemus pariter, &
interdicimus, ne mercaturis, & negotiationibus sæ-
cularibus huiusmodi quouis prætextu, titulo, colore,
ingenio, causa, occasione, & forma, etiam semel, per
se, aut mediantibus ministris, seu alijs personis sub-
sidiarijs, directè, vel indirectè, tam nomine proprio,
quàm suarum respectiuè Religionum, seu Congrega-
tionum, aut Societatum, etiam IESV, vel aliorum
quorumlibet, & aliàs quouis modo, & qualitercum-
que se ingerant, vel immisceant. Sic Pontifex.
Iuxta quæ neque Religionum nomine negotia-
tio prædicta licebit, sicut neque eorum, ad quos
ex eorum parte contenditur pecuniam pertinere.
Prætereà pecunia dicta tradenda ad lucrum est
vel à domino, vel à legitimo administratore. At-
qui neque dominus, neque legitimus administra-
tor est, à quo id præstari possit: domino siqui-
dem sola oblatio competit, cui & negatur conse-
quenter vsus, in quo posset subesse periculum,
vnde neque facultas arcæ aperiendæ concessa,
subtractis clauibus. Administratio autem nulli
commissa est, sin minùs designetur ille: quod
equidem minimè fiet, quia non apparet; neque
enim custos arcæ administrator dici potest, vt
liquet. Neque Episcopus, qui partem in litigio
agit: neque Vicepatronus, cuius & interesse
in caussa vertitur, ob duos Nouenos, & aliàs vt
talis nullo modo se debet circa decimas immisce-
re, cuius tantùm est ius præsentandi. Ex quo &
alia sublucet ratio, quòd scilicet non adsit quis-
quam, cum quo possit à Mercatoribus contractus
celebrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1144.</absatz-nummer> Dici potest Proregem per extraordi-<marginalia>De Proregis|interuentio-|ne non pro-|banda do-|ctrina.</marginalia>
nariam prouidentiam posse pecuniam extrahere,
& tradere Mercatoribus, vt sic bono publico
consulat, & commercium augeat, ex cuius in-
cremento magnæ in Rempublicam vtilitates de-
riuantur. Sed hoc minimè est verosimile, quia
pecunia dicta ad Ecclesiam spectat, & ita eius
administratio ad laicam nullatenus spectat pote-
statem. Posset quidem illam mutuam accipere, si
certa esset futura solutio, partibus annuentibus,
& grauis instaret necessitas. Sed quod de certa
solutione dicitur, creditu est profectò difficile, sic
suadentibus experimentis. Quod quia futurum
timeri potest, vtilius Ecclesijs iudicant multi, &
verò etiam Religionibus, si ad compositionem
moderatam veniatur, de qua apud Regium
Consilium agitur, & potest reciproca partium
conuenientia præfundari: quod alicubi factum,
& magno cum commodo probatum prouerbia-
le illud apud Nos effatum, Mas vale mal concierto,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0418.jpg/>
@@1@<SE418>Circa negotiationem cum portione decimali deposita. 403
<duolan 2><-P>que buen pleito. Plus valet mala conuentio, quàm
bona lis. Quod sciunt experti.</P>
<P>  <absatz-nummer>1145.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus futuros suspi-<marginalia>Pro contra-|ria positione|quid faciat.|Vbi præser-|tim de Bulla|Clementis.</marginalia>
cor aliquos extractionis pecuniæ suffragatores:
quos equidem id, quod ex Bulla Clementis IX.
est adductum, minimè deterrebit: tum ex ijs,
quæ citato loco à Nobis dicta, agi scilicet de
Missionarijs tantùm, aut, (quod addendum etiam)
de alijs in Ordine ad Missionum necessitatibus
subueniendum. Tum etiam, quia hic omnino
cessat finis præfatæ Bullæ, occurrendi scilicet in-
conuenientibus, quæ ex Ecclesiasticorum nego-
tiatione in regionibus istis, in quibus de conuer-
sione Gentilium agitur, experientia patefecit.
In traditione siquidem pecuniæ sequestratæ, aut
depositæ Religiosi merè passiuè se habent, quod
à Mercatoribus offertur acceptantes, quod elee-
mosynæ videtur rationem habere, quod & suo
modo de Ecclesiasticis litigantibus potest affir-
mari. Præterquam quòd id non sponte penitus,
sed quodammodo inuiti præstāt, boni publici re-
spectu compulsi, quod non est æquum ciues &
beneficiarios contempsisse. Et ex hoc titvlo vi-
detur honestari contractus prædictus, vt neque
contra Canones Sacros sit, neque contra prohi-
bitiones alias pro Indijs emanatas. Si & addamus
circa dictam Clementis Bullam ex postrema pro-
hibitionis clausula colligi, quod huic possit in-
tento deseruire, dum dicitur, vt vidimus: &
alias quouis modo, & qualitercumque se ingerant vel
immisceant. Neque in casu, de quo agimus veri-
ficari potest se ingerere, aut immiscere, cùm eo
modo se habeant, quem diximus, & constat esse
ab inconuenientibus in Bulla perpensis alienum.
Ex hoc ergo capite obstantia est nulla, quam ne-
que ex alijs erunt, vt dixi, aliqui forsitan arbi-
trantes: quibus ego, dummodò adductis ve-
rosimiliter satisfaciant, non multùm repug-
nabo.</P>
<P>  <absatz-nummer>1146.</absatz-nummer> Eo autem stante, videndum ad quos<marginalia>Ad quos|pertineat|præmium|negotiatio-|nis.</marginalia>
pertineat lucrum seu præmium à Mercatoribus
reponendum. Et iuxta dicta de dominio videtur
ad solas Religiones pertinere, cùm Ecclesiæ tan-
tùm habeant conditionatè ius ad rem. Quia ve-
rò earum interest depositi securitas, sine qua-
rum nequit consensu pecunia extrahi, & ius di-
ctum aliqualis considerationis est, ad aliquid ex
præmio dicto habendum fundare possunt actio-
nem, vnde iudicio prudentium quantitas decer-
nenda. Et videtur quidem verosimile si pars ter-
tia tribuatur. Id autem quod ad Religiones spe-
ctat, poterit vbi primùm datum fuerit in arca
eadem includi vt pro futuris contributionibus
possit deseruire: Ecclesijs autem quod dictum
est sine inclusionis onere conferendum, & eo di-
stribuendum modo, quo decimæ ipsæ, præter
Nouenalem portionem, quia id, quod sic est ha-<marginalia>Circa Re-|gios Noue-|nos.</marginalia>
bitum decimale quid non est, sed fructus quo-
dammodo industriæ, vt si &#x0153;conomus Ecclesiæ
cum decimali pecunia negotietur. Quamuis non
videatur inuerosimile oppositum, eo quòd in
contractu dicto Regis etiam ea portio periclite-
tur, vnde & videtur pro eo Proregis vti Vice
patroni consensus exquirendus: ideò enim & in
locatione decimarum Regius Officialis adhibe-
tur. Et cum Rege quidem, vt necessarium sem-
per non sit, oportet tamen liberaliùs agere, à quo<-P>@@

<-P>ij, de quibus agimus, omne id habent, quod ad
vtilitatem conducit & honorem, à quo & spe-
rant alia minutijs huiusmodi potiora. Religiosi
autem nihil eo titulo tenentur tribuere, supposi-
to exhibitæ pecuniæ dominio, licet dici possit
Regem habere ius conditionale pro sua portio-
ne, & fortè sententiam in fauorem Ecclesiarum
proferendam: nam hoc in omnibus litigantibus
accidit, dum pro bonis, quorum dominium est
apud alios, decertatur: habent siquidem condi-
tionale ius, si sententiam fauorabilem consequan-
tur: & nihilominùs dum litigium vertitur, nul-
lum ex bonis litigiosis est illi debitum emolu-
mentum, vt pro legatis contra heredem litigan-
tibus.</P>
<Z><A+1>Disquisitio circa occurrentes casus de iu-
dicio circa nullitatem Professionis.</A+1></Z>
<P><INI2>M</INI2>Ateria est frequens, & cùm talis sit, multa
in illa occurrunt nondum ab Auctoribus
penitus explorata: vnde operæ pretium visum
circa illam laboris aliquid contulisse.</P>
<Z><A+1>§. I.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Quid circa Judices in allegatione inualidæ
Professionis ex Concilij Tridentini De-
creto, aut aliunde habeatur.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1147.</absatz-nummer> <INI3>S</INI3>Ic illud Seßione 25. De Regularibus<marginalia>Decretum|Concilij.</marginalia>
Cap. 19. Quicumque Regularis præ-
tendat se per vim & metum ingressum
esse Religionem, aut etiam dicat ante ætatem debi-
tam professum fuisse, aut quid simile, velitque habi-
tum dimittere quacumque de causa, aut etiam cum
habitu discedere sine licentia superiorum, non au-
diatur nisi intra quinquennium tantùm à die pro-
feßionis; & tunc non aliter, nisi causas, quas præ-
tenderit deduxerit coràm superiore suo & Ordina-
rio. Quòd si anteà habitum sponte dimiserit, nulla-
tenus ad allegandum quamcumque causam admitta-
tur, sed ad Monasterium redire cogatur, & tamquàm
apostata puniatur, interim verò nullo priuilegio suæ
Religionis iuuetur. Hæc Concilium. Et citantur
in margine Cap. Puellæ 20. q. 1. & Cap. Cùm vi-<marginalia>Cap. Puellæ|20 q. 1. Cap.|Cùm vi-|rum de|Regular.</marginalia>
rum de Regularibus; in quibus tantùm habetur
post professionem neclicere, nec valere habitus
dimissionem cum propositi desertione, vbi pro-
positi nomine votum accipiendum, aliàs non be-
nè Canones prædicti inducerentur, cùm constet
solum propositum non posse irreuocabilem con-
stituere voluntatem, & in statu perpetuo collo-
care. De Iudicibus autem pro allegatione nulli-
tatis verbum nullum, quia circa hoc à Concilio
nouum ius inductum; vnde ante illud apud so-
los Religiosos Prælatos potestas erat caussam
prædictam iudicandi, sicut modò est quando Re-
ligiosus non allegat nullitatem, sed Religio ipsa
volens se eo onere liberare, vt docti scriptores ob-
seruant, ex quibus Lezana Tomo 1. Cap. 2. nu. 7.
apud quem Laurentius de Peyrinis. Tomo 1. de
subdito. q. 1. de Obedientia. Cap. 25. §. 4. Vide infra
§. 12.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0419.jpg/>
@@1@<SE419>404 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+1>§. II.
De quo Superiore loquatur Concilium dum
ait, Coràm Superiore suo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1148.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Vltorum sententia est eum intelli-<marginalia>Communis|sententia de|Superiore|locali.</marginalia>
gi, qui domui præest, in qua recla-
mans emisit professionem. Eorum aliquos addu-
cit, & sequitur D. Barbosa in citatum Cap. Con-
cilij nu. 21. vbi ex Armendariz & Selua Sacræ
Concilij eiusdem Congregationis Cardinalium
Declarationes allegat, pro quo & de potestate
Episcopi Allegat. 104. n. 12. Lezana Tomo 4. Verb.
Profeßio Regularis nu. 22. P. Palaus Tomo 3. Tract.
18. Disput. 2. Puncto 7. nu. 6. Marzilla apud Por-
tel Tomo 2. Casu 14. in Responsione ad 2. Quæsitum
nu. 2. vbi & illud amplectitur. Peyrinus Tom. 2.
de Prælato. q. 3. Cap. 1. num. 156. Eligius Bassæus
Tomo 2. Verb. Profeßio nu. 14. Vers. Circa Secun-
dum, vt alios omittam, qui dum superiorem do-
mus futurum asserunt, non videntur excludere
illo maiorem, Prouincialem inquam aut Gene-
ralem; quod tamen expressit Bonacina q. 2. de
Clausura. pun. 10. difficult. 3. nu. 3. & ex eo P. Pel-
lizarius Tomo 1. Tract. 3. Cap. 5. nu. 35. quo pacto
& alij intelligendi veniunt, quandoquidem iux-
ta Declarationes Cardinalium loquuntur, in
quibus cùm superior domus exprimatur, alij vi-
dentur exclusi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1149.</absatz-nummer> Posset autem alicui non inuerosimile<marginalia>Pro maiori-|bus etiam|Prælatis quæ|faciant.</marginalia>
videri superiores localibus maiores posse huius-
modi iudicium ad se auocare; quia non apparet
cur debeant exclusi censeri ij, in quibus pro
caussa adeò graui maior auctoritas, sapientia, &
experientia solent concurrere, quàm in locali-
bus, vnde & minùs de illis confidi potest, & ve-
reri ne Ordinariorum iudicio facilè obsequantur.
Et quidem ex Concilio nihil tale colligi potest,
cuius iam verba dedimus: dum enim Coràm su-
periore suo ait, localem non determinat, vnde ex
co potiùs videtur posse colligi maiores Prælatos
generali nomine comprehensos. Neque Decla-
rationes Cardinalium videntur vrgere, de qui-
bus non constat per authenticum testimonium:
vnde Bonacinæ licuit ab illis recedere circa Or-
dinarium, vt inferiùs videndum. Similiter, vt vi-
deri potest apud Dom. Barbosam in Declaratio-<marginalia>Circa impe-|ditos vt non|obstet De-|claratio|Cardina-|lium.</marginalia>
nibus Concilij Gregorius XIII. ex sententia
eiusdem Congregationis declarauit eos, qui per
vim & metum se Religionem professos præten-
derent, nisi intra quinquennium reclamarent, eo
clapso non esse audiendos, tametsi allegarent vim
& metum semper durasse. Quo tamen non ob-
stante receptissima sententia est audiendos illos,
quam tenet P. Suarez Tomo 3. de Religione lib. 7.
cap. 4. n. 6. & seqq. P. Pellizarius suprà n. 43. & 44.
P. Palaus nu. 12. Lezana suprà nu. 21. & Tomo 1.
cap. 2. nu. 7. Bassæus nu. 16. Vers. His tamen, addu-
cens Nauarrum, P. Azorium, Dianam, Miran-
dam, Villalobos, P. Lessium, P. Sancium, Meno-
chium, Rodericium, & Ascanium Tamburinum.</P>@@

<Z><A+1>§. III.
Quid speciale circa superiorem in Societate
IESV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1150.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>D quod vt verosimile generaliter est<marginalia>In Societate|locales Supe-|riores non|esse iudicis.</marginalia>
propositum, in Societate vt certum sta-
tuit P. Pellizarius supra nu. 35. vt scilicet coram
Prouinciali aut Generali caussas, qui illam præ-
tendit, debeat proponere nullitatis, ita vt localis
Superior minimè iudex esse competens possit, &
probat, quia potestas incorporandi in Societate,
etiam post vota Biennij, est penes Præpositum
Generalem, qui eam alijs communicare potest,
& de facto ordinariè communicat Prouinciali-
bus, ut dicitur in 5. p. Constitut. Cap. 1. in Decla-
rat. l. B. & ita ad Generalem, aut Prouincialem
spectare debet declaratio nullitatis talis incorpo-
rationis: cùm per quas caussas res nascitur, per
easdem dissoluatur. Quod & sic sentire affirmat
viros doctos ab ipso consultos. Addens ex P. Sua-
rez Tomo 4. do Religione Tract. 10. lib. 3. Cap. 7.
nu. 3. quòd licet ordinariè extat in Societate po-
testas in Prouincialibus, tum ferendi iudicium
quasi definitiuum an aliquis Nouitius admitten-
dus sit ad vota biennij, nec ne: tum & non exe-
quendi actualiter ipsam admissionem assistendo
emissioni dictorum votorum cum potestate ad-
mittendi illa: ij tamen regulariter talem potesta-
tem exercent, quoad primum quidem actum
per seipsos; per alios autem, id est, per Superio-
res locales, quoad secundum. Sic dictus Scrip-
tor, cuius fundamentum pro illis etiam Religio-
nibus facit, in quibus potestas recipiendi Noui-
tios, & eos per professionem incorporandi, mi-
nimè localibus Superioribus competit: cùm
enim per illos res non nascatur, neque dissolui
per eosdem potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>1151.</absatz-nummer> Ex quo habetur id, quod ab Auctori-<marginalia>Quid inde|pro generali|resolutions,}|ex qua pro|Societate|arguitur.</marginalia>
bus dictum, de quibus nu. 1148. iuxta præfatas
Declarationes, non posse generaliter stare, &
Declarationes tales multis exceptionibus esse sub-
iectas, cùm reuera id, quod in Societate accidit,
quoad limitatam localium Superiorum faculta-
tem, multis in Religionibus vigeat, & vigere in<marginalia>Vide infr$unclear|n. 1155.</marginalia>
ijs, in quibus filiationes non sunt, voluit Sixtus V.
speciali Constitutione, de qua videri potest P.
Pellizarius Tractatu 2. Cap. 2. num. 4. & inde
roboratur quod ibidem à Nobis dictum circa in-
telligentiam Superioris ad effectum, de quo agi-
mus, à Concilio designati. Sicut etiam ex eodem
confirmari potest id, quod de Societate ab Au-
ctore prædicto demonstratum, sic enim arguere
possumus. Superior domus, in qua is reclamat,
iudex futurus asseritur; ideò specialiter designa-
tus, quia ille ad professionem admisit, vt qui au-
ctor incorporationis extitit, sit consequenter iu-
dex nullitatis, & per eamdem caussam, per quam
res est nata, dissoluatur, adiuncto coniudice ad
fauorem reclamantis: Atqui multi sunt domo-
rum Superiores, in quibus professio emissa est,
quæ non ab ipsis, sed â Prouincialibus excepta,
vel eorum nomine ab alijs: ergo nequeunt Su-
periorum nomine tales necessariò Superiores ad
dictum effectum intelligi: Ergo & pro Societate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0420.jpg/>
@@1@<SE420>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 405
<duolan 2><-P>idem asserendum, in qua specialiùs ratio adducta
reperitur. Pro quo & stat praxis, sic enim vide-
mus sine controuersia aliqua iudicium istud pro-
cedere; quia neque Ordinarij repugnant, cùm
ex eo nihil eorum potestas minuatur: neque re-
clamantes, quibus id nullo modo officere potest,
cum possint eum, cui vices suas Prouincialis
commiserit, si suspectum habuerint, recusare. Id
autem quod ex P. Suarez additum, præsentine-
gotio nihil videtur afferre momenti, vnde circa
illud non est cur debeamus immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1152.</absatz-nummer> Contra rationem autem à præfato Au-<marginalia>Contra ra-|tionem P.|Pellizarij|arguitur,|circa Socie|tatem.</marginalia>
ctore adductam de dissolutione per easdem caus-
sas, per quas res nata est, obijci potest à Concilio
id minimè attentum, sed vt Religiosi caussa à
Religione non esset prorsus aliena, quæ iampri-
dem, vt diximus, ad solam ipsam pertinebat.
Cùm sit certissimum sæpè non esse Superiorem
eumdem, qui professionem admisit, & apud
quem accidit reclamatio, & perinde est ac si a-
pud diuersæ domus Superiorem prætensionis li-
tigium ageretur. Ad quod quidem dici potest re-
gulam prædictam de dissolutione per easdem<marginalia>Opportuna|responsio.</marginalia>
caussas, non ita esse intelligendam, vt de eisdem
indiuidualiter verificari debeat, sed per similes
prioribus, à quibus res est nata, succedentes, &
ita pro eisdem reputantur. Sic ex Dueñas tradit
D. Barbosa Axiomate 199. nu. 9. eamdem solem-<marginalia>Regula de|caussis disso|lutionis.</marginalia>
nitatem requiri ad reuocationem actus, quæ ad
ad confectionem eius requiritur: & tamen ne-
que ijdem Notarij, aut testes, sed similes adhi-
bendi. Citat autem præfatus Scriptor Regulam
Iuris in 6. vbi tamen illa non extat: & Cap. Om-
nis 27. q. 2. vbi habetur expressa ex Opere Imper-
fecto in Matth. homil. 32. vbi & Glossa ait esse pri-
mam in Decretalibus, quod tamen constat esse
falsum, ex quo & error apud Doctorem præfa-
tum. Quod inutile non debet videri, sic per oc-
casionem obseruatum, vt aliquorum labori, meo
simili, consulatur. Deinde dici potest quòd licet<marginalia>Notanda re-|sponsio alia.</marginalia>
reuera ita sit, vt à Concilio non fuerit dictus re-
spectus habitus, in Societate tamen est ratio spe-
cialis ad negandam potestatem huiusmodi Supe-
rioribus localibus, quia sic est valde expediens
eius gubernationi, eo quòd res magni momenti
est, & quæ tales sunt nequeunt à Superioribus
dictis nisi iuxta Generalis aut Prouincialis dire-
ctionem & placitum pertractari. Sic in Regula
11. Præpositi, & 10. Rectoris. Et in huius 63. ita
habetur: Si bona alicuius ex nostris distribuenda<marginalia>Regula 63.|Rectoris.</marginalia>
essent, si ineundi contractus, si fabrica alicuius mo-
menti & expensæ extraordinariæ faciendæ, aut si
bona offerantur Collegio cum aliqua obligatione, rem
ad Prouincialem deferat. Sic ibi. Pro quo & in
Formula scribendi nu. 3. Iudicat ergo Societas con-
ueniens esse vt à quo fit incorporatio in Societa-
te, fiat de Votorum valore iudicium. Et licet hoc
non videatur Concilium, iuxta nuper dicta, at-
tendisse: attendit tamen Concilium venerata So-
cietas, & ab eo laudata, nec vult illud suo De-
creto Regularem obseruantiam minui, quod tan-
toperè fuit pro illa solicitum, vt in citata videri
Seßione potest, Et cùm ita se habeat in ordine ad
praxim, nec sit qui se opponat, securè hoc pacto
procedendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1153.</absatz-nummer> Et cùm adeò verosimile sit, vt effe-<marginalia>Obseruanda|doctrina pro</marginalia>
ctum habeat, porest Prouincialis Superioribus<-P>@@

<-P>localibus prohibere, ne, si quidquam tale de nul-<marginalia>conseruando|iure Prouin-|cialium.</marginalia>
litatis propositione contingat, petitioni vllus an-
nuat, sed rem dicat esse ad ipsum spectantem, qui
poterit illi aut alteri suas vices committere: ne-
que enim quisquam est qui eum possit compel-
lere, sicut neque Superiorem localem, ad ingres-
sum in caussæ cognitionem, de quo inferiùs. Ne-
que reclamare volens iuridicè obtendere potest
sibi iniuriam inferri, quòd non auditur in loco, à
quo Prouincialis distat; quia Prouincialis iure
suo vtitur, & scribere ad ipsum potest vt coniu-
dicem designet. Talibus siquidem euentibus res
istæ, sicut plures aliæ, obnoxiæ sunt, vt si Supe-
rior domus absit, aut Ordinarius longiùs distet,
admissa obligatione circa localem Superiorem:
sicut litigium etiam potest varios ob successus
nimiùm protelari. Et vtiles quidem sunt Reli-
gioni huiusmodi dilationes, ne reclamator sibi
persuadeat, & alij ipsorum exemplo; facilem
sibi reditum futurum ad sæculum, vnde & diffi-
cultas poterit multos saniùs sapientes in suæ vo-
cationis portu retinere.</P>
<Z><A+1>§. IV.
De Ordinario cum Superiore iudicium
assumpturo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1154.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Oràm superiore suo & Ordinario. Ver-<marginalia>Ordinarij|nomine qui|veniant.</marginalia>
ba Concilij sunt. Et Ordinarij venit
nomine Episcopus, & Vicarius generalis, iuxta
receptissimam sententiam, de qua Nos Tomo 2.
Thesauri Tit. 12. n. 315. & Tit. 14. nu. 1. alibique.
Veniunt etiam Abbates, & alij Episcopalem ha-
bentes iurisdictionem, aut quasi Episcopalem,
Capitulum Sede vacante, & eius Vicarius, vt
cum alijs tradit Bonacina statim citandus, ex<marginalia>Bonacinæ|sententia|parùm pro-|babilis.</marginalia>
quo & P. Pellizarius Tract. 3. Cap. 5. Quæs. 4.
Quia verò Concilium circa illum nihil speciale
subiunxit, locum reliquit quæstioni, sicut circa
superiorem. Et Bonacina quidem Quæst. 2. de
Clausura Pun. 10. Difficult. 3. nu. 3. affirmat eum
intelligendum, in cuius Di&#x0153;cesi Religiosus ha-
bebat domicilium antequàm ingrederetur Reli-
gionem. Cuius sententiam cùm retulisset P.
Pellizarius suprà ita subdit: Ita Bonacina, sed meo<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
iudicio minùs probabiliter. Iudicat ergo esse illam
probabilem, licet minori gradu probabilitatis.
Sed reuera solido videtur fundamento destituta,
ex qua & fieret vt qui ex Hispania adueniens
professus in Indijs, non possit nisi in Hispania
caussam nullitatis agitare, & è conuerso, quod
longissima experientia, doctissimis circa hoc ver-
satis Magistris, improbauit. Quia verò senten-<marginalia>Vtilis admo-|nitio.</marginalia>
tia, quæ viro adeò docto placuit, & alij non mi-
nùs tali visa est non parùm probabilis, poterit
superioribus quibusdam placere, aut digna sal-
tem, circa cuius possit probabilitatem procedi,
illam in praxi amplecti licebit & ita iudicium
minimè assumere, dum is abest, ad quem debet
iudicium destinari. Et sic forsitan vt diximus, no-
xiæ libertatis auiditas refrigesset.</P>
<P>  <absatz-nummer>1155.</absatz-nummer> Bordonus de Professione cap. 7. nu. 29.<marginalia>Sententiæ|aliæ, & quid|circa illas.</marginalia>
circa hoc seruandam esse ait locorum consuetu-
dinem, pro quo eum laudat P. Pellizarius cit.
Quæst. 4. sicut circa superiorem Religionis. Et<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0421.jpg/>
@@1@<SE421>406 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>circa hunc de sua Religione loquens Fr. Anto-
nius à Spiritu Sancto in Directorio Regularium
Tract. 3. Disput. 3. n. 172. testatur in sua Religio-
ne PP. Carmelitarum Discalceatorum huiusmo-
di iudicium pertinere ad Definitorium generale,
quod solùm potest iudicare de nullitate profes-
sionis quacumque ex caussa. Ex quo firmatur
id. quod à Nobis est dictum §. præced. Videtur
etiam vsu receptum vt coram eo Ordinario re-
clamatio procedat, coràm quo potest illa esse
commodior reclamanti, quia ibi superior Reli-
gionis adest, apud quem etiam nullitatis caussæ
proponendæ. In quo quidem nulla est talis Or-
dinarij obligatio; potest siquidem reclamantem
ad Ordinarium remittere, in cuius Di&#x0153;cesi exi-
stit domus, in qua ille emisit professionem. Si-
cut & superior potest, iuxta nuper dicta, & id
quidem verosimilius, quandoquidem sententia
de Ordinario dicto receptior est, & Declaratio-
nibus Congregationis Cardinalium conformior,
de quibus §. 2. Neque vsus, de quo dictum, ita
receptus est, vt pro lege haberi debeat. Id autem
quod circa commodum reclamantis est dictum,
ita accipiendum vt & commodum Religioni sit;
si enim aliquod ipsi superueniat incommodum,
vti superiores iure suo poterunt, & iuxta proba-
biles opiniones iudicium recusare vbi à recla-
mante petitur, cùm in eo & ille opinione tantùm
velit probabili se tueri: commodum siquidem
Religionis commodo est reclamantis præferen-
dum, vt ratio manifesta conuincit, ex quo & bo-
num reclamantis poterit promoueri, cùm id,
quod sic agitur, ad meliorem caussæ conclusio-
nem dirigatur.</P>
<Z><A+1>§. V.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Judices præfati an Ordinarij. Quis eorum
præcipuus, & quid ex præcipui quali-
tate.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1156.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vod ad primum attinet, Bordonus<marginalia>Pro ordina-|ria potestate|Indicum|decernitur.</marginalia>
Tomo 3. Resolut. 69. nu. 40. ait quæ-
stionem hanc non multùm prodesse in praxi.
Vnde & Nos circa illam non multùm etiam oc-
cupabimur. Tenuerat ille de Profeßione cap. 7.
Quæs. 18. esse delegatam. Sed Resolut. citata Quæs.
23. Sententiam reuocauit, sicut & Tomo 5. cap.
22. de Professione Regulari Quæs. 32. Portel Tomo<marginalia>Bordonus.</marginalia>
2. Casu 14. ad 2. quæs. Vers. Secundò noto. De quo
vix alius. Et quidem si de aliquo ex illis delega-
tio asserenda, de Ordinario id potiùs, quàm de
superiore affirmandum, quia ante Tridentinum,
vt vidimus n. 1147. Superiores soli erant legitimi
iudices nullitatis ratione Officij, & non ratione
alicuius commissionis: post illud autem minimè
adiuncta commissio, sed limitata potestas, con-
iudice designato; in quo, quia circa exemptos
illa, videri poterat delegata; quia verò adnexa
est Officio & dignitati, neque de delegatione
quidquam additum, vt fieri à Concilio solitum,
esse Ordinariam potest sustineri. Quod verò ad
superiorem attinet, tunc accidit quando per se
ipsum iudicialem cognitionem exequitur, secus
quando per alium, quo euentu is, qui iudicio
præest, delegatus est, sed non Pontificis, verùm<-P>@@

<-P>Superioris. Quamuis & dici possit esse Ordina-
rium, quia idem constituit cum Superiore tribu-
nal, sicut Vicarius cum Episcopo, vnde & sub-
esse debet Superioris directioni, neque contra
eius placitum iudicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1157.</absatz-nummer> Quoad secundum, Superiorem esse<marginalia>Superiorem|esse præci-|puum.</marginalia>
præcipuum affirmat P. Pellizarius Tract. 3. cap. 5.
uu. 51. cum Bordono Tract. de Profeßione Cap. 7.
Quæs. 24. & probant, quia ordo Scripturæ sem-
per attendi debet in dispositionibus, & Concilium
priùs nominat Superiorem, quàm Ordinarium,
indicans hoc iudicium magis spectare ad illum,
vtpotè faciendum de persona adhuc illi subiecta,
& ab hoc exempta. Vbi quod ad priorem nomi-<marginalia>Priùs nomi-|natus præ-|fertur.</marginalia>
nationem attinet, quod scilicet arguat maiorem
dignitatem, & ita sic nominatus præcedere de-
beat, receptissimum dogma apud Iurisperitos
est, ex Iure ipso petitum, pro quo Marius Anto-
ninus lib. 1. variar. resolut. Resel. 81. n. ex quo D.
Barbosa Axiomate 188. nu. 1. Ratio etiam addu-
cta planè conuincit. Pro quo & facit id, quod
nuper dicebamus, ante Concilium scilicet iudi-
cium nullitatis apud exemptos in eorum Supe-
rioribus penitus refedisse. Cùm autem sic petenti
datur adiunctus, præcipua potestas est in illo,
vt videre licet in adiunctis affumendis ab Epis-
copo pro caussis Præbendariorum, de quo Con-
cilium Tridentinum Seßione 25. Cap. 6. de Re-
formatione. Vbi pro eo quod dictum, nu. præced.
occurrit adnotatum à D. Barbosa ex Camillo
Borrello, & Stephano Gratiano, ac Ludouico
a Serauia, præfatos Adiunctos habere iurisdi-
ctionem ordinariam, quia quoties à Princi-
pe datur Adiunctus alicui Tribunali, talis no-
minatus appellatur iudex delegatus; si à lege,
Ordinarius iudex vocatur. Pro quo & idem in
Tract. de Canonicis Cap. 28. nu. 7. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>1158.</absatz-nummer> Circa Tertium ex prædicta maioris di-
gnitatis circa iudicium qualitate videtur sequi vt<marginalia>Superior|Ordinarium|ad setrahit|ratione ma-|ioritatis in|iudicio.</marginalia>
minùs dignum trahere ad se queat. Itaque si
Ordinarius & Superior diuersis in locis sint, Or-
dinarius potiùs ad Superiorem, quàm Supe-
rior ad Ordinarium debeat se conferre. Cum-
que id difficile sæpiùs appareat de accessu per-
sonali, id per spacialiter deputatum præsta-
ri poterit. Sicut enim Superior vices suas al-
teri debet committere, si per se adesse nolit; ita
& Ordinario idem ius competit. Ex qua ratione
etiam videtur iudicium non in Tribunali Ordi-
narij, sed in Religiosa domo peragendum: quod
quidem maiorem decentiam haberet, & minùs
scandali pateretur. Sed quia hoc ab Ordinarijs
non obtinendum de conseruanda sua auctoritate
solicitis, in hac parte ceditur, cùm & res non à
superiore ipso, sed ab alio ab ipso designato tran-
sigenda sit, quandoquidem & ille suæ debet au-
ctoritati consulere, iurisdictione gaudens quasi
Episcopali, & suo etiam in foro Ordinarius. Et
habet ille ratione qualitatis dictæ, vt in dicenda
sententia præcipuum debeat habere locum, vt vi-
detur manifestum: in quo quidem licet vrbani-
tas habere etiam locum possit, oporteret sanè iu-
ris præscripta seruare, & tribunalium aliorum
vsui stare, vt scilicet dignior in dicendo, & sub-
scribendo minùs digno præferatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0422.jpg/>
@@1@<SE422>Circa iudicium in nullitate Professionis. 407
<duolan 2><Z><A+1>§. VI.
Circa non prosessos solemniter in Societate
JESV an Concilij dispositio procedat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1159.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca eos inquam, qui post biennium<marginalia>Explicatur|casus recla-|mationis in|non professis.</marginalia>
probationis, vota emiserunt, aut Co-
adiutores formati sunt, per simplicia tantùm vo-
ta: qui dimitti quidem ab illis absolutè possunt,
iuxta Pontificias concessiones, vnde videri pos-
set circa ipsos locum non esse quæstioni. Sed re-
uera esse potest, quia & contingere vt Societas
aliquem nolit dimittere ob rationabiles caussas,
& ipse votorum emissionem prætendat inuali-
dam. Item quòd Professus solemniter professio-
nem similiter inualidam fuisse contendat eo
quòd in votorum simplicium emissione substan-
tialis defectus interuenerit. Cùm etiam pro di-
mittendis Coadiutoribus formatis non habeant
Prouinciales facultatem, sitque illud reseruatum
Generali, euenire etiam potest vt eorum aliquis
longè ab illo distans de nullitate incorporationis
velit agere nolens iudicium ipsius expectare. Et
tam hic quàm ille honori suo censeat sic posse
consuli, dum non à Religione expulsus sit, sed ip-
se ob certum impedimentum eam voluerit repu-
diare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1160.</absatz-nummer> In quo quidem P. Suarez Tomo 4. de<marginalia>Do illis di-|spositio Con-|cilij vt pro-|cedat,</marginalia>
Religione Tract. 10. lib. 3. Cap. 8. n. 6. Tamquàm
certum affirmat à Concilio Tridentino profes-
sionis nomine incorporationem huiusmodi com-
prehensam, quia nulla est ratio cur sic vouens re-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
pellatur, maximè quia quoad hanc partem Con-
cilium non dat nouum ius, sed solùm non au-
fert antiquum. Id quod citato Tomo se ostendisse
asserit; cùm tamen nulla citati Tomi mentio
præcesserit, nec facile sit vbi id ostenderit repe-
rire. Idem etiam tenet P. Palaus Tomo 3. Tract.
16. Disput. 2. Puncto 7. num. 2. Vbi quidem licet
certitudo asseratur, reuera dubitationi locus esse
potuit, quia Concilium nomine professionis in-
tellexisse etiam vota simplicia ex eo negari po-
tuit quòd odiosa dispositio sit, cùm Religioni
potestas aliàs competens subtrahatur, & ita pro-
fessio pro solemni debuit assumi, vt communiter
assumitur, præsertim iuxta vsum Societatis, in
qua quando aliquis non Professus dimittitur, in
litteris patentibus dicitur nullam professionem
apud nos emisisse; quod dici cum veritate non
posset, si emissio votorum simplicium professio-
nis nomine censeretur. Si ergo dispositio præfata
admittenda sit, non quidem vt certò obligans,
sed vt verosimilis virorum sapientium iudicio su-
stinenda, quia sic vsu recepta; quamuis circa
eos, qui vota tantùm post biennium emiserunt,
nescio an aliquando ad praxim aduocatum; illud
profectò rarum. Et quidem, si quis certum de-
fectum in emissione votorum commissum supe-
rioribus proponat, minimè ille in Societate reti-
nebitur. Si autem defectus non sit manifestus,
sed circa illum minimè audiendus iudicetur, idem
erit ipsorum in concursu cum Ordinario iudi-
cium, vnde ineptè se de nullitate acturus iudicia-
riæ disceptationi committet. Sed qui ad hæc ex-<-P>@@

<-P>trema veniunt, vix sentire aliter solent, errores
erroribus adijcientes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1161.</absatz-nummer> Quod verò ad ius antiquum spectat,<marginalia>Quid circa|ius anti-|quum.</marginalia>
quod à Concilio non ablatum, ita accipiendum,
vt reclamatio semper fuerit licita, & iuri com-
muni conformis, pro quo Bordonus Tomo 5. cap.
22. de Professione Religiosa nu. 2. adducit cap. 4.
20. q. 3. & cap. 2. de Regularibus. Et hoc quidem,
cuiùs initium est Consulti, nihil ad rem videtur
facere, quia de Nouitijs procedit. Et si quid-
quam de vouente in illo, pro reclamatione nihil.
In Capite autem Præsens Clericus de eo agitur,
qui inuitus compellente patre,  habitum suscepe-
rat, in cuius fauorem contra fratres hereditatem
ambientes Nicolaus Pontifex pronuntiauit. Ex
quo Doctores colligere potuerunt idem in casi-
bus similibus faciendum. Et ratio quidem à Pon-
tifice adducta id videtur conuincere, dum ex
scriptura Sacra probat Deo Sacrificium inuolun-
tarium displicere. Qui ergo deprehenso quocum-
que in Professione substantiali defectu præter
violentiam, resilire vult, si ad perseuerantiam
compellatur, iam illius Sacrificium violentum
est, & ita non gratum Deo, pro quo Pontifex
graui eruditione, & erudita grauitate decernit.
Quo ad hoc ergo dici potest non ablatum ius
antiquum; quoad necessitatem verò coniudicis
iam dictum num. 1147. quod veritati conforme
comprobatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1162.</absatz-nummer> Iuxta quæ molienti per reclamatio-<marginalia>Vt dimittè|queat de re-|clamatione|solicitus.</marginalia>
nem, nullitatis sententiam euincere, potest So-
cietas turbas vitatura per dimissionem occurrere,
si id sibi conueniens videatur. Neque id, quod de
respectu illo consulendi honori dicebatur, ali-
cuius momenti est, quando Societas suo vti iure
potest. Et dimissione peracta, locus non relin-
quetur petitioni, vt ea de caussa iudicium assu-
matur; quia iam ille Religiosus non est, & ita
neque superior, qui dimisit; cùm tamen Con-
cilium statuat caussam nullitatis coràm superiore
illam prætendentis transigendam. Vnde quid-
quid fortè apud Ordinarium institerit, nullius
erit momenti. Et vt honori illius consulatur,
quod non recusabit Societas, in litteris patenti-<marginalia>Expulsorum|bono nomini|consulendum|S Ignatius|voluit, &|statuit.</marginalia>
bus dici poterit votorum emissionem inualidam
fuisse, si reuera ita fuit: sin minùs in forma Or-
dinaria concedendæ, in quibus regulariter cura
boni nominis eius, qui dimittitur, vltra multo-
rum meritum, habetur, dum nihil ad mores spe-
ctans, aut aliàs indecorum propalatur. Id quod
sanctissimus Fundator sua est prouidentia com-
plexus, dum Parte 2. Constit. cap. 3. nu. 5. ita lo-
quitur: Quod ad dimissum attinet, tria itidem ob-<marginalia>Constitutio|Societatis.</marginalia>
seruentur: primum exterius, vt recedat ex Domo,
quantùm fieri possit, sine dedecore vel ignominia,
ac secum omnia sua ferat. Alterum interius, vt cum
dimittere superior curet, conseruata, quantùm fieri
potest, charitate ac beneuolentia erga Domum, &
quanta cum consolatione in Domino fieri poterit &c.
Vbi quod semel & iterùm appositum, Quantùm
fieri potest, aut poterit, innuit profectò aliquando
sine dedecore fieri dimissionem non posse, quia
is, qui dimittitur, non debet impunitus abire, nec
semper potest esse secreta punitio. Quod & cùm
accidit, etiam Diui Patris Constitutioni seruandæ
suum studium adhibetur. Vtinam tales se erga
Societatem pariter studiosos exhiberent.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0423.jpg/>
@@1@<SE423>408 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><Z><A+1>§. VII.
An vnus ex Iudicibus sine altero possit
iudicialem aliquem actum exercere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1163.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca hoc vidimus non semel Ordina-<marginalia>De vsu quo-|rumdam Or-|dinariorum.</marginalia>
rios, vbi primùm Religiosus coràm
ipsis nullitatem se velle probare proponit, eum
Religiosæ alicui domui alterius Religionis trans-
mittere, citato superiore ad processum iudicia-
lem. Et videtur id ad conuenientem negotij pro-
gressum satis opportunum, quia coràm superio-
re non est ita facile & securum reclamationem
inchoari; siquidem timere sic reclamaturus po-
test molestias aliquas, & impediendam rcclama-
tionem, vnde in tuto debet ad illam collocari.
Neque apparet quomodo coràm vtroque iudice
caussa inchoanda sit. Quis enim eos ad eum
coniunget effectum, cùm id, vt vidimus, nequeat
securè reclamaturus efficere, & quod ad securita-
tem attinet non possit ad superiorem reuocari, vt
nuper dicebamus. Vnde & non defuit Vicarius
generalis cuiusdam Episcopi, qui superiori eius,
qui se non esse legitimè professum prætendebat,
& carceris erat p&#x0153;na propter grauia delicta mul-
ctatus, peculiari decreto mandauit vt carceratum
solueret, eumque reponeret in certo quodam lo-
co Religioso extra illius Religionem, vt refert
Portel Tomo 2. Casu 14. Eo quòd nisi hoc lice-
ret, & iure peragi posset, nullo modo valeret
caussæ huiusmodi cognitio iudicialis inchoari,
sicut neque poterit; cùm semper valeat à supe-
riore reclamantis præpediri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1164.</absatz-nummer> Nihilominùs dicendum nihil posse<marginalia>Contrarium|statuitur, &|concursum|omnino esse|necessarium.</marginalia>
vnum ex præfatis iudicibus sine alio. Sic Portel
suprà ad secundum Quæsitum. Bordonus Tomo 5.
cap. 22. de Professione Regulari. Quæf. 31. & col-
ligitur ex alijs, qui de hoc agentes necessitatem
communis consensus agnoscunt. Adducunt au-
tem citati Cap. Prudentiam de Offic. & potest.<marginalia>C. Pruden-|tiam de Of-|fic. delegati.</marginalia>
Iudicis delegati, vbi sic C&#x0153;lestinus Tertius: In
hoc casu taliter respondemus, quòd cùm aliquis dele-
gatorum iudicium per certum nuncium, vel excusa-
torem litteratoriè destinatum non ostenderit se inte-
resse non posse, vel aliàs de eodem Canonicè constare
non poterit, residui procedere ad causæ cognitionem
non debent; quòd si processerint, nihil reputabuntur
egisse. Sic ille. Cùm tamen præfati scriptores
teneant iudices, de quibus agimus, non esse de-
legatos, sed Ordinarios, vt vidimus num. 1156.
Videtur dicta decisio minimè congruere præsen-
ti instituto: Nam in Ordinarijs vno absente alter
caussæ cognitionem assumit, ex textibus, quos
adducit Glossa citati Capitis, Ioanne Andrea pro
huiusmodi distinctione laudato. Citatur etiam
Cap. Causam eodem tit. Sed cùm in eodem ti-
tulo sit, idem quod de præcedenti poterit respon-
deri. Nihilominùs sententia illa generalis vide-
tur in hoc Capite, & est Alexandri Tertij: Quia<marginalia>C. Causam|eod. tit.</marginalia>
cùm caussa duobus committitur; sententia vnius non
tenet. Quod & respectu Ordinariorum iudicum
stare potest, vt caussa commissa duobus assera-
tur, à lege scilicet, vel Principe. Et ita Glossa in
Cap. Duobus final. de sent. & re iudicata, vbi de<marginalia>Glossa.</marginalia>
Ordinarijs etiam iudicibus est sermo, Caput hoc<-P>@@

<-P>allegat pro assertione illa: Hoc intellige cùm om-
nes sunt præsentes; aliàs vno absente alius senten-
tiam ferre non posset; immò nulla est, si feratur.
Suprà de Offic. delegati. Cap. Caussam matrimonij
&c. Sic Verb. Diuersas sententias. Facit etiam
pro eodem id, quod ex Glossa videbatur obstare,
iuxta quam, & leges ab ea allegatas, Iudice vno
Ordinario absente alius procedere in caussa po-
test: ergo dum præsentes sunt, nullus procedere
sine alio potest: hic autem in casu præsentiæ lo-
quimur, iuxta quam speciem illi procedunt, de
quibus dictum. Adducit etiam Portel Declara-
tionem Cardinalium, in qua particula Coniunctim
habetur, cuius & alij meminerunt, & casum il-
lum pro ingressu in caussam apertè complecti-
tur ibi: Censuit Regularem deducentem intra, quin-<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium.</marginalia>
quennium nullitatem professionis teneri eam proba-
re coniunctim coram proprio superiore Religionis &c.
Coniunctio enim est fundamentum probationis,
& ante illam nihil vlli ex iudicibus conceditur:
aliàs etiam poterit superior sic reclamantem in
Religiosa alia domo deponere, & Ordinarium
vrgere vt cognitionem assumat; idque potiori
ratione, quia præcipuus est iudex, vt vidimus
num. 1156. Quæ ratio vim habet, quidquid de
præfata Declaratione sit, cui potest certæ aucto-
ritatis defectus obiectari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1165.</absatz-nummer> Deinde arguere possumus, quia si pro-<marginalia>Ex obiectio-|nis funda-|mentalis de-|pulsione in-|staurata pro-|batio.</marginalia>
pter aliquam rationem id possent Ordinarij, ma-
ximè propter allatum in principio. §. Atqui illa
nullius momenti est, vt constat, nam tota eius
vis reducitur ad securitatem reclamantis, quæ
quidem constare potest, si Ordinarium quidem
adeat ille, & hic sine vllo personali deposito de
prætensione subditi superiorem admoneat, & sic
illi conueniant, & an depositio sit conueniens
deliberent. Quod quidem minimè negabit su-
perior benignam tractationem promittens domi
futuram litigij tempore: alia enim grauibus in-
conuenientibus est obnoxia, & non sine scandalo
proroganda, vt experientia habetur compertissi-
mum. Quod si Ordinarius secus iudicet, forma-
bitur discordia, & tertius eligendus iuxta dicen-
da inferius. Qua durante reclamans sua, in qua
professus, tenebitur, domo manere, vnde effu-
gere id non poterit, quod per depositum molie-
batur, noxiam scilicet iterati & scandalosi exitus
libertatem. Quòd si hac de caussa videat nego-
tium prorogari, poterit iuri suo, vel potiùs irra-
tionabili prætensioni cedere, & non relicta Reli-
giosa habitatione, inde reclamationis effectum
accurare. Stet ergo Ordinarium se solo nullum<marginalia>Concludens|ratio.</marginalia>
posse actum iudicialem exercere; quod quidem,
vt alia deessent, supposita Concilij dispositione
ratio manifesta conuincit, quia nullum est caput
vnde illi possit iurisdictio competere: ante recla-
mationem enim nulla talis erat. Et post ipsam
solùm cum superiore conceditur: quandoquidem
neque superiori ipsi se solo quidquam agere per-
mittitur; cùm tamen maior pro illo ratio esse
videatur, quia in iudiciali potestate præcipuus, &
possessione superior reclamantis, vt eum vidimus
Concilium compellasse. Coràm superiore suo. Cùm
dicere cum superiore domus potuisset.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0424.jpg/>
@@1@<SE424>Circa iudicium in nullitate Professionis. 409
<duolan 2><Z><A+1>§. VIII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An si Superior in caussa reclamationis
renuat procedere, possit à solo Ordina-
rio concludi.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1166.</absatz-nummer> <INI2>B</INI2>Ordonus Tomo 5. cap. 22. de Professione<marginalia>Bordoni|affirmans|sententia, &|eius proba-|tiones.</marginalia>
Regul. quæs. 14. affirmat quòd quando
vnus iudex spatio biennij cum alio non vult caus-
sam reclamationis expedire, alter potest solus sen-
tentiam diffinitiuam ferre. Et quæs. 31. ait quòd
si vnus iudex requirat alterum, & hic nolit con-
currere, vel renuntiet iuri suo, valet dimissio: in-
ualida verò est, si alter procedat in caussa, altero
non requisito. Et hoc vltimum probat ex dictis
nu. 1164. Prius autem, quia in hoc casu videtur
suam potestatem delegare coniudici. Neque iu-
stitia patitur vt reclamanti præcludatur via ad
obtinendum suum intentum. Quod confirmatur
ex citato Cap. Prudentiam, vbi dicitur quòd in
caussa commissa duobus, si vnus noluerit proce-
dere, alter exequetur. Sic Vers. Adijcimus. Et præ-
tereà quia quis ex negligentia perdit iurisdictio-
nem. Glossa fin. in Cap. Ex transmissa de foro
compet. Id quod procedit tam de Ordinario,
quam de Superiore. Sic citato loco, qui in Tracta-
tu speciali de Profeßione Quæs. 27. & Tomo 3. Re-
solut. 69. num. 8. docuerat quòd si iudicium à
Prælato regulari & ab Ordinario simul c&#x0153;ptum
esset, & prolata nullitas professionis, valebit sen-
tentia vnius, altero irrationabiliter nolente in-
teresse: cùm iudex efficere debeat ne iudicium
reddatur nullum, ex Cap. 7. de Iudic. & c&#x0153;ptum
iudicium ab aliquo, terminari debeat l. Vbi c&#x0153;p-
tum est. ff. de iudicijs. Pro quo alios refert, & in-
ter eos Armendariz referentem sic fuisse decisum:
quod vt probabile admittit P. Pellizarius Tomo 1.<marginalia>P. Pellizar.</marginalia>
Tract. 3. cap. 5. nu. 51. vers. 3. Vbi tamen tenet,
quòd si vnus procedat altero omnino nolente se
ingerere. aut non requisito, iudicium erit nullum:
tum quia in pari ac communi caussa potior est
conditio prohibentis & resistentis reg. 56. in 6.
tum quia hic facit quod habetur Cap. Caussam &
Cap. Prudentiam §. Adijcimus de offic. deleg. quòd
si caussa est simpliciter delegata duobus, nō tenet
sententia vnius: hoc autem euenit in casu nostro.</P>
<P>  <absatz-nummer>1167.</absatz-nummer> Sic citati Scriptores, ex quo apparet<marginalia>Quid quo-|ad praxim|vt certius|obseruan-|dum.</marginalia>
rem hanc suo opinionum incerto remanere: quo-
ad praxim verò aliquid omnino verosimile sta-
tui potest, in quo videntur conuenire. Dicit e-
nim Bordonus vnum sine alio posse in caussa
procedere, quando alter irrationabiliter, aut per
negligentiam iudicium detrectat. Atqui hoc vix
accidere potest, prætensore nullitatis vrgente: vn-
de regulariter loquendo caussa rationabilis inter-
ueniet. Est autem rationabilis. quoties probabili
ducitur opinione iudex, iuxta dicta n. 1154. Quod
quidem non folum in assumendo ab initio iudi-
cio potest accidere, sed etiam in eius pro se ra-
tione. in qua animaduerti potuit, quod in exor-
dio non fuerat obseruatum, aut aliquid de nouo
occurrere, propter quod prosecutio minimè con-
ueniens videatur. Circa id autem iudex alter iu-
dicariam nequit extendere potestatem, quia non
est iudex sui coniudicis. Id autem quod à præ-<-P>@@

<-P>fato Auctore dictum, non pati iustitiam vt recla-
manti præcludatur via ad suum intentum obti-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
nendum, & ita vnum ex iudicibus in caussa posse
procedere: Non quidem vrget, quia licet iustitia
id exigat, debet tamen in eo modus legalis peni-
tus obseruari, quod generaliter procedit: qui ta-
men modus per accidens aliquando potest locum
non habere, aut ex defectu iudicis, vel ipsius im-
pedimentis. Deinde ad hoc vt reclamans suum
obtinere non possit intentum potest præcludi via
probabilis opinionis obtentu, quia & frequentissi-
mè reclamantes non certis & euidentibus funda-
mentis instructi procedunt, immò quandoq; men-
dacibus, de quo Superioribus satis fundata notitia.
Neque pręclusio viæ erit æterna, cùm Superiores
mutentut, vnde ad successorem recursus esse po-
terit. Nec locus erit appellationi, quandoquidem
sententia non est, sed vel detrectatio iudicij quo-
ad ingressum, vel prosecutionem. Citatum autem
Cap. 7. de Iudicijs vt iudicium non reddatur nul-<marginalia>Cap. Intel-|leximus de|iudiciis.</marginalia>
lum, nihil habet quod fauere videatur intento,
cùm in eo tantùm statuatur vt excommunicatus
non per se, sed per alium, si cenueniatur, debeat
in iudicio respondere. Neque illa redditur ratio,
ne iudicium nullum reddatur, sed ne videatur de<marginalia>l. Vbi c&#x0153;p-|tum. ff. de|iudic.</marginalia>
sua malitia commodum reportare. Sed hoc quid ad
rem? lex autem de terminando iudicio vbi illud
c&#x0153;ptum, inprimis non procedit quando c&#x0153;ptum
non est, sed penitus detrectatum, vt accidere in
casu præsenti potest, iuxta dicta. Deinde termi-
nari quidem iudicium debet vbi c&#x0153;ptum, id est,
ad aliud non transferendum tribunal regulariter
loquendo, quod suas habet exceptiones sine ope-
ræ vtilis pretio, hoc loco proponendas, vbi de
translatione iudicij non agitur, sed de illius omis-
sione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1168.</absatz-nummer> Id autem quod de Ordinarijs iudicibus<marginalia>Potestas iu-|dicis Ordi-|narij, coniu-|dice absenta|vt stare|nequeat.</marginalia>
dictum n. 1164. vt vno absente alius iudicare pos-
sit, non est constans, & contrarium vidimus à
Glossa assertum ibidem. Quòd si leges aliquæ ci-
uiles id videntur innuere, generalis decisio non
est, sed pro certis iudicibus, vt Consulibus, &
Senatoribus, ac Capitulis, & alijs, de quibus Glos-
sa in cit. Cap. Prudentiam Verb. Teneatur. Et vt
demus ita iure ciuili dispositum, Concilij potius
determinationi insistendum, quod formam iudi-
cio contulit, cum respectu ad vtrumque iudicem,
qui ob specialem rationem necessarius iudicatur:
Superioris inquam, quia subditi caussa agitur;<marginalia>Iudicis v-|triusque ne-|cessitas qui-|bus ex ratio-|nibus.</marginalia>
& Ordinarij, quia, cùm aliquis extra Religio-
nem futurus sit, nullus melior, commodior, aut
grauior, pro caussa momenti tanti; quæ & cùm
forensis sit, & non ex æquo & bono, ac inspecta
simpliciter reiveritate, sed iuxta totum Iuris ri-
gorem transigenda, meritò ad supremum fori
Ecclesiastici iudicem reseruata. Quia etiam inter
Religionem & sæcul&#x0169; videtur qui reclamat con-
stitutus, dum illam conatur deserere, & hoc am-
plecti; duplex assignatus iudex, & Religiosus,
& qui extra Religionem in sacro est Ordine Su-
perior, & sæcularium eiusdem Ordinis modera-
tor, vt videat an sit futurum conueniens noui
subditi curam assumere, ex illorum genere, qui
plus soleant negotij Prælatis importare. Sine il-
lis ergo non potest caussa nullitatis expediri, siue
absente eor&#x0169; aliquo, siue nolente erga expeditio-
nem occupari: quòd si aliter fiat, minimè à iugo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0425.jpg/>
@@1@<SE425>410 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>Religionis per sententiā liber, securus esse in con-
scientia poterit, nec tenebitur illa sententiæ an-
nuere, & dimittere, et si in fauorem eius renun-
tiauerat, poterit de sententiæ excipere nullitate.</P>
<P>  <absatz-nummer>1169.</absatz-nummer> Præfatis autem non aduersatur quod<marginalia>De caussis|non finitis|intra bien-|nium.</marginalia>
iuxta S. Congregationis Declarationem tradit D.
Barbosa de potest. Episcopi Allegat. 81. nu. 8. & in
Summa Apostolicorum Decisionum Verb. Caussa n.
9. ex quo Lezana Tomo 4. Verb. Caussa iudicia-
lis Regularium num. 9. vbi & alios refert, iuxta
quos, si huiusmodi caussę intra biennium non de-
terminentur, ad iudices Superiores trahi possunt:
iuxta Decretum eiusdem Concilij Seßion. 24. cap.
20. de Reformat. nisi assignentur caussæ legitimæ,
propter quas non sunt definitæ. Vbi pro eôdem
citatus D. Barbosa n. 17. adducens D. Felicianum
à Vega ad Cap. Venerabilis n. 18. cum seqq. de iu-
dicijs. Sed quidem in ordine ad praxim parùm
vtile hoc poterit esse refugium, quia multis diffi-
cultatibus implicatur. Et in primis si caussa c&#x0153;p-
ta non est, etiamsi per bienni&#x0169; apud iudices præ-
tensor nullitatis institerit, prædicta decisio locum
habere non potest, quia lis mota non est; cùm
tamen ibi dicatur: Saltem infra biennium à die<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
motæ litis terminentur. Deinde vt mota lite auo-
catio fieri virtute appellationis possit, debet pro-
bari negligentia culpabilis iudic&#x0169;, quod quidem
ægrè præstari poterit, cùm ab ipsis multæ possint
reddi rationes, nec præsumi possit iudicium ap-
pellationis circa hoc cum omni rigore processu-
rum; neque facilè inueniendos testes, qui de iu-
dicum culpabili negligentia valeant attestari,
quæ difficilis est profectò probationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1170.</absatz-nummer> Vbi inquiri vlteriùs potest an in casu<marginalia>An solus ap-|pellationis|iudex post|biennium|iudicaturus.</marginalia>
dicto transacti biennij caussa non terminata de-
beat ad solùm appellationis iudicem auocari, ita
vt Superior Religiosi iam in ea exclusus videa-
tur. Et verba quidem Concilij hæc sunt: Alio-
quin post id spatium liberum sit partibus, vel alteri
illorum, iudices Superiores, aliàs tamen competen-
tes, adire, qui caussam in eo statu, quo fuerit, as-
sumant, & quam primùm terminari curent. At-
qui in caussis nullitatis competentes iudices sunt
Ordinarius & Superior Religionis, & ita illis
Superiores debent eisdem respondere, vt id,
quod Concilium statuit circa coniudices; possit
impleri. Quod tamen ex contextu dispositionis
præfatæ videtur non posse consistere; siquidem
iudices Superiores ij sunt iuxta illam, ad quos
fieri appellatio potest. Nec anteà alijs committan-
tur, nec auocentur, neque appellationes ab eisdem
interpositæ, per Superiores quoscumque recipiantur
&c. At Superiores Religionis non ij sunt, ad
quos appellationes deferri possunt; cùm & sæpè
accidere possit vt Prouinciales ipsi iudices nulli-
tatis sint, iuxta dicta dicta §. 2. neque ad Gene-
rales dirigenda appellatio sit; quod quidem con-
tra mentem Concilij esset, quod, vt vidimus, de
abbreuianda est litis conclusione solicitum ver-
bis illis: & quamprimùm terminari curent. In adi-
tione enim Generalium quis non videat moras
inexcusabiles successuras? Videtur ergo nego-
tium istud non leuiter impeditum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1171.</absatz-nummer> In quo quidem retardatio litis accide-<marginalia>Opportuna|resolutio.</marginalia>
dere potest vel ex parte vtriusque iudicis, vel al-
terius ex ipsis. Si primum, tunc procedit diffi-
cultas. Si Secundum, vel Ordinarius, & non Su-<-P>@@

