@@0@<filename:W0001-F-0000.jpg/>
@@1@<SE1:a>

@@0@<filename:W0001-F-0001.jpg/>
@@1@<SE1>

@@0@<filename:W0001-F-0002.jpg/>
@@1@<SE2>

@@0@<filename:W0001-F-0003.jpg/>
@@1@<SE3>

@@0@<filename:W0001-F-0004.jpg/>
@@1@<SE4>
<Z><A+1>R. P. DIDACI</A+1>
<A+5>DE AVENDAÑO</A+5>
SOCIETATIS JESU,
<A+1>CVRSVS</A+1>
<A+2>CONSVMMATVS,</A+2>
SIVE
<A+4>AVCTARII INDICI</A+4>
TOMUS QUARTUS
ET
<A+3>THESAURI</A+3>
TOMUS SEXTUS,
Multa continens peculiaria, & generatim utilia.
#(IMAGE)
ANTVERPIÆ,
Apud HIERONYMUM VERDUSSEN,
ANNO M. DC. LXXXVI.</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0005.jpg/>
@@1@<SE5>

@@0@<filename:W0001-F-0006.jpg/>
@@1@<SE6>
<Z><A+3>RATIO</A+3>
<A+4>OPERIS.</A+4></Z>
<P><INI9>S</INI9>Cribendi studio jam pridem intentus, licet
gravis annis, de quibus prælusum aliàs, ut
non immeritò possem senile otium affecta-
re; novum opus moveo, quod non solùm ex-
pediens pro meo instituto, sed sum etiam ne-
cessarium arbitratus. In Operibus siquidem,
quæ meo nomine nec pauca, nec mole par-
va prodierunt, nonnulla extant, quæ minùs
accuratè dicta, aut pleniore ornatu digna,
quin & multa Typographiæ vitio absurda, quibus oportuit manum
pro veritate vindicem, pro complemento providam, pro remedio so-
licitam adhibere. Non enim ex ijs sum, qui dum se errasse in quibus-
dam deprehendunt, id ingenuè fateri verentur, famæ jacturam eatenus
extimentes. Ex quibus apud Diogenem Lae&#x0308;rtium Lib. 4. de Vitis Phi-
losophorum, Arcesilaus, qui deprehensus cùm fuisset quædam sua emen-
dans scripta, in lucem ea edere noluit, & uti asseruerunt quidam, flam-
mis ipsa tradidit, ne scilicet errasse aliquando videretur.</P>
<P>  Simile aliquid Virgilio videtur accidisse, qui cùm emendare, ut
statuerat, Æneidos libros, morte præventus minimè valuisset, igne
absumendos jussit, de quo antiqui Scriptores. Errores ergo visus est
agnovisse, sed ne alij agnoscerent, famæ consuluit, quam operibus
alijs affatim fuerat aucupatus. Errorum hujusmodi duos profert Dom.
Caramuel in nominibus Religio & Connubium. In priori enim ex tribus
brevibus syllabis confecit Dactylum, duplicato L. & errore pariter
duplicato, neque excusabili ex aliorum imitatione, non enim excu-
sat peccatum exorbitantium multitudo. In altero, quia longam sylla-
bam corripuit, contra servatam aliàs ab ipso legem quantitatis. Omit-
to proutroque carmina ex Lib. 1. 2. 4. 7. 8. & alibi, ex quibus aliqua
cùm adducat citatus Scriptor in Haplote, seu Opere de restrictionibus menta-
libus. N. 244. & 245. Sic concludit: Hæc & alia similia, quæ exciderunt,
corrigere voluerat Virgilius antequàm Æneis publicaretur: sed quia morte præ-
ventus illa reformare non potuit, ultimis illam in Tabulis flammis devovit. At
Augusti prudentia, ob paucos, & in alijs Poe&#x0308;tis permissos aut toleratos nævos, opus
illud divinum perire non permisit. Sic ille audiendus, ut reor, sine repulsa ne-
mini, cùm sit prorsus incredibile, ob paucos illos nævos, ut ipse loqui-
tur, divinum opus flammis auctorem devovisse, quos fuerat correxisse
facilè tales reputatos, vel permissos, & aliorum exemplo tolerandos, ut
censuit Augustus, nihil incommodi aut Operi, aut famæ parituros. Cùm
tamen reverà nævi non sint, sed studiosa affectatio in Poe&#x0308;tica majesta-
te. Georgicorum Libros quatuor devovendos flammis neutiquàm in
votis summo fuit vati: in quibus tamen multa occurrunt, quæ similiter
posset præfatus Auctor uti peccata gravia contra Prosodiæ præcepta<-P>

@@0@<filename:W0001-F-0007.jpg/>
@@1@<SE7>RATIO OPERIS.
<-P>condemnare. Asiæ priorem syllabam producit in Primo, corripit in
Secundo, sicut initio Tertij Æneidos. Auroque effulgere fluctus. Sic in Primo,
sicut 6. Æneid. Quos fulgere cernis in armis. Et in Secundo Miscueruntque
herbas, initium est carminis. Et quod specialiùs pro instituto præsenti
facit. Libro item Primo morale illud extat documentum, quod à nostra
usurpatum videri Theologia potuisset, nisi temporis antecessus obstitis-
set: Sic enim ibi:</P>
<shi>Quippe etiam festis quædam exercere diebus
Fas & jura sinunt: rivos deducere nulla
Relligio vetuit.</shi>
<P>Alia ergo caussa concremandæ Æneidos suo succurrit auctori circa cujus
investigationem non est cur anxiè laboremus. Et quidem in eruditissi-
mo & oculatissimo D. Caramuele erit fortè qui observet prolapsum
illum eodem in genere, nisi se velit licentijs inusitatis excusare: nam To-
mo 1. Theologiæ fundamentalis sic habet:</P>
<shi>Quidlibet insipiens proprio si Themate gaudet:
  Hoc mihi Thema placet, hoc mihi Thema licet.</shi>
<P>Ubi quidem in nomine Thema producit priorem syllabam natura bre-
vem, ut est apud Lexicos compertum. Et licet apud Aratorem veterem
Christianum Poe&#x0308;tam longa inveniatur, talis licentia proerrore habenda,
ut docet P. Joannes Baptista Ricciolius in sua Prosodia, Monito. 7. ante
Indicem quantitatis syllabarum: junctis ijs, quæ habet circa Auctorem
post finem Libri 6. pag. 129. pro quo & Cavallus in Scala Parnaßi pag. 1005.
In Secundo etiam Tomo Theologiæ Regularis n. 3883. emendaturus carmen sic
pro critica potestate reponit:</P>
<shi>Semel clausa fui, clausaque semper ero.</shi>
<P>Præclaro pro Monialibus documento: ubi lapsus manifestus in adverbio
Semel: & erat facilior, & veneranda correctio, si diceretur:</P>
<shi>Clausa Semel fueram, clausaque semper ero.</shi>
<P>Tale & illud in Metologica. n. 1149.</P>
<shi>Ista sub initium vulgus. Quando omnia certò, &c.</shi>
<P>Nominis Initium, in quo syllabæ omnes breves, priori absque necessitate
protracta, cum dici posset: Hæcsub principium vulgus. Nec propterea Ope-
ra illa communi plausu recepta transmitti incendio, aut aboleri aliter vo-
luisset, & meritissimò illud: neque enim cùm scribimus, Canonicorum
Scriptorum prærogativa perfruimur, quibus Divinus assistens Spiritus,
non errorem solummodò, sed etiam errandi periculum amolitur. Suffi-
ciat nobis lucubrationum nostrarum subsidiarijs officijs, venialium licet
interventione lapsuum, multis, immò etiam & paucis, profuisse.</P>
<P>  Est autem in parte felicitatis ponendum, si pro correctione oppor-
tunum à divina providentia tempus concedatur, cujus favorem circa
hoc, ubi de Recognitione agitur corditus recognosco. Et quod ad errores
typographiæ spectat, licet sint qui censeant sine peculiari erga illos cura
esse tolerandos, nescio quo paradoxico Philosophandi modo; alij tamen
saniùs & utiliùs hac in caussa discurrunt quos præstat, levibus quibusdam
abdicatis respectibus, æmulari. Et quidem Dom. Caramuel parùm aliàs
de errorum adnotatione solicitus, eam desideravit citato Tomo Theologiæ<-P>

@@0@<filename:W0001-F-0008.jpg/>
@@1@<SE8>RATIO OPERIS.
<-P>Regularis n. 3343. & sequenti. Dum ob Typographi incuriam non bene
ejus est percepta doctrina: ubi & circa commune hoc malum cum eru-
ditis alijs Scriptoribus eruditissimus ipse perorat. Et ego quidem pro
Thesauro Indico, & Problematibus Theologicis, quorum aliqua
mihi transmissa volumina, typis Limanis usus, errorum curavi conficien-
dos & adjiciendos Indiculos. Sed ij, qui sunt inter tantos? Inter
dispersos inquam Tomos, ad quos non poterunt pervenire. Ideò
curandum modò, ut veritati suus reddatur candor, qualem potuerit in-
dustria nostra, Deo auspice, conciliare, cujus tantùm gloriæ studui, &
studeo, meo pro modulo, militare.</P>
<Z><A+1>Quia verò in Tomis Auctarij, tribus inquam,
JESU, MARIÆ, & JOSEPH,</A+1>
Peculiare est Patrocinium Hymnorum
Obsequijs imploratum;
Juvat nunc Divi Parentis
<A+2>IGNATII</A+2>
Simili honoris officio & affectu
Paternam solicitudinem implorasse.
Quia & honorabile nomen ejus coram ipsis
Et filialis ardor, licet ostensus aliàs, nec semel, nec leviter,
extremum hunc observantiæ fructum videtur
postulare, sic ergo dicebam:</Z>
<P>IGNATI, Miles inclyte,</P>
<P>IGNATI Dei Victoria,</P>
<P>IGNATI Fidei Signifer,</P>
<P>IGNATI Dux ad fortia.</P>
<P>IGNATI Seraph Cantaber,</P>
<P>IGNATI Mens heroîca,</P>
<P>IGNATI Mastyx hæresum,</P>
<P>IGNATI Sparsos Congregans.</P>
<P>IGNATI Pavor Inferi,</P>
<P>IGNATI Salus proxima,</P>
<P>IGNATI Totùm omnibus,</P>
<P>IGNATI Jesu gloria.</P>
<P>IGNATI morum Regula,</P><marginalia>* Sic cùm|Scripsis-||sem hodie|12. Julij|1676. sub|ipsam po-|meridia-|nam horā|quartam,|prædicta|veritas in-|signi est|miraculo|cōprobata.</marginalia>
<P>IGNATI zeli Spongia,</P>
<P>IGNATI Sal prudentiæ,</P>
<P>IGNATI Ecclesiæ Adorea.</P>
<P>IGNATI Flamma Spiritus,</P>
<P>IGNATI Vivens Hostia,</P>
<P>IGNATI Spes puerperis,<milestone unit="article" n="%% ̋rendition="#asterisk" xml:id="s4013_1"/></P>
<P>IGNATI cælis Orbita.</P>
<P>IGNATI Fons miraculis,</P>

@@0@<filename:W0001-F-0009.jpg/>
@@1@<SE9>
<P>IGNATI pellens Orgia,</P>
<P>IGNATI Templis gratia,<marginalia>Trietorica|Baccho|Orgia.|Virgil. 4.|Æneid.</marginalia>
<P>IGNATI Triados Schola.</P>
<P>IGNATI Asylum parvulis,</P>
<P>IGNATI vitalis Rota,</P>
<P>IGNATI filijs Splendide,</P>
<P>IGNATI Nate ad omnia.</P>
<P>IGNATI Junior Christifer,</P>
<P>IGNATI IGNATII Formula,</P>
<P>IGNATI Triumphus hostium,</P>
<P>IGNATI Vis innoxia.</P>
<P>IGNATI Parens Optime,</P>
<P>Hunc filium rege, & robora,</P>
<P>Ut felix adeat perpetis</P>
<P>Hereditatis commoda.</P>
<Z>AMEN.
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0010.jpg/>
@@1@<SE10>
<Z><A+3>INDEX</A+3>
<A+2>TITVLORVM OPERIS.</A+2>
<A+1>Numeri sunt Marginales serie unica.</A+1></Z>
<duolan 2><negEZ><INI5>R</INI5>Ecognitio I. Circa Disserta-
tionem proæmialem Epithala-
lamij Christi, & Sacræ Spon-
sæ <R>1.</R></negEZ>
<negEZ>§. I. Titulus Divi & Sancti an
poßit attribui non Canonizatis. <R>ibidem.</R></negEZ>
<P>Circa Sulpicium Severum. <R>12</R></P>
<P>§. II. Circa Auctorem Psalmi. <R>44</R></P>
<P>Auctarium ex Patribus. Ad §. n. 3 <R>17</R></P>
<negEZ>§. III. Conficti à nonnullis Psalmi alij Auctores
expuncti <R>24</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Ex erroris occasione. D. Ignatii, &
institutæ ab eo Societatis instructa laudatio. <R>29</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa Num. 30. 35. & 36. cum utilibus
documentis. <R>56</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. De Virginis merito ab instanti purißimi
conceptus. Ad Num. 71. <R>62</R></negEZ>
<Z>Recognitio II. circa Partem
I. Tituli In finem.</Z>
<P>§. I. Circa Num. 7.</P>
<negEZ>Circa Ministrorum Regalium electionem doctrina
utilis. <R>68</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa Patronorum electionem. Vbi de S.
Hierotheo Episcopo Segoviensi. Circa Num. 9.
71</negEZ>
<P>Discussa alia circa S. Hierotheum. <R>79</R></P>
<P>Quid ultra pro Episcopatu faciat. <R>83</R></P>
<P>Quid circa ritum Patronatus. <R>85</R></P>
<negEZ>§. III. Circa contentionem pro Virgine collau-
danda. Et nonnulla alia ad Num. 19. &c.</negEZ>
<negEZ>§. IV. Notabilia quædam circa modum existendi
Christi in Eucharistia. Et alia circa Num. 54.
& 66. <R>94</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa Christum offerentem seipsum in sa-
crificio Eucharistico. Ad Num. 84. & seqq. 99</negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa decretum Incarnationis indepen-
denter à peccati prævisione. Ad Num. 107 &
seqq. <R>103</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Circa D. Petri negationem observatio pe-
culiaris. Ad Num. 177. & seqq. <R>113</R></negEZ>
<negEZ>§. VIII. Circa Christi gratiam, an infinita. Ad
Num. 271. <R>178</R></negEZ>
<negEZ>§. IX. Pro Maternitate Virginis aliquid peculia-
re. Ad Num. 219. &c. <R>121</R></negEZ>
<negEZ>§. X. Circa locum ad Ephes. 5. Sacramentum
hoc magnum est. Conciliata & notanda do-
ctrina. Ad Num. 299. & alios. <R>127</R></negEZ>
<negEZ>§. XI. Quomodo Christus sit caussa electionis ad
gloriam ut electio est. Circa Num. 371. & seq.
130</negEZ>
<Z>Recognitio III. Circa II. Partem Tituli.
Proijs, qui commutabuntur.</Z>
<negEZ>§. I. Pro Rosis cum jucundo auctario. Ad Num.
368. <R>136</R></negEZ>
<P>§. II. Circa Virgines Rosas. Ad Num 279. 139</P>
<negEZ>§. III. Quòd Christus lilium. Vbi singulare ali-
quid. Ad Num. 390. <R>142</R></negEZ>@@

<negEZ>§. IV. Circa Virgines cum humilitatis nexu. Ad
Num. 402. §. 8. <R>146</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa D. Teresiam auctarium laudis. Ad
Num. 509. <R>148</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa locum. 1. Petr. 3. v. 18. Cum do-
ctrina utili. Ad Num. 605. <R>151</R></negEZ>
<Z>Recognitio IV. circa III. Partem Tituli.</Z>
<negEZ>§. I. De regnorum securitate ex Dei amicitia. Ad
Num. 672. <R>155</R></negEZ>
<negEZ>§. II. De antiqua & firma in Hispania fide. Ad
Num. 673. <R>157</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Errores adnotati aliqui, & ex quibusdam
multiplicata doctrina, cum D. Petri Veronensis
laude. Num. 674. &c. <R>161</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa desiccationem pedum Christi à
Magdalena, cum ejus encomio. Ad Num. 718.
165</negEZ>
<Z>Recognitio V. Circa Partem. IV. Tituli.</Z>
<negEZ>§. I. Versiones aliquæ, & pro divini Verbi pro-
ceßione notanda doctrina. Ad 761. &c. <R>171</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Pro excellentia gratiæ Christi illustre te-
stimonium, cum errorum quorumdam correctio-
ne. <R>177</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Errores correcti cum Virginis laude pe-
culiari. <R>182</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Ex errorum quorumdam tenebris lux do-
ctrinæ utilis Circa locum ex Cant. 5. v. 10. 185</negEZ>
<P>§. V. Doctrina multiplex erratorum occasione. <R>191</R></P>
<negEZ>§. VI. De vero gaudio, & alijs utiliter adno-
tatis. Ad Num. 818. &c. <R>198</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Errores nonnulli cum utilibus documen-
tis. <R>200</R></negEZ>
<P>§. VIII. Commodæ ex erroribus præceptiones. <R>208</R></P>
<negEZ>§. IX. Ex errorum inevitabili concursu lucellum.
215.</negEZ>
<negEZ>§. X. De Religionibus Dominicana & Franci-
scana. Ad Num. 914. <R>219</R></negEZ>
<negEZ>§. XI. Pro Societate Jesu, pro elogio à n. 916
224</negEZ>
<negEZ>§. XII. Discursus doctrinalis ex occursu errorum.
229</negEZ>
<Z>Recognitio VI. Partis V. Tituli.</Z>
<negEZ>§. I. Circa discrimen Psalmi, Cantici & Hymni,
de quo Sectione I. <R>235</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Ex quibusdam erroribus fructus eruditio-
nis. <R>241</R></negEZ>
<P>§. III. Æstimabile ex erroribus compendium. <R>246</R></P>
<P>§. IV. Errorum utilis depulsio. <R>249</R></P>
<P>§. V. Lux è tenebris erratorum. <R>252</R></P>
<P>§. VI. Recta quædam ab erroribus. <R>257</R></P>
<negEZ>§. VII. Postrema ex erroribus fortunata meßis.
261</negEZ>
<Z>RECOGNITIONES
Circa Amphitheatrum
Misericordiæ.
Recognitio I. circa discursum Isagogicum.</Z>
<negEZ>§. I. Circa Epistolam Dedicatoriam, cum auctario<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0011.jpg/>
@@1@<SE11>INDEX TITULORUM.
<duolan 2><-P>laudis & notandis alijs. <R>269</R></negEZ>
<negEZ>§ II. Expuncti errores cum fructu eruditionis.
272.</negEZ>
<negEZ>§. III. Adnotatio errorum utilis adjectione do-
ctrinæ. <R>277</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Eruditionis cumulatio ex erroribus cumu-
latis. <R>296</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Ex errorum spinis pretiosæ doctrinæ seges.
305</negEZ>
<negEZ>§. VI. Cum adnotatione errorum opportunæ ve-
ritates. <R>309</R></negEZ>
<P>§. VII. Notati errores superinducta doctrina. <R>310</R></P>
<negEZ>§. VIII. Pronuntiata utilia ex erratorum occur-
su. <R>323</R></negEZ>
<Z>Recognitio II. Circa priorem Partem
Amphitheatri misericordiæ.</Z>
<negEZ>§. I. Ab errorum correctione auspicatum initium.
331</negEZ>
<negEZ>§. II. Præceptiones utiles correctioni errorum ad-
nexæ. <R>350</R></negEZ>
<P>§. III. Notati errores cum doctrinæ fructu. <R>354</R></P>
<negEZ>§. IV. Eruditionis aliquid ex errorum occasione.
359</negEZ>
<negEZ>§. V. Errorum pertinacia doctrinali eruditione
sanata. <R>364</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Nova ex errorum semente & utilis seges.
369.</negEZ>
<P>§. VII. Par doctrinæ & errorum cursus. <R>375</R></P>
<negEZ>§. VIII. Circa errores cum correctione proventus.
381</negEZ>
<P>§. IX. Pergunt errores utiliter observati. <R>388</R></P>
<P>§. X. Errorum emendatio doctrinalis. <R>394</R></P>
<Z>CIRCA EMPYREUM AMPLIOR
EXORNATIO. <R>401</R></Z>
<P>§. XI. Empyreum an corpus simplex. <R>402</R></P>
<P>§. XII. De incorruptibilitate Empyrei. <R>406</R></P>
<negEZ>§. XIII. Empyreum an solidum penitus, aut
ex parte. <R>411</R></negEZ>
<P>§. XIV. Empyreum an penitus sphæricum. <R>416</R></P>
<P>§. XV. De empyrei influxu in inferiora. <R>417</R></P>
<P>§. XVI. In empyreo quæ & qualia ædificia. <R>418</R></P>
<negEZ>§ XVII. De incomparabili empyrei magnitu-
dine. <R>424</R></negEZ>
<negEZ>§. XVIII. Errores aliqui utili animadversione
correcti. <R>426</R></negEZ>
<negEZ>§. XIX. De D. Iacobo Hispaniarum Patrono
nonnulla cum utilibus alijs. <R>432</R></negEZ>
<negEZ>§. XX. Errores nonnulli cum utilibus documen-
tis proponuntur. <R>438</R></negEZ>
<P>§. XXI. Correcti errores, formati mores. <R>446</R></P>
<negEZ>§. XXII. Cum errorum adnotatione utilis eru-
ditio. <R>450</R></negEZ>
<negEZ>§. XXIII. Ex errorum tenebris lux splendens.
456</negEZ>
<Z>Recognitio III. Partis III. Amphitheatri
misericordiæ.</Z>
<negEZ>§. Vnicus. Eruditio multiplex ex errorum adno-
tatione. <R>462</R></negEZ>
<Z>Recognitio IV. Amphitheatri misericordiæ.</Z>
<P>§. I. Aliqualis doctrinæ utilis apparatus. <R>464</R></P>
<negEZ>§. II. Aliqua pro gloria Virginis cum utili ap-
pendice. <R>468</R></negEZ>
<Z>Recognitio V. Partis IV. Amphitheatri
misericordiæ.</Z>
<P>§. I. Ex erroribus documenta. <R>474</R></P>@@

<Z>RECOGNITIO TOMI I.
Problematum Theologicorum.</Z>
<negEZ>§. I. Circa Prolusionem ubi pro definitione puris-
simi Conceptus Virginis nonnulla momenti non
exigui proponuntur. <R>483</R></negEZ>
<negEZ>Circa probabilitatem occasionalis discußio cum
confirmatione sæpiùs stabilitæ doctrinæ. <R>486</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa existentiam Dei in spatijs imagina-
rijs. Ad Sect. 3. Problema 2. <R>450</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa æternitatem Dei, & tempus imagi-
narium difficultas quædam expedita. <R>493</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa impoßibilitatem naturæ, cui natu-
ralis esse visio beata queat. <R>495</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa lumen gloriæ, de illius certitudine.
Ad Probl. 2. <R>508</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa æqualitatem visionis non obstante
intellectus inæquali perfectione. <R>516</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Ex ratione substantiæ spiritualis quomo-
do scientia legitimè deducatur. <R>525</R></negEZ>
<negEZ>§. VIII. Circa intellectum divinum an rationem
habeat actus primi & potentiæ. Ad Probl. 2.
532</negEZ>
<negEZ>§. IX. Deus quomodo se in creaturis aut ex crea-
turis poßit cognoscere. Ad Probl. 5. Sect. 5. <R>540</R></negEZ>
<negEZ>§. X. Scientia Dei quomodo caussa rerum. Circa
Probl. 7. Sect. 7. <R>546</R></negEZ>
<negEZ>§. XI. Circa scientiam mediam. Ad Probl. 1. &
2. Sect. 8. <R>558</R></negEZ>
<P>§. XII. Circa sententiam P. Bonæ-Spei. <R>565</R></P>
<P>§. XIII. Circa Illustrißimum Caramuelem. <R>582</R></P>
<negEZ>§. XIV. Circa P. Ioannem Baptistam Gonet.
590</negEZ>
<P>De nonnullis alijs Scriptoribus Societatis. <R>615</R></P>
<negEZ>§. XV. Circa peculiarem scientiæ mediæ expli-
cationem. <R>619</R></negEZ>
<negEZ>§. XVI. Circa Controversias de Voluntate Dei
Recentioris cujusdam explosa injuriosa liber-
tas. <R>625</R></negEZ>
<negEZ>§. XVII. Circa voluntatem Dei, an ex ratione
intellectivi legitimè deducatur. <R>629</R></negEZ>
<negEZ>§. XVIII. Circa actus liberos divinæ voluntatis.
633</negEZ>
<P>Additio circa propriam sententiam. <R>652</R></P>
<negEZ>§. XIX. Circa æternitatem divinorum decreto-
rum. <R>656</R></negEZ>
<P>§. XX. Circa puram omißionem in Deo, <R>661</R></P>
<negEZ>§. XXI. Circa amorem creaturarum poßibilium.
670</negEZ>
<P>§. XXII. Circa Optimi amorem in Deo. <R>676</R></P>
<negEZ>§. XXIII. Pro prædestinatione an unicus suffi-
ciat actus. <R>683</R></negEZ>
<negEZ>§. XXIV. Circa electionem præcisam à medijs.
687</negEZ>
<negEZ>§. XXV. Circa peculiarem sententiam in modo
divinæ electionis. <R>694</R></negEZ>
<negEZ>§. XXVI. Circa electionem ante merita recen-
tioris Scriptoris argumenta discussa. <R>697</R></negEZ>
<negEZ>§. XXVII. Circa axioma Theologicum, Facienti
quod in se est, Deus non denegat suam gratiam.
707</negEZ>
<negEZ>§. XXVIII. Circa meritum prædestinationis.
711.</negEZ>
<negEZ>§. XXIX. Circa usum scientiæ mediæ in præde-
stinatione specialis difficultas. <R>714</R></negEZ>
<negEZ>§. XXX. Circa meritum Christi electionis ut ele-
ctio est. <R>718</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0012.jpg/>
@@1@<SE12>INDEX TITULORUM.
<duolan 2><negEZ>§. XXXI. Circa permißionem peccati, quomo-
do esse effectus prædestinationis poßit. <R>720</R></negEZ>
<negEZ>§. XXXII. Circa reprobationem aliqua utiliter
adnotata.</negEZ>
<Z>RECOGNITIO TOMI II.
Problematum Theologicorum.</Z>
<negEZ>§. I. Circa immunitatem Virginis à debito con-
trahendi originalem labem. Pro stabilitis in
Præludio splendido & votivo. <R>735</R></negEZ>
<negEZ>Peculiaris difficultas circa doctrinam Dom. Cara-
muelis pro debito in Virgine removendo. <R>743</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa conceptum divinarum Proceßionum
pro ut intellectionem & volitionem concernunt.
751</negEZ>
<P>§. III. Circa subsistentiam absolutam. <R>757</R></P>
<negEZ>§. IV. An mysterium SSS. Trinitatis poßit per
negationes explicari. <R>763</R></negEZ>
<P>§. V. Circa perfectione&#x0303; divinarum relation&#x0169;. <R>767</R></P>
<negEZ>§. VI. Proceßio Verbi quomodo esse per voluntatem
queat, & proceßio Spiritus sancti per intelle-
ctionem. <R>776</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Circa proceßionem Verbi, cur sit genera-
tio, & non proceßio Spiritus sancti. <R>780</R></negEZ>
<P>§. VIII. Proceßio Verbi an ex contingentibus. <R>786</R></P>
<negEZ>§. IX. Circa proceßionem Verbi ex omnibus
necessarijs intra & extra Deum. <R>796</R></negEZ>
<negEZ>§. X. Circa distinctionem Filij à Spiritu sancto
ratione solius proceßionis ab ipso. <R>799</R></negEZ>
<negEZ>§. XI. Circa principium in divinis proceßionibus.
803</negEZ>
<negEZ>Circa Scriptorem alium propositæ doctrinæ aliter
adversantem. <R>805</R></negEZ>
<negEZ>§. XII. Circa modum existendi divinarum Perso-
narum ratione gratiæ sanctificantis. <R>810</R></negEZ>
<Z>Circa Appendicem superioris Tractationis.
Pro Mysterio Incarnationis.</Z>
<negEZ>§. I. Circa assumptionem unius creatæ naturæ à
tribus divinis Personis. <R>818</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa specialem modum existendi SSS. Tri-
nitatis in Christi humanitate. <R>823</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa unam Personam plures naturas as-
sumentem. <R>830</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa sanctificationem Humanitatis ra-
tionis hypostaticæ. <R>835</R></negEZ>
<Z>Pro materia de Religione.</Z>
<P>§. I. Circa Litanias Patris æterni. <R>841</R></P>
<P>§. II. Circa Missam SSS. Trinitatis. <R>845</R></P>
<Z>Ex materia de Sacramentis.</Z>
<negEZ>§. I. Circa præpositionem In ut sit neccessaria in
forma Baptismi. <R>850</R></negEZ>
<P>§. II. Circa conjunctionem Et. <R>852</R></P>
<P>§. III. Circa Sacramentum Consirmationis. <R>854</R></P>
<P>Circa Eucharistiam remißivè.</P>
<negEZ>§. IV. Circa formam in Sacramento Extremæ
Vnctionis. <R>857</R></negEZ>
<P>§. V. Circa Sacramentum Ordinis. <R>860</R></P>
<P>De Subdiaconatu. <R>ibid.</R></P>
<P>§. VI. De Diaconatu. <R>861</R></P>
<P>De Presbyteratu. <R>862</R></P>
<P>Difficultas I. pro casus contingentia. <R>863</R></P>
<P>Difficultas II. <R>867</R></P>
<P>§. VII. Circa Sacramentum Matrimonij. <R>870</R></P>
<Z>Circa Sectionem XXXI.</Z>
<negEZ>§. I. Quomodo natura divina videri sine personis
queat. <R>872</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Divinarum Personarum visio quomodo ad
Beatitudinis substantiam spectet. <R>874</R></negEZ>@@

<negEZ>§. III. Circa neceßitatem fidei SSS. Trinitatis.
878</negEZ>
<negEZ>§. IV. Fides erga mysterium SSS. Trinitatis,
qualis in Angelis. <R>883</R></negEZ>
<P>§. V. Circa cultum SSS. Trinitatis. <R>891</R></P>
<Z>RECOGNITIO TOMI PRIMI
THESAURI INDICI.</Z>
<P>Præfatio. <R>893</R></P>
<P>Circa Regem. Tit. I.</P>
<negEZ>§. I. De jure Indiarum in Catholicis Hispaniæ
Regibus titulo Pontificiæ donationis. <R>894</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa obligationem Regum Catholicorum
Ministros Evangelicos pro Indijs suis sumptibus
providendi. <R>901</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa compensationem laboris in conqui-
sitoribus. <R>904</R></negEZ>
<negEZ>§ IV. Circa Regiam provisionem Indicorum be-
neficiorum. <R>908</R></negEZ>
<P>§. V. De venditione officiorum. <R>911</R></P>
<P>§ VI. Circa Indorum servitutem. <R>917</R></P>
<negEZ>§. VII. Circa labores quosdam Indorum sine justa
compensatione. <R>921</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo se gerere debeat Rex Catholicus erga
gremium Mercatorum. <R>924</R></negEZ>
<Z>Circa Regium Indiarum Consilium Tit. II.</Z>
<negEZ>§. I. Circa decimalium caussarum cognitionem.
927</negEZ>
<negEZ>§. II. Circa Registrum pro Religiosa gubernatio-
ne. <R>931</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa cessantem rationem legis, ut illa
non obliget, pro Pontificiarum Bullarum valo-
re sine Registro. <R>938</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa obligationem legum à Consilio con-
ditarum. <R>943</R></negEZ>
<Z>Circa Proreges Indicos Tit. III.</Z>
<negEZ>§. I. An sit expediens Prælatos Ecclesiasticos esse
Proreges. <R>949</R></negEZ>
<P>§. II. Circa commercia Proregum Indicorum. <R>962</R></P>
<P>§. III. Circa munerum acceptionem. <R>965</R></P>
<P>§. IV. Circa venditionem officiorum. <R>971</R></P>
<negEZ>§. V. Circa opiniones, quas sequi judices tenen-
tur. Vbi de Proregibus. <R>973</R></negEZ>
<Z>Circa Regios Auditores. Tit. IV.</Z>
<negEZ>§. I. Circa accuratam diligentiam in Auditorum
Indicorum provisione. <R>976</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Percurruntur aliquot Auditorum Regiorum
obligationes. <R>979</R></negEZ>
<Z>Circa Regios Officiales pro patrimonii
Regij administratione. Ad Tit. V.</Z>
<P>§ I. Circa Majores Rationarios. <R>990</R></P>
<P>§. II. Circa Regios Officiales. <R>995</R></P>
<negEZ>§. III. Circa pretiosorum metallorum quinta-
tionem.</negEZ>
<P>§. IV. Circa argentum vivum. <R>1003</R></P>
<negEZ>§. V. Circa præscriptionem. Ad dicta Cap. 14.
§. 4 <R>1007</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa Regia emolumenta ex Gabellis. Ad
Cap. 15. &c. <R>1011</R></negEZ>
<P>§. VII. Circa p&#x0153;nas commißi. Ad cap. 18. <R>1015</R></P>
<P>§. VIII. Circa confiscationes. Ad cap. 20. <R>1018</R></P>
<negEZ>§. IX. Circa terras auctoritate Regia distributas.
Ad cap. 21. <R>1021</R></negEZ>
<negEZ>§. X. Circa leges invitis impositas. Ad cap. 22.
1024</negEZ>
<negEZ>§. XI. De Monopolio nivis, & quibusdam alijs
Regijs emolumentis. Ad cap. 24. &c. <R>1027</R></negEZ>
<P>§. XII. Circa papyrum signatam. <R>1031</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0013.jpg/>
@@1@<SE13>INDEX TITULORUM.
<duolan 2><negEZ>§. XIII. Circa Bullam S. Cruciatæ. Ad cap 28.
1034</negEZ>
<Z>Circa Titulum VI. de Prætoribus Indorum.</Z>
<P>§. Vnicus. Aliqua circa ipsos percurruntur. <R>1040</R></P>
<Z>Circa Titulum VII. de Indorum Com-
mendatarijs.</Z>
<P>§. Vnicus. <R>1043</R></P>
<Z>Circa Titulum VIII. De Capitulis Civi-
tatum, &c.</Z>
<negEZ>§. Vnicus, pro Vrbanis Senatoribus, & officialibus
alijs breves discursus. <R>1046</R></negEZ>
<Z>Circa Titulum IX. De Consulatu Mercato-
rum, & eorum Contractibus.</Z>
<P>§. I. Circa Tribunal Consulatus. <R>1052</R></P>
<negEZ>§. II. Circa contractum pinnarum argentearum.
Ad Cap. 3. <R>1058</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa Barrarum negotiationem. Ad cap. 4.
1063</negEZ>
<P>§. IV. Circa argentum vivum. Ad cap. 5. <R>1066</R></P>
<negEZ>§. V. Rebus vendibilibus ut pretium taxari queat.
Circa cap. 8. <R>1069</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa titulum lucri cessantis. Ad cap. 9.
1073</negEZ>
<negEZ>§. VII. De titulo periculi in mutuo. Ad cap. 10.
1081</negEZ>
<negEZ>§. VIII. De titulo damni emergentis. Ad cap. 11.
1086</negEZ>
<negEZ>§. IX. Circa contractus Ecclesiasticorum. Ad cap.
12. <R>1092</R></negEZ>
<Z>Circa Titulum X. de Minerarijs.</Z>
<P>§. Vnicus. Nonnulla circa illos. <R>1103</R></P>
<Z>Circa Titulum XI. De Protectoribus Indo-
rum & nonnullis alijs.</Z>
<P>§. Vnicus. Circapræfatos quædam. <R>1108</R></P>
<Z>RECOGNITIO TOMI II.
THESAURI INDICI.
Circa Titulum XII. De privilegijs Indorum.</Z>
<negEZ>§. I. Privilegia Indorum ut sint favorabilia, &
quid inde emolumenti. Circa cap. 1. & 2. 1113</negEZ>
<negEZ>Specialis difficultas circa necessariam praxim opi-
nionis probabilis ratione amplæ interpretationis
faciendæ. <R>1116</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa perpetuitatem Indicorum privilegio-
rum, & illorum exactam durationem. Ad cap.
3. & 4. <R>1124</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa Constitutionem Innocentij X. pro
gubernatione in Societate Jesu. <R>1128</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa communicationem privilegiorum
præcipuè inter Religiosos. Ad cap. 6. &c. 1133</negEZ>
<P>Circa privilegia pro Festis.</P>
<negEZ>Circa privilegia habentia peculiarem limitatio-
nem. <R>1140</R></negEZ>
<negEZ>Circa excursionem pro Formulis Adnotationum in
Compendio Indico, de qua n. 176. & seq. 1147</negEZ>
<negEZ>Circa dubium propraxi utilißimum, de quo n.
188. & seqq. <R>1149</R></negEZ>
<negEZ>§. V. De privilegijs circa Baptismum. Ad cap. 8.
1151</negEZ>
<negEZ>§. VI. Circa Sacramentum Confirmationis. Ad
cap. 9. <R>1160</R></negEZ>
<negEZ>§. VII. Circa privilegia pro SS. Eucharistiæ
Sacramento. Erga cap. 10. &c. <R>1164</R></negEZ>
<P>Circa Altare portatile. <R>1169</R></P>
<P>Circa horam celebrandi Missam. <R>1170</R></P>
<P>Circa vasorum Sacrorum consecrationem. <R>1176</R></P>
<negEZ>§. VIII. Circa privilegia pro Sacramento P&#x0153;ni-
tentiæ. Ad cap. 11. &c.</negEZ>@@