<-P>perior: & sic nulla est ratio cur sine Superio-
re procedere possit ille, ad quem est caussa ta-
lis auocata: Si verò ex parte Superioris Reli-
giosi litis est cursus impeditus, & ita nulla in
Ordinario culpa: auocari ab illo caussa nequit,
& ita curandum vt ille suis cohortationibus Su-
periorem excitet, & litigij auctor & actor in-
stet opportunè, importunè, exaudiendus sal-
tem propter importunitatem, ut aliàs iudex ille
Euangelicus, de quo Lucæ 11. v. 8. Solus ergo
relinquitur casus communis negligentiæ, in quo
quidem si Superior Religiosi Prælati adiri com-
modè possit, pro concursu ad iudicium requi-
rendus, quia forma iudicij à Concilio præscrip-
ta seruanda est, quando commodè seruari potest.
Quòd si requisitus renuat, aut moras affectet,
iudex prædictus caussam poterit expedire, quia
Concilium dum breuem terminationem indicit,
hoc videtur stabilire. In quo quidem euentu, for-
tè Religio ægrè est latura, si eius non expecte-
tur concursus. Accurrat ergo, & suo iure po-
tiatur. Si autem id facere renuit, videtur suo iuri
cedere, cùm de sententia sine concursu ferenda
admoneatur. Hic etenim commodiùs illorum
admittenda doctrina, qui affirmant, vno ex iu-
dicibus nolente concurrere posse alium caussam
terminare, eo quòd iuri suo cedere videatur, de
quo dictum nu. 1166. Quæ resolutio mihi ap-
paret verosimilis, amplexuro aliam, si eam tra-
diderint, qui tacuerunt hucusque, quos viderim,
doctiores.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Circa Judicum in lata sententia dis-
cordiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1172.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Vando ita accidit, videtur standum
decisioni Cap. Duobus de sent. & re<marginalia>Quid iuxta|Cap. Duo-|bus, do sent.|& re iudic.</marginalia>
iudic. vbi ita Gregorius IX. Duobus iudicibus, vt
accepimus, diuersas sententias proferentibus, si ex iu-
risdictione ordinaria processerunt, tenet pro reo, non
pro actore sententia, nisi in caussa fauorabili, puta ma-
trimonio, libertate, dote, seu testamento pro ipso fuerit
promulgata. Si verò ex delegata potestate, vtra&#xE8BF; pen-
det sententia ex arbitrio delegantis. Quòd si ex com-
promisso, neutra debet habere vigorem. Sic Pontifex.
Cùm ergo iudices, de quibus agimus, Ordinarij
sint, pro Religione videtur præferenda sententia,
quæ rei personam subit, sicut actoris reclamans,
agens contra ipsam, & eam volens spoliare. Ratio-
nem autem reddit Ioannes Andreas in Glossa
marginali in Hostiensi, quia magis defertur iuris-
dictioni ordinariæ, quæ naturalis. est & fauorabilis.
Sic ille contra Glossam, quæ rationem discriminis
reddiderat ex eo quòd in Ordinaria iurisdictione
non est Superior, ad quem recurratur (sicut in dele-
gata) nisi lex mortua. Vt enim ille obicijcit, semper
est reperire Superiorem, nisi in Papa, ex Cap. Licet de
elect. Quod cùm adeò compertum sit, mirum est
Glossam sic censuisse, & eam tamdiu conseruatam,
nisi quatenus legitimus aliquis sensus in ea possit
inueniri, pro quo inuestigando alij, si, libuerit,
per otium laborabunt. Iuxta hæc ergo appellare
volenti non videtur talis recursus concedendus,
quia non tenet pro eo sententia, & solùm ea te-
nente, locum illa habere potest.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0426.jpg/>
@@1@<SE426>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 411
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1173.</absatz-nummer> Nihilominùs vsu receptum vt in diuer-<marginalia>Quid iuxta|vsum de ele-|ctione Tertij.</marginalia>
sitate sententiæ tertius eligatur, pro quo & recu-
sationes sæpiùs admittantur, quia non videntur
specialiter denegatæ, & vbi id accidit, licet circa
caussam, de qua agitur, in speciali prouisum non
sit, iuxta communis iuris dispositionem proce-
dendum est. Re tamen profundiùs inspecta, non
videtur admittenda, quando qui electus est, ijs<marginalia>Notanda|circa recusa-|tionem fa|ctam de ter-|tio electo.</marginalia>
dotibus eminet, vt nulla in illo possit esse suspi-
cio inordinatæ affectionis, licet propter eius in-
tegritatem non sibi futurum propitium recla-
mans vereatur: quo ex titulo omnes integri, &
à priuatis affectibus liberi, possent iudices recu-
sari, & quidem iuxta ius Ciuile sola allegata su-
spicio ad recusationem sufficit, non ita iuxta Ca-
nonicum; debent enim caussæ suspicionis alle-
gari, & probari, & sufficientes percenseri. Quan-
do autem qui recusatur, is est, quem diximus,
allegari contra ipsum caussæ tantùm ineptæ pos-
sunt, quæ à iudicibus repellendæ, iuxta id, quod
ex Ancharrano & Alexandro tradit Cardinalis
Tuschus Tomo 7. lit. S. conclus. 913. nu. 2. & 3.
& ex Baldo num. 35. Id quod in caussis nullitatis
videtur specialiùs asserendum, quia iudices à
Concilio designati recusari nequeunt; si enim
recusatio locum habere posset, & probarentur
caussæ, cuilibet ex illis assignari deberet adiun-
ctus, ex quo fieret vt à quatuor iudicibus caussæ
tractarentur, quod contra mentem Concilij esset
duos tantùm statuentis. Quòd si discordiæ locum
relinqueret per adiunctum componendæ, id qui-
dem prouidisset, sicut Seßione eadem cap. 6. de Re-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
format. factum circa Adiunctos Episcopo in Vi-
sitatione, ibi: Quòd si ambo ab Episcopo discordes
cum Episcopo tertium eligant &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1174.</absatz-nummer> In electione autem tertij id etiam vsu<marginalia>Tertius fu-|turus etiam|quandoque|Religiosus.</marginalia>
inualuit, vt numquàm Religiosus, sed sæcularis
Clericus designetur: quod quidem ex conniuen-
tia Religiosorum iudicum accidit, qui circa hoc
Ordinarijs nihil id interesse putantes annuerunt.
In quo & iuxta reclamantium placitum videtur
actum, quibus duplicatio Religiosi iudicis mi-
nimè placebit, quia Religionis caussam credun-
tur acturi, in quo sæpissimè decipiuntur, cùm
Religio sæpissimè etiam gratam habeat dimissio-
nem eorum, qui in eadem mansuri, oneri sunt
potiùs, quàm vtilitati futuri. Vnde videmus fre-
quenter caussam reclamationis Ordinarijs relin-
qui, & eo vsque ad sententiam processum per-
ducente, sola illius subscriptione coniudices esse
contentos. Quod etsi in rigore videatur suffice-
re, minùs tamen apparet conueniens, & minimè
Concilij menti conforme, parumque rationi con-
sonum, vt grauissima caussa in manu sæcularis
iudicis, Vicarij inquam Episcopi, penitus relin-
quatur; quod quidem non fieret, si de temporali
aliquo commodo tractaretur, vt aliquando eue-
nit, si videlicet reclamans in fauorem Religionis
renuntiauerat. Et posset quidem tertius ex alia
Religione eligi. in quo quidem poterit recla-
mans fundamentum recusationis habere, ex eo
quòd sic electus non erit ita promptus ad assi-
stendum in Ecclesiastico tribunali, & ab alie-
no Prælato pendet circa licentias. Et ob has
fortè caussas, & quia insolitum quid & mirabi-
le apparebit, de huiusmodi numquàm actum ele-
ctione; neque id mirum, quando neque de eli-<-P>@@

<-P>gendo eiufdem Religionis iudice fuerit pertra-
ctatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1175.</absatz-nummer> Potest autem discordia accidere non<marginalia>Quid quan-|do discordia|non accedit|circa caus-|sam princi-|palem.</marginalia>
solùm circa caussam directè processatam, sed cir-
ca processum ipsum. Si videlicet lata sententia
contra reclamantem, excipiat ille de nullitate sen-
tentiæ ob vitia in processu commissa; vel fortè
Religio, si pro nullitate professionis fuerit iudi-
catum. Quo euentu noui aduocandi iudices, qui
etiam poterunt circa validitatem processus dis-
cordare. Vbi & tertius eligendus, in qua electio-
ne idem videtur obseruandum, quod circa dire-
ctam conclusionem; ad illam enim tota caussæ
substantia reuocatur: si enim processus iudice-
tur legitimus, perinde est ac si sententia directè
proferretur. Eligendus ergo tertius; sed quia ad
caussæ cognitionem non eligitur, solumque ad
quædam iuris requisita examinanda, an scilicet
fuerint obseruata, nec ne: videri potest non esse
locum recusationi, quia illa tantùm à iure intro-
ducta pro directa caussæ cognitione, vt colligi-
tur ex Cap. Suspicionis, de offic. deleg. Et Cap.
legitima in 6. cod. tit. alias lites nimiùm proroga-
rentur contra Sedis Apostolicæ voluntatem. Ne
huiusmodi occasione principale negotium plus debito
prorogetur: vt loquitur Gregorius IX. in citato
Cap. Suspicionis. Nihilominùs recusatio admitti
potest ob rationem dictam, sed iuxta doctrinam
superiùs comprobatam.</P>
<Z><A+1>§. X.
Circa appellationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1176.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Icere illam probat receptissimus vsus,<marginalia>Licere ap-|pellationem,|& an cum|iudice ad|quem debeat|concurrere|Religiosus.</marginalia>
& quia Concilium formam iudicij
statuens id non addidit, quod alias addi solitum,
Appellatione remota. Vbi disquirendum occurrit
an solus Ordinarius iudex appellationis sine Su-
periore Religionis possit caussam huiusmodi iu-
dicare. Et videmus quidem ita fieri; cùm tamen
vt fieri non debeat ratio satis vrgens ex disposi-
tione allata Concilij statim occurrat, dum sta-
tuit caussam huiusmodi ab Ordinario non so-
lùm iudicandam, sed à Superiore etiam primo
loco, vtpote principali, nominato. Ergo neque à
solo Ecclesiastico iudice appellationis, qui debet
cognitionem caussæ plenariam habere, & ex
parte Religionis etiam assistere, qui circa hoc
plurimùm conferre potest: & perinde se res ha-
bet, ac si tunc caussa à principio agitanda sume-
retur. Acta primæ instantiæ omnino producat, &<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
Iudex nisi illis visis, ad eius absolutionem minimè
procedat. Verba sunt Concilij eiusdem Seßione 13.
Cap. 3. de Reformat. Vbi ex eo argui potest quòd
sequeretur in sententia appellationis posse inter-
uenire discordiam, quod tamen videtur absur-
dum. Sed reuera tale non est, quia id potest eue-
nire quoties appellatio ad plures defertur, qui
vnum corpus efficiunt, vt Capitulum S. V. in
quo euenire potest vt duo tantum Canonici sint,
aut si plures, vota sint parùm discordantia. Tunc
enim tertius eligendus, & vt in prima instantia
caussa terminanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1177.</absatz-nummer> Illud difficilius, multoties non inue-<marginalia>Quid quan-|do iudex est</marginalia>
niendum Superiorem Religiosi iudicis, ad quem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0427.jpg/>
@@1@<SE427>412 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><-P>possit appellari; si videlicet iudex ipse Superior<marginalia>Pralatus|Superior.</marginalia>
Prælatus sit, vt de Societate, & PP. Carmelitis
dictum §. 3. & 4. Neque enim iudex in prima
instantia potest in appellationis iudicio se ingere-
re, vt est iuribus omnibus constitutum. Ad quod
tamen dici potest tunc à maioribus Prælatis vi-
ces suas Religiosis inferioribus conferendas.
Quemadmodum quando Vicarius Episcopus re-
cusatus est pro caussa, quæ tangit Episcopum, eo<marginalia>De Episcopo|suspecto.</marginalia>
quòd hic suspectus habeatur, tunc recusationis
caussæ non cognoscuntur ab Episcopo, sed earum
cognitionem alicui alteri confidenti committit,
vt ex Sbrozio & Iacobo Laurentio tradit D. Bar-
bosa de potest. Episcopi Allegat. 54. nu. 150. Vers.<marginalia>D. Barbosa</marginalia>
Nota tamen. Itaque iudicare non valens, alteri
potest iudicandi tribuere facultatem, ne iudicij
cursus præpediatur. Et cùm dicimus Prælatum
superiorem suas conferre vices, non ideò est quod
in rigore nomine eius sit, qui deputatur, acturus,
sicut neque ille, cui Episcopus cognitionem su-
spicionis committit; sed quatenus id agit, quod
ille erat acturus, vt non esset impeditus. Sicut
species dicitur Vicaria obiecti, etiamsi id præstet,
quod minimè præstare potest obiectum: sensi-
bile enim supra sensum oppositum impedit sen-
sationem, vt est dogma philosophicum. Tribuit
autem vices modo dicto, non quatenus pars in
priori iudicio, sed nomine Religionis, sicut Epi-
scopus non quatenus suspectus, sed nomine di-
gnitatis. Ne enim Religio in necessarijs deficiat,
ita suis Prælatis agendum iniungit: eadem enim
persona diuersis ex titulis id agere sæpe valet,
quod est proprium diuersarum. Sic cùm nemo
se possit eligere, quatenus patroni munus gerit,
potest tamen si cum alijs concurrat compatronis,
electioni ab ipsis factæ consentiens, & nume-
rum suffragiorum augendo, de quo suprà, & pro<marginalia>nu. 177. &|179.</marginalia>
quo videri insuper potest Marius Antoninus lib.
1. Resolut. 51. nu. 5. iuncto nu. 1. & sic in multis
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1178.</absatz-nummer> Quæ cùm ita sint, deberent quidem<marginalia>Præfatu do-|ctrina vt|debeat ad-|mitti.</marginalia>
Ecclesiasticis Prælatis in considerationem veni-
re; quod tamen non video ita se habere, pro quo,
sicut & pro alijs ad hoc genus iudicij spectanti-
bus, satis esset conueniens Apostolicæ Sedis, me-
dia Sacra Cardinalium Congregatione, declara-
tiones impetrari. Quod dum non fit, ad verosi-
milia recurrendum, & quæ magis videntur Con-
cilij dispositioni conformia. Id quod in præsenti
articulo, qui maximè ad substantiam pertinet,
obseruari debuisset. Vt enim cum iudice appel-
lationis Religiosus debeat Superior concurrere
adducta videntur: fundamenta conuincere. Ne-
que quia in hoc qui se opponat non extet, secura
debet conscientia censeri; est enim Iudex iudi-
cum in Excelsis, qui iustitias iudicabit, apud
quem non habentur pro legitimis, quæ iura sa-
cra non probant, licet multoties ob vitandas pa-
rùm profuturas controuersias sententiæ inuerosi-
miles verecundo silentio contegantur. Quo in<marginalia>Improbanda|appellationis|repulsa.</marginalia>
genere talis visa, quæ à iudice quodam appella-
tionis pronuntiata Metropolitani sententiam re-
uocante; & insuper nolente appellationem ad-
mittere ad iudicem alium, ad quem iuxta Gre-
gorij XIII. Constitutionem pro Indijs debet, si
sententiæ discordent, prouocari. Et ratio dene-
gationis præfatæ ea fuisse dicitur, quòd Episco-<-P>@@

<-P>pus appellationum iudex, erat Religiosus ex eâ-
dem Religione, ex qua & qui de nullitate pro-
fessionis agebat, & illum vt suspectum recusa-
uit. Atqui titulus dictus nullius momenti est;
aliàs neque Religionis Superior in iudicio adhi-
beri debuisset. Et quidem si reclamans in prima
instantia Ordinarium sit nactus suæ Religionis,
Episcopum videlicet, quis dicat ea de caussa pos-
se recusari? Quod si posset, tunc iudicium ad
superiorem deferendum, qui in casu nostro solus
est Pontifex, quandoquidem Metropolitanus
esse non potest, pro quo D. Barbosa suprà Vers.
Quando Episcopus. Præterquàm quòd recusatio-
nis caussæ non coràm Episcopo ad quem appel-
latum, sed apud arbitros sunt proponendæ, suam
circa id operam conferente Episcopo recusato
ex Cap. Suspicionis, & Cap. Legitima. de Offic.
iud. deleg. & communi Doctorum sensu. De-
buit ergo appellationi deferri, & recusationis
caussa alteri remitti penitus tribunali. Quod
quidem adeò videtur perspicuum, vt non sit
opus circa illud probationes aliunde petitas ag-
gerere. In claris enim non est opus coniecturis,
ex iuribus & Doctoribus apud Marium Anto-
ninum lib. 1. Reselut. 3. nu. 9. & neque iura, ne-
que Doctores ad veritatem adeò liquidam con-
firmandam necessarij. Nisi fortè iudices dicti ali-
quam habeant circa hoc formulam specialem se-
curo ex fonte deductam, quam Nos minoris ob-
ellæ mystæ penitus ignoramus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1179.</absatz-nummer> Potuit autem & poterit sic ab appel-<marginalia>Remedium|appellationis|ad Papam.</marginalia>
latione repulsus remedio certo se tueri, si ad Pon-
tificem appellet, hoc enim nullus ei inferior iu-
dex potest prohibere: quia etiam non seruato
medio talis appellatio valet, vt constat ex Cap.
Si duobus de appellat & alibi. Vnde notabilis illa
multorum Doctorum sententia iuxta ius Cano-
nicum, inualidam esse appellationem, si iudex ad
quem non explicatur, quia est in personam in-
certam, cùm possit esse vel ad mediatos superio-
res, vel ad Pontificem, pro qua P. Thomas San-
cius Tomo 1. Respons. moral. lib. 3. Cap. 32. nu. 159.<marginalia>Cap. De|Priore de|appellat.</marginalia>
Vnde Cap. de Priore eod. tit. is, qui appellationi
huiusmodi non detulit, puniendus decernitur:
Eum cum litteris tuis veritatem continentibus de
tanto excessu satisfacturum ad Sedem Apostolicam
venire compellas. Quæ sunt verba Alexandri Ter-
tij. Vbi manifestum est effectum appellationis
non solùm futurum deuolutiuum, sed suspensi-
uum, cùm minimè sit illa iure prohibita, & tota
litigantis intentio ad effectum huiusmodi diriga-
tur, iuxta id, quod scriptores communiter tra-
dunt, & præ alijs Illustrissimus Couarrubias Pra-
ctic. qq. cap. 4. & cap. 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>1180.</absatz-nummer> Aliud in denegata appellatione potest<marginalia>De remedio|non appella-|tionis ob|illam non|admissam.</marginalia>
esse remedium, si videlicet à non concessa appel-
letur: dum enim à præfato iudice petitur iuri-
dicè vt appellationi ad iudicem alium deferat. Et
ille pro denegatione pronuntiat, locus appella-
tioni relinquitur: quemadmodùm si ob desertam
appellationem vt ad executionem sententiæ pro-
cedat, iudex circa desertionem pronuntiet, lo-
cus est appellationi vt videri potest apud P. Tho-
mam Sancium suprà num. 110. Vnde vtile esse
Consilium potest pronuntiationem omitti, vt ci-
tiùs caussa expediatur: pro quo Doctores ibidem.
Verùm qui priori appellationi non detulit, ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0428.jpg/>
@@1@<SE428>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 413
<duolan 2><-P>que deferet subsequenti: & viæ non deerunt, vt
friuola, inepta, & minimè iuridica censeatur.
Sed quia poterit, si sanè sapiatur, admitti, viden-
dum ad quem possit iudicem pertinere: & ge-
neraliter loquendo, ad eum est dicendum spe-
ctare, ad quem aliæ, ad superiorem scilicet, vel
eum, qui est ab Apostolica Sede designatus.
Quòd si impeditus ille, quia iudex à quo fuit
Metropolitanus, aut designati caussa agatur,
quia scilicet ad illum appellatio reprobatur, ad
Pontificem tandem reuocanda, vnde perinde est
ac si directa appellatio ad ipsum, vt nuper di-
ctum, dirigatur. Potest autem ad maiorem abun-
dantiam vtrumque fieri, quia nocere non potest,
& valeat adiuuare. Et licet n. 1177. dictum sit<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
recusationem Vicarij generalis ob caussam, quæ
tangit Episcopum vt suspectum, ab Episcopo ip-
so esse confidenti alicui committendam; non vi-
detur similiter dicendum in casu præfato repulsæ
appellationis, quando circa id ab Episcopo dene-
gante pronuntiatur, quia tunc non agitur de re-
cusatione, sed de sententia cadente directè supra
denegationem appellationis, pro qua iudex in
tertia instantia non habet iurisdictionem, quia ad
ipsum non spectat an benè vel malè denegetur
appellatio, iudicare, in quo & res sua agitur, cùm
etiam respectus ad recusationem habeatur. Ita-
que Episcopus caussas recusationis admittens in-
iustè agit: sed de huiusmodi iniusto agendi mo-
do non est iudex ille, qui pro tertia instantia ta-
lis est, sicut neque iniustitiæ in denegata appel-
latione, vt possit denegantem ad deferendum ipsi
compellere, cuius partes tantùm sunt adductæ
ad ipsius tribunal per appellationem in tertia in-
stantia sententias aut confirmare, aut infirmare:
facta autem iniuria, appellatione partis ad Ponti-
ficem directa reparabitur, & interim ad patien-
tiæ tribunal appellandum. Vide infra numer.
1238.</P>
<Z><A+1>§. XI.
An post quinquennium possit petitio recla-
mantis admitti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1181.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Vdiri posse eos, qui reclamare intra<marginalia>Post quin-|quennium|reclamari|posse qui te-|neant, &|negent.</marginalia>
quinquennium non potuerunt, aut
etiam per viam extraordinariam restitutionis in
integrum, tenent quam plurimi, quos adduximus
nu. 1149. & ijs addendi Herincx Tomo 3. Tract. 3.
Disp. 5. nu. 32. Bonæ-Spei Tomo 5. Trast. 2. de
de Religione Disp. 8. nu. 60. Acatius de Velasco
Tomo 2. Resol. 368. nu. 5. Machadus Tomo 2. pag.
394. nu. 3. & alij, quos adducit D. Barbosa in
cap. 19. Concilij Sess. 25. de Regular. nu. 8. Cùm
etiam sint non pauci id negantes apud nuper ci-
tatum Scriptorem ibidem nu. 9. & P. Sancium
lib. 7. de Matrim. Disp. 37. nu. 21. Bordonus To-
mo 5. cap. 22. de Profeßione Quæs. 10. Fr. Anto-
nius â Spiritu Sancto in Directorio Regularium
Tract. 3. Disp. 3. num. 167. qui nu. 165. & 166.<marginalia>Negantium|fundamen-|tum ex Ro-|mana praxi.</marginalia>
pro sententia præcedenti steterat, quem tamen
iam non habere locum ingenuè protestatur, id
quod & alij pariter potestati ex ijs, qui illam
fuerant amplexati. Et Caramuel quidem Tomo 2.<marginalia>D. Caram.</marginalia>
Theologiæ Regularis nu. 3569. à ratione discurrens<-P>@@

<-P>eamdem solidè & eruditè confirmat, circa pra-
xim autem secus decernit nu. 3572, sic locutus:
Ergo in tanto Theologorum dissensu, ne se Iudex ex-
ponat periculo, &, si altera pars ad Apostolicam Se-
dem appellet, contingat vt Iudices Romani, Bonaci-
næ, Valero, & Flammentio subscribant, debebit Re-
ligioso, qui suam fuisse nullam profeßionem conten-
dit, iubere, vt Rescriptum à Sede Apostolica impe-
tret, vi cuius poßit ad rationes suas allegandum ad-
mitti. Sic feci Anno 1652. in caussa cuiusdam Car-
melitæ Pragensis; qui postquàm multis annis in Re-
ligione quietè vixerat Prior & Magister Nouitiorum
fuerat, occ&#x0153;pit iugum fastidire, & se non esse vali-
dè professum clamare: quem ad Tribunal nolui ad-
mittere, quamdiu Rescriptum Apostolicum non im-
petrauit. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1182.</absatz-nummer> Audiendi & alij. D. Barbosa citato nu.<marginalia>D. Barbosa</marginalia>
9. sic ait: Sed hodie vt quis poßit audiri post quin-
quennium adit Romæ Sacram Congregationem Con-
cilij Tridentini, seu alteram Regularium negotijs
præpositam, quæ priùs cognitis saltim summariè nul-
litatibus deducendis, & iusto impedimento non re-
clamandi intra quinquennium restitutionem illius
concedere solet, & ita non semel fieri vidi, quod in-
sinuarunt Portel. d. nu. 45. Vers. Circa quod, &
Hieronymus Rodericus d. Resol. 101. num. 71.
Niger Cyriacus Controuers. forens. Tomo 2. Con-
trouer. 371. nu. 37. Nouarius in Lucerna Regular.
Verb. Profeßio nu. 31. pag. 216. Hæc ille, & illi.
Lezana Tomo 4. Verb. Profeßio Regularis nu. 21.
ita scribit: Vide tamen circa hoc aliquas Declara-
tiones Sacræ Congregationis, quas referunt Barbosa
in prædictum loc&#x0169; Concilij, & Sanctarellus supra. At-
tende etiam ad praxim & Stylum Curiæ, qui talis est,
vt quoties elapso quinquennio quis vult dicere de nul-
litate, adit Pontificem, vel Sacram Eminentißimo-
rum Cardinalium Congregationem, & allegato iusto
impedimento &c. Cardinalis Lugo in Responsis<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
moralibus Dub. 16. nu. 2. de Moniali quadam dis-
serens sic habet: Obtenta priùs à Summo Pontifice
licentia reclamandi post quinquennium, reclamauit
contra valorem professionis propter metum. Sic ille.
Portel Tomo 2. casu 14. in Responsione ad 1. nu. 5.<marginalia>Portel.</marginalia>
ita scribit: Vltimò aduerto hodie in hoc regno in
praxi positum esse, vt nullus Ordinarius audiat ali-
quem reclamantem post quinquennium, nisi priùs ob-
tento Rescripto Papæ. Et ratio clara id suadet, nam
in dubio parendum est legi, neque in dubio licitum
est operari contra legem &c. Eum secutus Fr. An-<marginalia>Fr. Anton.|à Spiritu S.</marginalia>
tonius à Spiritu Sancto cit. nu. 167. sic loquitur:
Credo tamen cum eodem Portel hodie in praxi esse,
quòd vt possint audiri post quinquennium elapsum,
debent impetrare Rescriptum à Papa, & quòd sine
hoc Prælatus Regularis nec Episcopus non possunt au-
dire. Vide Portel suprà. scilicet Tomo 1. Verb.
Professio nu. 44. Pro quo & facit Decretum Vr-
ni VIII. adductum à Peyrinis in Formulario Præ-
latorum Regularium cap. 20. §. 2. aut Vers. & pro
quo etiam Diana. Pro quo & Diana Parte 3.
Tractat. 2. Resol. 62. cum Hieronymo Rodri-
guez.</P>
<P>  <absatz-nummer>1183.</absatz-nummer> Ex quibus euidens apparet posse Or-<marginalia>Iudices posse|iuxta sen-|tentiam pra-|dictam re-|clamantem|non audire.</marginalia>
dinarium non audire reclamantem post quin-
quennium, sicut & Superiorem eius, & quoli-
bet ex illis nolente cessabit iudicium, vel potiùs
non erit ingressus ad illud: nullus enim ex iudi-
cibus alium compellere potest. Vt autem locus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0429.jpg/>
@@1@<SE429>414 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>appellationi non sit, nihil iudicialiter decernen-
dum: sed habita extra iudiciali notitia, quæ in
his caussis obuia est, & de qua Superior potest
Ordinarium reddere certiorem; petitio recla-
mantis repellenda, & admonendus non futurum
illi locum, donec Rescriptum à Sede Apostolica
fuerit impetratum. Quemadmodùm excommu-
nicati per se agere volentis petitio repellenda est,
neque de repulsa testimonium à Notario redden-
dum, quia nullius roboris est, neque potest lega-
lem aliquem effectum habere. Et hunc agendi
modum à se obseruatum non obscurè significa-
uit D. Caramuel verbis illis: Quem ad Tribunal
nolui admittere &c. ad nullum inquam actum iu-
dicialem, ex quo sumi posset fundamentum ap-
pellationis. Et hoc quidem independenter à Su-
periore, qui fortè aliter arbitratus, vnde illius
mentio nulla.</P>
<P>  <absatz-nummer>1184.</absatz-nummer> Hinc mirari iuuat declaratum à Regio<marginalia>Regiæ Au-|dientiæ de-|claratio pro|violentia|non admit-|tenda.</marginalia>
Indicæ Cancellariæ Prætorio, ad quod per vio-
lentiæ viam recursum est, Ordinarium vim fe-
cisse eo quòd reclamantem post quinquennium
audire penitus detrectarit. Quo modò enim viri
tanti sibi persuadere potuerunt adeò iuridicè &
prudenter, ac iuxta receptam praxim proceden-
tem, vim facere potuisse? Neque enim dici po-
test sententiam oppositam esse probabilem, &
eam sic iudicantes amplexos, ac iuxta ipsam iu-
dicasse. Licet enim id demus: cùm tamen Iudi-
ces nullitatis eam, quam diximus, sint secuti sen-
tentiam, omnibus bonis qualitatibus commenda-
tam, & maximè Canonici textus litteræ conso-
nam, non est probabile posse illam in iudicando
prohiberi, & violentiam facere eos, qui iuxta
illam procedunt. Sicut violentiam non faciunt
ipsi Regij iudices quando iuxta sententias simi-
les suum moderantur arbitrium. Et quidem Do-
ctores, quos vidimus, dum ita locuti euidenter
protestati sic esse à Iudicibus nullitatis proce-
dendum, minimè scilicet reclamantibus auditis.
Ergo absolutè id possunt, immò & iuxta illos,
etiam debent. Non est ergo in laicali quocum-
que tribunali potestas ad vsum illius prohiben-
dum: alioqui sententia dicta practicè non erit
probabilis, cùm à laicali prohiberi possit potesta-
te: licet per modum declarationis sit, quæ quo-
ad effectum impediendi eamdem habet effica-
ciam, ac si à iudice potestatiuè agente dimana-
ret. Et vt declarationis vim haberet, veritati de-
beret esse conformis; cùm tamen minimè ve-
rum sit violentiam facere Iudices, de quibus agi-
mus, dum legali omni seruata æquitate proce-
dunt. Agnouit veritatem hanc doctissimus &
pijssimus Indiarum Pharus D. Ioannes Solorza-<marginalia>Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
nus Tomo 2. de Indiarum Iure lib. 4. cap. 3. dum
iuxta leges & Doctores, quos congerit, modum
huiusmodi cognitionis exequitur nu. 35. sic di-
cens: & constito de iniustitia, vel notoria vexatione
quam faciunt (iudices Ecclesiastici) rectè ad op-
pressorum defensionem partes suas interponere pos-
sunt &c. Viderint ij, quibuscum agimus, videant
& alij, an præfata doctrina casui præsenti possit
applicari. Vbi & audiendus Illustrissimus Couar-<marginalia>Illustriss.|Couarrub.</marginalia>
rubias Cap. 33. Practicar. quæstion. nu. 3. Vers.
Nec Regij Consiliarij: vbi finem talis recursus esse
affirmat, Vt tollatur vis illa, quæ à iudice Ecclesia-
stico iniustissimè fit. Vbi non quamlibet vexatio-<-P>@@

<-P>nem sufficere indicat, sed iniustissimam; aliquæ
enim, etiamsi non nihil iniustitiæ habere vi-
deantur, tolerandæ sunt, & Ecclesiasticorum iu-
dicum conscientijs relinquendæ: sicut multa hu-
iusmodi in laicis tolerari accidit, dum alij ab alijs
frequentia incommoda patiuntur. Atqui in casu
nostro neque iniustitiæ vmbra, quandoquidem
quod à Iudicibus actum, non solum iustum, sed
iustissimum à doctissimis Seriptoribus, ipsa ma-
nifestè suffragante ratione, reputatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1185.</absatz-nummer> Vbi reclamanti vt iuri possit consu-<marginalia>Iuri recla-|mantium|non obsisti.</marginalia>
lere suo, si quod habeat, quod vt plurimùm est
nullum; minimè via præcluditur, cùm possit
Pontificium impetrare rescriptum: quod si ne-
getur, argumento est nullitatis caussas neuti-
quam approbatas. Nec dici potest recursum ad
Pontificem esse difficilem multis, præsertim in
Indijs. Id enim ampliorem potestatem Regijs
Prætorijs non tribuit, vt circa Ecclesiastica se
specialiùs intromittant: & pro speciali præroga-
tiua confertur vt id possint, quod Regijs est Can-
cellarijs in Hispania concessum, vt videre est
apud D. Solorzanum citato in loco. Difficultas er-
go peraccidens se habet, quæ occurrere vbique
potest, neque à Doctoribus propter illam laica-
lem ampliandam reputant potestatem; sicut ne-
que in multis alijs moderamen Ecclesiæ, & gra-
uissimarum obligationum onera licet variare. Et
quidem si difficultatis ratio aliquod potest circa
hoc habere momentum, ad Episcopos potiùs,
quàm ad laicos iudices ea consideratio spectat:
cùm sit multorum sententia, de qua Nos aliàs,
posse illos ob rationem dictam dispensare in mul-
tis ad Sedem Apostolicam reseruatis, Cumque in
casu præsenti nihil tale attentare velint, id quod
illis proprium est, nec tamen pro re nata conue-
niens iudicant, non debet à laica potestate sup-
pleri, neque adhiberi compulsio, vt videtur ma-
nifestum. Certè si quis dispensationem voti ab<marginalia>A simili|vrgetur.</marginalia>
Episcopo peteret, quam ratione difficultatis ad-
eundi Pontificem verosimile est posse concede-
re, quod tamen ille renueret; non posset sic pe-
tens Regium Prætorium adire & violentiam se
pati proclamare, repellendus proculdubio, sicut
& in nostro casu repelli dignissimus, vbi & ratio
similis, ni velimus meridiano cespitare in lumi-
ne, cum lapsus formidandi periculo, & multo-
rum scandalo, dum vident in negotijs istis eorum
solicitudines præualere, à quibus sperari aliquid
potest, per quod iudicum solet manualis puritas
deturpari. Et vt reuera ita non sit, esse tamen vi-
detur, ex quo & damnum idem, tam enim po-
test malum offendere, quam eius species: Vnde<marginalia>1. Thessal. 5.|v. 22.</marginalia>
Apostolus 1. Thessal. 5. v. 22. Ab omni specie ma-
la abstinete vos. Vel vt iuxta Græca legunt multi.
Ab omni specie mali. Quod quidem Iudicibus
præsertim accurandum, cùm magis sint oculis
subditorum obnoxij, ad infensa iudicia procli-
uium, etiam quando species non malæ aut mali,
sed huius vmbræ leuissimæ, & quandoque nul-
læ, ob parum beneuolam ergo ipsos voluntatem.
Pro quo hæc satis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0430.jpg/>
@@1@<SE430>Circa iudicium nullitatis in Profeßione. 415
<duolan 2><Z><A+1>§. XII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>An si professionis substantialis defectus sit
notus Prælatis, possint liberum dimit-
tere etiam non reclamantem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1186.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Otest id accidere, vel quia impedi-<marginalia>Sententiæ|fauentes.</marginalia>
mentum deprehensum est, quod iuxta
specialia Religionis iura valorem professionis
impedit; aut quia iuxta ius commune defectus
interuenit, vt qui a Concilio Tridentino suo in
Decreto, de quo n. 1147. referuntur, vis scili-
cet aut metus, non requisita ætas, & similes, vt
ibidem dicitur. Et quoad primum receptissima
sententia est id esse licitum, quam tenent addu-
cti à Lezana Tomo 1. cap. 2. num. 36. & 37. & præ-
tereà Fr. Antonius à Spiritu Sancto in Directorio
Regularium Tract. 3. Disput. 3. nu. 173. & 174. &
175. Quorum ratio est Decretum Concilij in
præsumptione fundari ratificatæ professionis,
quando de quinquennio agitur: id quod locum
habere nequit stante impedimento dirimente.
Ante quinquennium autem ea reddi potest,
quia Ordinarium adire est superuacaneum; cùm
enim certum sit perpetuo impedimento iuxta
Religionis statuta laborare, sententia in fauorem
Religionis proculdubio ferenda. Ad quid ergo
per ambages ambulandum, vbi facilis & breuis
via litigaturis occurrit? Hinc ex citatis multi
generalius pronuntiant dicentes, qualecumque
sit impedimentum, si id Prælati certò sciant, nec
sic professus obsistat, posse sine recursu ad Ordi-
narium dimitti. Sic Illustrissimus Caramuel
Tomo 2. Theologiæ Religiosæ nu. 3582. vbi & sin-<marginalia>D. Caram.</marginalia>
gularem satis sententiam tenet, nomine scilicet
Ordinarij non Episcopum aut eius Vicarium, sed
proprium Prælatum intelligi: Episcopus enim
Ordinarius suorum est, Religiosorum autem eo-
rum Abbas; quod quidem dubito an sit multis
placiturum. Eamdem in praxi secutus R. P. Mu-
tius Vitellescus, vt refert Cardinalis Lugo lib. 4.<marginalia>Cardina li|Lugo.</marginalia>
Consilior. moral. Dub. 15. in fine ita scribens: Scio
aliquem post profeßionem in Societate egisse in iudi-
cio de eius nullitate, eo prætextu quòd anteà ad ho-
ram alterius Religionis habitum assumpserat. Sed
certè Societas non probauit, nec confessa fuit profes-
sionis nullitatem: Sed vt se ab inuito & litigante
expediret, P. Mutius Vitelleschus, tunc nouus Gene-
ralis litteris publicis eum à Societate expulit: quibus
quidem expulsionis litteris ipse contendebat se non
indigere, quippe qui numquam valide professus fuis-
set. Sed Societas sibi satis consuluisse putauit, eum,
quamuis professus esset, iustis de caußis expellendo,
ipse de reliquo suæ conscientiæ consuleret, & videret
an merus sæcularis, an verus Religiosus expulsus es-
set. Hæc ille; ex quibus constat iudicium de
nullitate minimè apud Ordinarium fuisse pera-
ctum, sed apud solos Societatis superiores; aliàs
etenim non ita fuisset à Societate dimissus. Id
quod ex eo etiam conuincitur, quod idem scrip-
tor affirmat, sic statim scribens: Petijt quidem
posteà ille à Nuncio Apostolico declarari merus sæ-
cularis, atque adeò capax beneficiorum sæcularium.
Non ergo coràm iudice alio caussa fuerat agita-
ta. Et P. Generalis, qui sub dubio de nullitate sic<-P>@@

<-P>egit, si illa esset certa propter dictum impedi-
mentum, quod in Societate est dirimens, meliùs
peregisset: In qua adeò graui & notabili reso-
lutione certum est grauium & sapientium viro-
rum Consilium adhibitum, licet esset etiam &
ille doctissimus, non enim aliter Generales So-
cietatis agere consuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1187.</absatz-nummer> Sed sunt qui secus sentiant & affirment<marginalia>Sententia|opposita &|illius funda-|menta.</marginalia>
semper in dîmissione ob cognitam nullitatem ser-
uandam esse formam à Concilio sine vlla excep-
tione præscriptam: & in praxi ita seruandum
concludit Lezana citato Cap. 2. nu. 53. ob Decla-
rationes S. Congregationis Cardinalium Conci-
lij Tridentini, quas ab eius Secretario acceperat
ex die 16. Februarij 1617. & 15. Nouemb. 1653.
& hæc vltima in proprijs terminis impedimenti
dirimentis loquitur, cùm prior tantùm de inua-
lidè professo: agitur enim in illa de Religioso
Carmelita Discalciato, illegitimo tamen, quod
impedimentum in illa inter alia recensetur Part.
2. Statutor. cap. 5. §. 2. & videtur quidem diri-
mens, cùm sic §. seq. dicatur: Statim ac scietur,<marginalia>Constitutio|PP. Discal-|ciatorum|Carmeli.</marginalia>
expellatur, etiamsi profeßionem emiserit. Congre-
gationis quippe animus est eos, qui prædictos defectus
patiuntur & celant, ad professionem non recipere.
Sic ibi. Congregationis autem postrema verba
sunt: Ideòque sententiam cum processu super dimis-
sione & eiectione fratris Caroli Maria à Iesu ab ipsis<marginalia>Congregatio|Concilij|Trident.</marginalia>
Regularibus latam minimè sustineri. Sic ibi. Vnde
Lezana sic scribit: Idcircò colla submittenda, &
obediendum Sacro Senatui purpuratorum Patrum,<marginalia>Lezana.</marginalia>
ac dicendum eam sententiam à prædictis Auctoribus,
& à me propugnatam in praxi non sequendam, sed
iuxta mentem Congregationis censendum & scri-
bendum. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1188.</absatz-nummer> Sed his non obstantibus probabilitas<marginalia>Probabilem|esse senten-|tiam affir-|mantem pro|quo plures|rationes.</marginalia>
contrariæ positionis non videtur abrogata. 1. quia
declaratio posterior de solis PP. Teresianis pro-
cedit, vnde ad alios non debet extendi, ex com-
muni regula aliàs à Nobis adducta, quod specia-
liter acta circa aliquos non debent in argumen-
tum adduci, ex qua Lezana ipse Consulto 40.
n. 50. & seqq. Probat id, quod est Cardinali Gi-
ennensi concessum minimè fauorabile Religio-
nibus, ad alios non debere extendi Prælatos. 2.
Quia licet Declaratio prior vniuersalior sit, de
impedimentis perpetuis in speciali non procedit,
pro quibus est peculiaris ratio; & cùm de illis
Doctores diuersimodè loquantur, si de illis de-
cernere voluisset Congregatio, ea dubio procul
expressisset. 3. Lezana ipse Tomo 2. Verb. Profeßio<marginalia>Lezana.</marginalia>
Regularis nu. 23. ita scribit: Consequenter enim,
& satis probabiliter supponant (PP. Lessius, Lay-
man, & alij ab eo præcitati) quòd si nolit sponta-
neè ratificare professionem inualidam, poßit intra
quinquennium auctoritate propria dimittere habi-
tum, fugere è Religione, & ducere vxorem; secluso
tamen scandalo, vel alijs circumstantijs extrinsecis:
immò verò Prælatum id scientem posse illum occultè
dimittere. Et inferius. Idem quoque videtur dicen-
dum etiam post expletum quinquennium &c. Et
hæc quidem post Declarationes dictas, vt con-
stabit lustranti dicti Auctoris editiones. 4. Quia
multi scriptores ab illo adducti, sicut & alij a
Nobis, vt vidimus, censuerunt, post Declaratio-
nes præfatas similiter scribentes, & præsertim
post priorem illam anni 1617. Tandem Decla-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0431.jpg/>
@@1@<SE431>416 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>ratio Gregorij XIII. de qua 1149. maioris vi-
detur esse momenti circa non audiendos post
quinquennium: & licet eam citent Auctores
aliqui, nihil ratione illius à contraria assertione
mouentur, quia non videtur sufficienter promul-
gata, licet Valerus multùm eidem detulerit apud
Dianam Parte 3. Tract. 2. Resolut. 62. quem ne-
que illa deterruit. Atqui Declarationes dictæ
lucem maiorem non habent: ergo non tollunt
sententiæ adeò probabili, eam, qua gaudet, pos-
sessionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1189.</absatz-nummer> Poterunt ergo Prælati Regulares eos<marginalia>Dimissio|qualiter per|agenda. Et|quid quando|dubium.</marginalia>
dimittere, quos certò cognouerint inualidè pro-
fessos, præsertim ob impedimentum dirimens
iuxta statuta Religionis. Vbi autem litigio lo-
cus esse potest, quod & circa impedimenta diri-
mentia accidere potest, vt videtur accidisse in
casu, de quo Declaratio, de qua nuper, stante
pro vtraque parte ratione dubitandi, ad dimissio-
nem procedi nequit, præsertim Professo mini-
mè reclamante, quia in dubio melior est conditio
possidentis: in casu autem tali & Religio possi-
det, & pariter dubius Professus. Et idem erit
etiamsi ille reclamauerit, ob eamdem rationem.
Neque argui potest ex facto, de quo nu. 1186.<marginalia>Circa ca-|sum dimissi|à Societate.</marginalia>
quia pro illo ratio aliqua valde vrgens potuit oc-
currere, propter quam etiam validè professus
potuit expelli, vt aliquando etiam euenit, ob vi-
tandum scilicet grauissimum scandalum; neque
enim casus iste est, de quo Concilij dispositio
procedit: non enim dimittitur liber penitus ab
obligatione Religiosæ professionis, si reuera va-
lidè illam emisit; sed suæ id conscientiæ relinqui-
tur, vnde ad sæcularia beneficia minimè capax
reputabitur. Potest etiam dubium esse probabile,<marginalia>Quid cùm|sententia est|probabilis.</marginalia>
ratione formidinis, quam probabilis assensus ad-
mittit, & tunc Superiorem posse non professum
declarare, affirmat Caramuel suprà nu. 3580. sed
non teneri, quia vsus opinionis probabilis est vo-
luntarius. Addit tamen non posse inuita com-
munitate, quæ Professi habet possessionem. Sed
id profectò erit vbi in receptione habet Com-
munitas iura suffragij, secus in alijs, in qui-
bus est Monarchica gubernatio, vt in Socie-
tate.</P>
<P>  <absatz-nummer>1190.</absatz-nummer> In quo euentu, si taliter dimisso oppo-<marginalia>Pro eodem|casu pecu-|liaris discus-|sa difficul-|tas.</marginalia>
natur professio Beneficium aliquod ambienti, &
ille se non professum excipiat authentico testi-
monio dimissionis: & insuper obijciatur dimis-
sionem fuisse nullam, quia in ea non est statuta
à Concilio forma seruata: quid tunc præstan-
dum? non enim videtur coram Ordinario & Su-
periore iterandum iudicium, quia iam Superior,
& in eo Religio suffragium suum manifestauit,
ex quo habetur recusatus. Quid ergo tunc fa-
ciendum? Videtur equidem iudicium ad Ordi-
narium spectare, quia Religio quidquid ad se
spectare poterat manu misit, & tacitè in illum
transferre, iuxta dicta nu. 1171. Sed quid si Or-
dinarius sententiam pro valore ferat professio-
nis, & à iudice appellationis confirmetur? Tene-
bitur equidem regulariter loquendo ad ipsam re-
ducem admittere. Si autem præter probabilem
assensum nullitatis, aliæ dimissionis interuenere
caussæ, suæ poterit tranquillitati consulere non
admittens futurum meliorem, donec talem expe-
riatur. Neque in hoc casu Decretum Vrbani<-P>@@

<-P>VIII. circa dimittendos adstringit, vt annus de-<marginalia>Quid circa|Decretum|Vrbani|Octaui pro-|cijciendis,</marginalia>
beat carcerationis præcedere &c. Siquidem de
validè professis procedit, non de illis, qui ob de-
fectum valoris emissæ professionis eijciuntur, li-
cet cum probabili tantùm talis defectus assensu:
qui si redeant, nec admittantur, non dicuntur
eijci tunc aut dimitti, sed non admitti, aliud est
enim eijci, & aliud non admitti, iuxta Ouidia-
num illud etiam iuribus honoratum:</P>
<shi>Turpius eijcitur, quàm non admittitur hospes.</shi><marginalia>Ouidius.</marginalia>
<P>Cap. Quemadmodum §. Alioquin de iure iurando.
Cap. Ad vestras de donat. inter Vir. & vxor. &
cùm lex sit adeò p&#x0153;nalis, ad benigniorem est in-
tellectum arcessenda. Et rarissimum quidem erit
vt sic dimissi sententiam non habeant Religionis
sententiæ conformem, vnde parùm poterunt
negotij facescere, suæ noxialis libertatis plures
habituri fautores.</P>
<Z><A+1>§. XIII.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Contra reclamaturos an poßit in Religio-
nibus remedium prouideri, & quale
illud.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1191.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Cio in aliquibus grauissimas esse p&#x0153;-<marginalia>Circa sta-|tutum p&#x0153;-|nale contra|reclamantes|victos in|lite.</marginalia>
nas constitutas eis, qui ex caussis friuo-
lis reclamauerint, quas tales fuisse sententia
contra eos lata declarabit. Circa quod non desunt
qui minùs id conueniens arbitrentur, qui enim
sic victi in litigio fuerint, quod facilè ante sen-
tentiam subodorari poterunt in desperationis ba-
ruthrum non dubitabunt se agere præcipites, fu-
gam, malorum extremum, arrepturi. Qui enim
ante sententiam sub obseruantię iugo, vti impor-
tabili ipsis gemiscebant, quid facient grauissimis
p&#x0153;nis additis, quibus illud maiorem est grauita-
tem, & ideò intolerabiliorem, habiturum. Cùm
& accidere possit caussas ab aliquibus propositas
esse probabiles, & ijs non obstantibus pro valore
professionis sententiam pronuntiari. Vbi exag-
gerari p&#x0153;nas neque charitatis, neque iustitiæ,
neque Religiosæ moderationis leges patiuntur.
In quo & malum aliud, & satis quidem formida-
bile, licet non adeò infrequens, timeri potest, ex
periuriorum accumulatione: ex timore siqui-
dem p&#x0153;narum, si vincantur in lite, testes falsis-
simi conquirentur, qui falsa ducti specie pietatis
pro reclamante deponant. Cùm enim p&#x0153;nis hu-
iusmodi non extantibus tales mendaciorum in-
ueniantur artifices, quid officioso illo respectu
fiet p&#x0153;nas depellendi à misero litigante dolorem
super dolorem addituras? Spatio annorum non
plurium in Religione quadam triginta quatuor
nullitate professionis probata ad sæculum redie-
rant; sic mihi referente grauissimo ex illa, non
sine ingenti dolore, Magistro: post quos & alij.
Et quis credat in tanta testium multitudine ha-
bitam semper reuerentiam veritati, & contra
Religionem ipsam religionis iura non temera-
ta periurijs cumulatis? Est ergo res ista con-
sideratione dignissima, quod ipsi viderint, ad
quos spectat inspectio, nec me iudice corri-
gendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1192.</absatz-nummer> Posse tamen fieri statutum in Reli-<marginalia>Non p&#x0153;nale|conueniens</marginalia>
gione, quo molestis litibus ex reclamationibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0432.jpg/>
@@1@<SE432>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 417
<duolan 2><-P>emergentibus occurratur, affirmat & probat Bor-<marginalia>comproba-|tur, iura-|mento ad-|dito.</marginalia>
donus Tomo 3. Resol. 69. Quæs. 26. nu. 43. & To-
mo 5. cap. 22. num. 36. si videlicet statuatur vt
professurus sic dicat: Ego N. sciens & volens iuro
me non contrauenturum meæ profeßioni, etiamsi de-<marginalia>Illius for-|ma.</marginalia>
inceps venero in cognitionem nullitatis eius ex qua-
cumque caussa, quia nunc pro tunc ratifico illam,
& volo valere. Simile quid in Societate nostra dis-
positum, sic ad Prouincias scribente R. P. Gos-
vvino Nickel, vt scilicet professus iuret se non
exclamasse contra professionem, neque tali ex-
clamatione contra illam vsurum. Et de conue-
nientia statuti huiusmodi dubitari nequit, vt benè
citatus Scriptor ostendit. Sicut enim contractus
firmari iuramento possunt, sic contrahentibus
pro firmitate solicitis: ita & in contractu fieri
potest, quem in professione inter professum &
Religionem constat celebrari. Et procedit so-
lùm quando valori id obstare contigerit, quod
potest ratificatione sanari; si enim impedimen-
tum substantiale sit, nihil tunc roboris adijcit iu-
ramentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1193.</absatz-nummer> Illud tamen obijci potest, non vi-<marginalia>Quid obsta-|re videatur,|ex adhibita|exclamatio-|ne.</marginalia>
deri hoc pacto id penitus obtineri posse, quod
præfata cautione prætenditur; non obstan-
te siquidem iuramento posse fieri exclamatio-
nem, quæ iuramentum elidat, si quis ita pro-
testetur, non esse voluntatis suæ profiteri co-
ràm Deo, licet iuret, vt sibi in Religione iu-
bebitur. Et quidem in iuramenti forma adducta
tantùm versatur iuramentum circa nullitatem,
quæ post emissam professionem potest in professi
venire notitiam: vnde casum exclamationis non
complectitur, ratione cuius notissima est nulli-
tas eius in fieri, & in facto esse, vt Philosophi
loquuntur. Quòd autem neque iuramentum
obstet in eo, qui illam negat, aut eius vsum, ex
eo ostenditur, quòd cum illo potest stare non
profitendi voluntas, cuius defectus est substan-
tialis, nec potest iuramento suppleri, quidquid
de periurio sit; quamuis & hoc excusari possit
amphibologica restrictione, licita cùm pro illa
adest caussa rationabilis, quam potest sic professus
opinari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1194.</absatz-nummer> O quàm est artificiosa malitia! quàm<marginalia>Obiectio de|pulsa cum|doctrina|vtili.</marginalia>
humanæ prouidentiæ limitatum imperium!
quàm humanarum legum sæpè imbecilla præ-
uentio! Vbi lata lex, ibi & agnata fraudulenta
depulsio obligationis. Nihilominùs in casu no-
stro veritas triumphabit. In iuramento illo, de
quo præfatus scriptor, compelli professus potest
ad illius impletionem; licet enim exclamauerit,
iuramentum supra exclamationem cadit, vt illa
ipsi non prosit, sed ratificare debeat professio-
nem; tendit enim illud ad ipsius firmitatem, quo-
ties in cognitionem venerit nullitatis; cognos-
cit autem dum eam emittit; & est casus magis
vrgens, quia si posteà tenebitur, multò magis
statim, cùm supponatur validam emittere profes-
sionem, & proptereà vti de re certa, non amplior
facta declaratio, sitque de eo ratio omnino ea-
dem, aut potior. Et quidem ante professionem
cognoscit se inualidam esse facturum: in ipsa
emissione, se inualidam facere: post emissam au-
tem, se emisisse, quæ sunt diuersæ cognitiones,
& nisi post emissam, nequit venire in cognitio-
nem iam præcedentis nullitatis, vnde verificatur<-P>@@