<negEZ>Circa potestatem Episcoporum pro absolutione ab
hæresi. <R>1180</R></negEZ>
<P>De neceßitate Episcopalis approbationis. <R>1182</R></P>
<P>Circa casus Episcopis reservatos. <R>1185</R></P>
<negEZ>§. IX. De privilegijs circa Sacramentum Extre-
mæ Vnctionis. Ad cap. 12. De quo & Tomo I. Au-
ctarij, &c. <R>1190</R></negEZ>
<negEZ>§. X. Circa Sacramentum Ordinis. Ad cap. 13.
&c. <R>1194</R></negEZ>
<negEZ>§. XI. De privilegijs circa Sacramentum Matri-
monij. Ad cap. 15. &c. <R>1197</R></negEZ>
<negEZ>§. XII. De Privilegijs circa præcepta Ecclesiæ.
Ad cap. 15. & seqq. <R>1207</R></negEZ>
<negEZ>§. XIII. De privilegijs circa vota Castitatis, Re-
ligionis, &c. Ad cap. 20. <R>1215</R></negEZ>
<negEZ>§. XIV. De privilegijs circa dispensationem in
petitione debiti. Ad cap. 21. <R>1220</R></negEZ>
<negEZ>§. XV. De privilegio Indorum circa Censuras.
Ad cap. 22. <R>1222</R></negEZ>
<P>§. XVI. Circa Indulgentias. Ad cap. 23. <R>1225</R></P>
<Z>Circa Titulum XIII. De Indiarum Episcopis.</Z>
<negEZ>§. I. Metropolitanus ut queat in caussa recusati
Episcopi Suffraganei ab ejus Capitulo procede-
re. <R>1230</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa Indicos Archiepiscopos difficultates
aliquot enodatæ. Ad cap. 5. <R>1242</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa dispensationem pro Indijs, ut unus
pro consecratione sufficiat Episcopus. <R>1244</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa habitum Indicorum Episcoporum.
1252</negEZ>
<P>Circa Rochetum. <R>1257</R></P>
<P>Circa convenientiam in mutatione habitus. <R>1262</R></P>
<Z>Circa Vicarios generales Episcoporum, de
quibus Titulo XIV. Et in Auctario
Tomo I. & II. <R>1268</R></Z>
<negEZ>§. Vnicus aliqua circa illos utilia percurruntur.
1268</negEZ>
<Z>Circa Titulum XV. de Visitatoribus Episco-
porum, de quibus & in Additionibus,
& Tomo III. Auctarij. <R>1273</R>
Circa Parochos præsertim Indorum.
Ex Titulo XVI. Additionibus, &c.</Z>
<negEZ>§. I. Circa obligationes pro Parochis Hispanorum.
Ad cap. 1. <R>1278</R></negEZ>
<Z>Circa Parochos Indorum.</Z>
<negEZ>§. I. Vt teneantur ad restitutionem ob divini of-
ficij omißionem, & nonnulla alia, de quibus cap.
2. <R>1284</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa proximam occasionem. Ad cap. 3.
1288</negEZ>
<negEZ>§. III. Circa Sacramentum Baptismi. Ad cap. 4.
&c. <R>1294</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ. Ad cap.
5. &c. <R>1301</R></negEZ>
<P>§. V. Circa alia Sacramenta. Ad cap. 6. <R>1306</R></P>
<negEZ>§. VI. Circa Altaris ministerium. Ad cap. 9.
1312</negEZ>
<Z>Circa Titulum XVII. de Religiosis Parochis.</Z>
<negEZ>§. I. De convenientia Paræcialis curæ in Religio-
sis, & gravis obligationis circa administratio-
nem. Ad tria priora Capita. <R>1315</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Circa obligationem acceptandi Paræcia-
lem curam à Prælatis impositam, præcipuè in
Societate Jesu. Ad cap. 6. <R>1319</R></negEZ>
<P>§. III. Circa visitationem. Ad cap. 7. <R>1322</R></P>
<negEZ>§. IV. Circa obligationem ex voto paupertatis.
Ad cap. 8. <R>1327</R></negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0014.jpg/>
@@1@<SE14>INDEX TITULORUM.
<duolan 2><P>Circa votum Castitatis. <R>1328</R></P>
<P>Circa votum obedientiæ. <R>1330</R></P>
<Z>CIRCA TITULUM XVIII.
De Præbendarijs Ecclesiarum.</Z>
<negEZ>§. I. De obligatione non prorogandi Regiæ præ-
sentationis acceptationem. Ad cap. 1. & Addit.
n. 126. <R>1331</R></negEZ>
<negEZ>§. II. Vbi Præbendarij pauci quid circa distribu-
tiones. Circa cap. 2. <R>1334</R></negEZ>
<negEZ>§. III. De Canonico Religioso, obligatione elee&#x0308;-
mosynæ, & congrua Præbendariorum. Ad cap.
3. &c. <R>1337</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. Circa obligationem aßistendi divinis of-
ficijs, & non aßistentium jacturam. Ad cap. 6.
&c. <R>1341</R></negEZ>
<negEZ>§. V. Circa remißionem distributionum, & men-
ses vacationis. Ad cap. 8. & 9. <R>1344</R></negEZ>
<negEZ>§. VI. Nonnulla specialia circa Indicos Præben-
darios. Ad cap. 10. <R>1348</R></negEZ>
<Z>Circa Capitulum Cathedralium Indicarum
Ecclesiarum.
PRO TITULO XIX.</Z>
<negEZ>§. I. De potestate Capituli circa statuta. Ad cap. 1.
1354</negEZ>
<negEZ>§. II. Circa Ecclesiæ vacationem, quando inci-
piat. Ad cap. 2. <R>1357</R></negEZ>
<negEZ>§. III. Circa electionem Vicarij generalis. Ad
cap. 3 <R>1360</R></negEZ>
<negEZ>§. IV. De potestate Capituli circa dispensationes.
Ad cap. 6. <R>1363</R></negEZ>@@

<negEZ>Difficultas specialis circa pollutam Ecclesiam con-
secratam sede vacante. <R>1367</R></negEZ>
<Z>CIRCA TITULUM XX.
De Apostolicis Inquisitoribus.</Z>
<negEZ>Multa ad S. Tribunal spectantia extant in Tomis
Auctarij, quæ dabunt Indices, & præsercim
Tomo II. Parte VII.</negEZ>
<P>Circa conscientiæ obligationes. <R>1374</R></P>
<Z>CIRCA CONCORDATA.</Z>
<P>Circa I. <R>1381</R></P>
<P>Circa II. <R>1382</R></P>
<P>Circa III. <R>1383</R></P>
<P>Circa IV. <R>1384</R></P>
<P>Circa V. & VI. <R>1385</R></P>
<P>Circa IX. <R>1386</R></P>
<P>Circa XI. <R>1387</R></P>
<P>Circa XIII. <R>1388</R></P>
<P>Circa XIV. <R>1389</R></P>
<P>Circa XV. XVI. & XVII. <R>1390</R></P>
<P>Circa XVIII. <R>1393</R></P>
<P>Circa XIX. <R>1395</R></P>
<P>Circa XX. <R>1396</R></P>
<P>Circa XXI. <R>1397</R></P>
<P>Circa XXIII. <R>1398</R></P>
<P>Circa XXIV. <R>1399</R></P>
<negEZ>§. III. Circa excursionum pro Indicis universita-
tibus. <R>1401</R></negEZ>
<negEZ>Adnotata quædam circa nuperum Scriptore&#x0303;. 1406
& seqq.</negEZ></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0015.jpg/>
@@1@<SE15>FACULTAS R. P. PROVINCIALIS.
<P><A+1><INI2>B</INI2>Althasar de Egues Præpositus Provincialis Societa-
tis IESU in Provincia B&#x0153;tica, potestate ad id mi-
hi factâ à Reverendo admodum Patre nostro Carolo
de Noiele, Præposito Generali Societatis IESU, facul-
tatem concedo, ut Liber inscriptus Cursus Consummatus,
à P. Didaco de Avendaño Societatis IESU Theologo
compositus, ejusdem Societatis gravium, Doctorumq&#x0301;;
virorum judicio examinatus, & approbatus typis man-
detur. In quorum fidem has literas manu nostra sub-
scriptas, & sygillo officij nostri munitas, ac testimonio
Secretarij nostri munitas dedimus in nostro Collegio
Societatis IESU Xerezano, die vigesimaquinta Iunij,
anni millesimi, sexcentesimi, octogesimi-quarti.</A+1></P>
<tspb>                        <A+1>BALTHASAR DE EGUES.</A+1>
                    <A-1>JACOBUS DE SQUARTIAFICUS Secret.</A-1></tspb>
------------------------------------------------------------
<Z><A+1>SUMMA PRIVILEGII REGII.</A+1></Z>
<P><INI2>C</INI2>AROLUS Dei gratiâ Hispaniarum Indiarumque, &c.
Rex Catholicus, Archidux Austriæ, Dux Burgundiæ, Bra-
bantiæ, &c. Serenissimus Belgarum Princeps, diplomate suo sanxit;
ne quis librum, cui titulus est R. P. Didaci de Avendaño
Societatis JESU, Thesaurus Indicus, &c. citra Iacobi Meur-
sij voluntatem, proximis novem annis imprimat, aut alibi terrarum
impressum in Germaniæ inferioris ditiones importet, venalémve ha-
beat, qui secùs faxit, confiscatione librorum & aliâ gravi p&#x0153;nâ mul-
ctabitur, uti latiùs patet in litteris datis Bruxellæ, &c.</P>
<tspb>                    Signat
                        LOYENS.</tspb>
------------------------------------------------------------
<P><INI2>V</INI2>Idua Iacobi Meursij transtulit jus suprascripti Privilegij
Hieronymo Verdussen Typographo Antverpiensi, ut
constat ex pacto inter eos inito.</P>

@@0@<filename:W0001-F-0016.jpg/>
@@1@<SE16>1
<Z><A+5>RECOGNITIO PRIMA</A+5>
<A+2>CIRCA</A+2>
<A+3>DISSERTATIONEM PROÆMIALEM</A+3>
<A+6>EPITHALAMII
CHRISTI,</A+6>
<A+4>ET SACRÆ SPONSÆ.</A+4></Z>
<duolan 2><Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Titulus Divi & Sancti, an poßit
attribui non Canonizatis.</A+1></Z>
<P><INI5>D</INI5>Ifficultas proposita ex eo ante<marginalia>1.|Divus &|sanctus ide&#x0303;|juxta Ec-|clesiæ usum.</marginalia>
alias occurrit, quod num. 1. in
Margine ita scriptum sit: D.
Theod. cùm tamen in textu
Theodoretus sine titulo ex-
tet quem littera D. indicat, Divum scilicet,
quod juxta Ecclesiasticorum Scriptorum re-
ceptissimum usum perinde est ac Sanctum, &
est non Hesternus ille, sed plusquàm sæcula-
ris, ut est ex D. Augustini, & aliorum Patrum
impressionibus manifestum: licet in sacris
officijs illum non inveniamus, etiam cùm
de Deipara agitur. Unde in Martyrologio
Romano aut Beata dicitur, & in majoribus
festivitatibus sanctissima aut Beatissima, &
etiam Gloriosa, quod in ejus purissimæ con-
ceptionis Festivitate, non sine mysterio aliquo
videtur usurpatum: ut scilicet in ipso illud
sciamus impletum, quod sacro habetur in
hymno: O gloriosa Domina vel Virginum, excelsa
super sidera, vel sublimis, in ipso siquidem con-
ceptu talis, excelsior ac sublimior cælis: unde
& ipsis purior, atque ita nullâ originalis cul-
pæ tenebrositate fuscata: & Cardinalis qui-
dem Bellarminus initium Recognitionum<marginalia>Vt Divi|titulum im-|probet Car-|din. Bellar-|minus.</marginalia>
suarum à prædicta voce deducit, id improbans
quod Tomo 1. lib. 1. cap. 3. de verbo Dei sic lege-
batur D. Pauli in ipso titulo, dicens se num-
quam vocem dictam probasse, eo quòd apud
veteres Patres non inveniatur, & dijs sit solita
ab Ethnicis attribui. Sed cum bona illius ve-
nia licebit nobis gravissimorum, & conspicuo-
rum sapientia & religione scriptorum & ge-
neraliter jam admissum usum amplecti, Pa-
tres Prædicatores ingenua imitatione sequen-
tibus, qui ante plures trecentis annos, scili-
cet 1342. Carcasonæ in Generali capitulo
sic locuti: Cum doctrina Divi Thomæ per totum<marginalia>Capitulum|PP. Prædi-|catorum.</marginalia>
mundum splendeat &c. Unde & frequentissi-
mus apud tanti Doctoris nobiles ex ejus
schola & familia interpretes invaluit stylus, id-
que peculiaris honoris gratia, quod & alij non<-P>@@

<-P>minùs frequenter & libenter æmulantur. Vi-
deatur Mag. Accacius de Velasco Tomo. 1.
Resolut. 260. & P. Uvadingus de Incarnatione
Disp. 12. num. 101. à quo hæretici redarguti.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Fuit quide&#x0303; apud veteres in usu, Ethnicis-<marginalia>Apud Eth-|nicos Divi|pro dijs, &|an aliquid|in eo discri-|men.</marginalia>
mo regnante, ut ementiti dij Divorum nomi-
ne colerentur, de quo apud Virgilium & Ho-
ratium obvia præsertim exempla. Vult autem
Servius inter Deos & Divos id esse discriminis,
quod illi censeantur æterni, hi autem ab ho-
minibus facti, quia in cælum credebantur
assumpti, & divinis honoribus decorati. Sed
quidem in antiquis Scriptoribus discrimen hu-
jusmodi non apparet: omnes enim compellati
Divi, ut ex citatis probant illa: epulis accumbere
Divûm. Nec tibi Diva parens. Non temnere Di-
vos Conciliumq&#x0301;ue vocat Divûm pater. Sic te Diva
potens Cypri? O Diva gratum quæ regis Antium.
Otium Divos rogat in patenti? Pro quo & Ovi-
dij illud Metamorphos. 13. Divisque irascitur<marginalia>Ovidius.</marginalia>
ipsis. Qui uno omnes nomine comprehendit.
Apud quem & Glaucus: Sum Deus inquit, aquæ:
Ante tamen mortalis eram. Dî maris exceptum
sacro dignantur honore. Inde fictum ut Iovi cele-
bre illud fuerit ante alios dicatum elogium
initialibus tribus litteris consignat&#x0169;, D. O. M.<marginalia>De titulo|D. O. M.</marginalia>
id est Divo, Optimo, Maximo: quod tamen
jam pridem Imperatoribus, & viris principi-
bus commune redditum, in quibus excellentiæ
aliquid, aut memoria dignum, quorum non
est numerus exemplorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Ex quibus videtur posse Sanctis jure opti-<marginalia>Vtque &|ante decre-|tum cultum|attribui.</marginalia>
mo præfatum elogium attribui; non quidem
Canonizationis solummodò ratione, sed quia
etiam magni in Ecclesia nomine & virtute
heroe&#x0308;s. Hi enim qui sapientiæ aut fortitudi-
nis, seu beneficentiæ prærogativis inclyti,
tali possunt honore mactari, quantò id potiùs
virtutum generalitati deferendum; etiam si
qui eo sunt genere præclari, & constanti per-
suasione cælicolæ, nondum publico Ecclesiæ
testimonio tales fuerint declarati. Neque quia
Divi, Optimi, Maximi, dici queunt, inferre
licet posse Divorum titulo solitariè sumpto
prædicari: quando enim tres illi concurrunt,
sub acceptione illa proceditur, juxta quam
heroibus communiter adscribuntur. Cùm au-
tem solus titulus Divi profertur, ad sanctita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0017.jpg/>
@@1@<SE17>2 Recognitio Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>tem ita respectus inter fideles habetur, ut idem
ac sanctus sit: nec tamen sancti titulus confer-
ri cuiquam potest eo modo quo Pontificia au-
ctoritate prohibitus invenitur. Vrbanus enim
VIII. suo Decreto die 5. Iunij 1631. elogia
prohibuit Sancti & Beati absolutè, quæ ca-
dunt super personam eorum, qui neque Cano-
nizationis, aut Beatificationis sunt cult&#x0169; asse-
cuti. Idem est ergo de titulo Divi dicendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Circa que&#x0303; Passeratius in Dictionario; verb.<marginalia>Canonizati|an dici dij|queant.|Passeratius.</marginalia>
Dives, nome&#x0303; hoc Hispanicè reddens ita scribit:
Dios hecho de hombre; ô Canonizado. Cujus esse
sensus potest, ut prior pars, scilicet Deus fa-
ctus ex homine, antiquum Ethnicorum usum
indicet, de quo dictum: posterior autem ad
Ecclesiam referatur, ut ille dicatur Divus, qui
Canonizatus: in quo nihil est, circa quod
diutius hæreamus. Potest autem sensus subesse
alius, ut scilicet posterior pars priorem expli-
cet, sitq&#x0301;ue idem Canonizari ac ex homine
Deum fieri: sicq&#x0301;ue in Ecclesia id suo modo ac-
cidere, quod apud Ethnicos agebatur. Licet
autem prior sensus videatur juxta mentem au-
ctoris, erit forsitan qui aliter accipiet, & viden-
dum an modo aliquo valeat sustineri, an vide-
licet sancti per Canonizationem ex homini-
bus dij fiant: id est, eum honoris gradum apud
fideles obtineant, ut dij possint non immeritò
compellari. Et de communi compellatione
dubitari nequit: eo enim quod justi filij Dei
sint, pro quo in scripturis sacris attestatio
multiplex, consequenter etiam compellandi
dij, ut in Psalm. 81. v. 6. manifestum habetur,
ubi consequentiam observavit Cardinalis Bel-
larminus, & n. 55. ac 728. à Nobis est cum<marginalia>Psalm. 81.|v. 6.</marginalia>
D. Augustino præfatus locus luculenter exor-
natus.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Ut verò pro Canonizatis plus aliquid ad-<marginalia>Quid pro|Canoniza-|tis speciale.</marginalia>
dendum sit. Sublimitas honoris illius videtur
evincere; quia ratione illius multa ipsis con-
feruntur, quæ Deo propria sunt: ut celebritas
in officijs sacris, Missæ sacrificium, templo-
rum fabricæ, & alia, in quibus non contem-
nendum illud peculiare veneratione obse-
quium, inclinatio scilicet capitis, quando
inter Missarum officia nominantur; sicut
& incensatio Reliquiorum, & etiam
imaginum. Fit etiam inde ut tamquàm
Tutelares possint invocari, quibus deo-
rum nomen exhibitum invenimus: sic
enim Leo X. Divis Petro & Paulo, pro quo<marginalia>SS. Petrus|& Paulus|ut queant|Dij Tulares|compellari:|cui à Leone|X.</marginalia>
Pierius Valerianus singulari inter alia Poe-
mate, cujus ille titulus: Quibus verbis Leo X.
Deos Romæ Tutelares precabatur, cujus illud
initium:</P>
<shi>Dij Tutelares Romæ, tu Ianitor aulæ
Aethereæ, tu Paule comes, duo lumina mundi,
Quos primi colimus, quibus hos adolemus hono-
<DUAN>res.</DUAN></shi>
<P>Honores inquam tutelarium Deorum. Idem
autem posse sanctis alijs congruere extra dubi&#x0169;
est, unde in ipso Canonizationis splendidissi-
mo ritu, adhibito sanctitatis titulo solemniter
invocantur; sicut & invocari possunt, quoties
devotio aut necessitas postularint.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Ubi quidem ad modum loquendi præsens<marginalia>Quo tem-|peramento|loquendum.</marginalia>
negotium revocatur, & dicendum Deitatis
titulo generaliter abstinendum, neque sine
sufficienti explicatione ad praxim advocan-
dum: ut semper Deitas per excellentem par-
ticipationem, & non simpliciter asseratur, id
enim Ecclesię usus non admittit. Tutelares au-
tem Dij eo sensu dici sancti possunt, quatenus
tutelarium deorum loco, qui apud Gentiles,
Romanos præsertim, in honore habebantur,
successerunt: ut dici meritò possit eos veriùs
& meliùs Deos esse nostros tutelares: id quod
Leo Pontifex Divis Petro & Paulo potuit de
Roma loquens specialiùs usurpare, licet preca-
tio ipsius pro communi Ecclesiæ bono fuerit
destinata. Verissimè enim Apostolorum Prin-
cipes tutelares Ecclesiæ sunt, sicut & mundi
lumina ab eodem Pontifice compellati. Exi-
mium siquidem tutelaris providentiæ benefi-
cium est opportuna illustratio, ubi tot tene-
bris circumfusi in æternitatis itineribus cali-
gamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Iam quod ad Theodoret&#x0169; attinet, decre-<marginalia>Quid de|Theodoreto.</marginalia>
to sacri & supremi Tribunalis titulus sanctita-
tis expunctus: & ita in margine littera D. Di-
vum insinuans contra textûs legitimum teno-
rem adaptata. Quod nescio an similiter acci-
derit Augustino Paoletto, Sermone 19. qui est de
S. Elia. pag. 275. Ut enim ex dictis compertum
habetur, Divus pro sancto accipitur, quando
solitariè hujusmodi titulus adhibetur. Quibus
autem de caussis sit ita dispositum, apud Eccle-
siasticos videre licebit Scriptores, præsertim
Baronium & Spondanum cum nostris Bellar-
mino, Possevino & alijs. Quia verò Theodo-
retus in Concilio Chalcedonensi suam proba-
vit fidem, & quidquid suspicionis esse poterat,
satis superq&#x0301;ue amolitus est, dicto in Nesto-
rium & Eutychetem anathemate, & doctissi-
mè ac sanctissimè scripsit, strenuissimus aliàs
contra hæreticos & fortunatissimus prælia-
tor, cujus vitæ periodum præstat Spondani
compendiarijs clausulis hîc dedisse, sic enim
ille: Sed ut paucis habeas totum ipsius Theodoreti<marginalia>Spondanus|Tomo 1.|circa an-|num 427.|num. 4.</marginalia>
vitæ periodum, qui à parentibus Deo dicatus, nu-
meros magna cum laude Monasticæ institutionis
absolvit, consuetudine Theodori Mopsuestenï tan-
tam gloriam obumbravit: Obnubilavit verò ex
Nestorij amicitia, obscuravitq&#x0301;ue potiùs ex suscepto
adversus S. Cyrillum ejusdem hæresiarchæ patro-
cinium. Sed rursum spirante divini spiritus aura,
fugatis densis nubium globis, iterùm decorus appa-
ruit, & in communicatione Catholicæ Ecclesiæ,
atque amicitia S. Leonis Papæ diem clausit extre-
mum: sicut hæc omnia ex istorum Annalium serie
perspicua fient. Sic ille. Amicitiæ autem S. Leo-
nis illustrissimum extat testimonium in epi-
stola ad ipsum, quæ est ordine. 63. eximijs
illius præconijs concinnata, & in ea quidem
non Theodoretum, sed Theodoricum san-
ctus eum Doctor indigitat, quod nomen,
primarium illius fuit. Sed præfati Theodori
adeò studiosus fuisse perhibetur, ut credendi occa-
fionem dederit, quod ab eo nomen derivando, dici
voluerit Theodoretus, ut apud Scriptorem eum-
dem. Primordia ergo cum felici etiam in
fidei defensione & propagatione progressu,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0018.jpg/>
@@1@<SE18>§. I. Circa Dissertationem Proæmialem. 3
<duolan 2><-P>sicut & extrema in Theodoreto laudanda,
quidquid de interruptione illaudabile in ipso
fuerit. Cumq&#x0301;ue tantus Pontifex eum non ut-
cumque laudabilem, sed sublimibus duxerit di-
gnum encomijs, ex eo quòd Sanctus absolutè
dici prohibeatur, ut ipsum vocat Sixtus Senen-
sis in Lib. 4. pag. 303. non ideò existimandum
est prohibitionem hujusmodi illum illaudabi-
lem reddidisse. Non ergo dicendus Divus, ut
in margine perperàm adjectum, quatenus idem
ac Sanctus est, eo sensu, quem Ecclesiæ usus
invexit.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Si tamen titulus dictus cum duobus aliis<marginalia>D. O M.|Vt dici|queat.</marginalia>
proponatur modo dicto D. O. M. non videtur
prohibitioni prædictę adversari, ut ex adductis
nu. 3. videtur legitima ratiocinatione deduci.
Immò & erit forsan qui censeat adjectionem
illam D. posse sustineri ob latiorem nominis
illius significationem; quod licet mihi non
placeat, non video tamen cur debeat severiori
calculo reprobari; cùm aliàs Divi titulus non
sit expressè prohibitus, & restringi odiosa de-
creta debeant: quamquàm & fortè aderunt,
qui Urbani decretum præfatum, sicut & aliud
circa materiam eamdem favorabilia reantur, ob
verba illa ejusdem in Declaratione adjecta de-
creto priori die 12. Martii 1625. Sanctitas sua<marginalia>Decretum|Vrbani|VIII.</marginalia>
quæ tantummodò voluit, occurrendo abusibus, quæ
irrepere videbantur, certiorem parare viam ad eo-
rum in terris gloriam, quorum sanctimoniam divi-
næ clementiæ placuerit admirandis operibus illu-
strare &c. Sanctorum ergo caussa agitur, & eo-
rum gloriæ consulitur, dum moderatio cultus
intempestivi decretis hujusmodi prohibetur.
Sed sit hoc aut illud; convenientissimum sanè
est, dimissis argutijs, per Pontificias semitas,
rectas inquam, per quas justi ducuntur, ambu-
lare.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Video tamen circa compellationem San-<marginalia>Titulus|Sancti ut|queat ad-|mitti.</marginalia>
cti sine scrupulo ullo procedi, dum de ijs agi-
tur, qui fortuitò inter scribendum occurrunt,
aut quorum ex professo narrantur gesta, in
quorum quidem exordio titulus Venerabilis, Ad-
mirabilis, aut alius pro Scriptoris affectu solet
adscribi, & Sancti penitus removetur. Quod
quidem Pontifex videtur præsertim voluisse:
sicut etiam in progressu operis, qualecumque
illud sit, ne dicatur Sanctus N. eo modo, quo de
Canonizatis dicitur: Quòd autem dicatur vir
sanctus, aut etiam sanctissimus, & Sanctus
item substantivè, quantùm ad vocis solitariæ
usurpationem, cum adjectiva autem allusione,
& subintellecto substantivo viri, aut feminæ,
non videtur prohibitum, quia neque ita accep-
tum. Unde apud Scriptores suæ obligationis
satis conscios tale aliquid invenimus, estq&#x0301;ue<marginalia>Antiquo-|rum usus.</marginalia>
illud veterum Scriptorum usu probatissimum,
ut videri potest apud D. Hieronymum Epist. 16
ubi de Marcella. 24. ubi de Lea, quam & ap-
pellat sanctissimam. 26. ubi de Paulina. 27.
ubi de Paula. D. Ambrosium de obitu Satyri
fratris, ubi & de Marcellina Sorore. D. Bernar-
dum Epist. 110. & 276. &c. Id quod erga vi-
ros etiam perfrequens, ut innumeris potest ex-
emplis ostendi. D. Augustinus sic D. Hiero-
nymum allocutus Epist. 97. inter Epistolas
ejusdem Maximi Doctoris: O vir sancte, mihi-<-P>@@