<-P>tunc venire in nullitatis cognitionem: ex quo
& fit ad ratificationem obligari, quia ex nunc
pro tunc; tunc quidem cùm nullitatem præces-
sisse cognoscit. Talis siquidem est Religionis
mens, quæ aliàs eludi facilè potuisset. Excla-
matio ergo facit vt professio nulla sit, sed obli-
gationem ratificationis non tollit, quæ supponi-
tur statim adhibita iuxta iuramenti formam &
vim, quam habet, vnde aliter asserenti creden-
dum non est, sicut non creditur asserenti se non
habuisse profitendi intentionem etiam iurato, vt
communiter docent scriptores, & videri potest
apud P. Thomam Sancium lib. 3. de Matrim. Disp.
15. n. 12. quem allegant alij.</P>
<P>  <absatz-nummer>1195.</absatz-nummer> Iam quod ad exclamationem attinet<marginalia>Vrgetur vl-|terius contra|exclamatio-|nem.</marginalia>
in Professis Societatis idem videtur clarum; quia
sic iurans, licet verè non profiteatur, non potest
tamen exclamatione iuuari, quia ad hoc est iu-
ramentum emissum, vt non possit illi iuramen-
tum prodesse. Neque allegari restrictio illa men-<marginalia>Vide P.|Sancium|lib. 7. de|Matrim.|Disp. 37. n.|39. vbi|illud, Se-|cundùm|omnes.</marginalia>
talis potest, quia de contractu agitur, in quo for-
mæ verborum standum ex parte iurantis, vt pars
alia contrahens non sit deterioris conditionis, in
qua fictio nulla interuenire potest circa profi-
tentis admissionem. Et hæc est generalis doctri-
na circa contractus, vt ficta promissio & confir-
matio sic iurantem non releuet, quo minùs in
foro externo agi contra illum possit, & perinde
fe habeat ac si animo sincero iurasset: & idem est
de amphibologica restrictione, quia & in ea suus
est dolus & fictio, & damnum idem respectu
compartis in celebratione contractus. Pro quo
videri potest P. Lessius l. 2. de iust. & iur. cap. 42.
n. 45. & P. Palaus Tomo 3. Disput. 2. de Iuramen-
to Puncto 2. nu. 4. communem doctrinam pro-
ponentes. Nec obstare protestatio potest circa
modum iurandi, etiamsi probari possit, quia illa
dolum & fictionem in ipsa professione non tol-
lit, vnde qui de hoc agunt, cautionis illius, vti
friuolæ, ad effectum, neutiquàm meminerunt:
licet aliàs prodesse forsan possit ne ita iurent vt
reus periurij puniatur. Prætereà omnes qui te-
nent licitum esse cum amphibologica restrictio-
ne iurare, limitationem illam addunt; Seclusa in-<marginalia>Cirea iura-|mentum|amphibo-|logicum.</marginalia>
iustitia, aut extrinseca alia caussa, vt videri potest
apud Leandrum Tomo 7. Tract. 1. de Iuramento.
Disput. 45. Quæst. 11. & 12. Ex quo infertur in
nostro casu absurdum talem modum iurandi fu-
turum, cùm in eo iustitiæ læsio manifesta sit ex
claudicatione contractus, & aliæ concurrant
caussæ, propter quas veniat penitus improban-
dus. Idem autem erit etiamsi amphibologia nul-
la in verbis, sed verba sine animo iurandi profe-
rantur, quo euentu communis sententia est nul-
lam contrahi obligationem, vt videri apud cita-
tum scriptorem potest Disput. 44. Sect. 8. quia
eadem est prorsus ratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1196.</absatz-nummer> Neque fit satis si dicatur modum præ-<marginalia>Euasio de-|pulsa ex|eaussis, quæ|possunt mo-|dos iurandi|præfatos iu-|stificare.</marginalia>
dictum iurandi esse licitum, quando pro illo sub-
est ratio aliqua: necessitas inquam, aut vtilitas
corporis, honoris, aut rerum familiarium, vt cum
P. Sancio lib. 3. in Decalogum cap. 3. nu. 19. plures
Doctores affirmant: quod equidem casui vide-
tur præsenti quadrare. Sed verò non quadrat,
quia quod ad vtilitatem attinet, maior profectò
vtilitas reclamanti accrescet ex perseuerantia in
Religione, in qua obseruantia viget. Et licet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0433.jpg/>
@@1@<SE433>418 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>quoad corpus commodi aliquid amplioris sperari
in sæculo possit, id equidem respectu animæ mi-
nùs est vtilo, cùm constet Religiosa instituta id
sanctè, fructuosè, & laudabiliter profiteri, vt in-
commoda aliqua, quibus atteratur corpus, ob ve-
getationem spiritus à sæculo recedentes patian-
tur. Quod verò ad honorem spectat euidentius
est, quandoquidem reclamantes huiusmodi vel
sola exitus molitione inhonori redduntur; futu-
ri, si obtineant, mundi fabulæ, & vt castrorum
Christi desertores omnium digitis demonstrandi.
De rebus familiaribus dubium nullum, in qua-
rum derelictione Christiana magna ex parte,
iuxta Christi Domini doctrinam, constituta per-
fectio: Si vis perfectus esse, vade, vende quæ habes<marginalia>Matth. 19.|21.</marginalia>
&c. Matth. 19. v. 21. & quæ huic possit vtili-
tas comparari? Iam quod ad necessitatem atti-
net, nihil certè confingi potest, ex quo possit
eius veritas demonstrari, & ad vtilitatem potiùs,
si quid obtendi possit, reuocandum, de qua iam
dictum. Neque enim periclitatur vita, pro qua si
necessarium aliquid, potest in Religione succur-
ri; neque æterna salus, cùm in Ordine potiùs ad
illam consequendam fuga valde conferat sæculi,
& opportuna præsidia quæ Religiosos intra can-
cellos abundant. Deinde quia rationes aliquæ
occurrere possunt, propter quas possit Professi<marginalia>Concludens|ratio.</marginalia>
animus vacillare, iuramenti remedium adhibe-
tur, qualescumque illæ sint, quibuscum tamen
possit ratificatio consistere professionis. Non
enim pro irrationabilibus tantùm & apertè ab-
surdis remedium tale prouisum, quod equidem
pro illis minimè erat necessarium: quæ enim ta-
les essent, non fore admittendas satis erat mani-
festum. Vnde & in iuramento illo, de quo num.
1192. ipsa comperta professionis nullitas com-
prehensa: Etiamsi deinceps venero in cognitionem
nullitatis. Vt ex eo etiam firmari possit, quod
circa exclamationem in Societate est nostra con-
stitutum, quæ non minùs tranquillitati suæ stu-
duit ordinatione præfata consulere, & molestis-
simarum litium, turbulentiam præcauere. Qua
etiam de caussa prouidit circa votorum post bien-
nium firmitatem id, quod Decreto 22. Octauæ
generalis Cougregationis habetur, ne scilicet sub
discrimine opinionum, quantumlibet probabi-
lium linqueretur.</P>
<Z><A+1>§. XIV.
De Procuratore in caussa nullitatis
Professionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1197.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Vbitari potest an sufficiat, qui gene-<marginalia>Speciale pro|nullitatu|caussa man-|datum vnde|videatur|ostendi.</marginalia>
rale habet, vel sit necessarium pro eo
mandatum speciale. Et videtur ita absolutè di-
cendum, quia matrimonium & professio æqui-
parantur: ad illud autem requiritur speciale man-
datum, vt diximus num. 722. Iuxta dccisionem
Cap. finalis de Procurat. in 6. Idem autem esse de
Professione, licet pro eo non extet Canonica de-
cisio, tenent communiter scriptores, vt videri
potest apud P. Pellizarium Tomo 1. Tract. 3. cap. 1.
nu. 29. Illos referentem, vbi & ex Euerardo ar-
gumentum de matrimonio corporali ad spiritua-
le, supponendo talem esse professionem: quod<-P>@@

<-P>tamen non probatur: & licet in feminis sit illud
verissimum, vt patet ex consecratione Virginum,
quæ habetur in Romano Pontificali, quod &<marginalia>Matrimo-|nium spire-|tuale in Pre-|fessione.</marginalia>
de alijs suo etiam modo verum habeat, quæ &
sponsæ Christi sunt, vt probauimus in Epithala-
mio. Tit. n. 403. quibus & in Sacro Officio dici-
tur: Veni sponsa Christi &c. Quòd autem hoc &
viris congruat, non ita apparet. Nihilominùs &
id etiam à Nobis citato loco ostensum n. 405. vbi
& melliflua illa Bernardi vox: Cum metu & re-<marginalia>D. Bernar.</marginalia>
uerentia dico. Nos sumus. Sermone 5. in Dedicat.
Ecclesiæ. Non enim ad spiritualem nexum cor-
poreus sexus attenditur, sed anima æterno vincu-
lo Christo felicissimè maritata. Sic ergo ritè for-
mari argumentum potuit, vt scilicet professio
fieri per Procuratorem possit similibus seruatis
conditionibus, pro quibus tamen, vt dixi, Cano-
nica Sanctio nulla. Ex eo autem quòd in Ordine
ad contrahendum matrimonium speciale man-
datum requiratur, sicut & ad professionem, vi-
detur certum idem esse dicendum quoad diuor-
tium in illo, & nullitatem in ista, quia res per
eas, ex quibus nascuntur, caussas, pariter dissol-
uuntur. Cap. Omnis. 27. q. 7. Vnde ex huius-
modi defectu poterit processus in dictis caussis
formatus annullari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1198.</absatz-nummer> Sed verò adducta ratio non tantum<marginalia>Obiectio ex|eisdem caus-|sis dissolutio-|nis disiecta,|post conclu-|dentem dis-|cursum.</marginalia>
videtur habere momenti, vt propter illam ita sen-
tire debeamus. De contractione matrimonij ita
quidem dispositum à Iure, & de professione per
similitudinem pariter vsurpatum. Atqui circa
diuortium nihil tale in Iure, neque ita à Docto-
ribus constanter acceptum: ergo non est eadem
ratio, vnde neque transferendum ad professionis
nullitatem. Qui discursus videtur concludens.
Nec obstat quod de caussis dissolutionis opponi-
tur, quia regula illa sic generaliter prolata ne-
quit sustineri, quia in multis falsa comperitur;
matrimonium enim per easdem caussas, per quas
nascitur, nequit dissolui: & Religiosa professio
verè emissa similiter. Quando etiam plures caus-
sæ ad eumdem concurrunt effectum, vna defi-
ciente deficit, vt obseruatum à Cardinali Tuscho
Tomo 1. lit. C. conclus. 202. nu. 43. & in rebus
naturalibus quamplura exempla succurrunt caus-
sarum, per quasnequeunt effecta dissolui, cùm
in conseruatione minimè ab ipsis dependeant.
Regula ergo prædicta multas patitur exceptio-
nes, vt nihil de donationibus dicam, in quibus
fallax comperitur. Et de testamento, ad cuius
confectionem multi concurrunt, & à solo rum-
pitur testatore. Tantùm ergo videtur habere
verum in ijs, quæ à sola hominum pendent vo-
luntate in fieri & conseruari, & in nonnullis, quæ
vt dissoluantur, similem caussarum concursum
ex iuris dispositione requirunt. Vbi de illis, quæ
accidentariè admouentur, ratio non habetur: &<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
tale est Procuratoris mandatum: quandoquidem
sine illo fieri actus potest, & sine illius interuen-
tu; etiamsi præcesserit, destrui.</P>
<P>  <absatz-nummer>1199.</absatz-nummer> Prætereà in mandato pro matrimonio<marginalia>Positio de|mandato|speciali non|necessario|validè robo-|rata.</marginalia>
& professione est valde diuersa ratio ac in diuor-
tio & nullitate. In illis siquidem status vitæ assu-
mitur omni consideratione dignissimus, in quo
si erretur, insanabilis est error, & totius vitæ la-
crymis deplorandus: non ita in diuortio & nul-
litate: pro quibus instrui sufficienter Procurator<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0434.jpg/>
@@1@<SE434>Circa iudicium in nullitate Professionis. 419
<duolan 2><-P>potest, etiamsi tantùm habeat pro negotijs gene-
rale mandatum, vbi & appellationi locus esse po-
test. Et ex eo quod de instructione dictum ar-
gui insuper potest, iuxta doctrinam Angeli. Verb.
Matrimonium nu. 19. quam amplectitur P. San-
cius Lib. 3. de Matrimonio Disput. 11. nu. 2. vbi ait
quod licet in mandato pro matrimonio non ex-
primatur persona, sufficit ore tenus, aut per lit-
teras exprimi: circa quam non inuenio, qui con-
tradicat. Quando etiam in iudicio ipso Procu-
rator ad partem constat habere recursum, mani-
festum est ad caussam talem mandatum extendi.
Vbi & curandum vt id ante ingressum iudicia-
lem sit, ne defectus talis opponatur. Qui si op-
positus non fuerit, & sic caussa processerit, op-
poni à comparte nequit; quandoquidem circa
id consenserit, neq; per Iuris dispositionem aliud
necessariò adhibendum habeatur. Neque mali-<marginalia>Ex malitia|vt nequeat|commodum|reportari.</marginalia>
tia patrocinari illi potest, si videlicet agnoscens
prædictum defectum dissimulet vsque ad caussæ
conclusionem, vt si fortè in ea victus fuerit, tunc
possit defectum prædictum ad inualidandum
processum allegare. In quo quidem malitia ma-
nifesta est, ex qua nullus potest commodum re-
portare, vt ex vtriusque Iuris est dispositione
compertum, & videri apud D. Barbosam potest
Axiomate 143. n. 3. & quidem ita se gerens, si in
lite victor euaserit, defectum illum, quem sub-
stantialem iudicat, paratus est deuorare, in quo
malitia est manifesta, cùm sit processus nullus, &
ita omnia in eo sunt statu, quem ante institutam
litem præhabebant, nec licebat illi iugum excu-
tere Religionis. Sine vtilitate etiam aliqua, &
cum comperto Religionis grauamine sic dissi-
mulatum ab ipso: quia ex eo quòd speciale man-
datum haberetur, non aliter procederet caussæ
cognitio, & totus illius cursus similiter procede-
ret, quia expressio illa mandati nihil in cognitio-
nem influit. Ergo si non expresso in lite vinca-
tur, pariter in non expresso vincendus. Est ergo
inexcusabilis, quia & iniuriosa dissimulationis
huiusce malitia, vnde nequit sic malè agenti, &
odio habenti lucem, commodum impartiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1200.</absatz-nummer> Si dicatur malitiosè non actum, sed<marginalia>Excusatio-|nom ex defe-|ctu notitiæ|non obstare.</marginalia>
post conclusionem caussæ talem fuisse defectum
deprehensum: perstant eo non obstante funda-
menta de mandato speciali minimè necessario,
quod & iudices caussæ censuerunt, qui qualita-
tem mandati neutiquàm ignorarunt; & nequit
ignorantia opponi iudicibus in ijs, quæ sui est
muneris scire: & ita id potiùs ad appellationis
iudicem deferendum, quàm agitandum titulo
nullitatis. Neque instari potest ex eo quòd de-
fectus notitiæ in casu isto ad ius non spectat, sed
ad factum, quæ in ipso etiam potest esse Ponti-
fice, vt constat ex Cap. 1. de Constit. in 6. quia ne-
que circa factum potest opponi, cùm circa man-
datum procuratorium necessariò ab ipsis fieri
debuerit inquisitio, cùm ad fundamenta institu-
endi iudicij pertineat, nec debet credi, nisi vbi
apertè constat, ex inaduertentia aliqua suo mu-
neri defuisse; malitiam enim nefas fuerit in ipsis,
nisi vbi apertè se prodiderit, suspicari.</P>@@

<Z><A+1>§. XV.
Circa expensas litis à Religione reclaman-
ti tribuendas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1201.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ommunis est Doctorum circa hoc<marginalia>Tribuendas|esse illas, &|quales fu-|turæ.</marginalia>
sensus, qui eas excipiunt, quæ sunt
post sententiam faciendæ, iam enim qui victor
in lite fuit, sui est iuris, & ad Religionem non
spectans; vnde intelligendi de finali sententia;
si enim post latam in prima instantia voluerit
appellare, in Ordine etiam ad hoc illæ tribuen-
dæ; si autem Religio ipsa appellauerit, idem di-
cendum, sicut & in appellatione ipsius ad postre-
mum iudicem, si à secundo sententia à Metro-
politano contra ipsum lata fuerit reuocata. In
his enim omnibus eadem ratio militat; si tamen
à reclamante fuerint expetitæ: credi enim po-
test, si non petantur, non deesse illi vnde promo-
uere caussam suam valeat. Neque scrupulosè
circa hoc agendum; quia tales cùm se Religio-
sos non esse sibi habeant persuasum, circa rigo-
rem proprij non hærent, & non paruum solent
habere peculium. Vnde neque tribuendum ip-
sis, sicut miraculosè satiatis à Christo, quantùm
volebant. Ioan. 6. v. 11. Sed magna cum mode-
ratione. Si autem extra Religionem militent,
nihil pro alimentis conferendum, quæ si velint,
suam reuertantur ad domum, & qui in ea non
laborant, non manducent. Quamquàm multos
ex istis libentiùs Religio extra domum aleret,
quàm intra ipsam etiam laborantes pateretur;
cùm quibus & ipsa plus laborat, vt dicere cum
Domino possit: Laboraui sustinens. Præbuisti
mihi laborem in iniquitatibus tuis. Isai. 1. v. 14. &
43. v. 24. & vt moderatio prædicta seruetur, ex-
pediet vt ipsis non tradatur pecunia, sed ijs sua
soluantur stipendia, qui operam in negotio præ-
stant, cum eis facta conuentione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1202.</absatz-nummer> Vbi dubitari potest an si appellatio ex<marginalia>De expensis|pro viatico|appellaturis.</marginalia>
parte eorum sit futura, & prosequi illam per se
ipsos velint, pro quo ad ciuitates valde distantes
eundum, in quibus iudices appellationis resident,
expensæ sint, quæ futuræ quidem non modicæ,
tribuendæ; videtur enim id ad expeditionem
caussæ requisitum. Ad quod negatiuè respon-
dendum; quia expensæ tales extraordinariæ
sunt: litigantes enim non soliti longum illud iter
arripere, licet nonnulli id faciant, cùm sit satis
Procuratorem in eisdem ciuitatibus commoran-
tem elegisse. Quando neque præsentia necessa-
ria est in caussa iam plenè discussa, nisi vt impor-
tunitas erga iudices, & plenæ mendacijs quere-
læ, iudices cogant in approbanda sententia for-
sitan vacillare. Quamuis si prudentes sint, vt
sperare futuros iuuat eos, qui in sublimi adeo
sunt gradu constituti, ex ipsis eorum verbis va-
lidas poterunt de illorum indole sumere conie-
cturas. Præterquam quòd non expedit vt tales
vagentur extra domum, & itinerantes scandalo
sint multis ex irreligioso agendi modo, cùm iam
spiritum Religionis emiserint. Quod verò illis
comes sit Religiosus tribuendus, grauamen no-
uum Religioni futurum, cùm & necessario pri-
uetur domus alumno, & expensæ sint etiam pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0435.jpg/>
@@1@<SE435>420 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>eius viatico faciendæ. Si autem extra domum
litigent, nec possint facilè ad Religiosa castra &
claustra reduci, ipsi viderint quid sit commo-
dius futurum; dummodò Religio peregrinatu-
ris non annuat, neque foueat pecunijs præbitis
vagationes. Religiosus solus, solutus dæmon. No-
tissima est Aquinatis diuini sententia. Quando
scilicet ab ipso & quæritur, & extorquetur soli-
tudo. Væsoli. Eccles. 1. v. 10. Quod quàm sit in<marginalia>Eccles. 1.|v. 10.</marginalia>
Religiosis formidandum luculenter exposuit
Thomas Cantipratensis lib. 2. de Apibus cap. 11.
§. 1. ita scribens: Quam vera sit hæc sententia: Væ<marginalia>Væ soli Re-|ligioso.</marginalia>
soli ego noui, qui triginta annis vices Episcopi in
diuersis di&#x0153;cesibus habui: qui in hoc articulo quo<marginalia>Thomas|Cantipra-|tensis.</marginalia>
Religiosi vel soli vadunt in vijs, vel soli manent in
Curijs, horrenda mala, horrenda scandala, horren-
daque pericula frequenter audiui: quæ numquàm su-
stinuissent adiuncto socio, vel fecissent. Sic ille. Ne-
que erant ij, de quibus Auctor, ex eorum classe,
qui pro nullitate professionis præliantur, à qui-
bus quid non possit Religioni contrarium perti-
meri?</P>
<P>  <absatz-nummer>1203.</absatz-nummer> Hinc Caramuel suprà num. 3583. ita<marginalia>Prima iudi-|cum senten-|tia contra|fugitiuos pro|reditu profe-|renda.</marginalia>
scribit: Iudices qui sincerè procedunt, & neutrius
partis amore laborant, cùm fugitiui, qui reclamat se
non esse verè professum, caussam examinant, prima
illum sententia suo Monasterio restituunt; hoc enim
illum pacificè poßidebat, & non debet suo iure priua-
ta auctoritate expoliari. Hæc ille: qui dum fugi-
tiuos asserit ad Monasterium, si reclamauerint,
prima sententia reuocandos, satis innuit eos, qui
intra Monasterium reclamauerint, non esse pe-
regrinationes obire permittendos, sicut & non
posse ab Ordinarijs in loco extra Religionem
suam collocari, de quo §. 7. Poterit ergo fugiti-
uus ad reditum dicta sententia compelli: quòd si
renuerit, non erit in caussa procedendum, cùm
id facere detrectet, quod ad conuenientem caus-
sæ progressum, renuat adimplere. Bene verum
est à Concilio Tridentino id non expressè prohi-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
bitum, licet ita illud: Sed ad Monasterium redire
cogatur, & tamquàm apostata puniatur. De illo
enim loquitur, qui dimisso habitu allegat nulli-
tatem. Vnde videtur stare posse, vt dum habi-
tum retinet, possit audiri. Quod quidem ita est,
si fugitiuus non sit, sed iustis de caussis à Reli-
gioso contubernio dimissus. Fugitiuum autem
retento habitu reclamantem, si redire nolit, au-
diendum non esse, satis est Concilij dispositioni
conforme; quod licet de fugitiuis habitum di-
mittentibus expressè loquatur, id etiam ad non
dimittentes videtur extendere: quod ex eo osten-
ditur. Nam dimittentes cogendos statuit ad re-
ditum: ergo etiamsi reassumpserint habitum. Ex
quo satis mens Concilij perspecta redditur, vt
scilicet nullus fugitiuus, nisi ad Monasterium re-
dierit, audiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1204.</absatz-nummer> Neque his debet censeri contrarium<marginalia>Quid reas-|sumpto ha-|bitu.</marginalia>
multorum Scriptorum placitum asserentium re-
clamantem posse audiri reassumpto habitu, qui
videri possunt apud D. Barbosam in citatum Con-
cilij caput nu. 25. Intelligendi enim sunt, si post
reassumptionem ad Monasterium redierit, in quo
poterit reclamatio eius admitti. Vnde P. San-
cius, quem alij secuti ipsum allegant; ita scribit
Disput. 37. de Matrim. lib. 7. num. 4. Restituta ergo
Religione ad suam posseßionem, per resumptionem<-P>@@

<-P>habitus, & reditum Religiosi, concedenda erit audi-
entia. Et ita sentit Nauarrus Comment. 4. de Re-
gularibus num. vlt. Sic ille post præmissam asser-
tionis huiusmodi probationem. Meritò ergo sen-
tentia iudicum prima circa reditum proferenda;
neque audiendus, si reluctetur, tum quia Conci-
lium ita significat, tum etiam quia in peruicaciæ
p&#x0153;nam potest ita disponi, cùm in re deficiat val-
de ad conuenientem caussæ expeditionem neces-
saria, vt nuper dicebamus. Affirmat etiam cita-<marginalia>Dubium|circa asserta|P. Sancij.</marginalia>
tus Scriptor nu. 3. eum qui ex causa vrgenti ha-
bitum dimiserit, posse ad reclamationem admit-
ti. Et videtur insinuare id locum habere posse,
etiam non reassumpto habitu, quia num. seq. vt
vidimus, de reassumente disquirit. Id tamen non
apparet quomodò possit stare, quia licet vt di-
mitteret caussa esse potuerit, non tamen vt ob-
tento fine dimissionis, in eadem perseueret. Vn-
de in excommunicationem incidet latam ipso
facto in Cap. Vt periculosa. Ne Clerici vel Mo-
nachi. in 6. Non ergo nisi reassumpto habitu
audiendus: Id quod à Concilio non videtur ex-
pressè decisum, cuius allata verba de illo proce-
dunt, qui dimisso habitu potest vt apostata puni-
ri: & tamquàm apostata puniatur: quod tamen
dici de illo nequit, qui ex licita caussa recessit
habitu dimisso. Nihilominùs standum decisioni
Concilij, neque audiendus talis, dum in habitus
dimissione persistit, quia in foro externo de lici-
ta dimissione non constat, & dum reassumere
illum detrectat, de excommunicatione non cu-
rans, sinistræ de se opinioni non leue fundamen-
tum exhibet, vnde verbis Concilij debet censeri
comprehensus, quidquid de excusatione fugæ
sit, quæ tamen pro non reassumpto habitu ne-
quit obtendi, & ita neque, si obtendatur, ad-
mitti. Ex quibus circa P. Sancium dici conue-
nienter potest, in priori assertione, de qua nu. 3.
Id statuisse, pro quo minor esse poterat dubita-
tio, supponendo quidem habitum reassumptum:
In posteriori autem id, quod difficilius videbatur,
littera inspecta Concilij. Quæ quidem licet ad
expensas, de quibus instituta disquisitio, directè
non spectent, cùm tamen vtilia esse possint, ex
qualicumque occasione venerint, non erunt, vt
reor, illibenter accipienda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1205.</absatz-nummer> Inquiri tandem circa illas potest, quid<marginalia>Dubium|aliud circa|petentem ex-|pensas in iu-|dicio.</marginalia>
si reclamans coràm Iudicibus caussæ ipsas petat
à Superiore negatas. Ad quod dicendum peti-
tionem huiusmodi ad Iudices vt vnum consti-
tuunt tribunal minimè pertinere, & ita repellen-
dam: nemo enim sui ipsius esse iudex potest, &
sibi ipsi iudicialiter imperare: quod tamen ac-
cideret, si Superior in præfato iudex esse posset
articulo: In quo neque à coniudice potest ser-
uato iure compelli. Vnde cum illo extra iudi-
cium de hoc humiliter & reuerenter agendum,
sic enim meliùs quidquid esse in eo commodi
potuerit, faciliùs poterit comparari. Si autem<marginalia>Quid de ti-|tulo pauperit.|ex eo quòd|tales sunt|miserabiles|persona.</marginalia>
non comparari contigerit, erit fortè qui sentiat
posse Ordinarium adiri virtute Decreti Concilij
Tridentini Seßione 7. Cap. 14. de Reformat. vbi
statuitur contra exemptos adiri posse Ordinarios
in caussis mercedum, stipendiorum scilicet labo-
rantibus debitorum, ac miserabilium persona-
rum, sicut apud dictum intelligit Nauarrus in
Summa Hispana Cap. 28. Addit. ad nu. 13. cap. 25.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0436.jpg/>
@@1@<SE436>Circa iudicium nullitatis in Profeßione. 421
<duolan 2><-P>Sunt autem Religiosi miserabiles personæ, quia
pauperes: ij enim primo loco inter personas
huiusmodi esse recensentur, vt videri potest
apud P. Sancium Tomo 2. Consilior. moral. lib. 6.
cap. 2. nu. 5. & qui reclamat, dum sententiam
contrariam non cogitur sustinere, inter paupe-
res, sicut & inter Religiosos computatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1206.</absatz-nummer> Ad quod quidem facilè in primis re-
sponderi potest negando in præfato Concilij De-<marginalia>Negatur ta-|lem esse &|ostenditur.</marginalia>
creto tale aliquid contineri, vt illius tenorem at-
tentiùs legenti constabit, quidquid Nauarro vi-
sum fuerit, qui difficile Caput dictum asse-
ruit, in quo iuxta veritatem locutus P. Sancius
num. 3. Sed vt demus ita esse, reclamantes inter
miserabiles personas nequeunt percenseri, qui
enim reclamat, se non esse verum pauperem
apertè protestatur, quia neque Religiosum, vn-
de eo se priuilegio tueri nequit, iuxta notissi-
mam regulam Iuris 38. in 6. Ex eo non debet<marginalia>Regula iuris|in 6.</marginalia>
quis fructum consequi, quod nisus extitit impugna-
re. Præterquam quòd pauperes proptereà mise-
rabiles personæ censentur, quia natura moue-
tur ad miserendum eorum, sicut & aliarum,
de quibus præfatus Scriptor, vt scilicet ip-
sis compassionis affectu subueniatur, de quo
dictum à Nobis Tomo 1. Thesauri in Addition.
nu. 141. & seqq. Atqui natura affectu dicto ad
subueniendum reclamantibus regulariter lo-
quendo non mouetur, sed potiùs ad indigna-
tionem, vnde & libertatem consecutos, qui
sane sapiunt, solent habere contemptui; quid-
quid de vulgari aliquando sensu sit erga ali-
quem, qui iniustè à Religione vexatus temera-
ria ignorantia iudicatur. Licet negari nequeat
Christianis illis misericordiam conferendam, quæ
& communis erga omnes miseros, vnde & er-
ga diuites, in quibus maiores illæ, Diuo Iacobo
teste sic eos alloquente: Agite nunc diuites, plo-
rate vlulantes in miserijs vestris. Iacob. 5. v. 1. Quod<marginalia>Iacobi 5.|v. 1.</marginalia>
& dicere meritò multis reclamantium possumus,
iam affectu diuitibus, dum Religiosam fasti-
diunt paupertatem, qui aliquando & plorabunt
vlulantes, & plorantes vlulabunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1207.</absatz-nummer> Vbi & addendum in citato Capite Con-
cilium de Religiosis non loqui, cùm de actori-<marginalia>Ex Concilo|Tridentin.|contrarium|non haberi.</marginalia>
bus agit, sed de non exemptis contra exemptos
processuris. Id quod ex eo conuincitur, quòd in-
nouet Cap. Volentes de priuileg. in 6. ex Conci-
lio generali Lugdunensi, in quo sic habetur: Vo-<marginalia>Cap. Volen-|tes de priuil.|in 6.</marginalia>
lentes libertatem, quam nonnullis Apostolica Sedes
priuilegio exemptionis indulsit, sic integram obserua-
ri, vt & illam alij non infringant, & ipsi eius limites
non excedant: Declaratione irrefragabili diffinimus,
quòd quantumcumque sic exempti gaudeant liberta-
te, nihilominùs tamen ratione delicti, siue contractus,
aut rei, de qua contra ipsos agitur, ritè possunt coram
locorum Ordinarijs conueniri: & illi quoad hoc suam
in illos iurisdictionem, pro vt ius exigit, exercere. Sic
Concilium, & in illo Innocentius IV. Vbi exem-
ptis illi contrapositi, qui possunt illorum infrin-
gere libertatem. Atqui reclamans, dum victor non
euadit in lite, ad gremium exemptorum spectat:
ergo de illo Concilij decisio non procedit. Pro
quo & facit quod sequitur: Nec coram Ordinarijs
ipsis, dummodo sit in loco exempto commissum deli-
ctum, vel contractus initus, aut res litigiosa, nec vbi
domicilium habent, si alibi delinquant, aut contra-<-P>@@

<-P>hant, aut res ipsa consistat conueniri possunt aliquate-
nus &c. In nostro autem casu, si delictum est, in
loco est exempto commissum, dum domi Superior
negat expensas; contractus etiam, qui in profes-
sione celebratur, ibidem peractus est, neq; res vlla
est, quę extra illā habeatur; vnde nullum est caput,
ex quo Superior sit Ordinarij iudicio subiectus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1208.</absatz-nummer> Sed obijcies ex eo quòd reclamans dum<marginalia>Obiectio ex|priuilegiis|fori & Ca-|nonis.</marginalia>
in Religione est priuilegijs gaudet fori & Cano-
nis: ergo & priuilegio paupertatis, si fortè statum
Clericalem non habet, quia neque clericaliter
tonsuratus: ergo & priuilegio paupertatis. Ad
quod respondeo quod ad priuilegium fori attinet
ex eo accidere, quia de gremio Religioso est, in
quo non affectus contrarius inspicitur, sed realis
consistentia, quod in paupertate non ita se habet:
licet enim de gremio pauperum sit, in eo tamen
affectus valde attenditur, quia sic paupertas à
Christo commendata, dum dixit: Beati pauperes<marginalia>Matth. 5$unclear.</marginalia>
spiritu. Vnde qui spiritu pauper esse recusat, & de
gremio haberi diuit&#x0169;, indignus est, qui eo se velit
tueri titulo, cùm nō sit pauper miserabilis. Quod
verò ad priuilegium Canonis spectat idem dicen-
dum quoad forum exterius: quoad Deum verò, si
reuera Religiosus non sit. sed merè laicus, eum
percutiens nō videtur spirituali communicatione
priuatus: est tamen quoad externum forum, quia
illi nequit renuntiare, quod & cederet in dedecus
Religionis, & irreuerentiam habitus, quo recla-
mans eousque decoratur. Quòd autem vt mise-
rabilis non tractetur persona nihil tale habet, & in
Religionis potiùs fauorem vertitur, tum ne in re-
clamationes facilè veniatur, tum ne Religio eo
pacto molestis exactionibus impetatur.</P>
<Z><A+1>§. XVI.
Circa nuperumfactum in iudicio nullitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1209.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Endet his diebus nullitatis caussa,<marginalia>Grandæui|Religiosi in-|opinata, sed|non singula-|ris reclama-|tio.</marginalia>
quam grandæuus Professus aggressus,
illi profectò non impar, de quo nu. 1181. & gra-
uior, vt reor, ætate. In quo humana recognoscen-
da fragilitas, & cum Regio Psalte humiliter exo-
randum: Deus docuisti me à iuuentute mea, & vsque
in senectam & senium ne derelinquas me. Psal. 70. v.
18. & 19. & vt non miraremur cùm tale aliquid
accidisset, obseruant Scriptores quid sit faciend&#x0169;
quando qui reclamauerit, fuerit Superior, de quo
Bordonus Tomo 5. cap. 22. n. 42. Ante annos non
multos vidit Matritensis Curia Religiosum do-
ct&#x0169;, & suis scriptis celebrem, & in Religione sua
satis stricta Exprouincialem, de nullitate profes-
sionis agentem, nescio quanta cum ædificatione.
Eò enim, Deo sic occultas aliquando, & frequen-
tiùs ob manifestas caussas solet deuenire fastidi&#x0169;,
vt quæ valde placuerant, incipiant vehementiùs
displicere. Noui Religiosum ad hæc redactum
extrema, vt diceret, si vna ei tantùm hora vitæ<marginalia>Notanda|narratio.</marginalia>
superesset, extra Religionem, in qua erat, si ei
recedendi copia fieret, eam transacturum. Cuius
tamen misertus Deus, & Superiorum commisera-
tione retentus; in ea post aliquot mortuus annos,
profunda cum p&#x0153;nitudine leuitatis, & longioris
morbi constanti sustinentia, vsu Sacramentorum
frequenti, & multarum virtutum exercitatione,
purgatus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0437.jpg/>
@@1@<SE437>422 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1210.</absatz-nummer> Iam quod ad reclamantem attinet, de<marginalia>Duo quæ-|dam à quo|dam Ordi-|nario facta|penitus im-|probanda.</marginalia>
quo agimus, non ita ei feliciter, vt sperabat, eue-
nit, quod ad litis est meditatus ingressum. Ordi-
narium enim adiuit, depositum sui petijt, impe-
trauit, inscio Superiore: sed quod illegitimè fe-
cerat, reuocato, sic circa illud nitente Religio-
ne, duo addidit penitus improbata. Primum, ne
restitueretur reclamans, nisi priùs Superior pro-
mitteret se benigne & humanè reuertentem tra-
ctaturum. Quod quidem cùm sagaci cautelafuis-
set elisum, addidit Secundum, scilicet præceptum
cum excommunione reclamanti impositum ad
præsentaneam reuersionem. Et quod ad Primum
spectat, quàm sit meritò improbandum ex ijs
constat, quæ §. 7. sunt dicta & nu. 1203. Quod
autem ad Secundum ex eo quòd reclamans extra
eius iurisdictionem penitus versabatur, cùm iam
se non iudicem declarasset, & ita ad quemcum-
que actum iudicialem necessarium esse concur-
sum Superioris. Dicitur autem ad impositio-
nem adeò qualificati præcepti permotus, quia
reclamans eum suum esse iudicem dictitabat.
Vnde videtur excusari posse, si non Canonico
cum vigore processerit, sed iuxta reclamantis
malè fundatam persuasionem. Ac si dicat: Tu
fateris meum te esse subditum: si ergo ita est, ego
præcipio tibi sub p&#x0153;na excommunicationis &c. In
quo non videtur graue committi peccatum ex
parte Ordinarij, quidquid ex parte reclamantis
sit, qui suo illegitimo facto nequit Superio-
rem legitima Superioritatis erga ipsum posses-
sione priuare, dum caussa iudicialiter agitur;
quia ita à Concilio Tridentino dispositum:
quidquid sit de illo, qui sciens se non esse ve-
rè professum, neque in iudicio veritatem euin-
cere posse, fugam arriperet, quod esse licitum
communiter Scriptores affirmant. Et confirmari<marginalia>De excom-|municatio-|nibus ad|terrorem.</marginalia>
prædicta excusatio grauis peccati potest (præter
bonam fidem, quæ interuenire potuit) ex vulgari
illo coeceptu de excommunicationibus ad terro-
rem, qui fundament&#x0169; habere potest iuxta id, quod
habet Diana Parte 5. Tract. 9. Resol. 21. Ex eo si-
quidem habetur aliquando prolatam excommu-
nicationem apparenti tantùm forma terrere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1211.</absatz-nummer> Quia verò in casu nostro non ita a-
ctum videtur, sed iuxta præcipientis mentem<marginalia>Lata ex-|communi-|catio viribus|destituta.</marginalia>
iuridicè & legitimè, nullo est pacto comproban-
dum. Et hic planè Regula iuris in 6. 26. locum
sibi iure vendicat: Ea, quæ fiunt à iudice, si ad
eius non spectant officium, viribus non subsistunt.<marginalia>Regula iuris|in 6. 26.</marginalia>
Non enim spe stare ad officium poterat, quod
nusquam ipsi concessum. In exemptos enim iu-
risdictio nulla, nisi in casibus in Iure expressis,
de quibus Concilium Tridentinum cum Lug-
dunensi, iuxta dicta nu. 1207. & nonnullis alijs,
de quibus alibi, inter quos, qui ad reclamantes
spectat, cum præmissa limitatione concessus: er-
go cùm ad eum solum non spectet, quod ab eo
est factum, viribus subsistere nequit. Neque vo-
luntaria reclamantis subiectio iurisdictonem po-
tuit eam admittenti conferre, quia priuilegio
exemptionis nequit renuntiari, vt est Scripto-
rum inconcussa sententia: præterquàm quòd
subiectio talis in ordine ad effectum dictum à
Concilio reprobatur, dum nullam iurisdictio-
nem Ordinario, nisi vt coniudici tribuit. Circa
quod errare non semel deprehenduntur quidam<-P>@@

<-P>parùm circa hæc instructi, & eos habentes As-
sessores, qui ad ea, quæ Religiones concernunt,
notiæ penitioris defectu caligant.</P>
<P>  <absatz-nummer>1212.</absatz-nummer> Neque omittendum, quod ex Iure<marginalia>Quid iuxta|Ius commu-|ne circa ca-|sum præsen-|tem de con-|sensu in iu-|dicem non|suum.</marginalia>
communi circa præsentem casum potest condu-
cere, iuxta  quod id habetur, quod dictum à Nobis
Tomo 2. Thesauri Tit. 20. n. 61. circa consensionem
in iudicem non suum, id enim in criminalibus Iu-
re ciuili prohibitum laicis; Ecclesiasticis autem
omnino respectu iudicum laicorum, & respectu
Ecclesiasticorum cum ea limitatione permissum,
de qua Gregorius IX. in Cap. Significasti de for.<marginalia>Cap. Signi-|ficasti de|for. comp.</marginalia>
compet. vbi sic ait: Clerici tamen in iudicem non
suum (nisi fortè sit persona Ecclesiastica, & Episcopi
Di&#x0153;cesani voluntas accedat) consentire non possunt.
Sic Pontifex. Ex quo aliquis colligere posset idem
in Religiosis dicendum, qui maiorem respectu
suorum Prælatorum habent subiectionem, quàm
Clerici, cum velle & nolle non habeant, & in ijs
maximè, quæ adeò peculiaria sunt, & in quibus
Prælatorum comperiuntur minuere potestatem.
Quæ ratio satis vrgens apparet; sed cùm iuxta
citati Textus decisionem procedatur, videtur
consequenter dicendum accedente Superioris
voluntate posse in iudicem Ecclesiasticum con-
sentire. Sed reuera non est ita, quia pro exemptis
à Sede Apostolica alia currit dispositio, & ita pro<marginalia>Quid spe-|ciale pro|exemptis.</marginalia>
Religiosis: nequeunt enim in iudicem non pro-
prium sine illius beneplacito consentire, quia ne-
que beneficio exemptionis renuntiare, vt tradit
D. Barbosa in Collectaneis ad citatum Cap. Signifi-
casti n. 11. & 12. allegans Fr. Emmanuelem Ro-
dericum Tomo 2. qq. regul. q. 63. arti. 10. quoad re-
nuntiationem, & priùs quoad generalem doctri-
na de exemptis, Barbosam seniorem & Panormi-
tanum, & alios circa Cap. Cùm tempore de Arbi-
tris uu. vlt. in quo & aliquod pro dicta positione
fundamentum. Iuxta quæ id habetur, quod est
superiùs pro casu præsenti demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1213.</absatz-nummer> Circa quod restat adhuc aliqualis diffi-<marginalia>An possit à|Prælatis p&#x0153;-|na imposita|tolerari.|Glossa.</marginalia>
cultas ex doctrina Glossæ circa citatum Cap. Si-
gnificasti verb. Clerici tamen, vbi sic rogat: Sed
numquid Clerici, qui consentiunt in iudicem Eccle-
siasticum non suum, cadunt proptere à à iure suo? Et
respondet: Non credo quod in casu isto debet perdere
caussam, licet sententia lata sit pro ipso, vel contra
ipsum, quia non tantùm deliquit, quantum cùm iudi-
cem laicum sibi constituit: nisi velis dicere quòd in
odium ipsius Episcopus habeat eam ratam, qui eum di-
misit, sine cuius licentia hoc facere non potuit, & hanc
ignominiam vel contumeliā irrogauit. ff. de Arbitris l.
litigatores C. de iureiur. l. Si quis aliàs punietur prout
dicitur 3. q. 6. Cap. Nō liceat. Sic Glossa, circa cuius
sententiam dubitari potest an tale aliquid possint
Prælati Regulares in caussis similibus, & pręser-
tim in reclamantibus tolerare. Ad quod, si res ac-
cidat vt in casu, de quo est sermo, videtur tole-<marginalia>Doctrinalis|resolutio.</marginalia>
rari posse, cùm Prælatorum & Religionis sit in-
tentioni conforme, quatenus ad restitutionem re-
clamantis, pro quo agitur, ex parte illorum, potest
deseruire, sicut etiam ob vitandam nouā litem, si
fortè qui excommunicationem tulit, suā velit ob-
stinatius defendere potestatem, c&#x0169; protestatione
tamen iurisdictionis illegaliter ampliatæ. Potest
etiam restitutus vt excōmunicatus haberi, quan-
doquidem consequenter ad existimationem suam
debet se ipse excommunicatum iudicare, vnde &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0438.jpg/>
@@1@<SE438>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 423
<duolan 2><-P>absolutèad cautelam, nese impedit&#x0169; ad suę caussę
prosecutionem errorem errori adijciens conque-
ratur. Sic enim cum scrupulosis agi solet, qui se
excommunicatos passim dum vigilant somniant,
neque sine absolutione quiescent, apparenti for-
ma conferenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1214.</absatz-nummer> Quod & in ordinario absoluendi mo-<marginalia>De absolu-|tione in fre-|quentibus|Confessioni-|bus.|P. Sa.</marginalia>
do obseruant multi, cum clausula illa, In quantùm
possum, & indiges, totum illum proferentes ver-
borum apparatum, qui apud P. Sa extat verb.
Absolutio nu. 1. cùm in eodem legere potuissent
quod tandem addit dicens: In breuibus autem
Confeßionibus, vt illorum, qui sæpè confitentur, sa-<marginalia>Rituale|Pauli V.</marginalia>
tis est dicere solùm: Ego te absoluo à peccatis tuis,
in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti, Amen.
Quamuis in Rituali Pauli V. præfatæ longiori
formæ etiam addatur illud: Indulgentiam, abso-
lutionem, & remißionem peccatorum tuorum, tri-
buat tibi Omnipotens & misericors Dominus. Amen.
Sed simili animaduersione subiuncta, dum sic
dicitur: In Confeßionibus autem frequentioribus &
breuioribus omitti potest, Misereatur &c. Satis
erit dicere: Dominus noster Iesvs Christus &c.
vt supra vsque ad illud Passio Domini &c. Vbi
quod pertinet ad excommunicationem includi-
tur. Et similiter habetur in Rituali pro Indijs. Et
ex illis quidem colligimus id, quod ad excom-
municationem pertinet, adhiberi posse, etiam
quando nulla incursionis vestigia extant. Quod
verò in vsu esse debeat in Confessionibus quoti-
dianis, aut certè in frequentibus, nullo modo vt
obligatorium statuitur, & ita docti Confessarij
P. Sa præscripta sequuntur, ne, vt doctus & pru-
dens asseruit Magister, longior sit quandoque
absolutio, quàm Confessio: pro quo Leander
Tomo 1. Tract. 5. Disput. 2. Quæst. 13. 14. & 15.
vbi non solùm omitti posse verba, quæ ad ex-
communicationem diriguntur, cum alijs affir-
mat, sed debere. Quod tamen ob reuerentiam
Ritualis Pauli V. non videtur admittendum, ni-
si de quotidianis Confessionibus sermo sit, aut
frequentissimis, quando certum est nullam Cen-
suram incursam, de quibus Pontifex non lo-
cutus.</P>
<Z><A+1>§. XVII.
Circa impedimentum suspensionis in re-
clamantibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1215.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2>Bordonus Tomo 5. cap. 22. de Profes-<marginalia>Bordoni|sententia|asserentis|veclamantes|non esse|suspensos.</marginalia>
sione Regulari num. 43. Quæs. 28. in-
quirit an Sacerdos reclamaturus ipso iure sit su-
spensus ab vsu Ordinum, quos suscepit nulliter
professus? & respondet negatiuè, quia si poterat
ante exercere actus Ordinis Sacri, ritè etiam post
illis vti potest, eo quòd reclamatio actum aliàs
licitum non reddit illicitum. Quod confirmat
ex dictis ab ipso Tomo 3. Resolut. 67. Quæs. 5. &
eodem Tomo 1. cap. 12. à nu. 40. ad 48. vbi pro-
bauerat Nouitios posse cum licentia Prælato-
rum, si patrimonium habeant, ad Sacros Ordi-
nes promoueri. Et prætereà quia Pius V. in Bul-
la apud Rodericium 22. dicti Pontificis, & in
Bullario 75. vbi de hoc agit, circa patrimonij ne-
cessitatem Religiosos, qui perpetuam professio-<-P>@@

<-P>nem emittunt, minimè comprehendit, vt teno-
rem consulenti constabit. Circa quæ dici potest.<marginalia>Illius ener-|uata funda-|menta.</marginalia>
Ad Primum ex reclamatione non reddi actum il-
licitum, qui anteà licitus erat; nam & anteà erat
illicitus, cum se, is, qui modò reclamare inten-
dit, inualidè professum agnoscebat. Peraccidens
autem licitus esse poterat advitandam infamiam.
Quando autem se prodit, iam ratio illa vsus hu-
iusmodi cessat, cùm se nulliter professum pro-
testetur, & pergat notorium redditurus. Ad Se-
cundum admittitur probabiliter sententia illa; sed
cùm fateatur Auctor id sine patrimonio fieri non
posse, ex eo potiùs oppositum assertioni eius
comprobatur. Ad Tertium, licet ex prædicta
Bulla id non veniat inficiandum; constat tamen
aliunde patrimonium esse necessarium, & ordi-
natos sine illo esse suspensos.</P>
<P>  <absatz-nummer>1216.</absatz-nummer> Interim tamen id quod de præfata<marginalia>Bullam Pij|V. contra|illum mili-|tare.</marginalia>
Bulla dicitur non est tenori conforme, licet enim
de nonnullis egerit, qui stabilem non emittebant
professionem, generaliter tamen concludit Pon-
tifex sic dicens: Motu proprio & ex certa nostra
scientia, deque Apostolicæ potestatis plenitudine, hac
perpetuo valitura sanctione Decretum prædictum
(Concilij Tridentini) de Clericis sæcularibus lo-
quens, ad omnes & singulos etiam cuiuscumque Or-
dinis Clericos Religiosos, siue sæculares more Reli-
giosorum viuentes in communi non professos harum
serie extendimus &c. Vbi non solùm de Clericis
illis est sermo, qui more Religiosorum viuunt
intra claustra, sed de Religiosis, de quibus &
præcesserat, ibi: Ac proptereà nonnulli ceterorum
Ordinum Religiosi. Et inferiùs. Et ex claustro exire
vel dimitti, ad sæculum redire liberè & licitè possunt.
Quæ in nulliter professis, ac de nullitate con-
sciis, ad Sacros Ordines promotis verificari satis
est compertum. Licet enim stare queat vt aliqui
sint verè Religiosi, si tamen liberè & licitè re-
dire ad sæculum possint, & absque sufficienti Be-
neficio aut patrimonio ordinati sint, eos San-
ctissimus Pius ab Ordinum exercitio suspendit.
Ergo id potiùs de ijs accipiendum, qui redire ad
sæculum liberè & licitè possunt. Et Constitutio-
nem præfatam ad veros Religiosos extendi ma-
nifestè conuincitur ex Bulla Gregorij XIII. quæ
incipit, Ex Sedis Apostolicæ an. 1573. die vlt. Fe-
bruarij, in qua declarat Societatis Religiosos, qui
nondum emiserint solemnem professionem posse
ad Sacros Ordines promoueri, non obstante
Constitutione Pij V. prædecessoris, Decretum
Concilij Tridentini, quod incipit, Cùm non deceat<marginalia>Auctoritate|Greg. XIII.|roboratur.</marginalia>
(Session, 21. Cap. 2. de Reformat.) ad Clericos
Regulares non Professos extendit, quæ sunt illius
verba. Et pro quo videri potest P. Suarez Tomo
5. in 3. p. Disp. 31. Sect. 1. nu. 38. & ita eum,
de quo agimus, esse suspensum affirmat Diana
Parte 3. Tract. 2. Resol. 113. cum Portel, Sayro,
& Emmanuele ac Hieronymo Rodericijs, licet
præfatæ Bullæ non faciat mentionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1217.</absatz-nummer> Et citatus quidem Scriptor Parte 2.<marginalia>Quid Dia-|na circa|quastionem|deficto patri-|monio.</marginalia>
Tract. 16. Resolut. 5. quæstionem agitans, quam
difficilem iudicat an Ordinatus fictè sine patri-
monio suspensionem contrahat, pro sententia af-
firmante plures & grauissimos Doctores adducit,
sed oppositam cum alijs non paucis amplectitur,
nixus Declarationi Cardinalium, & Stylo sacræ
P&#x0153;nitentiariæ. Quæ quidem si tanti, quantum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0439.jpg/>
@@1@<SE439>424 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>indicat, haberent momenti, minimè posteà cita-
to superiùs loco oppositum respondisset. Cùm au-
tem Parte 5. Tract. 10. Resol. 50. affirmet, quod
in Parte 2. citata Resolut. tradiderat, ne ita sibi
contrarius videatur, explicari posse asserit Anto-
nius Cotonius in Summa illius Operum verb. Ordo
nu. 24. vt cum suspensionem negat, de ordinato
cum ficto patrimonio loquatur; vt secus debeat
esse de illo, qui sine vllo, vt in fictè professo con-
tingit. Sed quidem distinctio prædicta præsenti
non congruit instituto, quia in casu præsenti ti-
tulus fictus interuenit, Religiosæ inquam pau-
pertatis, quandoquidem verè Religiosus pauper
non est. Posset autem dici præter defectum di-<marginalia>Ex defectu|Dimissoria-|rum an su-|spensus, qui|reclamat.</marginalia>
ctum esse alium, ratione cuius etiam suspensio
contrahitur, ex eo scilicet quòd talis ordinatus
est sine sui Episcopi Litteris dimissorijs, vt tenet
P. Reginaldus Temo 2. lib. 32. Tract. 2. cap. 25.
Sect. 3. nu. 72. Id tamen citatus Scriptor non ad-
mittit P. Reginaldum impugnans adducta Resol.
5. Vers. Ad argumentum, qui id hauserat ex P.
Suarez citata Sect. 1. nu. 35. vers. Quæri verò. Nisi
dicamus ex vtraque ratione motum, quia singula<marginalia>Vide etiam|infra 1220.</marginalia>
quæ non possunt &c. Certè dum præfatæ B. Pij
Constitutionis mentio apud Scriptores negantes
non extat, id dicendum, quod est obuium pro
alijs, eam scilicet non vidisse, sensuros & locutu-
ros aliter si legere contigisset: & P. Bordonus vi-
dit quidem, sed non ea, quæ à Nobis adducta,
præsertim Gregorij XIII. Bullam, & contra il-
lius resolutionem stantes Auctores, vnde eam vti
indubitabilem proponit, & ita neque illos videtur
consuluisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1218.</absatz-nummer> Iuxta quæ videant Ordinarij quid cum<marginalia>Quid circa|praxim pro|Ordinarijs.</marginalia>
talibus, quando ad sæculum redeunt, oporteat
eos facere: possunt siquidem eos vti suspensos
Ordinum vsu priuatos declarare, probabilissi-
mam, & vtilissimè vsurpandam, pro aliorum ex-
emplo sequentes sententiam, nec facilem dispen-
sationem, quæ hinc & illinc quæritari poterit,
non facilè admittendo: & Auctores quidem qui
suspensionem non contrahi ob caussas prædictas
affirmant, docent tamen ab Ordinarijs posse sic
Ordinatos puniri, vt videri potest apud Dianam
Resol. 5. citata in fine. Neque sine graui peccato
omitti punitio poterit, cùm delictum adeò graue
& præiudiciale sit, & clament Iura non esse, quæ
talia sunt impunita relinquenda. Erit autem satis
accommodata punitio vsus opinionis prædictæ,
vel saltim, si non perpetua, diuturna suspensio,
circa quam cadere dispensatio non poterit, quæ
tantùm pro foro interno concedi solet, & num-
quàm pro turbanda Ordinariæ iurisdictionis,
sententijs interuenientibus, potestate, quod sine
grauibus nequit inconuenientibus ad praxim ad-
uocari. Vnde & quando sententia est probabilis
aliquid tale permittens, iuxta sapientium, & pru-
dentium pariter consilium tempore ab illius vsu
expedientissimum est futurum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1219.</absatz-nummer> Sed quid si Professus de suæ professio-<marginalia>Et circa re-|clamantem|cum proba-|bili assensu|nullitatis,</marginalia>
nis non sit certus nullitate, sed probabili id tan-
tùm sibi habeat persuasum assensu, & in eo statu
existens ordinetur, cùm tamen habeat intentum
reclamandi? Videtur quidem ordinari posse, quia
aliàs infamiæ discrimen incurret, & si in caussa
ceciderit, omissio ordinum valde illi erit incom-
moda, & indecora. In foro autem externo perin-<-P>@@

<-P>de habendus ac si certus de nullitate fuisset, quia
interior ille gradus notitiæ non poterit compro-
bari; si videlicet acciderit in caussa victoriam
reportasse. Et hoc quidem quando post professio-
nem notitia superuenit; si enim pręcedat videtur
non posse reclamare: quia contractus, qui in ea
interuenit, de quo nu. 1195. ex vtraque parte re-
quirit perpetuam stabilitatem, aliàs vna earum
fraudem patietur, quod est legi naturæ contra-
rium: vnde professurus debuit dubium circa va-
lorem aperire, ex quo fieret vt ad illam non ad-
mittendus meritò iudicaretur. Admissus ergo
debet stare contractui: nisi forte Religio suo iuri
cederet, quod & aliquando poterit iudicari con-
ueniens, si Professus ea sit parùm Religioni ac-
commodata indole, vt non sit illi molestum aut
incommodum futurum, si ad sæculum reuerta-
tur. Aliquoties enim occasiones tales pondere
sunt auri, vt vulgò dicitur, æstimandæ, expeten-
dæ, comparandæ. Sic diximus alibi vsum opinio-
nis probabilis aliquoties sub graui & irreuocabili
obligatione cadere, id quod in matrimonio spe-
cialiter comprobatum, cui professionis consimi-
lis contractus, cùm & spirituale in illa connu-
bium celebretur, de quo dictum num. 1197. &
Tomo præced. Parte 5. nu. 110. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>1220.</absatz-nummer> Sed quid circa eiectos, qui post eie-<marginalia>Eiectos esse|suspensos &|irregulares</marginalia>
ctionem reclamant. Esse illos irregulares gene-
raliter loquendo, quod plus est, quàm esse su-
spensos, declarauit & statuit Sacra Congregatio
Cardinalium auctoritate Vrbani VIII. die 21.
Septemb. 1624. & habetur in Bullario Constit. 25.
eiusdem Pontificis. §. 10. & Decretum quidem
suspensos perpetuò statuit ab exercitio Ordinum,
sublata Ordinarijs locorum facultate dictam su-
spensionem relaxandi aut moderandi, & promo-
uendi ad Ordines non susceptos. Quia verò eie-
cti in susceptorum Ordinum exercitio semper
sunt sua quique in Religione frequentes, ex quo
fit vt irregularitatem contrahant, meritò dici po-
test esse irregulares, & ita tenet Diana Parte 4.
Tract. 2. Resolut. 82. vbi ita scribit post proposi-
tam quæstionem: Affirmatiuè respondeo, tum quia
Ordines Sacros sine titulo suscipit: tum quia acce-<marginalia>Diana.</marginalia>
dit ad Ordines sine litteris dimissorijs legitimi Præ-
lati: & ideò consequenter incidit in suspensionem,
& si celebret, irregularitatem incurrit, nisi ignoran-
tia, vel metus infamiæ excuset à culpa suscipientem,
vel exercentem Ordines suseeptos sine valido profes-
sionis titulo: leges enim humanæ cum graui incom-
modo obligare non solent. Et hæc omnia docet Bona-
cina Tract. de Clausura. quæst. 2. punct. 10. diffic. 5.
nu. 4. Hæc ille, non quidem ex aliorum mente
locutus, vt aliàs solitus, quam & aliquando ex-
cusationem obtendit, cùm se asserat affirmatiuè
respondere: quod tamen componi vt possit cum
dictis ab ipso alias non est cur iterùm operosiùs
disquiramus. Et idem tenent alij, ex quibus Le-
zana Tomo 1. cap. 23. nu. 8. P. Pellizarius Tomo 2.
Tract. 8. cap. 7. Quæst. 14. n. 25. & Bassæus Tom. 2.
Verb. Religio. 7. nu. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>1221.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus sunt quise-<marginalia>Qui secus|sentiant.</marginalia>
cus sentiant. Existimantes eiectos nullo modo
esse suspensos, & ita non solùm posse susceptos
exercere Ordines, sed etiam ad non susceptos
promoueri. Sic Nauarrus lib. 1. Consil. cap. 14. de
ætate & qualit. Ordinand. Consil. 9. in 2. editione.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0440.jpg/>
@@1@<SE440>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 425
<duolan 2><-P>lib, 3. de irregularitate. Consil. 84. & P. Thomas
Sancius Tomo 2. Consil. moral. cap. 1. Dub. 24. qui
ex eo arguunt quòd non est textus id prohibens.
Sed certè cùm ante Decretum præfatum Vrba-
ni scripserint, & ideò textum id prohibentem
non potuerint reperire, non sunt censendi sen-
tentiæ isti suo suffragio auctoritatem aliquam
conciliare. Sunt tamen alij, qui nihil Decreto
moueantur, vnde Fr. Antonius à Spiritu Sancto
in Directorio Regularium Tract. 3. Disput. 6. num.
1241. Affirmat suspensionem esse tantùm com-
mitatoriam ac ferendam, siquidem sacta est per
verbum de futuro, Sint perpetuò suspensi. Nam<marginalia>Fr. Anton. à|Spiritu S.</marginalia>
verbum sit est futuri temporis: ita Sanchez lib. 2.
moral. (scilicet in Decalogum) Cap. 38. num. 90.
(corrige 91.) vnde nostram sententiam (ait ille)
tenet Lauretus apud Cespedes de Exemptione.
Disput. 3. quæ opinio communi vsu compro-
bata est, nam videmus quotidie aliquos eijcere
Religiosos, qui tamen non suspenduntur ab ex-
ercitio suorum Ordinum, & ita vt probabilem
tenent Cespedes & Pellizarius. Nisi aliàs velit
quis dicere hoc Decretum, nec constare de illo
authenticè, nec fuisse legitimè promulgatum, ac
per consequens nullam inducere obligationem,
sicut de alijs Congregationis Declarationibus
dictum a se sæpè sæpius ait in Tractatu de priui-
legijs, à quo iudicio addit se minimè discedere,
vnde cùm de Iure non detur talis suspensio, vt
notant Campanilis, Faustus, & Barbosa apud
Nouarium in lucerna Regularium. Verb. Eiecti.
num. 1. Sanchez lib. 7. Consil. cap. 1. Disput. 224.
(Insignis error, pro Dubio. 24.) ex Nauarro &
alijs, non est cur prædictos eiectos tali suspen-
sione oneremus. Sic discurrit prædictus Au-
ctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>1222.</absatz-nummer> Vbi quidem, quod de suspensione non<marginalia>Improbati|illi.</marginalia>
lata, sed ferenda dicitur, ægerrime potest tenori
Decreti adaptari, quandoquidem in eo dicitur,
quod iam vidimus, sublata Ordinarijs locorum
facultate dictam suspensionem relaxandi, aut
modificandi. Quod quidem nisi in suspensionem
latam cadere nequit, alia enim iudicio Ordinarij
committitur, vnde relaxatio, aut modificatio,
ipsius arbitrio reseruatur. Quòd si dicatur de
suspensione inferenda ita iniungi præceptum, vt
pro ea sine relaxatione aut modificatione vlla
Ordinarij teneantur, id perinde est ac si suspensio
sit lata, cùm nequeat euitari. Quod autem ad
auctoritatem sententiæ prædictæ spectat, ad v-
num reuocatur Lauretum de Franchis à Cespe-
des allegatum, propter quos P. Pellizarius, qui
ita absolutè tenet, vt vidimus, dixit esse proba-
bilem. Lauretus autem non videtur integrè ab
Auctore dicto perlectus, sola priori resolutione
de tempore præcedenti contento, in quo nulla
suspensionis species apparebat: cùm tamen sic
concludat: Hodie verò vigore supradictorum Decre-<marginalia>Lauretus|de Fran-|chis.</marginalia>
torum Sacræ Congregationis (Concilij Tridentini
de Regularibus) eiecti à Religionibus remanent
suspensi ab Ordinum exercitio. Sic ille pag. 221. in
principio. Id autem quod P. Pellizarius ex eo re-
fert circa sententiæ illius certitudinem, arguit
sanè neque lectum ab ipso, sic enim §. illo ad
viii. Hæc conclusio erat certa & manifesta, &
communi vsu comprobata, & de ea, vt credo, nemo
est, qui dubitet, aut dubitare poßit. Sic ille citato<-P>@@

<-P>Nauarro, & Emmanuele Rodericio. Erat ergo,
non est, & distinguenda tempora, vt sic concor-
dentur iura. Ex quo fit sententiam dictam, si ad
auctoritatem recurramus, esse illa fore penitus
destitutam. Quod autem circa non receptum
Decretum Fr. Antonius ob contrarium halluci-
natur vsum, hallucinatio quidem est: pro vsu
enim impetrari dispensationes potuerunt, qua-
rum ille non est notitiam assecutus. Et Laure-
tus quidem Vicarius Generalis Auenionensis, sa-
tis circa praxim attentus, si Decretum non esse
vsu receptum agnouisset, id profectò non celas-
set, laboremque proponendi illius tenorem cum
alijs, prudenter deuitasset, & tot circa illa Quæ-
stiones, de quibus pag. 217. & seqq. Formalia
verba Decreti cit. §. 10. hæc sunt: Item vt eiecti<marginalia>Tenor De-|creti.</marginalia>
extra Religionem degentes sint perpetuò suspensi ab
exercitio Ordinum, sublata Ordinarijs locorum fa-
cultate dictam suspensionem relaxandi, aut mode-
randi. Ex quo & fit neque posse ad non suscep-
tos promoueri; quia exercitium absolutè est il-
lis prohibitum, ergo & promotio, quæ pro ex-
ercitio confertur; & facilius exercitium in pro-
motis, quàm promotio solet indulgeri: multis
enim illud permittitur, vt in corpore vitiatis ac-
cidit, quibus promotio penitus negaretur. Est
ergo sententia pro Decreto stans & fundatissima,
& secura, videant ergo Ordinarij quid facto opus
sit cum talibus, qui non ob præclara virtutum
exempla, & miracula, sed propter illa, quæ ipsi,
& alij probè sciunt, ad sæculum propelluntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1223.</absatz-nummer> Si autem contingat ita eiectos recla-<marginalia>Eiectis re-|clamantibus|non melior|conditio, nisi|quoad habi-|bitus reas-|sumptionem.</marginalia>
mare, non ideò eorum caussa melioris redditur
conditionis, quia reuera eiecti fuerunt: & etiamsi
euicerint nullitatem, fundamentum perstat su-
spensionis, iuxta dicta, sicut & irregularitatis. In
eo tantùm indulgendum ipsis, quod ad reassum-
ptionem habitus spectat, quia per ipsos non stat
quominùs id præstare queant, quandoquidem
eiectione ipsa pro eo impediti reperiuntur. Id
quod & Religioni ipsi magis est conueniens, sic
enim minùs scandali tali in litigio admiscebitur;
sicut & ex eo quòd ad litis expensas minimè te-
nebitur, quia non tenetur ad eiecti alimenta, &<marginalia>Non deberi|litis expen-|sas.</marginalia>
necessitatum occurrentium speciale subsidium,
vnde neque ad litem confouendam, cùm ad il-
las, sicut ad alia possit industriam suam applicare.
Et quidem ex reclamatione non debet Religioni
grauamen accrescere ab eo, quem à se repulit,
& sic in sæculo viuere, ac si non spectaret ad ip-
sam, vnde instar membri abscissi tractandus, &
vti merus sæcularis. Vnde si voluerit, poterit
caussam nullitatis Ordinarij iudicio committere,
si nullum ex eo incommodum vereatur. Quod
& multæ Religiones faciunt, etiam cùm non
eiecti reclamant: tales enim iudicant non mul-
tùm curandos, à quibus eo erga Religionem
affectu insananter imbutis, nihil potest boni aut
honesti, aut vtilis, aut delectabilis Religiosis com-
munitatibus expectari. Pro quo citatus Laure-<marginalia>Lauretus à|Franchis.</marginalia>
tus satis doctè & iuxta exploratissimam circa
prædictos experientiam philosophatur §. Ad IX.
& Constitutionem Sixti V. vt non recipiantur
infames, affirmat cum Lapo ad illos extendi:
qui postquàm soluti sunt ab obedientia suorum Præ-
latorum, iam reputantur quasi sæculares, quæ sunt
illius verba.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0441.jpg/>
@@1@<SE441>426 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1224.</absatz-nummer> Potest autem circa id, quod diximus<marginalia>Oppositio|circa ali-|menta ex|Cap. finali|de Regula-|ribus.</marginalia>
de alimentis, quæ eiectis non debentur, opponi
Cap. Ne Religiosi, quod est finale, de Regulari-
bus, in quo post alia erga fugitiuos & eiectos à
Prælatis præstanda est illud: Quòd si hoc regularis
ordo non patitur (admissionem scilicet) auctoritate
nostra prouideant, vt apud eadem Monasteria in lo-
cis competentibus, si absque graui scandalo fieri pote-
rit, alioquin in alijs Religiosis domibus eiusdem Or-
dinis, ad agendam ibi p&#x0153;nitentiam, talibus vitæ ne-
cessaria ministrentur. Sic Gregorius IX. cuius
Constitutio seruanda decernitur in citato Decreto
Vrbani §. 11. Ad quod quidem responderi po-<marginalia>Fit illi satis.</marginalia>
test, ex huiusmodi Constitutione id, quod est à
Nobis dictum potiùs roborari; tunc enim tan-
tummodò vitæ necessaria ministranda præcipi-
untur, cùm ad agendam p&#x0153;nitentiam tales in
Monasterijs recluduntur: non ergo aliàs: id
quod in ijs, qui pro nullitate professionis liti-
gant, euidentius comprobatur. Additur prætereà
illud, si absque graui scandalo fieri poterit. Quod
quidem non est solùm ad p&#x0153;nitentiæ modum
intra Monasteria referendum, in quo quidem
esse graue scandalum poterit, si reclusus ita se in-
decenter gerat, vt alij inde graue scandalum pa-
tiautur. Sed etiam in compulsione ad ingressum,
si videlicet vis armata sit adhibenda; sine quo
talis non poterit, regulariter loquendo, ingressus
stare, aut certè permanere custodia. Et de ad-
mittendis ad pristinum statum ita in Decreto
præfato: Dummodò tamen in expulsis huiusmodi
subsit spes euidens emendationis ex litteris saltem<marginalia>Decretum|S Congrega|tionis.</marginalia>
testimonialibus Ordinarij, cuius conscientiam in his
litteris concedendis Sacra Congregatio seriò onera-
uit. Sic ibi. Id autem quod de euidenti spe pro
admissione dictum, pariter est de prouidenda
p&#x0153;nitentia intra Monasteria dicendum: quæ erit
sanè rarissima, vnde absolutè poterit Religio cu-
ram alimentorum deponere, sicut spem illi reci-
piendorum, qui sæculo sunt iusta de caussa trans-
missi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1225.</absatz-nummer> An secum asportare potuerint aliqua<marginalia>An secum|aliquid pos-|sint eiecti|asportare.</marginalia>
suo labore parta disquirit & discutit D. Caramuel
Tomo 2. Theologiæ Religiosæ num. 3589. vbi ait
posse propria manuscripta, & proprio penicillo
picta, quia circa hæc habent verum dominium,
pro quo Tomo 1. n. 831. vbi quod ad manuscripta
attinet, nimis erit rigidus Superior qui negaue-
rit; licet negare satis probabiliter possit; non ita
si picturas, erga quas verosimillimum est non
habere dominium, & certum, aut ferè certum, si
illas suo vsui futuras confecerat. Scio quid circa
hoc docti habeant Scriptores, sed probabilia, ad
quæ in praxi seruanda non adiguntur Superio-
res. Cùm aliàs etiam admisso dominio, possint
qui eijciuntur illo per cōsequentiam p&#x0153;nali sen-
tentia priuari, sicut priuantur alimentis. Vbi mul-
ta dici possent, sed alterius loci, cùm in hoc circa
iudicium nullitatis præsertim disseramus: ad
quam quidem considerationem omnes possent,
quæ apud Doctores extant, discuti quæstiones,
præsertim apud P. Sancium citata Disp. 37. lib. 7.
de Matrimonio, sed temperandum de ijs tantùm
agenti, quæ pro occasione occurrente nodari
oportuit, & non ita in speciali apud Scriptores
elucidata reperiuntur. Circa quinquennium mul-
ta, & illud inter alia an sit computandum de mo-<-P>@@

<-P>mento ad momentum, pro quo multa sententia-
rum varietate congeruntur: cùm tamen in or-
dine ad praxim vix vtile esse queat, cùm circa
momenta huiusmodi numquàm contingat liti-
gari, neque ratione illorum litis facultas recla-
mantibus denegata, quibus facile est anticipa-
tione vnius diei cursus expeditionem præuenire.
Et si lapsus quinquennij non obstat, tunc de mo-
mentis inutilis disquisitio. Sit tamen illa vtilis,
vt Scriptoribus placet, hic potiùs quàm alibi, il-
lam cum alijs feliciter discussam doctis & dili-
gentibus disputatoribus relinquamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1226.</absatz-nummer> Circa id autem quod de reassumptio-<marginalia>Circa re-|tentionem|habitus quid|pro Socie-|tate.</marginalia>
ne habitus dictum est, occurrere dubium potest
circa Religiosos Societatis, an scilicet quod de
habitu retinendo à Concilio est Tridentino dis-
positum, illos comprehendat, proptereà quod
nullum specialem ipsis SS. Fundator desiguaue-
rit, sed eum, qua honesti vtuntur Clerici in re-
gionibus, quas eos incolere contigerit, vt habe-
tur Parte 6. Constit. cap. 2. num. 15. Circa quod
nihil speciale apud Scriptores nostros occurrit,
cùm tamen dignum sit peculiari discussione. Vi-
detur autem ex eo deducendum, quod eorum<marginalia>Decretali vt|periculosa,|an compre-|hensa.</marginalia>
aliqui docent circa obligationem non dimittendi
habitum sub excommunicationis p&#x0153;na, de qua
nu. 1204. quam non ligare illos affirmat P. San-
cius lib. 6. in Decalogum cap. 8. nu. 70. ob ratio-
nem iam insinuatam quem secuti P. Pellizarius
Tract. 5. cap. 7. nu. 8. & Fr. Antonius à Spiritu
Sancto in Directorio citato Tract. 3. n. 952. Sed op-
positum tenet P. Palaus Tomo 3. Tract. 16. Disp.
4. Puncto 6. nu. 2. quia licet habitus talis futu-
rus sit, qualis in Constitutione præscribitur, in
diuersis tamen regionibus honestor&#x0169; Clericorum
diuersus habitus est, quem proptereà non debent
occultare, & multo minùs dimittere: aliàs lice-
ret laicali amictu prorsus incedere, & sic vagen-
di plena facultate potiri, quam adeò periculo-
sam Pontifex iudicauit. Iuxta hæc ergo videtur
in casu reclamationis decernendum, cùm eadem
pro illo videatur ratio militare, probabiliter in-
quam, iuxta Iudicum nullitatis arbitrium, qui
merito poterunt non reassumentem habitum ad
caussas proponendas admittere, quem non vide-
rint conuenienti habitu conuestitum, eo dimisso,
quo ante egressum vtebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1227.</absatz-nummer> Et quidem pro sententia P. Palai ratio<marginalia>Pro parte af-|firmatiua|probatio ma-|nifesta.</marginalia>
videtur non vtcumque verosimilis, sed vero et-
iam euidens vrgere, tenore Pontificiæ decisionis,
& Constitutione Societatis attentis. Sic enim
illa: Vt periculosa Religiosis euagandi materia sub-<marginalia>Cap. Vt pe-|riculosa|in 6.</marginalia>
trahatur, districtiùs inhibemus, ne de cetero aliquis
quamcumque Religionem tacitè, vel expreßè profes-
sus, in scholis, vel alibi temerè habitum Religionis
suæ dimittat &c. Sic Bonifacius VIII. Constitu-
tio autem sic habet. In vestitus itidem ratione tria<marginalia>Constitutio|Societatis.</marginalia>
obseruentur; Primum, vt honestus ille sit: Alterum
vt ad vsum loci, in quo viuitur, accommodatus &c.
Respondet autem illa Formulæ Instituti, de qua
Iulius Tertius in Bulla, quæ incipit, Exposcit de-
bitum die 21. Iulij 1550. ibi: In ijs, quæ ad victum,
& vestitum, & cetera exteriora pertinent, honesto-
rum Sacerdotum communem, & approbatum vsum
sequentur. Iuxta quæ compertum habetur habi-
tum Religionis Societatis illum esse, qui & ho-
nestorum Clericorum, communem & approba-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0442.jpg/>
@@1@<SE442>Circa iudicium in nullitate Profeßionis. 427
<duolan 2><-P>tum pro regionum diuersitate: Ergo eius Reli-
giosi nequeunt temerè dimittere iilum iuxta
Pontificiam cautionem. Patet Consequentia,
quia dimittunt habitum suæ Religionis, de quo
Pontifex. Temerè habitum Religionis suæ di-
mittat.</P>
<P>  <absatz-nummer>1228.</absatz-nummer> Dici potest habitum debere esse diuer-<marginalia>Euasio- præ-|clusa.</marginalia>
sum à quocumque alio: qua ratione, si quis ha-
bitum dimittat suæ Religionis, & induat habi-
tum alterius, contra Pontificiam delinquit san-
ctionem, vt tenent Caietanus, Emmanuel Roderi-
cius, & Santarellus apud P. Pellizarium suprà nu.
25. & P. Suarez Tomo 5. in 3. p. Disp. 23. Sect. 4.
nu. 32. & alij. Sed contra est, quia ex Decretali
præfata nihil tale deduci potest, sed potiùs oppo-
situm, dum dicitur Habitum Religionis suæ, vt eam
ab alijs distinguat, ex quo bene infertur quod à
præfatis Auctoribus traditur, & à P. Suario spe-
cialiter ponderatum. Non ergo excludit habi-
tum, qui alijs esse communis Religiosis possit,
cùm etiam tali communitate stante possit abusus
grauis in eius dimissione committi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1229.</absatz-nummer> Prętereà notandum pro vlteriori proba-<marginalia>Declaratio-|ne conuin-|citur.</marginalia>
tione est id, quod circa Constitutionem prædi-
ctam habetur in Declaratione lit. L. scilicet: Vel
saltem quod omninò non recedat. Ab vsu inquam
loci, in quo viuitur. Iuxta hæc ergo factum est
vt Societatis habitus iam sit peculiaris, ita vt
qui aliquem ex illa conspexerit, statim Iesui-
tam esse deprehendat. Quod quidem à Bonaci-
na sapienter obseruatum, vsu Italiæ adducto, &
de regionibus alijs similiter contestatus: vn-
de incursurum asserit Pontificiam Censuram,
qui habitum assumeret sæcularem, Clerica-
lem licet. Sic Tomo 1. Quæst. 2. de Clausura Pun-
cto 2. num. 24. Et quidem Religiones plures
Clericales exiguo sanè distinguuntur insigni, &
illud est sufficiens vt si habitum dimitterent ea-
rum Religiosi, & laicalem inducerent, Decreta-
lis Censuræ subiacerent; cùm tamen Clerici ap-
parerent. Quod quidem est extra dubium: du-
bitari tamen meritò posset, si pro Religiosis So-
cietatis id posset stare, quod P. Sancio placuit,
nemini alteri, vt credo, nisi dux esset talis placi-
ti, placiturum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1230.</absatz-nummer> Neque omittenda Concilij Tridentini<marginalia>Ex Consil.|Trident.|vlterior|probatio.</marginalia>
decisio citato cap. 19. Sess. 25. vbi de reclamanti-
bus, ibi enim quod ad præsentem spectat articu-
lum non esse prætermittendum iudicauit, dum
ita claudit: Nec detur, licentia cuiquam Regulari
occultè ferendi habitum suæ Religionis. Vbi mani-
festè supponitur obligatio dicta. Ideò autem exi-
stimant Doctores hoc fieri non posse, quia vnus-
quisque Religiosus debet à circumstantibus cog-
nosci ex habitu, vnde si cognosci nequeat, reus
est Pontificij præcepti violati: qui videri pos-
sunt apud D. Barbosam in citatum Caput num. 26.
& apud Acatium de Velasco Tomo 2. Verb. Ha-
bita Resol. 2. n. 1. Cùm ergo Religiosus Societa-
tis sæcularem habitum assumens cognosci ne-
queat cuius Religionis sit, immò neque an sit
Religiosus, in eâ est prorsus damnatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1231.</absatz-nummer> Ex quo quid sit circa reclamantem di-<marginalia>Quid circa|casum recla-|mationis.</marginalia>
cendum videtur sufficienter expeditum; non
enim audiri reclamans poterit, nisi Societatis
proprio habitu reassumpto. Pro quo non solum
faciunt adducta, quæ forsitan ex solo probabili-<-P>@@

<-P>tatis titulo, quo opposita sententia gaudet circa
p&#x0153;nam dimissionis poterunt non admitti: Sed
etiam ex præfata dispositione Concilij, quam
ad Societatem extendi eius Scriptores affirmant,
vt vidimus. §. 3. & 6. & in alijs inculcatum. At-
qui iuxta illam audiri non potest, qui habitum
dimiserit: ergo neque Religiosus Societatis,
quem illi circa hoc minimè excipiendum iudica-
runt. Tunc vltra. Concilium præcipit vt nullî
concedatur licentia occultè habitum ferendi suæ
Religionis: Ergo iuxta eamdem neque audien-
dus reclamare volens, sine habitu suæ Religionis.
Cùm ergo de Religiosis Societatis idem sit â
Concilio staturum; de primo ad vltimum faten-
dum est eum, quem Religiosi Societatis ferunt
habitum, esse habitum suæ Religionis. Quid-<marginalia>P Pellizar.|fundamenta|disiecta.</marginalia>
quid velit P. Pellizarius id negans, ex eo quòd
non sit habitus totius Religionis: quod equidem
probare debuisset, cùm verissimum sit: sic eo
fatente, esse habitum Religionis in regione hac
vel illa, & verificari in eo, ipso etiam attestante,
Concilij Decretum. Sicut habitus PP, Mino-
rum Obseruantiæ, Recollectorum, Claustra-
lium, Tertiariorum, & aliorum non est habitus
totius Religionis S. Francisci; in quibus tamen
indubitabile est locum habere præfatam Decre-
talem. Pro interpretatione enim legis aliquid illi
addi sine vrgenti necessitate, absurdum à Do-
ctoribus reputatur, & talem interpretationem
vocant infelicem. Id autem quod de lege p&#x0153;nali
adducit, quæ ne odiosa sit, debet etiam verborum
eius tenor impropriari; parui momenti est præ-
senti in casu, vbi de legislatoris intentione con-
stat, & id quod statuitur, non odiosum, sed fa-
uorabile Religioni est, ne fugitiui & apostatæ
arma habeant, quibuscum possint contra illam
decertare. Sic citatus Scriptor Decretum Tri-
dentini citatum ad Religiosos etiam non Pro-
fessos in Societate extendendum vt certum ar-
bitratur. Et cur ita illud, cùm de Professis illud
proloquatur, & p&#x0153;nale sit? Satius ergo fuerit
consequentiam doctrinæ seruare.</P>
<Z><A+1>§. XVIII.
Reclamans an puniri ob delicta aliàs com-
missa possit.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1232.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Via & circa hoc difficultas incidit,<marginalia>Statuitur|punienda|esse recla-|mantium|delicta.</marginalia>
non omittendum duxi, quod aliqua-
lem possit vtilitatem importare. Circa quod ab-
solutè & resolutoriè asserendum est delicta ta-
lium esse punienda, cùm Iurium omnium con-
stantissima vox sit delicta publica non debere im-
punita relinqui. Pro quo leges & Doctores ac-
cumulant Cardinalis Tuschus Tomo 2. lit. D. Con-
clus. 157. & Dom. Barbosa Axiomate 68. in Tra-
ctatu de illis. Pro quo & specialiter in nostro ca-
su militat Laurentius Portel Tomo 2. Casu 14. in
Responsione ad 5. quæst. de quo diximus n. 1163.
& quidem doctrinam satis solidam ibidem propo-
nit; quem autem exitum casus ille multipliciter
litigiosus habuerit, non edixit, quod equidem
oportuisset, sæpiùs enim caussæ istæ violentiùs
agitantur, quàm vt iustitiæ locus debitus relin-
quatur. Dum enim pro fauore contenditur, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0443.jpg/>
@@1@<SE443>428 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>temerè iudicium assumptum, saniùs sapiendo,
emendari contemnitur, ne auctoritati iudicis in-
commodatum cum eius pudore videatur, malè
c&#x0153;ptum continuatur peiùs hinc inde leuibus
fundamentis quæsitis, pro quibus prompti non
desunt Aduocati. Quid autem in his conscientia
pro sui maiestate imperij dictet, coniectari est
facilè: quomodo autem imperio pareatur ipsi
viderint, supremo Iudici rationem minimè ex-
cusationibus friuolis obnoxiam reddituri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1233.</absatz-nummer> Et delicta quidem aut commissa sunt<marginalia>Quid quan-|do reclama-|tionem an-|tecedunt.</marginalia>
ante reclamationem; & tunc etiamsi reclamatio
succedat, non ideò ab illorum abstinendum pu-
nitione, neque carceratus è custodia educendus,
donec reddat nouissimum quadrantem: quidquid
fortè Ordinarius à reclamante requisitus instet,
cùm caussam suam agere ministerio Procurato-
ris possit. Sic enim & à præceptis Ecclesiæ adim-
plendis carcerati solent etiam prohiberi, auditio-
ne inquam Missæ, Confessione, & Communio-
ne, indirectè quidem, quia est quid consequens
p&#x0153;nam iustam, quam Ecclesia non intendit suis
præceptis inhibere. Sic etiam & iure erga multa
priuatur, quæ consequi per se agendo posset, vt
si circa hereditatem, legatum, debita ratione
contractus aut aliter, posset in iudicio agere. Id
quod etiam in p&#x0153;na contingit exilij, & excom-
municationis. Si autem ei non detur locus Or-
dinarium adeundi, id quidem fieri legitimè po-
terit ob prædictam rationem, donec p&#x0153;na sit
plenè adimpleta: sic enim agentes habent con-
tra se præsumptionem, sicut qui post commissa<marginalia>De Clericis|ordinatis|post delicta.</marginalia>
delicta statum Clericalem assumunt, vt forum
laicalem declinent, pro quo Couarrubias Pra-
cticar. qq. cap. 22. Conclus. 2. vbi plures adducit:
quod scilicet non habent suam satis fundatam in-
tentionem. Præterquàm quòd hoc pacto & tu-
multus & scandala vitantur, si fortè Ordinarij id
quod timeri potest, & visum aliàs, aggredian-
tur. Quòd si reuera fundamentum non leue nul-
litatis sit extra iudicialiter cognitum, poterit ad-
hæc p&#x0153;na cum negatione dicta persistere: quia
licet Concilium Tridentinum ius conferat co-
ràm legitimis iudicibus reclamandi, à quo nul-
lus directè potest impediri: id non procedit de
legitimè impeditis, circa quod præsumptiones
multùm possunt habere momenti: vnde negata
auditio post quinquennium, quia præsumitur
eo in spatio ratificatam fuisse professionem, pro
quo multa P. Sancius lib. 7. de Matrim. Disp. 37.
quem Recentiores alij vno ferè ore sequuntur.
Cùm tamen in casu nostro non ex sola præsum-
ptione agatur, sed ex præfatis valde legitimis fun-
damentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1234.</absatz-nummer> Ex quibus etiam conuincitur quid sit<marginalia>Quid quan-|do non an-|tecedunt|delicta.</marginalia>
dicendum quando delicta non antecedunt, sed
tempore reclamationis perpetrantur: ad Supe-
riorem siquidem spectat eorum animaduersio,
quando reclamans intra Religionis suæ claustra
commoratur, quandoquidem ad illam ipsius pos-
sessio spectet, vt superiùs dictum, & ita agere
circa illum, sicut erga alios potest. Si verò extra
Religionem degat, quia ab ipsa eiectus, ab Or-
dinario coe&#x0308;rcendus, quia vti sæcularis habendus
iuxta dicta n. 1223. Si autem extra Religionem
per modum depositi in domo alterius Religio-
nis, idem videtur dicendum quod de commo-<-P>@@

<-P>rante intra illam, quia ex deposito non est amis-
sa possessio; & quia id non erit ita facile, Ordi-
narij poterit, coniudicis scilicet, auxilium aduo-
care: & satis videtur verosimile vtrumque, vt
vnum constituunt tribunal, posse discernere Cen-
suras: quia sicut depositaria actio ad vtrumque
spectat, ita & quod ad reddendam illam inno-
xiam pertinet, & depositarijs neutiquam iniurio-
sam, & cùm extra claustra delinquat, in eo casu
currit dispositio Concilij Tridentini circa tales
Seßione 25. de Regularibus cap. 14. & quia vero-
simile est Superiorem circa punitionem se diffi-
cilem redditurum, ob circumstantias occurren-
tes, poterit & debebit Ordinarius ad punitionem
procedere, quin Superior proprereà sit à Supe-
riori eius puniendus, iuxta tenorem eiusdem De-
creti, cùm rationabilem habeat caussam abstinen-
di. Quia etiam potest accidere vt reclamans ex-
tra Religionem degat suam, neque in alia sit per
modum depositi, in eo casu idem est quod in prę-
cedenti dicendum: potest enim à Superiori pu-
niri ob rationem possessionis; & in ordine ad il-
lam Ordinarij implorare subsidium, & executio-
nem vrgere, iuxta Cap. Postulasti, de for. com-
pet. & cùm delicta extra claustra committantur,
Concilij dispositionem amplecti. Et erunt fortè
qui censeant iudicem vtrumque posse coniun-
ctim contra delinquentem procedere, quando
per vtriusque sententiam in sæculo sustinetur,
quia & prouidere debent quod est opus ad eius
agendi modum vti quid consequens ad senten-
tiam dictam, sicut de tradito in depositum dice-
bamus: quod quidem suam etiam verosimilitu-
nem præ se fert, neque facilè poterit vti absur-
dum aut absonum improbari, Certè quod ad pra-
xim attinet, non erit vnde reclamans possit la-
tam Censuram ab vtroque vti inualidam elude-
re; quandoquidem saltem respectu vnius indubi-
tata est iurisdictio, & ita est ferentium intentio
vt valeat meliori modo, quo possit, & vtile per
inutile non vitiatur sicut in electione facta à plu-
ribus, quorum fortè aliquis ius non habeat suf-
fragij, si aliàs suffragia requisita concurrant, pro
illius valore standum, vt censent Bordonùs Tomo<marginalia>Declaratio-|ne, in qua|inhabilis|admissus.</marginalia>
2. Resol. 61. nu. 38. P. Pellizarius Tomo 2. Tract.
9. nu. 88. cap. 2. Fr. Antonius à Spiritu Sancto
Parte 3. Tract. 5. Disp. 2. nu. 11. & 12. licet sint
qui secus sentiant, sed iudices in casu nostro pos-
sunt probabilem sententiam amplectentes in
caussa procedere, & reclamantem vrgere, quam-
uis in eo minor sit caussa dubitandi, cùm verosi-
mile sit Ordinarium ad effectum dictum iurifdi-
ctione pollere, & id agere quod possit intende-
re; Superioris pro eo agnita potestate, quam
minimè intendit concurrens pariter impedire.</P>
<P>  <absatz-nummer>1235.</absatz-nummer> Potest autem accidere, vt reclamans<marginalia>Quid obten-|ta nullitatis|sententia.</marginalia>
in carcere detentus, aut p&#x0153;nam aliam ob delicta
sustinens, sententiam nullitatis obtineat; & tunc
quæstionis est an possit in p&#x0153;nali coe&#x0308;rcitione
Religio prosequi, siquidem erga non subditum
caret iam iurisdictione. Et respondendum affir-
matiuè, iuxta ea, quæ habet Portel suprà &
quæ à Nobis dicta Tomo 2. Thesauri Tit. 20. nu.
60. iudicium enim ibi finiendum, vbi c&#x0153;ptum
est, iuxta Iuris vtriusque dispositionem; pro quo
Textus & Auctores congerit D. Barbosa in Col-
lectaneis ad Cap. Proposuisti de foro compet. &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0444.jpg/>
@@1@<SE444>Circa iudicium in nullitate Professionis. 429
<duolan 2><-P>in Cap. finale eodem tit. vbi quòd forum quis con-
trahit ratione delicti. Ex quo etiam habetur non
solùm in p&#x0153;nę posse continuatione persisti, etiāsi
illa sit valde prolixa futura, sed etiamsi inchoata
non sit, id enim eadem fundamenta conuincunt.
Vnde & ad perpetuum carcerem id extendit P.
Sancius lib. 6. in Decalogum cæp. 10. num. 13. de
Nouitio agens: quem sequitur P. Palaus Tom. 3.
Tract. 16. Pun. 10. n. 8. Disp. 1. Quod quidem quia
molestum Religioni futurum, fottè à Superiori-
bus omittetur. Sed verò cùm res adeò grauis sit,
& præiudicialis consequentiæ, videtur in eo gra-
ue conscientiæ grauamen adesse; vnde non præ-
cipitanter agendum, sed magno cum consilio.
Vt autem diuturna molestia vitetur, poterit p&#x0153;-<marginalia>Notanda|doctrina cir-|ca p&#x0153;narum|diuturnita-|tem.</marginalia>
narum grauitas cumulari, vt dierum multitudi-
nem, non ita multi p&#x0153;nales exæquent. Neque
in eo vlla interuenit patientis iniuria, cui etiam
prouenit ex acceleratione commoditas. Cauen-
dum tamen ne genus p&#x0153;næ tale sit, vt ex aggra-
uatione morbus possit periculosus, aut incurabi-
lis timeri. Et quidem circa punitionem non est
attendendum quid per fori sæcularis leges sit
contra delicta dispositum, quia is, qui punitur,
non est quoad hoc de sæculari foro, sed de illo,
quod ratione est delicti sortitus, in quo multùm
prudenti defertur arbitrio. Quòd si in Religione
speciales sint designatæ p&#x0153;næ pro singulis deli-
ctis, iuxta illas est qui punitioni est obnoxius,
iudicandus, cùm sint p&#x0153;næ illius fori, etiamsi
per ius Canonicum accidat alias esse constitutas.
Dum enim Religionum Constitutiones à Sede
Apostolica confirmantur, speciale constituitur
forum, vnde standum ipsi ex illius concessione.
Quòd si carcer perpetuus alicui sit crimini desi-
gnatus, talis est p&#x0153;næ reus, de quo agimus. Vi-
detur tamen circa hoc temperamento pruden-
tiali vtendum, quia p&#x0153;næ tales pro Religiosis
directè assignatæ, quos vti membra propria Re-
ligio cogitur retinere, & commodius ipsi acci-
dit vt tales in custodia seruentur, quàm vt liberi
Religionem vitæ improbitate dedecorent. Ne-
que credenda est simile onus sibi voluisse impo-
nere erga eos, qui Religiosi non sunt, & quorum
scandala in sæculo ipsius nequeunt splendorem<marginalia>Vide P. San-|cium suprà|in simili lo-|quentem.</marginalia>
nominis obscurare. Nisi aliquis forsan talis oc-
currat, à quo suæ reddito libertati magnum ti-
meat detrimentum: erga hunc enim tota, vt
communiter dicitur, lex poterit aggerari. Echarle
à cuestas toda la ley.</P>
<P>  <absatz-nummer>1236.</absatz-nummer> Sed quid si quis in aliam Religionem<marginalia>Circa con-|uolantes ad|Religionem|aliam.</marginalia>
conuolet, eiusque habitum petat & induat, di-
cens se velle in ea profiteri, siue Religiosus sit,
siue non, promptus nullitatem comprobare. Di-
cendum equidem posse reuocari: si enim agere
iure transitus velit, pro eo est licentia necessaria.
Cap. Statuimus 19. q. 3. & Cap. Licet de Regu-
lar. Si titulo probandæ nullitatis, contra id fa-
ciunt superiùs tradita: Religio enim in possessio-
ne illius est, vnde restitutio facienda. Dici potest
iuxta probabilem aliquorum sententiam transi-
tum ad aliam Religionem sine licentia non esse
quidem licitum, esse tamen validum, pro quo
Portel supra ad Quartam quæstionem cum Bona-
cina & alijs: ergo in nostro casu rransitus poterit
sustineri, licet illicitè peractus. Sed contra hoc
est, quia sententia prædicta procedit post emis-<-P>@@

<-P>sam professionem, vt eius patroni fatentur. Vn-
de Bonacina Tomo 1. Quæst. 2. de Clausura Pun-
cto 9. §. 3. ait quòd licet dominus possit repetere
seruum se inscio & inuito professum, non tamen
Religio subditum. Et sibi imputet Prælatus, qui
non curauit sibi restitui subditum ante professio-
nem, cum Superiores Religionum teneantur sin-
gulis annis fugitiuos reuocare, nec præsumuntur
transitum ignorasse. In dimissione autem ha-
bitus p&#x0153;nam excommunicationis, qui dimi-
sit, incurrit, etiam alio assumpto, iuxta dicta.
nu. 1204. & 1228. Nec dici potest cessare in eo
casu finem Pontificiæ Sanctionis, vt periculosa<marginalia>Cap. Vt|periculosa.|exacta ex-|plicatio.</marginalia>
scilicet Religiosis euagandi materia subtrahatur,
quæ sunt illius verba: qui enim habitum alterius
Religionis assumit, materiam euagationis non
habet, quæ habitus cuiusque gestatione subtra-
hitur. Et cessante fine legis, eius obligationem
pariter cessare multorum sententia est, etiamsi
respectu particularis personæ sit, quod sunt qui
& teneant, de quo alibi. Ad quod dico ob præ-
dictam rationem non deesse, qui ita censeant,
sed id firmius, & iuxta illud pariter iudicandum,
quod à Nobis est locis citatis comprobatum, pro
quo & communis prostat auctoritas. Et iuxta
illud negandum etiam in particulari persona pe-
riculum euagationis cessare; cùm enim Noui-
tius sit, potest Religionem deserere, & de eo,
qui temerè, vt in citato Capite dicitur, habitum
suæ Religionis dimisit, insignis enim est temeri-
tas sine licentia transitum cum dimissione huius-
modi procurare, nihil non potest peius etiam
euagatione timeri. Et hac ratione dispositio præ-
dicta procedit, vt particulares etiam respectus
excludat. Si enim quod est adductum de parti-
culari finis cessatione valeret, etiamsi quis non
animo euagationis, sed ex motiuo alio dimitte-
ret, minimè dispositione prædicta teneretur,
quod nullus admittet, nec potest admittere, vt
ex omnium Scriptorum sensu firmum habetur,
qui caussas dimissionis enumerant, propter quas
potest incursio excommunicationis euitari. Et
quidem in exteriori foro excusatio talis locum
habere non poterit, quidquid de interiori sit, in
quo vix etiam poterit illa admitti, cùm neque
possit probari dimittentis animus, contra quem
& stat præsumptio temerariæ leuitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1237.</absatz-nummer> Facit etiam pro dictis circa transitum<marginalia>Circa De-|clarationem|quamdam|Cardina-|lium.</marginalia>
Declaratio Cardinalium, quam adducit Portel
suprà tenoris sequentis: Illustrißimi Cardinales de-
finierunt, quòd transitus ad parem vel strictiorem
Religionem, non fiat nisi caussa cognita transeuntis,
& vitæ, ac morum ratione, idque ex approbatione
Capituli generalis. Circa quam ait ille nu. 4. non
esse in vsu cùm quotidie transferantur Religiosi
sine licentia Capituli generalis, cum sola licentia
sui Prælati Ordinarij, vel Prælati Prouincialis.
Sed extat illa inter alias ex Bibliotheca Cardina-
lis Bellarmini vulgatas circa Caput. 19. Concilij
Tridentini Seßione 19. de Regularibus, vbi nihil ei
opponitur. Cuius & mentio apud D. Barbosam<marginalia>D. Barbos</marginalia>
ibidem n. 30. vbi ita scribit: Ad Decretum Concilij
in præsenti prohibentis Regulari cuiuscumque facul-
tatis vigore transferri ad laxiorem Religionem, re-
spondent infra citandi intelligendum esse sine iusta
caussæ, & sine consensu Capituli, aut non præmissa
caussæ cognitione &c. Vbi Capituli quidem men-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0445.jpg/>
@@1@<SE445>430 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>tio cum allusione ad Declarationem, non autem
generalis, quia quoad hoc non est vsu compro-
bata. Vnde scio Prælatos doctos circa hoc valde
fuisse solicitos, & de nullitate transitus pertra-
ctasse, eo quòd translatum quemdam non purè
translatum, sed cum expulsionis nota admissum
professionem emisisse. Et quidem si Prælati Re-
ligionis, ad quam facienda translatio, de vita &
moribus transferendi Superiores eius interro-
gent, non videntur illi salua conscientia eum
probum posse prorsus assercre, quem improbum
prænouerunt: non enim in eo Officiosum tan-
tummodò mendacium est, sed perniciosum in re
grauissima. Poterunt ergo dicere ad eos infor-
mationem non spectare, qui propriam non agunt
caussam Religionis: vnde ipsi videant quid è re
sua sit futurum, & prudentes quidem Prælati ta-
citurnitatem istam, vt ipsis bene visum fuerit in-
terpretentur, ne (quod sæpiùs accidit) pro exi-
stimato margarito carbonem deprehendant: vt
dictum memini à grauissimo Inquisitore, post-
modùm Ecclesiæ Hispaniensis Antistite.</P>
<P>  <absatz-nummer>1238.</absatz-nummer> Aliam Declarationem adducit citatus<marginalia>Circa De-|clarationem|aliam de|incarcerato|appellante|Ordinarium</marginalia>
Portel in Responsione ad 3. Quæstionem nu. 2. ex
Marzilla, in qua DD. Cardinales Concilij Tri-
dentini interpretes affirmant iniustè incarcera-
tum posse appellare ab indebita carceratione, &
teneri Ordinarium tali (appellationi scilicet) de-
ferre, & processum transmittere ad iudicem ap-
pellationis, post quæ ita subdunt: Interim tamen
reo manente in carceribus, donec iudex appellationis
caussa cognita aliud iusserit. Sic apud illum. Vi-
detur autem error manifestus in voce ordinarium,
quia de Superiore Declaratio procedit, qui ad
Ordinarium vti ad iudicem appellationis debet
processum transmittere, vt ab eodem in sequen-
tibus declaratur. Et de reclamante sermo esse vi-
detur; aliàs enim Ordinarius in carceratione Re-
ligiosorum se intromittere nequit, vt est irrefra-
gabile dogma, constante exemptione. Et qui-
dem Declarationem prædictam Ordinarij liben-
ter admittent, licet Auctor ipsi id potuisset op-
ponere, quod præcedenti, scilicet non esse in vsu,
aut potiùs esse non debere, dum de illius aucto-
ritate non constat, iuxta formam ab Vrbano
VIII. præscriptam. Erit autem difficile, si Or-<marginalia>Notanda|obseruatio.</marginalia>
dinarius instet, eius impetum retardare, & ob vi-
tandas turbas non repellenda appellatio, & trans-
mittendus processus, iuridica scilicet delictorum
probatio iuxta stylum Religionis. Et licet De-<marginalia>P. Aldrete|de Relig.|discipl. lib.|2. Cap. 27|nu. 40. vbi|quòd sine|strepitu iu-|dicij.</marginalia>
claratio de iniustè carcerato procedat, quo euen-
tu appellatio repelli potest, cùm nihil opponi va-
leat contra compertam veritatem: volunt ta-
men DD. Cardinales pro carcerati subsidio, vt
appellationi Superior condescendat, transmittat-
que processum. Vnde responsio docti Patris Por-
tel apparet inefficax, quòd scilicet Declaratio Car-
dinalium loquitur solùm quando appellans fuit incar-
ceratus iniustè. Siquidem illa de iniustè incarce-
rato loquitur; de eo videlicet, qui se incarcera-
tum iniustè, vt frequenter accidit, querelatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1239.</absatz-nummer> Ex prædicta autem Declaratione id<marginalia>Superioris|doctrinæ lu-|culenta pro-|batio.</marginalia>
habemus, quod superiorem potest doctrinam ro-
borare, reclamantem scilicet posse ob delicta in-
carcerari, & ab Ordinario non posse absolutè
hoc Superioribus prohiberi; immò carceratio-
nem posse ab ipso confirmari, hoc enim indicant<-P>@@

<-P>verba illa: Donec Iudex appellationis caussa cogni-
ta aliud iusserit. Potest ergo & carcerationis con-
tinuationem edicere, aut non iniustam declarare.
Et cùm Declaratio de iniusta carceratione de-
cernat, euidenter supponitur iustam esse posse
etiam in reclamante, qualem scilicet eius delicta
mereantur. Et erit ille quidem satis suæ famæ
prodigus, qui velit delicta sua extra Religionem
propalari; vnde cùm appellat, non ea esse vide-
tur illius mens; sed eo tantùm tendere, vt liber
ad prosecutionem caussæ relinquatur, conten-
dens carcerationem iniustè adhiberi in præsenti
articulo, quæ cum illius caussa occurrat, de qua
aliàs. Vnde admonendus est, & instruendus se
nescire quid petat, cùm carcerationis caussæ sint
plenissimè deducendæ. Id enim quod appellans
intendit, minimè vt existimat, transigendum:
quandoquidem si carceratio prorsus obstaret, à
Sacra Congregatione ita fuisset dispositum. Et
cùm Ordinarius declarare possit iustam esse il-
lam, euidentissimum est cognitionem  eius circa
delicta futuram, ex eo enim an iusta vel iniusta
sit iudicialiter concludendum. Neque contra
prædicta militat Decretum 43. Congregationis Ge-
neralis 7. vbi pro huiusmodi punitione facultas
Pontificia petenda statuitur: id enim, vt ibidem
dicitur, dirigitur ad tollendas difficultates omnes,
qnæ à varijs moueri possunt. Non ergo quia id non
possit. Et difficultas specialis versatur circa ma-
litiosam occultationem impedimentorum, de qua
tantùm locutus Cardinalis Lugo in Respons. mo-
ralib. lib. 4. Dub. 16. n. 9.</P>
<Z><A+2>Vtilia quædam Consilia circa casus
occurrentes.</A+2>
<A+1>I.
An liceat consecratio Sacrorum Oleorum
extra Feriam. 5. in C&#x0153;na Domini.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1240.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ico Primò. Absolutè loquendo de-<marginalia>Assertio 1.|Feria 5. in|C&#x0153;na Do-|miui debere|fieri conse-|crationem|sacrorum|oleorum.</marginalia>
bent Episcopi præfato die Olea Sa-
cra Consecrare, Chrisma inquam, & Oleum in-
firmorum ac Cathecumenorum. Sic communi-
ter Doctores cum D. Thoma. 3. p. q. 72. ad 3. vbi
adducit Concilium Martini Papæ, iuxta quod
licebat omni tempore Chrisma conficere, vt ha-
betur in Cap. Omni tempore de Consecrat. dict. 4.
quod tamen valde congueter ad dictam Feriam.
5. est redactum. Sed quidem ex prædicto Ca-
none id non videtur congruenter inferri, quod
circa facultatem pro omni tempore à S. Doctore
asseritur, doctè ostendit P. Suarez Tomo 3. in 3. p.
Disput. 37. Sect. 1. Vers. Quinta C&#x0153;remonia. Et
præter adducta ab ipso, habemus elegantem
Glossæ explicationem Verb. Omni tempore, sic
enim subdit: Id est, per singulos annos, id est, in
omni anno. Pro quo textus inducit. Et videtur
quidem, vt P. Suarez arguit, ex eodem Capite ad
Feriam. 5. dictam esse referendum, additur enim
sic: Ita vt ad accipiendum Chrisma Diaconus, aut<marginalia>Cap. Omni|tempore|de Consec.|Disp. 4.</marginalia>
Subdiaconus ante diem Paschæ de singulis Ecclesijs
ad Episcopum destinetur. Sic ibi. Cùm ergo ante
diem Paschæ destinandi sint Chrisma pro Eccle-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0446.jpg/>
@@1@<SE446>Circa consecrationem Chrismatis extra Fer. 5. &c. 431
<duolan 2><-P>sijs accepturi, clarè videtur supponi ante Pascha
consecrandum, Feria inquam memorata. Vbi
forsitan erit qui dicat id non conuincere, quia li-
cet ita fieri soleat, non tamen ex eo infertur alijs
nō posse consecrari temporibus, pro quo inferius.</P>
<P>  <absatz-nummer>1241.</absatz-nummer> Dico Secundò. Episcopi absolutè lo-<marginalia>Assertio 2.|obligationem|esso sub mor-|tali.</marginalia>
quendo tenentur sub reatu peccati mortalis Chri-
sma & Olea Sacra dicta in Feria consecrare. Pro-
batur Primò ex S. Fabiano Papa & Martyre in
Epist. 2. ad Episcopos Orientales, & habetur in
Cap. Litteris de Consecrat. Dist. 3. vbi sic ait:
Litteris vestris inter cetera insertum inuenimus<marginalia>Cap. Litte-|ris ibid. Dist.|3. ex quo|prior proba-|tio.</marginalia>
quosdam regionis vestræ Episcopos a vestro, nostro-
que Ordine discrepare, & non per singulos annos in
C&#x0153;na Domini Chrisma conficere & infra. Errant
verò qui talia excogitant, & mente væsana potiùs,
quàm recta sentientes hæc audent. Et infra, sicut
enim ipsius diei solemnitas per singulos annos est ce-
lebranda, ita ipsius Sancti Chrismatis confectio per
singulos annos est agenda, & de anno in annum re-
nouanda, & fidelibus tradenda: quia nouum Sacra-
mentum est per singulos annos etiam dicto die inno-
uandum, & vetus in Sanctis Ecclesijs cremandum.
Ista à Sanctis Apostolis, & Successoribus eorum ac-
cepimus, & vobis tenenda mandamus. Sic Sanctis-
simus Pontifex, vbi mandatum proprijs sub ter-
minis extat, & quod mandatur, grauissima res
est, opposito vti væsano errore damnato, ex quo
grauia detrimenta fideles patientur, & magna
suborietur confusio in administratione Sacramen-
torum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1242.</absatz-nummer> Secundò probatur ex Cap. Quoniam de<marginalia>2. ex Cap.|Quoniam|de sent. ex-|com. in 6.</marginalia>
sent. excommunicat. in 6. vbi sic statuit Bonifacius
VIII. Quoniam in Baptismo & confirmatione (quæ
nedum pueris, sed & adultis propter moræ periculum
exhiberi possunt licitè tempore Interdicti) Chrisma-
tis vtimur vnctione: posse (licet terra interdicta exi-
stat) Chrisma die C&#x0153;næ Domini confici, dubium non
existit. Sic ille. Circa quod Glossa ita scribit<marginalia>Glossa.</marginalia>
Verb. Dubium non existit: Quasi dicat: Concesso
Baptismo & Confirmatione tempore Interdicti, satis
est concessum confici Chrisma. Et est ratio, quia ve-
tus Chrisma non debet esse vsui, nec de illo veteri
Chrismate debet quis Chrismari: & de ponitur Sa-
cerdos, qui de illo veteri Chrismate vngit baptizatum,
nisi in mortis articulo. De Consecrat. Dist. 4. Cap.
Si quis de alio. Vnde omni anno in die C&#x0153;næ debet
Chrisma confici, & vetus cremari. De Consecrat.
Dist. 3. Cap. Litteris. Sic Glossa. Ex quibus ma-
nifestè deducitur quanti sit momenti Pontifi-
cium statutum, quandoquidem ratione conse-
crationis non habetur ratio Interdicti, & peri-
culo occurritur non administrandi Sacramenta
dicta cum genuinis eorum requisitis: in quo
etiam grauitas transgressionis exprimitur ob de-
positionem Sacerdotis cum veteri Chrismate in-
ungentis. Et pro eo quod ad depositionem atti-
net, ita in citato Cap. Si quis de alio ex Concilio<marginalia>Cap. Si quis|de alio, de|Consecrat.|dist. 4.</marginalia>
Lugdunensi: Si quis de alio Chrismate, quàm de
illo nouo, quod proprij Episcopi largitione vel conces-
sione acceperit, baptizare, (nisi præoccupante morte
tentauerit; pro temeritatis ausu ipse in se suæ dam-
nationis protulisse sententiam manifestetur. Sic ibi.
Circa quod Glossa Verb. Manifestetur, sic ait:
Scilicet facere id, propter quod in eum sententia pro-<marginalia>Glossa.</marginalia>
feratur. 24. q. 3. Cap. Si quis non recto. Hæc Glossa,
quæ sententiam depositionis proferendam non<-P>@@