<-P>que. In eadem pro Asterio sic: Per sanctum fi-
lium tuum Asterium. Et similia habet Epist. 93.
De quo & ipse D. Hieronymus Epist. 91. præ-
miserat: Sancti filij nostri Asterij hypodiaconi. D.
Cyrillus Alexandrinus in Libro de recta fide
ad Reginas in principio: Vos sanctas & charis-
simas Christi sponsas. Acacius Episcopus in Epi-
stola ad eumdem, sanctum dixisse non conten-
tus, ita rescribit: Domino meo per omnia sanctis-
simo, ac Deo dilectissimo Episcopo Cyrillo. Simili-
ter Maximianus post Epistolam 22. D. Grego-
rius Magnus in Prologo ad librum homilia-
rum super Evangelia in hunc locutus modum:
Reverendissimo & sanctissimo fratri Secundo &c.
Hunc ergo à sanctis Patribus adeò observatum
stylum non est credendum expungere penitus
voluisse Pontificem, sed ejus sanctitatis no-
tam, qua ij qui ab Ecclesia cælestes incolæ
proclamati sunt, feliciter potiuntur. Et juxta
hæc procedunt, quæ habentur hoc loco n. 19. &
in Titulo n. 403.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Quod ad Beatificatos attinet ita vide-<marginalia>De titulo|Sancti cir-|ca Beatifi-|catos.</marginalia>
tur dispungendum, ut si à Pontificia Sede sola
nominis prærogativa concedatur, quòd scilicet
quis dici Beatus possit, pro quo est consequens
ut cum splendoribus depingatur, tenori sit
concessionis penitus inhærendum. Si verò
Missa & Officium, sine scrupulo aliquo poterit
titulus Sancti quoties opus fuerit adhiberi. In
ipsis sacris Officijs sæpè Sancti nomen occur-
rit: & si semel id licet, de iterata compellatio-
ne nequit esse dubitatio. Et quidem aliqui
hujusmodi in Romano Martyrologio cum<marginalia>Illum qui|habeant in|Martyrolo-|gio.</marginalia>
hujusmodi titulo proponuntur, ut Martyres
Franciscani 16. Ianuarij, de quibus in Amphi-
theatro n. 209. ex Luca Castellino. S. Rochus
die 16. Augusti. S. Raymundus Nonnatus die
31. ejusdem. S. Rosalia die 4. Septembris, de qua
& dictum fuerat 15. Iulij, & alij. Et licet, ut
citato loco Amphitheatri dictum, possit titulus
Sancti ab Apostolica Sede concedi cum alijs
honoris appendicibus, quæ ad Officij & Missæ
celebrationem non perveniant, modo ibidem
explicato; & videatur dici posse circa præfa-
tos sic dispositum, licet ampliori fuerint Offi-
cij & Missæ cultu decorati: id quidem dictis
nequit obstare, quia potiùs credendum est Ec-
clesiam sibi in eo mirabiliter consonare: ut
quæ Sancti titulum sacris in Officijs concesse-
rit, id etiam in Martyrologio, quod pars Offi-
cij est, & recitandum etiam in privata recita-
tione Gregorius XIII. hortatur, titulus idem
tribuatur. Sed cur non ita cum omnibus? Vide
citatum Amphitheatri locum. Et rogo interim cur
non omnibus Sanctis adscribatur ille, sed in-
differenter Beatorum nomine etiam Sanctissi-
mi & excellentissimi insigniti reperiantur?
Quod equidem Martyrologium legenti obvio
experimento constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>11.</absatz-nummer> Illud non prætereundum, quod in<marginalia>Vt sit indif-|ferens eti-|am in præ-|stantissi-|mis.</marginalia>
Confessione pro Prima, Completorio, & Mis-
sa, præscripta, notandum discrimen occurrit.
Cùm enim sic dicatur: Confiteor Deo omnipo-
tenti, beatæ Mariæ semper Virgini, beato Michaeli
Archangelo, beato Ioanni Baptistæ: Ubi ad Apo-
stolorum Principes pervenitur, & idem vide-
retur retinendus stylus, non sic factum, sed ita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0019.jpg/>
@@1@<SE19>4 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>habeatur? Sanctis Apostolis Petro & Paulo. Ubi
dici nequit titulum hujusmodi ob singularem
excellentiam adscribi, quando qui præcedunt
eo ipso non videantur minori honorificentiæ
signo & titulo compellendi: præsertim Beatis-
sima Virgo Apostolorum Regina. Unde locis
in aliis solus illis titulus Beatitatis adjicitur Vir-
ginis Commemoratione præmissa: ut in Ca-
none Missæ post Orationem Dominicam, &
in Oratione A cunctis, & respondente illi post
communionem. Confessionis etiam mutatus
ordo in Commendatione animæ, ubi sic: Susci-
piat eam Sanctus Michael Archangelus &c. Sus-
cipiat eam beatus Petrus Apostolus. Et de S. Paulo
statim: Adjuvet eam sanctus Paulus Apostolus.
Non videtur ergo peculiare mysterium habere,<marginalia>Peculiare|aliquid pro|S. Petro.</marginalia>
quod in Confessione præscribitur: nisi fortè
velit quis, cùm de remittendis peccatis agi-
tur, Divo Petro, cui ligandi atque solvendi à
Christo est traditum Pontificium, sublimiorem
titulum attributum, & eo etiam donatum
Coapostolum ejus Paulum: non quidem ob
excellentiam potestatis æqualem, sed quia non
potuerunt commodè separari. In Commenda-
tione autem animæ secus erga Divum Michae-
lem factum ob singularem erga egressas ex
corporibus potestatem, ut perducat eas in Para-
disum exultationis, & judiciarium illud munus,
de quo in Amphitheatro à n. 227.</P>
<Z>Circa Sulpitium Severum.</Z>
<P><absatz-nummer>12.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo aliàs; & quidem non<marginalia>In Marty-|rologio ut|sanctus|proponitur.</marginalia>
solùm Sanctus, sed etiam Sanctissi-
mus compellatus, eò quòd in Martyrologio
Romano die 27. Ianuarij sic habeatur: Apud
Bituricas sancti Sulpitij Severi Episcopi, virtuti-
bus & eruditione conspicui. Ubi quidem imme-<marginalia>Pro eodem|Tomo 3.|Auctarij|Parte 9. n.|363. & seq.</marginalia>
diatè sic præcesserat: Treviris depositio beati Va-
lerij discipuli Sancti Petri Apostoli. Cùm ergo
discipulus S. Petri, & sanctissimus proptereà,
non sanctus, sed beatus dictus fuerit, & statim
Sulpitius Sanctus asseratur; videtur non sine
ratione aliqua speciali sic factum, ut illius san-
ctitas, cui adversari visi nonnulli fuerant, ex-
plorata firmaretur. Licet aliàs stare posset
quod nuper est probatum, titulos inquam illos
indifferenter usurpari. Eo autem ipso quòd san-
ctus asseratur, quia virtutibus conspicuus, dici<marginalia>Quia San-|ctus dici|etiam San-|ctissimus ut|possit.</marginalia>
etiam Sanctissimus potest; esse enim virtuti-
bus conspicuum excellentiam singularem san-
ctitatis importat, unde superlativis potest no-
minibus prædicari. Sic cùm die 23. Augusti
Martyrologium Romanum S. Theonam cum<marginalia>Vt Sanctus|Theonas.</marginalia>
titulo tantùm Sancti proponat verbis illis:
Alexandriæ sancti Theonæ Episcopi & Confessoris:
licuit etiam die 26. Novembris ita in lectione
pro S. Petro Alexandrino pronuntiari: Petrus
Episcopus Alexandriæ post Theonam virum sanctis-
simum &c. Ita etiam circa D. Hyacinthum ac-<marginalia>S. Hyacin-|thus.</marginalia>
cidit, qui in Martyrologio die 16. Augusti cum
solo Sancti titulo sine alio extat elogio; cùm
tamen in ejus Festo, Lectione 6. ita sit: Sanctis-
simi viri studium erga proximorum salutem &c.
Divum Ignatium Parentem nostrum Alexan-<marginalia>S. Ignatius.</marginalia>
der VII. in Epistola ad Serenissimam Vene-
torum Rempublicam Sanctissimum vocat,<-P>@@

<-P>communi sanctitatis titulo in Martyrologio
die 31. Iulij propositum, cum eximio tamen
encomio. Id quod in Sancto quolibet præstari
valet, eo ipso quod in Martyrologio ut sanctus
proponatur: omnes enim tales virtutibus con-
stat fuisse conspicuos, & eo in genere præcel-
lentes. Sicut autem ij, qui nobilitate excellunt
nobilissimi, qui fortitudine fortissimi, qui sa-
pientia sapientissimi; ita & qui virtute San-
ctissimus; virtus enim sanctos reddit, qua per-
fectio Christiana consistit. Quamdiu ergo lo-
cum in Martyrologio quis habet, & uti san-
ctus inter Officia sacra conclamatur, dici non
solùm sanctus, sed sanctissimus valet. Id quod
de Beatis etiam dici potest propter consimilem
rationem. Et quidem non solùm ij, qui in Mar-
tyrologio prostant, sed etiam illi, quibus cultus
est eo in statu major impensus per Officium &
Missam: id enim non nisi virtute eminenti
præditis solet impendi: cùm Beatificatio ge-
nus quoddam Canonizationis sit, in qua errare
nequit Pontifex, ut alibi cum doctissimis Scri-
ptoribus comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>13,</absatz-nummer> Sed quid jam si in Martyrologio con-<marginalia>Sulpitius|ex Marty-|rologio ex-|punctus.</marginalia>
tentus olim, ab eo removeatur supremæ aucto-
ritatis imperio, quod circa Sulpitium Severum
actum; sic enim Urbanus VIII. statuit, ut te-
statur Franciscus Maria Florentinus in Marty-
rologio suo Romano, & P. Bolandus Tomo 2. Ia-
nuarij die 29. ubi de Sulpitio §. 2. qui tamen
§. 1. Sulpitium, de quo Martyrologium ad
præfatum diem, diversum ab eo, de quo agi-
mus, arbitratur: & duos fuisse Sulpitios Bitu-
ricenses Episcopos, quorum alter cognomine
Pius die 17. mensis ejusdem in Martyrologio
memoratur. Quod equidem si ita esset, expun-
ctionis Sulpitij nostri minimè extaret funda-
mentum. Quomodo enim potuit expungi ex
sacro Catalogo, qui in eo non continebatur?
Sed alia non levis ex asserta continentia diffi-
cultas insurgit: nam Sulpitius Severus D. Mar-
tini discipulus, & vitæ illius præclarus Scrip-
tor, Presbyter tantùm, & non Episcopus fuit,
ut eruditi contestantur Auctores, & ex anti-
quioribus Gennadius, & Honorius Augusta-
dunensis, quos adducit Henricus Spondanus
Tomo 1. Annal. an. 430. n. 12. ubi errare affirmat
secus sentientes. Saussaius Episcopus in Mar-
tyrologio Gallico apud P. Bolandum suprà pa-
riter sentientem. Errat ergo juxta illos Beyer-
linck Tomo 3. Theatri Lit. E. cum alijs apud P.
Bolandum. Et in præfato nuper Scriptore error
videtur esse compertior circa annos, in quibus
floruit, Mortuum enim affirmat anno 600.
cùm constat D. Martini fuisse discipulum, cu-
jus obitus felicissimus in annum 402. incidit,
ut graviorum Scriptorum evincit accurata so.
lertia, ex quibus aliqui Severo annum 430.
vitæ postremum assignant. Ex quibus etiam
non levis videtur relinqui confusio; cùm con-
stare nequeat an Severus fuerit Episcopus, cùm
tamen in Martyrologio Episcopus profera-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>14.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, expunctionis<marginalia>Expunctio|nis duæ|caussæ.</marginalia>
caussæ afferuntur duæ. Prima quòd Millena-
riorum fuerit amplexus errorem, ut testatur
D. Hieronymus in Cap. 36. Ezechielis lib. 11.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0020.jpg/>
@@1@<SE20>§. I. Circa Dissertationem Pro&#x0153;mialem. 5
<duolan 2><-P>Altera quòd jam senex Pelagianis adhæserit,
corum fraudibus à veritatis culmine deturba-
tus. Ubi quidem quod ad Millenariorum er-
rorem attinet, quamdiu ab Ecclesia toleratus
est, obstare non potuit sanctitati: in illo enim
sanctissimi fuere Patres & Martyres inclyti,
Irenæus, Justinus, & Victorinus Pictaviensis
cum multis aliis, donec à S. Damaso damnatus
est, & Divus quidem Hieronymus dum post
alios adductos sic ait: & nuper Severus noster &c.
ab eo propter sententiam dictam nondum Pon-
tificia damnatione confixam, non videtur ab-
horrere. Quòd verò ad Pelagianismi labem
spectat, eam quidem abstergere totius vitæ la-
crymis, & perpetuo sibi indicto silentio, cujus
adeò erat pretiosus linguæ thesaurus, accura-
vit. De quo scribit Gennadius de Viris illustri-
bus Cap. 19. & luculentiùs Guibertus apud P.
Bolandum citato §. 2. & hæc quidem in consi-
deratione esse potuerunt, ut jam pluribus ab<marginalia>Quomodo|non vi-|deantur ob-|stare titulo|sanctitatis.</marginalia>
hinc annis in Martyrologio conscriptus fuerit,
unde dubitari nequit in eo non admixtum er-
rorem; quia juxta communem Theologorum
sensum circa talia nequit errare Pontifex, ut
scilicet indignis cultus publicus deferatur. Et
dum Sulpitius in Martyrologio est lectus, po-
tuit Officio & Missa coli, si electus alicubi Pa-
tronus, aut illius extitit Reliquia insignis, vel
titulo alio ex ijs, quæ ad præfata sufficiunt,
juxta quæ legibus Ecclesiæ constant, aut Do-
ctorum receptis sententiis approbantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>15.</absatz-nummer> Hinc est ut licet circa expunctionem<marginalia>Qui & per-|stat.</marginalia>
Urbanus VIII. prudentissimè se gesserit, ex
eo absolutè censeri non debeat jam diu præsti-
tus sanctitatis titulus abrogatus: multi siqui-
dem eo gaudent, qui in Martyrologio absunt:
pro quo in Hispania & Gallia exempla quam-
plurima. Et in Gallia quidem post præfatum
Urbani Decretum, non solùm exhibitus titu-
lus, sed etiam impensa celebritas, ut constat ex<marginalia>In Gallia|retentus|cum cele-|britate.|Saussais.</marginalia>
Martyrologio eruditissimi Præsulis Saussais, in
quo uti sapientiæ & sanctimoniæ laude perillu-
stris, propositus invenitur. Et P. Carolus Guye-
tus in Hiertologia Lib. 1. Cap. 11. Quæst. 3. Ubi
cùm doceat inter Sanctos posse affinitatem in-
tercedere, quæ non tam ex corporum sit copu-
la, quàm animorum metienda, subdit posse af-
fines dici Sanctos illos, qui aut usu, consuetu-
dineq&#x0301;ue, dum viverent inter se conjuncti erant,
aut alicujus muneris ministerijve Societate de-
vincti. Et hoc in ordine ad celebritatem, de
qua disserit, in eadem Ecclesia: Sic sancti (ver-
ba illius sunt) Timotheus, Titus, Aristarchus, ce-<marginalia>P. Guyetus.</marginalia>
terique omnes Pauli discipuli, quos adusque cen-
tum & viginti ex Martyrologio collectos recenset
Gavantus in calce sui operis, cum eodem Apostolo
habere censentur affinitatem. Sic cum S. Laurentio
S. Romanus, S. Hyppolitus, S. Iustinus &c. Cum
S. Hilario, S. Martinus: cum S. Martino, SS.
Sulpitius, Bricesius, Maximus &c. Et sic cùm
pronuntiasset, addit §. ult. in hunc modum:
Horum nihilominùs tam consanguinitate, (de qua
prælocutus fuerat) quàm affinitate conjuncto-
rum, pauca admodùm exempla observari, qui hocce
titulo in Ecclesijs peculiari festo recolantur; nec
nisi Sanctorum Hilarij & Sulpitij Severi in Eccle-
sia Sancti Martini Turonensis &c. Juxta quod<-P>@@

<-P>quod id, quod de titulo sanctitatis est dictum,
redditur satis firmum. Qui enim uti Sanctus
Catholico in regno celebratur, ubique potest
Sanctus compellari. Sic autem dictus, immò &
Sanctissimus, Martyrologij auctoritate du-
ctrice ante expunctionem, aut illius notitiam,
absque ulla audaciæ labe, ab eo contrahenda
potiùs, qui id voluerit impugnare. Juxta quæ
accipienda quæ in Amphitheatro dicta nu. 616.
617. 818. & 886.</P>
<P>  <absatz-nummer>16.</absatz-nummer> Anno 1654. prodijt ex Batavica<marginalia>De dam-|nabili edi-|tione Ope-|rum Sul-|pitij.</marginalia>
Chalcographia Sulpitius Severus cum selectis-
simis Commentarijs, ut ibi dicitur, accurante
Georgio Hornio, & Presbyter ille tantùm
agnoscitur, editione secunda collaudata. Sed
crediderim erubescere illum, dum talibus ma-
nibus ejus opera contrectantur, hæreticorum
inquam, & Commentarij perversis erroribus
conspurcati in lucem publicam emittuntur. Et
id quidem simul cum Commentarijs alijs Poe&#x0308;-
tarum, ut errores in juventute incauta proser-
pant, dum eruditionis aviditate versantur, &
cùm servet odorem testa, quo semel est imbuta
recens. Et miror quidem huic malo non statim
occursum, & quòd post plures adeò elapsos
annos solertissima aliàs providentia cōticescat.
Et citatus quidem Hornius post vitam Sulpitij
accuratè descriptam sic concludit: Valde autem<marginalia>Hornius|licet hæreti-|cus ut fa-|veat insti-|tuto.</marginalia>
Sulpitij sanctimoniam commendat, quòd in Roma-
no Martyrologio ejus memoria celebretur ad IV.
Kalend. Februarij. Hæc ille. Ex quibus habe-
mus Primò ad commendationem sanctimoniæ
valde cōducere alicujus memoriam in Marty-
rologio Romano contineri, ipsis etiā hæreticis
testibus. Secundò præfato die 29. Ianuarij Sulpi-
tium Severum, & non alium celebrari, in quo
receptissimum Ecclesiæ sensum auctor reco-
gnovit. Tertiò nullam expunctionis factam
mentionem, quia stante commendatione san-
ctimoniæ ex memoria in Martyrologio, eam
aboleri penitùs non posse rationabiliter judica-
tum. Habemus ergo salutem aliquam ex ini-
micis nostris, utinam illi ex nobis majorem,
veris in Christo amicis, & ejus gratiæ coope-
ratoribus compararint. Et quidem Sanctum
non haberi illum apud nos, quem hæretici no-
stris fundamentis ducti talem negare non pos-
sunt, non videtur quomodo possit convenien-
ter & verosimiliter sustineri. Salva tamen
semper Pontificia auctoritate, cui citatus Hor-
nius infensus Gelasium, an. 492. factum esse
Episcopum Romanum asserit, Pontificiam re-
nuens asserere dignitatem.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Auctorem Psalmi auctarium ex
Patribus. Ad §. n. 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>17.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Nter eos, qui Davidem auctorem ag-<marginalia>Vt faveat|D. Ambro-|sius, in cu-|jus laudes|excursio.</marginalia>
noscunt, dedimus D. Leonem Epist. 95.
relatis verbis: ubi tamen nihil tale habet; sed
sunt illa D. Ambrosij Tomo 5. Lib. Epistolarum
1. Epist. 8. Nescio autem quomodo error ir-
repsit; cùm tamen sciam ex legitimi auctoris
vindicatione imminutum nihil: cùm D. Am-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0021.jpg/>
@@1@<SE21>6 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>brosij supereminens auctoritas tanti ponderis
sit, quanti in Ecclesia notum, seclusis compa-
rationibus, & cuicumque ex duobus prædictis
Orbis luminaribus Christiani prærogativa sin-
gularis excellentiæ reservata. Licet enim D.
Ambrosius Doctor Ecclesiæ sit, & in hoc
D. Leonem videatur superare: Divus tamen
Leo quia Petri successor, & claves regni con-
secutus, & scientiæ, & potestatis superemi-
nentia potitus. Illud pro D. Ambrosio pecu-
liare succurrit, quod ex P. Francisci Mendozæ
erudito Problemate roborandum. Eruditus
enim Pater in Viridario Libro 3. Problem. 3.
eleganter probat D. Ambrosium ex unius Au-
gustini conversione, ita Doctoris lauream me-
ruisse, ut etiamsi nullum convertisset alium,
illa ipsi jure optimo deberetur. Atqui conver-
tit innumeros, & Christiana eloquentia inter
omnes Ecclesiæ Doctores ita præcelluit, ut di-
vina in sacris Officijs ipsius Ecclesiæ voce prę-
dicetur: non ergo una tantùm laurea, sed ge-
minata dignissimus. Magn&#x0169; igitur in præsenti
caussâ fuerit eum habuisse fautorem, pro quo
& consulendus Index Concionum ad diem 7.
Decembris.</P>
<P>  <absatz-nummer>18.</absatz-nummer> Divus Joannes Chrysostomus addu-<marginalia>D. Chryso-|stomus lu-|culentus|assertor.</marginalia>
ctus ex Homilia de Turture, quæ est 8. in Sym-
bolum Tomo 5. Sed omissum nescio cujus in cu-
ria, aut infortunio, id quod tum circa nego-
tium præsens, tum etiam circa totius Psalmi
illustrationem ex Tomo 1. fuerat adnotatum, &
pro impressione transmissum. In eo enim do-
ctissima extat inter alios Psalmi nostri inter-
pretatio, & licet de illius Auctore investigatio
nulla, ex eo accidisse videtur, quod explora-
tissimum censuerit fuisse Davidem; quod & ab
eodem assertum, dum circa illud, Dico ego ope-
ra mea Regi, eum qui ita est locutus, regem
fuisse affirmat, unde pro eo, cui dicantur ope-
ra, sensum elicit sublimiorem. Circa illud etiam
Accingere gladio tuo &c. quod, sicut alia, de
Christo exponit, illum in loco alio ab eodem
Propheta armatum introduci testatur, ex Psalmo
7. v. 13. armati repræsentationem formidan-
dam adducens: Nisi conversi fueritis, gladium<marginalia>Psalm. 7. v.|13.</marginalia>
suum vibrabit &c. Est autem Psalmus dictus
manifestè Davidis, ut convincit Titulus. Sic
enim ille: Psalmus David, quem cantavit Domino
pro verbis Chusi filij Iemini 2. Reg. 16. Sic ille
circa Auctorem; circa alia autem suo ille auro,
quæ occurrerint, deaurabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>19.</absatz-nummer> D. Ildefonsus Sermone 5. de Assumptio-<marginalia>D. Ildefon-|sus.</marginalia>
ne. ita scribit: Sciebat enim Dei genitrix in ar-
cem Divinæ contemplationis assumpta, Davidicis
edocta testimonijs processurum de se Dominum tan-
quàm de thalamo suo sponsum, & ipsum speciosum,
(ut idem Propheta præcinit) præ filijs hominum.
Sic ille devotissimus & validissimus Virginis
propugnator, cujus placuit dedisse verba nulli
non grata futura, ex quibus intelligi aliquo
modo potest illius ardor affectûs, quo Virgo<marginalia>Magnitudo|gaudij pa-|rientis Vir-|ginis.</marginalia>
felicissimi partus horam expectabat, sciens
quem, qualem, & quantum, & qualiter pari-
tura, sicut etiam gaudium puerperij. Mulier c&#x0169;
parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus: cùm<marginalia>Ioan. 16. v.|21.</marginalia>
autem pepererit puerum, iam non meminit pressuræ
propter gaudium, quia natus est homo in mundo.<-P>@@

<-P>Sponsi ipsius verba sunt procedentis de thala-
mo solis instar præ filiis hominum speciosi
Ioan. 16. v. 21. Ex quibus liquet quàm sit in-
gens gaudium puerperæ, ad quod pressuræ gra-
vissimæ interventu devenitur, illius penitus
memoria disparente. Quia natus est homo in
mundo. Quid ergo de gaudio Virginis æquum
fuerit sentiamus? Mulier inter mulieres bene-
dicta pariens tristitiam non habuit: quando
autem peperit, jam non meminit pressuræ,
quia clamabat parturiens, & cruciabatur ut pa-<marginalia>Apocal. 12.|v. 2.</marginalia>
riat, non corpore, sed desiderio, quia natus est
homo in mundo. Quia homo & homo natus est in ea,<marginalia>Psalm. 86.|v. 5.</marginalia>
Psal. 86. v. 5. nec solus homo, sed Homotheus,
Homo-Deus. Gaudeamus ergo cum ipsa, &
animitùs gratulemur, quod ipsa expetit mise-
ricordiæ Mater dicens: Congaudete mecum, &
congratulamini, quia cùm essem parvula, placui
Altißimo, & de meis visceribus genui Deum & ho-
minem. Sic cum Ildefonso, ut in recensione
Auctorum minùs jejuna procedat oratio, &
pijs affectibus serviamus. Ubi præsertim pro
Virgine incurrit occasio, quam sine injuria
nequit filialis observantia præterire.</P>
<P>  <absatz-nummer>20.</absatz-nummer> Beatus Petrus Damiani, Damianus<marginalia>B Petrus|Damianus.</marginalia>
aut Damianensis, quia illi à patre agnomen,
Tomo 2. Sermone 10. qui est in C&#x0153;na Domini,
ita loquitur: Quod etiam Sacramentum tunc ube-
riùs & copiosiùs videtur impletum, cùm Redemp-
tor noster Iordani undis baptizatus exijt, & apertis
cælis protinus in e&#x0169; Spiritus sanctus columbæ specie
manifesta visione descendit, mox&#xE8BF;&#x0301; vox Patris in-
tonans, Hic est, ait, filius meus dilectus, in quo mihi
complacui, Matth. 3. Hunc esse perspicuè compro-<marginalia>Matth 3.|v. 17.</marginalia>
bans, cui David olim eodem Spiritu edoctus aiebat:
Vnxit te Dominus Deus tuus oleo lætitiæ præ consor-
tibus tuis. Ex illo sanè tunc Spiritu, qui nostr&#x0169; quo&#xE8BF;
Chrisma nunc consecrat, tantam virtutem aquarum
omnium natura concepit, ut in quibuscum&#xE8BF; fluen-
tibus sub profeßione Deificæ Trinitatis abluendus
immergatur, plenum atque perfectum novæ rege-
nerationis mysterium divinitus impleatur. Hæc
ille. De quo (ut hoc interim dicamus) obser-
vasse juvat, nondum esse ab Ecclesia Catalogo
Sanctorum adscriptum, unde titulus tantùm
Beati ipsi in ejus operibus attributus, quem &
Paulus V. in quodam pro impressione probat
indulto die 17. Aug. 1606. Nihilominus sunt
qui sanctum vocent apud Arnoldum Wion
lib. 2. de ligno vitæ c. 9. & alij. Immò qui & San-
ctissimum ut Cardinalis Baronius Tomo 11.
Annal. ad an Christi 1072. quæ faciunt pro di-
ctis suprà n. 10. Dedi aute&#x0303; integram illius sen-
tentiam, quia cælesti est magisterio plenissima,
& ad locum Psalmi, de quo & inferiùs, oppor-
tuna interpretatione concernit.</P>
<P>  <absatz-nummer>21.</absatz-nummer> Divus Bernardus Hom, 3. super Missus est,<marginalia>D. Bernard.</marginalia>
ita scribit: Meritò autem concupivit Rex decorem
Virginis. Fecerat enim quidquid longè anteà præ-
monita fuerat à patre suo David, dicente sibi: Audi
filia, & vide, & inclina aurem tuam, & oblivisce-
re populum tuum, & domum patris tui. Et si hoc
feceris, concupiscet Rex decorem tuum. Audivit
quippe & vidit: non ut quidam, qui audientes non
audiunt, & videntes non intelligunt. Sed audivit,
& credidit: vidit, & intellexit: & inclinavit aurem
suam ad obedientiam & cor suum ad disciplinam. Et<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0022.jpg/>
@@1@<SE22>§. III. Circa Dissertationem Pro&#x0153;mialem. 7
<duolan 2><-P>oblita est populum suum, & domum Patris sui:
quia nec populum suum augere prolis succeßione,
nec domum patris sui relinquere curavit heredem:
sed quidquid honoris in populo, quidquid de pater-
na domo rerum terrenarum habere potuisset, omnia
arbitrata est ut stercora, ut Christum lucrifaceret.
Sic Doctor Sanctus: cujus licet satis obvia
sit in ejus divina lucubratione sententia, eum
tamen hoc loco legendam libuit exhibuisse,
ut aliquantulum ampliùs propagetur, sitq&#x0301;ue
obvia magis, in qua & meritum maternitatis
elucet, & singulare obedientiæ pro instructio-
ne fidelium documentum. Estq&#x0301;; peculiari ob-<marginalia>Pro gloria|parentum|Virginis|quid in il-|lius senten-|tia.</marginalia>
servatione dignum id, quod ad gloriam Pa-
rent&#x0169; Virginis videtur conducere. Cùm enim
reliquisse dicatur domum Patris sui, & alia
honoris incrementa: non tamen dicitur Pa-
rentes reliquisse; cùm tamen reliquerit, quan-
do ab illis est in templo præsentata: quia li-
cet, quantùm attinet ad corporalem præsen-
tiam, ita evenerit: non tamen æstimatione,
amore, & observantia illis & se digna; cùm
circa alia secus acciderit; unde dicere de illis
is, quem dudum audivimus, potuit, omnia ar-
bitrata fuisse ut stercora, ut Christum lucri-
faceret. Absit enim ut de parentibus tale ali-
quid labia illa Virgineo compluta lacte pro-
nuntiarent. Non eos ut stercora arbitrata
est, sed ut cælestia pignora, & ut divina cog-
natione sublimes, ac propterea dilectione in-
effabili dignos, qua est illos verissimè prose-
cuta. Sermone etiam 67. in Cantica: illa ex-
tant ejusdem Sancti Scriptoris verba: Bonus<marginalia>Thren. 3. v.|26. Bonum|est, &c.</marginalia>
quoque ex ore Ieremiæ ructus, bonus ex David, qui
ait: Eructavit cor meum verbum bonum, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>22.</absatz-nummer> B. Amadeus, vel Amedeus, de cujus<marginalia>B. Ama-|deus.</marginalia>
cùm canonizatione non constet, Sancti tamen
titulo condecoratus incedit, Episcopus Lausa-
nensis, quem eumdem esse cum Amadeo alio
Minorita fuit qui nuper somniarit Homilia 7.
de laudibus B. Virginis, sic habet: Igitur cùm Vir-
go Virginum à Deo, & Filio suo Rege regum, ex-
ultantibus Angelis, collætantibus Archangelis, &
cælo laudibus acclamante deduceretur, impleta est
prophetia David dicentis ad Dominum: Astitit re-
gina à dextris tuis in vestitu deaurato circumda-
ta varietate. Sic Divus ille, qui non solùm
astitisse à dextris Filii affirmat Virgine&#x0303;, quan-
do in throno altissimo ad ejus est dexteram
collocata; sed etiam cùm deduceretur: ut co-
mitem ascendenti credamus ipsum, & cælos
laudibus acclamantes: quia inclinavit cælos,
& descendit. Psal. 17. v. 10. dum cælestes om-<marginalia>Psal. 17. v.|10.</marginalia>
nes incolæ deducturi Reginam suam ambitio-
sissimè descenderunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>23.</absatz-nummer> Eumdem adducens locum Richardus<marginalia>Richardus|à S. Lau-|rentio.</marginalia>
à S. Laurentio lib. 6. de laudibus Virginis cir-
ca Titulum MARIA fortis. col. 7. & expen-
dens dici adstare Reginam. Primò à promp-<marginalia>Virgo auxi-|liatrix|promptissi-|ma.</marginalia>
titudine serviendi & ministrandi. Secundò à
promptitudine auxiliandi. Tertiò à promp-
titudine contradicendi adversarijs nostris, id-
q&#x0301;ue locis Scripturæ illustrans, subdit ita:
Quartò à perseverantia in supradictis, quia asta-<marginalia>Eccli. 2. v. 1</marginalia>
re perseverantis est. Unde Eccli. 2. Fili acce-
dens ad servitutem Dei, sta in justitia & ti-
more, persevera in hac duplici virtute: ipsa enim<-P>@@

<-P>indesinenter & perseveranter opitulatur servis suis,
nec unquam deserit hominem, nisi priùs ab homine
deseratur. Ideò dicitur: Astitit, & propheticæ
certitudine posuit David præteritum pro futuro.
Hæc ille & alia pro affectu ergo Virginem
permovendo, & promovendo commodissima,
sed quæ loci alterius sunt: & pro præsenti sit
satis præfatos sententiæ, de qua agimus, adje-
cisse Patronos.</P>
<Z><A+1>§. III.
Conficti à nonnullis Psalmi alij Auctores
expuncti. Circa n. 4. & seqq & 29.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>24.</absatz-nummer> <INI2>G</INI2>Enebrardo Core filios vidimus pla-<marginalia>Circa filios|Core.</marginalia>
cuisse, pro quo & nonnulli alij pari-
ter improbati, quia Prophetas illos fuisse sine
fundamento asseritur. Unde non audiendus
P. Antonius Millieus in Moyse Viatore: Sed au-
diendus aliàs Parte 2. lib. 17. pariter arbitratus,
Virgilianus enim Vates imitatione sublimi,
etiam ubi à vero videtur recessisse, sicut Vir-
gilius auditus. Ille ergo miraculo grandi ser-
vatos filios Core sic celebrat, locutus ad ipsos:</P>
<shi>Quæ, juvenes, quæ Musæ sunt pietatis amorem<marginalia>P. Anto-|nius Mil-|lieus.</marginalia>
Quæ docuere sacro mysteria pangere versu,
Dißimilesque adeò patrijs assuescere mores?
O digni meliore domo, & meliore parente!
Ne tamen opprobri pudeat vos clara paterni
Progenies, numquàm inficient vos illa parentis
Dedecora, & rapti scelerata in Tartara Manes.
Sanguinis absterget maculas, quæpropria virtus,
Liberaq&#x0301;ue, & nullo traduci stemmate poßit
Nobilis illa suis opibus, quo corpora cumq&#x0301;ue
Orta satu, patria sordes ab origine ducat.
Illa haustus petit æthereos, & semina cælo,
Queîs se sponte animis cælesti luce propagans,
Abdicat infami ductas à sanguine sordes.
Ergo pios Vates, & Christo digna locutos
Servarunt dulcis pietas, santæq&#x0301;ue Cam&#x0153;næ.
O fortunati juvenes, queîs patria numquàm
Ambitio placuit, vanoque illusit honore!
Quin & carminibus sanctis mulcere furentem
Aggreßi, insanos studuistis frangere faustos,
Et vetito prohibere gradu, vos ille monentes
Suprema saltem infelix audisset in hora;
Heu! Heu! Elyseas inter nunc viveret umbras.
Intereà vobis divi solatia casus
Cantores inter sacros pia carmina Musæ
Dictabunt, partesq&#x0301;ue suas longæva tenebit
Posteritas, citharam pulsans & nablia, templo
Æternoque hodierna feret miracula cantu
Rex fidicen numeros olim, & nova carmina
<DUAN>panget,</DUAN>
Divisosq&#x0301;ue choris solij mens sistet ad aras.</shi>
<P>Sic ille venustissimus vates, & gravissimus<marginalia>Ejusdem|commenda-|tio.</marginalia>
pariter Societatis alumnus & parens in Gallia
Provincialis: unde necdum Historiam suis non
est prosecutus carminibus, sed illius reseravit
profunda mysteria interpretatione perdocta.
Neque enim viri hujusmodi, si poe&#x0308;tico spiritu
valeant, indignum reputare debent, ut illum
ad res sacras, si per otium liceat liberale, tra-
ducant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0023.jpg/>
@@1@<SE23>8 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>25.</absatz-nummer> Id quòd à multis ex antiquis Scriptori-<marginalia>Poe&#x0308;sis viris|summis dig-|na ex Vr-|bano VIII.</marginalia>
bus sanctitate & sapientia illustribus observa-
tum fuisse eorum plausibilia satis documenta
testantur. Pro quo Urbanus VIII. nondum
Urbanus, sed jam nominis candidatus, sic
vindex sacrarum Musarum elegantissimus
peroravit:</P>
<shi>Insignes gravitate viri, nec devia munus
Aut opus injunctum sprevit vel deserüit mens,
Sacra quibus Pindus præcinxit tempora lauro.
Pontifices alios inter se Damasus offert,
Cui comes is Gelasi, magnæ lux altera Romæ.
Ambrosius quoque Castalijs labra proluit undis.
Moribus impubres decorans Albinus, Arator,
Sedulius, Paulus, Paulinus, Prosper, Avitus,
Gregorius Sasimis Antistes: tuque Boe&#x0308;thi
Non vitæ minùs innocuæ, quàm mortis amator.
Cum Fortunato Prudentius, atque Iuvencus.
Non ego te Synesi, neque te Cypriane silebo.
Quid reliquos referam Patres, quos iutulit astris
Excellens animi virtus, cæloque beavit
Aönio celebres cantu, dum vita manebat?</shi>
<P>  <absatz-nummer>26.</absatz-nummer>  Sic cùm referat Leo Carmelita Tomo<marginalia>Leo Carme-|lita.</marginalia>
3. Studij sapientiæ universalis Parte 3. Epist. 1. ad
eumdem Vrbanum, ita subdit: Verùm audacter
dicam, & citra omnem adulationis suspicionem,
unus post omnes palmam præripuisti universis. Sed
luculentius P. Carolus Scribanus in Adole-
scente Prodigo, ubi plurima ad ipsum, & exipso.
Possumus autem Urbanensi catalogo addere
alios, scilicet Gregorium Turonensem, Hil-<marginalia>Nonnulli|ex Patribus|sacris Poe&#x0308;si|recensentur.</marginalia>
debertum, Aldelmum, Sulpitium Severum, Si-
donium Apollinarem. Addi ex antiquissimis
& Tertullianus potest, dum esset qui esse de-
buit: nec indignum duxit in tanta morum se-
veritate. Dracontius, de quo in Titulo n. 676.
Anselmus, Angelicus Thomas, Seraphicus
Bonaventura, Franco Abbas, Baptista Mantua-
nus; ut omissos faciam alios, cùm præfati
ad positionem præmissam formandam sint
satis superq&#x0301;ue suffecturi.</P>
<P>  <absatz-nummer>27.</absatz-nummer> Non omittam tamen liberalem præ-<marginalia>Robertus|Galliæ Rex</marginalia>
dictam vacationem Regia ipsa & Imperiali
non esse indignam Majestate. Pijssimo Ro-
berto Galliæ Regi hymnus de Spiritu sancto
adscribitur, in ejus Missa ex Ecclesiæ præscrip-
to contentus. Ferdinandi III. Imperatoris, &<marginalia>Ferdinan-|dus III. Im-|perator.</marginalia>
Serenissimæ Eleonoræ illius conjugis Italica
carmina exhibet D. Caramuel in Dominico, in
vita inquam Venerabilis P. Dominici à Iesu Ma-
ria, in cujus laudem illa, dignissimum sanè
Augustæ celsitudinis argumentum. Mihi au-<marginalia>Digni præ-|conibus ta-|libus amici|Dei.|Psal. 138.|v. 17.</marginalia>
tem nimis honorificati sunt amici tui Deus, nimis
confortatus est principatus eorum. Sic Rex Va-
tes Psal. 138. v. 17. & quidem non omnes ami-
ci Dei mundano excelsi principatu: cùm ta-
men Regi Vati omnes sint Principes, & Ex-
cellentissimo principatu. Quòd si non de ho-
nore ab ipso impenso, quod tamen volunt
multi, sed à Deo loquatur, id nihil incommo-
dare valet intento. Honorificati à Deo amici,
& principatu condecorati perpetuo, facti An-<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
gelis æquales, Filii Dei & heredes; fratres autem
& coheredes Vnigeniti, quem constituit Deus he-
redem universorum, ut loquitur Cardinalis Bel-
larminus. Quomodo ergo non digni Regiis<-P>@@