<-P>statuit, pro qua tamen Glossa citati Cap. Quo-
niam. Et Caput quidem Si quis non recto citatum
nihil videtur intento subseruire; vnde meliùs
Hostiensis Cap. Placuit vniuerso. 11. q. 3. pro de-<marginalia>Cap. Pla-|cuitvniuer-|so. 11 q 3.</marginalia>
claratione subsumit, in quo sic ex Concilio Afri-
cano: Placuit vniuerso Concilio vt qui excommuni-
catus fuerit pro suo neglectu, siue Episcopus, siue qui-
libet Clericus; & tempore excommunicationis suæ
ante audientiam communicare præsumpserit, ipse in
se damnationis iudicetur sententiam protulisse. Sic
ibi. Vbi de sententia depositionis est sermo, sicut
& in Cap. Si Episcopus Dist. eod. quod etiam Ho-
stiensis adducit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1243.</absatz-nummer> Tertiò, Quia Episcopus multo tempo-<marginalia>3. ex obliga-|tione Confir-|mationis.</marginalia>
re Confirmationem omittere nequit sine reatu
mortalis peccati, vt est communis Doctorum
sensus, pro quo plures allegat D. Barbosa Allegat.
30. nu. 9. Atqui Confirmationis recta admini-
stratio à consecratione Sacri Chrismatis in Feria
præfata dependet, vt constat: ergo & pro illa si-
milis est obligatio: quæ consequentia est eui-
dens. Antecedens autem est certum iuxta dicta;
de obligatione enim consecrandi in Feria dicta
iam liquet, & modò tantùm de gradu illius, sub
mortali inquam, procedit probatio. Et quidem
tempore Interdicti conceditur Chrismatis confe-
ctio, quia & Confirmatio licet: quia permisso<marginalia>Dominicus|Gloscator.</marginalia>
consecutiuo, necessariò videtur permissum antecedens,
vt ait Dominicus in cit. Cap. Quoniam. Vnde
& similiter philosophandum circa obligationem,
vt qui ad consecutiuum tenetur, etiam ad ante-
cedens similiter teneatur. Licet autem Pontifex
tantùm dicat Posse; obligationis tamen non omi-
sit qualitatem, dum periculum ex mora dilatæ
consecrationis exposuit; aliàs neque leue in eo
esset peccatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1244.</absatz-nummer> Dico Tertiò, Si Episcopus non potuit<marginalia>Assertio 3.|posse alio die,|si Feria. 5. im-|pedimentum|subsit.</marginalia>
dicta Feria. 5. Consecrationem perficere, alio id
potest præstare die. Id probo Primò ex citato
Cap. Si quis de alio, in quo de Feria. 5. mentio
nulla, & tamen nouum Chrisma futurum esse
decernitur, Quàm de illo nouo: vt casus debeat ad-<marginalia>1. ratio ex|Cap Si quia|de alio.</marginalia>
mitti, in quo nouum, & tamen die alio conse-
cratum possit existere. Secundò, quia casus hu-
iusmodi potest occurrere, vt & occurrisse vidi-
mus, in quo Episcopus ita in Feria. 5. defatigatus
extitit, vt non nisi cum labore magno, & actio-
nem illam interrumpendi periculo, eam aggredi
potuisset. Quid ergo faciendum tunc? An eo
anno penitus omittenda consecratio? Non equi-
dem, quia veteris Chrismatis vsus non licet, vt
vidimus, & ita nouo necessariè vtendum. Si di-
cas posse & debere à vicina Ecclesia adduci.
Contra est, nam vt in citato Cap. Si quis de alio
dicitur, à proprio debet accipi Episcopo, Quàm
de illo nouo, quod proprij Episcopi largitione. &c. Si
rursus dicatur id intelligi quando proprius Epis-
copus consecrationem potuit die à Sacris Cano-
nibus designato perficere; & ita ex illo defectu
ad alium recurrendum. Contra insuper. Nam
proptereà à proprio Episcopo nouum Chrisma
accipiendum præcipitur, quia valde indecens ap-
paret, vt ab alio accipiatur, quando proprius impe-
ditus non est: Atqui hoc euenit in casu dicto; licet
enim in præfata Feria impeditus fuerit, non ta-
men post dies aliquot: igitur stare tunc potorit
consecratio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0447.jpg/>
@@1@<SE447>432 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1245.</absatz-nummer> Prætereà (& est Tertia probatio) Nam<marginalia>2. quia non|inuenitur|subtracta|facultas.</marginalia>
facultas huiusmodi consecrationis non inuenitur
Episcopis subtracta, in casu scilicet necessitatis.
Et quidem D. Thomas n. 1240. adductus abso-
lutè profert id, quod citato Cap. Omni tempore
statutum vidimus ibidem, quod scilicet ex Con-
cilio Martini Papæ, licebat olim omni tempore
Chrisma consecrare. Cùm autem antiquius ha-
beatur Decretum S. Fabiani, de quo num. 2242.
vt contraria illa non sint, videtur dicendum prius
illud contra eos directum, qui in Feria. 5. dicta
Chrisma non conficiebant, tempus pro suo mu-
tantes arbitrio: aliud autem ea obligatione sup-
posita, casus impedimenti respexisse: nam reue-
ta, quæ adhibetur expositio parùm expedita est,
vt Omni tempore idem sit ac Omni. 5. Feria in C&#x0153;-
na Domini; vnde à D. Thoma non est quæ ad-
mitteretur digna iudicata. Licet autem Doctor
Sanctus statutum Martini Papæ reuocatum in-
sinuet, & consecrationem dicat ad Feriam dictam
reuocatam ob congruentias speciales, ex quo vi-
detur concordia à Nobis proposita aliquatenus
infirmari. Dici tamen potest non esse contra-
rium, quia antiquiorum Decretorum non cura-
uit antecessionem ad examen reuocare, quod
eius intento non est arbitratus deseruire, vel certè
parum; cùm de re ipsa, obligatione inquam suf-
ficienter constaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>1246.</absatz-nummer> Item (quæ & Quarta erit ratio) Quia<marginalia>3. ex titulo|ipso necessita-|tisregulariter|exceptæ.</marginalia>
in multis alijs quando aliquid absolutè decerni-
tur, non censetur casus necessitatis exclusus, id
quod etiam in negotio præsenti videre licet: Nam
in Decreto S. Fabiani veteris Chrismatis prohi-
betur vsus, quod & cremandum præcipitur: &
tamen in casu necessitatis vsus talis admittitur, vt
vidimus n. 1242. ex Cap. Si quis de alio. Vnde
& est notissima Iuris vtriusque regula, quod ne-
cessitas non est legi subiecta. Pro quo & varij
casus videri possunt apud P. Thomam Sancium<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
lib. 3. de Matrimonio Disput. 10. n. 27. Occasione
Denuntiationum, quæ omitti possunt ex huius-
modi titulo, licet pro illis in Concilio Tridentino
lex prohibens habeatur. Plenius Dom. Barbosa<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
Axiomate 157. in Tractatu de illis. Et plenissimè
Cardinalis Tuschus Tomo 5. litt. N. Conclus. 18.<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
cuius titulus est: Necessaria caussa facit permissum,
quod aliàs de iure esset prohibitum multis casibus.
Et Conclus. 19. cuius ille: Neceßitas non habet
legem, vbi plurima exempla, & qualiter intelligatur.
In cuius nu. 4. ita scribit: Sic Baptismus in casu
neceßitatis confertur à muliere, & quocumque, cum
aqua naturali baptizante. Ancharran. Consil. 195.
Secundum ea, & alia similia possent afferri infini-
ta. Sic ille. Et ita accipiendum quod habetur in
Rituali Pauli V. Vbi de Sacramento Extremæ
vnctionis Vers. 3. Sic enim ibi: Habeat igitur Pa-<marginalia>Rituale|Pauli V.</marginalia>
rochus loco nitido & decenter ornato, in vase argen-
teo seu stanneo diligenter custoditum Sacrum Oleum
infirmorum, quod singulis annis Feria. 5. in C&#x0153;na
Domini ab Episcopo benedictum, veteri combusto, re-
nouandum est. Sic ibi, ita quidem accipiendum,
vt necessitatis casus non excludatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1247.</absatz-nummer> Pro qua quidem necessitate id etiam<marginalia>Circa addi-|tiones Olei|quid illud.</marginalia>
facit quod subiungitur, dum sic dicitur: Id ta-
men, si fortè intra annum aliquomodo ita deficiat, vt
sufficere non posse videatur, neque aliud benedictum
haberi queat, modico Oleo non benedicto in minori<-P>@@

<-P>quantitate superinfuso, reparari potest. Tantùm
ibi. Quod quidem satis notabile est, vt materia
scilicet Sacramento per se non apta, dum caret
benedictione Episcopali, apta per superinfusio-
nem reddatur. Sic tamen necessitati est proui-
denter occursum; circa quod varij extant id ex-
plicandi modi. Ille mihi conuenientior apparet,<marginalia>Notanda|obseruatio.</marginalia>
vt virtute benedictionis Oleo benedicto confe-
ratur virtus ad sanctificandum id, quod fuerit in
minori quantitate admixtum. Quod quidem
non ad solam Ecclesiæ intensionem est referen-
dum; quia benedictio iuxta communem senten-
tiam ex institutione Christi necessaria est, vnde
ab eo virtus ista sanctificandi, quod fuerit super-
additum descendit. Neque enim ex eo quòd
principale attrahat ad se minùs principale, in ne-
gotio Sacramentorum, philosophari licet: super-
additum enim vinum non consecratum in Chri-
sti sanguinem per admixtionem non transit, &
multò minùs aqua, licet hæc in Sacrificio con-
uerti in illum queat. Contendit autem P. Quin-<marginalia>Circa quan-|titatem quid|nonnulli|sentiant, non|penitus ad-|missi.</marginalia>
tanadueñas Tomo 1. Tract. 5. Singulari. 1. ex præ-
fata Ritualis doctrina conuincere quantitatem
addendam in priori superinfusione non solùm
futuram minorem, sed omnem illam, quæ itera-
tis vicibus addi potest, minorem futuram, quod
& nonnulli alij affirmant. Sed quidem Rituale
nihil tale indicat, solùm enim de priori additione
locutus. Relatiuum enim illud, Id tamen, Oleum
designat, de quo sermo præcesserat, id scilicet,
quod nouum & ab Episcopo benedictum, sine
admixtione vlla, cui modicum addi posse decer-
nit. Si autem de iteranda admixtione etiam ac-
cipienda illius decretoria doctrina sit, ex ea so-
lummodò habetur Oleum addendum in minori
futurum quantitate respectu eius, cui est adden-
dum. Et quidem mixtum illud non minùs est
Sanctum, quàm quod est primaria benedictione
Sacratum. Vnde non videtur obstare quòd quan-
titas per additiones admixta maior euadat, quia
additio quælibet ita se habet, ac si esset prima, ob
rationem dictam, vnde incompetentes sunt com-
parationes illæ consecrati cum non consecrato.
Quæ quidem occasione præfatæ dispositionis Ri-
tualis ad supplementum necessitatis attenti, non
erit leuis operæ pretium addidisse.</P>
<Z><A+1>II.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa Capellanum obligatum ad Missas
ratione fundationis, quid si diuinum
Officium omittat in Ordine ad restitu-
tionem.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1248.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Nstituitur Capellania beneficialis cum<marginalia>Cafus pro-|ponitur, &|ratio dubi-|tandi.</marginalia>
obligatione certi Missarum numeri;
quem Capellanus adimpleuit, omittens tamen
diuinum Officium, non solùm ijs diebus, in qui-
bus Missas dixit, sed etiam alijs. De hoc quæri-
tur quid restituere teneatur, supponendo obli-
gationem extare restituendi fructus à Concilio
Lateranensi sub Leone X. stabilitam, & à Pio
V. confirmatam, vt est apud Scriptores obuium:
& addendo Alexandri VII. damnationem sen-
tentiæ asserentis restitutionis obligationem non
vrgere nisi post iudicis sententiam. Est. 20. in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0448.jpg/>
@@1@<SE448>Circa restitutionem ob omissum officium &c. 433
<duolan 2><-P>Ordine inter proscriptas, de quibus Nos sæpiùs.
Ratio dubitandi est, quia Capellaniæ institutor
pro solis Missis voluit Capellanum obligare: obli-
gatio autem diuini Officij ab Ecclesia Benefi-
ciatis imponitur, quæ ex se obligationem nul-
lam restitutionis importat, vt est planum. Ne-
que Capellaniarum fundatores, quando circa
illas disponunt, Officij memores esse solent, sed
Missarum solummodò, stipendium pro eisdem
computantes Ordinario pinguius, sic enim vo-
lunt suos Capellanos honorare. Aliunde autem
obligatio ex eo videtur insurgere quòd reuera
Beneficiarius est Capellanus etiam in Ordine ad
Officium, vt talis enim ad illud adstringitur,
etiamsi in Ordine Sacro non sit: Beneficium au-
tem, vt est satis perspecta, & proclamata doctri-
na, ex Cap. finali de Rescriptis in 6. est propter
Officium. Item hæc esse videtur fundator&#x0169; mens,
licet non expressa, quia volunt Beneficij spiritua-
lia commoda consequi, quod ratione suarum in-
stituitur facultatum. Hac enim ratione affirmant
plures Scriptores pro eo, qui stipendium Mis-
sæ confert vt aliquod à Deo beneficium con-
sequatur, debere integrè illam applicari, quia
& hoc velle credendus est, cùm adeò sit vero-
simile & prætereà statutum Consilij & B. Pij ad
hoc videtur extendi, cùm pro exceptione nihil
apud illos.</P>
<P>  <absatz-nummer>1249.</absatz-nummer> Dico Primò. Generaliter loquendo<marginalia>Assertio 1.|Capellanos|absolistè ad|restitutio-|nem temeri.</marginalia>
Capellanus dictus tenetur ad restitutionem. Sic
colligitur ex communi sensu Doctorum de Ca-
pellanis agentium, vt videri potest apud Lean-
drum Tomo 6. tractat. 8. disp. 2. quæst. 57. & P.
Sancium Tomo 1. Consilior. moral. cap. 2. lib. 2.
dub. 82. & 83. vbi licet generaliter de Benefi-
rijs agat, etiam Capellanorum meminit priori Du-
bio nu. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>1250.</absatz-nummer> Dico Secundò. Capellanus obligatus<marginalia>Assertio 2.|Exceptio in|obligatis ad|Missas.</marginalia>
ad Missas, si officium omittat, non tamen illas,
à restitutione potest excusari. Id probo ex dictis
Tomo 2. Thesauri Tract. 16. num. 15. & in Addi-
tionibus nu. 115. cum Auctoribus ibidem addu-
ctis, quibus addendus Leander suprà Disput. 7.
Quæst. 22. quatenus ait attenta praxi sententiam
istam esse probabiliorem, quam absolutè se-
quuntur plures alij apud ipsum. Iuxta hæc er-
go Capellano debetur Missarum stipendium vn-
de illo minimè defraudandus. id quod esset con-
tra Fundatoris voluntatem illud absolutè desig-
nantis. Ex quo & sequitur nullam pro omisso of-
ficio deberi restitutionem: siquidem Fundator
pro celebratione Missarum quidquid tali diei re-
spondet dedicauit; neque de officio meminit,
vnde Capellanus minimè adstringitur ad appli-
candum officium pro Fundatore. Licet autem
Beneficialem esse voluerit, non præstitum ab
ipso ex prædicto ad officium respectu, sed prop-
ter alios, qui interuenire poterunt, quod & ex
fundatione Capellaniarum, quæ laicæ dicuntur,
& minimè Beneficiales, suntque his temporibus
frequentiores, comprobari potest, in quibus pro
solis Missis stipendium assignatur non impar illi,
quod pro Collatiuis, & quandoque pinguius. Id
siquidem ostendit Fundatores Capellaniarum ad
Missas tantùm attendere. Cumque ita in Laicis
eueniat, si Collatiuæ instituantur, & de adiecto
onere pro Officio Fundatoris voluntas accedat,<-P>@@

<-P>ea debuir declarari: vnde non expressa, pro nulla
habetur. Neque ex eo quòd Ecclesia Capellanis
Beneficiarijs onus recitationis imponat, aliud in-
super erga Fundatores censenda est adiecisse,
cùm de illa nullo modo constet: & officij obli-
gatio proptereà imposita, quia sic est conueniens
iudicatum, vt qui redditibus Ecclesiasticis fruun-
tur, more Ecclesiasticorum viuant, & Ecclesiæ
illo ministerij genere sicut qui sunt in sacris, ob-
sequantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1251.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Capellani dicti pro die-<marginalia>Assertio 3.|Pro diebus|in quibus|non est obli-|gatio pro|Missis nihil|debere resti-|tui.</marginalia>
bus, in quibus ad Missas non tenentur, si officium
diuinum omittant, ad nullam restitutionem te-
nentur. Hoc videtur ex dictis legitima cōsequen-
tia deduci: Nam totum stipendium est pro Mis-
sis, vnde pro diebus, in quibus pro illis obligatio
nulla, nihil est assignatum: ergo neque extat
quod restitui debeat. Pro quo facit multorum
Doctorum sententia asserentium eum, qui præ-
ter onus diuini officij alia habet, solùm debere
restituere id, quod Officio respondet, & pro eo
est assignatum, vt iuxta eorum mentem affir-
mat Illustrissimus Acatius de Velasco Tomo 1.
Resolut. 59. nu. 7. Id quod in casu præsenti eue-
nit. Pro quo & adduci potest id, quod P. Hen-<marginalia>Ex sententia|P. Henriq.|circa Benefi-|ciarium sine|alio onere ro-|borata pro-|batio.</marginalia>
riquez cum Medina & Peña Dominicanis Ma-
gistris affirmat lib. 13. de Excommunicat. cap. 3.
in Glossa circa num. 2. lit. Z. scilicet Beneficia-
rios simplices non Canonicos, tantùm ad ter-
tiæ partis restitutionem obligari, in quibus præ-
ter obligationem diuini officij alia est nulla.
Si ergo alia, & ita principalis vt Missa, non
erit pro tertia parte. Id quod in casu præsenti
robustiùs vrget, in quo ad Missam tota Funda-
toris intentio dirigitur. Vbi tamen opponi po-
test P. Palai Censura, qui Tomo 2. Tractat. 7.
Dlsp. 2. Puncto 7. num. 9. relata P. Henriquez<marginalia>Esse illam|probabilem.</marginalia>
sententia affirmat se inprobabilem non repu-
tare. Sed verò P. Sancius citato dub. 83. num. 2.
vbi P. Henriquez adducit, nihil in eius doctri-
na improbabile deprehendit Bonacina Tomo 1.
Tractatu de Horis Canonicis Disput. 1. quæst. 5.<marginalia>Videnduscir-|ca probabili-|tatem P.|Moia in Se-|lectis Tr. 2.|Disput. 2.|Quæst. 4.|n. 17. & 18.|Ex alia cir-|ca præstimo-|nia & pen-|siones adie-|ctum robur.</marginalia>
Puncto 3. uum. 2. Vers. Hinc collige, magis in
speciali de illa locutus, solùm ait sibi non pro-
bari. Nec Leander P. Palai iudicium referens
suprà quæst. 23. suo illud vllatenus firmat,
vnde non videtur probabilitate carere. Et qui-
dem P. Henriquez citata in Glossa litt. eadem
de habentibus præstimonia & pensiones affir-
mat solam tertiam partem teneri restituere ob
omissum Officium B. Virginis, quia accesso-
riè videtur additum: cuius asserto non est
qui notam impingat. Et potest eius senten-
tia præsenti instituto conuenienter adaptari:
quoad depellendam integram restitutionem;
& maximè ijs diebus, in quibus Missa cele-
bratur, iuxta dicta. Vt verò etiam tertiæ par-
tis obligatio non vrgeat ex eo quòd non solùm
quasi accessoriè, vt in Præstimoniarijs & Pensio-
narijs sit B. Virginis officium adiectum, sed om-
nino accessoriè; quia pro illo in Fundatoribus
Capellaniæ, pro Diuino inquam, attentio nulla,
vt ostendimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1252.</absatz-nummer> Neque his obstant quæ pro ratione<marginalia>Obiecta|diluuntur.</marginalia>
dubitandi adducta sunt. Concedimus enim Capel-
lanum quatenus talem ad Officium obligari, sed
omnino accessoriè, vt nuper dicebamus, & officio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0449.jpg/>
@@1@<SE449>434 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>respondere benefici&#x0169;: sed cùm officium dicitur,
non est necessariò de diuino officio accipien-
dum, sed pro oneribus Capellaniæ adiunctis.
Circa quod ita scribit Bonacina citato n. 2. Vers.
Ratio, cur Bulla, in fine: Hæc Bulla edita est ad tol-<marginalia>Quid nomi|ne officij|veniat,|propter quod|Beneficium.|Bonacina.</marginalia>
lenda dubia, vt ex præcitatis Bullæ verbis constat (n.
1. in principio) sed dubium non erat de fructibus
respondentibus alijs oneribus, sed de illis, qui debentur
ratione officij: ergo Bulla de his tantummodò expli-
canda est. Sic ibi. Et in fine præfati Puncti sic
concludit: Quamuis enim Ius absolutè & indistin-
ctè loqui videatur; non tamen rationem habemus di-
stinguendi, sicque benignè explicandi mentem Sum-
mi Pontificis, vt voluerit omittentem diuinum Offi-
cium obligari ad restitutionem omnium fructuum, re-
spondentium scilicet diuino officio ad ratam Officij
prætermißi, non verò respondentium alijs oneribus,
de quibus Summus Pontifex in præcitata Bulla non
loquitur. In primam igitur sententiam propendeo.
Hæc doctus Scriptor, iuxta quæ habemus no-
mine Officij non solùm venire Canonicarum
horarum recitationem: & id quod est restituen-
dum ob illarum omissionem, eatenus attenden-
dum, quatenus Horis respondet, pro quibus de-
signatum, vnde si designatum non sit, vt in casu
nostro, sed alia onera, nihil est ratione omissionis
quod restitui debeat. Vbi & pariter responsum
est fundamento ex Pij Sanctissimi sanctione de-
ducto, vt resolutio præcedens possit securè ad
praxim aduocari, de quo & dictum à Nobis
aliàs, quibus non est animus contraire, cùm in
diuersorum casuum specie loquamur, & eum, de
quo in præsenti agimus, vt verosimilem & pro-
babilem proponamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1253.</absatz-nummer> Quidquid ex Recentioribus pro sen-<marginalia>Hierony-|mus Gar-|cia vt ad-|uersetur, sed|leniter.</marginalia>
tentia obligante ad integram restitutionem mili-
tet Fr. Hieronymus Garcia in Summa de Excel-
lentijs Sacerdotij Tract. 11. Difficult. 8. dub. 2. Pun-
cto 1. nu. 3. & seqq. contendens in p&#x0153;nam omissi
officij posse Beneficium stipendio alijs ministerijs
respondenti priuari. Quod quidem verum est, si
de Ecclesiæ mente constaret; non constat autem,
& cùm p&#x0153;na adeò grauis sit, vt bene perpendit
Bonacina citato Vers. Ratio, cur Bulla, non est ad-
mittenda, cùm stet generalis doctrina ex citato
Cap. finali de rescriptis, quod Beneficium datur
propter officium. Vbi officij nomine non veniunt
tantum Horæ Canonicæ, sed quidquid ad diuin&#x0169;
cultum pertinet, sic enim ibi Bonifacius VIII.
Minuitur cultus diuinus, quem desideramus augeri,
& Officium plerumque (propter quod beneficium Ec-<marginalia>Cap. Finale|de Rescrip-|tis in 6.</marginalia>
clesiasticum datur) omittitur. Sic Pontifex. Vbi
ergo officium, ibi & Beneficium: vt totum toti,
& pars parti respondeat; aliàs officium sine Be-
neficio stabit, contra Pontificium pronuntiatum,
labor sine mercede, & spiritualis sine stipendio
militia: quod cùm rationi, & iuri naturali re-
pugnet, non est de Pontificia benignitate, & pa-
terna prouidentia præsumendum. In p&#x0153;nis beni-
gnior est interpretatio facienda. Regula est 49. Iu-
ris in 6. pro quo Glossa multa proponit exempla,
vtiliter peruidenda. D. Barbosa Axiomate 187.
nu. 12. vbi & nu. 7, quod p&#x0153;na non irrogatur, nisi
expreßè in iure caueatur, pro quo leges & Do-
ctores.</P>@@

<Z><A+1>III.</A+1></Z>
<negEZ><A+1>Circa iuramentum de non ludendo, cum
p&#x0153;na pecuniaria authentico instrumen-
to firmata.</A+1></negEZ>
<P><absatz-nummer>1254.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Oena fuit duorum millium Octore-<marginalia>Casus pro-|positus, &|firmata|obligatio.</marginalia>
galium S. Inquisitioni soluendorum,
quod tamen iuramentum sæpiùs, qui ita iuraue-
rat, violauit, in graues ideò coniectus angustias,
modumque inuenire percupiens, quo ab illis pos-
set extricari, cùm alias reperito sacrilegio valde
essent eius imminutæ facultates. Circa quod sup-
ponendum estvalidum fuisse huiusmodi iuramen-
tum, quia nullum apparet caput vnde possit in-
firmari. Generaliter enim loquendo illud, quod
circa ludum versatur, cùm de materia graui agi-
tur, omnes Doctores admittunt, sicut & p&#x0153;nale
de moraliter possibili, vt de dotanda virgine,
succurrendo pauperi, vouendo castitatem, in-
grediendo Religionem; & similibus: inter quæ
meritò potest largitio dicta, vt Sanctissimum
Tribunal pro summo in Ecclesia negotio mili-
tans, temporarijs sit etiam præsidijs instructum,
quę ipsi valde necessaria sunt ad multiplices fun-
ctiones: vnde & hoc iam pridem in vsu, in quo
qui iurant, vinculum sibi, quod possunt maius,
conantur imponere. scientes SS. Tribunal ad
exigenda debita, excellenti quadam præditum
potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>1225.</absatz-nummer> Obijci tamen potest dum sic iura-<marginalia>Obiectio ex|promissione|nsn obli-|gante.</marginalia>
tur, iuramentum supra simplicem cadere pro-
missionem, quæ quidem obligationem iustitiæ
non importat, præsertim dum non acceptatur,
vt est multorum Doctorum sententia, quos ad-
ducit & sequitur P. Oñate Tomo 2. de Contra-
ctibus Disp. 29. num. 92. Instrumentum autem
publicum obligationem in foro conscientiæ non
addit, dum quis non intendit se ampliùs obli-
gare, vnde & pro eo, quod ex gratitudine de-
betur, fieri publica Scriptura potest, quia &
pactum, pro quo firmando adhiberi solita, vt
videri potest apud Dianam Parte 2. Tractat. 16.
Resolut. 37. & P. Moiam in Selectis Tractat. 3.
Disp. 3. num. 57. vbi de pacto ex bonis auctori-
bus, quo stante circa Scripturam dubitatio nus-
la, quæ tantùm adhibetur ad faciendam fidem e-
ius obligationis, quam quis sibi vult imponere,
vnde & apud Scriptores constans Scripturam ad
substantiam contractus minimè pertinere, pro
quo citatus Scriptor Tomo 1. Disput. 6. num. 8.
quidquid sit de Emphyteusi, pro qua P. Gaspar
Hurtadus de Iustitia & Iure Tractatu de Contra-
ctibus Disput. 6. Difficult. 13. Iuxta quæ solum
restat iuramentum, pro quo dispensatio multi-<marginalia>Dispensatio|iuramenti|vt possit ob-|tineri.</marginalia>
pliciter potest obtineri, cùm tot sint habentes
pro eo priuilegium: neque allegari possit ius ter-
tij, cùm reuera iustitiæ non sit, vnde neque pro-
prium ius, circa quod illa versatur, cùm sit virtus
ius suum vnicuique tribuens. Id quod de iura-
mento procedit firmante promissionem non ac-
ceptatam, vt in casu præsenti accidit, vbi instru-
mentum rescissum est, tabellione cooperante,
vnde ad notitiam S. Tribunalis non potuit obli-
gatio peruenire. Pro quo videndus P. Sancius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0450.jpg/>
@@1@<SE450>Circa iuramentum de non ludendo &c. 435
<duolan 2><-P>Lib. 3. in Decalogum cap. 9. nu. 10. P. Lessius lib.
2. de Iustit. cap. 17. n. 32. & 33. & cap. 40. n. 22.
Vbi tenent tale iuramentum posse reuocari. Si
autem fuerit factum Deo per modum voti, secus
asserunt; affirmant tamen quoad relaxationem
& commutationem sortiri naturam voti: votum
autem in fauorem tertij emissum posse relaxari
& commutari, si non fuerit acceptatum, cum eo-
dem P. Lessio & multis alijs probat citatus Scri-
ptor lib. 4. cap. 41. nu. 7. Itaque iuxta dicta, qui
iurauit vt suprà aut reuocare promissionem po-
test, quia non est acceptata: aut si vim habuit
voti, ab eo dispensationem aut commutationem
petere, qui ad vota non reseruata Pontifici, quale
est istud, habet potestatem, aut ex priuilegio,
aut iure ordinario, vt Episcopus, pro quo Aucto-
res apud Leandrum suprà Disp. 17. Quæst. 55. &
similes in illo. Vnde is, qui inter angustias depre-
hensus, poterit adepto cordis leuamine respirare.
Vide P. Moiam in Selectis pag. 81,</P>
<P>  <absatz-nummer>1256.</absatz-nummer> Sed quidem vt promissio præfati iu-<marginalia>Obligatio ex|iustitia in|iurante sta-|tuitur.</marginalia>
rantis maiorem obligationem intulerit, id facit,
quod vsus sic iurantium videtur efficacissimè
persuadere. Volunt siquidem frænum sibi vali-
dum immittere, vt nequeant nisi magno cum
animæ suæ discrimine ad ludum reuocari, & eos
proptereà eligentes creditores, qui erga promis-
sionis effectum valido brachio decertabunt. At
quis non videat intentum tale frustrari, si ita pro-
mittat quis, vt promissionem possit reuocare pau-
lò post antequàm acceptatio superueniat, etiamsi
eam firmauerit iuramento? Credendum ergo est
obligationem velle subire iustitiæ, quam potest
qui promittit, etiam ante acceptationem contra-
here, si ita se velit obligare. Pro quo est commu-
nis Doctorum sensus, vt videre est apud P. Oñate
Tomo 2. Disp. 29. nu. 86. & specialiter de promis-
sione circa caussas pias & fauorabiles non admitti
excusationes promittentium prætextu omissæ ac-
ceptationis, de quo idem n. 40. 41. & 109. quid-
quid dicat Sect. 4. & benè. Circa quod aliter et-
iam philosophari possumus, iuxta sententiam
quamplurium Doctorum aqud eumdem Patrem
nu. 36. asserentium promissionem etiam non ac-
ceptatam ita obligare, vt qui non adimplet, ad
restitutionem teneatur, qui de Regno Castellæ
in speciali loquuntur, propter l. 2. tit. 16. lib. 1.
Recopilat. Quando ergo quis dicto modo iurat,
tali se videtur accommodare sententiæ, pro cuius
iurat amplexu. Quibus & addi potest iuramen-
tum dictum non solùm versari circa caussam
piam, pro qua etiam sunt qui acceptationem re-
quirant, ex quibus P. Sancius citato nu. 7. & alij
plures, quos adducit & sequitur P. Oñate nu. 41.
sed etiam circa communitatem, quod cùm acci-
dit, aut non requiritur acceptatio iuxta dicta, aut
est qui suppleat, si non personaliter, saltem præ-
sumptiuè: acceptantur enim præsumpta eorum,
ad quos in Communitate diriguntur voluntate.
Id quod in S. Tribunali verissimè accidit: cùm
enim constet sic promissa exigi solita, proculdu-
bio de acceptandi est voluntate præsumendum.
Videat P. Oñate n. 42. & ita videtur tenendum
licet pro opposita positione negari nequeat quin
aliqualis videatur probabilitas sublucere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1257.</absatz-nummer> Illud autem quæstionis alterius est, an<marginalia>An iura-|mentum</marginalia>
violatione iuramenti toties iterata, sit etiam p&#x0153;-<-P>@@

<-P>næ multiplicitas asserenda, quam Doctores agi-<marginalia>tantùm ob-|liget pro pri-|ma vicet</marginalia>
tant, & generaliter affirmant P. Sancius, P. Pa-
laus, P. Layman, Bassæus, & Trullench, quos
adducit & sequitur Leander Disp. 28. Quæst. 23.
quando iuramentum est accessorium quoad p&#x0153;-
nam iuramento non ludendi: sicut etiam quan-
do accessorium non est, quia iuramentum de lu-
do non præcessit; sed danda pecunia cum iura-
mento promittitur, si ita iurans luserit Quæst. 26.
Sed cùm oppositum sit probabile, quod tenet P.
Sa Verb. votum nu. 26. & in reformatione illius
Auctor reliquit intactum: Vnde non bene Diana
ipsum allegans Par. 4. Tract. 4. Resel. 181. ita scri-
bit: & ideò hanc sententiam docet etiam Emmanuel
Sa post Romanam correctionem. Sic ille apertè si-
gnificans ante correctionem non ita illum cen-
suisse; quod tamen non sic se habere exemplaria
antiquiora manifestant. Idem tamen, si spectatis
circumstantijs dubium maneat de intentione vo-
uentis aut iurantis, pro quo & P. Layman lib. 4.
Tract. 4. cap. 5. nu. 4. quem Leander absolutè<marginalia>Leandex.</marginalia>
adducit pro sententia contraria. Et tandem post
alios eumdem allegans eodem loco sic subdit: Qui
solùm dicit tenere verum sententiam Emmanuelis Sa,
casu, quo vouens de intentione sua dubitet, cui con-
sentit Bassæus vbi supra (scilicet Tomo 2. verb. Lu-
dus n. 2.) Sic dictus Auctor; qui duos pręfatos Scri-
ptores immeritò pro sententia contraria absolutè
collaudarat; cùm reuera pro aduersaria sint, quæ
non potest nisi sub terminis dictis procedere, du-
biæ scilicet intentionis, quando enim de illa con-
stat, quæstio cessat. Cùm ergo sententia proba-
bilis sit iuranti fauens, quis speret ea relicta op-
positam in praxi præferendam, quando & pro
prima vice vix possit iustum aliquid experientia
polliceri? Sed est quod in præsenti casu maius
præstet pro neganda solutione multiplici funda-
mentum: Siquidem ij ipsi, qui generaliter pro
illa decernunt, eam limitationem adhibent, nisi
p&#x0153;na sit grauissima, & inter alia grauitatis talis
exempla excessiuas eleemosynas proponunt, vt
videri potest apud P. Sancium, Palaum, Trul-
lench, & Bassæum, quos adducit & sequitur
Leander supra Quæst. 24. pro quo & Diana ci-
tata Resolutione 181. & Par. 7. Tract. 9. Resol. 60.
In casu autem nostro duo mille Octoregales val-
de excessiua & exorbitans promissio est, quæ si
iuxta violationis vices esset vrgenda, promitten-
tis substantia exhauriretur: Vnde contra inten-
tionem iurantis tale quid esse proculdubio intel-
ligendum. Quænam autem exorbitans eleemo-
syna, aut largitio censenda sit, iudicio est pru-
dentis relinquendum, qui iurantis statum ex-
pendet.</P>
<P>  <absatz-nummer>1258.</absatz-nummer> Illud difficilius, & de quo nihil apud<marginalia>Si debeat|solui pars,|non stante|potentia ad|totum. Vbi|quid pro|parte affir-|matiua.</marginalia>
Auctores, quos viderim, an si dicto modo iurans
non habeat totam illam, quam promisit, pecu-
niæ quantitatem, ad minorem teneatur, quæ ipsi
suppetat, & sine graui aliàs incommodo possit
erogari? Et vt debeat, communis & certa regula
in materia iustitiæ facit, iuxta quam qui inte-
grum nequit soluere debitum, ad partem, pro
qua est copia, tenetur. Idem est in legatis, quæ
non neganda, sed minuenda, si casu fortuito mi-
nuatur hereditas, vr ex communi sensu posuit
P. Sa Verb. Legatum nu. 21. & licet solutio dimi-
nuta non admittatur iuxta l. Tutor. §. Luciut. ff.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0451.jpg/>
@@1@<SE451>436 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>de Vsuris: posse tamen id legitimè stare habetur
in l. Quidam. ff. de rebus creditis, vbi scribentes
textus concordantes adducunt. Neque leges ne-
gantes in casu impotentiæ procedunt, & vbi ne-
gotium conscientiæ agitur. Hinc est etiam re-
gula illa in Ordine ad restitutionem, quam ex re-
ceptissima Doctorum præceptione proponit P.
Tamburinus lib. 8. in Decalogum Tract. 3. cap. 3.<marginalia>Regula pro|restitutione.|P Tambu-|rinus.</marginalia>
§. 1. nu. 7. vbi sic ille habet: Si res non est in to-
tum destructa, sed remanet in aliquo, qui redditus est
quo locupletior, hoc, in quo factus est locupletior, de-
bet is restituere, vt primùm aduertit id sibi per se per-
uenisse ex re aliena. Vt accidet ex. g. Si quis rem
alienam bona fide vendidisset, & pretium habuisset
à venditore. Ratio est quia hoc succedit loco rei.
Quare sicuti rem, vel partem rei, si extaret, debuis-
sem reddere, sic hoc quod remanet. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1259.</absatz-nummer> Nihilominus vt solui nihil debeat sua-<marginalia>Contrarium|statuitur,|solidis do-|ctrinis.</marginalia>
det communis & firma doctrina Scriptorum as-
serentium iuramentum, sicut etiam votum, non
obligare, quando res, aut status iurantis aut vo-
uentis notabiliter immutata sunt; pro qua P.
Sancius lib. 4. supra cap. 2. nu. 22. cum Auctori-
bus, de quibus nu. 18. eorum sic mentem expli-
cando, dum asserunt, & tamquàm regulam sta-
tuunt, quòd nemo pervotum aut iuramentum,
promissionemve quamcumque obligetur vltra
id, ad quod se obligare voluisset, si aduerteret,
dum promisit; sicut & illorum, qui id negant,
de quibus nu. 19. id quod ij, qui post eum scrip-
serunt, communiter amplectuntur. Atqui is, qui,
vt vidimus, promisit, in sortem deuenit, de qua
minimè cogitauit, & qui valde est ab eo diuer-
sus, in quo, cùm iurauit, extabat: quidquid enim
modò exhibuerit, non potest non graue, & mi-
nimè præuisum, incommodum importare: Non
est ergo ad solutionem obligandus. Vrgeri potest
ex eo quòd is, qui iurauit, non putauit minorem
aliquam pecuniæ summam iuramento assump-
tam, futuram sufficientem, vt à ludo posset effi-
caciter remoueri. Ergo de minori cogitauit in
Ordine ad obligationem, & ita neque ad illam
censendus est contraxisse obligationem. Præter-<marginalia>Circa defe-|ctum accep-|tationis.</marginalia>
quàm quòd non videtur verosimile S. Tribunal
promissionem sub conditione futuri status ac-
ceptasse, nec locupletari velle iacturis misero-
rum: sublata autem acceptatione, obligatio pro-
missionis iuratæ cessat, vel potiùs vim habet nul-
lam, vt ex dictis constat, & in speciali loquens
de ludo tradit P. Tamburinus supra lib. 3. cap. 3.
§. 5. nu. 63. vers. 2. Si iurasti.</P>
<P>  <absatz-nummer>1260.</absatz-nummer> Neque adducta vrgent, concedimus enim<marginalia>Fit satis|ebiectis.</marginalia>
generales illas doctrinas circa restitutionem; sed
negamus legitimam applicationem præsenti ca-
sui, ob rationes dictas. In illis enim supponitur
debit&#x0169;, quod tamen in præsenti ostensum est non
adesse. Quo non obstante poterit S. Tribunal de
iuramento conscium pro solutione vrgere si id
conueniens iudicauerit; eo enim ipso quòd sic
agere intendit, acceptationem à se habitam ma-
nifestat. Et in casu quidem, de quo agimus, in
quo Tabellio chirographum rescidit, contra ip-
sum potest à S. Tribunali procedi, & totum id ab
ipso exigere, in quo lædi contigit, quando ratio-
ne rescissi iustrumenti id minus habuit, quod eo
extante habuisset; si enim opportunè pro solu-
tione actum fuisset, is, qui promisit, ad eum non<-P>@@

<-P>deuenisset statum, in quo soluere minimè potuis-
set, aut certè minùs soluturus. Et in foro etiam
conscientiæ ad id tenebitur, cùm damnum sit
compertum. Sicut tenetur & iurans, minimè
expectata aliqua iudicis sententia, quia obligatio
voti & iuramenti, animæ vinculum est, Deo te-
ste & Iudice constringens. Quamuis possit quis
ita & promittere & iurare: Promitto & iuro me<marginalia>Obseruatio|notanda.</marginalia>
totidem aureos, aut Octoregales S. Tribunali, (alteri
personæ, Religioni, aut pauperi) soluturum, si
lusero, & ab eo fuero hoc, quod firmo, instrumento,
requisitus. Quod non tenetur ijs, ad quos spectat
p&#x0153;na, reddere manifestum, si ad hoc nolit ex-
tendi iuramentum, sicut neque Tabellio; qui ta-
men illud apud fe custodire tenebitur, & pro eo
legitimè rogatus, exhibere. Et hæc fortè est
communis sic iurantium mens, dum de manife-
statione non tractant: neque nimiùm circa id
eorum premendæ conscientiæ, cùm sit grauium
Scriptorum sententia in iuramentis benignam in
fauorem iurantium interpretationem adhiben-
dam. Pro quo sic P. Sancius lib. 1. de Matrim.<marginalia>Iuramen-|tum benignè|interpre-|tandum.</marginalia>
Disput. 9. n. 11. & suprà lib. 3. cap. 17. n. 9. vbi sic
statuit: Tertia Conclusio. Iuramentum genera-
liter præstitum restringendum est vt quantum fieri
potest minùs obliget. Sic ille. P. Suarez Tomo 2.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
de Relig. lib. 2. de Iuramento. cap. 32. nu. 7. & om-
nes, vt ait Leander Disput. 19. Quæst. 1. aliquos
adducens, vtroque suffragante Iure, de quo ibi-
dem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1261.</absatz-nummer> Per quod & decidenda venit, quæ oc-<marginalia>Etiam in|casu qui pro-|ponitur,|certa de p&#x0153;-|na, & non|de abstinen-|tia à ludo.</marginalia>
currere potest circa materiam præsentem diffi-
cultas, an scilicet si quis dubitet vtrùm iurauerit
se non lusurum, iuramento circa p&#x0153;nam adiun-
cto, ansolam p&#x0153;nam; si luserit, ad solam p&#x0153;-
nam, an etiam ad non ludendum teneatur? Di-
cendum enim ad solam teneri p&#x0153;nam ob ratio-
nem dictam; & prætereà, quia quando est du-
bium circa iuramentum, nulla est pro illo obli-
gatio, vt est receptissima grauium Scriptorum
sententia, quos adducit & sequitur Leander suprà
Disput. 43. Quæst. 1. licet sint, nec contemnendi<marginalia>Leander.</marginalia>
illi, qui secus sentiant apud eumdem. Pro quo<marginalia>Etiam stan-|te ratione|verosimili|posse contra-|rium am-|plecti du-|bium de iu-|ramento, &|aliàs.</marginalia>
quidem parùm refert quòd de p&#x0153;na constet, aut
nihil circa illam iuratum sit; cùm ea stante esse
& non effe iuramentum queat, & ita iuramen-
tum p&#x0153;næ accessorium, aut per se stans. Quod
locum habet etiamsi is, qui iurauit, magis incli-
net in emissionem iuramenti, vt cum P. Sancio
& alijs tenet citatus Scriptor Quæst. 2. Circa quod
tamen notandum quod habet Quæst. 7. vbi in-
quirit, An qui vouit, aut iurauit dare Ecclesiæ
certas tritici mensuras, dubitat tamen an de ma-
ioribus vel minoribus, tunc possit eligere mino-
res ex consuetis in illo loco? Ad quod ille sic:
Respondeo ex dictis, Posse (nisi aliàs sit aliqua ratio
suadens verisimilius esse mentem vouentis fuisse obli-
gandi se ad maiorem mensuram) Ratio est aßignata
&c. Tunc sic. Quando quis magis inclinat in
emissionem voti, id proptereà accidit, quia ratio
est aliqua suadens verosimilius ita esse; & nihil-
ominus non tenetur: ergo neque in casu isto;
vel si in isto, etiam in illo. Dicendum equidem
rationem verosimilem non obstare, persistente
dubio; immò etiamsi quis probabiliter iudicet
ita esse; quia iuxta aliàs dicta potest partem op-
positam amplecti, quia & illa probabilis. Quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0452.jpg/>
@@1@<SE452>Circa prodigiosam Puellam energumenam. 437
<duolan 2><-P>si stante iuramento, interpretatio est fauorabilis
adhibenda, vt minùs grauetur qui iurauit; multò
id potiùs asserendum quando de promissione
agitur, pro qua illud non intercessit, licet inter-
cesserit acceptatio.</P>
<Z><A+1>IV.
Circa puellam multis dæmonum legionibus
diuexatam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1262.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Væsitum est pro illa remedium ex<marginalia>Prodigiosa|narratio.</marginalia>
ciuitate Truxilliensi, vnde transmis-
sa narratio tenoris sequentis, præmissa ætate
puellæ, ex qua prodigium increscit, est enim
tantùm nouennis; & latinè interrogata respon-
dit materna lingua, Castellana inquam, dicens
vt sequitur.</P>
<P>  Dux generalis legionum vocatur Inuidiael,<marginalia>1 Legionum|dux.</marginalia>
propter inuidiam, ad quam prouocat specie Si-
miæ. Sanctum sibi aduersantem habet D. Au-
gustinum. Et verba Sacræ Scripturæ, quibus
magis torquetur sunt ex Cantico Virginis Mag-
nificat.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Vrdichiel, propter mendacia, quæ prætexit,
(Hispanè vrdor) specie galli octipedis, habentis
in pædibus octo legiones. Sanctus aduersarius
D. Hyacinthus. Verba torquentia, Aue Maria.
Est Seraphim.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Primæ legionis in galli pedibus ductor præ-
cipuus (Capataz) vocatur Oledon. Et significat
res impertinentes, quas odorari compellit. S.
Margarita. Verba: Qui passus est pro nobis.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Secundæ Buceolion, pro designanda otiosa
buccæ apertione. D. Franciscus: Verba: San-
ctus immortalis.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Tertiæ Capitael, ob otiosam, ad quam mo-
uet, Capitis molitationem. Sanctus, Hierony-
mus. Verba. S. MARIA ora pro nobis. Est Do-
minatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Quartæ Bebedon, quia ad bibendam aquam
otiosè incitat. S. Lucia. Verba. Psal. Miserere
mei. Est Seraphim.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Asnachiel specie canis. Et designat tor-
mentum, quod infert cerebro. IESVS Nazare-
nus. Verba, Symbolum Missæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Madiel specie felis cum quatuor Capitibus,
& duobus pedibus, & quatuor in Capitibus le-
gionibus, quarum primæ dux est Madiel. S. Eli-
sabetha. Verba, Benedicta sit lux diei.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Secundæ vocatur Occultator, quia impel-
lit ad occultanda in Confessione peccata. S. Ag-
nes. Verba. Iesvs, Maria, Ioseph.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Tertiæ Virtudel ob oppositionem ad ex-
ercitia virtutum. S. Maria Magdalena. Verba.
Litaniæ Virginis.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Quartæ Videon, ob motionem ad viden-
da quæ non expedit. S. Laurentius. Verba: El
Alabado, scilicet Laudetur SS. Sacramentum &c.
pro quo vsus.</P>
<P>  <absatz-nummer>12.</absatz-nummer> Osdeloor, ob otiosam odorum perceptio-<marginalia>Fortè|Oledeor.</marginalia>
nem, specie bufonis. Aduersaria Deipara, &
quodlibet eius verbum.</P>
<P>  <absatz-nummer>13.</absatz-nummer> Dormidol, ob dormitationem in Oratio-
ne, specie anguis quatuor habentis capita, & in<-P>@@

<-P>singulis suam legionem. S. Andreas, Aduersatur
Communioni.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Secundæ Reuelderon, ob reuellionem.
Sanctus aduersans D. Ignatius. Verba, Sanctus
fortis. Est Potestas.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Tertiæ Oreiel, ob impertinentium audi-
tionem. S. Ioannes Baptista. Verba, Sanctus
Deus &c. De Quarta nihil.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Comedeor, ob comestionem sine neces-
sitate specie Simiæ cum quatuor Capitibus, cum
totidem in illis legionibus: duodecim pedibus, &
quinque legionibus in ipsis. S. Clara, Verba.
Peccaui, Domine miserere mei.</P>
<P>  <absatz-nummer>17.</absatz-nummer> Secundæ Componeator, ob affectatam
corporis compositionem. Virgo Deipara. Ver-
ba: Quoniam iniquitatem meam ego cognosco. Est
Seraphim.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Tertiæ Limpiael ob nimiam munditiæ
curam. S. Rosa Viterbiensis. Verba. Adoramus
te Christe.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> Quartæ Porezeol, ob pigritiam, ad quam
instigat. S. Anna. Verba: Peccaui Domine, mi-
serere mei.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Primus ex pedibus Irachiel, propter iram.
S. Saluator. Verba. Ora pro nobis B. Clara. Est
Seraphim.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Secundus Maniachiel, propter torporem,
in quem propellit. S. Thomas de Villanoua. Ver-
ba, Benedicimus te, Ex hymno Gloria in Excelsis.
Est Archangelus.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> Tertius Inuidiachiel, propter inuidiam,
in quam conijcit. S. Dominicus. Verba: Et in-
carnatus est.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Quartus Saltatricator, qui ad saltationem<marginalia>Buylateron.</marginalia>
incitat. S. Thomas de Villanoua. Salue Regina
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>24.</absatz-nummer> Quintus Vret$unclear, & significat res bonas
non intelligere. S. Ioachimus. Tantum ergo Sacra-
mentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Apprehensor, eo quòd impediat appre-<marginalia>Daprende-|dor.</marginalia>
hendere, quæ conuenientia sunt, specie tauri cum
capitibus quatuordecim, quorum quodlibet est
legio vna, & quindecim pedibus, in quibus nihil
habet. S. Andreas, Alabado, Est Seraphin.</P>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer> Secundum Caput, Odichiel, ob odium,<marginalia>Aborresel.</marginalia>
quod infert rerum ad virtutem spectantium. S.
Ioseph. verba Sanctus immortalis.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Tertium Viuetel, ob otiosam viuacita-
tem, quam indit. S. Rosa Viterbiensis. Verba
Iesvs, Maria, Ioseph.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Quartum Spiritatel, ob otiosam spira-
tionem, S. Hieronymus. Verba Archangele Mi-
chael, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>29.</absatz-nummer> Quintum Estorbatol, eò quòd bona im-
pediat. Hispanicè Estoruar est impedire. S. An-
dreas. Verba Tantùm ergo &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Sextum Mentideel. ob instigationem ad
mentiendum. S. Hieronymus. Magnificat.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Septimum, Exordel, ob torporem in au-
ditu circa res sanctas. S. Clara. Verba. Sanctus
fortis.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Octauum, Eseuchiel, ob repugnantiam
in auscultandis rebus conuenientibus. S. Domini-
cus. Verba. Sanctißima Trinitas.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Nonum Miratael ob iniectum obicem re-
bus bonis perspiciendis. S. Franciscus. Verba. Ado-
ramus te Christe. Est Dominatio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0453.jpg/>
@@1@<SE453>438 Auctarij Indici. Pars. X.
<duolan 2><P>  Sic istæ & aliæ legiones, quæ nomen assu-
munt ex ijs, quæ in ea exercent creatura, in qua
assistunt. Et expressè asseritur legionem consta-
re ex 6666. Sic relatio, in qua nihil de quinque
alijs tauri capitibus præter dicta.</P>
<Z><A+1>Adnotantur quædam circa præsatam
narrationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1263.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rimum sit nihil in illa extare, quod
reuera esse non possit, id quod de om-<marginalia>Puellas iam|pridem à|dæmonibus|vexatas.</marginalia>
nibus in illa contentis demonstrandum. Puel-
lam à Dæmonibus vexatam nouum non est, cum
talia in historijs fide dignissimis reperiamus. D.
Cyprianus in Sermone de lapsis testis fidelissi-
mus puellam, quę per ætatem carnes non poterat
comedere à dæmone possessam narrat, c&#x0169; singu-
lari Eucharistiæ miraculo liberatā. Alterius men-
tio extat apud Surium Tomo 1. fol. 283. à D. Re-
migio liberatæ. Item & curatæ à D. Bernardo
eiusdem nominis Scriptor in eius vita. Pro quin-
quenni Cæsarius lib. 5. cap. 26. Quod verò ad
numerum infestantium attinet omni prorsus dif-
ficultate vacat, cùm sint illi innumeri. Numquid
est numerus militum eius? Iob. 25. v. 3. Circa<marginalia>Esse illos in-|numeros.|Iob. 25. v. 3.|D. Gaspar|Sancius.</marginalia>
quod ita scribit P. Gaspar Sancius: Milites Dei
dicuntur illi, quibus Dominus vtitur ad illorum sup-
plicium, quos suæ voluntati nouit esse rebelles. In
quorum numero sunt Angeli, siue boni, siue Aposta-
tæ, nam per vtrosque Deus suas, suorum vlciscitur in-
iurias. Sic ille. Pro eodem Cassianus Collat. 8. cap.<marginalia>Cassianus.</marginalia>
16. vbi narratio satis formidanda de Monacho,
qui dum Psalmos ex more decantat, tempus mediæ
noctis exceßit. Cumque finita solemnitate refectu-
rus lassum corpus paululùm resedisset, repentè c&#x0153;pit
cateruas dæmonum vndique confluentium innume-
rabiles intueri, quæ infinita constipatione atque or-
dine longißimo procedentes, aliæ præibant principem
suum, aliæ suo agmine sequebantur &c. Pro eodem
sic præmiserat Cap. 12. Tanta verò spirituum den-<marginalia>Ephos. 4.|v. 12.</marginalia>
sitate constipatus est ae&#x0308;r iste, qui inter cælum ter-
ramque diffunditur, in qua non quieti otiosique per-
volitant, vt satis vtiliter humanis aspectibus eos pro-
uidentia diuina subtraxerit. Sic ille. Quod qui-
dem ex D. Pauli doctrina deducunt multi Ephes.
6. v. 12. Quoniam non est nobis colluctatio aduer-
sus carnem & sanguinem, sed aduersus Principes &
Potestates, aduersus mundi rectores tenebrarum ha-
rum, contra spiritualia nequitiæ in cælestibus. Id est
iuxta D. Hieronymum & alios, In ae&#x0308;ris huius lo-
cis versantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1264.</absatz-nummer> Ex quo & multi ex sacris Doctori-<marginalia>Ex nouem|choris ceci-|disse aliquos.</marginalia>
bus, Intorpretibus, & Scholasticis colligunt ex
omnibus nouem Angelorum Ordinibus, aliquos
cecidisse, cùm omnium caput Lucifer ceciderit,
vt ibi P. Cornelius D. Thomas 1. p. q. 63. arti. 9.
ad 3. Magister in Dist. 6. & 9. quibuscum & ag-
men Theologorum, ex quibus, qui & pro mul-
tis satis P. Suarez lib. 8. de Angelis cap. 21. nu. 1.
& seqq. qui citato nu. 1. supponit à se dicta in fi-
ne libri præcedentis; cùm tamen in eo nihil ad
intentum, sed cap. 17. cùm sint Libri Capita 21.
Quod adnotasse iuuit, ne cum aliqua temporis,
iactura, quod & mihi accidit, non inuenta requi-
rat. Ex eo ergo quòd in adducta narratione dæ-
mones ex Superioribus Ordinibus inducantur,<-P>@@