<-P>& Imperialibus Carminibus celebrari? Illos
igitur David celebret, cithara, fidibusque cano-
ris: celebret inquam Regio clarus Imperio, ut
de ipso D. Ambrosius in Apologia pro eodem,
pariter Imperator & Rex celebs & invictissi-
mus Ferdinandus, celebret & clarissima con-
jux Eleonora. Ne autem exercitatio talis Au-<marginalia>Augustus|carmine|Virgilium|celebrat.</marginalia>
gustis videretur indigna, suo illorum primus
exemplo præivit, quod videri potest apud P.
Cerdam cap. 7. Elogiorum Virgilii, ubi elegan-
tissima Augusti carmina pro evitando combu-
rio, de quo in Ratione Operis, testante id Plinio
lib. 7. cap. 30. ut clamet ille:</P>
<shi>-------------------- Ergo ibit in ignes
Magnaque doctiloqui morietur Musa Maronis?</shi>
<P>Ubi quide&#x0303; & virtutis respectus habitus, quan-
doquidem mandata testamento combustio ob
verecundiam fuit. Utinam aliquid hujusmodi
ad salutem æternā contulisset. Sed heu! Ubi-
nam illi? Ergo ibit in ignes, & laudatus & lau-
dator. Non sic pijssimi illi, de quibus di-
ctum, de quorum æterna felicitate Virtutum
egregiarum pignora, quantum humana asse-
qui potest fides, prohibeant dubitare.</P>
<P>  <absatz-nummer>28.</absatz-nummer> Et præfata quidem occasione filiorum<marginalia>Adnotati|errores cir-|ca nomina|Bethschee,|& Barabbas</marginalia>
Core dicta sunt, quos Psalmi nostri auctores
non fuisse contendimus. Sunt autem nescio
quem fingentes alium, dum nuptias Assueri
& Estheris, aut Salomonis & filiæ Pharaonis,
in eo asserunt celebrari. Immò & sunt qui ip-
sius Davidis cum Bethsabee, de quo citato n.
29. ubi pro Bethsabe positum Bersabe ex incu-
ria aut inscitia, sono vocis tantùm attento; cùm
Bersabe nomen mulieris non sit, & secundùm
originem suam idem sit ac Puteus juramenti,
sicut Bethsabee Domus juramenti. Sic aliàs, ut
in nomine Barabbas, pro quo Barrabas, quia ita
vulgo solitus vocitari. Unius autem litteræ
additio diversam parit significationem. Barab-
bas enim idem est ac Filius patris, cùm tamen
Barrabas sit Filius magistri. Sicut apud No-
strates etiam videre est in addita aut detracta
R ut Sara, Sarra, Choro Chorro, Pero Perro, Ara
Arra, Caro Carro, & sic in alijs. Bene verum
est apud D. Hieronymum in Commentarijs ad
Evangelium D. Matthæi haberi Barrabam, ubi
& dictam interpretationem juxta Hebræor&#x0169;
Evangelium, & non aliam adducit, sicut &
alii: ut prædictus error tolerabilis possit judi-
cari. Et citato quidem n. 29. pro commento<marginalia>Alij circa|citationem|Auctorum,|ubi de Ge-|ne vensibus.</marginalia>
illo de Davidis & Bethsabee nuptiis allegati
Lyranus, Valentia, Aiguenus, & Trebetus, er-
rore nescio quali, cùm revera Auctores dicti
pro nuptiis Assueri & Estheris stent, uti à P.
Lorino referuntur, qui aliqualem errandi præ-
bere potuit occasionem. Sicut circa Vatablum
& Genebenses pro Assueri & Estheris connu-
bio pariter allegatos, cùm tamen pro Salomo-
ne & Ægyptia militent. Et quod ad Vatabl&#x0169;
attinet, in ipso perspicuum extat: de Gene-
vensibus autem testatur Genebrardus in prin-
cipio expositionis sic dicens: Impii, ut Gene-
venses de Salomone hunc Psalmum exponunt. Pri-
mò contra rationem, &c. De quibus & in Præfa-
tione. 2. ubi præsertim contra Bezam sentinæ
illius scholiarcham, & in cathedra pestilentis-
simæ blaterationis cum plausu totius inferni<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0024.jpg/>
@@1@<SE24>§. IV. Circa Dissertat. Proæm. de gloria S. Ignatij. 9
<duolan 2><-P>regnantem, ut non immeritò dictum censeri
debeat, quod à Nobis erga illos ibidem pro-
nuntiatum; promeritos acriora. Videatur ci-
tatus Genebrardus. Unde & refellendus venit<marginalia>Geneva,|aut Geneba|perperàm à|Cluverio|clara dicta.</marginalia>
Philippus Cluverius in introductione ad univer-
sam Geographiam, lib. 2. c. 16. Ubi de Sabaudia
loquens, affirmat in ea nihil esse clarum pręter
unam Genevam, (aut Genebam) liberam ci-
vitatem, bellis Sabaudicis, & Protestantium
religionis professione claram. Clara enim dici
non debuit, in qua ipse Protestantium pro-
fessio cymmerias potiùs offundit tenebras,
quàm ullo modo commendabilem claritatem.
Illi sanè abominandæ ex perditor&#x0169; confluxu
confusionis ponto nox incubat atra, Tartari ve-
stibulo, & exteriorum januæ feralissimæ te-
nebrarum, de quibus Dominus Matth. 22.
vers. 13.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Ex erroris occasione Divi Ignatii,
& institutæ ab ipso Societatis instructa
laudatio. Ad n. 18. & 74.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>29.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>O animo Divum Parentem, quam in-<marginalia>Correctus|error circa|D. Ignatij|gloriam.</marginalia>
stitit Societatem, de Iesu nomine
compellandam voluisse, ut ipsi propri&#x0169; num-
quàm audiretur, à Nobis dictum: sed eo ipso
gloriosius redditum pariter ostendimus, quia
splendidissimum quæsivit operculum, lapi-
dem, inquam, pretiosum, à singulari pretiosi-
tate & splendore, divino testimonio com-
mendatum. Vt quod ille occultando nomini quæ-
sivit operculum, ornatui præclaro deserviat; ut
deservit pretiosus lapis metallo nobili, cui operâ
artificis sapienter insculpitur. Sic ibi dictum:
sed in eo error quòd pro quæsivit operculum, po-
situm quæ sicut operculum. Ubi erunt fortè qui
hæreant: nam & manca sententia, & illud
Quæ contra Grammaticæ leges aut asserat, aut
suspicetur adjectum; & verba ergo & sensum
hærenti restituimus, & D. Ignatio Parenti
decus, quod dum declinare intendit occulta-
tione nominis, amplius est & gloriosius con-
secutus: & ultra dicta locis alijs cumulamus
alia ex nube testium ornatissima; nec dome-
sticorum quidem, quamvis esse & illi pos-
sent & plurimi, & incorrupti, sed externo-
rum, quibus tanta celeberrimę sanctitatis cla-
ritas ita resplenduit, ut in præconia insignia
provocarit. Et quidem si omnia in hunc locum
fuissent convehenda, justum possent implere
volumen; cùm tamen aliud modò intentum
prosequamur. Pro quo & P. Andreæ Mendi<marginalia>Panegyristæ|alij.</marginalia>
filialis candor, & nota eruditio desudavit in
Appendice ultima Staterę morali adjecta, post
eruditum Opusculum P. Nicolai Lancicij
Gloria S. Ignatij dictum, quod Tomo 2. Opuscu-
lorum extat Opusc 18. Sed quod tantis placuit
Scriptoribus, & mihi perplacet: non libellum,
aut Opusculum, sed panegyric&#x0169; aliquid obla-
turo, quo, & ijs, supra quæ cadit, elogijs, jam
pridem nostra qualicumque diligentia conge-
stis, & quę apud præfatos Panegyristas extant,
luculentior possit apparatus Ignatianæ glo-
riæ, si alicui ita placuerit, concinnari.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>30.</absatz-nummer> Ea quidem stante constantissima veri-<marginalia>Gloria ex|instituta So-|cietate, &|illius filijs.</marginalia>
tate, quidquid de gloria Societatis dicitur, &
à Nobis in Spiritu humilitatis accipiendum,
ad gloriam S. Parentis pertinere, qui Societa-
tem suam in eorum Spiritu Minimam compel-
lavit, nam gloria patris est filius sapiens. Et
juxta Salomonem Corona senum filij filiorum.
Proverb. 17. v. 6. ubi & quod Gloria filiorum<marginalia>Proverb. 17|v. 6.</marginalia>
patres eorum. Ut scilicet se invicem illi coro-
nent; ubi pro corona apud Septuaginta est glo-
riatio, ut respondeat prior sententiæ pars se-
quenti: ut filij parentum gloria sint, sicut glo-
ria filiorum patres eorum. Sic enim utrisque ac-<marginalia>P. Corne$unclear.</marginalia>
cedet dignitas, honor, & gloria instar coronæ. Ut
doctus inquit interpres. Ubi & audiendus eru-
ditissimus Pater Leo Carmelita Tomo 3. Studij
Sapientiæ universalis pag. 534. Vbi elegantissi-
mę Orationis exordi&#x0169; in celebritate S. Ignatij
Societatis Jesu Fundatoris coram Christia-
nissimo Galliæ Rege, sic locutus: Has ipsas<marginalia>Leo Car-|melita.</marginalia>
profectò litteras sibi circumscribit Oratio (scilicet
Societas nostra cum Filio ejus Jesu Christo<marginalia>1. Ioan. 1.|v. 3.</marginalia>
1. Ioan. 1. v. 3.) Virum posteriori sæculo incompa-
rabilem, inclytum Loyolam, Magnum Ignatium
laudatura. Favet viri Epitaphium mihi Romæ
olim conspectum quatuor verbis immensa comple-
ctens: IGNATIO SOCIETATIS IESV FVN-
DATORI. Haud sanè est quod addatur ultra. Ar-
canum porrò interpretatur natura correlativor&#x0169;,
quæ sese definiunt mutuò, & invicem interpretan-
tur. Cogitas hodie mecum admirari Societatem
Jesu, intende Patri, à quo genita est. Conaris
ex adverso quis & quantus fuerit Ignatius conji-
cere, appende institutam ab eo Societatem, enim-
verò utriusque meritis justa deerit mensura, nisi ag-
nomen superpendium accedat. Societas nostra
(Emblema Ignatij est, suæque posteritatis felicißi-
mæ) cum Filio ejus Jesu Christo. Hæc ille pro
felici laudationis auspicio, iterum in decursu
ejus adsciscendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>31.</absatz-nummer> Neq; præfatis obstare potest id quod ha-<marginalia>Marcelli-|nus de Pise.|Societatis|Deum sol&#x0169;|Auctorem|esse ut pro-|bet.</marginalia>
bet devotissimus, sapientissimus & eloquen-
tissimus P. Marcellinus de Pise Capucinus tom.
2. Encyclopædiæ moralis, Hom. de S. Ignatio Patri-
archa almæ Societatis Jesu, dum circa Societate&#x0303;
eximiè affectus, & illius fundationem extol-
lens, aliquantulum videtur gloriæ Fundatoris
Ignatij, dum sic scribit, adversari: Hoc igitur
constans esto Societatem Jesu nullum planè ali&#x0169;
habuisse Opificem à Patre, & Filio, & Spiritu
sancto, utpote opus, cui meditando impares sunt
omnes omnium hominum cogitatus. Quòd si in
Ignatio sacri illius instituti prima fundamina
posita sunt: si lucis, quæ toti Ecclesiæ affulsit ad
exortum Societatis. Ignatius primos excepit, & post-
modùm explicuit, radios: omne tamen illud opifi-
cium desuper emanavit. Nec est qui audeat ven-
dicare sibi gloriā hujus egregij facinoris, quin sta-
tim inglorius suos temerarios ausus sic audiat à
Domino sugillari: Numquid producis Luciferum
in tempore suo, & Vesperum super filios terræ con-
surgere facis? (Job 38. v. 32.) Id est: An putas<marginalia>Iob 38. v.|32.</marginalia>
Genium aliquem infra Deum potuisse aliquos con-
gregare homines, & tantis in eos influere dotibus,
ut eorum ope reprobi terræ addicti, & quasi im-
mersi volutabro illecebrarum carnis, inde emerse-
rint, illucente eis lumine Societatis inclytæ co-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0025.jpg/>
@@1@<SE25>10 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>ruscantis. Deus inquam hominem illum, qui usurpa-
re vellet originem hujus instituti, increparet, præ-
fatis vocibus petitis ex contextu illo Iob, qui He-
braicè hoc sonat: Numquid producis sidus So-
cietatis, cum filijs ejus? Id est: ego solus assumpsi
Ignatium, in Antesignanum meæ Societatis, quam
nequis sibi arrogaret, nomen meum ei affinxi. Cùm
ergo Hebræis Lucifer, & sidus Societatis idem so-
nent, &c. Ex quibus magna quidem ostendi-
tur gloria Societatis, sed cùm nullus neque
Angelus, neque homo illius auctor agnosca-
tur, & soli tanti moliminis opifici Deo præ-
rogativa deferatur: parùm relinquitur D. Ig-
natio, ratione cujus dici Auctor & Fundator
possit, ex quo illius videtur gloria minorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>32.</absatz-nummer> Sed re verâ demptum nihil, qui enim<marginalia>Nihil inde|D. Ignatio|Fundatoris|imminuit|dignitatem.</marginalia>
ita locutus, eum Patriarcham Societatis re-
cognoscit, ut vidimus, unde & ab eo geni-
tam Societatem, sed juxta Apostolum In Chri-
sto Iesu. Sic enim ille testatur 1. Cor. 4. v. 15.
Nam in Christo Iesu per Evangelium ego vos<marginalia>1. Cor. 4. v.|15.</marginalia>
genui: prædicatione inquam Evangelij, qua
illi conversi, cùm tamen D. Ignatius non præ-
dicatione Evangelij; sed Evangelicę perfectio-
nis sublimi magisterio filios ac socios genera-
rit. Jam enim Christiani illi, sed ad Christia-
næ perfectionis novam & singularem seque-
lam illius hortamentis & documentis evecti,
novi in Ecclesia f&#x0153;tus extiterunt. In Christo
Jesu, quia Societati Jesu nomen adscriptum,
cujus imitationis eminentia est pariter cum
nomine ab eisdem accurata: & hoc quidem
humanum esse non potuit inventum, nec prop-
tereà Sanctissimi Parentis gloria decrescit;
immò luculenter augetur. Maximum Dei
opus Incarnatio, quod in nullius creatæ men-
tis potuit indagationem, nisi per Dei revela-
tionem, incurrere. Quòd ergo ad executio-<marginalia>Notandum|aliquid ex|Deipara pro|confirma-|tione.</marginalia>
nem divini consilij electa sit Maria, eximi&#x0169;
ipsius præconium est: nec proptereà non vera
Christi mater: ad hoc enim electa est, ut sci-
licet mater esset: qua dignitate excogitari nul-
la potuit major, immò neque inter creatas
suppar, ut sua Christo etiam ut homini ex-
cellentia reservetur. Sicut autem illi nominis
impositio concredita: & vocabis nomen ejus Je-<marginalia>Lucæ 1. v.|31. & 38.</marginalia>
sum. Lucæ 1. v. 31. Ita & cum Ignatio per-
actum. Neque ex eo, quod de occultatione
proprij nominis dictum, ullum creatur obsta-
culum: à Deo enim spiritus ille humilitatis
immissus, sicut Virgini ut ancillam se Domini
vocans, legationi Angeli consensum imper-
tiret. Et quidem nomen subticuit suum, cùm
posset dicere: Ecce Maria ancilla Domini;
cùm enim idem ac Domina sit, ut volunt mul-
ti: dictura Domini, splendorem & majestatem
in conspectu ejus tanti nominis occultavit,
ancillam se profitens, & uti talis pergit ob-
sequium tanto in opere præstitura: inde &
major: Quia respexit humilitatem ancillæ suæ.<marginalia>v. 48. & 49.</marginalia>
Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes genera-
tiones. Quia fecit mihi magna, &c. Sibi illa
constat inter sublimia præconia ancillæ no-
mine repetito. Sed Ecce priori vide quale, ipsa
teste incorrupta, respondeat: Ecce enim ex hoc,
&c. Suppressioni nominis illius exaltatio exi-
mia, universalis, æterna. Quin etiam & su-<-P>@@

<-P>pereminens magnitudo charismatum melio-
rum, ut clamet Ecclesia: Ecce Maria genuit
nobis Salvatorem, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>33.</absatz-nummer> Ubi ex Abigaele simile aliquid datum<marginalia>Ex Abigae-|le tali ali-|quid pro|Virgine.</marginalia>
n. 550. quæ advocata in sponsam à Davide,
respondit: Ecce famula tua sit in ancillam, ut la-
vet pedes servorum Domini mei. 1. Reg. 25. v. 39.<marginalia>1. Reg. 25. v.|39. & seqq.</marginalia>
& seqq. Pro cujus & loci illustratione addu-
ctus n. 551. Isaiæ alius 35. v. 2. & 3. ob spe-<marginalia>Isaiæ 35. v.|2. & 3.</marginalia>
ciale illud ad Virginem proculdubio spectans,
ubi datus ei dicitur Decor Carmeli & Saron. Pro
quo Carmeli decore sicibi: Sed quisnam ille?
Humilitas certè Abigaelis, quæ habitabat in
Carmelo. Hic decor datus Virgini, ut ancillam se,
sicut illa fecerat, fateretur. Sicque ad sponsalem
festina tenderet dignitatem. Et quidem quod ad
figuralem similitudinem spectat satis conve-
nienter adlectum, pro quo & alij. Est autem<marginalia>Richardus|à S. Lau-|rentio.</marginalia>
specialius quod habet Richardus à S. Lauren-
tio lib. 10. de laudibus B. Mariæ circa finem, ubi
ita scribit: Ioan. 13. dicitur de Domino: Misit
aquam in pelvim, id est, implevit Mariam
gratia, & cæpit lavare pedes Discipulorum. Hoc
enim officium exemplo Filij implet in nobis humilis
Virgo, quæ se semper ancillam exhibet, cujus est
hoc officium. Vnde signatur per Abigail 1. Reg. 25.
quæ respondit nuntijs David volentis eam ducere
uxorem: Ecce famula tua sit in ancillam, ut la-
vet pedes servorum domini mei. Sic ille. In eo<marginalia>Quid addu-|ctæ expli-|cationi vi-|deatur ob-|stare, ex du-|plici Car-|melo.</marginalia>
autem quod de Carmeli decore dictum est cum
allusione ad illum, in quo Abigaelis habitatio
fuit, non videtur accurata observatio adhibita;
Carmelus siquidem, de quo Isaias, alius est,
& licet diversis characteribus eorum diversi-
tas in Hebræa origine designata non invenia-
tur, de diversitate autem nequit dubitari, quæ
ex Scriptura colligitur, pro quo Interpretes
communiter secuti D. Hieronymum in Amos
cap. 1. In citato autem Isaiæ loco de Carmelo
diverso agi ab eo, in quo Abigail, ex eo osten-
ditur, quòd decor Carmeli ad illum est refe-
rendus, qui decorus, pulcher, & spectabilis
propter amænitatem: id quod Carmelo Abi-
gailis non videtur congruere, pascendo potiùs
pecori idoneus, ut colligitur ex citato cap. 25.
v. 4. Cùm ergo audisset David in deserto quòd ton-<marginalia>1. Reg. 25.|v. 4.</marginalia>
deret Nabal gregem suum, &c. Unde & factum
Sponsæ caput comparatum Carmelo, Cant. 7.
v. 5. Caput tuum ut Carmelus. Quæ duo loca
Ghislerius in illius laudis expositione compo-
nit, laudatus à P. Cornelio ibidem. Unde &
communiter Interpretes ita aut asserunt, aut
supponunt, ut videri apud nostros potest, qui
sunt sanè complures.</P>
<P>  <absatz-nummer>34.</absatz-nummer> Verumenimverò præfatis non ob-<marginalia>Fit satis ob-|jectis, & du-|plicis Car-|meli decor|in Virgine|stabilitur.</marginalia>
stantibus laus prælibata Virginis potest susti-
neri, si dicamus Carmelum utrumque verbis
Prophetæ comprehensum. Ut enim non ex-
cludatur Phænicius, ne dum celsißimus, sed pul-
cherrimo florum & fructuum decorus ornatu, ut
bonus ex adductis Scriptor affirmat: cujus &
exactam descriptionem oculatus testis exhibet
P. Philippus à S. Trinitate Tomo 3. Tractatu 3.
Disput. 6. Dub. 3. non est tamen cur alius Abi-
gaile celebris non debeat ad consortium laudis
advocari. Et quidem D. Hieronymus de locis
Hebraicis, ordine Alphabetico in littera C. addu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0026.jpg/>
@@1@<SE26>§. IV. Circa Dissert. Proæm. De gloria S. Ignatij. 11
<duolan 2><-P>cto Carmelo, solius meminit Abigaelitici, ut-
pote qui præclari est nominis in Terra Sancta,
cùm alius ipsi adjacens in Phænicio statuatur.
Pro quo & juvat ejusdem Sancti Doctoris ex-
positio in citatum Amos cap. 1. v. 2. Sic enim<marginalia>Amos 1. v. 2</marginalia>
ibi: & luxerunt speciosa pastorum, & exsiccatus
est vertex Carmeli. Ad quæ sic ille: Carmelus<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
Græcè dicitur & Latinè: Hebraicè autem dicitur
‎‏בומל‏‎ & sunt duo montes, qui vocantur hoc nomine,
Alter, in quo fuit Nabal Carmelus, maritus Abi-
gail, ad Australem plagam: alter juxta Ptolemai-
dem, quæ prius vocabatur Acho, mari imminens,
in quo Helias (sic ille scribit) Propheta flexis ge-
nibus pluvias impetravit. Si ergo de Carmelo di-
cit, in quo habitavit Nabal, magis pastorum gregi-
bus convenit, quia est juxta solitudinem. Sin autem
de illo, qui vicinus est littori, ad reges, & ad super-
biam pertinet regni Israel, quos imminente cap-
tivitate instar montium desertorum dicit esse va-
standos, &c. Juxta quæ id compertum habe-
mus, tanto sic docente Magistro, cui Terræ
Sanctæ tractus lustratione oculari perspecti,
cùm speciosa quæ ad Carmelum spectant, à
Propheta dicuntur, ad eum, in quo Nabal &
Abigail habitarunt, posse referri. De cujus
etiam viridante constat ornatu, cùm exsiccan-
dus illius vertex nuntiatur: non enim exsiccari
potest, nisi quod viride & floridum; & talem
etiam fuisse verticem, satis apertè innuit om-
nimodam illius pulchritudinem, ubertate flori-
fera, & fructibus perdecoram. Unde ad utrum-
que Carmelum potest, quod de illius decore
asseritur, derivari.</P>
<P>  <absatz-nummer>35.</absatz-nummer> Ubi & audiendus P. Cornelius in cita-<marginalia>P. Corne-|lius.</marginalia>
tum locum ita scribens post adducta D. Hie-
ronymi verba: Vterlibet ergo Carmelus hîc acci-<marginalia>Vter&#xE8BF; Car-|melus ferti-|lis, & ideo|decorus.</marginalia>
pi potest, & uterque fertilis in proverbium abijt,
estq&#x0301;ue symbolum fertilitatis, abundantiæ, & læti-
tiæ. Sic ille adducens P. Martinum Delrium
pro ea proverbiali locutione Adagio 970. juxta
quem linguâ Punicâ, sive Arabicâ, quæ He-
brææ vicina est, adhuc hodie in Bætica, ame-
nissimæ & pulcherrimæ villæ vocantur Car-
menes. Pergit ille & Prophetam de Carmelo,
Nabalis & Abigailis sede locut&#x0169; solidè & dilu-
cidè ostendit. Illius ergo fertilitas & celsitudo,
proverbio tribuere locum potuit, etiamsi com-
parem in eo, sicut & in nomine, neutiquā ha-
buisset. Et fuisse quide&#x0303;, non solùm pascuis ido-
neum, sed & vineis ac fructibus alijs probat ap-
paratus ille opportunissimæ annonæ Davidi ab
Abigaele transmissus, de quo in citato capite,<marginalia>1. Reg. 25.|v. 18.</marginalia>
continebat enim inter alia centum ligaturas uvæ
passæ, & ducentas massas caricarum. v. 18. Tanta
enim rerum istar&#x0169; abundantia arguit non dis-
sitam earum feracem regionem, & ex proprijs
fundis colligi potuisse. P. Gaspar Sancius addu-<marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
cit Transsatione&#x0303; Hispanicam, cien seras de pas-
sas, y docientas de higos. Circa quod & Abulensis<marginalia>Abulensis.</marginalia>
q. 6. in citat&#x0169; caput sic habet: Ea uva vocatur ficus<marginalia>Quid massæ|Caricarum.</marginalia>
passa, quæ aliquando reducitur in massam: scilicet
quando fiunt de ficubus panes in modum caseorum
magnorum. Ducentos autem panes de caricis tulit
Abigail David, quia de illis habentur multi in terra
illa, eò quòd ficubus nimis abundat. Sic ille. Dici
ergo de Carmelo illo potuit: Ficus protulit gros-
sos suos: vineæ florentes dederunt odorem suum.<-P>@@

<-P>Cant. 2. v. 13. ubi & fructuum talium abun-
dantia cumulatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>36.</absatz-nummer> Stat ergo decorem Carmeli, de quo Pro-<marginalia>Per humili-|tatis vallem|ad montem|Virginis|transeund&#x0169;.</marginalia>
pheta, ad Abigaelem posse referri, & inde
laudem concinnari Virginis, quæ ex ancillari
submissione ad summam est celsitudinis glo-
riam sublimata. Ubi & morale aliquid pro
nobis, nec contemnendum sublucet documen-
tum, quod ex Richardo à S. Laurentio peten-
dum, & ipsius verbis proponendum, sic enim
ille elucidans locum ex Eccli. 24. v. 26. Tran-<marginalia>Eccli. 24. v.|26.</marginalia>
site ad me omnes qui concupiscitis me, pro Nati-
vitate Virginis, & Sermonem conficiens lib.<marginalia>Richardus|à S. Lau-|rentio.</marginalia>
12. Transite ad me omnes, &c. Nota quòd celsi-
tudo B. Virginis mons quidam magnus est, in quo
beneplacitum fuit Deo habitare in eo (Psalm. 67.
v. 17.) ad quem debemus transire sicut homines,
non sicut passeres. Passer enim occupans montem,
non transit per vallem, secundùm quòd superbi dæ-
mones suggerunt peccatori: Transmigra in mon-
tem sicut passer. Psal. 10. v. 1. Id est, sicut avis<marginalia>Psalm. 10.|v. 1.</marginalia>
quælibet, & sumitur species pro genere. Per val-
lem enim humilitatis transeundum est ad montem
humillimæ Virginis: non est enim vera sublimitas,
cujus præambula non est humilitas. Hęc ille trans-
eundum ergo ad verticem Carmeli, ad inha-
bitationem illam, de qua mons ipse, & Car-
meli decor, Psal. 86. v. 7. potest felicem illam
clausulam sibi meritissimò vendicare: Sicut læ-
tantium omnium habitatio est in me. In te vates.
Sed cùm Ecclesia cælestis interpres de Virgi-
ne exponat, stat ritè pronominis commutatio,
ut avidi habitationis hujus fortunatissimæ, per
transitum fidelissimæ devestionis, floribus &
fructibus ejus & nunc & in æternum perfrua-
mur, & veniam quidem digressioni huic, non
ægrè, ut æstimo, lector impertiet, cùm ad
gloriam Virginis spectet, licet ad locum alium
videatur pertinere. Cùm enim an perventu-
rus sim ignorem, in antecessum dare placuit,
quia circa hoc cura peculiaris animum velli-
cabat. Ad orbitam ergo suam aliquantulùm
digressi calamum revocemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>37.</absatz-nummer> Et quia duorum nobilium scriptorum<marginalia>D. Ignatij|instauratur|elogium.</marginalia>
pro D. Ignatio luculenter stantium intulimus
mentionem, præstat eos audire ante alios, ne-
que enim aut temporum, aut dignitatum ser-
vandus ordo, ubi pro negotio præsenti id mi-
nimè necessarium judicamus. Leo igitur Car-
melita, citata in Oratione, Christianissimo Lu-
dovico audiente sic locutus: Prioris ævi Aposto-<marginalia>Leo Carme-|lita eum|probat Apo-|stolum.</marginalia>
los voco Petrum, Paulum, aliosque sacri Collegij
Heroas. Si de postremis temporibus estis dubij, da-
bit solutionem hodierna festivitas. Labentis enim
sæculi Apostolos ostendit Patrem, sobolemque So-
cietatis Jesu. Quis quæso Ignatium neget virum
Apostolicum, quando quidem Societatem Jesu &
intravit ipse & fundavit, Christianitatem renova-
turus? Post multa sic: Quidni igitur erit Apo-
stolus, quem suo Christus conspectu & affatu dig-
natus est: quem mißione ubique terrarum genera-
lißima cohonestavit? Quem novum toti orbi Apo-
stolum destinavit: quem strenuißimum cultorem
Evangelij, salutisque animarum artificem maxi-
mè industrium habuit præteritum proximè sæcu-
lum: habebitq&#x0301;ue in suis Asseclis futura posteritas.
Et inferiùs. Idoneoq&#x0301;ue elogio agnominatur Socie-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0027.jpg/>
@@1@<SE27>12 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>tas Jesu, vel quia Jesum habet revera Proto-
parentem, primumq&#x0301;ue Institutorem: vel quia Fun-
dator Societatis Jesu Ignatius de Loyola fuit uti-
que Apostolus, fuit Salvator, fuit denique Christi
Jesu perfectißimus imitator. Hæc ille solerti
ponderatione dignissima, dum etiamsi à Pa-
rente suo Societati Jesu nomen non fuisset
impositum, censet gravissimus scriptor ratione
Fundatoris ipsius illud habere debuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>38.</absatz-nummer> Sed pergit ille, & multis pro Socie-<marginalia>Alia ejusde&#x0303;|pro eadem.</marginalia>
tate affectu compellante prolatis, prolatu-
rus & alia. Ita interponit: Præclaro Hieronymi
elogio conditor antiquæ fidei celebretur Augustinus.
Reparatorem & ego vocare B. Ignatium non vere-
bor. Profligatis in Europa hæreseon monstris con-
stat ope Societatis Ecclesiam fuisse instauratam.
Majus est quod dicam. Unus Pelæo juveni non
sufficit orbis. Novis ex Loyolana Gente Alexan-
dris zelus orbe major latiorq&#x0301;ue. Sponsio est ipsius-
met Dei ab Isaia ad Ignatium traducenda non im-
portunè. Parùm est ut sis mihi servus ad susci-
tandas tribus Iacob & fæces Israel converten-
das. Isaiæ 49. v. 6. Vide hic tamen, &c. quæ<marginalia>Isaiæ 49. v.|6.</marginalia>
videnda apud ipsum, ni velimus diffusum illud
& eximijs laudibus refertum encomium ad has
dictionis angustias transportare. Veniendum
ergo ad alium, & Gallum pariter: disertissi-
mis enim viris abundat Gallia, & omnium
præclaros supellectile scientiarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>39.</absatz-nummer> Audiatur ergo iterùm P. Marcellinus<marginalia>P. Marcelli-|nus de Pise.</marginalia>
de Pise, qui, ut vidimus n. 31. Divum Ig-
natium luciferum esse Ecclesiæ dixit, de cu-
jus mirifica conditione apud B. Jobum supre-
mus Opifex gloriatur. Et quidem ille pro So-
cietate plura & præclara mirè in ipsam affe-
ctus accumulat. Sed uti Luciferi splendidissi-
mi exploratas derivationes, unde ab illius ex-
ordio progressus est longi discursus accipien-
dus. Cùm ergo Luciferum cum sideribus alijs
ex aqua factum præmisisset, ita subdit: Animus<marginalia>D. Ignatius|per secutio-|nibus cla-|rior, sicut &|Societas.</marginalia>
meminisse horret quot agones exantlavit Ignatius,
& quàm validos impetus fecerit Dæmon in Socie-
tatem enitentem. Desertores Angeli velut agmine
facto, irruerunt omnes in hanc pietatis & doctrinæ
arcem, ne sarta tectaque exurgeret in eorum perni-
ciem. Et ne irrito conatu arietarent, conduxerunt
omnes penè hominum status, ut suo obice iniquo
imbellis adhuc Societatis infirma initia præfoca-
rent. Hæc ille, ut persecutiones, labores, &
vexationes luculentiùs prosequatur, ut appa-
reat quantùm sit opus Ignatium habens au-
ctorem post Deum, cui tantoperè Tartarus
conatus est exitium præsentissimum irrogare.
Pro quo & sic post alia:  Deo afflante concepit
Ignatius nobile suum institutum an. 1522. Sed
reflante adversa æmulorum aura, ut conceptus ille
abortiret, varias orbis oras lustrans jactatus est
variè Ignatius errabundus. Tandem anno 1540.<marginalia>Turris for-|tissima So-|cietas.</marginalia>
Deus posuit colophonem illi turri toties impetitæ.
Societatem Jesu esse turrim audi ex præscio Sa-
lomone: Turris fortißima nomen Domini: ad ipsum<marginalia>Proverb. 18|v. 10.</marginalia>
currit justus, & exaltabitur. Proverb. 18. v. 10,</P>
<P>  <absatz-nummer>40.</absatz-nummer> Progreditur eruditus calamus, & ad-<marginalia>D. Ignatius|Lucifer,|quia filius|auroræ, id|est Virginis</marginalia>
ducto Isaiæ loco 14. v. 12. Lucifer, qui manè
oriebaris. Demonstrat juxta Hebraicam origi-
nem Luciferum dici filium auroræ: juxta
quod sic loquitur: Maria dicta auroræ con-<-P>@@

<-P>surgens, Cantic. 6. v. 9. Filios habuit Ignatium,
& socios ejus. Die namque Annuntiationis B.  V.
Mariæ An 1522. Ignatius in Æde sacra illi
Deiparæ primùm statuit inire hoc vitæ genus, &
sic eadem Virgo, quæ concepit Christum, eamet
etiam die in æde sua Montisserrati adfuit Igna-
tio Societatis Jesu exordia cogitanti, &c. Non
temerè ergo Luciferum illud sidus voco filium au-
roræ, nec is titulus est Mariæ injurius, cùm ipse
rerum omnium Opifex Iesus hos socios, concesso
eis nomine Iesu, in filios adoptarit. Vnde & præ-
nobilis illa Societas de genere suo interrogata usur-
pare potest voces Raphaelis, quem Tobias senior sic<marginalia>Tobiæ 5 v.|16. & seqq.</marginalia>
affatus est: Indica mihi de qua tribu es tu? Cui
ille respondens ait: Ego sum Azarias, Ananiæ
magni filius. Et Tobias respondit: Ex magno
genere es tu. Tobiæ 3. v. 16. & seqq. Si te com-
pello eodem contextu, O Ignati, Indica mihi de
qua tribu es tu? procul dubio respondebis: ego
sum Azarias, Ananiæ magni filius. Azarias
vox Hebræa significat auxilium Dei, sicut & A-
uanias nubem Dei à radicè ‎‏צזר‏‎ ngazar, auxilia-
ri, & ‎‏יה‏‎ Deus. Ananias item vocabatur à voca-
bulo ‎‏צנז‏‎ nganan, quod est nubes, & ‎‏יה‏‎ Deus. Hæc
equidem nomina conveniunt Ignatio, & filijs
ejus, qui ut opportunum Dei auxilium adfuere la-
boranti Ecclesiæ, obstetricante Deipara, quæ tunc
ut nubes Dei cælitus irroravit. O Societas inclyta,
ex magno genere es tu, utpotè ex Iesu patre, &
Maria matre sata. Hęc scriptor noster & do-
cta & subtilia, & sanè verissima, ex quibus ha-
bemus quantus sit D. Ignatij splendor occultan
tis nomen, & veluti nocte sepultum eximia
humilitate conantis, dum exurgens & progre-
diens Maria aurora, uti legitimum filium
radiorum suorum pompa collustravit. Quin
& sua etiam Iesus, ut incomparabilis splen-
dor ejus debeat reputari.</P>
<P>  <absatz-nummer>41.</absatz-nummer> Sed cum aurora etiam illustris scrip-<marginalia>Quantus|splendor ex|quæsita glo-|ria Dei.</marginalia>
tor progrediatur. In argumentum propinquita-
tis, qua Deo devincta est splendida illa Societas soli
ejus gloriæ intenta, has familiares habet voces
indices animi sui anhelantis ad gloriam illam pro
modulo propagandam. Ad maiorem Dei
gloriam. Et quibusdam interjectis: Socie-
tas namque Iesu hodie illustris, nulli est post-
ponenda instituto, sed adæquanda summis, quia
fuit incuria gloriæ sæcularis. Quid dico incuriam?
Debui dicere honorum refugam: quippe Iesuitis
ex statuto insitum est, non ambire modò pedum pa-
storale, sed secus totis eniti viribus, invitos hume-
ros imminenti subtrahere dignitati. Sic locutus
ille, suo ipsius prolatum sensu, & à Nobis in
spiritu humilitatis sanctum secutis Parentem,
qui minimam Societatem compellandam vo-
luit audiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>42.</absatz-nummer> Sed quàm præclarum illud! Nulla vis<marginalia>Quam exi-|mius à de-|victa hæresi</marginalia>
siderum est adeò malefica, quam non diluat plane-
ta Lucifer: omne etiam vitiorum & hæresum vi-
rus orbe toto diffusum ferè expunxit benefica ista
Societas Iesu, cujus ideoque tholo appendo Ico-
nem, quam cudit Imperator Honorius, post tyrannos
abactos, & Dei præsidio singulari, Imperio restitu-
to. Erat in Icone Imperator pede calcans tyrannos,
& manu præferens Labarum; cui erat inscriptum
nomen Christi. Postera mundi ætate, quasi expe-
ditione indicta adversus hæreticos, Ecclesia claßi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0028.jpg/>
@@1@<SE28>§. IV. Circa Dissert. Proæm. De gloria S. Ignatij. 13
<duolan 2><-P>cum insonuit. Advolarunt undique milites, qui
Religioni dederant nomen suum: fortiter egêre
omnes: absit dicto invidia; ubi ad Iesuitas veluti
ad Triarios deventum est, summa victoriæ penes
eos fuit, qui à Deo, & ab Ecclesia vexillum sacri
nominis acceperunt. Quid hoc illustrius dici
potuit, ubi licèt invaluerit dicentis affe-
ctio, non credendum tamen à veritatis ter-
minis longiùs abstitisse. Absit ergo dicto in-
vidia, etiam si ille pro veritate se statuat
militare, dum sic in fine panegyricæ exor-
nationis eloquitur: O Societas Iesu esto<marginalia>Insignia So-|cietatis en-|comia.</marginalia>
quod audis. (Numeriani Imperatoris in-
terius affatum) Hæc ego veridico stylo tua man-
do postoris encomia Societas Iesu. Thebæa Le-
gio, agmen amoris, virtutum Chorus, scientiarum
omnium nexus, & magisterium omnimodæ San-
ctitatis. Hæc ille post alia brevitatis studio
omissa: sed cur omittenda, veniant huc, ve-
niant, & dicat sic Venerabilis Marcellinus:
Societas Iesu quantum homini fas est, efficta ad
Domini Iesu typum, verbo, scriptis, & opere toti
Ecclesiæ proficua, terrarum orbem universum suis
meritis inundavit. esto quod audis. Socie-
tas Iesu hodie fidelium selectißimæ pubertatis al-
ma parens, Numine afflata, Regibus f&#x0153;ta & San-
ctis, quos cælo & terræ enixa est, eodem spiritu
agitur, qui sospite Ignatio ei cælitus aspira-
vit. Tantùm ille ut & Nos ad alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>43.</absatz-nummer> Dom. Ioannem Caramuelem dedimus<marginalia>Dom. Ioan-|nes Cara-|muel.</marginalia>
alibi; sed ex fusiori Ecclesiastico discursu, hîc
opportunè dandum aliquid pro D. Ignatij
gloria cumulando. Ille ergo Tomo 2. Theolo-
giæ Regularis Parte 9. Epist. 3. n. 2234. ita scri-
bit: Inter alia Numinis divini attributa Providen-<marginalia>Dei singu-|laris Provi-|dentia in|Societatis|fundatione.</marginalia>
tia elucet, quæ dat nivem sicut lanam; & nebulam
sicut cinerem spargit. Psal. 147. v. 5. Deus enim
cùm irascitur, misericordiæ recordatur. Propter
Christianorum peccata hæreses excitari permi-
sit. Sed, ne Ecclesiam obruerent, illis semper viros
magnos opposuit. Ut constat ex Historia Eccle-
siastica. Vnde nuper, cùm Europæ peccata divi-
nam fuissent indignationem promerita, Martinus
Lutherus, Ioannes Calvinus, hæretici: Michael
Bayus, Cornelius Iansenius Catholici, & alij in-
sanire permißi, totam Europam perturbarunt. At
illis Deus S. Ignatium de Loyola, illis Societatem
opposuit, ut frustra Ecclesiam enervare contende-
rent. Incepit hæc sanctißima S. Ignatij Religio anno
Domini 1540. & spatio unius sæculi tot viros
sanctos, tot doctos in omni scientiarum genere orbi
dedit, tot Gentes ad fidem Orthodoxam convertit,
tot Ecclesiam Martyribus condecoravit, ut omni-
potentiam Dei cooperantis adorem, & singula su-
spicer non carere miraculo. Sic ille, qui & n.
2263. Sic habet: Qui dicebant PP. Iesuitas esse
imperfectos Religiosos (eos scilicet, qui solem-
nem professionem non emiserunt) non respicie-
bant mores: ipsi enim fuso sanguine Evangelium<marginalia>Alia pro|eâdem.</marginalia>
in remotas regiones propagarunt, illudq&#x0301;ue in no-
stra Europa concionando in templis, docendo in
universitatibus, scribendo in musæis contra hetero-
doxos propugnant, & tam religiosè ac purè con-
versantur, ut eorum vitam arrodere ipsamet invi-
dia non audeat. Sic eruditissimus Præsul, qui &
alibi non semel sibi ipsi consonans, & nullum
palpare solitus, ea profert, quæ debeant à<-P>@@

<-P>Nobis non levibus momentis æstimari.</P>
<P>  <absatz-nummer>44.</absatz-nummer> Dom. Gaspar de Villarroel Archiepis-<marginalia>Dom. Vil-|larroel.</marginalia>
copus Argyropolitanus in Peruvio duos edidit
Tomos vulgari lingua de pacifica guberna-
tione Ecclesiastica, & unione duorum gladio-
rum Pontificij & Regij non vulgari eruditio-
ne confertos, in quorum priore Quæst. 1. art.
12. n. 77. ita scribit, Epistolam inserens, qua
conatus fuerat Prælati cujusdam Societati ob-
stinatiùs infensi animum tranquillare: Por acà
Señor mio, han llegado los negocios de V. S. con
grande estruendo, y lo mesmo entiendo que ha suce-
dido en el resto todo del mundo. He tenido por infe-
licidad que V. S. Ill. se aya encontrado con una tan
acreditada Religion. Es bien vista la Compañia
en toda la redondez de la tierra. Ay en ella gran
numero de varones de incomparables virtudes.
Dixo agudamente el que ponderando la tentacion,
que afligiria à los justos antes del juizio final con-
siderando que andavan los milagros al reves: por&#xE8BF;
en otras persecutiones hazian milagros los Marty-
res, y los haran los verdugos. Tortor miracula fa-
cit, en tiempo del Anti-Christo: y harà una tan efi-
caz tentacion, que titubeen muchos en la fè. Vea
V. S. Si sus enemigos hazen milagros verdaderos,
y ay entre ellos tanto numero de Santos, si en las
opiniones quedarà partido el mundo. Litigando V.
S. con la Compañia de Iesus, litiga con sesenta mil
hombres, que son uno solo en la conformidad, y en
las fuerzas sesenta mil. Hæc ille, in cujus gra-
tiam, & lectorum omnium commodum latina
facienda.</P>
<P>  Hucusque, Domine mi, D. V. litigia pervenerunt
magno cum strepitu, quod & in mundo reliquo ar-
bitror accidisse, & infelicitatem ratus sum, D. V. I.
cum ea Religione rixari, quæ adeò benè accepta
est. Est quidem in toto terrarum orbe gratus Socie-
tatis intuitus, est in illa ingens numerus viror&#x0169; in-
comparabilium virtutum. Dixit profectò acutè ille,
qui tentationem expendens vexaturam justos ante
finale judicium, miracula vice versa facienda per-
pendit. In alijs siquidem persecutionibus miracula
patrabant Martyres: & ea tortores facient tempore
Anti-Christi. Tortor miracula facit: & talem ille
tentationem inducet, ut multi in fide sint tituba-
turi. Videat D. V. cùm ejus inimici miracula vera
conficiant, estque inter eos talis Sanctorum nu-
merus, an non scindendus sit studia in contraria
mundus. Cum Societate Iesu litigans D. V. cum
sexaginta mille litigat hominibus, qui unus confor-
mitate sunt, sed viribus sexaginta mille. Sic pius,
eloquens, & perdoctus Antistes, qui dum ini-
micos homines Societatis dicit, juxta Prælati,
cum quo agebat, judicium est locutus? Valde
enim alienum est à Societatis spiritu inimici-
tiam erga aliquem, & maximè erga Ecclesiæ
Prælatos confovere; cùm omnia omnibus fie-<marginalia>De miracu-|lis Anti-|Christi mi-|nistrorum.</marginalia>
ri desideret, ut eos Christo lucrifaciat. Id
autem quod de miraculis Anti-Christi dictum
D. Isidorus Hispalensis adnotavit Lib. 1. de
summo bono cap. 28. verbis illis: Nam olim fa-
ciebant miracula Martyres: tunc autem videbun-
tur facere ipsi persecutores. Sic ille. Videndus
P. Suarez Tomo 2. in 3. p. Disp. 54. sect. 4. Quod
autem sexaginta mille homines in Societate
dicuntur, amicabili est incuria prolatum, cùm
minor multò numerus eorum sit, sed ad illud,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0029.jpg/>
@@1@<SE29>14 Recognitio Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>quod urgebat, intentum, satis superq&#x0301;ue suffi-
ciens.</P>
<P>  <absatz-nummer>45.</absatz-nummer> Dom. Ioannes de Palafox Episcopus<marginalia>Dom. Ioan-|nes de Pala-|fox.</marginalia>
Angelopolitanus in Nova Hispania, inter
quem & Societatem notissima illa mundo, dum
de juribus ageretur, intervenere dissidia, post
longam illam jactationem ita scribit in qua-
dam Epistola, de qua vitæ Scriptor pag. 526.
Pues son tantos los favores, que siempre he recebido
de una Religion tan santa, tan grave, en que
yo me he criado, sin que diferencia de derechos pue-
da aver apagado este Amor, &c. Latinè sic: Quan-
doquidem tot adeò favores sunt, quos in me semper
contulit tantopere sancta ac gravis Religio, & in
qua ego educatus sum, ut concertatio pro juribus mi-
nimè potuerit extinguere Amorem. Ita cùm scri-
bat de sui amoris & æstimationis perseveran-
tia inter turbamenta testatus, dignissimus est
profectò qui & pag. præcedenti sic locutus au-
diatur, de quibus & Nos alibi: El Rmo. P. Iuan
Eusebio Nieremberg, quien yo amo con afecto ter-<marginalia>Laudatus|ab illo P.|Eusebius|Nieremberg.</marginalia>
nißimo. El qual entre otros insignes Escritos, con
que est à alumbrando, encaminando, y enriqueziendo
las almas, comoun rio caudato de dotrina espiritual,
que riega toda la Iglesia, formò estos quatro Tomos
grandes, en los quales apenas caven las vidas de los
hijos tan aventagados en virtud y sabiduria de esta
santa y sagrada Religion. Hæc ibi extracta ex
Scholiis circa Epistolam 18. D. Teresiæ, quæ &
Latinè reddenda: Rmus. Pater Ioannes Eusebius
Nieremberg, quem ego amo amore tenerrimo. Qui
inter alia insignia scripta, quibus insistit, illuminās,
dirigens, & locupletans animas tamquàm fluvius
exundans doctrinæ spiritualis, qui Ecclesiam irrigat
universam: hos quatuor ingentes formavit Tomos,
qui vix capiunt vitas filior&#x0169; insignium hujus sanctæ
& sacratæ Religionis. Post hæc sic vitæ elegans<marginalia>Scriptor|vitæ.</marginalia>
& apprimè litteratus Scriptor. His adeò exactis
terminis æstimationis & benevolentiæ sibi invicem
respondebant præstantiores filij virtute & sapientia
hujus illustrißimæ & lucidißimæ Ecclesiæ facis, &
noster Episcopus. Con estos terminos tan cavales de
estimacion y benevolencia se correspondian los Hijos
mas aventajados en virtud y sabiduria de esta Illu-
striß. y Lucidissima Antorcha de la Iglesia, con nue-
stro Obispo. Sic ille sua & nostra locutus lingua.</P>
<P>  <absatz-nummer>46.</absatz-nummer> R. P. Martinus Mertz C&#x0153;nobii Ro-<marginalia>P. Marti-|nus Mertz.</marginalia>
thensis in Suevia Prior Ordinis Præmonstra-
tensis, in vita admirabilis Wilhelmi ejusdem
instituti Religiosi Cap. 3. ita scribit: Magna &
atra ignorantiæ nubes Vniversam Ecclesiæ sphæram<marginalia>Nubes ig-|norantiæ|Magisterio|Societatis|discussa.</marginalia>
obtexerat, gravi ubique laborabant inscitia, sacer-
dotes ipsi rudes & legis divinæ imperiti, proh dolor!
reperlebantur: eaq&#x0301;ue lues communis omnibus ipsa
etiam pietatis sacraria, & Christianæ disciplinæ
receptacula, Monasteria, inquam, & C&#x0153;nobia perva-
serat, adeoq&#x0301;ue densis inscitiæ tenebris involverat, ut
vix centesimum quemque vel paulùm politioribus
litteris excultum invenire licuerit. Quæ res quan-
tas clades quantasque strages non solùm universæ
Reipublicæ Christianæ, sed singulis etiam Monaste-
riorum habitationibus inflixerit, vix deplorari, ne-
dum explicari satis unquàm potest. Errabant & ab-
errabant, passim omnes ruebant in præcipitia: non
ad legis præscriptum, sed libidinis impetum, vitam
instituebant: volvebantur in foveas infernales cæca
mente, & cæco ductu, nemine ferè per doctrinam<-P>@@

<-P>agnoscente aut demonstrante iter ad cælestem pa-
triam securum & expeditum. Ei malo ex divinæ
sapientiæ largitate remedium datum nobilissima &
celeberrima illa Societas IESV, quæ quot Collegiis
constitutis in Orbem diffusa fuit, tot veluti lucidis-
simis doctrinæ & sapientiæ luminibus mundum
universum illuminavit, tenebrasque illas Gymme-
rias ei offusas laudabiliter dispulit. Ille igitur præ-
dictus Præsul proinde advertens doctrina omnia re-
stauranda esse, malum illud inscitiæ ut averteret à
suo C&#x0153;nobio, juvenes Religiosos præclarioris indo-
lis & ingenij primus Dilinganam ad Academiam
mittere magnæ curæ habuit, ut inde doctrina & pie-
tate instructi, velut ex equo Trojano ad subruendos
antiquæ Babylonis, & novæ Ierusalem extruendos
muros prodirent. Quod nequaquàm eum fefellit:
quantùm enim attulerit momenti, testatur hodie
vigens & florens ad antiquam Norbertinæ discipli-
næ normam sapienter inducta, feliciterq&#x0301;ue conti-
nuata, fulta & cincta Reformatio. Cùm autem
VVilhelmus noster &c. De quibus & Tomo 2
Auctarij Parte 8. nu. 212. non ita plenè. Vbi
quidem cùm ita lux veritatis albescat, irrefra-
gabili adeò testimonio, & experientia suffra-
gantibus, quid opponere possit non video, aut
malevolentia invida, aut malevolæ cæcitatis
invidia. Neque ullus inde jactantiæ fumus<marginalia>Fructus|Societatis|ab humili-|tate cogna-|ta gratiæ.</marginalia>
scientibus quidquid illud subsidij opportuni in
Ecclesiam Divo Ignatio auctore delatum, di-
vinæ esse gratiæ tribuendum. Unde & humili
propriæ tenacitatis cognitione tractandum, cui
cognata gratia, Humilibus autem dat gratiam.
Iacobi 4. v. 6. Quidquid ergo magnum à So-<marginalia>Iacobi 4.|v. 6.</marginalia>
cietate peractum, gratiæ negotium fuit. Quis
de hoc dubitet. Ergo & humilitate perfectum,
Illatio est clara: quia humilitati datur gratia.
Arguo insuper. Ergo & qui Dei opus conti-
nuare, ejusdem gratiæ administratione conten-
dunt, humilitatem debent fideli corde comple-
cti. Pro quo Divus Parens solicitus ita in Con-<marginalia>Constitutio|Societatis.</marginalia>
stitutionum Parte 3. Cap. 1. nu. 27. præscribit:
Collegia enim ad litteras addiscendas sunt: Domus
verò ad eas, quas didicerint, exercendas, vel ad
præparandum earum fundamentum, humilitatis
scilicet, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>47.</absatz-nummer> Et est illud magni Scriptoris attesta-<marginalia>P. Bordonus|præfata|firmat.</marginalia>
tione firmandum, scilicet R. P. M. Francisci
Bordoni suis scriptis doctis, copiosisq&#x0301;ue notis-
simi, qui Tomo 4. in Theatro præcedentiæ Cap. 6.
nu. 17. Sic loquitur: Secundo Patres Societatis
IESV publicas habent ferè ubique scholas, qui tot
scientijs & doctrinis universum Orbem continuè
cum novis speculationibus, & distinctionibus verè
illustrant: ut in eorum libris, qui quasi innumera-
biles sunt, videre licet, & tamen sine altercatione
aliqua, nec tacita conquestione quærunt in dispu-
tationibus locum digniorem, nec primos accubitus,
contenti sorte sua, ceteris Religionibus se antiquio-
ribus ultrò cedunt locum &c. Filij erga Sunctis-
simi Parentis, dum primos non quæritant ac-
cubitus, licet sapientiæ dotibus, ut præfertur,
illustres, illud sapientiæ fundamentum jaciunt,
quod ille ad litterarum colligendum fructum,
vidimus posuisse, à magistrorum Magistro do-
cumentum excipiens, de quo ipse Lucæ 14. v. 7.<marginalia>Auctor|Candoris|lilij.</marginalia>
& seqq. Hinc apud Auctorem Candoris lilij, cui-
dam ex Societate infensi aliàs, sic pro illo §. 159<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0030.jpg/>
@@1@<SE30>§. IV. Circa Dissertat. Pro&#x0153;m. de gloria S. Ignatij. 15
<duolan 2><-P>Repellunt sine dubio & damnant hoc insolens ver-
bum, humillimi Patres Societatis (Iesu,) nec in
eorum laudes rabido furore conanti adstipulantur
&c. Quibus præluserat §. 155. pulchra pro
honoris contemptu reddita ratione. Depellit pro-
cul, inquiens, generosa & Religiosa Societas in-
officiosa hæc gratitudinis improvidæ argumenta, in-
juria alijs, sibi inhonora, quasi non poßit in alio-
rum præsentia nativum servare splendorem, egeat-
que alieno funere ut vivat & luceat, emendicata
claritas, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>48.</absatz-nummer> Pro humilitate etiam aliquid P. Vin-<marginalia>P. Vincen-|tius Baro-|nus.</marginalia>
centius Baronus, & quia de aliis luculentum
testimonium exhibet, quidquid aliàs cum eo
actum, juvat hoc loco loquentem auscultare.
Sic enim ille, in Theologia morali Parte Priori
Dissertat. 1. Sect. 1. Art. 1. Societas, quæ illum
Christo genuit (de quo alibi) cum reliquis Reli-
giosis Ordinibus in Ecclesiam meritis & omni ge-
nere scientiarum ac virtutum honestißima æmula-
tione contendit. Sed cùm ejus instituti ratio vix
patiatur illum vitæ asperioris & à sæculo remotæ
tenorem servare, quem plerique Ordines sequuntur:
nititur id exactißima votorum disciplina præstare,
Paupertatem ex Suarez & de Lugo colit, præcipuè
in Domibus Profeßis, rerum omnium abdicatione,
paupertati Franciscanæ parem. De castitate nihil
attinet dicere nihilo paupertate inferiore, cùm hanc
virtutem humilitati sociam adjungat Sanctißimus
Episcopus Genevensis, congenito utrique silentio, ut
qui illas religiosiùs colunt, non sinant de se loqui.
Sed supra has dotes Rodrigues optimus Scriptor as-
ceticus vult obedientiam eminere quasi genuinum
characterem Societatis, quo sublato pereat oportet.
Quid ad hæc N. Nonne hujus Triadis virtutum ma-
ximam apud pios omnes de Societate opinionem per
totum quà latè patet orbem Christianum sparsam
confirmat & auget? Hæc ille omissis quæ se-
quuntur ex præconcepto perfecto odio, si mens
non sæva & falsa fuisset, in Scriptorem & suis
& Societati injurium, circa quod dictum à No-
bis Tomo 2. Auctarij, ut non sit opus modò
odiosum adeò negotium retractare, sed gra-
tias scriptori referre, qui pro Societate testi-
monium perhibuit, & ipsi, & Fundatori san-
ctissimo gloriosum.</P>
<P>  <absatz-nummer>49.</absatz-nummer> Doctor Sebastianus Nicolini in Epi-<marginalia>Doctor Se-|bastianus|Nicolini.</marginalia>
tome historiali Ecclesiastica pag. ultim. de Alexan-
dro VII. narrationem adornans ita scribit:
En el segundo año de su Papado procurò la restitu-
cion de los Padres de la Compañia de IESVS en los
Estados de la Señoria de Venecia, y con brevedad
y felicidad con sus instancias lo acavò de aquella
poderosa Republica. Y la promete por su Breve, que
ha de coger copiosos frutos espirituales en su Domi-
nio con tan Religiosos Obreros. Porque aunque ha
sido de las ultimas Religiones de la Iglesia, à que
diò principio el nobilißimo IGNACIO de Loyola,
illustre Español, aun las Naciones mas estrañas
no le negaron el Encomio del Evangelio, sin hazer<marginalia>Matth. 20.|v. 16.</marginalia>
comparacion, por quitar lo odioso de Erunt novissi-
mi primi, segun lo que trabajan en la viña Evan-
gelica, merecen ygual aplauso y premio con las mas
antiguas y observantes familias, que con tanto lu-
stre, meritos, y gloria han servido tantas Centurias
antes à la Iglesia. Sic ille latinè etiam locuturus
ita: Anno 2. ejus Pontificatus curavit restitutio-<-P>@@

<-P>nem Patrum Societatis Jesu in loco ditionis Vene-
tæ: quod breviter & feliciter suis obtinuit instan-
tijs ab illa potenti Republica, ipsi suo in Brevi pol-
licitus collecturam suo in Dominio copiosos fructus
spirituales cum adeò Religiosis Operarijs. Quia
licet ex postremis Religionibus in Ecclesia fuerit,
cui exordium præstitit nobilißimus Ignatius de
Loyola illustris Iber: Nationes tamen magis extra-
neæ illi Evangelicum non inficiabuntur encomium
(non facta comparatione, ut vitetur odium) Erunt
novissimi primi. Quandoquidem juxta id, quod in
vinea Evangelica laborant, æqualem applausum,
præmiumque merentur cum antiquioribus & obser-
vantioribus familijs, quæ tanto cum splendore, me-
ritis, ac gloria, jam inde ante tot Centurias Eccle-
siæ servierunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>50.</absatz-nummer> R. P. Fr. Ferdinandus de Camargo y<marginalia>P. Camargo|& Salgado.</marginalia>
Salgado Augustinianus in Chronologia Sacra, &
Epitome historiali circa an. 1540. sic habet: Este
año fue aprobada y confirmada por el Pontifice Pau-
lo Tercero la Religion de la Compañia de Jesus,
fundada por el Santo Padre IGNACIO de Loyola
natural de Guipuzcoa, persona de grande Santidad.
Parece que el Señor traxo al mundo à este Santo Pa-
dre, y sus hijos, paraque se opusiessen à las falsas do-
trinas, que en el mundo sembraban en este tiempo
Lutero y Calvino, que con sus vicios y falsas dotri-
nas perdieron la Christiandad, y la Catolica Reli-
gion en Alemañia, Inglatierra, Flandes, Francia,
y otras partes, adonde los discipulos de este San-
tißimo Varon IGNACIO defienden y conservan con
escritos, Sermones, y dotrinas la Fè Catholica: Y
la han defendido valerosamente hasta derramar la
sangre, y dar la vida. Los frutos, que esta sagrada
Religion haze en el mundo, no son de memorias bre-
ves, sino de copiosos libros y elegantes Escritos.
Sic ille, qui circa annum 1556. in quo Sanctis-
simus est Patriarcha mortuus, multa habet &
ipsi, & Societati, felicissimo ejus germini glo-
riosa. Latinitati parco, quia similia aliis, licet
Scriptoris affectus translationis elegantem ef-
fectum mereatur. Neque adhibita illa, genui-
no subtracto idiomate, quia suspicio aliquan-
do circa minùs fidelem expressionem mentis
Scriptoris subire solita, quod quidem apud me
non sine lapsu plusquàm levi, ulla ratione con-
staret, in quo & transferentis naufragatur au-
ctoritas, cùm apud utriusque idiomatis peritos
possit fidelitatis defectus apparere. Qua per-
suasione inductus, aliquoties à textu vulgari
abstinui, quod & fortè in decursu pariter fa-
ciendum, illum qui solus potest, felicitatis au-
spice fortunante.</P>
<P>  <absatz-nummer>51.</absatz-nummer> Ex Approbationibus quæ apud Scrip-<marginalia>Illustyrissi-|mus D.|Melchior de|Moscosso &|Sandoval.</marginalia>
tores Societatis extant, multa & præclara pos-
sunt illius encomia cumulari. Sed id labori al-
terius relinquendum, cùm mihi & lubeat &
liceat unum Illustrissimum & sanguine & di-
gnitate DD. Melchiorem de Moscosso & San-
doval filium Excellentissimi Comitis de Alta-
mira Hispaniæ Magnatis, in medium proferre,
quia præter egregia alia ornamenta Episcopus
Segoviensis fuit, utinam diuturniorem illum
nobilis patria meruisset. Ille ergo in Censura
Commentariorum P. Joannis Antonij Velas-
quez in Epistolam D. Pauli ad Philippenses ita
loquitur: Commissos mihi à Regio Senatu Com-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0031.jpg/>
@@1@<SE31>16 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>mentarios in Epistolam Pauli ad Philippenses, quos
in Orbis lucem profert P. Ioannes Antonius Velas-
quez, olim apud Salmanticenses Sacri Eloquij pu-
blicus Professor, perlegi, & dum ipsos in primis
cum ceteris, sive libris, sive rebus Societatis Jesu
composui (hæc enim mihi ad ferendum judicium
prima regula semper visa est) illud de ipsa statim
occurrit, quod Deciorum stemmati tribuebat Magnus
Caßiodorus (Lib. 3. Epist. 6.) Tot annis conti-<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
nuis simul splendet claritate virtutum, & quam-
vis rara sit gloria, non agnoscitur in tam longo
stemmate variata, sæculi sui producit nobilis
vena primarios: nescit inde aliquid nasci
mediocre, tot probati, quot geniti: & quod
difficile provenit, electa frequentia. Opus sanè
pulchrum, validum, sublime, varium, elegans,
purum, & cum tanta laude diffusum, ut inclyta
Societas, quæsapientiæ Solem ceu Aquila ita susti-
net, ut natorum suorum generositatem de pupillarum
audacia judicet, inconniventem (per errorem in-
convenientem) hujus Auctoris aciem adversus tan-
tæ lucis radios firmo obtutu contuentem ceu (per
errorem etiam seu) germanam indolem poßit læta
suscipere. Sic ille. Ubi & gratissimum accidit
citati Scriptoris interserere laudes, quibus me-
ritissimus ille, & qui Epithalamium nostrum,
in quo sumus, Censura sua elegantissima supra
meritum honoravit. Alia pro Tomo 2. Cen-
sura ejusdem nobilissimi, & eruditissimi Præ-
sulis occurret florida elegantia, cum Epis-
copali gravitate conspicua. Cui & similis
Præsulis alterius, Illustrissimi, inquam.
D. Ioannis de la Serna Archiepiscopi Mexi-
cani in Sermone S. Francisci Xaverij, dum sic ait:
Esta sagrada Religion Madre de tantos Santos, y
de tantos Sabios, como ha tenido y tiene, que en poco
tiempo en erudicion y dotrina ha ygualado à las de-
mas Religiones. Y aßi me parece le quadra la Bene-
dicion de Levi: Perfectio tua, & doctrina tua,
Viro sancto tuo, Deuteron. 33. v. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>52.</absatz-nummer> Ex Carmelitana familia egregius Con-<marginalia>P Antonius|Tavares.</marginalia>
cionator R. P. Fr. Antonius Tavares Lusitanus,
in Sermone pro Canonizatione SS Ignatij, &
Xaverii, Ulyssipone in Domo Professa S. Rochi
hæc dixit Latinè reddita: Quis non jam conside-
rat mysterium profundum? Siquidem eo tempore,
quo Ecclesiæ Romanæ muri mille in partibus rumpe-
bantur, & res Catholica spiritualem stragem pate-
retur ferè in Orbe universo; eo anno quo Martinus
Lutherus scandalizavit Ecclesiam, Angliæ & Sco-
tiæregna destruxit, & parvi faciens Ceremonias
Ecclesiasticas, ludibrio habuit ritus Apostolicos:
quando Gallia, Germania, Hibernia, Hungaria,
hæresibus conflagrabant, sicut & regna alia, Cùm
centum & viginti duo Clerici apostatæ ab aliquibus
fautoribus adjuti Potentatibus hæreticis, prædicare
c&#x0153;perunt, vel potius dementare universam Norve-
giam, Transilvaniam, & Bohemiam: quando
Otomanum Imperium fortiter oppugnabat Catholi-
cum, expugnatis è D. Petri navi nonnullis ditioni-
bus, quæ anteà fidem profitebantur Iesu Christi:
cùm Christiani Rhodum amisimus, brachium Chri-
stianitatis, regnum Cypri. Alteræ munimenta Mo-
donij Neapolis, Romaniolæ, Naupacti, & Guletæ.
Cumq&#x0303;ue totum ruinam minabatur, & timeri posset
Dei gloriam in Vniverso mundo, sic rebus se haben-
tibus, obscurandam. Cùm de more Deo sit quosdam<-P>@@