<-P>non est cur quispiam hærere debeat. Licet au-
tem in Scriptura nomina Seraphim, Throni,
Dominationis, Archangeli, non inueniantur A-
postatis Angelis attributa, vt obseruat P. Suarez
citato cap. 21. nu. 2. vsurpari ab ipsis vel per in-
solentiam, vel ad significandum gradum sui Or-
dinis potuerunt. Circa Seraphim autem, cùm
supremus Ordo sit, dubitari potest, quomodo ita
inferioribus admisceatur, & quid ille speciale
agere possit, quod non à quolibet alio dæmone
ex infima turba, cui est admixtus, ageretur? Non
enim id eius videtur consonare superbiæ, sicut
neque subiectioni attribui, quam nullus habere
queat, in supremo Ordine constitutus. Id quod
etiam de alijs in narratione expressis suo modo
dici potest. Sed habet illud non difficilem solu-
tionem ex certa apud Doctores sacros sententia<marginalia>Suus in illis|principatus.</marginalia>
de principatu Luciferi, aut Principis dæmonio-
rum, pro quo in Euangelio irrefragabile funda-
mentum, vt videri potest apud P. Suarez citato
cap. 31. nu. 4. & seqq. Eo enim stante, etiam Se-
raphini suam profitentur subiectionem: & po-
test aliquid occurrere, pro quo illius exercitium
expediens videatur. Quemadmodùm inter An-<marginalia>Vide Lean-|drum To-|mo 6. Tra.|9. Disp. 5.|Quæst. 37.|Omnium|Ordinum|mitti ali-|quos.|Hebr. 1.|v. 14.</marginalia>
gelos bonos, licet ij, qui ex infimo Ordine sunt,
tantùm mitti à Superioribus soleant iuxta diui-
nam ordinationem, aliquando tamen & supremi
inter illos mittuntur, iuxta illud Hebr. 1. v. 14.
Nonne omnes sunt administratorij spiritus in mini-
sterium mißi &c. pro quo videndus ibi P. Corne-
lius, qui in fine P. Molinam adducit 1. p. q. 112.
& adducere potuit alios plures, quos cum P. Mo-
lina, & eo antiquiores adducit P. Suarez lib. 6.
cap. 9. nu. 3. quod & ipse Pater tandem admittit<marginalia>Quid de|Sanctis An-|gelu.</marginalia>
cap. 10. nu. 45. adhibita quadam limitatione, si-
ne qua P. Mariana affirmat omnes esse ministros
P. Tirinus adductis Basilio, Cyrillo, Procopio,
Ambrosio, & Chrysostomo, Herincx Tomo 1.
Tract. 3. Disp. 4. nu. 42.</P>
<P>  <absatz-nummer>1265.</absatz-nummer> Quod ad nomina attinet minùs diffi-<marginalia>De nomini-|bus dæmo-|num.</marginalia>
cultatis importat, quę sibi possunt illi ex ministe-
rio indere, aut eorum princeps. Sic Albertus Ma-
gnus Lucæ Cap. 9. & Magister sent. nu. 2. dist. 6.
Septem distincta dæmonum, censent nomina,
quæ septem vitijs correspondent, quorum sunt
tentationibus destinati, quæ imitati isti, de qui-
bus in narratione. Pro quo & Abbas Serenus in
citata Collat. cap. 17. & 32. licet nomina non ex-
primat. Quamuis verosimile aliàs sit vnum eum-
demque dæmonem ad diuersa vitia prouocare,
sicut & idem Angelus Custos ad diuersas virtutes.
Pro quo P. Suarez lib. 8. cap. 21. nu. 28. P. Arriaga
Tomo 2. Disput. 27. n. 17. & alij. Quod licet ita
esse possit, vnde non videtur cur à peculiari vitio
appellationem sibi arrogare possint; quando ve-
rò multi ad tentandum præmeditata conspiratio-
ne concurrunt, possunt singuli ad singula tan-
tùm vitia prouocationem assumere, & inde sibi
nomen imponere, quod non tam nominis pro-
prij rationem habeat, quam exercitij noxij signi-
ficationem. Sic Christus Dominus ab Isaia di-
ctus Emmanuel. Et vocabitur nomen eius Emma-
nuel. Isai. 7. v. 14. & c. 8. v. 3. Voca nomen eius. Acce-
lera. &c. Cùm tamen constet non fuisse illa ipsius
propria nomina, sed id designasse, quod à D. Mat-
thæo dictum c. 1. v. 23. Quod est interpretatum, No-
biscum Deus. Et ab Interpretibus circa loc&#x0169; alium.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0454.jpg/>
@@1@<SE454>Circa prodigiosam puellam energumenam. 439
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1266.</absatz-nummer> Iam quòd sub multiplici specie ani-<marginalia>Sub varijs|enim ani-|mulium for-|mis apparere|soliti.</marginalia>
malium apparuerint, nihil inducit insolitum, cum
de eo plenæ sint historiæ. De Empusa Dæmo-
nio meridiano ex ijs, quos profert, Auctoribus,
P. Martinus Del Rio Disquisitionum magicarum
lib. 2. Quæst. 27. Sect. 2. num. 8. pag. 135. Affirmat
quòd se in omnes formas mutabat; fiebat enim
planta, bos, vipera, lapis, musca, femina, mula,
& ingens bellua, crure æneo, & asinino. De for-
ma formicæ, & muscæ apud Beyerlinck Tom. 2.
lit. D. lib. 4. pag. 11. lit. F. & speculum exemplo-
rum Verb. Dæmon. n. 18. Quod quidem in no-
mine Behemoth, de quo Iob. 40. Dominus v. 10.<marginalia>Iob 40.|v. 10.</marginalia>
graphicè adumbratum, quod dæmoni graues
Scriptores conuenire testantur. Ecce Behemoth,
quem feci tecum. Idem autem valet dictum no-
men ac Multæ bestiæ: pro qua allegorica expli-
catione elegantem iuuabit vidisse discursum P.
Gasparis Sancij à nu. 42. iunctis ijs, quæ habet
nu. 15. & seqq. Vbi probat Behemoth esse tau-
rum: id quod narrationi præfatæ concinit, in
qua tauri species vt præcipua proponitur, cum
quatuordecim Capitibus, & totidem legionibus.
Sub specie Simiæ multoties visus, & satis horren-
dum illud Lusitanam feminam ex Simio duos fi-
lios peperisse, de quo P. Del Rio suprà lib. 2.
Quæst. 14. quamuis circa veram Simij speciem
esse possit dubitatio. Placet illis ea species, quia
in ipsis adorati ab Afris, sicut & canes ab Ægy-
ptijs, de quibus Diodorus Siculus lib. 20. Pla-
cet & Galli auium superbissimi, & ad bella nati:
pro quo Valerianus lib. 24. cap. 22. solita eru-
ditione succurret. Neque quod de prætextis
mendacijs dicitur à vero abludit, grauiora enim
prælia ex mendaciorum noxiali profusione con-<marginalia>Lingua ter-|tia pugna-|rum auctor,|in Gallo de-|signata.</marginalia>
surgunt, Audiendus Siracides: Lingua tertia mul-
tos commouit, & dispersit illos de gente in gentem,
ciuitates muratas diuitum destruxit, & domos mag-
natorum effodit. Virtutes populorum concidit, &
gentes fortes dissoluit. Lingua tertia mulieres vira-
tas eiecit, & priuauit illas laboribus suis, qui respi-<marginalia>Eccli. 28. v.|16. & seqq.</marginalia>
cit illam non habebit requiem, nec habebit amicum
in quo requiescat. Eccli. 28. v. 16. & seqq. Non er-
go ineptè in Gallo cum mendaciorum prosemi-
natione pugnacitas designata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1267.</absatz-nummer> Quid de felibus? Quòd in diabolicis
conuicijs eorum cerebri comestio in delitijs ha-
beatur: de quo apud P. Del Rio pag. 450. col. 2.
A. Placet ergo dæmoni insidiosum animal ar-
matum vnguibus, & ad capiendos musculos at-
tentissimus speculator, quod & illi de more ad
capiendas animas. Videndus Plinius lib. 10. cap.
73. Ab Ægyptijs ille ea sub specie superstitiosis-
simè adoratus, vt ex Cicerone & alijs notum. De
quo & Valerianus lib. 13. cap. 37. Bufonis tan-
dem species herois tanti imitatione dignissima.
Tædum animal, spercum, noxiale, & abominan-
dum, quod nec visus ipse possit sine molestia su-
stinere. Hoc se ductor cælestis exercitus induit,
Spiritualia nequitiæ in cælestibus. Scio Religio-<marginalia>Fr. Petrus|Nauarrus.</marginalia>
sum è nostris laicum, cùm in comitatu esset viri
cuiusdam Apostolici Ethnicorum conuersioni
per campestria vacantis, & nocturno se somno
pro vt potuit, solo tenus adaptasset, à dæmone
specie ingentis bufonis inuasum, & pectori in-
cubantem suffocare adortum, cùm nec permit-
teret respirare. Deo tamen inuocato discessit; &<-P>@@

<-P>cùm Patri suum & periculum & grauamen re-
tulisset, respondisse illum, id quod erga se non
poterat, erga socium attentasse. Sic aliàs visus,
& in maleficarum vsu frequens aciculis & spinis<marginalia>P. Alsonsus|do Barama.</marginalia>
transfixus, cui quodammodo alligatus ille, vnde
& quandoque, quod per contemptum erga ip-
sum actum, non sine crudeli vindicta, Deo sic
permittente, relictum. Pro quo extat stupenda
narratio apud P. Ioannem Nadasi in Anno dierum<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
memorabilium die 12. Iunij vbi ita scribit: Magni
omnino contra dæmones pro animarum lucro zeli vir<marginalia>Stupenda|narratio.</marginalia>
fuit Rodericus (Gonzalez.) Saga quapiam in acula
damna grandia patrabat: hanc Rodericus ad Con-
feßionem tandem perpulit, & negandæ artis instru-
menta in f&#x0153;dißimum totius domus locum deiecit,
dæmone dirè fremente. Nec parùm eodem loco pas-
sus est Rodericus, vt eius Collegij (Matritensis) gesta
narrant. Vnde & ibidem confractus totus gloriosam
posteà mortem oppetijt. Mirum fuit id dæmonem
potuisse, at adoranda est prouidentia magni Dei &c.
Ex quibus videtur magno cum fundamento de-
duci dæmonem instrumentis dictis alligatum,
quibuscum pariter in latrinas deiectum se infre-
muit, & dirè adeò vindicauit. Vnde illa S. Hila-
rionis exprobratio: Grandis, inquit, fortitudo tua,
qui licio & lamina strictus teneris. Sic in eius vita
D. Hieronymus. Pater Del Rio l. 6. cap. 2. Sect.
1. Quæst. 3. vers. Ad 13. Apud quem cap. 2. Sect. 3.
Quæst. 2. in 4. remedio extat casus præfato similis,
ex quo alij. Ergo & alligatus bufonibus. O ter-
que quater que tanto dignum principe habitacu-
lum!</P>
<P>  <absatz-nummer>1268.</absatz-nummer> Iam quod ad Sanctos aduersarios spe-<marginalia>De Sanctis|aduersarijs|damonum.</marginalia>
ctat, nihil in narratione occurrit sine veteribus
exemplis: Deus enim Sanctos aliquos præ alijs
dæmonomastyges instituit, quos ipsi ea de caussa
plus timeant. Apud P. Antonium Balinghem in<marginalia>Miranda|obsessæ hi-|storia.</marginalia>
kalendario Virginis die 2. Februarij extat impuri
dæmonis expulsi à puellæ hæreticæ corpore ple-
na admiratione narratio, fructu optimo conuer-
sionis. In decursu curationis, vrgebatur (à Sa-
cerdote Societatis, exorcismis instante) quis tan-
dem esset, quem post Deum maximè timeret in cælo?
Respondet Polonicè Reccham, idest Beatißim am Vir-
ginem, secundò vestrum Ignatium. tertiò dixit, illos
duos vestros Franc. Adactus à Sacerdote ne verba
mutilaret, correxit & dixit, Duos vestros Franciscos
Xauerium & Borgiam. Sic ibi, & sic alibi de di-<marginalia>Circa verba|sacra.</marginalia>
uersis Sanctis. Quod autem ad verba Sacra atti-
net vti certissimum proponitur in Rituali Pauli<marginalia>Rituale|Pauli V.</marginalia>
V. vbi de Exorcismis, sic enim in Præmonitio-
ne doctrinali Vers. Hæc autem post alia: Inter-
roget obsessum quid senserit in animo, vel in corpore,
vt sciat etiam ad quænam verba magis diaboli con-
turbentur, vt ea deinceps magis inculcet ac repetat.
Sic ibi: pro quo & Vers. Obseruet etiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1269.</absatz-nummer> Sic cùm de possibilitate constet, de rei<marginalia>Non facilè|credenda|obsessio, &|illius signa.</marginalia>
ipsius veritate restat exploratio. Et quidem in
præfata Pauli V. præmonitione prudentissima
est cautio Vers. In primis, qua Sacerdoti iniun-
gitur ne facilè credat, aliquem à dæmonio obsessum
esse, sed nota habeat ea signa, quibus obsessus digno-<marginalia>Rituale|idem.</marginalia>
scitur ab ijs, qui vel atra bile, vel morbo aliquo labo-
rant. De signis autem statim additur: Signa au-
tem obsidentis dæmonis sunt ignota lingua loqui plu-
ribus verbis, vel loquentem intelligere; distantia &
occulta patefacere; vires supra ætatis seu conditio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0455.jpg/>
@@1@<SE455>440 Auctarij Indici. Pars X.
<duolan 2><-P>nis naturam ostendere: & id genus alia quæ cùm
plurima concurrunt, maiora sunt indicia. Sic ibi.
Et quidem legiones dæmonum supra triginta in<marginalia>39. legiones.</marginalia>
puellari corpusculo non videntur sine magnis
posse argumentis consistere, quando pro obses-
sione vnius ea solent concurrere, quæ non admi-
rationi, sed stupori etiam sint, neque sine expe-
rientiæ adminiculis crederentur. D. Hieronymus
in vita S. Hilarionis adductum ad ipsum Marsi-<marginalia>Vt se prodant|dæmones.</marginalia>
tam memorat, qui afflictus peßimo dæmone, non ca-
tenas, non compedes, non claustra ostiorum integra
patiebantur: multorum nasum & aures morsibus
amputauerat: horum pedes, illorum gulam fregerat,
tantumque terrorem omnibus incusserat, vt oneratus
catenis & funibus in diuersa nitentium, quasi fero-
cißimus taurus ad Monasterium pertraheretur. Sic
vnius dæmonis ferocia se prodit; liberatus tamen
ille, & Sancto Hilarionis dæmon egressus impe-
rio. Quid alius à legione possessus, de quo ibidem?
Post truculentam ferociam enarratam, & non-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
nulla alia sic Doctor Sanctus: Rem loquor inau-
ditam. Ex vno hominis ore diuersæ voces, & quasi
confusus populi clamor audiebatur. Sic ille. Quid
ni? Clamor erat legionis, ex qua non vnus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1270.</absatz-nummer> Sed Euangelium audiamus. Obsessum
ab immundo spiritu interrogat Dominus: Quod
tibi nomen est? & dicit ei: Legio mihi nomen est,
quia multi sumus. Marci. 5. v. 9. De illo igitur, qui<marginalia>Marci, 5. v.|3. & seqq.</marginalia>
tale de se testimonium perhibuit, multiplici vexa-
tione, sic præmissum: Neque catenis iam quisquam<marginalia>Circa legio-|nem in ob-|sesso. de quo|Euangelium.</marginalia>
poterat eum ligare: quoniam sæpe compedibus & ca-
tenis vinctus, dirupisset catenas, & compedes com-
minuisset: & nemo poterat eum domare: & semper
die ac nocte in monumentis & in montibus erat, cla-
mans, & concidens se lapidibus. v. 3. & seqq. Ecce
quibus se legio prodat argumentis. Vbi quidem
vnus est qui respondet, vt non immeritò existi-
mare possimus esse illius legionis ducem. Sic P.
Cornelius in eum locum ita scribens: Nota, dæ-<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
mon est Simia Dei. Hinc imitatur Deum, qui est Do-
minus exercituum, scilicet Angelicorum. Simili enim
modo dæmon se vocat legionem, quia plurimos è grege
suo socios in aciem educit, vt Deus. Sic ille, qui sic
locutum fuisse Luciferum non est credendus cen-
suisse. Deinde quod ad numerum attinet, licet
dæmon legionem dixerit, non ex eo infertur in-
tegram fuisse legionem, quam alij ex 6666. alij
ex 12500. asserunt militibus constitisse, vnde
additum ab ipso, Quia multi sumus. Licet vero-
simile sit aliquot millia fuisse, vt censuit D. Hi-<marginalia>P. h$unclearilarion.</marginalia>
larion ex eo colligens, quod grex porcorum, in
quos abire permissi dæmones, erat ad duo millia,
vnde aiebat ille eos, qui viderant, non potuisse ali-
ter credere exisse de homine tantam dæmonum mul-
titudinem, nisi grandis porcorum numerus, & quasi
à multis actus, pariter corruisset. Sic de illo qui su-
prà, vbi & de puella etiam opportuna narratio.
Quòd si effectus ipse multitudinem tartareorum<marginalia>Non creden-|dumdæmoni.</marginalia>
hospitum non probasset, ex respondentis attesta-
tione argumentum non poterat efficax efformari,
quia testis omni exceptione minor, & solùm in
mentiendo verissimus. Vnde S. Hilarion de ex-
pellendo è puella dicta immundo spiritu agens
noluit signa incantationis adduci, ne sermoni eius<marginalia>Idem.</marginalia>
accommodasse fidem videretur, asserens fallaces esse
dæmones, & ad simulandum esse callidos. Vnde &
Monachus, de quo Cassianus suprà num. 1263.<-P>@@

<-P>Narranti dæmoni lapsum lamentabilem Mona-
chi alterius credere noluit, donec experimento<marginalia>Cassianus.</marginalia>
comprobauit. Dubitans frater de immundi spiritus
assertione, magisque id ratus quòd inolita consuetu-
dinis suæ fallæcia sibi voluisset illudere &c. Vt stet
ergo, & à dæmone præfatam puellam obsessam
fateamur, in Ordine ad prodigiosum illum legio-
num numerum potuit ille egregiè mentiri: ficut
mentitus est, cùm rogatus à D. Hilarione in hunc
modum: Dic quare ausus es ingredi puellam Dei?
Respondit ille: Vt seruarem eam virginem. Quod
mendacium statim ipse redarguit, paucis multa
complexus subdens: Tu seruares proditor castita-
tis?</P>
<P>  <absatz-nummer>1271.</absatz-nummer> Præcipuum ergo fundamentum pro<marginalia>Circa intel-|ligentiam|Latinæ lin-|guæ, & alia|spectra iu-|dicium.</marginalia>
immundo spiritu in puella, de qua agimus ad in-
telligentiam Latinæ linguæ reducitur, & enu-
merationem illam Sanctorum & Verborum Sa-
crorum, quæ supra capacitatem esse videntur no-
uennalis ætatis. Licet enim rogata latinè non
latinè respondeat, sed materno idiomate, id vi-
detur esse sufficiens, ignotam scilicet linguam in-
telligere, vt ex Rituali Pauli V. vidimus n. 1269.
verùm quia puella inter Moniales educata verba
aliqua latina potuit audire, & eorum significatio-
nem aliquatenus penetrare, ad latinam interro-
gationem vtcumque perceptam potuit vt vidi-
mus respondere: præsertim si semel tantùm in-
terrogata totam illam verborum siluam effudit.
Quæ quidem supra capacitatem illius ætatis ap-
paret: sed ab alio, quam à dæmone potuit ille
confingi, & instillari puellæ: vnde non conuin-
citur dæmoniaca obsessio; cùm etiam talis fortè
sit puellæ indoles vt & ipsa possit talia figmenta
moliri. Quod enim ad sanctos attinet, eos potuit<marginalia>Vide He-|rincx suprè|nu 66.</marginalia>
non ægrè dignoscere, cùm sæpiùs audierit nomi-
nari. Et quidem quod ad B. Rosam Viterbien-
fem pertinet, ex eo potuit accidere, quòd illa ex
tertio Ordine D. Francisci fuerit, vnde & apud
sorores Franciscanas eius potuit non infrequens
esse memoria. Neque odiosæ suspicioni locus
permittendus, vt ita factum sit ex æmulatione
quadam cum S. Rosa Peruuiana Ordinis de P&#x0153;-<marginalia>Circa Bea-|tam Rosam.</marginalia>
nitentia D. Dominici; ne minùs aliquid de Rosis
Franciscana habere Religio videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1272.</absatz-nummer> Et hæc quidem prodigiosam illam ob-<marginalia>Vt esse locus|dubio queat.</marginalia>
sessionis puellaris pompam non adeò certam vi-
dentur ostendere, vt aliquale non possit dubium
subintrare; præsertim si vexatio extraordinaria
cesset, sine qua stare obsessio dæmoniaca nequit:
duo enim requiruntur vt quis sit energumenus,
& ingressus dæmonis in corpus, & vocandi po-
testas, vt ex bonis Scriptoribus tradit P. Del-
Rio suprà lib. 3. quæst. 4. Sect. 3. in principio. Id
quod futurum certius in tanta dæmonum mul-
titudine nusquàm aliàs historijs antiquiorum aut
recentiorum temporum consignata. Pro quo
Leander suprà cum alijs quæst. 36. vt sit certum
plures plus vexare. Si quis autem proximioribus
experimentis, doctus aliàs vir, plenius instructus,
sibi obsessionem persuaserit in suo abundet sen-
su; qui vt probabilis saltem sit, in caussa esse po-
terit, vt ad remedium, pro quo charitas vrget,
veniatur. Neque vllum mihi efficacius vnquam
iudicabitur, quàm quod est ab Eccesia in Exor-<marginalia>Validioræ in|Exorcismis|remedia.</marginalia>
cismis Sanctis institutum; si præsertim Pauli V.
seruetur instructio. Et illud in primis quod &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0456.jpg/>
@@1@<SE456>Circa prodigiosam puellam energumenam. 441
<duolan 2><-P>primum in illa, dum de Ecclesiæ ministro ea pro
functione præmittitur: Hunc prætereà maturæ
ætatis esse decet, & non solùm officio, sed etiam mo-
rum grauitate reuerendum. Illud deinde quod cir-
ca orationem & ieiunium habetur in Vers. Quare<marginalia>Rituale|Pauli V.</marginalia>
memor. Vbi & prudenter additum Quoad eius fie-
ri poterit. Et ieiunium quidem non ad cibum &<marginalia>Tabacha-|rios ineptos|futuros|Exorcistas.</marginalia>
potum tantùm referendum, sed ad abstinentiam
à Tabacharia sumptione: credo enim Tabacha-
rium nullum expellendo aptum fore dæmoni,
cùm nesciat à vitioso aut fumo aut puluere ieiu-
nare. Sicut autem dæmones sunt pro vitijs alijs
constituti, ita proculdubio de Tabachismo cre-
dendum, ex quo non pauca illis lucra, si scirent
vera nuntiare. Mihi certè pro veritate standum,
& si odium pariat, nihil curandum, dummodò is
amet, qui & veritas, & via, & vita. Pro qua
dum milito & suspiro, hic finio die 5. Maij 1675.
mensis quidem Octaui currentis anni primi supra
octogesimum ætatis: mea manu, nulla vt extet
alienæ littera hoc in Volumine, sicut neque in
duobus quæ præcesserunt: nec titubante huc-
usque dextera, vt ex corde gratissimo cum Regio<-P>@@

<-P>clamem Vate Dextera Domini Fecit Vir-
tvtem. Quod non semel dixisse contentus, de-
bitæ gratitudinis affectum iteratione testatus eo-
dem in Carmine Psal. 117. vers. 16. Testor &
ipse, testaborque. Vtinam dignè. Si oblitus fuero
tui, obliuioni detur dextera mea. Psal. 136. vers. 5.
Illa inquam dextera, quæ memoriæ æternæ po-
tuit, Te moderante, velificari. Detur inquam
obliuioni: nolo enim memoriam, quæ cum obli-
uione veniat indulgentissimi Deductoris. Etenim
manus tua deducet me, & tenebit me Dextera tua.
Psal. 138. v. 10. O si ita tenear, vt teneam, nec
dimittam, dimissurus iam cetera, à ceteris dimit-
tendus. Ergo.</P>
<shi>Vixi, quemque dedit cursum sors alta,
<DUAN>peregi.</DUAN>
  Ecquid agam? Promptum est, iam prope
<DUAN>agens animam.</DUAN></shi>
<P>Si quid fortè aliud, pro eo etiam nunc faciunt quę
sunt præfata lectori, & super omnia adiutorium
nostrum in Nomine Domini IESV, & MARIÆ.
Vbi enim illud, & tuum O BEATA TRI-
NITAS.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-E-0457.jpg/>
@@1@<SE457>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+3>EORVM, QVÆ IN HOC</A+3>
<A+4>AVCTARII INDICI</A+4>
<A+3>TOMO TERTIO,</A+3>
<A+2>THESAVRI QVINTO,</A+2>
<A+1>CONTINENTVR.</A+1>
<A+2>Prior Numerus Partem, alij Numeros indicant mar-
ginales.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>A.</A+1>
Absolutio.</Z>
<negEZ><INI5>A</INI5>Bsolutio Indorum sine expressa Dei
cognitione supernaturali an va-
leat. Parte 10. nu. 1. & seqq.
vbi notanda doctrina ex ibi citato
Auctore.</negEZ>
<P>Quid circa praxim. <R>11</R></P>
<negEZ>De confitentibus ignoranti eorum Idioma. 1121. &
seqq.</negEZ>
<P>De absolutione cum opinione probabili. <R>71. & seqq.</R></P>
<negEZ>Notanda doctrina circa absolutionem directam à ve-
nialibus, & indirectam à mortalibus. 73. vbi de
securo vsu etiam in casibus non neceßitatis.</negEZ>
<negEZ>Absolutio in foro conscientiæ vt prosit in exteriori,
418</negEZ>
<negEZ>A quo absolui queant ingreßi monasteria Monia-
lium, & ingressæ Religiosorum Conuentus, sine
legitima facultate. 439. Vbi circa Prælatorum
Censuras, Vide Bulla Cruciatæ. Et Confessa-
rius.</negEZ>
<P>De forma Absolutionis quoad praxim. <R>1214</R></P>
<Z>Academia.</Z>
<negEZ>Difficultas peculiaris circa consuetudinem exigendi
quædam in Limana Academia expedita cum vtili
doctrina. <R>p. 10. n, 74. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa Professores notanda aliqua. <R>78. & seqq.</R></P>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Qui actus contrarij legi sufficiant ad illam abrogan-
dam. <R>p. 9. 397</R></negEZ>
<negEZ>Actus non retractatus vt influat. p. 10. 42, vbi do-
ctrina vtilis pro iudicibus. Actus legitimi quo-
modo non recipiant conditionem neque diem.
497</negEZ>
<Z>Aduocatus.</Z>
<negEZ>Vt debeatur illi salarium etiam non laboranti. p. 10.
n. 79. 91. & seqq.</negEZ>
<Z>Ætas.</Z>
<P>Pro Ordinibus. <R>p. 10. 149</R></P>
<P>Priuilegia circa illam. <R>156</R></P>
<Z>Æthiopes.</Z>
<negEZ>De Matrimonio Hispani cum Æthiopissa. p. 10.
780</negEZ>@@

<Z>Affinitas.</Z>
<P>Circa dispensationem in illa. <R>p. 10. 168. & seqq.</R></P>
<Z>Altare.</Z>
<negEZ>Reliquiæ in illius consecratione quomodo necessariæ.
p. 9. 366. & seqq.</negEZ>
<P>Sufficere non Martyrum, sed Canonizatorum. <R>378</R></P>
<negEZ>Ex fractione sigilli an omittatur consecratio. 384.
& seqq.</negEZ>
<P>Discrimen inter Aram & Corporalia. <R>386</R></P>
<Z>Angelus</Z>
<P>Custodum Festum quo ritu celebrandum. <R>p. 9. 249</R></P>
<P>Omnium Ordinum mitti aliquos. <R>p. 10. 1265</R></P>
<Z>S. Anna.</Z>
<negEZ>De illius Reliquijs. p. 9. 18. & seqq. & de mira-
bili præ alijs. <R>22</R></negEZ>
<negEZ>Circa vnicum illius coniugium exactus discursus.
22. & seqq.</negEZ>
<P>Vide etiam. <R>p. 10. n. 1096. & seq.</R></P>
<P>Quanto illam venerari debeamus affectu. <R>22</R></P>
<P>Repleta Spiritu Sancto. <R>28</R></P>
<P>Miraculosè concepit iam ætate prouecta. <R>38. & seq.</R></P>
<P>De Anna Samuelis matre. <R>27</R></P>
<Z>Apostata.</Z>
<P>An excommunicatus. <R>p. 10. 44. & 50</R></P>
<Z>Apostolus.</Z>
<P>In illis merita Prophetarum, <R>p. 9. 13</R></P>
<Z>Appellatio.</Z>
<negEZ>Interposita non ligat excommunicatio, & potest
excommunicatus publicè celebrare. <R>p. 10. 866.</R></negEZ>
<P>Quando circa vtrumque effectum valeat. <R>882</R></P>
<negEZ>Quando non admittatur ab Episcopo. 883. & seqq.
In caussa nullitatis Profeßionis. 1176. & seqq.
& 1238. Vide V. Parochus.</negEZ>
<Z>Approbatio.</Z>
<negEZ>Circa approbationem Reliquiarum vide verb. Reli-
quiæ.</negEZ>
<negEZ>Approbatio pro Confeßionibus vt sit Religiosis neces-
saria. <R>p. 10. 68. & 69</R></negEZ>
<negEZ>Archiepiscopus. Vide multa pro illis. p. 10. 995. &
seqq.</negEZ>
<Z>Audientia.</Z>
<negEZ>Quanta illius auctoritas. p. 10. 27. Vt debeant Au-
ditores in Festis aßistere. 1135. Circa violentiam
uotanda. <R>1184</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0458.jpg/>
@@1@<SE458>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z><A+1>B.</A+1>
Baltassar,</Z>
<negEZ><INI2>S.</INI2>Baltassaris vnius è tribus Magis adoratoribus
Christi Reliquia, circa quam excursio, p. 9.
167. & seqq. vbi specialia. De quo & 306.</negEZ>
<negEZ>Dom. D. Baltassar de la Cueua Peruuianus Prorex
laudatus. <R>914</R></negEZ>
<Z>Baptismus.</Z>
<negEZ>An necessaria fides in recipiente illum. p. 10. 8. 10.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Non omittendam solemnitatem quando extra Eccle-
siam confertur. <R>199. & 5</R></negEZ>
<P>Circa Patrinos. <R>201</R></P>
<P>De impedimento ex Catechismo. <R>Ibid.</R></P>
<P>Singularis casus. <R>206. & seqq.</R></P>
<P>Senex an more pueri queat baptizari. <R>211. & seqq.</R></P>
<P>Quæ cognitio pro illo sufficiat. <R>217</R></P>
<P>Quid si ignotæ linguæ moriturus. <R>218</R></P>
<P>Quid de inuitis parentibus. <R>219</R></P>
<P>Alia circa paruulos. <R>num. seqq.</R></P>
<P>Circa dubium ætatis. <R>223</R></P>
<Z>Beneficium.</Z>
<negEZ>Ex subsecuta absolutione ab excommunicatione non
validatur electio ad illud. <R>p. 10. 55</R></negEZ>
<negEZ>An sine titulo illam accipiat. 60. & à quo. Ibid. pro
quo & 61. vbi de intruso.</negEZ>
<P>Pensio vt poßit imponi. <R>124</R></P>
<P>Etiamsi iuris patronatus. <R>125</R></P>
<P>Vide Contractus, Religio.</P>
<Z>Bulla C&#x0153;næ.</Z>
<negEZ>Iudices laici quomodò excusari poßint ab incursu in
excommunicationem ab ipsa latam Ecclesiasticos
à Regno exire compellentes. <R>p. 10. 16. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quanta in eo sit moderatio adhibenda pro quo Regia
Schedula. <R>16</R></negEZ>
<negEZ>De casu alio peculiari. 37. circa Canonem 16. & de
iudice incidenter cognoscente. <R>527. & seq.</R></negEZ>
<Z>Bulla S. Cruciatæ.</Z>
<negEZ>Eius virtute posse absolui habitum Religiosum dimit-
tentem. <R>p. 10. 44</R></negEZ>
<negEZ>Extra Confeßionem; & vnica absolutione à multis
excommunicationibus. <R>45. & 52</R></negEZ>
<P>Vbi limitatio circa Religiosos.</P>
<P>A quo Prælato. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>Vsus quoad reseruata Religiosis prohibitus. 48. pro
quo vtilis adhortatio.</negEZ>
<P>Pontificiæ pro eo cautiones. <R>49</R></P>
<P>Circa multiplicem irregularitatem. <R>52</R></P>
<P>Commissarius vt poßit. <R>53</R></P>
<negEZ>Peccare Religiosum Confeßiones audientem prætextu
illius contra Prælati prohibitionem. <R>63</R></negEZ>
<P>Quid de valore absolutionis. <R>64. & 65</R></P>
<P>Quid de Prouinciali Societatis sine Ordinario appro-
bante. <R>66</R></P>
<negEZ>Quid si approbet, & prohibeat. 67. vbi quòd morta-
liter delinquat, etiam secutus opinionem probabi-
lem.</negEZ>
<negEZ>Approbatus cum limitatione temporis an poßit eligi.
70</negEZ>
<P>Quid circa Indos. <R>237. & seqq.</R></P>
<P>Quæ gratiæ non suspendantur per illam. <R>240</R></P>
<P>Alia circa Indos. <R>241. & seqq.</R></P>
<negEZ>Vt publicatio simul fiat, non posse in aliquibus oppi-
dis ante impletum biennium publicari. <R>245</R></negEZ>
<P>In populis Indorum vt facienda. <R>246</R></P>@@

<negEZ>An poßit in eadem infirmitate Indulgentia plenaria
concedi. <R>663</R></negEZ>
<P>An debeat necessariò à Confessario applicari. <R>664</R></P>
<P>Vt poßit reseruari vero mortis articulo. <R>666. & seq.</R></P>
<negEZ>Si non adsit Confessarius quando Indulgentia obti-
neatur. <R>668</R></negEZ>
<P>Tres dicendi modi expenduntur. <R>669</R></P>
<negEZ>Circa taxam eleemosynæ difficultas specialis. 1138.
& seqq.</negEZ>
<Z>C.
Canonicus.</Z>
<negEZ>Circa quamdam Canonicorum electionem. p. 10.
497</negEZ>
<negEZ>Canonicatus an simplex beneficium. 739. vbi quòd
dispensatio se poßit ad illum extendere.</negEZ>
<Z>Canonizatio.</Z>
<P>Vide verb. Altare.</P>
<negEZ>Etiam Sanctis competit, qui non extant in Romano
Martyrologio. <R>p. 7. 275</R></negEZ>
<Z>Capellania, & Capellanus.</Z>
<negEZ>Fundata cum conditione vt Ordinarius non se intro-
mittat, valet. <R>p. 10. 111</R></negEZ>
<negEZ>Capellano interinatio quomodo fieri poßit reseruatio
aliqua à proprietario. 224. & seqq. Casus singu-
laris.</negEZ>
<negEZ>Obligatus circa Altare priuilegiatum an poßit gra-
num benedictum substituere. <R>447</R></negEZ>
<P>An liceat semper mutatio Altaris. <R>249. & seqq.</R></P>
<P>Quid si priuilegiatum præferatur. <R>252</R></P>
<P>An obligatio sub mortali. <R>253. & seq.</R></P>
<P>Circa tempus. <R>255. & seqq.</R></P>
<negEZ>Habens obligationem Missarum, si Officium Sacrum
omittat, an restituere aliquid teneatur. 1248.
& seqq.</negEZ>
<Z>Capitulum S. V.</Z>
<negEZ>De illius facto peculiari in Limana Ecclesia. Vide
Quarta funeralis.</negEZ>
<Z>Casus reseruati.</Z>
<P>Qui in Limana Di&#x0153;cesi. <R>p. 10. 259. & seq.</R></P>
<P>Cur hæresis non reseruata. <R>261</R></P>
<P>Peculiaris sententia circa Episcopos. <R>Ibidem.</R></P>
<P>Hispanorum nomine qui veniant. <R>262</R></P>
<P>De potu Indico. <R>269</R></P>
<P>De alijs in seqq.</P>
<negEZ>Circa reseruationem casus specialis in Societate IE-
SV. <R>801</R></negEZ>
<negEZ>Casuum reseruatorum nomine non venire vota in re-
seruatis Episcopis. <R>973</R></negEZ>
<Z>Censura.</Z>
<negEZ>Quòd non poßint aggrauari vnius & eiusdem multi-
plicatione. <R>p. 10. 867. & seqq.</R></negEZ>
<P>Vide verb. Excommunicatio & suspensio.</P>
<Z>Census.</Z>
<negEZ>Quid circa pretium emptore rogante. p. 10. 268.
& seqq.</negEZ>
<P>Quid Censualista rogante. <R>277. & seqq.</R></P>
<negEZ>Super debitis quocumque titulo vt poßit imponi.
281. & seqq.</negEZ>
<Z>Christus D.</Z>
<P>Qui cum eo resurrexerint. <R>p. 9. 19</R></P>
<P>De Sacra eius spina. <R>208</R></P>
<P>Adstitisse morienti D. Iosepho. <R>198</R></P>
<negEZ>Pacem patiens nobis comparauit, & quàm sublime
illius exemplum aliorum Sanctorum comparatio-
ne. <R>p. 10. 870</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0459.jpg/>
@@1@<SE459>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Eijcit numularios è templo, & mensas eorum sub-
uertit, & quid in eo mysterij. <R>926. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Est corona in Paßione cadens, quæ recolenda cum
Væ. <R>983</R></negEZ>
<negEZ>Eius membra quomodo etiam Sanctorum Corpora.
p. 9. 401.</negEZ>
<Z>Clara Virgo.</Z>
<P>Aßisium defendit. <R>p. 9. 11. vbi eius elogium.</R></P>
<Z>Clausula.</Z>
<P>Nihil in Pontificijs superfluum. <R>p. 10. n. 80</R></P>
<P>De Clausula, Rebus sic stantibus. <R>405</R></P>
<P>De Clausula finali. <R>419</R></P>
<P>De Clausula, Satis facta parte. <R>502</R></P>
<negEZ>Clericus de ordinato post delicta, circa forum, p. 10.
1233</negEZ>
<Z>Commendatarij Indorum.</Z>
<negEZ>Pactio Regis cum Conquisitoribus circa Commendas.
p. 10. 653</negEZ>
<P>Dubia quædam circa illas. <R>648. & seqq.</R></P>
<Z>Communio.</Z>
<P>Vide Eucharistia.</P>
<negEZ>Illius præceptum an obliget transacto anno. p. 10.
485. 49. & sequenti.</negEZ>
<P>Quando poßit differri. <R>486. & 494</R></P>
<P>Publicis peccatoribus, sed confeßis conferenda. <R>490</R></P>
<negEZ>Qualis pro ea requiratur voluntas 491. vbi de tribus
modis Communionis ex Tridentino, & de actuali
pro illius effectu deuotione.</negEZ>
<Z>Concessio.</Z>
<negEZ>An sit pro concesso habendum quod non prohibetur.
p. 10. 945</negEZ>
<P>Iuxta petitionem regulanda. <R>965</R></P>
<Z>Concilium.</Z>
<negEZ>Pro Concilio Prouinciali quæ obligatio in Indijs. p.
10. 300. cum doctrina multiplici.</negEZ>
<negEZ>Regium beneplacitum an necessarium. 308. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Peculiaris casus promoti Archiepiscopi Concilij tem-
pore præsidentis. <R>314</R></negEZ>
<Z>Confessarius, Confessio.</Z>
<P>Vide verb. Absolutio.</P>
<negEZ>Excommunicatus expositus an validè absoluat. p. 10.
46. 47</negEZ>
<P>Quid stante ignorantia. <R>46. & 55</R></P>
<negEZ>Sigilli violator vt potuerit accusari. Casus peculia-
ris, vbi pro sigillo notanda. <R>81. & seqq.</R></negEZ>
<P>In Confeßione quàm sit quærenda securitas. <R>48</R></P>
<P>Vt diuidi in illa circumstantiæ poßint, <R>908. & seqq.</R></P>
<negEZ>Mortalia cum ignorantia malitiæ commissa an de-
beat qui commisit, confiteri. <R>1125. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Consecratio.</Z>
<P>Altaris. Vide verb. Altare.</P>
<negEZ>An liceat adhibita Eucharistia. p. 9. 379. vbi de Cor-
porali & Brandeo in seqq. Episcopi sine Bullis,
casus nuperrimus. <R>p. 10. 317. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Si duo tantùm adsint Episcopi, an ad consecrationem
debeant concurrere. <R>331. & seqq.</R></negEZ>
<P>Aßistentes Præbendarij an Mitris vti debeant. <R>326</R></P>
<negEZ>An eorum aßistentia sit de substantia consecrationis.
327. & seqq.</negEZ>
<P>Eorum verba quem habeant sensum. <R>330. & seq.</R></P>
<negEZ>De consecratione Chrismatis & aliorum Sacrorum
Oleorum an debeat fieri Feria. 5. in C&#x0153;na Domini.
1240. & seqq. Vbi quòd poßit alio die ratione ne-
ceßitatis. <R>1244. & seqq.</R></negEZ>
<P>Circa additiones pro defectu notanda doctrina. <R>1247</R></P>@@

<Z>Consilium Indiarum.</Z>
<negEZ>Reclusionem Religiosi à laica potestate improbauit.
p. 10. 24</negEZ>
<P>De illo. <R>339. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa iuramenti obligationem erga Ordinationes.
333. 341. & 349.</negEZ>
<P>Pro Ecclesiasticis. <R>342. & seqq.</R></P>
<P>Circa recursum pro violentijs. <R>348</R></P>
<negEZ>De Consiliarijs Cameræ, defectuque notitiæ rerum
Indicarum. 350. vbi Domini Solorzani memoria
elogialis.</negEZ>
<Z>Consobrini.</Z>
<P>Qui dici valeant. <R>p. 9. 26</R></P>
<Z>Consuetudo.</Z>
<P>Non extenditur de loco ad locum. <R>p. 9. 395</R></P>
<P>Illius explicata conditio. <R>p. 10. 74. & seqq.</R></P>
<P>Quando rationabilis. <R>76</R></P>
<P>Pro interpretatiua, multa & vtilia. <R>77</R></P>
<negEZ>Pro dißimulata à Pontifice. 754. & seq. cum notan-
da doctrina.</negEZ>
<negEZ>Contra Regularem Obseruantiam vt non valeat.
930</negEZ>
<P>Per legem contrariam quando non tollatur. <R>958</R></P>
<Z>Contractus.</Z>
<P>De contractu locationis. <R>p. 10. 98. 100. & 102.</R></P>
<negEZ>Quibus contractibus poßit Simonia vitari. 226. &
229. Vbi casus peculiaris.</negEZ>
<P>De contractu speciali circa gregem. <R>383. & seq.</R></P>
<negEZ>Contractus circa argentum viuum Huancabelica.
385. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Contrahentes vt debeant esse præsentes. 765. De con-
tractibus vxorum. verb. Vxor.</negEZ>
<negEZ>Contractationis Domus. Hispali. 351. & seqq. Ibi
marginalis Index.</negEZ>
<Z>Crux.</Z>
<negEZ>De particula Crucis Domini prodigijs celebri. p. 9.
107. & 108</negEZ>
<P>De Festo Exaltationis. <R>Ibidem.</R></P>
<Z>Culpa.</Z>
<negEZ>Sine illa non stat irregularitas. p. 10. 697. vbi de
homicidio.</negEZ>
<P>Vide verb. Peccatum.</P>
<Z>Cupiditas.</Z>
<negEZ>Radix omnium malorum. p. 10. 229. & 924. & seq.
vbi de damnabili eius Theologia, cùm de pecunia
agitur.</negEZ>
<Z>D.
Damnum.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vomodo illis anteuertendum remedium. p. 10.
340</negEZ>
<P>Damni intrinseci & extrinseci discrimen. <R>371</R></P>
<P>Qualis circa illa obligatio. <R>372</R></P>
<negEZ>Qui damnum infert, aufert aliquid, vnde restitutio-
nis obligatio. <R>611</R></negEZ>
<Z>Debitor, Debitum.</Z>
<negEZ>Quæ obligatio pro ædificio non soluto pro Religiosis
à sæculari constructo.  <R>p. 10. 112. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quid de Ornamentis. <R>115</R></P>
<P>Quid de Campanis. <R>116</R></P>
<Z>Decimæ.</Z>
<negEZ>Earum conductio an liceat Clericis, & quid de Pa-
rochis Indorum. <R>p. 10. 390</R></negEZ>
<P>Augeri an poßint ratione nouæ Ecclesiæ. <R>395</R></P>
<P>Earum diuisio. <R>396</R></P>
<P>Bulla conceßionis pro Regibus Catholicis. <R>397</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0460.jpg/>
@@1@<SE460>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Ex gregibus Ecclesiarum & Capellaniarum an debi-
tæ. <R>401. & seq.</R></negEZ>
<P>Pro Societate Iesv quid speciale. <R>407</R></P>
<negEZ>Circa portionem in depositaria arca difficultas spe-
cialis. 1142. & seqq.. Vbi notanda quæ-
dam.</negEZ>
<Z>Declaratio.</Z>
<negEZ>Pro Reliquijs Declaratio S. Congregationis. p, 9.
60</negEZ>
<negEZ>Pro alijs. p. 10. 1149. 1164. & in seqq. 1237.
& 1238</negEZ>
<negEZ>Pro Declarationibus Constitutionum Societatis, Vide
verb. Societas I.</negEZ>
<Z>Decretum.</Z>
<negEZ>Vrbani VIII. circa Reliquias pro cultu cum Missa &
& officio. <R>p. 9. 67. & 77</R></negEZ>
<negEZ>S. Concilij Tridentini circa Reliquias antiquas. 392
vbi & circa venerationem, de quo. 400. Eiusdem
circa Religiosos reclamantes. 1147. & seqq. vbi
multa specialia.</negEZ>
<P>Vrbani VIII. circa eiectos. <R>1190</R></P>
<Z>Delegatus.</Z>
<negEZ>De illo. p. 10. 404. & seqq. vbi notanda do-
ctrina.</negEZ>
<Z>Dæmon.</Z>
<negEZ>Energumenæ prodigiosa narratio. p. 10. 1262. &
seqq. vbi multa, pro quibus ibi Index marginalis.</negEZ>
<Z>DEVS.</Z>
<negEZ>Quæ ad eius cultum spectant, studiosè tractanda.
p. 9. 289.</negEZ>
<negEZ>Quomodò prope sit inuocantibus, & quibusdam pro
suo malo. <R>p. 10. 903</R></negEZ>
<P>Qualiter glorificetur in Sanctis. <R>p. 9. 286</R></P>
<negEZ>Quam beneficus eorum respectu. 400. & 402. Pro
quo & Sect. 2.</negEZ>
<negEZ>Illius prouidentia in diuersitate sexuum. p. 10.
794</negEZ>
<Z>Dictio,</Z>
<P>De Dictione Etiam. <R>p. 10. 109. 153</R></P>
<P>De Dictione Vix, ægrè, vtcumque <R>&c. 202. & seq.</R></P>
<P>De Dictione Quia. <R>905</R></P>
<P>De Relatiuo Qui. <R>826. & seqq.</R></P>
<P>De Non secus. <R>975</R></P>
<Z>Dimissoriæ.</Z>
<P>Circa illas. <R>p. 1. 409. & seqq.</R></P>
<Z>Dispensatio.</Z>
<negEZ>De dispensatione in primo gradu affinitatis. p. 10.
168. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem ob incestum erga illam. 173.
& seqq.</negEZ>
<P>Stare posse extra Confeßionem. <R>176</R></P>
<negEZ>Quid nomine fori interioris & exterioris veniat in
dispensatione circa matrimonium. <R>417. & seqq,</R></negEZ>
<negEZ>Ordinarij an possint in foro conscientiæ dispensareo
422. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De peculiari dispensatione circa p&#x0153;nas ante senten-
tiam. 426. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem in voto castitatis qualis in E-
piscopis potestas. <R>588</R></negEZ>
<negEZ>De dispensatione ab Ordinarïo ratione moræ & quid
pro Indijs. <R>821</R></negEZ>
<Z>Distantia.</Z>
<P>Quando valeat pro dispensatione. <R>p. 10. 576</R></P>
<Z>Domicilium.</Z>
<negEZ>De illo pro Ordinibus. p. 10. 410. & seqq. vbi &
de iurato. <R>411</R></negEZ>@@

<Z>Domus Contractationis.</Z>
<P>Vide verb. Contractus.</P>
<negEZ>Circa bona defunctorum quid in illa. p. 10. 306. &
seqq.</negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<negEZ>Circa donationes factas ab Indiarum incolis habenti-
bus parentes in Hispania. <R>p. 10. 440. & seqq.</R></negEZ>
<P>Remuneratorias non esse inofficiosas. <R>443</R></P>
<P>De facta absenti. <R>444</R></P>
<P>De facta infanti. <R>445</R></P>
<P>Confirmari iuramento. <R>446</R></P>
<Z>Dubium.</Z>
<P>Circa dubium pro Reliquijs. Vide verb. Reliquiæ.</P>
<P>Circa dubium erga ætatem. <R>p. 10. 223</R></P>
<negEZ>In dubio circa crimen exceptum cognitio est Iudicis
Ecclesiastici. <R>749</R></negEZ>
<Z><A+1>E.</A+1>
Ecclesia.</Z>
<P>Vide verb. Sacerdos.</P>
<negEZ>Ecclesiæ nomen vt poßit extendi in priuilegio. p. 9.
79</negEZ>
<P>De Ecclesia Matrice circa Reliquias. <R>83</R></P>
<P>Conformitas cum illa quando seruanda. <R>89</R></P>
<P>Pro non consecrata an Octaua. <R>225. & seq,</R></P>
<negEZ>Ecclesia quomodo esse Religiosorum poßit. p. 10.
105</negEZ>
<P>Quid de Regis licentia. <R>106</R></P>
<P>Quid in ea liceat Religiosis. <R>107</R></P>
<P>Specialia quoad funera. <R>108</R></P>
<P>De iuribus Parochialibus. <R>109</R></P>
<P>Quid circa oblationes. <R>110, & 111</R></P>
<negEZ>De illius violatione ob vsum matrimonij. 447. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Ecclesia quomodo ius habeat ad Euangelij prædica-
tionem. <R>616. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Electio.</Z>
<negEZ>Quando electa censeatur industria personæ. p. 10.
78</negEZ>
<negEZ>An in Canonica electione poßit quis pro se ferre suf-
fragium, & quid si ratione illius obtineat munus.
177. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Statuitur pars negans, & oppositam non esse proba-
bilem, etiam in Monialibus.</negEZ>
<P>Subditi vt obligentur. <R>188</R></P>
<negEZ>Circa valorem gestorum, & de communi errore.
189</negEZ>
<P>Circa electionem multa. <R>449. & seq.</R></P>
<P>ibi Index marginalis.</P>
<negEZ>Pro electione in Capitulo an poßit alicui Religioso
vox conferri à Generali. <R>472. & seq.</R></negEZ>
<P>Qui Titulares dicantur à Concilio Tridentino. <R>474</R></P>
<negEZ>De electione Abbatissæ inspicientibus vota quatuor
aßistentibus Religiosis. 475. & seqq. vbi mul-
ta notatu digna. De electione, in qua inhabilis.
1234</negEZ>
<Z>Eleemosyna.</Z>
<negEZ>Quantum bonum, & cur dicatur à Dauide iustitia.
p. 10. 927</negEZ>
<negEZ>De S. Elisabeth matre Præcursoris. p. 9. 28. &
147</negEZ>
<Z>Emptio.</Z>
<P>Vide Verb. Census. & Verb. Venditio.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0461.jpg/>
@@1@<SE461>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Episcopus.</Z>
<negEZ>Quid illis competat circa approbationem Reliquia-
rum. <R>p. 9. 57. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa earum visitationem. 392. vbi quid circa
dubium pro antiquis.</negEZ>
<negEZ>Obligatio in conscientia ad Eleemosynas, pro quo ca-
sus peculiaris. <R>p. 10. 121</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa penitus impeditum ius statuat, & Docto-
res asserant. <R>150. & seqq.</R></negEZ>
<P>In Coadiutore nullum succeßionis ius. <R>131</R></P>
<P>Pro Indijs quid speciale. <R>132. & 135</R></P>
<P>Quis censendus inutilis. <R>134</R></P>
<P>Eo mortuo an duret Coadiutor. <R>136</R></P>
<P>Vicarij electione an fiat satis. <R>137. & seq.</R></P>
<P>In Auxiliari an eadem requisita. <R>179. & seqq.</R></P>
<P>Titularium vnde liceat promotio. <R>147</R></P>
<P>Quid pro Indijs. <R>148</R></P>
<P>Quid poßint circa Capellaniæ mutatione&#x0303;. <R>556. & seq.</R></P>
<P>Vnde illis potestatis amplitudo. <R>576</R></P>
<P>Quomodo Apostolis succedant. <R>586. & 588</R></P>
<negEZ>Quando poßint extraiudicialiter sua iura defendere
remota appellatione. 883. & seqq. Quàm de-
beant esse inter se vrbani. 992. & multa verb.
Vsus.</negEZ>
<Z>Euangelium.</Z>
<P>Circa illius prædicationem Vide verb. Ecclesia.</P>
<P>Quis illius gladius. <R>p. 9. 13</R></P>
<Z>Eucharistia.</Z>
<negEZ>Iteratus Chrisii descensus in infernum quomodo ratio-
ne illius. p. 10. 448. vbi notanda doctrina de cele-
bratione extra Ecclesiam, & in infirmarijs.</negEZ>
<P>Circa Indos pro illius receptione. <R>481. & seqq.</R></P>
<negEZ>An maior pro illa capacitas, quàm pro Confeßione
exigatur. <R>489</R></negEZ>
<P>Quæ probatio necessaria. <R>491</R></P>
<Z>Euerardus.</Z>
<negEZ>Eminentißimi Cardinalis Euerardi Nedhardi elo-
gium. <R>p. 10. 982. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Examen.</Z>
<negEZ>Vide verb. Dictio circa particulam. Vix. &
alias.</negEZ>
<Z>Excommunicatio.</Z>
<negEZ>Excommunicatus incapax iurisdictionis etiam laica-
lis. <R>p. 10. 56. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid de licentia data Religioso ad Confeßiones &
prædicandum. <R>59</R></negEZ>
<P>Excommunicato cur prouentus negantur. <R>76</R></P>
<negEZ>Cur minora peccata quàm alia aliquando excommu-
nicatione feriantur. <R>267</R></negEZ>
<P>Reincidentia quando accidat. <R>495. & seq.</R></P>
<P>Recursus ad Parochum quando haberi poßit. <R>499</R></P>
<negEZ>De neceßitate satisfactionis ad valorem absolutionis.
502</negEZ>
<negEZ>Circa excommunicationem in Monitorio specialia
quædam. <R>504. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Cum Prætore excommunicato posse agere ministros.
516. Vbi quid illi liceat.</negEZ>
<negEZ>Ciues posse discooperto capite obuiare. 517. & seqq.
Vbi notanda pro Prætore doctrina.</negEZ>
<negEZ>Excommunicari non posse exercentes officium, pro
quo est aliquis ob datum pretium auctoritate pu-
blica designatus. <R>536. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Quantam moderationem exigat Concilium Tridenti-
num. <R>542</R></negEZ>
<negEZ>An excommunicatus denuntiatus poßit se gerere vt
non talem ratione opinionis probabilis. 865. &
seqq.</negEZ>@@