<-P>erigere quando alij cadunt: tunc temporis è medio
cordis Hispaniæ duos fortißimos milites, Ignati&#x0169; de
Loyola, & Franciscum Xaverium protulit, qui cum
alijs socijs instaurare præfata detrimenta statuer&#x0169;t,
quadam ad hoc ædificata Republica, Religionem
dico adeò illustrem; tantopere virtutibus divitem,
tot plenam viris, muris adeò communitam, domici-
cilijs eatenus copiosam, ut lætabundus Prophetæ no-
ster Baruch spiritu, & stupens cantare c&#x0153;perit ver-
bis pro Themate assumptis, Circumspice Ierusalem
&c. Baruch 4. v. 36. Hæc ille; Fundationis glo-<marginalia>Baruch 4.|v. 36.</marginalia>
riosa prærogativa Divo Ignatio reservata.</P>
<P>  <absatz-nummer>53.</absatz-nummer> Et pro ipso juvat eumdem inferiùs lo-<marginalia>Auctor|idem subti-|lis, & pius.</marginalia>
quentem excepisse, dum celebrem illum favo-
rem exornat, dicentis æterni Patris Filio Cru-
ce onusto audiente Divo Parenti contendenti
Romam, & in vetusto templo pro felici suc-
cessu circa Societatis fundationem orante: Ego
vobis Romæ propitius ero. Perpendit enim Chri-
sto bajulanti crucem non videri majus pon-
dus fuisse conveniens imponi, dum cura
Ignatij & Sociorum injungitur. Et post alias
redditas rationes sic subtiliter quidem, sed ex
vero solidoq&#x0301;ue fundamento concludit: Sed jam
capio, ô æterne Pater, jam interrogationis hujus cal-
leo rationem, Ignatium proculdubio Filio tradidisti,
cùm onustum vidisti cruce super humeros gravidan-
te: non enim tantùm favor extitit, quem Sancto
nostro voluisti impendere: sed etiam levamentum
ingens Filio tuo, & gloriam contulisti. Nam cùm
illis temporibus magna esset pars Christianitatis
deperdita (ut initio dicebamus) & qui reliqui erant
Christiani adeò dissoluti & iniqui viverent: suis
peccatis crucem humeris Christi iterùm imposue-
rant: & cùm peccatorum onus adeò grave sit, ut ip-
sum Dei Filium incurvarit, subeat Ignatius, quiæ
solus ille potest verus esse Cyreneus peccatorum
mundi, solus Ignatius potest Dominum Iesu tanto
peccatorum depressum pondere alleviare, & ita qui-
dem evenit: ingressus enim Romam, Sacramenta
P&#x0153;nitentiæ & Communionis in oblivionem traditæ
ad frequentiam revocavit, adeò in melius moribus
commutatis, ut paucos post dies idem Dominus illi
apparuerit, non jam depressus cruce, sed valde glo-
riosus. Sic ille; & subtiliter, & piè, & verissimè:
si quid de Cruce, & novis illius tormentis di-
citur, ad sensum cum Christi gloria componi-
bilem adsciscamus. Multæ namque apparitio-
nes Christi in historijs occurrunt, in quibus
non solùm cum Cruce, sed etiam Crucifixus,
& sanguinem effundens, conspectus est, ut ali-
quo modo verissimum comprobetur quod ab
Apostolo dictum Hebr. 6. v. 6. Rursum crucifi-<marginalia>Hebr. 6.|v. 6.</marginalia>
gentes sibimetipsis filium Dei, & ostentui haben-
tes. Et Cap. 10. v. 29. Qui filium Dei conculca-
verit, &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>54.</absatz-nummer> Locutus ergo æternus Pater Filio<marginalia>D. Petri ut|interfuerit|facta D.|Ignatio pro-|missio Chri-|sti.</marginalia>
Ignatium & Socios ipsi concredidit, tradidit,
commendavit. Addamus hic aliquid in Paren-
tis gloriam, cujus modò festivam memoriam
cum novo & valde speciali ritu Missę celebra-
mus. Et conversus Dominus respexit Petrum.
Lucæ 23. v. 61. Respexit, inquam, Ignatium<marginalia>Lucæ 23.|v. 61.</marginalia>
post Patris commendationem, & tunc etiam
respexit Petrum, sola enim nominis diversitas
illa in clausula continetur, quia quæ pro Pe-
tro posita, erat Ignatio servitura. Negotium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0032.jpg/>
@@1@<SE32>§. IV. Circa Dissert. Proæm. De gloria S. Ignatij. 17
<duolan 2><-P>agebatur Petri: jam enim ingressuro Romam,
Petri sedem, illud est mysterium, cælo spe-
ctante, peractum. Unde & Romæ id vidimus
confestim actum, quod verbis est prælaudati
Scriptoris illustratum. Ubi & arcessendus alius
suprà etiam collaudatus; & pariter Carmeli-<marginalia>Leo Carme-|lita.</marginalia>
ta, Leo, scilicet, qui Oratione citata sic affatur:
Quia Paulus Christo satis non fuerat contempora-<marginalia>Ille inaugu-|ratus Apo-|stolus.</marginalia>
neus, ut illius præsentia & consortio frueretur, illi
Apostolis succenturiando visus est in via Damas-
cena. Vt ergo Ignatius Apostolus ritè initiaretur,
præsentem se illi Christus exhibet, non procul Ro-
ma, spondetq&#x0303;ue Apostolatus & mißionis diplomata
à suis mox Vicarijs Petri Proto-Apostoli successori-
bus cōfirmanda. Confirmavit ipse hac secunda vice,
cùm jam semel sub conversionis initio exhibuisset
se Ignatio: Ero vobis Romæ propitius. Sic ille. Quod
ergo & Roma, & Petrus, & Apostolatûs in
Christi missione successio memorantur, satis
ostendunt negotium D. Petri agi, & Romæ
specialem ejus curam, in qua post inaugura-
tionem, pręsentia, & forma verborum Christi
perfectam, ejus sunt mirabiles effectus, de
quibus jam diximus, subsecuti, alijq&#x0301;ue, de
quibus n. 37. Ex eodem eloquentissimo de-
clamatore.</P>
<P>  <absatz-nummer>55.</absatz-nummer> Et habemus firmiorem Evangelicum<marginalia>Evange-|lium Festi|consonans.</marginalia>
sermonem, pro veritate hujusmodi roboranda.
Designavit Dominus & alios septuaginta duos, &
misit illos, &c. & dicebat illis: Ite: Ecce ego mit-
to vos. Lucæ 10. v. 1. & seqq. Ecce inaugura-<marginalia>Lucæ 10.|v. 1. & seqq.</marginalia>
tionem Apostolicam; ecce missionem: Ite Ecce
ego mitto vos. Et quidem Tertullianus ita le-
git: Designavit septuaginta Apostolos. Non qui-
dem alijs pares, unde excellentiam habet pe-
culiarem numerus duodenus. Sed revera Apo-
stoli illi, quia missi à Christo. Vnde & Evan-
gelistis Sanctis Lucæ & Marco Evangelium
hujusmodi in eorum festivis memorijs assigna-
tur, & Apostolorum recitatur officium, atque
in Præfatione Missæ penitus pariantur: non
equidem quòd ex præfato sint numero, sed
quia missione similes, & ministerio prædica-
tionis æquales. Quod & in D. Bernaba vide-
re juvat, qui Apostolus sine limitatione ulla
audit, & Apostolorum officio in Horis sa-
cris, & Missæ sacrificio decoratus: & tamen
minore quàm Evangelistæ ritu: & Apostolos
etiam illos debeamus quoad officij excellen-
tiam æstimare. Ex quibus licet jam Aposto-
licam sublimitatem juxta explicationem da-
tam in D. Ignatio recognoscere, in cujus Festo
prædictum Evangelium decantari Pontificia
est auctoritate concessum, à Beatissimo inquā
Clemente X. Id quod Sanctorum nulli præter
Evangelistas præstitum invenimus. Sic ergo
illius nomen redditum gloriosum, quod ipse
tantopere studuit occultare: quod est præsen-
tis discursus argumentum, nullis insuper addi-
tis finiendi, cùm possent equidem addi pluri-
ma, pro quibus legi poterunt duo non parva
volumina vitæ venerabilis & admirabilis
Virginis Marinæ de Escobar: in illis enim prę-
clarissima Divi Ignatij & Societatis ejus post
Iesum extant encomia divinitus hausta, &
cælestibus Panegyristis perorata. Iam ergo
do alia.</P>@@

<Z><A+1>§. V.
Circa n. 30. 35. & 36. cum utilibus
documentis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>56,</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 30. qui occurrit error sensum ha-<marginalia>Salomon ut|pessit Christi|imago dici.</marginalia>
bere verum potest, d&#x0169; sic ibi: Tuta est
quide&#x0303; nonnulla imago rei futuræ etiam in Salomo-
ne. Vbi Tuta pro Facta positum, & sunt satis
tuta D. Augustini verba ex lib. 17. de Civit.
Dei cap. 8. Quis enim dubitare potest tutum
esse ita sentire: & potuisse ita dici contra eos,
qui Salomonem imaginem gessisse Christi,
ejus considerantis enormia crimina, non esse
tutum asserere, possunt affirmare. Et licet<marginalia>De sensui|accommo-|datitio|Scripturæ.</marginalia>
Scriptura sacra aliquando verba subministret,
quæ accommodari Christo queant: id quidem
rationem imaginis non importat, sed simile
aliquid, quod accommodatitium sensum non
excedat. Quemadmodum in Vigilia Nativi-
tatis Domini Verba illa usurpat Ecclesia ex
cap. 16. v. 7. Exodi: Et mano videbitis gloriam<marginalia>Exodi 16.|v. 7.</marginalia>
Domini. Et mysterio Virginei partus accom-
modat; cùm tamen de Manna fuerint à Moy-
se prolata: circa quod pulchra D. Bernardi
sententia videnda Sermone 3. in Vigilia præfata,
de qua & Nos in Amphitheatro n. 32. Isagogici
discursus.</P>
<P>  <absatz-nummer>57.</absatz-nummer> Circa accommodationem autem te-<marginalia>De profana|applicatio-|ne.</marginalia>
nenda est reverens & cauta mensura, ut quæ
divina sunt ad profana & ludicra minimè
transferantur. Pro quo extat in Concilio Tri-
dentino fulminans admonitio Seßione 2. in De-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
creto de Editione, & usu sacrorum Librorum, te-
meritatem illam reprimere volente, qua adprofa-
na quæque convertuntur & torquentur verba, &
sententiæ sacræ Scripturæ, ad scurrilia scilicet, fa-
bulosa, vana, adulationes, detractiones, supersti-
tiones impias, & diabolicas incantationes, divina-
tiones, sortes, libellos etiam famosos, &c. Ubi
licet censura nulla feratur, gravissimum ta-
men præceptum imponitur. Non tamen ipsi
adversari credendi sunt, qui temperatè &
bono fine Scripturæ verba juxta verborum
non absurdam significationem assumunt: quod
quidem in sacris Scriptoribus obvium, præser-
tim in D. Bernardo, qui vix sine Scripturæ<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
verbis alloquitur: & ut plurima ex illo missa
faciamus, succurrit ex Epist. 327. quæ est ad
Innocentium secundum, in qua sic scribit:
Martianenses Monachi venerunt ad vos in spiritu
mendacij, & spiritu erroris, adversus Dominum,
& adversus Christum ejus. Vbi quidem locum
usurpat ex Psalmo 2. v. 2. qui juxta litteram de
Christo Domino est exponentibus ita Apo-
stolis Actor. 4. v. 26. quia tamen nomen Chri-
stus ad alios derivari potest, unctione præser-
tim sacra delibutos, unde Psalm. 104. v. 15. illa<marginalia>Psal. 104.|v. 15.</marginalia>
resonat divina vox: Nolite tangere Christos
meos. S. Doctor non est arbitratus incommo-
dum dicto modo loqui, cùm caussam Aloisi
Atrebatensis Episcopi tuebatur reverenti ap-
plicatione. Scimus aliquando pro libello fa-
moso usurpatum ex symbolo Athanasij illud,
cujus auctoritas summa est, & Scripturæ æ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0033.jpg/>
@@1@<SE33>18 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>quanda, quia ex illa desumpta: Qualis Pater
talis Filius, & tamen beatus Pater in eadem
Epistola sic subdit: De cetero venit ad vos Abbas
S. Vedasti, homo planè inimicus sibi, suis, & Eccle-
siæ suæ: homo qui accepit in vanum nomen Abbatis:
quærit enim quæ sua sunt, non quæ Iesu Christi.
Sed & qualis pater, talis & filius, qui cum eo est,
&c. Quæ quidem à libelli famosi vitio peni-
tus aliena, cùm ad eum transmittantur, qui de
veritate debuit, ad innocentis Prælati defen-
sionem penitus admoneri.</P>
<P>  <absatz-nummer>58.</absatz-nummer> Et juxta hæc temperanda est aliquo-<marginalia>Temperata|aliquorum|scrupulosa|severitas.</marginalia>
rum scrupulosa severitas, cùm tale aliquid
pronuntiatur. Vt si quis concionatori tale ali-
quid proferenti dicat: Diffusa est gratia in la-
bijs tuis, vel, Mel & hac sub lingua tua. Regi gu-
bernationem obeunti: Intende, prosperè procede,
& regna. Si vir uxori: Sonet vox tua in auri-
bus meis: vox enim tua dulcis, & facies tua deco-
ra. Aut etiam pater filiæ. Si Prælatus subdi-
tis, quod jam audivimus ex ore Christi: Ite:
Ecce ego mitto vos Si princeps c&#x0169; Davide, quod
in Psalmo 100. continetur: misericordiam &
judicium cantabo tibi Domine. Si amicus amico:
Et si oportuerit me mori tecum, non renegabo. Si
paterfamilias villico: Redde rationem villica-
tionis tuæ. Si urbanitatis gratiâ ingressuro dig-
nioris gradus: Domine non sum dignus ut intres
&c. Si quis dum de vita & moribus alicujus
agitur: Ego non judico quemquam. Si recedere
volenti, mane nobiscum, quoniam advesperascit.
Si de filio Pater: Hic est filius meus dilectus, &c.
Si elee&#x0308;mosynam petenti: Argentum & aurum
non est mihi, quod autem habeo; &c. Si egens tu-
tela: Non me derelinquas usquequaque. Et simi-
lia ex Psalmis. Si invisenti: Sede à dextris meis.
Sic & alia quæ si vulgari lingua dicerentur,
nulla in eis appareret offensio. Ex quo & vi-
detur fieri neque Latinè prolata (dummodò ex
modo dicendi nulla possit irreverentia anim-
adverti) illam continere; vel saltem ultra ve-
nialem culpam non procedere, quam nec sępè
sincerus loquendi modus penitus evitabit. Pro
quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>59.</absatz-nummer> Num. 35. Illa habetur clausula: Absit<marginalia>Inter pecca-|ta vacillat|fides.</marginalia>
à Christianis peccatoribus ita ineptè, absurdè, &
mendaciter suspicari. Vbi quidem Peccatoribus
pro Pectoribus. Sed quidem lectio prior videri
posset alicui juxta mentem Auctoris. Christia-
ni etenim dum abjecto Dei timore delinquunt,
errandi circa fidem periculis redduntur ob-
noxij. Et de cupiditate, divitiarum scilicet im-
moderato desiderio, satis est celebris attestatio
Apostoli 1. Tim 6. 10. Radix enim omni&#x0169; ma-<marginalia>6. Tim. 6.|v. 10. 20.|& 21.</marginalia>
lorum est cupiditas, quam quidā appetentes errave-
runt à fide. Qui & de superbia ibidem v. 20. &
21. O Timothee, depositum custodi, devitans profa-
nas vocum novitates, & oppositiones falsi nominis
scientiæ: quam quidam promittentes circa fidem ex-
ciderunt. Pro luxuria quot extant lamentanda
portenta! In antiquissimis Salomon, in antiquis
hæreticis vix sine mulieribus actum quidquā.
Notę apud scriptores turpitudines Simoniaco-
r&#x0169;, Nicolaitarum, Gnosticorum, Adamitarum,
Valentinianorum, Manichæorum, Basilidea-
norum, Ae&#x0308;rianorum, Carpocratitarum, Ca-
janorum, Symmachianorum, Origenistarum,<-P>@@

<-P>de quibus Ecclesiastici Scriptores, & magis
obvij Baronius, & Spondanus. In novioribus
adeò exploratum, ut testibus vix indigeamus.
Vno Luthero duce cum fide pudicitia est pe-
nitus profligata. Ideò D. Paulus post addu-
ctam verè Apostolicam monitionem, sic
concludit: Gratia tecum. Amen. v. 21 Ac si di-<marginalia>v. 21.</marginalia>
cat phrasi nostra Cuydado pues con la gracia. Esto
es lo que deseo. Hanc vim habet illud Amen, de
quo plura n. 949. Est enim enixè desideran-
tis vox, & digna ardentis zelo pectoris pro di-
lecti discipuli sospitate. Nec de hoc plura, de
quibus alij multa.</P>
<P>  <absatz-nummer>60.</absatz-nummer> Num. 36. ubi de Cantico Canticorum<marginalia>De dulcissi-|mis offecti-|bus Christi|erga animas|sanctas.</marginalia>
Salomonis, dicitur ita: In quo Salomon Christi
erga Ecclesiam, & animas sanctas dulcißimas ex-
pinxit affectus. Ubi dulcißimos debuit apponi,
& ad affectus referendum. Revera enim dul-
cissimi proponuntur, ut mirari, & obstupescere
possimus, cum tenerrima gratitudine, divinam
erga generis nostri curæ ejus particulas boni-
tatem, & familiarissimam largitatem. Ab os-
culis incipit: Osculetur me. Et unde hæc in ter-<marginalia>Cant. 1.|v. 1.</marginalia>
rena creatura fiducia? Non enim petere aude
ret, nisi pignus obtinendi, quod postulat, ha-
buisset. Obnoxium ergo ad oscula cognovit
illum, & qui ab illis, in quibus ineffabilis
dulcedo, ad alios esset deventurus ampliores
& dulciores affectuum teneriorum effectus.
Inde & amplexus: Læva ejus sub capite meo,
& dextera illius amplexabitur me. 2. v. 6. & cap.<marginalia>2 v. 6.</marginalia>
8. v. 3. & suprà amplexus illud: Delicijs af-
fluens, innixa super dilectum suum. v 5. supra<marginalia>v. 5. & 7.|& 8.</marginalia>
quæ omnia quod sequitur: Pone me ut sig-
naculum super cor tuum: alia enim extra inti-
ma sponsum indicant: hoc autem in intimum,
ut in corde ipso sedem sibi studeat exhiberi. Et
quid non amor ille ut mors fortis, de quo
v. 8. id est, omnipotens consequatur? Dulcis-
simi profectò affectus isti & effectus: ideò
namque dulcissimi, quia ad effectum illorum
dulcedines reducuntur. Et sunt hæc ad affe-
ctum nostrum movendum potentissima. Quis
enim ea verissima fide perpendens erga ama-
torem adeò tenerum, inter majestatis supre-
mam altitudinem, non corditus afficietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>61.</absatz-nummer> Ex quibus etiam fit, posse id, quod<marginalia>De sponsæ|dulcedine|qua sponsua$unclear|allectus.</marginalia>
est per errorem positum, sustineri, animas vi-
delicet Sanctas Deo esse dulcissimas, quibus se
ita affluenter insinuatur. Audiendus ille: Vul-
nerasti cor meum, soror mea sponsa, vulnerasti cor
meum, in uno oculorum tuorum, & in uno crine
colli tui. v. 9. Quàm hæc apertè magnitudi-<marginalia>Cant. 4.|v. 9. 10 12.|& 13.</marginalia>
nem affectus ejus ostentant! Sed rapitur ille
dulcedine, quam in sponsa deprehendit, de
quo statim: Quàm pulchræ sunt mammæ tuæ, so-
ror mea sponsa, pulchriora sunt ubera tua vino, &
odor unguentorum tuorum super omnia aromata.
v. 10. Pulchrum equidem vinum quando fla-
vescit, cùm splenduerit in vitro color ejus. Et quia
cum pulchritudine connexa suavitas, à Salo-
mone prohibetur aspectus: Ne intuearis vinum.
Proverb. 23. v. 31. Quanta ergo in sponsa pul-
chritudo & suavitas, quæ pulchritudinem vini
in vitro flavescentis & resplendentis superat?
Ea certè, quæ in sponso dulcissimam pariat
ebrietatem. Vide pro illa Ghislerium Exposit.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0034.jpg/>
@@1@<SE34>§. V. Circa Dissert. Proæm. Doctrina &c. 19
<duolan 2><-P>1. n. 2. Vers. Altera vini. Quod sequitur, quàm
quod clarissimum: Favus distillans labia tua, mel
& lac sub lingua tua. v. 11. Nec omittenda se-
quentia: Hortus conclusus soror mea sponsa. Emis-
siones tuæ paradisus, &c. Circa quę citatus scrip-
tor. Vers. 12. Exposit. 1. vers. Quinque autem,<marginalia>Ghislerius.</marginalia>
ita scribit: Extollitur secundò per eamdem horti
conclusi similitudinem sponsa, ex inde quòd ipsa sui
pulchritudine, & decore conciliatrix sit voluptatis
atque deliciarum: ad hoc namque à Principibus
hortos fieri novimus, ut ad voluptatem eò se confe-
rant, & in Scriptura sacra voluptas cum horto quasi
necessariò connexa existimatur. Sic ille loca ali-
quot statim inducens ex Ezechiele, Ioe&#x0308;le &
Isaia. Sed quod de paradiso dicitur videtur
rem istam dilucidiùs & profundiùs expli-
care. Paradisus siquidem sponsa dicitur, dum
& hortus compellatur, quandoquidem emis-
siones ejus paradisus asseruntur. Cumque de
voluptate agatur, inde ad sponsum resultante,
nullus profectò paradisus intelligi commodiùs
& digniús potest, quàm ille, de quo Genes.
2. v. 8. Plantaverat autem Dominus Deus Para-<marginalia>Genes. 2.|v. 8.</marginalia>
disum voluptatis à principio, in quo posuit homi-
nem, &c. Videtur ergo Deus æmulatione qua-
dam ductus, ut quemadmodum pro homine
Paradisum voluptatis, omnimodæ inquam,
plantaverat, ita & sibi Paradisum voluptatis,
deliciosissimum quidem appararet. Et qualis
ille? Sponsa, felix anima, ornamentis flori-
dissimis sanctitatis. Felix profectò, sua si bona
novit; & nosset equidem, si talis est, hoc
enim & ad ornamenta pertinet: licet non pe-
nitus præsenti in statu, præ illorum magnitu-<marginalia>Cant. 1.|v. 7.</marginalia>
dine. Unde audit: Si ignoras te, ô pulcherrima
inter mulieres, &c.</P>
<Z><A+1>§. VI.
De Virginis merito ab instanti Purißimi
Conceptus. Ad n. 71.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>62.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum sic ibi: Et quid hîc mysterij?<marginalia>De certitu-|dine meriti|in Virgine|gratiæ san-|ctificantis|per totam|vitam.</marginalia>
Multùm sanè. Data est quidem Virgini
in conceptu suo sanctitatis perfectio; sed non est
clausa janua proficiendi: & ita per immensa san-
ctitas illius crevit augmenta, quæ in Assumptione
clausa est, ut non crescat ampliùs, sed nobis cre-
scendi copiam faciat quadrata misericordiæ abun-
dantißimæ largitate. Sic ibi. Ubi quidem com-
munem sum sensum Theologorum amplexus,
& ita certum, ut P. Suarez Tomo 2. in 3. p. disp.
18. sect. 1. id tamquam certum statuat, & com-
pertum, & sententiam id admittentem post
Filij conceptionem non esse sibi probabilem
arbitretur. Iuxta quæ propositam ibi quæstio-
nem & auspicatur & claudit: quod eo citato
secutus Thomas Hurtadus in Epistola ad
Mag. Benedictum de la Serna in fine Operis
adjecta, de quo statim. Adducit etiam P. Sua-
rez Vegam in Concil. Trident. lib. 10. c. 2. Ubi
somnium reputat sensum illum de cessatione
meriti post Christi conceptum: & Sotum in 4.
dist. 5. art. 2. id uti rem, circa quam ambiguitas
esse nequit, proferente&#x0303; & probantem. P. Chri-
stophorus de Vega in Theologia Mariana parte<-P>@@

<-P>1. Palestra. 16. Cert. 7. à nu. 1174. cum P. Sua-
rio omnino sentit circa improbabilitate&#x0303;, asse-
rens neminem quem vidisset, negasse B. Vir-
ginem nova gratiæ incrementa fecisse usque
ad Incarnationem. Nec mirandum non vi-
disse scriptorem, de quo suprà, & de quo infrà,
cùm eodem tempore utriusq; contigerint edi-
tiones. Ante illum P. Vasquez Tomo 2. in 3. p.<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
disput. 119. cap. 5. n. 41. ita scribit: Vera tamen
sententia est, toto tempore præsentis vitæ usque ad
mortem, B. Virginem in sanctitate & gratia profi-
cere potuisse, & revera profecisse, quæ sanè apud
Theologos hoc tempore circa controversiam omnino
est. Sic ille, qui n. 46. ita subdit: Aliqui certè
nolunt admittere legem in B. Virgine de non me-
rendo in hac vita: quòd videatur absque funda-
mento conficta & commentitia. Ego verò ideo simi-
lem legem nullo modo admitterem, quòd existi-
men omninò impoßibilem, &c. Fundamentum
impossibilitatis videri apud ipsum potest, quod
difficultate non caret, licet P. Vega illud non
videatur improbare, & quidquid de hoc sit,
confictam & commentitiam talem esse legem,
quod dixerunt aliqui, non censet refellen-
dum: immò plus addit, cùm impossibilitatem
statuat; nihil enim magis confictum & com-
mentitium, quàm quod reipsa admittitur, cùm
tamen extra possibilitatis terminos censeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>63.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus citatus Mag.<marginalia>Recentioris|sententia|negans, &|illius fun-|damenta.</marginalia>
Benedictus de la Serna, Benedictinus in
Triumpho Mariæ Sanctißimæ, vulgari lingua
edito, Parte 2. §. 12. ex professo probat oppo-
situm, & ab instanti Conceptionis totum ha-
buisse gratiæ cumulum, quem modò in cælis
regnans possidet, in quo non minor Christo,
de quo §. 5. & conatur id auctoritate & ra-
tione fundare, & quod ad primum attinet vix
adducit aliquid, nisi quod apud præfatos
Auctores nostros extat cum adhibita respon-
sione. Ratio autem ad idoneam revocatur di-
spositionem, ut esset Dei mater, qua com-
muniter sacri Scriptores utuntur. Totus autem
gratiæ cumulus, quantus quantus ille est, quo
potitur in gloria, suprà dignitatem non est fu-
turæ Dei matris, & suis id meritis obtenturæ.
In quo D. Thomas 3. p. q. 27. art. 5. ad 2. suo<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
magisterio præivit de prima sanctificatione
locutus, & datam gratiam affirmans, per quam
reddebatur idonea ad hoc, quod esset mater Christi.
Hic certè terminus Idonea totam illam pleni-
tudinem gratiæ complectitur: quod dematur
inde, minùs idoneam reddet; & minùs ideona
Dei mater, digna Dei mater non est, cùm esse
idonea debeat; si volimus dignè & rationabi-
liter de tanta dignitate sentire, quod & ra-
tio ipsa, & Ecclesiæ Patres admonent fa-
ciendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>64.</absatz-nummer> Sed hoc quidem satis infirmum est pro<marginalia>Primaria|ratio con-|vellitur.</marginalia>
re adeò singulari, & à Theologis, ut vidi-
mus, generaliter explosa, in cathedras & sug-
gestus intrudenda. Et quidem quandoquidem
ex D. Thoma, quod ad idoneitatem spectat,
desumitur, ipsius debet verbis & menti atten-
tio digna præstari. Ille autem sanctificationem
priorem minimè, quod ad gratiam spectat, qua-
lem illi, admittit, quæ in Christi conceptione,
& viæ termino est divinitus impertita. Lega-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0035.jpg/>
@@1@<SE35>20 Recognitio I. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>tur responsio illa satis doctrinalis: licet P.
Vasquez non de statibus loqui S. Doctorem
asserat quoad gratiæ gradus, sed in ordine ad
speciales prærogativas. Quod si ita est, de san-
ctificationis nullum succurrit fundamentum,
quamvis reverà de statibus gratiæ procedere
S. Doctor videatur, ut legenti constabit. Ido-
nea ergo reddita est Virgo in prima sanctifi-
catione, licet non omnem habuerit gratiæ cu-
mulum, quem suis est posteà meritis conse-
cuta. Deus siquidem dispensator gratiæ ap-
primè scit quot illius sufficiant gradus, ut quis
dici ideoneus possit ad eam, quam ipse con-
ferre intendit, dignitatem. Id quod & in Vir-
gine dicendum, neque nostro arbitrio men-<marginalia>2. Cor. 3.|v. 6.</marginalia>
surandum. 2. Cor. 3. v. 6. Sic D. Paulus: Qui
& idoneos ministros nos fecit novi Testamenti.
Et tamen ministris talibus non omnia illa im-<marginalia>Apostoli|quomodo|ministri|idonei.</marginalia>
pertivit Deus charismata, quibus illos posset
exornare. Unde D. Petrus majora faciebat mi-
racula umbrâ ejus, quotquot eam attigerant,
persanante. D. Paulus in prædicatione poten-
tior, D. Joannes Virginitate præstantior, æta-
te longævior, ut Evangelium diutiùs propaga-
ret, & sic de alijs. Neque quia Materna dig-
nitas adeò excellens est, ea sunt tribuenda
Virgini, quæ cum perfectionibus alijs, aut
conditione status videantur compugnare. Un-
de præfatus scriptor perpetuam divinæ essen-
tiæ visionem illi denegat, cùm sint nonnulli,
qui eam concedant, pro quo Dom. Fr. Fran-
ciscus Guerra Episcopus Cadicensis Tom. 1. de
de Majestate gratiarum Virginis, Discursu 12. qui
& ibidem n. 52. sententię, quam impugnamus,
meminit, neq; ab ea videtur abhorrere. Quid-<marginalia>Virgo mi-|nus idonea|Mater non|dicenda in|quocumque|statu.</marginalia>
quid de hoc sit, id profectò statuendum, Vir-
ginem eò quòd ob initio non habuerit eos gra-
tiæ gradus, quos in decursu vitæ, meritis ope-
rum excellentium obtinuit, non esse dicendam
minùs idoneam pro Dei maternitate, ob ra-
tionem dictam, aliàs neque modò talis dicen-
da est, quia non habet quotquot possibiles
sunt gratiæ gradus. Neque enim is, quocum
agimus, Virginis gratiam infinitam agnoscit,
ut ex recentioribus nonnulli, de quo & Nos in
Titulo n. 271. Cùm enim habuerit quidquid
secundùm præsentem providentiam conve-
niens visum fuit, idonea penitus judicanda est,
aliàs numquàm fuisset talis, cùm semper addi
novi gratiæ gradus possent. Immò etiamsi
dicatur infinita collata gratia, non deerit unde
minor dispositio censeri queat, cùm & infi-
nito esse infinitum majus possit, & nobilioris
gratiæ conditionis, juxta diversos opinandi
modos. Tritam ergo, securam, neque ullo
modo Deo & Virgine indignam viam tenea-
mus, concedentes huic nobilissimum & ge-
nuinum operandi genus, ut egregijs operibus
gratiam & gloriam amplissimam assequatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>65.</absatz-nummer> Pro quo satis est nobile & irrefraga-<marginalia>Ex Venera-|bili Marina|de Escobar|illustre suf-|fragium.</marginalia>
bile venerabilis & illustris vitę sanctitate suf-
fragium, Virginis, inquam, Dom. Marinæ de
Escobar, quam Deus hoc nostro sæculo, ut
nihil minus quàm antiquiora, quod admira-
retur & veneraretur, haberet, singulari con-
tulit providentia. Illa enim non semel circa
præfatam est divinitus instructa veritatem, de
quo varijs in locis vitæ ejus fidelissimè & ac-<-P>@@

<-P>curatissimè conscriptæ, ea vivente, à Vene-
rabili P. Ludovico de la Puente, cui fuit illa
superstes, unde ab alio, & quidem doctissimo
ac Religiosissimo Patre fuit illa digesta, ejus-
dem verbis loquente usque ad felicissimum
transitum ad vitam meliorem. Prima ergo parte<marginalia>Quid vide-|rit in Festo|Nativitatis|Virginis.</marginalia>
lib. 2. cap. 1. Sic illa: Acercandose la Fiesta de
la Natividad de la Virgen Sacratißima, el dia
antes de la Fiesta me mostrò unas joias de oro y pie-
dras preciosas, las mas ricas que se puede dezir, ni
pensar: entre las quales la mas rica, en que yo puse
mas los ojos, era un collar de oro riquißimo con una
piedra preciosißima en medio, del grandor de un
huevo pequeñito, y de aquella hechura, y de un co-
lor al modo de un Rubi muy fino. De ahi à un rato
me dixo su Magestad: Estas joias, que ves, son para
la desposada y recien nacida, y significan las altißi-
mas y soberanas virtudes, conque adornè y enriquecì
el alma y corazon purißimo de mi Madre el dia de
su Nacimiento: Hæc illa, juxta quę Virgo in sua
Nativitate supernaturalium virtutum accepit
augmenta, & consequenter gratiæ, quę illas ut
genuinas habet proprietates, juxta receptissi-
mā Theologiam. Id autem quod ad merita spe-
ctat, positis gratiæ, de quo dict&#x0169;, incrementis,
exploratissimum est, pro quibus §. 2. sic eade&#x0303;.</P>
<P>  <absatz-nummer>66.</absatz-nummer> Otro año (el de 1627.) dia de la Nativi-<marginalia>De eadem|satis mi-|randa.</marginalia>
dad de la Santißima Virgen nuestra Señora, vì à
su Magestad recien nacida, hermosißima y bella,
cercada de infinitos lazos de oro purißimo, y muy
resplandecientes, que se estendian por todo el mun-
do, y acompañada de muchißimos Angeles del Señor:
estaban muy cerca de su Magestad infinito  numero
de piedras preciosas, y grandes resplandores de luz
y claridad, muchos soles muy lucidos, y otras mu-
chas riquezas todas significadoras de las grandißi-
mas virtudes de la recien nacida. Detras de esta
Señora estaban las tres divinas Personas, y tenian
ensus manos un Titulo, que decia: Tota pulchra<marginalia>Cant. 4.|v. 2.</marginalia>
es, amica mea, & macula non est in te: aludiendo
à su Purißima Concepcion. Estando aßi, comenzò,
como quando graniza fuertemente, à caer acà en
la tierra de aquellos divinos tesoros en grande abun-
dancia, y doze Angeles del Señor salieron muy di-
ligentes, y con gran priessa à cogerlos, y llebarlos al
Tesoro de la Iglesia, que eran los sobre abundantes
merecimientos, que aquella Santißima Señora en
aquella edad tenia, que me pareciò eran mucho ma-
jores que los merecimientos de los demas Santos
juntos. Tantum ibi, adeò dilucidè, ut esse ni-
hil dilucidius possit, sicut neque dici gloriosiùs
pro Virgine videatur, & omissis alijs ex priori
Parte, ad secundam transeamus, in qua eadem
veritas evidentissimè comprobata Lib. 1. Cap.
39. vers. 1. & 3. habetur Virginem sine culpa
originali conceptam, & plenissimam gratia,
usumq; rationis in primo instanti ipsi præsti-
t&#x0169;, con que desde luego comenzò à merecer. Inc&#x0153;-
pit quidem, prosecutura feliciter, & ita gratiæ
incrementis ineffabilibus provehenda, de qui-
bus ita vers. Este mismo dia pag. 178. col. 1.
Este mismo dia (8. Decembris 1626. Concep-
tionis celebritate festivo) antes que la Virgen<marginalia>De magni-|tudine gra-|tiæ in Vir-|gine San-|ctorum|comparatio-|ne.</marginalia>
Santißima me llebasse adonde dixe, me enseñò
otra vez el Señor, el mysterio de la Purißima Con-
cepcion sin mancha de pecado original, con lo demas
que en otras partes he escrito. Y añadiò que en aquel
primer instante, en que se unio el Alma al cuerpo, la<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0036.jpg/>
@@1@<SE36>§. VI. Circa Dissert. Proæm. De merito Virginis. 21
<duolan 2><-P>primera gracia, que le dieron, fue mayor, que la
que han tenido Angeles ni Santos, y que desde alli
fue esta siempre creciendo. Sea el Señor Bendito,
Amen. Sit inquam, benedictus, qui sic bene-
dictam inter mulieres, etiam interomnes An-
gelos & Sanctos gratiæ benedictionibus cu-
mulavit. Et quidem cùm excessus talis supra
Angelos & Sanctos talis fuerit, accedentibus
ratione meritorum per vitæ decursum aug-
mentis, qualis erit gratiæ illius præexcelsæ &
superabundantis acervus.</P>
<P>  <absatz-nummer>67.</absatz-nummer> Dicat ergo illi cælestis sponsus: Venter<marginalia>Cant. 7.|v. 2.</marginalia>
tuus sicut acervus tritici vallatus lilijs. Cant. 7.
v. 2. Lilia quidem Angeli & Sancti, ut in
Titulo n. 400. ubi, quòd omnes lilium unum per
charitatem in Ecclesia triumphante. Sed lilia
hæc uterus Virginalis excedit quantùm tritici
acervus, in quo grana immensa, cùm tamen
liliorum facilè possit numerus computari. Est
autem Virginis venter, ut expositiones alias
minimè refellendas modò prætereamus, non
corporeus, sed spiritualis, interius scilicet divi-
tiarum cælestium receptaculum. Et quidem
quando de Venerabili Marina agimus, satis
opportunus ejus Venerabilis Magister accedit
P. Ludovicus à Ponte, qui præfatum locum
Exhort. 13. §. 3. ita exponit, & in fine ait, posse<marginalia>P. Ludovi-|cus à Ponte.</marginalia>
referri ad abundantiam meritorum Virginis. Illis
ergo, & gratia omnes Angelos & Sanctos ex-
cellit, quantum liliorum vallum tritici acervus.
Non equidem quia plures illa, ipsi pauciores,
personali attenta conditione. Una est enim,
plures illi: sed eminentiali multitudine, ratio-<marginalia>Virgo Mun-|dus sancti-|tatis.</marginalia>
ne meritorum & gratiæ, ut mundus quidam
sanctitatis esse videatur. Homo quidem Micro-
cosmus dictus, inspecta conditione naturę: gra-
tiæ autem conditione attenta, mundus etiam
aliquis constituendus est, & nullus profectò
aptior quàm Virgo; parvus quidem facta cum
magno comparatione: mundus enim magnus
Deus est,</P>
<shi>  Pulchrum pulcherrimus ipse
Mundum mente gerens, similiq&#x0301;ue
    ab imagine formans.</shi>
<P>ut ex Boe&#x0308;thio jam pridem acceptum; compa-<marginalia>Boe&#x0308;thius.</marginalia>
ratione autem aliorum non mundus quidem
parvus, sed absolutè mundus est dicendus san-
ctitatis; de quo & dici convenientissimè va-
leat; Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum<marginalia>Ioan. 3.|v. 16.</marginalia>
Vnigenitum daret, Ioan. 3. v. 16. Pro quo hæc
paucula sit satis delibasse: si enim quantùm
suadet & ministrat affectus, calamo esset per-
mittendum, ex particulis libri emergerent, &
numquàm finem dicendi faceremus. Et sint
etiam hæc satis pro Dissertatione Proæmiali,
ut sit jam</P>@@

<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
SECUNDA
<A+2>Circa Partem Primam Tituli
in finem.
§. I.</A+2>
<A+1>Circa Num. 7.
Circa Ministrorum Regalium electionem
doctrina utilis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>68.</absatz-nummer> <INI4>A</INI4>Dductus citato loco Ennodius in<marginalia>Viles homi-|nes in ma-|gistratu vi-|lescum ava-|ritiæ sordi-|bus.</marginalia>
Panegyrico Theodorici sic cla-
mans? Per gubernantium utilita-
tem potens terra consenuerat. Ubi
ita interpunxi adjecto parenthesi: Forsan, Vi-
litatem, sed errore typographico positum utili-
tatem, unde quod novum reddere sensum pos-
sit, non apparet. Ponendum ergo fuit Vilita-<marginalia>Act. 24.|v. 24.</marginalia>
tem: quia reverà ita usu venit, ut viles homi-
nes ad magistratum evecti genuinis sordibus
avaritiæ vilescant. Rem narrat D. Lucas Act.
24. v. 24. & seqq. pro veritatis confirmatione
satis opportunam. Sic enim ibi: Post aliquot
autem dies veniens Felix cum Drusilla uxore sua,
quæ erat Iudæa, vocavit Paulum, & audivit ab eo
fidem, quæ est in Christum IESVM. Disputante au-
tem illo de justitia, & castitate, & judicio futuro,
tremefactus Felix respondit: Quod nunc attinet,
vade: tempore autem opportuno accersam te: Si-
mul & sperans, quòd pecunia ei daretur à Paulo.
propter quod & frequenter accersens eum, loqueba-
tur cum eo. Felix ergo Iudææ Præses, & illustri
ac p&#x0153;nè regio eminens magistratu, quando di-
vini judicij prædicatione & intimatione, tuba
illa Evāgelica personāte, tremefactus, ad turpes
quæstus, ad justitiæ nundinationem anhelat.
Quidni? Servilis erat conditionis homo, immò
& olim servus, de quo Suetonius in Claudio
Cap. 28. & Cornelius Tacitus Lib. 5. Vidimus<marginalia>Act. 13.|v. 11.|In Sergio|Paulo nobi-|lis cum|Felici Præ-|side anti-|thesis.</marginalia>
Præsidem, videamus Proconsulem. Tunc Pro-
consul, cùm vidisset factum, credidit admirans.
Act. 13. v. 11. Sergius, inquam Paulus, cùm
Apostolum eumdem vidisset Elymam magum
prædicationi ejus adversantem, cæcitate mul-
ctasse, admirans credidit. Iuxta Græcum tex-
tum, perculsus, attonitus, sacro horrore perfusus.
Ergo & tremefactus ut Felix, audiens Pau-
lum, & Dei judicium erga Magum fulminan-
tem. Et tamen ille tremefactus ex divini inter-
minatione judicij, non credit Paulo, sicut Pro-
consuli. Quid miramur? Vilis homo avaritiæ
sordibus magnum fidei opponit obstaculum.
Nobilissimus Sergius Paulus, ideò & ejus non
fervet avaritiâ miseraq&#x0303;ue cupidine pectus, unde &
suscipiendæ fidei aptior, dignusq&#x0301;ue ut nomen
ejus sibi eo usque Saulus adscisceret, ut tra-
dunt multi; de quo Interpretes nostri Lori-
nus, Sancius, Cornelius, & alij: dignus itidem,
qui Ecclesiastico à D. Paulo insigniretur ma-
gistratu, Narbonæ creatus Episcopus, ut habe-
mus in Romano Martyrologio die 22. Martij.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0037.jpg/>
@@1@<SE37>22 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>69.</absatz-nummer> Unde mirari juvat eumdem Apostolum<marginalia>S. Onesimus,|qui olim|servus, cur|creatus|Episcopus à|D. Paulo.</marginalia>
circa Onesimum præstitisse similia, sic enim de
illo in eodem Martyrologio die 16. Februarij:
Natalis beati Onesimi, de quo Sanctus Paulus Apo-
stolus ad Philemonem scribit, quem etiam post San-
ctum Timotheum Ephesiorum Episcopum ordinavit,
prædicationisque verbum illi commisit. Ecce Epis-
copum, & Ephesiorum quidem, illius inquam
celeberrimi Græciæ Emporij, cui minimè ex-
æquanda Narbona, Sergij Pauli sponsalis Ec-
clesia. Et tamen quis Onesimus fuerit ex Epi-
stola ad Philemonem ejusdem Apostoli notum,
cujus ille erat servus, Quem genui in vinculis. v.
11. ait ille, non solùm, fugitivum, sed & fur-<marginalia>Ad Phile-|mon v. 11.</marginalia>
ciferum, ut D. Hieronymus, & alij non levibus
affirmant conjecturis. Videatur P. Cornelius,
qui plura dabit in Epistolæ argumento. Et quid
ad hæc? Illud equidem, in eo D. Paulum cęli-
tùs instructum processisse, & unum illud fuisse
eo in genere miraculum, ex innumeris & ma-
gnis ab ipso perpatratis. Brevi spatio temporis
id videtur fuisse in Onesimo, quod Christus in<marginalia>Magnum|miraculum|conversio|Pauli.</marginalia>
ipso, qui ex persecutore in Apostolum repentè
mutatus. Quod enim majus hoc cerni poßit mira-
culum (Verba sunt D. Ioannis Chrysostomi
Sermone in Cap. 9. Actuum Apostolorum) quod<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
in Paulo contigit? Porrò Pauli mentem pellexisse,
atque expugnasse, majus signum fuit, quam umbra-
rum operâ (quod à Petro factum) mortuos susci-
tasse. Pro quo & B. Laurentius Iustinianus
Sermone in Conversione S. Pauli ita loquitur.<marginalia>D. Lauren-|tius Iusti-|nianus.</marginalia>
Erat nempe grande miraculum hoc ut blasphemus,
& persecutor effectus, esset eximius Prædicator.
Cujus namque opus est tale, nisi mutatio dexteræ
Excelsi? Miraculi autem magnitudinem, quæ
apud eumdem præcesserant amplius manife-
stant; sic enim ille: Viderant paulò ante quasi<marginalia>Simile in S.|Onesimo.</marginalia>
rapacem lupum manè prædam rapientem &c. Ta-
lia ergo ille in Onesimo Dei gratia mirè opi-
tulante patravit, in eo, qui dudum prædam ra-
puerat, & raptam arrepta fuga turpiter lapidâ-<marginalia>Ad Philem.|v. 18.</marginalia>
rat. Audiendus Apostolus: Si ergo habes me so-
cium, suscipe illum sicut me. Circa quæ sic Divus
Hieronymus: Philemon Paulum socium habere
cupiebat, & in Christum credens, tales utique cu-
piebat habere profectus, ut Paulo similis fieret, &
ei communicaret in vinculis. Consideremus ergo
quantum hic laudetur Onesimus, quantùm profecisse
dicatur: cùm ita recipiendus sit ut Apostolus, & sic
ejus dominus ut Pauli debeat desiderare consor-
tium. Breviter quod dicit tale est. Si me vis habere
consortem, habeto & Onesimum, quem ego consor-
tem, & filium meum, & viscera mea habeo: quem
si non susceperis, nec habere volueris, & ipse intel-
ligis quòd me habere non poßis. Hæc S. Doctor.
Iuxta quæ magno quidem miraculo Coapo-
stolum Paulus in Onesimo sua celeri instru-
ctione formavit, & se alterum: unde & Epis-
copum magnæ Ephesiorum Ecclesiæ consti-
tuit, ut continuatione miraculi, qui servus, &
servilibus fuerat notis insignis, sine turpi quę-
stu, & avaritiæ sordibus Ecclesiasticum gere-
ret magistratum. Rara ergo avis in terris, Divoque
simillima Paulo.</P>
<P>  <absatz-nummer>70.</absatz-nummer> Simile aliquid in Romanis habetur hi-<marginalia>Tullius ser-|vus prodi-|gio rex.</marginalia>
storijs, de quo specialiter Valerius Maximus
lib. 1. Cap. 6. de Servio Tullio locutus. Cùm<-P>@@

<-P>enim illi adhuc puero dormienti circa caput
flamma emicuisset, prodigium hoc Prisci Tar-
quinij regis uxor Tanaquil admirata, Servium
servâ natum, in modum filij educavit, & ad re-
gium fastigium evexit. Prodigio ergo opus
fuit, ut servilis conditionis homo ad sublimem
eveheretur dignitatem. Si revera ita accidit:
quod si ita non fuit, existimatio tamen Roma-
næ prudentiæ in necessarium prodigium incu-
buit, ut credi posset servum ad culmen regiæ
dignitatis evectum. Aliàs Spiritus sancti incon-<marginalia>Qui tales|generaliter|exitiosi.</marginalia>
cussus habetur aphorismus sapientissimi regis
ore profusus, Proverb. 19. v. 10. Non decent stul-
tum deliciæ, nec servum dominari principibus. Vbi<marginalia>Prov. 19.|v. 10.</marginalia>
non de servis tantùm, sed de servilibus etiam
hominibus agitur, vilibus, inquam, & ad ser-
viendum potiùs, quàm ad dominandum à na-
tura progenitis: talium enim dominatio exi-
tiosa est, in tyrannidem, ac consequenter in
publicam perniciem desitura. Videatur P. Cor-
nelius in eum locum. Vnde Ieremias lamen-<marginalia>Thren. 3.|v. 8.</marginalia>
tabundus exclamat Thren. 5. v. 8. Servi domi-
nati sunt nostri: non fuit qui redimeret de manu
eorum. Vbi de Chaldæis est sermo in Iudaica
captivitate, vel quia illi à Iudæis, eo quòd es-
sent Gentiles, servilis conditionis habiti, vel
quia eorum servis, famulis, aut ministris sub-
jecti, si non omnes, eorum plures, ut laborare
cogerent, eorum operibus præsidentes. Viden-
dus P. Sancius. Inde tyrannis, ut apud illos
nulla redemptio. Iuxta hæc ergo dici aptissi-
mè ab Ennodio potuit propter paucorum gu-
bernantium vilitatem terram potentem con-
senuisse, id est, interitui proximam fuisse red-
ditam: nam quod antiquatur & senescit, propè<marginalia>Hebr. 8.|v. 15.</marginalia>
interitum est, Hebr. 8. v. 13. Utinam nobis, ut
sperare juvat, meliora Deus. Sunt enim qui
rebus Indicis ita ominentur; & de Orientalibus
locutus Lusitanus Scriptor sic dolens protulit:
Quando India erat India. Quasi jam India non<marginalia>Quid de In-|diarum sia-|tu.</marginalia>
sit, & si non India, quid ergo illa? & de Peru-
vio nostro jactata similia; sed altiùs providen-
te Domino, inventum jam id, per quod credi-
tur ad primævam juventutem revocandum.
Rumpatur quisquis rumpitur invidia. Si invidere,
aut desipere potiùs libeat, dum de bono agitur
in totius mundi commodum proventuro.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Patronorum electionem. Vbi de S. Hie-
rotheo Episcopo Segoviensi.
Circa Num. 9.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>71.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi in assignandis ex Sancto-<marginalia>Circa Pa-|tronorum|electionem|quid expe-|diat.</marginalia>
rum choris Provincijs & civitatibus
Patronis peculiarem à Deo haberi respectum,
qui & in eorum electione servandus, ut ij eli-
gantur, qui peculiare aliquid habeant, propter
quod ad illas videantur pertinere, unde & eo-
rum affectus speciales futuri videantur, pro
quo ibidem exempla, quibus addere possumus
pro Peruvio nostro Sanctam Rosam, de quo
ex professo egimus Tomo 2. Auctarij. Quis enim<marginalia>Pro S. Rosa|îlle.</marginalia>
non videat singularem prostare titulum nata-
lis, vitæ, mortis, & sacrorum Virginei corporis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0038.jpg/>
@@1@<SE38>§. II. Circa I. Partem Tituli de S. Hierotheo. 23
<duolan 2><-P>spoliorum, id quod à Clemente IX. prudentis-
simè perpensum, & liberali dispensatione dis-
positum, ut etiam nondum Canonizata, honore
illo pro Canonizatis statuto, certis servandis
regulis, potiretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>72.</absatz-nummer> Et quia circa D. Hierotheum, qui in<marginalia>Pro S. Hie-|rotheo ut|stet Flavius|Dexter.</marginalia>
Martyrologio die 4. Octobris proponitur uti
Episcopus Atheniensis, & discipulus beati Pauli
Apostoli, qui & Segoviensis Episcopus à Fla-
vio Dextro asseritur, unde & Segoviensi Ec-
clesiæ jus videtur competere ad illum sibi Pa-
tronum eligendum, & uti talem præ alijs cele-
brandum, visum est aliquid hoc loco subjicere,
& patriæ aliquale obsequium, in re considera-
tionis tantæ, præstare. Et sunt quidem, qui<marginalia>Qui adver-|sentur.</marginalia>
probandum susceperint id esse penitus dene-
gandum, eo maximè fundamento, quòd Flavij
Dextri auctoritati minimè sit deferendum, quia
quæ ante non multos annos prodiere scripta, il-
lius revera non sint, sed proculdubio conficta &
supposititia, id agente P. Hieronymo de la
Higuera, Societatis Jesu, pro quo Marchio<marginalia>P. Higueræ|Marchio|Agropolita-|nus infen-|sus.</marginalia>
Agropolitanus multa congerit in Dissertationi-
bus Ecclesiasticis Hispano vulgatis idiomate: &
laudandum sanè in viro laico, & inclytæ nobi-
litatis, eruditionis non vulgaris studium, cùm
sit ejus copiosa, & non ad speciem tantùm in-
structa Bibliotheca, & pro patria zelus, dum
pro antiquo illius Patrono militat, cui conten-
dit prærogativam, & meritorum & temporum
reservandam. Id tamen minimè videtur fore
laudabile, Religiosum virum, & à viris doctis
propter singulares in rebus Ecclesiasticis an-
tiquitatis notitias, magno in pretio habitum,
stylo sanguinolento tractari, & minimè deco-
ro, aperti mendacij in negotio adeò gravi in-
usta labe, pro quo non dubito irritamentum
aliquod, non quidem à dicto Patre jampridem
extincto, sed ab alio nescio quo, qui pro Hie-
rotheo egerit, extitisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>73.</absatz-nummer> Et quidem quod ad Dextrum spectat,<marginalia>Illius in-|choata de-|fensio.</marginalia>
pro sustinenda illius historia, quæ objicieban-
tur discussis, actum à Nobis in eo, in quo su-
mus, Titulo n. 751. Quomodocumque autem
de illo censendum sit, illud minimè toleran-
dum, quod à præfato Marchione adeò confi-
denter asseritur, Patrem scilicet Higueram,
scriptum, de quo agitur, confinxisse. Quis
enim de viro tali, qualem præmisimus, hoc si-
bi sine gravi judicij temerarij crimine possit
persuadere? Qua veritate constante, quidquid
aliàs objici potest, constat posse congrua disijci
solutione. Quòd si de viro tali adeò absurda
potest formari suspicio, quid nobis non dubiæ
fidei in multis alijs Religiosis scriptoribus po-
terit æstimari? Hæreticali quidem spiritu ir-
ridet Georgius Hornius, in Epistola dedicato-<marginalia>Hæretici|vitis San-|ctorum ad-|versi.</marginalia>
ria pro Sulpicio Severo, inter Opera alia Au-
ream legendam Sanctorum, Lavacrum Con-
scientiæ, Rosarium Bernardini de Bustis, Sca-
lam cæli, Speculum exemplorum, Miracula
Mariæ, & quare illud, ubi nec Sulpicianis nar-
rationibus parcit in multis aut miraculis, aut
Sanctorum apparitionibus à D. Martino, aut
ipsi factis? Quia Otiosorum Monachorum Com-
menta. Sic ille loquitur. Inter quos si annume-
randus P. Higuera, laudi ipsi potiùs, quàm vi-<-P>@@

<-P>tuperio cedet, inter pios Scriptores, licet non
non admodùm exactos, minimè tamen fabu-
larum artifices, computandus. Cùm tamen
Marchioni deterioris conditionis sit Dextrinæ
historiæ artifex fabulosus.</P>
<P>  <absatz-nummer>74.</absatz-nummer> Firmari præfata positio manifestè po-<marginalia>Roborata|defensio.</marginalia>
test ex ijs, quæ Dom. Agropolitanus habet
Dissertat. 3. Cap. 3. ubi adducit Catalogum
Sanctorum Hispanorum à Dom. Laurentio de
Padilla compositum an. 1538. in quo Flavij
Dextri mentionem inducit, sicut & in alio de
antiquitatibus Hispaniæ: Qui & frequenter
allegat seniorem Scriptorem ejusdem argu-
menti Fr. Ioannem de Ribuerga, apud quem
mentio eadem, sed non viri Dextri, allegati
tamen ab Hispano Historiographo, verbis il-
lis: Y para esto alego à un Historiador Español,<marginalia>F. Ioannes|de Ribuer-|ga.</marginalia>
que yo no he podido hallar, llamado Dextero, hijo
de San Paciano Martyr, &c. Sic cùm Marchio
referat, quasi victor exultat, eo quod apud
nullum ex citatis deprehendi possit visum ab
ipsis Dextrum; unde cùm ex antiquioribus
apud Hispanos sint, qui illius notitiam intule-
runt, videtur proculdubio concludi, quod posteà
apparuit scriptum à P. Higuera confictum, sed
quidem oppositum potius ex præfato discursu
debuisset evinci. Padilla & Ribuerga jam pri-
dem historiæ Dextri suis in scriptis ingerunt
mentionem, & hic Historicum allegat Hispa-
num, ex quo plura sub eadem fide transcribit.
Ergo Dextri historia jam erat in rerum natura,
& ita non opus fuit à P. Higuera confingi: nisi
dicatur ab historico illo Hispano confingi si-
militer potuisse. Sed id infirmat intentum: jam
enim alter fictionis auctor, & non P. Higuera.
Præterquàm quòd confictio tunc minimè la-
tuisset, neque est ullo modo credibile eum fin-
gendi spiritum erga Dextrum jam olim inva-
luisse, & vitium adeò perniciosum Hispanam
ingenuitatem occupasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>75.</absatz-nummer> Arguitur autem ex eo quod S. Pacia-<marginalia>Ex eo quod|S. Pacianus|dicatur|Martyr ob-|jectio enar-|vatur.</marginalia>
nus in præfato Fr. Ribuergæ testimonio dica-
tur Martyr, pro argumento falsitatis: cùm ex
Romano Martyrologio nihil tale habeatur: sic
etenim de illo die 9. Martij: Barcinone in Hi-
spania Sancti Paciani Episcopi, tam vita, quàm<marginalia>Martyrol.|Romanum.</marginalia>
Sermone conspicui, qui tempore Theodosij Principis
in ultima senectute finem vitæ sortitus est. Quod
quidem nullius momenti est; cùm adeò sit fa-
cilè, & frequenter accidat, ut vel amanuen-
sium inscitia, aut typographorum incuria, er-
rores plus absurdi admisceantur. In Tomo 2. P.
Eligij Bassæi, meliori fortuna dignissimi, Verb.
Indulgentia 2. in ipso Titulo grandioribus, ut
assolet characteribus, pro Indulgentia positum
Impudicitia. Quid hoc absurdius: & quot huic
si non similia, valde tamen incongrua, & of-
fensiva? & ut circa errorem prædictum aliquid
plus consonum adjiciamus, vidi scriptum, in
quo Beata Clara Seraphicæ primogenita san-
ctitatis Virgo & Martyr legebatur. Sed demus
erratum ab auctore memoriæ lapsu: id certè
condonandum, quia in multis offendimus omnes,<marginalia>Iacobi 3.|v. 2.|Ob æquivo-|cationem si-|milem de-|pulsa alia.</marginalia>
ut cum Apostolo meo loquar, Iacobi 3. v. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>76.</absatz-nummer> Unde & condonandum pariter Patri
Porto carrero, quod illi objicit Dom. Marchio,
dum in vita S. Ildefonsi Episcopum Gienensem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0039.jpg/>
@@1@<SE39>24 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>vocat Petrum Pecha, cùm debuerit Alfonsum
compellare. Cuius facilis æquivocationis oc-
casio esse potuit, ejus fratrem, cujus celebris
memoria in benedictione est, ob fundatum S.
Hieronymi in Hispania Religionem, Petrum
fuisse nomine. In eo autem quod prætereà op-
ponit, ejus planè discursus defectum patitur<marginalia>Et defensus|P. Porto|carrero.</marginalia>
manifestum. Affirmat P. Porto carrero apud
citatum Episcopum exemplar Dextri anti-
quum extitisse, quod ille Monasterio de la
Sisla Ordinis S. Hieronymi prope Toletum
dono dedit. Quod cùm ad manus Dom. Joannis
de Vergara Toletanæ Ecclesiæ Canonici de-
venisset, ipso moriente disparuit. Cui gravissi-
mi, Religiosissimi, & nobilissimi Patris asser-
tioni nequit in primis objici illum sine testibus
locutum. Atqui in re, quæ sine testibus non
potuit accidere, intervenisse illos, exploratæ
est suppositum veritatis. Nec levioris notæ
fuisse illos, narrantis, & in negotio adeò gra-
vi, convincit auctoritas. Sed pergit auctor, &
ut illam infringat, obtendit prædictum Episco-
pum non potuisse donum illud Monasterio
Sislæ conferre post ejus in Italiam profectio-
nem fundato, in qua & mortuus, pro quo Si-
guenzam adducit 1. p. historiæ Hieronymianæ
Cap. 12. & 13. Ad quod quidem dici in primis
potest, fundat&#x0169; equidem Monasteri&#x0169; Sislę ante
profectionem. Sed cùm Episcopi frater fuerit
illius fundator, exemplar Dextri ab Episcopo
acceptum secum in novum Monasterium illud
deferre potuisse: unde & dici Monasterio ab
Episcopo donatum ob præcedentem factam
germano fratri collationem. Quod quidem
ægrè poterit impugnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>77.</absatz-nummer> Prætereà citatus P. Siguenza Capite<marginalia>Robur illi|additur ex|Scriptore ab|ad versario|citato.</marginalia>
illo 12. ita scribit citato F. Petro de Vega, Re-
ligionis suæ Chronista priore: Para la funda-
cion del Monasterio de Genova, llebò Don Alonso
Pecha Religiosos de España. No dize de donde; mas
es facil atinar, porque no avia mas de dos casas;<marginalia>P. Siguenza</marginalia>
la de San Bartholome de Lupiana, y la de la Sisla
de Toledo &c. Juxta hunc ergo Scriptorem post
fundationem Sislæ vivebat Alfonsus Episco-
pus, unde & potuit donum illud ex Italia fra-
tri mittere antiquitatum archivo, eo speciali
respectu, quod in Exemplari ejusmodi multa,
quæ ad Hispaniam spectant, & satis quidem
peculiaria legerentur. Et ampliùs ex eôdem
urgendum, subdit enim sic: Sobre el lugar de
la sepultura de este Siervo de Dios tambien ay dife-<marginalia>Idem.</marginalia>
rencia. Vnos dicen que està sepultado en Roma: los
de Guadelaxara dizen que no sino en su misma
ciudad, en la Iglesia de Santiago, en una Capilla,
que pega con ella, que tiene vocacion de la Trinidad,
donda se ve un sepulcro levantado en un pedestal
alto, con el escudo de sus armas, aunque sin titulo:
por que quien en vida lo avia renunciado todo, re-
nunciase tambien en la sepultura las letras, que
hinchan. Sic ille addens ulteriùs pro eôdem ar-
gumentum ex Episcopalibus in sepulchro or-
namentis inventis. Ex quibus habemus non
esse ita firmum ut Dom. Marchio esse conten-
dit, præfatum Episcopum in Italia diem extre-
mum obijsse. Si ergo in Hispania, in quod
cum multis P. Siguenza videtur propendere;
donare etiam Monasterio Sissæ potuit prædi-<-P>@@

<-P>ctum exemplar. Ex quo & convincitur jam
pridem in Hispania Dextri notitiam præluxis-
se, cum Monasterium Sisla fundatum fuerit
an. 1374. ut videri apud citatum Scriptorem
poterit Capite illo 13. Unde & pro P. Higuera
alia & satis urgens probatio, objecta ipsi com-
menta depellens, legitima ratio cinatione con-
surgit.</P>
<P>  <absatz-nummer>78.</absatz-nummer> Sed cùm neque memoratum exemplar,<marginalia>Quid contra|P. Higue-|ram ex|Dextro Ful-|densi.</marginalia>
neque alia, de quibus dictum, apud P. Higue-
ram extiterit, sed quoddam aliud proferatur ex
Monasterio Fuldensi transmissum, parùm vi-
dentur adducta suffragari: & contra trans-
missionem hujusmodi validæ cumulantur con-
jecturæ, quibus reddatur, illa non solùm
de veritate suspecta, sed apertæ contraria
veritati. Ad quæ quidem dici potest, ut
jam superiùs prælibatum, dummodo habeatur
pro certo P. Higueram mendacij adeò præju-
dicialis patrem non fuisse, parùm referre an ex
Fuldensi Monasterio, an aliunde in manus
ejus devenerit; nam & de exemplari Fuldensi
dicere Marchio posset fuisse confictum ab ali-
quo Monacho, eâdem, qua P. Higuera, indole
prædito, qui obsequium se præstare litterariæ
Reipublicæ erga res Hispanas benè affectus,
fuerit arbitratus. Cùm enim illud Dextro cen-
seatur indignum, quisquis ita censet, censere
pariter debet esse confictum, sive ex Fuldensi,
sive ex Lætiensi, sive ex Camberonensi, immò
etiamsi ex Vaticana Bibliotheca dicatur ex-
emplar esse transmissum. Fuisse enim exem-
plar, immò & exemplaria aliqua ex dictis li-
quet, neque periisse omnia credibile est, ut il-
lud Canonici Vergaræ. Quid ergo si Fuldæ
aliquod, de cujus transmissione post tot annos
quid si minimè Religiosi illi meminerint, uno
scilicet Societatis Jesu hospite per modum
transeuntis, ut dici solet, recepto, de quo<marginalia>Sap. 5. v. 15.</marginalia>
Sapient. 5. v. 15. Tamquàm memoria hominis
unius diei prætereuntis. Nihil ergo in assertione
P. Higueræ, quod de notoria, immò nec vero-
simili, aut solidè probabili redargui possit fal-
sitate, quidquid aliàs de fide historiæ sit, de qua
dictum aliàs, citato videlicet Tituli loco, &
Tomo 3. Auctarij.</P>
<Z><A+1>Discussa alia circa S. Hierotheum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>79.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Eviora quædam omitto, & ad illud<marginalia>Ex matri-|monio spiri-|tuali ar-|guitur con-|tra transta-|tionem Epis-|copatuum.</marginalia>
venio, quod ex Episcopatu Atheniensi
desumitur argumentum, ut Segoviensis ne-
queat Apostolico viro deferri. Id enim contra
illorum temporum venerabilem usum nequit
admitti, in quibus uni addictus Ecclesiæ, non
poterat ad aliam se transferre, sed in spirituali
persistere matrimonio, quod cum semel ad-
missa celebrarat. Pro quo specialiter adducitur
Canon 14. Apostolorum tenoris sequentis:<marginalia>Canon Apo-|stolorum.</marginalia>
Episcopo non liceat sua relicta Parochia ad aliam
transilire, etiamsi à pluribus cogatur &c. Quem
adducit D. Marchio, & multa insuper alia ad
indissolubilitatem matrimonij hujusmodi com-
probandam. Sed cùm in citato Canone post
adducta verba sic addatur: Nisi sit aliqua caussa
rationi consentanea, quæ eum cogat hoc facere; ut-
pote ad majus lucrum, cùm poßit ijs, qui illic ha-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0040.jpg/>
@@1@<SE40>§. II. Circa I. Part. Tituli, De S. Hierotheo. 25
<duolan 2><-P>bitant pietatis verbo conferre: ad quod non ex se,
sed multorum Episcoporum judicio, & maxima ex
Portatione. Cùm inquam addatur sic, & pro
translatione censuram posse rationabilem oc-
currere decernatur, quatuor esse illas eruditè
prosequitur, scilicet expulsionem ab Ecc esia
hostium incursione, cæli saluti adversa tempe-
ries, odium subditorum calumnijs indicatum,
majorem in alia Ecclesia & notoriam utilita-
tem. Ex quibus nullam in casu nostro subesse
conatur efficaciter demonstrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>80.</absatz-nummer> Sed quidem præfatus discursus minimè<marginalia>D. Alexan-|der Martyr|translatus.</marginalia>
adversantis firmat intentum. Quod enim ad
usum spectat, illum apud viros sanctissimos ad
alias translatos Ecclesias constat viguisse. Die
18. Martij sic Romanum Martyrologium: Cæ-
sareæ in Palæstina natalis beati Alexandri Episco-
pi, qui de Cappadocia ex propria civitate, ubi erat
Episcopus, sanctorum locorum desiderio Ierosoly-
mam veniens, cùm Narcissus ejusdem urbis Epis-
copus jam senex Ecclesiam regeret, divina revela-
tione ejus gubernacula suscepit: postmodùm verò
in persecutione Decij, cùm jam longævæ ætatis ve-
neranda canitie præfulgeret, ductus Cæsaream, &
clausus in carcere, ob Confeßionem Christi marty-
rium complevit. Ecce Alexandr&#x0169; ex Cæsariensi
Ecclesia in Ierosolymitanam translatum, nun-
quàm Cæsaream rediturum, nisi impijssimi
persecutoris imperio.</P>
<P>  <absatz-nummer>81.</absatz-nummer> Eodem die sic post adducta circa S.<marginalia>Sicut & S.|Narcissus.</marginalia>
Alexandrum: Augustæ Sancti Narcißi Episcopi,
qui primus in Rhætia Evangelium prædicavit: de-
inde in Hispaniam profectus, cùm Gerundæ multos
ad Christi fidem convertisset, ibidem in persecu-
tione Diocletiani cum Felice Diacono Martyrij pal-
mam accepit. Sic ibi. Fuisse autem Divum Nar-
cissum Episcopum Gerundensem exploratissi-
mæ veritatis traditio est, accedentibus anti-
quis Scriptoribus, ut videri potest apud Patres
Henschenium & Papebrochium Tomo 2. Mar-
tij ad præfatum diem, ubi & de S. Alexandro
Archiepiscopo Ierosolymorum ex Gręcis Mar-
tyrologijs, aut Menæis, ut ipsi vocant, &
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>82.</absatz-nummer> Ad quæ quidem dici potest in transla-<marginalia>Etiam alij|sine revela-|tione.</marginalia>
tionibus dictis divinam intervenisse revelatio-
nem. Sit illud ita. Ergo & in Divo Hierotheo
simile aliquid possumus verosimiliter conje-
ctare. Cur autem sic à divina providentia dis-
positum, novit ipse translationis Auctor, qui<marginalia>S. Metho-|dius.</marginalia>
transtulit montes, & nescierunt hi, quos subvertit
in furore suo. Job 9. v. 5. Deinde non sem-
per revelationibus actum ex alijs potest tran-
slationibus comprobari. Die 18. Septembris sic
habet Romanum Martyrologium: Natalis san-
cti Methodij, Olympi, Liciæ, & posteà Tyri Epis-
copi &c. Die 9. Octobris Divum Dionysium<marginalia>S. Dionysius|Areopagita.</marginalia>
Areopagitam ab Apostolo Paulo ordinatum
fuisse Atheniensium Episcopum traditur, & à
S. Clemente Papa in Gallias missum, ibi au-
tem Parifiensem fuisse Episcopum communis
traditio est, & antiquorum ac gravissimorum
testimonio comprobata. Et quidem si admit-
tatur, ut admitti debet, S. Dionysium à D.
Clemente ad conversionem Gallorum mis-
sum, de Episcopali auctoritate nequit dubitari,
quia illa omnia erat conversione obita peractu-<-P>@@