<negEZ>Exceptio in Parocho Indorum. 867. & si sit inter-
posita appellatio.</negEZ>
<Z><A+1>F.</A+1>
Fama.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca restitutionem illius notanda doctrina. p. 10.
466. & seqq.</negEZ>
<Z>Fatum.</Z>
<P>Pro casu, de quo. <R>p. 10. 615</R></P>
<Z>Ferdinandus.</Z>
<P>De S. Rege Ferdinando. <R>p. 9. 174</R></P>
<Z>Festum.</Z>
<negEZ>Ob Reliquiam insignem Duplex minus. p. 9. 92. &
seqq.</negEZ>
<P>Icem de Naturalibus Hispaniæ. <R>94</R></P>
<negEZ>Quid de Festo Expectationis, & Triumphi S. Crucis.
Ibidem.</negEZ>
<P>De Festo S. Vrsulæ & Sociarum. <R>100</R></P>
<P>Circa Festum SS. Fabiani & Sebastiani. <R>116</R></P>
<negEZ>Festis perpetuo transferendis vt queat dies stabilis
aßignari. <R>127. & seq.</R></negEZ>
<P>Notanda doctrina circa Translationem. <R>132</R></P>
<P>Patrum Minorum vsus. <R>133</R></P>
<negEZ>Semiduplex transferendum post Octauam. 161. &
162</negEZ>
<P>Festum Duplex quando pro Maiori sumatur. <R>174</R></P>
<negEZ>Quid circa Festum Purificationis V. quando in Do-
minicam incidit, cùm sit occupata Feria 2.
187</negEZ>
<P>Circa Octauas notanda. <R>221</R></P>
<negEZ>Dubium speciale circa concursum Semiduplicium.
223. & seqq. Vbi quòd Dominica sit Festum
Domini. <R>222</R></negEZ>
<negEZ>Festum Dedicationis obligare sub mortali & quid in
Quadragesima. <R>227</R></negEZ>
<negEZ>Festa ciuitatis potest statuere Episcopos vt non ser-
uentur in agris. <R>552</R></negEZ>
<P>Introduci vt sit contra Canonicam legem. <R>554</R></P>
<negEZ>Concursus populi pro statuendis vt sit necessarium.
555</negEZ>
<negEZ>Ex consuetudine sufficere decretum Episcopi, sine
Clero. <R>556. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa facientes laborare Indos in Festis, ad quæ illi
non sunt obligati. <R>558</R></negEZ>
<Z>Fides.</Z>
<negEZ>Quæ necessaria in Indis pro Baptismo & Confeßione
Vide in his verbis, & verb. Absolutio. Et pro
Confeßione. p. 10. n. 1. & seqq. & 206. &
seqq.</negEZ>
<P>Humana fides an satis in Sacerdote ministrante. <R>12</R></P>
<Z>Fortunatus S.</Z>
<negEZ>De illo. p. 9. 185. cum peculiari narratione fauoris
eximij.</negEZ>
<Z>Forum & Forus.</Z>
<negEZ>Forus quid sit in Iure. p. 10. 960. vbi quod & Fo-
rum in eofrequentius.</negEZ>
<P>De externo. <R>96</R></P>
<P>De foro confcientiæ. <R>417</R></P>
<P>Internum & conscientiæ idem. <R>961. & 964</R></P>
<negEZ>Quomodo interno non obsit aliquorum notitia.
160</negEZ>
<negEZ>De foro conscientiæ circa matrimonium. 772. &
seqq.</negEZ>
<Z>Franciscus.</Z>
<P>Seraphicus Monialem defendit. <R>p. 9. 11</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0462.jpg/>
@@1@<SE462>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><P>De S. Francisco Borgia. <R>175. & 245</R></P>
<P>De S. Francisco Salesio Theolog. & Canonista. <R>179</R></P>
<P>De S. Francisco Xauerio. <R>262. & p. 10. 628</R></P>
<Z>Fructus.</Z>
<negEZ>De fructibus in bonæ & malæ fidei posseßione. p. 10.
381. & 382</negEZ>
<negEZ>Ob officium Canonicum omissum amittuntur ante iu-
dicis sententiam. <R>428</R></negEZ>
<negEZ>Naturalium & industrialium discrimen. 541. &
544</negEZ>
<Z><A+1>G.</A+1>
Gabriel Archangelus.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E ritu illius Festi. p. 9. 172. vbi de illius cele-
bratione apud plures Religiones.</negEZ>
<Z>Generalis.</Z>
<P>Vide verb. Electio. Et Societas IESV.</P>
<Z>Genouefa S.</Z>
<P>Galliæ præsidium. <R>p. 9. 12</R></P>
<Z>Gratia.</Z>
<P>De concessa ad beneplacitum. <R>p. 10. 175</R></P>
<P>In Iure insertum non venit nomine gratiæ. <R>164</R></P>
<Z>Gratitudo.</Z>
<negEZ>Pro beneficio vocationis eam Auctor exequitur, p. 9.
205</negEZ>
<P>Pro beneficio Paßionis Vide verb. Christus.</P>
<Z>Gubernator.</Z>
<negEZ>Indici quomodo sibi consulere poßint, ne timeant in
Hispaniam abeuntes. <R>p. 10. 27</R></negEZ>
<P>Sine effectibus in caußis iustitiæ processuri. <R>38</R></P>
<P>Nec contra certa incertis acturi. <R>40</R></P>
<P>Vide verb. Iudex. Prætor, Prorex.</P>
<Z><A+1>H.</A+1>
Heres.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca grauatum fidei commisso. p. 10. 559. &
seqq.</negEZ>
<Z>Hæresis, Hæreticus.</Z>
<negEZ>Circa hæreticum pro administratione & receptio-
ne Sacramentorum notanda doctrina. p. 10. 12.
& seqq.</negEZ>
<P>Sunt feræ arundinis increpandæ. <R>p. 9. 13</R></P>
<Z>Heua.</Z>
<P>An cum Christo resurrexerit. <R>p. 9. 19</R></P>
<Z>Hispania.</Z>
<negEZ>Hispanorum nomine qui veniant. p. 10. 262. De illa
& illis in Verbis alijs.</negEZ>
<Z>Homicidium.</Z>
<negEZ>De occidente & condonante vxore ac filio, non vero
matre & fratribus. p. 1085. cum notanda do-
ctrina circa maius vinculum cognationis.</negEZ>
<P>Quando directè voluntarium. <R>706</R></P>
<negEZ>Consensus remotus vt excuset in ordine ad irregula-
ritatem. <R>Ibidem</R></negEZ>
<negEZ>De occidente ne indecorè fugiat inuadentem. 713.
& seq.</negEZ>
<negEZ>De habente conditionatam occidendi voluntatem.
716. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De occidente in rixa solùm expectata. 718. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>De narrante crimen ei, qui denuntiauit reum secuta
morte. <R>720. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>De Parocho expellente ab Ecclesia Seditiosum statim
suspensum. 722. & seqq. vbi multa specialia.
Ibi Iudex.</negEZ>@@

<Z>Horæ Canonicæ.</Z>
<P>Vide Officium diuinum.</P>
<negEZ>Disconuenientia circa illas in Communitate vt vi-
deatur mortalis. p. 10. 854. & seqq. vbi notanda
doctrina pro Religiosis.</negEZ>
<P>Vt liceat vsus opinionis probabilis. <R>856</R></P>
<P>Quæ laxitas non admittenda vt probabilis. Ibidem.</P>
<P>Circa Vesperas Resurrectionis. <R>857</R></P>
<negEZ>Mutationem non esse materiæ paruitatem. 858. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa P. Suarij mentem in ordine ad illam. 860. &
seqq.</negEZ>
<Z>Hospitale.</Z>
<P>Vide verb. Immunitas, & Visitator.</P>
<Z>S. Iacobus Maior.</Z>
<P>Vide verb. Reliquiæ.</P>
<negEZ>Maior illi gloria ex gloria Vnigenitæ in Virgine. p.
9. 54</negEZ>
<P>Fuit Virgo. <R>Ibidem.</R></P>
<P>Circa Reliquias excursio. <R>290. & seq.</R></P>
<P>Multa de illo. <R>294. & seq.</R></P>
<Z>S. Iacobus Minor.</Z>
<P>De illo. <R>p. 9. 51</R></P>
<Z>S. Ignativs S. I. Fvndator.</Z>
<negEZ>De illo. p. 9. 229. vbi de miraculis frequentibus sub-
scripti nominis applicatione.</negEZ>
<Z>Ignorantia.</Z>
<negEZ>Culpabilis mortaliter vt stare cum Confeßionis labo-
re poßit. <R>p. 10. 7</R></negEZ>
<negEZ>Ignorantia impedimenti an obstet. 701. 787. &
791</negEZ>
<Z>Illegitimus.</Z>
<negEZ>In priuilegio pro illis vt exponenda clausula. p. 10.
241. vbi quomodo id, quod est Regi proprium,
poßit vsurpari.</negEZ>
<negEZ>Cùm expositis vt queat Episcopus dispensare, licet ne-
queat cum illegitimis. <R>739</R></negEZ>
<P>De legitimæ prolis declaratione. <R>421</R></P>
<Z>Immunitas Ecclesiastica.</Z>
<negEZ>Peculiaris casus relegatorum Religiosorum. p. 10. 19
& seqq.</negEZ>
<negEZ>In Conuentu Religioso non posse exigi laicale tribu-
nal. <R>21</R></negEZ>
<negEZ>Sententia illius an valida. 22. & grauia inconue-
nientia etiamsi talis.</negEZ>
<negEZ>Non releuare petitionem aliquorum, & quædam alia.
23</negEZ>
<P>Quæ sint opportuniora remedia. <R>25. & seqq.</R></P>
<negEZ>Casus alius cum multiplici doctrina. 228. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa leges pro Consilio Indiarum. 342. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Iudex an incidenter poßit cognoscere de delicto Cle-
rici. 521. & seqq. vbi casus peculiaris.</negEZ>
<negEZ>An ob testificationem falsam, aut instrumentum tale
puniri queat. <R>524</R></negEZ>
<P>An arma subtrahi. <R>526. & 535</R></P>
<negEZ>Viri docti & grauis pro casu præfato iudicium.
529</negEZ>
<P>Contra nonnullos defenditur Resolutio. <R>530. & seqq.</R></P>
<P>Notanda doctrina P. Suarij. <R>533. & seqq.</R></P>
<P>Circa crimen læsæ Maiestatis. <R>729</R></P>
<negEZ>Extrahentes vt peccent, contra iustitiam commuta-
tiuam. <R>722. 731</R></negEZ>
<P>Circa obligationem restituendi. <R>725. 731</R></P>
<negEZ>Praxis circa admissum in Ecclesia. 725. 734. &
seqq.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0463.jpg/>
@@1@<SE463>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Indi Indis.</Z>
<P>Vide verb. Absolutio, Baptismus, Communio,</P>
<P>Confessio.</P>
<negEZ>Circa illorum ætatem pro vsu rationis. p. 10.
223</negEZ>
<negEZ>Pro solicitudine erga illorum bonum præclarum Phi-
lippi Secundi testimonium. <R>338</R></negEZ>
<P>Aliud eiusdem pro eôdem. <R>339</R></P>
<negEZ>P&#x0153;na pro permittentibus eorum in Hispaniam tra-
iectionem. <R>361</R></negEZ>
<negEZ>Circa contractus vt inuiti censeri debeant, & quid
inde. <R>381</R></negEZ>
<negEZ>Mineris designatos vendi non posse. 590. Neque lo-
cari illas cum ipsis. <R>591. & seq.</R></negEZ>
<P>Modus conueniens pro transmißione. <R>597. 600</R></P>
<P>Pro dictis Assertiones. <R>596. & seq.</R></P>
<P>Circa mercedem laborum. <R>605. & seqq.</R></P>
<negEZ>Illorum nationes non adeò innumerabiles vt iacta-
tum. <R>635</R></negEZ>
<P>Circa seruitutem Vide verb. Seruitus. V. Zelus.</P>
<Z>S. Ioachimus P, V.</Z>
<P>Illius Elogium. <R>p. 9. 22</R></P>
<negEZ>De ipsius vnico coniugio. 24. & seqq. Castißimum
illud. <R>37</R></negEZ>
<P>Præclara illius laus. <R>38</R></P>
<P>Festi qualis ritus. <R>172</R></P>
<Z>S. Ioannes Baptista.</Z>
<negEZ>De illo. p. 9. n. 19. Vbi quòd non resurrexit cum
Christo, & de eius Reliquijs.</negEZ>
<Z>S. Ioannes Euangelista.</Z>
<negEZ>Cur matris suæ in Euangelio non meminit. p. 9.
53</negEZ>
<P>Maius illi decus ex gloria Vnigenitæ in Virgine.</P>
<P>Filius ex Christi munere. <R>Ibid.</R></P>
<P>Dexteram Christi vt assecutus. <R>295</R></P>
<Z>S. Ioseph Sponsus Virg.</Z>
<negEZ>Quid difficile in Hymno Festi. p. 9. 195. cum ipsius
laude.</negEZ>
<P>Quomodo Beatis felicior cùm viueret. 196. vbi an</P>
<P>Deum clarè viderit.</P>
<negEZ>In mortis die quomodo æternæ vitæ gaudia meruit.
197. Vbi quòd in Sinu Abrahæ illa, & de Laza-
ro paupere.</negEZ>
<P>Adstitisse Christum morienti. <R>198</R></P>
<negEZ>Vt dici queat à morte migrasse in æternas sedes?
199</negEZ>
<Z>Indulgentia.</Z>
<negEZ>Indulgentia 40. dierum ab Episcopis concessa an pos-
sit esse perpetua. <R>p. 9. 330</R></negEZ>
<P>De illius praxi. <R>Ibidem & 331</R></P>
<P>An Religiosis prosit? Asseritur. <R>332</R></P>
<negEZ>Prosunt etiamsi non sint pro iniunctis p&#x0153;nitentijs.
333. & seq.</negEZ>
<P>Quid circa praxim. <R>338</R></P>
<negEZ>Quid circa loca exempta. 341. iunctis duobus præ-
cedentibus.</negEZ>
<P>Quid circa praxim. <R>338</R></P>
<negEZ>Concessa ab Archiepiscopo potest à successoribus am-
pliari. <R>342. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>An ille poßit plusquam 40. concedere, 345. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Quæ 40. quomodo poßit augeri à pluribus. 348. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>An illas concedere Archiepiscopus poßit ad solam gu-
bernationem præsentatione Regis admissus. p. 10.
193. & seqq.</negEZ>
<P>Quid per Prouinciam. <R>97</R></P>@@

<negEZ>De conscripta in Tabula Ecclesiæ Metropolitanæ
Limanæ. <R>660. & seqq.</R></negEZ>
<P>Quæ indiscretæ. <R>661</R></P>
<P>Vide verb, Bulla Cruciatæ, & Sacerdos.</P>
<Z>Infidelis.</Z>
<negEZ>An liceat in eorum terras cum militibus Prædicato-
res ingredi. p. 10. 616. & seqq. vbi pro eo vali-
dißimæ rationes.</negEZ>
<negEZ>Bellum non posse inferri ob milites interemptos.
619</negEZ>
<negEZ>Quod ob mortem Sacerdotum. Ibid. & seq. vbi de
morte P. Michaelis de Vrrea, Societatis IESV
Sacerdote, cum eius elogio. 626. quia vt Martyr
honoratus à Deo.</negEZ>
<P>De P. Raphaele Ferrer. <R>627</R></P>
<P>De P. Bernardo Reus. <R>628</R></P>
<P>De P. Francisco de Figuerra. <R>629</R></P>
<P>De quatuor Patribus Franciscanis. <R>Ibidem</R></P>
<Z>S. Inquisitio.</Z>
<negEZ>Illius Edictum vt accipiendum in Ordine ad reuela-
tiones. <R>p. 10. 89</R></negEZ>
<Z>Irregularitas.</Z>
<P>Quando ex Medici officio, <R>p. 10. 289</R></P>
<P>De conficiente arma. <R>682. & seq.</R></P>
<negEZ>Tutior pars circa illam vt dicatur eligenda. 684.
Vbi notanda pro ea doctrina P. Suarez. Et quid
in dubio. <R>705</R></negEZ>
<negEZ>De priuilegio Pij V. quod ad defectum lenitatis ex-
tenditur. <R>Ibid. & 719</R></negEZ>
<P>De comitante occisorem. <R>686. & seqq.</R></P>
<negEZ>Notanda doctrina Felini de aßistente, animo non se
immiscendi. <R>688</R></negEZ>
<P>Alia ex P. Auila. <R>689</R></P>
<negEZ>De occiso in rixa plurium certo vulnere. 690. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>De occidente caussa defensionis cum specialibus cir-
cumstantijs. <R>692. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Ex Tridentini Decreto difficultas expedita. 695. &
seqq.</negEZ>
<P>Sine peccato stare nequit, quæ huius generis. <R>697</R></P>
<negEZ>Circa abortum peculiaris casus cooperantis sine desi-
derio effectus. <R>698. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>De tempore formationis f&#x0153;tus. 702. & seqq. De oc-
cidente & vouente Religionem. <R>707. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>De habente conditionalem occidendi voluntatem.
716. & seq.</negEZ>
<P>Quæ sit propriè ex defectu lenitatis. <R>732</R></P>
<P>De expositis. <R>737. & seqq.</R></P>
<P>De praua Ordinum susceptione. <R>413</R></P>
<Z>Iubileum Anni Sancti.</Z>
<negEZ>In Indijs non posse eodem anno obtineri. p. 10.
671</negEZ>
<P>Posse ab Ordinarijs publicari. <R>672</R></P>
<negEZ>Quæ suspendantur gratiæ in Extrauag. Sixti quarti.
quæ limitata à Gregorio XIII. ad Indulgentias
plenarias. <R>673</R></negEZ>
<P>Quid circa Bullam Cruciatæ. <R>Ibid. & 680</R></P>
<P>Suspensionem ad Indias extendi. <R>675</R></P>
<negEZ>Pro animabus Purgatorij concessas suspendi. 676.
& 681. Vbi quid de ijs, quæ à viuis possunt ap-
plicari.</negEZ>
<negEZ>In Peruuio quando publicatum Iubileum Anni 1650
pro quo Animaduersiones Illustrißimi Archiepisco-
pi Limani. <R>679</R></negEZ>
<negEZ>Non posse tempore Iubilei eligi eos, quorum licentiæ
suspensæ, sicut neque per Bullam. <R>679</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0464.jpg/>
@@1@<SE464>In dex Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z>Iudex.</Z>
<negEZ>Iudices cum examine eligendi præsertim pro Indijs.
p. 10. 347. & 349. vbi illustre mandatum Phi-
lippi Secundi.</negEZ>
<P>Circa Iudices Defunctorum. <R>367. & seqq.</R></P>
<negEZ>Iudex Delegatus quid poßitinterposita supplicatione.
404</negEZ>
<negEZ>Clausula, Rebus sic stantibus ab eo obseruanda.
405</negEZ>
<P>Præclarum pro eo D. IGNATIII exemplum. <R>406</R></P>
<P>Aliud magni Prælati. <R>407</R></P>
<negEZ>Potest se probabili sententiæ accommodare. 528. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Iudicum zelus pro iustitia temperandus, ne faciant
contra illam. <R>751</R></negEZ>
<negEZ>De Iudicibus in nullitate profeßionis. 1147. &
seqq. vbi notabilia multa.</negEZ>
<P>In iudicem non suum vt poßit consentiri. <R>1212</R></P>
<Z>Iudicium.</Z>
<negEZ>In extremo consolatione carebunt qui veræ sapientiæ
studium neglexerunt. p. 10. 903. vbi quod al-
locutio ad cor ijs propria, qui eo studio recrean-
tur.</negEZ>
<Z>Iulianus S.</Z>
<P>De S. Iuliano Episcopo Conchensi. <R>p. 9. 184</R></P>
<Z>Iulianus Petri.</Z>
<negEZ>De illo. p. 9. 29. 290. vsque ad 306. vbi eius refu-
tatæ narrationes.</negEZ>
<Z>Iuramentum.</Z>
<P>Vide Consilium Indiarum & <R>p. 10. 333</R></P>
<P>Et Donatio.</P>
<P>Circa Ordinationes pro illo. <R>341. & seq.</R></P>
<P>Lenior erga illud adhibenda interpretatio. <R>341</R></P>
<negEZ>De iuramento Officialium Domus contractionis in
visitatione nauium. <R>359</R></negEZ>
<P>Circa Ordinationes. <R>360</R></P>
<P>Circa domicilium. <R>411</R></P>
<negEZ>De assertorio & promissorio, cum notando discrimi-
ne. <R>416</R></negEZ>
<P>Illo confirmari promißionem. <R>446</R></P>
<negEZ>Notanda doctrina circa relaxationem. Vbi ius tertij.
781</negEZ>
<negEZ>Quid circa promißionem exceßiuam pecuniæ, & si-
milium, & de facta feminæ. <R>782. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa vitandam reclamationem Profeßionis. 1192.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De iuramento non ludendi cum pecuniaria p&#x0153;na.
1254. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Benigne interpretandum, vt minùs obliget. 1260.
& 1261</negEZ>
<Z>Ius, Iustitia.</Z>
<negEZ>Iuris ciuilis studium vt sit Clericis prohibitum. p. 10.
293. & seqq. cum varia doctrina.</negEZ>
<negEZ>Ex iustitia commutatiua vt debeatur remuneratio in
Indijs benemeritis. <R>601. & 654</R></negEZ>
<negEZ>Vide verb. Eleemosyna, Immunitas, Restitu-
tio.</negEZ>
<Z><A+1>L.</A+1>
Labor.</Z>
<negEZ><INI2>P</INI2>Ro labore, ad quem quis tenetur, an substituere
alium liceat. <R>p. 10. 78</R></negEZ>
<negEZ>Indi, vt queant ad laborandum compelli. 364. &
606.</negEZ>
<P>Quæ inde obligatio restitutionis esse poßit. <R>607</R></P>@@

<negEZ>Pro augendo stipendio Regia est pietate consultum.
608.</negEZ>
<negEZ>Quàm grauis inuitis. 1070. Vt obstet conuersioni.
& infortunia puniet. <R>Ibid.</R></negEZ>
<Z>Legatum.</Z>
<negEZ>An Pontifex commutare illa possit. p. 10. 566. &
seq.</negEZ>
<P>Quid Episcopi. <R>576</R></P>
<negEZ>Ex legatis vt possit detrahi Trebillianica. 580. &
seq.</negEZ>
<P>Annotata aliqua circa illam. <R>587. & seq.</R></P>
<negEZ>De legato ob caussam falsam. 756. & seqq. cum no-
tanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>Legatum pium, si impleri nequeat, in aliud commu-
tandum. <R>761</R></negEZ>
<P>De legato facto incapaci. <R>906</R></P>
<Z>Lex.</Z>
<negEZ>Iuxta Doctorum explicationem recepta sine Principis
scientia potest procedere. <R>p. 10. 75</R></negEZ>
<P>Iuxta benignum sensum vt sit accipienda. <R>77</R></P>
<P>Leges pro salario an abligent in conscientia. <R>102</R></P>
<negEZ>Ciuilium quanta auctoritas etiam apud Ius Canoni-
cum. <R>103</R></negEZ>
<P>Verisimilitudo pro lege habenda. <R>106</R></P>
<P>Admittit limitationem per punctum rationis. <R>295</R></P>
<P>Leges Consilij Regij Indiarum. <R>333</R></P>
<negEZ>Lex ciuilis requirens subscriptionem in mandato non
obligat in mandato pro Matrimonio. <R>774</R></negEZ>
<P>Circa interpretationem quid obseruandum. <R>832</R></P>
<negEZ>Circa legem p&#x0153;nalem notanda doctrina. 902. &
1082</negEZ>
<P>Per contrariam vt tollatur. <R>958</R></P>
<Z>Libertas.</Z>
<negEZ>Quomodo tam pretiosa, cùm vendibilis sit. p. 10.
602</negEZ>
<Z>Licentia.</Z>
<negEZ>De licentia vxorati pro ingressu in Religionem.
p. 10. 814. & seqq.</negEZ>
<P>Vt queat reuocari data vxori. 817. & seqq. & 822</P>
<P>Vt necessaria in Medico respectu Prælati. <R>292</R></P>
<Z>Lingua.</Z>
<P>Pugnarum feralis auctor. <R>p. 10. 1268</R></P>
<Z>Lucrum.</Z>
<P>In spe vt iuuet pro redemptione census. <R>p. 10. 277</R></P>
<P>De lucro cessante. 374. iunctis antecedentibus.</P>
<Z>Ludouicus S.</Z>
<P>De Sanctißimo Galliæ Rege. <R>q. 1. 174</R></P>
<Z><A+1>M.</A+1>
Malitia, Malum.</Z>
<negEZ><INI2>M</INI2>Alitia & paßio vt differant. p. 10. 840. cum
notanda doctrina in ordine ad scandalum.
Non potest ex ea commodum reportari. <R>1199</R></negEZ>
<Z>Mandatum.</Z>
<P>De conditionibus mandati pro Matrimonio. p. 10. 776</P>
<P>Legalis mandati definitio. <R>949</R></P>
<negEZ>Quòd expiret morte mandantis quas habeat limita-
tiones. <R>Ibid. & 951</R></negEZ>
<negEZ>Cessationem expirante iurisdictione mandantis non
esse de illius essentia. 950. vbi de mandato pro vt
est idem quod præceptum,</negEZ>
<Z>Maria Deipara.</Z>
<P>De illius lactis Reliquia. <R>p. 9. 17</R></P>
<P>Resurgenti qualis honor dispositus. <R>19</R></P>
<negEZ>Ex coniugio orta castißimo. 57. Vbi & de illius ex-
cellentia.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0465.jpg/>
@@1@<SE465>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><P>Eximium Parentum encomium. <R>41</R></P>
<P>Esse Vnigenitam gloria illius singularis. <R>48</R></P>
<Z>Maria Cleophæ.</Z>
<P>Vt Christi Matertera. <R>p. 9. 26</R></P>
<Z>Maria Magdalena.</Z>
<P>De illa. <R>p. 1. 398</R></P>
<Z>Maria Salome.</Z>
<negEZ>Quomodo soror Virginis. p. 9. 29. & seqq. vbi quod
non filia D. Annæ.</negEZ>
<Z>Martyr.</Z>
<negEZ>Etiam Martyr ille qui post paßionem in pace quicuit.
p. 9. 274.</negEZ>
<negEZ>Eorum gloriam Deus luminibus declarauit. p. 10.
626.</negEZ>
<negEZ>Martyrium magnis negatum Sanctis, quod tamen eo-
rum discipulis est concessum. 629. Vbi de Apo-
stolico viro P. Luca de la Cueua.</negEZ>
<P>Ex illius dosiderio an liceat operari. <R>631</R></P>
<negEZ>Martyrum sanguis fidei semen, sed ea doctrina pru-
denter vtendum, & damna ex imprudentia. <R>632</R></negEZ>
<Z>Matrimonium.</Z>
<negEZ>Sub conditione vt stare queat. p. 10. 762. & seqq.
casus peculiaris cum notanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>Testium præsentia quæ sufficiat. 764. 766. Vbi quòd
contrahi poßit per epistolam.</negEZ>
<P>Nouus consensus an necessarius. <R>Ibidem & 762</R></P>
<negEZ>Validum fuisse aßistente Sacerdote designato ab Epis-
copo inhibito, quia non est actus iurisdictionis.
768. & seq.</negEZ>
<negEZ>Sicut & si aßistat cum licentia Parochi excommuni-
cati. 770. Quod in praxi non admittendum.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Licentiam esse actum iurisdictionis aut dominij, qui-
bus videatur ostendi. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<negEZ>Soli Sacerdoti posse committi. 771. vbi & de Paro-
cho excommunicato.</negEZ>
<negEZ>De Matrimonio cum mandato non subscripto. 772.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa impedimentum criminis casus peculiaris. 785.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De vxorato Religionem ingresso cum vxoris licentia
manentis in sæculo. 792. & seqq. cum varia
doctrina. Vbi & de Sacro Ordine.</negEZ>
<negEZ>De Indo in ebrietate sororem vxoris agnoscente pa-
truelis vxorem. <R>802. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Incestus impedimentum quomodò iam non extet.
805.</negEZ>
<negEZ>Peculiaris casus cum responsione Signaturæ S. P&#x0153;ni-
tentiariæ. <R>808. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Tacitum aliquid in supplicatione non obest, vbi de
indotata agitur. <R>810</R></negEZ>
<negEZ>Solis benedictionibus Ecclesiæ an stare aliquando
queat. <R>811</R></negEZ>
<P>De recusante ob non integratam dotem. <R>812</R></P>
<Z>Medicus.</Z>
<negEZ>In sacris an exercere munus queat. p. 10. 286. &
seqq.</negEZ>
<P>An esse debeat gratis. <R>291</R></P>
<Z>Mercator.</Z>
<negEZ>Mercatorum Factor nequit iura Regia sibi retinere.
p. 10. 546. & seqq. vbi casus propositus.</negEZ>
<Z>Minerarij.</Z>
<negEZ>De contractu cum Huancauclicensibus à Proregibus
inito. <R>p. 10. 612. & seq.</R></negEZ>
<P>Vide Verb. Contractus Indi.</P>
<Z>Missa.</Z>
<negEZ>Quid circa Orationem in ingressu, quando non ad-<-P>@@

<-P>sunt Reliquiæ. <R>p. 9. 377</R></negEZ>
<negEZ>Forma priuilegij pro Missa in Altari speciali. p. 1.
656</negEZ>
<negEZ>Circa electionem Altaris facta ab eo, cui is eam com-
misit, qui gratiam acceperat. <R>657. & seq.</R></negEZ>
<P>Vide V. Altare, Capellanus, Sacerdos.</P>
<Z>Missio.</Z>
<negEZ>Quid de illis sine defensoribus. p. 10. 633. Vbi de
Mißione ad Moxos.</negEZ>
<negEZ>Quid ex Concilio Limensi. 634. & Domino Qui-
tensi. 635. Vbi de P. Luca de la Cueua notanda
narratio.</negEZ>
<Z>Monialis.</Z>
<negEZ>An Reliquias poßint extra Ecclesiam asseruare. p. 9.
395. & seq.</negEZ>
<P>An poßint eas tangere. <R>398</R></P>
<negEZ>Ob commodum temporale non posse tactus indecentes
admittere. <R>841</R></negEZ>
<P>In Clarißis an votum Clausuræ solemne sit. <R>975</R></P>
<Z>Monitorium.</Z>
<P>Circa illud multa vtilia. <R>p. 10. 89. 504. & seq.</R></P>
<P>Eius finis, & definitio. <R>543</R></P>
<Z>Mors.</Z>
<negEZ>In morte vt quis summè debeat attendere quid agen-
dum. p. 10. 48. notandum exemplum R. P. Fran-
cisci Picolomei.</negEZ>
<P>Præclara quorumdam, de quibus. <R>626. & seq.</R></P>
<Z>Motus proprius.</Z>
<negEZ>Gregorij XIV. pro immunitate. p. 10. 745. & seq.
cum eius explicatione, & vtilißima doctrina.</negEZ>
<P>De alijs nonnullis in verbis alijs.</P>
<Z>Munera.</Z>
<negEZ>Vt prohibita Officialibus Domus Contractationis.
p. 10. 354.</negEZ>
<P>Vide verb. Visitator.</P>
<Z><A+1>N.</A+1>
Nauigatio, & Nauigantes.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca obligationes fideiussorumpro nauigantibus.
p. 10. 355.</negEZ>
<P>Circa Nauarchum. <R>358</R></P>
<P>De Visitatore nauium. <R>359</R></P>
<Z>Negotiatio.</Z>
<P>Ministris Regijs vt prohibita. <R>p. 10. 365</R></P>
<P>De Prætore Indico cum Regia pecunia. <R>379</R></P>
<negEZ>De permutatione vini pro arietibus Indicis. 381. cum
doctrina vtili.</negEZ>
<Z>Neophytus.</Z>
<P>Quis dicatur. <R>p. 10. 740</R></P>
<Z>Nouitiatus, Nouitius.</Z>
<P>Nouitiæ post annum vt retineri poßint. <R>p. 10. 821</R></P>
<negEZ>Nouitiatum integrè in eadem Religione peragendum,
& interruptionem obstare. <R>835</R></negEZ>
<negEZ>Quid de Discalceatis ad Calciatos transeuntibus, &
de reuersis. <R>856</R></negEZ>
<Z><A+1>O.</A+1>
Occasio.</Z>
<negEZ><INI2>P</INI2>Ost occasionem datam Occidens inuadentem, an
irregularis. <R>p. 10. 713</R></negEZ>
<negEZ>Circa Monialem ad loquendum cum sæculari acce-
dentem. <R>837. & seq.</R></negEZ>
<Z>Officium diuinum.</Z>
<P>Vide Verb. Horæ Canonicæ, & Sancti.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0466.jpg/>
@@1@<SE466>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Pro Festis maioribus conceßio circa primas lectiones.
p. 9. 277.</negEZ>
<negEZ>Ratione pensionis non esse specialem obligationem in
eo, qui ob ægritudinem illam habet. p. 10. 127.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Obligatorium an debeat concesso ad libitum præferri.
842. 847</negEZ>
<P>Circa Antiphonas ante Natiuitatem. <R>848</R></P>
<P>De Antiphona 4. ad Canticum. <R>849</R></P>
<P>Circa mutationem Officij. <R>851. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quid nomine Officij veniat propter quod Beneficium.
1252</negEZ>
<Z>Opinio.</Z>
<negEZ>An vsus eius liceat in applicatione grani benedicti
pro Altari priuilegiato. <R>p. 10. 247</R></negEZ>
<negEZ>An sit semper certum profugium in iudicibus ratione
illius. <R>747</R></negEZ>
<negEZ>Iudici Ecclesiastico parendum etiamsi eius Opinio reo
non fauet. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<P>Quid in casu occisionis personæ primariæ. <R>753</R></P>
<P>Quid in casu reuocatæ licentiæ datæ à coniuge. <R>623</R></P>
<negEZ>Quid circa Confessarium contra prohibitionem Præ-
lati. <R>67</R></negEZ>
<P>De probabili assensu in Religioso reclamante. <R>1219</R></P>
<P>Vide verb. Absolutio.</P>
<Z>Ordo Sacer.</Z>
<negEZ>Quid de protestatione Episcopi Ordinantis, Si occul-
tus hæreticus se ingerat. <R>p. 10. 14</R></negEZ>
<negEZ>Circa titulum Indorum notanda doctrina. 410. Vbi
de ordinato ab alieno p&#x0153;næ.</negEZ>
<negEZ>Circa Ordinati morum explorationem. 412. vbi de
iurato domicilio.</negEZ>
<negEZ>Circa inuestigationem pro genere adhibendam ab
Episcopo. <R>742</R></negEZ>
<negEZ>De Motibus proprijs Pauli IV. & Gregorij XIII.
141. & seqq.</negEZ>
<P>De Neophytis. <R>740</R></P>
<negEZ>Circa Mecuriscos specialior cura, licet irregulares
non sint. <R>Ibid. & 743</R></negEZ>
<P>De Ordinatis sine titulo. <R>1215. & seqq.</R></P>
<Z>Oracula. VI. V.</Z>
<negEZ>De quodam circa iurisdictionem Prælatorum in So-
cietate. <R>p. 10. 58</R></negEZ>
<negEZ>De alijs circa dispensationem ad petendum debitum.
174</negEZ>
<Z>Ordinarius.</Z>
<P>Qui veniant eo nomine. <R>p. 10. 1154</R></P>
<negEZ>Iudices nullitatis Profeßionis an tales. 1156. &
quid inde in discordia. <R>1172</R></negEZ>
<Z>Oscula.</Z>
<P>Casus particularis circa illa. <R>p. 10. 837. & seq.</R></P>
<negEZ>Quæ obligatio restitutionis propter osculum inuitæ
impressum. <R>907. & seq.</R></negEZ>
<Z><A+1>P.</A+1>
Pallium.</Z>
<negEZ><INI2>D</INI2>E illo circa casum peculiarem. p. 10. 313. &
multa. <R>995. & seq.</R></negEZ>
<Z>Papa.</Z>
<negEZ>Nomina imponere Sanctis, quorum sunt Reliquiæ, &
illa ignorantur, vt illi reseruatum. p. 9. 147. &
149</negEZ>
<negEZ>Vt quædam eius poßint mandata pro executione su-
spendi. <R>p. 10. 31</R></negEZ>
<P>Aliquando improbanda inuiti concedunt. <R>146</R></P>@@

<negEZ>Quid circa commutationem vltimarum voluntatum:
560. & seqq. 572. vbi & quòd poßit tollere ius
patronatus. Et quando Capellaniam <R>in seq.</R></negEZ>
<negEZ>Ex dißimulatione eius non vitutur incursio in p&#x0153;-
nas. <R>754. & seq.</R></negEZ>
<P>Potest appellari omisso medio. <R>1129</R></P>
<Z>Parochus.</Z>
<negEZ>Ægrotanti an poßit dari Coadiutor cum iure Succes-
sionis, & Canonica institutione. p. 10. 117. &
seqq,</negEZ>
<negEZ>Teneri aliquando ad dimißionem Beneficij. 121.
Posse illo priuari. 123. vel pensio imponi. <R>124</R></negEZ>
<negEZ>Religiosi vt esse Parochi Indorum poßint virtute pri-
uilegij Pij V. <R>872. & seqq.</R></negEZ>
<P>Ineptæ interpretationes depulsæ. Vsque ad n. 876</P>
<negEZ>Si Parochi Religiosi adsint, non esse illi locum. 877.
vbi quando propriè defectus Parochorum dicatur.
877</negEZ>
<negEZ>Dom. Solorzanus vt videatur aduersari. 878. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Si Patronus obstet, eidem obsequendum. 880. vbi
quòd Censurarum incursio cesset.</negEZ>
<negEZ>Appellatio quoad vtrumque effectum quando admit-
tenda. <R>882</R></negEZ>
<negEZ>Obiectio ex doctrina P. Sancij casui non adaptabilis.
883. & seq.</negEZ>
<negEZ>An eligi poßit virtute Bullæ, qui sponte dimisit Bene-
ficium. <R>886. & seq.</R></negEZ>
<P>Quid circa Indicos. <R>889. & seq.</R></P>
<P>Difficultas peculiaris expedita. <R>891</R></P>
<Z>Patronus.</Z>
<P>An pensionario præferendus. <R>p. 10. 125</R></P>
<P>Patronatus conceßio Regibus Catholicis nostris. <R>397</R></P>
<P>Quid inde. <R>400</R></P>
<P>Posse tolli à Pontifice. <R>512</R></P>
<P>Patronus admonendus de dispensatione. <R>739</R></P>
<Z>D. Paulus.</Z>
<P>Pro illius C&#x0153;libatu certatur. <R>p. 9. 56</R></P>
<Z>Pauper.</Z>
<P>Quando miserabilis persona. <R>p. 10. 1205. & seq.</R></P>
<Z>Pax.</Z>
<P>Dei opus per excellentiam. <R>p. 10. 992</R></P>
<Z>Peccatum.</Z>
<P>Peccatum mortale vnde sit ebrietas. <R>p. 10. 377</R></P>
<negEZ>Circa veniale an dari poßit præceptum S. Obedientiæ,
& sit illud reseruatum. <R>954</R></negEZ>
<negEZ>Peccatum quod in Iure dicitur Crimen. 785. &
seqq.</negEZ>
<P>Peccatum auaritiæ. Vide Cupiditas.</P>
<Z>Pecunia.</Z>
<negEZ>An super illa poßit census constitui. p. 10. 281. &
seqq.</negEZ>
<P>Vide Cupiditas.</P>
<Z>Pensio.</Z>
<P>Notanda circa illam. <R>p. 10. 124 & seq.</R></P>
<P>Quomodo poßint imponi commendis. <R>651</R></P>
<Z>Periculum.</Z>
<P>Pecunia æstimabile. <R>p. 10. 550</R></P>
<negEZ>Periculum & articulus mortis idem pro Indulgentia
Bullæ. <R>665. & 667</R></negEZ>
<Z>P&#x0153;na.</Z>
<negEZ>P&#x0153;næ commißi vt afficiant Ecclesiasticos. p. 10.
363. & seq.</negEZ>
<negEZ>An incurratur ipso facto, si dicatur, absque vlla de-
claratione. 426. & seqq. Vbi de ingressu femina-
rum in domos Religiosas, & virorum in illarum
Monasteria.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0467.jpg/>
@@1@<SE467>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Ex facultate inualida vt poßit incursio p&#x0153;næ vitari.
438</negEZ>
<negEZ>P&#x0153;na pecuniaria nequit à Iudice laico imponi Ec-
clesiastico. <R>752</R></negEZ>
<negEZ>Etiamsi Iudices Ecclesiastici dißimulent, stat laicos
p&#x0153;nas incurrere. <R>754</R></negEZ>
<P>De p&#x0153;nis reclamantium Professorum. 1232. & seq.</P>
<Z>P&#x0153;nitentia.</Z>
<negEZ>Pro vt dicit dolorem de peccatis vide verb. Absolu-
tio, & Baptismus.</negEZ>
<negEZ>Non solum pro iniunctis, sed pro aliter debitis, In-
dulgentiæ prosunt, quæ illam habent clausulam.
p. 9. 333. & seqq.</negEZ>
<Z>S. Petrus Apost.</Z>
<P>Prodigiosa narratio de illius brachio. <R>p. 9. 293</R></P>
<Z>B. Petrus de Arbues.</Z>
<P>De illo. <R>p. 9. 174</R></P>
<Z>Pontifex.</Z>
<P>Vide Papa.</P>
<Z>Possessio.</Z>
<P>In dubio vt sit melior conditio poßidentis. <R>p. 10. 751</R></P>
<P>Vide verb. Appellatio, & Episcopus.</P>
<Z>Præbendarius.</Z>
<negEZ>De aßistentibus Episcopi consecrationi. p. 10. 326.
& seqq.</negEZ>
<P>Vide verb. Canonicus, & Visitator.</P>
<Z>Præceptum.</Z>
<negEZ>Vim præcepti vt habeant laicorum Iudicum horta-
menta. p. 10. 41. Vbi exemplum à relaxatis Cu-
riæ.</negEZ>
<negEZ>Vt præceptum est idem ac mandatum, quando non
sit necessarium expirare finita mandantis iurisdi-
ctione. 948. & seqq. cum doctrina vtili.</negEZ>
<P>Quid de præcepto sub veniali. <R>954</R></P>
<Z>Prædicatio.</Z>
<negEZ>De licentia circa illam pro Religiosis. p. 10. 47.
& 59</negEZ>
<negEZ>Prædicatores an ad Gentiles ingredi cum militibus
possint. <R>616. & seqq.</R></negEZ>
<P>Viri Apostolici circa id notandum effatum. <R>635</R></P>
<negEZ>Prædicatores pacem inter se vt seruare debeant, sine
qua non felix prædicationis exitus. <R>877</R></negEZ>
<Z>Prælatus.</Z>
<P>De relegatis quibusdam. <R>p. 10. 19. & seqq.</R></P>
<P>De compulsis nauigare in Hispaniam. 154. & seqq.</P>
<negEZ>Vt teneantur ad restitutionem pro damnis illatis à
subditis. <R>358</R></negEZ>
<negEZ>Aquo absolui poßint permittentes ingressum femina-
rum. <R>439</R></negEZ>
<negEZ>Nequeunt commutare legata. 573. & seqq. Neque
pares Episcopis. <R>576. & seq.</R></negEZ>
<P>Prælatorum quorumdam infelices exitus. <R>929</R></P>
<P>Querelæ erga illos quomodo non attendendæ. <R>34</R></P>
<negEZ>Eorum prohibitio circa Confeßiones quid operetur.
62. & seqq.</negEZ>
<Z>Præmium.</Z>
<P>Vt debeatur non vocatis ad bellum. <R>p. 10. 653</R></P>
<Z>Præsentatio.</Z>
<P>Ius ad illam in Regibus Hispaniæ. <R>p. 10. 397</R></P>
<P>Quid si Ordinarius neget institutionem. <R>398. & seq.</R></P>
<P>Vide Verb. Patronus.</P>
<Z>Præsumptio.</Z>
<negEZ>Vt valeat circa voluntatem testatoris. p. 10. 587
& seqq.</negEZ>
<Z>Pretium.</Z>
<P>Iustum, etiamsi legitimo minus. <R>p. 10. 388</R></P>
<P>Quid pretij nomine veniat in electionibus. <R>458</R></P>@@

<P>Vide Verb. Census.</P>
<Z>Priuilegium.</Z>
<P>Non amittitur per non vsum. <R>p. 9. 76</R></P>
<P>Extenditur ad connexa. <R>78</R></P>
<P>Et fauore religionis. <R>79</R></P>
<negEZ>Varia priuilegia circa ætatem pro Ordinibus Reli-
giosis concessa. p. 10. 156. & seqq. cum doctrina
multiplici. Vbi & quid pro Societate IESV. 149.
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Quæ dici poßint non reuocata à Concilio Tridentino
stante Censura Alexandri VII. <R>165</R></negEZ>
<negEZ>Indis concessa an per Bullam Cruciatæ suspendantur.
237. & seqq.</negEZ>
<P>Priuilegium vt finiatur cessante caussa. <R>312</R></P>
<negEZ>Pro denuntiationibus Matrimonij concessum ad quæ
loca se extendat. <R>419</R></negEZ>
<negEZ>Circa commutationem legatorum vt intelligendum.
579</negEZ>
<negEZ>De priuilegio Pij V. circa Parochos Indiarum. 822.
& seqq.</negEZ>
<Z>Procurator.</Z>
<negEZ>De Procuratore in caussa nullitatis Profeßionis.
p. 10. 1197. & seqq.</negEZ>
<Z>Professio.</Z>
<negEZ>Non quidquid in ea promittitur est votum solemne.
p. 10. 975</negEZ>
<negEZ>Circa reclamantes. 1147. & seqq. vbi specialia mul-
ta.</negEZ>
<P>Matrimonium spirituale in illa. <R>1197</R></P>
<Z>Promissio.</Z>
<negEZ>Si falsa, quæ ex illa obligatio. p. 10. 773. Vide Iu-
ramentum.</negEZ>
<Z>Prorex.</Z>
<P>Vnde noxiæ illorum suspiciones. <R>p. 10. 27</R></P>
<negEZ>Vota decisiua Auditorum nequeunt reddere consul-
tiua. <R>39</R></negEZ>
<negEZ>Eorum vxores an sine Pontificis licentia ingredi pos-
sint domos Religiosas. 433. & seqq, vbi de Regi-
bus, & prole Regia.</negEZ>
<P>Circa Proregis factum peculiare. <R>28. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa singulare aliud. 35. cum doctrina pro omnibus
salutari.</negEZ>
<P>Alterius laus. 599. & alterius. <R>914</R></P>
<P>Vide Verb. Zelus.</P>
<P>Notabile alterius exemplum. <R>1135</R></P>
<Z>Prudentia.</Z>
<P>Vide Verb. Martyrium.</P>
<Z><A+1>Q.</A+1>
Quadragesima.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vid in illa circa Festum Dedicationis. p. 9. 227
& Officium Eucharistiæ & Conceptionis. Parte
10. 1107. & seqq.</negEZ>
<P>Alia vbi de Horis Canonicis, & Officio diuino.</P>
<Z>Quarta funeralis.</Z>
<negEZ>Circa illam ex associatione Capituli factum impro-
batum. <R>p. 10. 892. & seq.</R></negEZ>
<P>Aliquid Capitulo indulgetur. S. V. <R>896</R></P>
<Z><A+1>R.</A+1>
Regula.</Z>
<P><INI2>V</INI2>Ide Verb. Religio, Religiosus.</P>
<negEZ>Circa Regulam Iuris 50. in 6. de actibus legi-
timis. <R>p. 10. 497</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0468.jpg/>
@@1@<SE468>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Regula circa caussas dissolutionis. 1152. & 1198
Iuris in 6. 26.</negEZ>
<Z>Religio, Religiosus.</Z>
<negEZ>Religiosi quomodo sint capaces Beneficij sæcularis.
p. 10. 230. & seq.</negEZ>
<negEZ>Quam proprietatem excludat votum paupertatis.
232</negEZ>
<negEZ>Pro eisdem accuratiùs. 235. & seqq. Vbi & de voto
dicto.</negEZ>
<negEZ>Habent priuilegium vt nequeant excommunicari.
417. 511. & 515</negEZ>
<P>Non tenentur citati comparere. <R>412</R></P>
<negEZ>Prouinciales non habent erga suos subditos parem
Episcopis potestatem. <R>573. 576. & seqq.</R></negEZ>
<P>Obedire debent circa vsum opinionum. <R>855. & 859</R></P>
<negEZ>Vitandæ lites cum Ordinarijs, & cedendum ali-
quando. <R>870</R></negEZ>
<negEZ>Quando non habeat locum communicatio in priuile-
gijs, si videlicet odiosa. <R>462</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa illos Concilium habeat Tridentinum.
970. vbi quòd contra obseruantiam non valeat
consuetudo.</negEZ>
<P>An liceat transitus ad laxiorem Religionem. <R>1237</R></P>
<Z>Reliquiæ Sacræ.</Z>
<P>Vide verb. Sancti, & Sanctuarium.</P>
<negEZ>Quæ sint in Sanctuario Limano B. Pauli Societatis
IESV. <R>p. 9. 2</R></negEZ>
<negEZ>Pretiosus earum ornatus, & augusta collocatio. 5.
vbi laus P. Antonij Vasquez.</negEZ>
<P>Solemnißima quædam Venetijs. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>Vnius Sancti Reliquiæ totum Regnum locupletant.
vbi quid de Reliquijs S. Mauritij & sociorum. <R>7</R></negEZ>
<negEZ>Ex cultu S. Theodori Martyris validum argumen-
tum. 8. vbi notanda fidelium devotio.</negEZ>
<negEZ>Ex Reliquijs D. Pauli Apostoli documentum singu-
lare. <R>9</R></negEZ>
<P>Illius catenæ annulus in Limano Sanctuario. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>Reliquiarum cultus quàm sit proficuus ex D. Cypria-
ni & Theodori comprobatum. <R>10</R></negEZ>
<negEZ>D. Iacobi Hispaniarum Patroni Reliquia singulare
patrocinij pignus. 13. Vbi de illius zelo aduersus
Samaritas.</negEZ>
<P>Pro illa & alijs eiusdem excursio. <R>14. & seqq.</R></P>
<negEZ>Sancti Reliquias aliorum Sanctorum vt proprias ad-
optant. <R>17</R></negEZ>
<P>De Reliquijs lactis Deiparæ. <R>Ibid.</R></P>
<P>De D. Anna vide in proprio verbo.</P>
<negEZ>Circa plures vnius Sancti Reliquias quomodo proce-
dendum, & prudens pro eo monitum. <R>20</R></negEZ>
<negEZ>Quæ approbatio necessaria vt exponi publico cultui
poßint. 57. & seqq. vbi & de priuato.</negEZ>
<P>Beatificatorum prohibentur circumferri. <R>59</R></P>
<negEZ>Quid de approbatis à Præfecto Sanctuarij Pontificis,
qui & Episcopus. <R>62</R></negEZ>
<negEZ>De necessaria approbatione pro Missa & Officio. 63.
& seqq.</negEZ>
<P>Certitudo moralis vt sufficiat pro illis. <R>64</R></P>
<P>Quid speciale pro Hispania. <R>65</R></P>
<negEZ>Iudicium circa magnitudinem non spectat ad Ordi-
narium. <R>66</R></negEZ>
<P>Quæ sufficiat. <R>67. & seqq.</R></P>
<negEZ>Notanda circa illas Obseruatio. 68. vbi & de æqui-
pollentia.</negEZ>
<P>Etiam fracta vt sufficiat. <R>69. & seq.</R></P>
<P>Peculiaris Reliquia S. Valeriani Martyris. <R>72</R></P>
<P>De Reliquijs certis, sed incerti Sancti. <R>13. & 74</R></P>
<P>De diminutis temporis decursu. <R>75</R></P>@@

<P>Circa iam non extantes. <R>76</R></P>
<P>Ad quos extendatur facultas celebrandi. 78. & seqq.</P>
<negEZ>De habita in Matrice non licere celebrationem extra
illam. <R>83. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa id peculiaris alia difficultas. p. 10. 1111.
& seqq.</negEZ>
<P>Quid de inferioribus Ecclesijs. <R>91</R></P>
<P>Earum Festum Duplex minus. <R>92. & 93</R></P>
<P>Idem de Sanctis Hispaniæ Naturalibus. <R>94</R></P>
<negEZ>Duplicia, de quibus habentur Reliquiæ, an poßint
ad altiorem ritum eleuari. <R>95. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Circa Festum S. Vrsulæ & Sociarum specialis obser-
uatio. <R>100</R></negEZ>
<negEZ>De Insigni Reliquia S. Mathiæ, ob quam Duplex. 1.
Claßis. <R>101</R></negEZ>
<P>Quid de Sancto. 1. Claßis. <R>102</R></P>
<negEZ>De SS. Innocentibus. 102. & 103. cum peculiari ob-
seruatione.</negEZ>
<negEZ>Recitandum Symbolum in Festis Reliquiarum, etiamsi
non paris celebritatis. <R>103</R></negEZ>
<negEZ>Reliquia non magna potest ratione qualitatis cele-
brari. <R>104. & seqq.</R></negEZ>
<P>De S. Spina Coronæ Domini. <R>105. & seq.</R></P>
<negEZ>De Reliquia Crucis eius prodigijs celebri. 107.
& seq.</negEZ>
<P>De Capillis Deiparæ. <R>110</R></P>
<negEZ>De annulo ex ipsis confecto, & Adamo de Rupe do-
nato. <R>Ibid.</R></negEZ>
<negEZ>De digito S. Ioannis Baptistæ. 111. vbi & de Reli-
quijs alijs S. Stephani, S. Ioannis Euangelistæ clr-
ca commodiorem celebrationem.</negEZ>
<negEZ>Reliquiæ Sanctorum occurrentium eodem die an ce-
lebrari in distinctis queant. <R>112. & seq.</R></negEZ>
<P>Quid circa fratres. <R>115. & seqq.</R></P>
<negEZ>In coniunctis peculiari titulo idem quod de fratribus.
118</negEZ>
<negEZ>Et de mortuis eadem die, etiamsi Reliquia vnius tan-
tùm sit. 119. & seq. vbi exempla aliqua, & de
S. Vrsula & Sodalibus.</negEZ>
<negEZ>Non habentium connexionem vllam vt poßint eodem
die celebrari. <R>122. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Qualis iuxta Ordinem mensium Festorum series in
Sanctuario D. Pauli. <R>126. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Sanctis translatis ratione Reliquiarum potest dies
stabilis aßignari. <R>107. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid agendum circa Reliquias, quæ in diuersis locis
esse dicuntur. 136. vbi de S. Amantio Martyre.
137. vbi de S. Victoria Virg. & Mart. 138. vbi
de S. Cyriaco Diacono Mart. 179. vbi de S. Ba-
silla Virg. & Mart. Candida, Christina Virginibus
& Martyribus, & S. Victorino Mart.</negEZ>
<P>Communis circa id doctrina. <R>140</R></P>
<negEZ>Lapsus circa S. Iulianum ob solam nominis similitu-
dinem. <R>141</R></negEZ>
<negEZ>Modus explorandi Reliquiarum diuersitatem. 142.
vbi quanta pro eo cura adhibenda.</negEZ>
<P>S. Amantij proprius dies. <R>143</R></P>
<negEZ>S. Victoriæ cur negatus dies, 23. Decembris. 144. Vbi
de pluribus alijs eiusdem nominis.</negEZ>
<negEZ>De SS. Christina, Candida, Basilla, Victorino, Her-
culano & Cyriaco. <R>145</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa Reliquias Sanctorum, quorum ignoran-
tur nomina. <R>146. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Posse in nominum applicatione grauiter peccari. Ibi-
dem, & videtur Pontifici reseruatum.</negEZ>
<negEZ>Non esse pro eo Diploma necessarium. 153. & circa
praxim notanda doctrina. <R>154</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0469.jpg/>
@@1@<SE469>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>An Reliquiarum Festa poßint infra Octauas cele-
brari. 155. vbi de SS. Zenone & socijs, Alexio.</negEZ>
<negEZ>Statuitur pars affirmans vt probabilis. 164. post mul-
ta circa illam.</negEZ>
<P>Circa Festa translata an peculiare aliquid. <R>171</R></P>
<negEZ>An Beatorum Reliquiæ poßint ad publicum cultum
approbari. 175. vbi quòd Beatificatio veniat Cano-
nizationis nomine.</negEZ>
<negEZ>De Reliquijs in Collegio Limano D. Iacobi. 264.
& seq. & p. 10. 902. vbi quanta inde sit conci-
pienda fiducia.</negEZ>
<negEZ>Circa Reliquiam S. Baltassaris. p. 9. excursio pro ce-
lebratione. <R>167. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Vt approbentur Reliquiæ non est necessarium Sanctos
in Martyrologio esse descriptos. <R>275</R></negEZ>
<negEZ>De SS. Naturalibus ratione Reliquiarum an fieri Of-
ficium per Di&#x0153;cesim poßit. <R>278. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>De Reliquia S. Cordulæ, Virg. & Mart. 278. 282.
& seq.</negEZ>
<P>De Reliquijs S. Iacobi Maioris. <R>290. & seq.</R></P>
<negEZ>Æstimandæ illæ, etiamsi non sint partes Corporum.
291</negEZ>
<P>Multis in regionibus prædicauit. <R>292</R></P>
<P>Pro quo & multa. <R>294. & seq.</R></P>
<negEZ>De Reliquijs in Domo Probationis Limana, cum il-
lius, & Fundatoris laude. 307. Illarum series.
308</negEZ>
<negEZ>Spina Coronæ Domini. 307. vbi quod vna ex illis
donum fuerit S. Ludouici Regis Ecclesiæ Tole-
tanæ.</negEZ>
<P>De S. Merita Martyre. <R>310</R></P>
<P>De S. Donato Martyre. <R>311</R></P>
<P>De S. Felice Mart. <R>312</R></P>
<P>De S. Christina Virg. & Mart. <R>313</R></P>
<P>De S. Vincentio Mart. <R>314</R></P>
<P>De S. Beatrice Virg. & Mart. <R>315</R></P>
<P>De S. Aurelia Mart. <R>316</R></P>
<P>De S. Mauritio & socijs. <R>317</R></P>
<P>De S. Saturnio Mart. <R>318</R></P>
<P>De S. Vrsula & Sodalibus. <R>319</R></P>
<P>De S. Vitali Mart. <R>320</R></P>
<P>De S. Saturnino Mart. <R>321</R></P>
<P>De S. Victoria Virg. & Mart. <R>322. & seq.</R></P>
<negEZ>Pro alijs testimoniales litteræ R. P. Claudij Aquauiua
Generalis Societ. I. cum Procuratoris laude, quibus
traditæ. <R>324</R></negEZ>
<negEZ>S. Fausti Martyris Corpus à Clemente IX. Limanæ
ciuitati transmissum, à quo Faustitas, sicut à S.
Rosa. <R>Ibidem</R></negEZ>
<negEZ>Indulgentiæ concessæ pro Sanctuario Collegij D. Pau-
li. <R>326</R></negEZ>
<negEZ>Miraculosum initium pro Indulgentijs Reliquiarum.
327. & seqq.</negEZ>
<P>De benedictione vasorum pro Reliquijs. <R>352. & seq.</R></P>
<negEZ>Orationes pro illa cum Sanctorum laudibus. 355.
& seq.</negEZ>
<P>De S. Fortunato Mart. <R>357. & seq.</R></P>
<P>De S. Liberato Mart. <R>359. & seqq.</R></P>
<negEZ>De S. Sulpicio Seuero expuncto ex Martyrologio, &
an proptoreà Sanctitati absolutè derogatum. 363.
& seqq.</negEZ>
<P>Vide Altare, pro Reliquijs in Consecratione.</P>
<negEZ>Quam habeant vim sanctificandi suo contactu.
387</negEZ>
<negEZ>Vnius sancti Reliquiæ an pro consecratione sufficiant.
391. vbi de plurali numero quandoque pro singu-
lari sumendo.</negEZ>@@

<negEZ>Sanctuaria Reliquiarum in domibus Religiosis an
poßint Episcopi Visitare. <R>392</R></negEZ>
<negEZ>An portari queant in Proceßione SS. Sacramenti.
393. & seq.</negEZ>
<negEZ>Monialibus an liceat Reliquias extra Ecclesiam as-
seruare. <R>395. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Portari à laicis vt poßint in Proceßionibus. 398. vbi
quid circa Indos.</negEZ>
<negEZ>Circa multiplicationem quidam dicendi modi propo-
siti, & expensi. p. 10. 1098. vbi præsertim de lig-
no Crucis Christi.</negEZ>
<Z>Repræsaliæ.</Z>
<negEZ>Quid illæ, & quomodo in Iure prohibitæ. p. 10. 87.
& seq.</negEZ>
<negEZ>Vt sint licitæ. 899. Diuus Augustinus vt faueat.
900</negEZ>
<negEZ>Temperanda executio, quia tantum est probabilis
vsus. <R>901</R></negEZ>
<P>Quid circa Religiosos. <R>902</R></P>
<negEZ>Circa Decretalem Alexandri Tertij an scribendum
Eloquutio, ex quo grauia documenta. <R>903</R></negEZ>
<Z>Reseruatio.</Z>
<P>Vide Casus reseruati.</P>
<Z>Restitutio.</Z>
<negEZ>Notanda pro ea doctrina. p. 10. 358. vbi de Nauarcho
& alijs.</negEZ>
<negEZ>Fraude impediens dignioris electionem, an teneatur
ad restitutionem. <R>p. 10. 467. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Illius obligatio ex sola violatione iustitiæ commuta-
tiuæ. <R>545</R></negEZ>
<negEZ>De Officialibus Regijs negotiantibus pecunia Regia.
548</negEZ>
<negEZ>Indis quæ facienda, si vendantur, locentur &c. 595.
& seqq.</negEZ>
<P>Quando facienda Reipublicæ. <R>601. & seq.</R></P>
<P>Quando ob spem venditam. <R>607</R></P>
<P>Quæ pro læsa libertate. <R>604. & seq.</R></P>
<negEZ>Restitutio in integrum supremis Principibus vt com-
petat. <R>615</R></negEZ>
<negEZ>Cui facienda ex pia donatione ob caussam falsam.
762</negEZ>
<P>Pro stupro quando & qualis. <R>813</R></P>
<P>Pro osculo inuitæ impresso. <R>907. & seqq,</R></P>
<Z>Reuelatio.</Z>
<P>S. Birgittæ. <R>p. 9. 37</R></P>
<P>De quibusdam alijs. <R>52. & 53</R></P>
<negEZ>Habens reuelationes vt debeant denuntiari. p. 10
89</negEZ>
<Z>Rex.</Z>
<P>Illius ius circa iura Mercatorum. <R>p. 10. 549. & seq.</R></P>
<negEZ>Consulere non sibi sufficientibus, Regia est pietate
dignißimum. <R>608</R></negEZ>
<negEZ>Illius beneplacitum an necessarium pro conuocatione
ad Concilium Prouinciale. <R>310</R></negEZ>
<negEZ>Circa legitimationem genus aliquod abdicationis po-
testatis in Indijs. <R>421. & seq.</R></negEZ>
<P>Circa mortem vt loquendum ipsis. <R>p. 9. 927</R></P>
<Z>Ritus.</Z>
<P>Vniformis in Communitate futurus. <R>p. 10. 853</R></P>
<negEZ>Vide Verb. Missa, Officium diuinum, Reliquiæ,
& Sancti. Angelus, S. Gabriel, & alia:</negEZ>
<Z><A+1>Rosa Sancta Virgo Peruuiana.</A+1></Z>
<P>De illa. <R>p. 9. 324. & 233. & seqq.</R></P>
<P>De Viterbiensi. <R>p. 10. 1262. & 1271.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0470.jpg/>
@@1@<SE470>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><Z><A+1>S.</A+1>
Sacerdos.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Væ scientia pro Sacerdotio requisita. p. 10.
145</negEZ>
<negEZ>Simplex Sacerdos an poßit omnes Sacros Ordines ex
dispensatione conferre. 328. vbi quid circa Episco-
patum.</negEZ>
<negEZ>Quis dicatur alicuius Ecclesiæ Sacerdos ad effectum
Indulgentiæ Altaris. <R>655. & 656</R></negEZ>
<P>Vide & verbis alijs pluribus.</P>
<Z>Sacramentum.</Z>
<negEZ>Vnde colligatur Cæremonias aliquas pertinere ad
substantiam Sacramentorum. <R>p. 9. 371</R></negEZ>
<negEZ>Pro illorum effectu quæ necessaria circa receptionem
voluntas. <R>p. 10. 491. & seqq. & 757</R></negEZ>
<P>Vide in verbis specialibus pro ipsis.</P>
<Z>Sancti.</Z>
<negEZ>Aßistunt vbi eorum Corpora & Reliquiæ. p. 9. 1. vbi
quantopere eas diligant.</negEZ>
<negEZ>Perficiendi ex vnione cum illis, & cur Aquilæ dicti.
Ibidem.</negEZ>
<negEZ>Præsentes vbi illorum Reliquiæ. 6. vbi de Reliquijs
S. Samuelis, & maiori excellentia Sanctorum no-
ui Testamenti.</negEZ>
<negEZ>Pro Peruuio præsidium à SS. Virginibus. 12. vbi quod
sanctis mundus patria, & ita vniuersalis subuen-
tio, & de miraculis B. Stanislai Kostkæ in Peru-
uio.</negEZ>
<P>Spiritualis in illis fraternitas carnali maior. <R>118</R></P>
<negEZ>Non omnibus in Martyrologio Romano locus mortis
aßignatur, quia certitudo in omnibus valde ab Ec-
clesia curatur. 142. vbi de reiecto hymno anti-
quo pro S. Ioseph, quia tempus mortis incer-
tum.</negEZ>
<negEZ>Circa Officium infra Octauas ob distantiam in Tran-
slatis. 164. & seq. vbi de Festo Translationis
D. Iacobi.</negEZ>
<negEZ>Notanda resolutio circa declarationem S. Congreg.
Rituum. <R>169</R></negEZ>
<negEZ>Feriale officium vt seruandum circa conceßionem
Gregorij XIII. <R>170</R></negEZ>
<P>De Festo S. Ferdinandi. <R>174</R></P>
<P>Vbi & de B. Petro de Arbues.</P>
<negEZ>SS. Germanici & Lelij Festa an ritè potuerint à die-
bus dicatis ipsis in Ianuario remoueri, quod asse-
ritur. <R>180</R></negEZ>
<P>Translatio S. Hilarij in diem stabilem. <R>182</R></P>
<negEZ>Translationis nomine, & non mutationis vtendum.
183</negEZ>
<negEZ>De S. Iuliano Conchensi Episcopo quid speciale. 184.
Vbi quòd fixa loca etiam mutari poßint, circa Fe-
stum S. Andreæ Corsini, & S. Petri ad Vin-
cula.</negEZ>
<P>De S. Fortunato in proprio verbo.</P>
<P>De S. Lucio Martyre. <R>188</R></P>
<P>De SS. Cyriaco, Theodulo, & Rogato. <R>189</R></P>
<P>De S. Vitali Mart. peculiaris disquisitio. <R>190</R></P>
<P>De S. Faustino Mart. sua & quæstio. <R>191</R></P>
<P>De S. Secundino Mart. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>De S. Iusto Mart. inuestigatio. Ibidem. vbi & alterius
præclarum elogium.</negEZ>
<P>De S. Celerina Mart. <R>192</R></P>
<P>De SS. Antonino & Vitali M. M. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Leone Mart. 193. pro quo & disquisitio.</P>@@

<negEZ>De S. Felice Mart. etiam illa. 194. vbi & congrua
pro historicis admonitio.</negEZ>
<P>De S. Ioseph vt in proprio verbo.</P>
<P>De S. Timotheo Mart. <R>200</R></P>
<P>De SS. Mercurio & Felicißimo. M. M. <R>201</R></P>
<P>De S. Caßiano Mart. vbi & de S. Victore M.</P>
<P>De SS. Callisto & Martino M. M. <R>202</R></P>
<P>De S. Theodora Virg. & Mart. <R>203</R></P>
<P>De S. Septimia Virg. & Mart. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Benigno Mart. <R>204</R></P>
<negEZ>De S. Marcellino Mart. 205. vbi gratias agit Auctor
pro beneficio vocationis.</negEZ>
<P>De S. Lelio Mart. <R>206</R></P>
<P>De S. Antonino Mart. <R>207</R></P>
<negEZ>De Sacra Spina, & Ligno Crucis. 208. Vbi & de
S. Siluano Mart. & dubij resolutio circa transla-
tionem Festi S. Crucis.</negEZ>
<P>De SS. Cyriaco & Theodulo M. M. <R>109</R></P>
<P>De S. Felice alio Mart. <R>210</R></P>
<P>De S. Cyriaca Virg. & Mart. <R>211</R></P>
<P>De SS. Lelijs & Faustino M. M. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Euthychiano Mart. <R>212</R></P>
<P>De S. Victorino Mart. <R>213</R></P>
<P>De S. Gordiano Mart. <R>214</R></P>
<P>De S. Gratiano Mart. <R>215</R></P>
<P>De SS. Victoria & Arethusa M. M. <R>216</R></P>
<P>Vbi circa huius nomen excursus.</P>
<P>De S. Gaudentio Mart. <R>217</R></P>
<P>De SS. Sergio & Mauritio M. M. <R>218</R></P>
<negEZ>De S. Seuerino Mart. cum clauo in Capite. 219. ex
cuius occasione de S. Philomeno.</negEZ>
<P>De S. Crescentio Mart. <R>220</R></P>
<P>De S. alio Victorino Mart. <R>221</R></P>
<P>De SS. Zenone & socijs M. M. <R>135. 225. & 228</R></P>
<P>De S. Eugenio Mart. <R>228</R></P>
<P>De S. IGNATIO vt in verbo proprio.</P>
<P>De S. Iuliano Mart. <R>230</R></P>
<negEZ>De S. Flauio Petro. 231. cum obseruatione æta-
tis.</negEZ>
<P>De S. Eusebio Mart. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Tito Mart. <R>232</R></P>
<P>De S. Rosa Peruuiana vt in proprio verbo.</P>
<P>De S. Primo Mart. <R>236</R></P>
<negEZ>De S. Hippolyto Mart. 237. vbi & de S. Raymundo
Nonnato.</negEZ>
<negEZ>De S. Lelio Mart. 238. vbi & de SS. Ewaldis
M. M.</negEZ>
<P>De S. Vrso. <R>239</R></P>
<P>De S. Honorato. <R>240</R></P>
<P>De S. Mauritio & socijs. M. M. <R>241</R></P>
<negEZ>De S. Panchario Mart. cum obseruatione sepulchrali
ætatis. <R>242</R></negEZ>
<P>Vbi & de Pueri nomine.</P>
<P>De S. Callistrato Mart. <R>243</R></P>
<negEZ>De S. Stacteo. 244. Vbi de Altieriorum familia ex
qua SS. Clemens X. modo in sede Pontificia resi-
dens.</negEZ>
<P>De S. Francisco Borgia. <R>245</R></P>
<P>De SS. Treuiriensibus M. M. <R>246</R></P>
<P>De SS. Euagrio & Prisciano M. M. <R>247</R></P>
<negEZ>De S. Felice Mart. 248. Vbi quod senatorum dig-
nitas expressa in Martyrologio pro sanctis, in qui-
bus illa.</negEZ>
<P>De S. Basilla Virg. & Mart. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Vrsula & Soc. N. & M. <R>249</R></P>
<P>De SS. Nicomede & Feliciano. <R>250</R></P>
<P>De S. Candida Virg. & Mart. <R>Ibidem.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0471.jpg/>
@@1@<SE471>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>De S. Agabito Mart. 251. Cui S. Eugenius adiun-
ctus.</negEZ>
<P>De S. Herculano Mart. <R>Ibid.</R></P>
<negEZ>De S. Valeriano Mart. alio à sponso S. Cæciliæ, cuius
caput ex cineribus compactum: pro quo specialis
difficultas. p. 10. 1115. & seqq. circa quem Au-
ctoris specialis affectio. <R>252</R></negEZ>
<P>De S. Venerando Mart. <R>253</R></P>
<P>De S. Parthemio Mart. <R>254</R></P>
<P>De S. Valentino Mart. <R>Ibid.</R></P>
<P>De tribus SS. M. M. Anonymis. <R>255</R></P>
<P>De S. Pontiano Mart. & Pontifice. <R>256</R></P>
<P>De S. Portiano Abbate. <R>Ibidem.</R></P>
<P>De S. Aurelio Mart. <R>257</R></P>
<P>De S. Hyacintho Mart. <R>258</R></P>
<negEZ>De S. Victoria Virg. & Mart. 259. Vbi Eminen-
tißimi Cardinalis Antonij Barberini, Eucharistica
memoria.</negEZ>
<P>De S. Aurelia Mart. <R>260</R></P>
<negEZ>De Francisco Xauerio. 261. Vbi de eius Reli-
quia.</negEZ>
<P>De S. Theodoro Mart. <R>262</R></P>
<P>De SS. Irenæo, Antonio, & Victore M. M. <R>Ibid.</R></P>
<P>De S. Liberato Mart. <R>263</R></P>
<negEZ>De Reliquijs SS. in Collegio D. Iacobi Limani. 224.
& p. 10. n. 902</negEZ>
<P>S. Stephani Elogium. <R>p. 9. 267</R></P>
<P>Tres SS. Reges Magi censentur Canonizati. <R>276</R></P>
<P>Quo ritu colendi. <R>277</R></P>
<negEZ>Quidam ex quibus Reliquiæ recensentur. 284. &
seqq.</negEZ>
<P>Deus quomodo glorificetur in sanctis. <R>286</R></P>
<P>Pro SS. Virginibus votum Auctoris. <R>287</R></P>
<negEZ>S. Terentiæ Festum non videtur ritè in Vigilia S. Ia-
cobi collocatum. <R>288</R></negEZ>
<P>De S. Maria Magdalena. <R>398</R></P>
<negEZ>S. Petri Braccharensis suscitati à D. Iacobo fabula.
301. & seqq.</negEZ>
<P>Pro SS. Regibus Magis narratio. <R>306</R></P>
<negEZ>Eorum, qui in Martyrologio Romano extant, certa
sanctitas. <R>363. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Tres tituli venerationis ex Concilio Tridentino. 400.
& seq. Vbi & quid Concilium Limense.</negEZ>
<negEZ>Sancti dum in viuis agunt, quomodo egeant excita-
tione & visitatione, exemplo, S. Timothei. p. 10.
925</negEZ>
<Z>Sanctuarium.</Z>
<negEZ>Indici Sanctuarij descriptio. p. 9. n. 1. & seqq. Vbi
Sanctorum series, quorum Corpora aut Reliquiæ
in illo extant, & quamplures Insignes, & ex om-
nibus statibus ad fouendam communem pietatem
Pontificum, Cardinalium, Episcoporum, Sacerdo-
tum.</negEZ>
<P>Regum, Proregum, Magnatum, Equitum.</P>
<P>Senatorum, Ducum, Militum, Aduocatorum.</P>
<P>Coniugatorum, C&#x0153;libum, viduorum.</P>
<negEZ>Senum, Iuuenum, Puerorum, Medicorum, Merca-
torum.</negEZ>
<P>Artificum, Diuitum, Pauperum, infirmorum.</P>
<negEZ>Religiosorum, Religiosarum, qui licet loco vltimi,
seriem tamen præfatum possunt aureis splendoribus
coronare.</negEZ>
<negEZ>De pretioso ornatu, & augusta collocatione. n. 5. pro
quo & tota deseruit. Pars 9. Si & eidem adiun-
gatur Sanctuarium aliud in Collegio D. Iacobi, de
quo 264. & seqq. & p. 10. 912. & aliud in Do-
mo Probationis, de quo Parte 9. 307. & seqq.<-P>@@

<-P>vt ter sanctum poßit Societas Dominum, qui est
Corona Sanctorum omnium, immò & sanctißi-
mum hoc ex titulo plausibiliter profiteri.</negEZ>
<Z>Scandalum.</Z>
<negEZ>Quando ratione dati sit peccatum mortale. p. 10. 838
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Malitia & paßio vt differant in Ordine ad illud.
840</negEZ>
<P>Vide Verb. Occasio.</P>
<Z>Scientia.</Z>
<negEZ>Quæ pro Episcopis etiam Titularibus necessaria.
p. 10. 139. & seqq.</negEZ>
<P>Et præsertim. <R>142. & seq.</R></P>
<Z>Scriptura.</Z>
<P>Si subscriptione careat non valet. <R>p. 10. 777</R></P>
<Z>Scriptura Sacra.</Z>
<negEZ>Singulare in illa pro plurali, & è contra. p. 10.
503</negEZ>
<negEZ>Quid in illa importet nomen Allocutio, & vtilis do-
ctrina ex illo. <R>903</R></negEZ>
<P>Cadere in ipsa pro mori. <R>983</R></P>
<negEZ>Multa in opere loca occurrent vtiliter & subtiliter
explicata.</negEZ>
<Z>Secretum.</Z>
<P>Vt necessarium in Electionibus. <R>p. 10. 475. & seqq.</R></P>
<Z>Senectus.</Z>
<P>Senibus indecora intemperantia. <R>p. 9. 28</R></P>
<negEZ>Senes aptiores per noctem ad Dei beneficia recolen-
da, somni parciores. <R>983</R></negEZ>
<Z>Sententia.</Z>
<negEZ>Iniusta quomodo iubeatur in Iure executioni man-
dari. p. 10. 408. Casus particularis.</negEZ>
<negEZ>Sententiam suam vt poßit Iudex exequi. 868. &
seq.</negEZ>
<Z>Seruitus.</Z>
<negEZ>Indi Chilenses vt poßint serui fieri. p. 10. 636. &
seqq. Vbi multa scitu digna, & Resolutio Patrum
Collegij Limani.</negEZ>
<P>Quid circa Apostatas. <R>640</R></P>
<P>Circa innocentes. <R>641</R></P>
<P>Circa feminas. <R>643</R></P>
<P>Plura circa illas, & innocentes. <R>644. & seqq.</R></P>
<Z>Simonia.</Z>
<negEZ>Circa illam notanda doctrina. p. 10. n. 127. & pro
casu peculiari. <R>226. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Societas Iesv.</Z>
<negEZ>Cur illi proprium Festum Nominis IESV, & Circum-
cisionis. <R>p. 9. 181</R></negEZ>
<negEZ>Vt poßit excommunicare Apostatas, pro quo & diffi-
cultas expedita. <R>p. 10. 51</R></negEZ>
<negEZ>Priuilegium circa Ordines de anno ætatis an solùm
procedat circa Presbyteratum. <R>109. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>De Examinatore approbante cum particula vix &
alijs. <R>202. & seqq.</R></negEZ>
<P>Priuilegium eius circa medendi vsum. <R>288</R></P>
<P>Quid in ea speciale circa decimas. <R>403</R></P>
<negEZ>Modus electionum à solo P. Generali defenditur con-
tra modernum scriptorem. 471. Pro quo Bulla
Pauli V.</negEZ>
<negEZ>Vxorati ingressus in eam vt valeat, etiam sine vxoris
consensu. <R>799. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Specialis difficultas ex occultatione impedimenti, quæ
reseruata, enodatur. <R>801</R></negEZ>
<P>Vitandæ lites cum Ordinarijs. <R>870. 871</R></P>
<P>De legato facto Residentiæ. <R>904. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quid circa habitationem & necessaria ad vsum li-
ceat per Constitutiones. <R>905</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0472.jpg/>
@@1@<SE472>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Notanda doctrina circa obligationem sub peccato in
illa. <R>968</R></negEZ>
<P>De Visitatore. <R>933. & seqq.</R></P>
<P>Circa formulam Profeßionis. 975. Vbi & alia.</P>
<negEZ>Quid circa Episcopatus Indicos. 976. & seqq. Vbi de
voto non ambiendi.</negEZ>
<negEZ>Quid circa reclamantes. 1150. & seqq. 1159. &
seqq. & 1226. & seqq.</negEZ>
<P>Vt consulat expulsorum honori. <R>1162</R></P>
<Z>Spiritus Sanctus.</Z>
<P>Quomodo Reliquiæ illius templum. <R>p. 9. 401</R></P>
<negEZ>Quantopere pro Sanctorum gloria in eorum morte so-
licitus. <R>Ibidem.</R></negEZ>
<Z>Sponsalia.</Z>
<P>Vide Verb. Matrimonium.</P>
<Z>S. Stephanus.</Z>
<P>De illo. p. 9. 297. Elogium.</P>
<Z>P. Stephanus de Auila.</Z>
<P>Laudatus. p. 10. n. 2. de quo & sæpiùs in eadem.</P>
<Z>Supplicatio.</Z>
<negEZ>Non impedit Commissarij iurisdictionem. p. 10.
404</negEZ>
<Z>Suspensio.</Z>
<negEZ>Quæ imposita est pro ordinato ab alieno Episcopo, vt
sit accipienda. p. 10. 420. De imposita eiectis Re-
ligiosis. <R>1229. & seqq.</R></negEZ>
<Z><A+1>T.</A+1>
Tabachus.</Z>
<negEZ><INI2>C</INI2>Irca monopolium pro illo. p. 10. 914. Vbi non-
nulla alia circa ipsum.</negEZ>
<P>Tabacharij inepti Exorcistæ. <R>1272</R></P>
<Z>Tabellio.</Z>
<P>Quid circa census. <R>p. 10. 271</R></P>
<P>De Tabellione nauis. <R>357</R></P>
<Z>Tempus.</Z>
<negEZ>Circa tempus conuocationis Concilij Prouincialis.
p. 10. 307</negEZ>
<P>Quod sit necessarium pro consuetudine. <R>553</R></P>
<Z>Testamentum.</Z>
<negEZ>Testatoris non posse vltimam voluntatem commutari,
& ita teneri grauatum heredem. p. 10. 559. &
seqq.</negEZ>
<P>Quid Pontifex. <R>562. & seqq.</R></P>
<negEZ>Quid si heres committat crimen læsæ Maiestatis, aut
ingrediatur Religionem. <R>565</R></negEZ>
<negEZ>Ex negligentia executorum non posse Episcopos.
570</negEZ>
<P>Multùm valere præsumptiones voluntatis. <R>577</R></P>
<P>Quid quando dubia est illa. <R>760</R></P>
<Z>Testis.</Z>
<negEZ>Circa testem in caussa sanguinis ex metu graui quo-
ad irregularitatem. <R>p. 10. 733</R></negEZ>
<P>Vni testi vt poßit credi. <R>733. 777</R></P>
<Z>Theologus.</Z>
<negEZ>Circa ea, quæ spectant ad forum conscientiæ Theologi
præferendi. <R>p. 10. 972</R></negEZ>
<Z>S. Timotheus.</Z>
<P>De illo. <R>p. 10. 925</R></P>
<Z>Totum.</Z>
<P>Quid dicat. <R>p. 9. n. 80</R></P>@@

<Z><A+1>V.</A+1>
Venditio.</Z>
<negEZ><INI2>V</INI2>Ide Verb. Census. & Verb. Contractus. p. 10.
à n. 369. vbi varij casus, & multiplex do-
ctrina. Et circa vinum pro Chilensibus. 376. &
377</negEZ>
<Z>Vicarius.</Z>
<P>Forma Vicariatus Generalis. <R>p. 10. 137</R></P>
<negEZ>Vicarius foraneus vt absoluere poßit ab excommuni-
catione Papæ reseruata. <R>499</R></negEZ>
<Z>Visitator.</Z>
<negEZ>Archidiaconus an teneatur iubente Episcopo visitare
Di&#x0153;cesim. p. 10. 190. & seq. & quid Indici, &
obligatio vnde cessare videatur. <R>192</R></negEZ>
<negEZ>Consuetudo quædam Limani Archiepiscopatus circa
procurationem improbata. <R>915. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa visitationem Confraternitatum, & piorum
locorum. <R>917</R></negEZ>
<negEZ>Dubium resolutum circa defectum instrumentorum
pro conuentione. <R>918</R></negEZ>
<P>Temperatio doctrinæ. <R>919</R></P>
<negEZ>Difficultas specialis circa modum procurationis.
920</negEZ>
<negEZ>Improbatus à doctißimis Patribus. 921. & ab Aucto-
re. 922. Vbi peculiare dubium circa mercedem cu-
stodum equitatus in Pascuis.</negEZ>
<negEZ>Circa decem Octoregales in Limana Synodo Di&#x0153;ce-
sana designatos vtilis consideratio. <R>923</R></negEZ>
<P>De Religioso visitatore. <R>928. & seqq.</R></P>
<negEZ>De Visitatore Societatis I. 933. & seqq. Vbi spe-
cialia & vtilia multa.</negEZ>
<P>De Visitatore piorum operum. <R>917</R></P>
<P>De Visitatore nauium, & iuramento in illa. <R>389</R></P>
<Z>Voluntas, Voluntarium.</Z>
<negEZ>Quæ voluntas necessaria in recipiente Sacramentum
ad illius effectum. <R>p. 10. 491. & seqq. & 757</R></negEZ>
<P>Voluntas contraria factis non releuat. <R>700</R></P>
<negEZ>De voluntate pro homicidio non casuali in Ordine ad
irregularitatem. <R>716. & seq.</R></negEZ>
<Z>Votum.</Z>
<negEZ>Quam proprietatem non admittat votum paupertatis.
p. 10. 272. 276</negEZ>
<negEZ>Circa votum Religionis post homicidium quid ex
Constitutione Sixti V. <R>707. & 715</R></negEZ>
<negEZ>De coniuge recusante ingredi Religionem post votum
emissum, altero iam ingresso. <R>814. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo aliquando esse periculum in ingressu poßit.
819</negEZ>
<negEZ>Circa dispensationem pro casu præfato. 814. & 820.
Vbi de irritatione facta à coniuge.</negEZ>
<negEZ>De voto quodam conditionali. 969. & seqq. cum do-
ctrina vtili.</negEZ>
<negEZ>Circa votum non ambiendi quarumdam Religionum.
974. & seqq.</negEZ>
<Z>Vsura.</Z>
<negEZ>De illa in contractu peculiari. p. 10. 383. &
seqq.</negEZ>
<P>De eadem in alio. <R>385</R></P>
<Z>Vsus.</Z>
<negEZ>De vsu Pallij plura. p. 10. 985. & seqq. ibi Index
marginalis.</negEZ>
<Z>Vxor.</Z>
<negEZ>Casus peculiaris demortuæ ante finitum contractum
cum doctrina vtili. <R>p. 10. 1012. & seqq.</R></negEZ>
<P>De contrahente in mariti absentia. <R>1016. & seq.</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-E-0473.jpg/>
@@1@<SE473>Index Tomi III. Auctarij Indici.
<duolan 2><negEZ>Pro vxoribus Proregum circa contractus & an eorum
salarium sit ex bonis communibus. 1024. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De donationibus ipsis factis. 1028. & seqq. Vbi spe-
cialia quædam.</negEZ>
<negEZ>Circa paraphernalium vsum. 1033. & seqq. Cum
notanda doctrina.</negEZ>
<negEZ>De vxore post Baptismum viri conuersa, & nolente
Sacramentaliter contrahere. <R>1037. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Vxor sine mariti licentia an valeat fundare opera pia.
1046. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Soluto matrimonio an poßit retinere vestes à marito
donatas. 1056. & seqq. Notanda conclusio. 1059.
& 1060</negEZ>
<P>De vxore condonante homicidium mariti. <R>85. & seq.</R></P>
<P>Quo illas affectu debeant diligere viri. <R>p. 9. n. 1</R></P>
<P>An ad soluenda mariti debita teneantur. <R>1060</R></P>
<negEZ>Et quid quando maritus contraxit iam impotens ad
soluendum. <R>1061. & seqq.</R></negEZ>
<Z><A+1>Z.</A+1>
Zelus.</Z>
<negEZ><INI2>Q</INI2>Vanto pro Christi honore D. Iacobus exarserit.
p. 9. 13</negEZ>
<P>In Iudicibus quomodo temperandus. <R>p. 10. 751</R></P>
<negEZ>Verus & Christianus à pecuniarijs compendijs debet
esse extraneus. <R>926</R></negEZ>
<negEZ>Est Prælatis subiectus, iuxta quorum directionem<-P>@@

<-P>temperandus. <R>978</R></negEZ>
<negEZ>De zelo Catholicorum Hispaniæ Regum pro bono
Indorum. 1065. & seqq. Vbi alij pro eo citati loci.</negEZ>
<P>De pernoctatione Indorum intra Mineras. <R>Ibidem.</R></P>
<negEZ>Ad illorum conuersionem sobrietas, iustitia, & pietas
vt sint necessariæ. 1065. & 1066. Vbi de pecu-
niæ cupidine.</negEZ>
<P>Indorum libertas quanti apud Reges ponderis. <R>1074</R></P>
<P>Circa laborem in sacchari officinis. <R>1075</R></P>
<P>Circa exaquationem Minerarum. <R>1076</R></P>
<negEZ>Non esse illis imponendam p&#x0153;nam seruitij personalis
erga priuatos. <R>1077</R></negEZ>
<P>Neque tributum in illud commutandum. <R>1078</R></P>
<P>Circa onerum portationem. <R>1079. & seqq.</R></P>
<negEZ>Non posse pro eo consuetudinem allegari. 1081. &
1082. Vbi de legis sub mortali obligatione.</negEZ>
<P>De custodibus equitatus viatorum. <R>1083</R></P>
<negEZ>Quæ in eo esse Indorum culpa poßit, & qualis ex illa
obligatio. <R>Ibid. & 1084</R></negEZ>
<P>Circa infirmos quæ adhibenda cura. <R>1085</R></P>
<P>Circa  Missæ auditionem, & laborem in Festis. <R>1086</R></P>
<negEZ>Eucharistia eorum propulsandis ebrietatibus oppor-
tuna. <R>1087</R></negEZ>
<P>De Proregum erga præfata obligatione. <R>1088</R></P>
<P>Dispensatio vt non admittatur in illis. <R>1089</R></P>
<negEZ>Circa Ecclesiasticos dispositio Regis verè Catholica.
1090</negEZ>
<P>Teneri illos Regij rescripti legibus. <R>1091. & seqq.</R></P></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-E-0474.jpg/>
@@1@<SE474>
<Z><A+1>EXCMO. SEÑOR.</A+1></Z>
<P><INI5>E</INI5>L Tribunal del Consulado, dize, que en conformidad del decreto, en
que V. Exc. manda informe en quanto a la pretension, que se trae so-
bre estancar el tabaco, puede y debe representar a V. Ex. los inconue-
nientes grauissimos, que se siguen a la Real hazienda, al Comercio,
y generalmente a la causa publica, para que aduertidos, y meditados
resuelua lo que pareciere justo y conueniente.</P>
<P>  Fuera licito instar en que N. exhibiesse copia autentica de las calidades, y con-<marginalia>A dispari|contractu|ineptè ar-|gui.</marginalia>
diciones con que se admitiô el estanco deste mismo genero en la ciudad de Seuil-
la, segun lo determinado por el decreto de foj. 22. buelta. Pero como quiera que
espera del zelo de V. Exc. que absolutamente ha de excluir esta maquina, que co-
mo la Griega dissimula en el voto, y ofrenda el incendio de tan dilatadas prouin-
cias, no se detiene en lo que es tan accidental: si bien reconoce, que siendo mas
facil traer el testimonio, que obtener la Real cedula presentada a foj. 31. escusar, o
retardar su exhibicion, es porque nose aduierta la exorbitancia de las condiciones,<marginalia>Omnis no-|uitas estsu-|specta; tunc|præcipuè|cùm de pro-|prio agitur|commodo,|communis|intuitupal-|liato. Etho-|nestißimo|patrimonij|Regalisau-|gendi vela-|mine, quo|solet se a-|uaritia si-|mulare.</marginalia>
y la desigualdad de vno y otro asiento.</P>
<P>  Qualquier nouedad es sospechosa mayormente quando el fin, y motiuo de intro-
ducirla, es la conueniencia particular con perjuicio, y notorio detrimento de la
causa comun, aunque se palie con el color y pretexto delseruicio de su Magestad,
y aumento de la Real hazienda: honestissimo velo de que ordinariamente se vale
la codicia para dissimularse, y acreditar su hipocresia. Pero V. Exc. no ha de per-
mitir que se hagan ominosos los felicissimos auspicios de tan acertado gouierno, y
que N. N. obtenga en este, lo que no ha podido conseguir en los passados, marchi-
tando las bien concebidas esperanças del Reyno, y Comercio, que florecera con la
sombra, amparo, y fomento que se promete.</P>
<P>  Y porque a la manera, que los Principes rectos, y justos posponen su propria vti-
lidad a la salud, y consuelo de sus pueblos; assi los leales vassallos deben anteponer
el aumento de la Real hazienda a qualquier interes priuado, tendrâ el primer lugar
en este informe hazer manifiesto, que el estanco es muy nociuo al fisco, y sus ren-
tas, y que las defrauda en suma muy considerable, con que se mostrara, que N. so-
licita adelantar su fortuna, y salir de la miseria en que se halla, aunque sea con la<marginalia>Iusti Prin-|cipes vtili-|tates pro-|prias saluti|& solatio|populorum|post ponunt:|id quod &|fideles vas-|salli præ-|stare debe&#x0303;t,|priuatis|suis com-|modis Re-|gium cen-|sum præpo-|nentes.</marginalia>
ruina comun, siendo la propuesta que haze, efecto que le ministraron sus discursos
melancolicos nacidos entre los desconsuelos de su cortedad.</P>
<P>  Para lo qual se presupone, que vna de las condiciones, que contiene la postura
es, que el estanco no ha de satisfacer la alcabala; y que este derecho, se ha de incluir
en los ciento y quatro mil pesos, que se ofrecen de precio por diez años, que corre-
sponden a cada vno diez mil y quatrocièntos pesos; y esto auiendo de correr el e-
stanco desde Cartagena hasta los vltimos fines del Reyno: porque limitandose a
esta ciudad, y a sus terminos, han de ser solos dos mil pesos- Y lo que importa en
cada vn año el alcabala en solo esta ciudad, aunque se moderasse a dos por ciento,
y no a quatro, que es lo que legitimamentefe debe, por auerse hecho el genero tan
necessario, y consumptible, seran a lo menos treinta mil pesos, y en los diez años de
la postura trecientos mil. Y ya se vé quan seruido fe hallarà su Magestad de N.
pues le dà dos mil pesos, y le defrauda de treinta mil, o en los diez años por veinte
mil, le quita trecientos mil, sin que la consideracion se estienda a las alcabalas,
que se pagan en todo el Reyno, que es vna cantidad muy crecida; y que los diez
mil pesos que dà el ponedor no valdran la quadragesima parte de ellas.</P>
<P>  Y en mayor comprobacion sera bien computar loque interesaria el arbitrista en<marginalia>Exorbitans|lucrum ex|millione|fasciculo-|rum.</marginalia>
el asiento, pues en solo esta ciudad entraran cada año vn millon de maços de tabaco
en hoja (acortandose quanto es possible) que a real quartillo, mas, o menos, segun
su ordinario precio, son ciento y treinta mil pesos, y vendidos a quatro reales en el
estanco hazen quinientos mil pesos, y la ganancia que queda libre son trecientos y
setenta mil pesos.</P>

@@0@<filename:W0001-E-0475.jpg/>
@@1@<SE475>
<P>  El tabaco en poluo, que se nauega en entrambos mares de Sur, y Norte, seran
poco mas, o menos, cincuenta mil libras de olor, que a diez pesos hazen quinien-
tos mil pesos; y el de sumonte ochenta mil libras, que a seis pesos importan qua-
trocientos y ochenta mil, y entrambas partidas nouecientos y ochenta mil pesos,
y conforme el precio ordinario tendran de costo quatrocientos mil pesos, con que
es la ganancia quinientos y ochenta mil pesos, que juntos con los trecientos y se-
tenta mil del tabacoen hoja, suman nouecientos y cincuenta mil pesos. Y puesto
que el arbitrista se ostenta tan fino seruidor de su Magestad, debiera auer comuni-
cado, y partido la conueniencia, fin reseruarla toda para si, comprando en vilissi-
mo precio la sangre de los pobres vassallos, que la dieran gustosos si fuesse la con-
ueniencia en beneficio de su Principe, y de la causa publica.</P>
<P>  Y no es digna de omitirse la gene rosidad con que permite, que se cobre la alca-
bala de las primeras ventas, en que no puede tener interes, porque debiendo pa-
gar este derecho el vendedor: haze limosna de dinero ageno, y se queda libre de
la obligacion, no queriendo darse por entendido, de que el mayor aumento de las
alcabalas consiste en la repeticion, y multiplicidad de los contratos, pues cobran-
dose todas quantas vezes se vende el genero, importa sin comparacion mucho mas
la que se causa de las nueuas, y repetidas ventas, que loque puede valer el primer
contrato. Y se persuade a que no aurà quien entienda, o descifre sus misterios, y
se tendrà por nueuo, y grande seruicio, que tolere, perciba su Magestad la alcabala
de la primer venta, negandose la en todas las demas.</P>
<P>  Y aunque sea assi, que segun los asientos, que el Comercio ha celebradocon su<marginalia>Minuenda|cōntribu-|tionis qud-|titas, si pri-|uilegium|superue-|niat.</marginalia>
Magestad debe pagar la alcabala, con que parece, que el perjuicio no es de la Real
hazienda: se preuino en el contrato por la condicion sexta, y septima, que si en los
terminos, y plazos del, su Magestad concediesse algun priuilegio, o permitiesse
estanco libre de este derecho, se huuiesse de rebajar del precio acordado, todo lo
que importasse, lo que se dexasse de cobrar por la concession. Con que era preciso,
que si corriesse el estanco en conformidad de la propuesta del arbitrista, se le huuie-
sen de descontar al Comercio por lo menos treinta mil pesos en cada vn año, y la
Real hazienda vendria a ser damnificada en veinte mil, o en veinte y ocho mil pe-
sos, segun la diuersidad de posturas, sin estimar el daño, que se causa ria en el resto
de todo el Reyno, que seria incomparâble. Y assi se ha manifestado bastantemen-
te, que la Real hazienda no tiene crecimiento, y que antes decrece en tan gruesa
suma, y sè desuanece el color, y pretexto que se ha tomado para honestar el arbi-
trio.</P>
<P>  Y conociendo N. que se penetraua su maxima por las vozes, que se han diuul-
gado; a los seis del corriente dio otro memorial, en que parece modera la condi-
cion del alcabala, inuentando nueua forma para su cobranca, sin que con ella ocur-
ra alfraude, que se haze; pues no auiendo de ser libres las ventas del tabaco, para
que repetidamente se cobre este derecho con el aumento, que en el precio tienen
los posteriores contratos, siempre quedara damnificada la administracion, y se le
aurà de sanear el perjuicio, que se ocasionare.</P>
<P>  Ni es cierto, que no huuiera ponedores, porque a los mas los detiene el conoci-
miento del daño, que se causa a tanta gente miserable, y por no incurrir la indig-
nacion de todos, escusan hazer nueuas posturas, y el arbitrista, que no juzga menos
honesto, lo que puede serle fructuoso, no se embaraça en la consideracion del daño
ageno, y publico, como se letrasluzga conueniencia propria.</P>
<P>  Tambien el perjuicio del Comercio es muy benemerito de la atencion de V. Exc.<marginalia>Præiudicio|fatigati|Commercij|consulen-|dum.</marginalia>
para que se sirua de no permitir el estanco; porque hallandose tan fatigado con
las contribuciones, que segun los asientos debe satisfacer a su Magestad (las qua-
les se han referido en otros memoriales dados a diferentes intentos, y no se repi-
ten, por tener tan comprehendida la materia V. Exc.) si no pudiesse contratar en
este genero, se priuaria de vna ganancia muy considerable pues ninguno ay mas
apetecible, y que estè tan introducido en el Reyno; y si le comerciasen, y naue-
gassen desde Panama, conduciendole con tanto riesgo a esta Ciudad, seria muy
senfible precisarlos a que lo huuiessen de manisestar, y vender en el estanco al pre-
cio, que el antojo del arbitrista le pusiesse, puesto, que no pudiendo auer otro com-
prador, auian de sugetarse a la voluntad del que era solo, y necessario. Y aunque
ofrece comprarle al precio corriente, no pudiendo actuarse otras ventas, por estar<-P>

@@0@<filename:W0001-E-0476.jpg/>
@@1@<SE476>
<-P>prohibidas con penas tan exorbitantes; tam poco puede auer alguno, que se llame
vsual, y mas quando es tan variable en los generos comerciables, segun la cali-
dad, y circunstancias de los tiempos; y en el tabaco se experimenta mas ordina-
riamente.</P>
<P>  Muy sensible es, que en los generos, que se nauegan con tanto riesgo, y costa,<marginalia>Mercium|naualium|vsitataven-|ditionis|forma non|sine ingen-|ti præiudi-|cio varia-|tur, vbi de|vnius vtili-|tate præ-|sertim agi-|tur.</marginalia>
auenturandose los hombres por la ganancia, que pueden tener, se les limite la for-
ma, y modo de su venta, y beneficio, y que la vtilidad ceda en conueniencia age-
na. Pero lo es mucho mas, que se aya de perturbar la quietud del Comercio, na-
ciendo del estanco, como de fuente la suma de pleytos, que deben temerse, para
inundar el Reyno, pues siendo las condiciones con que se haze la postura tantas, y
que las mas tienen pena de conmisso, añadiendose la multitud de ministros, guar-
das a los baxeles, a costa de los dueños, tan grauados con otras contribuciones, y
la libertad de poderlo reconocer todo en orden a impedir los extrauios, y oculta-
ciones; noaurà cosa segura, en que no afecten introducir sunueua jurisdiccion, re-
conociendo las casas particulares, y los mas infimos retretes de las Religiosas, a-
briendo los fardos, y caxones: y quando su Magestad no permite, que en mate-
rias mas graues se llegue a semejantes registros, sin que precedan las delaciones ne-
cessarias, N. Solicita ser mas priuilegiado, y esto seria mezclar lo sagrado con lo
profano, y vn trasiego general, y ocasion de muchos litigios, principalmente si el
asiento corriesse en el Reyno; con que el pueblo de Indios mas corto, y el lugar
mas retirado experimentaria los efectos perniciosos de tan nociua introduccion,
y en todas partes resonarian los ecos, vozes, y lamentos de los lastimados, y heri-
dos de peste tan vniuersal.</P>
<P>  Tambien debe considerarse, que muchos hombres, y algunas mugeres biudas,<marginalia>Damnum|non tolerā-|dum pluri-|morum.</marginalia>
y doncellas viuen con esta grangeria, teniendo caxones publicos, en que venden
el tabaco, o trayendo vn esclauo, que le venda por las calles, y de la ganancia se
sustentan, de que tiene bastante experiencia, pues se ha exercitado con vtilidad
en el ministerio, y ocupacion; y si se les prohibiesse el trato, quedarian destituidos
de todo humano socorro; y precisamente se aplicarian a la mendiguez, o busca-
rian otros medios, y modos menos licitos para adquirir el sustento: y si alguno
obligado de la necessidad se atreuiesse a obrar contra las rigorosas leyes, que im-
pone el arbitrista, incurriera las inexorables penas de la transgresion. Y si justa-
mente sintiera, que le prohibiessen el vnico medio, que ha tenido de promouer sus
intereses, no debe solicitar este daño a los demas.</P>
<P>  Los Cosecheros no podrian vender libremente sus cosechas, y se hallaran obli-
gados a darlas a N. los precios, y placos, que fuessen mas en su conueniencia, o se
resagaria el genero en grauissima incomodidad de los hazendados, que no ten-
drian de que costear la segunda cosecha, no vendiendo la primera: y siendo cier-
to, que no se le conoce caudal al arbitrista, y que tampoco tiene credito, no es possi-
ble tenga dinero prompto para satisfacer las compras. Los mercaderes no podran
beneficiar sus empleos, hallandose embaraçados con la prohibicion de vender a
otros, y sin la possibilidad deque el vnico comprador lo aya de ser, no teniendo
cantidad de que pagar el precio. Abstrayendo del perjuicio, que tambien se causa
a los comerciantes de los Reynos de España, pues no aurà alguno, que se empeñe en
negociar vn genero, cuya salida ha de ser tan dificultosa, y de tantas implicacio-
nes, y embaraços.</P>
<P>  Debiera N. para coonestar su pretension, y darle visos de justa, poner tambien<marginalia>Circa pre-|tium iustè|computan-|dum.</marginalia>
al  tabaco, que se le vendiesse precio moderado, y correspondiente a la crecida ga-
nancia, que se aplica, ofreciendo satisfacer a los dueños de contado. Pero querer,
que de lo que se manifestare, se le aya de dar necessariamente lo preciso para el gasto,
y consumo del estanco; y que con el resto se ayan de quedar los interessados, sin
que se les permita venderlo a otro, es vna desigualdad injustissima, no pudiendo ser
remedio del daño conducirlo a las demas prouincias; porque si en todas se admi-
tiesse el estanco, en qualquiera se encontraran los mismos inconuenientes, y esta di-
ficultad insuperable.</P>
<P>  Añadesen los extrauios, y ocultaciones, que se haran por huir, y declinar los ri-
gores, y vejaciones de los ministros del estanco, que quanto fueren mas eficaces,
haran menos culpable la solicitud de los dueños, y por consequencia se defraudaran
los derechos de alcabalas, almojarifazgos, y vnion de armas; y auiendose obligado
el Comercio a pagar tan considerables contribuciones, solo por escusar estos in-<-P>

@@0@<filename:W0001-E-0477.jpg/>
@@1@<SE477>
<-P>conuenientes, no conseguira el fin, ni serà possible, que continue con los asientos,
para cuya satisfacion suple mucha cantidad. Y no se haze examen particular, dis-
curriendo por cada vna de las condiciones, que contienen las posturas, porque fue-
ra negocio muy dilitado, y porque sin otra diligencia, ellas por si manifiestan su
disonancia, y quan grauosas, y opuestas son a la quietud.</P>
<P>  La causa comun tambien se prejudicaria en la gente mas pobre: porque las mi-<marginalia>Tabachi|quàm am-|plum impe-|rium.</marginalia>
licias del Reyno, y especialmente las de Chile, que aliuian las fatigasde la marcha
de las succesiuas faenas, y de las alternadas postas con el tabaco, siruiendole de
abrigo, y casi de sustento, y por esso se conduce en los situados, auran de comprar
mas caro este corto consuelo. La gente de mar, en quien estâ tan introducido, que
el habito, y costumbre le ha hecho como otra naturaleza, y no pueden viuir, o
passar sin el, sufrirà con impaciencia, que en vtilidad de vn hombre, seles aya de
aumentar el precio. Y los esclauos negros, cuya multitud es casi infinita, por ser
inescusables para la cultura de los campos, instruccion de los predios rusticos, y
seruicio domestico de las casas, que mitigan la dureza de su condicion, y las conti-
nuas tareas de su trabajo, y por ser de complexion tan frigida se abrigan con el ta-
baco en humo, socortiendo su hambre, y desnudez, antes permitiran, que les falte
el pan, y vestido, que no esta yerba para ellos tan medicinal. Y pues el arbitrista
juzgò por no conueniente estancar la yerba del Paraquay, que llama comestible
en su escrito de foj. 3. el mesmo reconoce, quan injusta es su pretension, siendo
mucho mas necessaria esta. Y su Magestad no quiere, ni permite, que su fisco se<marginalia>Non vult|Rex fiscum|Vassallorum|lacrymis|adaugeri.</marginalia>
fecunde con lagrimas de tan tristes, y pobres vassallos.</P>
<P>  Ni es à proposito el exemplar, que se trae de Seuilla, y otras ciudades de Es-
paña, porque la grande latitud de sus comercios puede tolerar el estanco, pero en
este Reyno, donde su trato todo se cifra en la slota, que viene cada dos años, y no
tienen dependencia con las demas naciones, quitarles qualquier renglon de las mer
caderias, serà priuar a los tratantes de los medios justos de adelantar los caudales,
y se diminuiran las rentas de su Magestad al passo que estos decrecieren. Y el Rey-
no se halla en tan lastimable estado, que necessita de nueuos fomentos para su con-<marginalia>Securior|Principum|census fide-|liumvassal-|lorum sunt|facultates.</marginalia>
seruacion, y no de tan perjudiciales inuenciones, que le opriman, siendo la mas
segura renta de los Principes, la hazienda de los buenos vassallos, con cuyo trafico
se hazen opulentas las Prouincias, y se afiança el socorro en qualquier accidente
publico.</P>
<P>  No todos los Reynos se gouiernan por vnas leyes, que se varian segun las cir-
cunstancias de cada qual; y tambien en los tributos, estancos, y otras exacciones:<marginalia>A Regibus|Catholicis|pro Indijs|tributa cum|moderatio-|nedisposita,|cui mono-|polia offi-|ciunt, non|sine mira-|bili c&#x0153;li|prouidentia|aliquoties|deturbata.</marginalia>
mayormente en los del Peru, en que por consistir sus frutos en las minas de oro, y
plata, venas que fertilizan la inmensa grandeza de la Monarquia, y ser tan nueuos,
la benignidad de los Señores Reyes Catolicos para su establecimiento, y conserua-
cion han moderado, aun los mas legitimos tributos, y la alcabala, que se cobra en
los de España a diez por ciento, en ellos es a quatro. Y los mesmos cielos manifie-
stan quan nociuos seran los estancos, pues auiendose introducido el de la sal, mila-
grosamente secaron todas las salinas, y quitado boluieron a brotar, con tanto con-
suelo, quanto auia, sido antes el sentimiento, y ninguno se ha visto logrado con
vtilidad considerable; y correspondiente a la esperança con que se introduxo, que
el mal siempre sepropone con la especie, y recomendacion de bien.</P>
<P>  No puede ser agradable a su Magestad, aunque fuesse muy crecido el lucro, que
llena de tristeza, y melancolia a los vassallos; especialmente a los mas pobres, y
desvalidos, y mucho menos quando la vtilidad, si suesse alguna, y no huuiesse de<marginalia>Nequit Re-|giæ Maie-|statiplacere|lucr&#x0169;, quod|vassallorum|gemitibus|complica-|tur.</marginalia>
tener y causar sin comparacion mayores perdidas, huuiera de ser cortissima, y que
no seria aumento digno de aprecio a la Real hazienda, ni justa recompensa de
los inconuenientes, que ocasionara, añadiendo la inquietud del Reyno, el des-
consuelo vniuersal, y lo demas, que se ha ponderado. Y la cedula, que obtuuo, y
presentò el arbitrista, manda, que se vea la materia en la junta de hazienda, y se
resuelua lo mas conueniente. Y cometiendose el arbitrio a la benignidad de V.
Exc. que se à experimentado tan reglada y justa, no ha de permitir, que se pa-<marginalia>Damnor&#x0169;,|quibus non|statim oc-|curritur,|impoßibilia|remedia|redduntur.</marginalia>
dezcan los daños, que despues de sucedidos seran no solo dificultosos, si no im-
possibles de remediar: y assi.</P>
<P>  A V. Exc. pide, y suplica se sirua de declarar, que no debe admitirse la pro-
puesta de imponiendole perpetuo silencio, y que al Tribunal se le dè noticia de los<-P>

@@0@<filename:W0001-E-0478.jpg/>
@@1@<SE478>
<-P>escritos, que presentare, para que pueda satisfacera ellos, en que el Reyno, y Co-
mercio recebirâ la merced, que espera de la piedad, zelo, y grandeza de V. Excè-
lencia.</P>
<negEZ><A+1>D. Francisco Francisco de Ioseph Ochoa DD. Gregorio de Rojas
de Rozas. Viduarre. de Vrquiçu. y Azeuedo.</A+1></negEZ>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-E-0479.jpg/>
@@1@<SE479>

@@0@<filename:W0001-E-0480.jpg/>
@@1@<SE480>

@@0@<filename:W0001-E-0481.jpg/>
@@1@<SE481>

@@0@<filename:W0001-E-0482.jpg/>
@@1@<SE482>

@@0@<filename:W0001-E-0483.jpg/>
@@1@<SE483>

@@0@<filename:W0001-E-0484.jpg/>
@@1@<SE484>