<-P>rus, quæ Episcopalem auctoritatem prærequi-
runt, Sacramentorum omnium administratio-
ne. Neque dici potest ad id fuisse satis Episco-
palem jam obtentam dignitatem pro Athe-
niensi Ecclesia. Ea enim ratione neque sancti
Alexander, Narcissus, & Methodius in tran-
slatione novam dignitatem accepissent Epis-
copalis muneris, quod quàm sit falsum jam vi-
dimus, cùm Episcopi illarum Ecclesiarum
ad quas translati fuerant, compellentur.
Et de Divo Alexandro locutum Martyro-
logium solummodò asserit Civitatis Iero-
solymæ gubernacula suscepisse; ex quo satis
insinuatum censuit, factum esse illius Episco-
pum: quandoquidem relictâ priori Ecclesiâ
omnia erat Episcopalia munera toto vitæ tem-
pore subiturus. Quod cùm videretur urgere, ut<marginalia>Parisiensis|Episcopatus|illius defen-|sio.</marginalia>
ea se instantia Marchio noster expediat, se-
quenti Capite probandum assumit duos fuisse
Dionysios Athenienses Episcopos, & eum, qui
in Galliam missus, Areopagitam non fuisse.
In quo nonnullos habet quos sectetur Aucto-
res, & quos sequi maluit, quàm Ecclesiæ tra-
ditione stabilitum sensum, & in Martyrologio
publicatum. Nobis tamen amplectendus ille,
& ex eo, quam prosequimur, caussa roboran-
da. Ex eo enim quòd juxta sensum talem Ec-
clesia translatum in Ecclesiam Parisiensem
Divum Dionysium suo in Natali decantat,
manifestum apparet, ab hujusmodi translatio-
nibus ritè factis neutiquam abhorrere. Et cùm
D. Clemens præfati sit Canonis primus evul-
gator, satis videtur compertum in Divi Dio-
nysij translatione contra illum agere neuti-
quam voluisse: & exceptionis respectus habi-
tus in eo contentæ de caussa rationi consen-
tanea, quam militasse in translatione dicta,
nequit dubitari. Et pro Divo Dionysio vi-
dendus Henricus Spondanus Tomo 1. Anna-
lium an. 109. n. 8. & seqq. Et Scriptores nostri
in Cap. 17. Act. Apostol.</P>
<Z><A+1>Quid ultra pro Episcopatu faciat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>83.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llud certè; repertum Divi hujus Ca-<marginalia>Inventio|Capuis S.|Hierothei.</marginalia>
put in Hispania, pro quo oculatus te-
stis, & primarius explorator Mag. F. Francis-
cus de Bivar, de quo in Marcum Maximum
num. 31. & 32. libelli supplicis ad Urbanum
VIII. pro Flavio L. Dextro. Contigit autem
inventio die 5. Aprilis anni Iubilæi 1625. in
Monasterio S. Mariæ saltus novalis, vulgò
Sandoval, prope antiquam & satis celebrem
Legionensem civitatem, ejus nomine Græcis
Litteris expresso, coràm multis & gravissimis
testibus, quibus est res tanta authenticè com-
probata. Unde arguit prædictus Scriptor ut
quod à Dextro de Episcopali Segoviæ Sede
est scriptum, verosimile debeat percenseri.
Nam eo ipso in Hispanijs objisse deducitur, cujus<marginalia>F. Francis-|cus Bivar.</marginalia>
Caput inibi reperitur, dum aliàs de ejus transla-
tione non constat. Vnde cum Athenis existimabatur
objisse, multa terrarum intercapedine, erratum à
Græcis convincitur, ut ille optima ductus ratione
discurrit. Videtur autem Romani Martyrolo-
gij auctoritas negotij aliquid facessere, in quo,
ut vidimus, ejus Natalis dies, felicis inquam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0041.jpg/>
@@1@<SE41>26 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>in æternam vitam ingressus, Athenis asseritur,
sicut & Episcopatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>84.</absatz-nummer> Ad quod quidem potest in primis re-<marginalia>Quomodo|stet Athenis|memoriam|adscribi, cum|notanda|doctrina.</marginalia>
sponderi, difficultatem illam circa Sanctos non
multos occurrere, quorum memoria certis die-
bus aut locis adscribitur; cùm tamen aliter
eorum mors videatur accidisse: quia circa
hæc, cùm non concernent sanctitatem, erga
quam cultus versatur, & errori esse nequit ob-
noxius, probabiles solet opiniones Ecclesiæ
usus amplecti, & eos aliquando, quæ notitijs
experimentalibus succedentibus solent non
jam probabiles deprehendi. Sic mors sancti<marginalia>De Sancto|Latrone.</marginalia>
Latronis, cui Christus pro ipso mortis die pro-
misit Paradisum, die 25. Martij Ecclesia in
Martyrologio commemorat, cùm tamen eò
non accidisse die receptissima sententia sit.
Divi Thomæ Reliquiæ in Martyrologio di-<marginalia>De S. Tho-|ma Aposto-|lo.</marginalia>
cuntur primò ad urbem Edessam, deinde Or-
thonam translatæ die 21. Decembris. Et tamen
proximo sæculo in India sacrum ejus Corpus
inventum. Cùm enim Reliquiæ dicuntur, ad
corpus videtur haberi respectus, quod & indi-<marginalia>De S. Ioan-|ne Evan-|gelista.</marginalia>
cat iterata translatio. Die 27. Decembris poni-
tur Natalis D. Joannis Evangelistę apud Ephe-
sum, quem tamen Cardinalis à Vitriaco in vi-
ta B. Mariæ Oegniacensis defunctum asserit
die Iunij 23. Durandus autem in Rationali die
24. Transfiguratio Domini in monte Thabor
legitur die 6. Augusti, cùm tamen sint aliter<marginalia>De Transfi|guratione|Domini.</marginalia>
sentientes, scilicet Faber Scapulensis, & Fran-
ciscus Lucas, de quo in Titulo n. 565. Libanum
enim tanto spectaculo judicant digniorem
cum nonnullis alijs conjecturis. Iuvat etiam
non dici Natalem S. Hierothei Athenis conti-
gisse, sic enim de illo ibi: Athenis sancti Hierothei<marginalia>Notandum|circa S.|Hierotheum|ex Marty-|rologio.</marginalia>
Episcopi, discipuli beati Pauli Apostoli: cùm tamen
dicatur Natalis Sancti Francisci. Natalis sancto-
rum Crispi & Caij, locis Assisij & Corinthi de-
signatis, id quod & in alijs, qui sequuntur,
omissum, licet in nonnullis loca specialia de-
signentur, quia fortè non Natalis certus dies,
sed celebris memoria, cui se spiritus Ecclesiæ
conformat, unde & de Divo Hierotheo id pa-
riter, & verosimiliter asserendum. Quomodo
autem sacrum Caput non Segoviæ, sed in præ-
dicto Legionis loco sit repertum, extra pro-
priam scilicet Ecclesiam, turbationi rerum, quæ
in Hispania tot invaluit sæculis, tribuendum:
ex qua factum ut Legionem corpus Divi Isi-
dori Hispalensis Archiepiscopi sit etiam trans-
portatum, Corpus Divi Ildefonsi Lamoram,
S. Eugenij in Galliam, S. Leocadiæ in Bel-
gium, cùm tres omnes ad Toletum pertine-
rent. Nihilominùs de inveniendo S. Hierothei
corpore Segoviæ agitur, quod in Ecclesia S.
Ægidij jacere nonnullę insinuarunt conjectu-
ræ, id accurante Illustrissimo Præsule DD.
Hieronymo Mascareñas, ut testatur Dom.
Marchio in Præfatione ad Lectorem, quod
utinam feliciter eveniat.</P>
<Z><A+1>Quid circa ritum Patronatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>85.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Oc est quod Dom. Marchionem spi-<marginalia>S Fructus|Segoviæ|Patronus,</marginalia>
ritu contradictionis armavit, suamet-
ipsius persuasione laudabilis, immò & alio-<-P>@@

<-P>rum, quorum ego, si non primus, unus tamen<marginalia>unde diffi-|cultas pro|S. Hierotheo</marginalia>
sum, si religiosæ, nam de religione agitur, mo-
derationis termini, ut viros tantos decet, atten-
dantur. Habet Segoviensis Civitas antiquum
Patronum Sanctum Fructum, aut Fructuosum,
vulgò San Frutos, civem suum, cujus Reli-
quijs, miraculorum fontibus, gloriatur; quem
& principalis Patroni ritu celebrat ex conces-
sione Pauli V. die 15. Octobris, sicut & duos
germanos Valentinum & Engratiam Marty-
res sequenti die 16. cum Octava, non tamen
ut Patronos, licet pro omnibus eadem esse ra-
tio videatur, quia Germani fratres, & Sanctus
Fructus Confessorum tantùm in classe repe-
riatur. Cùm ergo S. Hierothei Episcopatus, &
Apostolatus excellentia, utpotè primi Evan-
gelij Prædicatoris, fundatoris Ecclesiæ, notitia
invaluisset, de illius statuendo Patronatu agi
c&#x0153;ptum. Sic enim Abulensis Ecclesia S. Secun-<marginalia>Patroni alij|Ecclesiarum|quo titulo|celebrati.</marginalia>
dum Proto Episcopum suum celebrat die 2.
Maij, cujus corpus non sine miraculosa opera-
tione repertum. Toletana S. Eugenium die 15.
Novembris. Pampilonensis S. Firminum die 6.
Iulij. Turiasonensis S. Prudentium die 28. Apri-
lis. Pacensis S. Athonem die 22. Maij, & sic
aliæ juxta id, quod habetur in Martyrologio
die 15. Maij. Ubi de Apostolis Hispaniæ, &
Ecclesijs Apostolatus. Quod licet ita sit, cùm
tamen S. Fructus in possessione Patronatus sit
magnis meritis, & beneficentia singulari erga
suos concives comparata, pro quibus eximia
habetur certitudo, non expedit, neque jus pa-
titur ab illa removeri, etiamsi S. Hierothei
Episcopalis cathedra ineluctabili experimento
constaret; cùm tamen res non ita se habeat;
quidquid enim laudabilis Ecclesiæ Segoviensis
affectio erga illum roborescat, res tamen agi-
tatur incerta, & ad summum probabilis ad
cultum aliquem sufficiens, sua Patrono anti-
quo prærogativa reservata.</P>
<P>  <absatz-nummer>86.</absatz-nummer> Et ita quidem videtur à prædicta Ec-<marginalia>SS. Fructo|& Hierotheo|qui cultus|Segoviæ|adhibitus.</marginalia>
clesia dispositum, servatis servandis. Nam ut
ex Codice Matritensi constat pro Ordine reci-
tandi divinum Officium &c. in præcipuis
utriusque Castellæ Ecclesijs An. 1672. ubi pro
Ecclesia Segoviensi prædict usdies 15. Octo-
bris uti Patrono assignatus invenitur. Divo
aute&#x0303; Herotheo ejusdem mensis tertius, in hunc
modum 3. S. Hierothei Episcopi & Confessoris.
Dup. 1. Claßis, cum Octava in Matrice, & in
Di&#x0153;cesi Duplex. Tacetur ergo Patroni nomen,
nec tantumdem illi quantùm S. Fructo tribui-
tur: Duplex cum Octava in Civitate, & Di&#x0153;cesi.
Videtur ergo Segoviensis Ecclesia observantiæ
Decreti Urbani VIII. Rubricæ Breviarij de
Octavis, n. 1. conformis, circa Patronos at-
tenta, ut unius tantùm principalis sit: & circa
alia privilegijs Hispaniæ pro Sanctis naturali-
bus uti voluisse, pro quo probabilis sufficere
potest opinio. Et sic judicatum in caussa SS.
Martyrum Urgabonensium ab Eminentissimo
Cardinali Sandovalio Episcopo tunc Gien-
nensi, de quo citatus P. Bivarius in Libello illo<marginalia>Quomodo|pro illo pro-|babilis noti-|tia sufficiat.</marginalia>
Apologetico nu. 34. Nam hac semel de sanctitatis
certitudine difficultate sedata (verba illius do) quæ
de patria eorumdem Beatorum supererat, mitiùs
potuit resolvi: ad eam namque decidendam non<-P><marginalia>P. Bivar.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0042.jpg/>
@@1@<SE42>§. II. Circa I. Part. Tituli, De S. Hierotheo. 27
<duolan 2><-P>requirebatur Divina vel Pontificia irrefragabilis
auctoritas, sed humana & probabilis sufficiebat,
qualis tunc temporis Chronicon Dextri communi-
ter habebatur. Quòd enim quis ut Sanctus vir cola-
tur, Divinæ prorsus; quod verò ut naturalis hujus
vel illius urbis habeatur, humanæ ut plurimùm
auctoritati nititur; quandoquidem etiamsi in hoc
falli contingeret, nihil inde Catholicæ puritati fidei
inferretur detrimenti: quo nihilominùs fuscaretur
gravißimè, si immeritus sanctitatis præconijs cele-
braretur. Præterquàm quòd Episcopus de jure com-
muni, etiamsi forsitan sancti illi Martyres altera
nativitatum Vrgabonenses non essent (qua nimirum
vel hanc lucem nacti sunt, vel ab ea sublati in me-
liorem) potuit de consensu Cleri & populi, eosdem
constituere Patronos, ut habetur in Cap. Nobis de<marginalia>Cap. Nobis|de jur. Pa-|tron.</marginalia>
jure patron. Garcias de Benef. 5. p. Cap. 9. nu.
71. & in terminis scribit Barthol. Gavantus
in Comment. ad Rubricas Missalis, & Bre-
viarij Romani 3. p. Cap. 12. Quarè prudentißi-
mè Dominus Cardinalis magnoperè desideratam
Vrgabonensibus civibus facultatem concessit eosdem
Martyres quotannis sub ritu Officij Duplicis cele-
brandi. Hæc doctus Scriptor, quibus nihil in
præsenti caussa dici opportunius potuit, si
omittamus id, quod de jure communi addi-
tum, & tantùm spectat ad Festorum institu-
tionem: cùm sit omninò exploratum clerum
& populum in ordine ad declarandam sancti-
tatem eorum, de quibus celebrandis agitur,
non esse advocandos; id enim Pontificiæ tan-
tùm auctoritatis est, ut ab Auctore dictum.
Neque in adducto Cap. Nobis, & allegatis Scrip-
toribus quidquam est, quod ad rem faciat, in
qua versamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>87.</absatz-nummer> Adducit insuper præfatus Scriptor In-<marginalia>Privilegium|pro Sanctis|Hispaniæ|Naturali-|bus Divo|Hierotheo|ut possit|convenire.</marginalia>
dultum Gregorij XIII. quod ad Patronos &
Naturales extenditur, nam ait (sub Data 3.
Dec. A. C. 1573.) Declaramus unamquamque
Hispaniæ Ecclesiam eorum Sanctorum, qui in Bre-
viario non sunt descripti, Officia celebrare posse,
qui vel illius Di&#x0153;cesis sunt Naturales, vel ejus Ec-
clesiæ seu Di&#x0153;cesis sunt Patroni. Id quod pro
Sanctis illis, de quibus agebatur, ritè cadit,
erant enim Naturales. Divus autem Hiero-
theus non apparet talis, cùm Atheniensis Epis-
copus fuerit, & inde in Hispaniam transmigra-
rit. Verùm Naturalis compellationem posse ad
Episcopum extendi respectu illius Oppidi, in
quo eam habuit amplissimam dignitatem, &
alios pro eôdem suffragari titulos, videri po-
test apud P. Quintanadueñas Tomo I. Singulari&#x0169;
Tract. 7. Singul. 12. & 13. Quibus & adden-
dum non deesse Scriptores, qui eum patria
Segoviensem faciant, quod in Ambrosio de
Morales celebri Chronographo nostro ægrè
fert Dom. Marchio Dissertat. 2. Cap. 1. nu. 5.
quem secuti alij. Neque occurrit aliquid, prop-
ter quod id esse impossibile possit demonstrari.
Et quidem cùm fuerit Studiorum mater Athenæ:
quid vetat suspicari juvenem ingenio nobili,
& sciendi percupidum eò se contulisse, vel oc-
casione alia, ex multis, quæ ad peregrinan-
d&#x0169; possunt occurrere, Deo sic altiùs disponen-
te, ut qui nihil tale cogitans è patria exierat,
ad illam futurus ejus Apostolus, & supremæ
felicitatis auctor, verteretur.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>88.</absatz-nummer> In eo autem quod ad Octavam attinet,<marginalia>Quid de|Octava,|cùm Patro-|nus non sit.</marginalia>
videtur aliqua esse difficultas: nam Gregorij
Indultum nihil pro illa continet: & in Rubrica
citata principali tantùm Patrono conceditur,
& Festis alijs, quæ apud quasdam Ecclesias, Con-
gregationes, & Religiones consueverunt solemni-
ter cum Octava celebrari. Non ergo consuetudi-
nis inchoatio admittitur, sed jam firmatam
continuari generaliter indulgetur. Unde pro
celebratione Divi Francisci Borgię cum Octa-
va, speciale Clemens X. qui eum Catalogo
Sanctorum adscripsit, providit Indultum, de
quo dictum Tomo Auctarij 3. Et quidem cùm
de consuetudine in Rubrica agitur, de illa
intelligenda venit, quæ est legitimè, juxta Ec-
clesiæ rituales formulas inchoata: sicut de Pa-
tronis cùm statuit Octavæ ritu celebrandis: de
illis dispositio procedit, qui electione sunt le-
gitima constituti. Nihilominùs dici potest id
jure actum: nam cùm Divo Hierotheo Patroni
solemnitas simpliciter loquendo debeatur; &
propter præoccupatam prærogativæ hujus-
modi possessionem illa careat: totum id ipsi
conferendum, quod sine Patroni titulo potest
convenire, & ita Octava multis communis, &
minoribus quidem titulis. Id quod ab eadem
sancta Segoviensi Ecclesia non ita observatum
aliàs reperitur: cùm enim S. Fructum uti Pa-
tronum præfato die 15. Octobris celebrandum<marginalia>Cur sanctis|Divi Fructi|fratribus|Patronatiss|denegatur.</marginalia>
assumat; sequenti die 16. Sanctos Valenti-
num & Engratiam, germanos S. Fructi, ut
Duplex tantùm festum pro civitate proponit;
cùm tamen Patronatum ob similes cum fratre
titulos mereantur. Neque inconveniens sit ut
multi Sancti per modum unius Patroni sint, ut
notavit Gavantus citato Cap. 12. n. 3. ut SS.
Cosmæ & Damiani; vel etiam sub diversis
festis, ut ibidem. Quod non tantùm ad Titu-
lum, sed ad Patronatum ex contextu referen-
dum. Et quod ad Octavam attinet, ut non
multiplicetur, una intra aliam ferè penitus in-
clusa, de qua sola Commemoratio, præter
Octavum diem facienda, valde congruum ra-
tioni videtur; id enim pro Octavis intra Nati-
vitatem Domini occurrentibus propter illius
majorem solemnitatem peculiare. Quòd verò
adeò titulo impar exhibeatur solemnitas, ratio,
quæ convincat, non sublucet; licet pro nega-
ta Patronatus qualitate dici possit S. Fructum
in id honoris solum assumptum, ob celebrita-
tem nominis, & frequentia miracula.</P>
<P>  <absatz-nummer>89.</absatz-nummer> Videtur autem D. Hierotheo, prædi-<marginalia>An D. Hie-|rotheus vt|Patronus|possit ad-|mitti.</marginalia>
ctis non obstantibus, Patronatus titulum, &
quæ illum consequuntur, tribui potuisse. Si-
quidem Gregorij allegatum privilegium non
videtur limitationem ad unicum Patronum
direxisse verbis illis: Vel ejus Ecclesiæ seu Di&#x0153;-
cesis sunt Patroni, immò oppositum videtur in-
dicasse: id quod in Pampilonensi Ecclesia sic
ad usum redactum invenitur, in qua S. Firmi-
nus, ut vidimus, die 6. Iulij uti Patronus coli-
tur, & die 19. Novembris S. Saturninus. Et
quod plus est, Ecclesia Toletana tres Patronos
percolit, D. Ildefonsum die 23. Ianuarij, S. Eu-
genium die 15. Novembris, & S. Leocadiam,
die 9. Decembris. Licet autem dici possit pro
eo privilegium extare, sicut pro celebrando<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0043.jpg/>
@@1@<SE43>28 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>Festo Exspectationis Virginis in Dominica 4.
Adventus, quando in eam inciderit, de eo cer-
tè non constat, & celebritates illas ante De-
creta recentiora constat viguisse, nec propter
illa revocatas: quia in illis, sicut neque in
Rubricis, de privilegijs nihil derogatum. Ne-
que Dom. Marchio positioni præsenti con-
traibit, qui admisso S. Hierothei Festo, Pa-<marginalia>Marchionis|Agropolita-|ni sanior|sensus.</marginalia>
troni futurum esse ut certum statuit propter
Apostolatum dictum, de quo Dissertat. 1. Cap.
5. nu. 9. Posse autem admitti, verosimiliter in
Præfatione ad Lectorem affirmat, testatus ea,
quæ scribit, ad aliud esse tempus referenda,
in quo D. Hierothei cultus non ita provexerat,
& sua interesse judicavit pro ijs, quæ priùs
dixerat, & acri fuerant stylo transfixa, defen-
sionem adornare. Quia verò neque hoc mo-
do de impressione in Regnis Castellæ potuit
esse securus, in Aragoniam, promissa sibi se-
curitate & commendatione, tetendit: sed quàm
feliciter viderint alij: mihi enim sat fuerit pro
D. Hierotheo & natali origine aliquantulùm
studiosæ operæ contulisse.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa contentionem pro Virgine collaudanda.
Et nonnulla alia ad Num. 19. 24. & 48.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>90.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum nu. 19. & seqq. contentionem<marginalia>Angelici|Bercmans|in Virginis|laude con-|tentio.</marginalia>
esse in Virginis laudatione laudabi-
lem, id quod nostro pro modulo comproba-
tum. Juvat autem prædictis pro ea laudabili-
ter contentiosis, Angelicum addidisse juvenem,
Joannem Bercmannum Societatis nostræ, Sta-
nislaum, aut Gonzagam alterum, de quo sic
P. Balinghem in Kalendario Virginis sub ipsum,<marginalia>P. Balin-|ghem.</marginalia>
quo hæc scribo, diem, Augusti, inquam, 13.
Quando tempore recreationis, de qua superiùs, in-
cidebat in socium Deiparæ devotum, cum eo certa-
bat uter plures & speciosiores titulos recenseret.
B. M. V. Quo in genere alios superabat, tum mul-
titudine, tum excellentia titulorum, & ubi alij
subsistebant, ipse porrò pergebat, alios semper atque
alios honoris suggerens titulos, potiusque eum defe-
cisset hora, quàm materia. Sic ille: & quid eo
pulchrius, aut aptius pro caussa præsenti? In
laudibus cælestis sponsi celebre illud habemus
elogium sponsæ labijs purissimis proclama-
tum: Labia ejus lilia distillantia myrrham pri-
mam. Cant. 5. v. 13. Ubi quidem ad laudes, qui-<marginalia>Cant. 5.|v. 13.</marginalia>
bus fuerat ab illo nuper affecta, videtur inten-
disse respectum: fuerat enim varijs titulis de-<marginalia>Vers. 2.</marginalia>
corata, dum dixit: Aperi mihi soror mea, amica
mea, columba mea, immaculata mea. v. 2. Ideò ergo<marginalia>Myrrha|prima cur|sponsi labia.</marginalia>
myrrham primā distillasse proclamat. Primam,
primam, quia quæcumque laus semper est
prima, ita ut post quamlibet alia possit expe-
ctari, & post ipsam alia, quæ etiam prima,
etsi millesima sit. Hunc ergo sponsi divini sty-
lum Angelicus Bercmannus amplexus, in lau-
dibus Virginis semper labia ejus myrrham pri-
mam ipsis gratissimam distillarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>91.</absatz-nummer> Num. 24. sic extat: Hic ergo Psalmus
supremus illi labor fuit, (Davidi) sicut ille va-
tum Latinorum elegantißimus; de quo ipse:</P>@@

<shi>Extremum hunc Arethusa mihi concede labo-
<DUAN>rem.</DUAN></shi>
<P>Atqui constat Virgilio non fuisse extremum<marginalia>Virgilius|Eclogam te|cur extre-|mum labo-|rem dicat.</marginalia>
in vitæ decursu laborem illum, quandoqui-
dem post illum Georgicorum libros quatuor,
& duodecim Æneidos lucubravit, ut ex initio
hujus compertum & pueris: Ille ego qui quon-
dam &c. Non ergo pro vitæ extremo acci-
piendum illud, sed juxta subjectam materiam;
& verborum proprietatem, unde & dicere
David potuit:</P>
<shi>Extremum hunc, ô Christe mihi concede labo-
<DUAN>rem.</DUAN></shi>
<P>Nam & cum Christo locutus ille, cum dixit
post alia: Vnxit te Deus, Deus tuus oleo lætitiæ.
Ab unctione enim Christus compellationem
accepit. Potuit etiam cum alio dicere:</P>
<shi>Iam mea Cygneas imitantur pectora voces.</shi>
<P>Quia &</P>
<shi>Iam mea Cygneas imitantur tempora plumas.<marginalia>Ovidius|Eleg. 8.|Lib. 4. Tri-|stium.</marginalia>
<DUAN>Inficit & nigras alba senecta comas.</DUAN></shi>
<P>Et senectæ quidem ille deplorabat incommo-
da, cùm tamen quinquagenarius tantùm, de
quo utinam verè quod sequitur cecinisset:</P>
<shi>Iamque decem lustris omni sine labe peractis,
<DUAN>Parte premor vitæ deteriore meæ.</DUAN></shi>
<P>Addere lustra quatuor vates noster potuit, post
quæ licet frigeret, & cùm operiretur vestibus,
non posset calefieri, delicijs tamen cælestibus<marginalia>3. Reg. 1.|v, 1.</marginalia>
calescebat. Unde & dicere poterat sorte feli-
cior:</P>
<shi>Iamque quater denis lustris sine labe peractis,
<DUAN>Parte fruor vitæ nunc meliore meæ.</DUAN></shi>
<P>Licet enim addi posset, Excepto sermone Vriæ 3.
Reg. 15. v. 5. quia tamen, quamvis aliquate-
nus adhæserit, non tamen inhæserit macula,
stare præconium hujusmodi potuit, juxta id
quod Siracides de illo Eccli. 47. v. 9. In omni<marginalia>Eccli. 47.|v. 9. & 10.</marginalia>
opere dedit confeßionem Sancto, & Excelso in ver-
bo gloriæ. De omni corde suo laudavit Dominum,
& dilexit Deum, qui fecit illum. Licet sequa-
tur: Dominus purgavit peccata illius. v. 13. Pro
quo & Cap. 49. v. 5. Assecutus ergo quod ille
non potuit, qui, & dicebat:</P>
<shi>Nunc erat, ut posito deberem fine laborum,
<DUAN>Vivere, me nullo sollicitante metu.</DUAN></shi>
<P>Pro quo & oraverat, cùm diceret Psal. 70. v. 9.
Cùm defecerit virtus mea, ne derelinquas me.
Quando scilicet opertus vestibus, non potero
calefieri. Et quid ego ad hæc? Dicam, sed
quod jam spectat ad num. seq.</P>
<P>  <absatz-nummer>92.</absatz-nummer> Num. 48. post Pręceptionem illam tertiā,<marginalia>Auctoris|circa æta-|tem Eucha-|risticus|discursus.</marginalia>
cui Titulus: sic transigenda vita, ut dulces in se-
nectute fructus colligantur, Davidis inquam ex-
emplo, cui & alia adjecta, sic quæ dixeram,
terminavi: Consenescat anima mea senectute isto-
rum: quòd si malo meo, non futura talis, melius
est mihi mori, quàm incidere in manus crudelis do-
mina, molestißimæ inquam ætatis. Sed meliora
Deus. Cùm defecerit virtus mea, ne derelinquas
me. Psal. 70. v. 9. Adeptus ille, qui de senectu-<marginalia>Psal. 70.|v. 9.</marginalia>
tis defectu loquebatur. Pro quo videndus P. Lo-
rinus. Vtinam ea mihi cum eo sors, sic enim in
præclaris dicam cecidisse. Psal. 15. v. 6. Ita cùm
scriberem, vix octo vitæ lustra numerabam,
& ultra votum Deus videtur peculiari provi-
dentiæ suæ beneficio hucusque processisse.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0044.jpg/>
@@1@<SE44>§. III. Circa I. Part. Tituli. Pro Virgine aliquid &c. 29
<duolan 2><-P>Sexdecim enim lustra cum dimidio ferè tran-
quillæ vitæ transegi, & cùm operior vestibus,
quibus utebar & juvenis, sicut & lecti stragu-
lis, calefio. Quid alia est opus addidisse?
Nunc scribo, mihi ipsi post evolutionem li-
brorum, & meditationem seriam, amanuensis
individuus, talisque ut authographa ipsa pos-
sint typographiæ committenda transmitti, non
veritus eorum crisim, qui nihil probandum
existimant, nisi quod multis f&#x0153;dum fuit ipsa
in lucubratione lituris. Sed unusquisque suo
abundet in sensu, cùm de meo in præsenti ea
sit cura, ut sit ille in gratiarum actione conti-
nuus, præfervidus, inconcussus, erga bene-
volentissimum Dominum, qui me sortis Davi-
dicæ, in præclaris, inquam, quod dixi partici-
pium exhibuit, nec me usque in senectam & se-
nium, quod admirantur multi, dereliquit. Non
inquam dereliquit, neque in præfatis, neque
in alijs, pro quibus vatem præcipua reddebat
cura solicitum, utpotè quæ ad salutis æternæ
negotiorum negotium pertinebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>93.</absatz-nummer> Sed & quod ad Psalmum nostrum at-<marginalia>In Davidis|senectæ pe-|titione spe-|ciale aliquid|circa Psal-|mum 44.|Psal. 70. v.|19. & 20.|aliàs 18.|Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
tinet attentionis Propheticæ fuisse, ipsius po-
test verbis comprobari: sic enim ille citato
Psal 70. v. 19. & 20. & usque insenectam & se-
nium, Deus, ne derelinquas me. Donec annuntiem
brachium tuum generationi omni, quæ ventura est.
Circa quæ Cardinalis Bellarminus ita Pro-
phetæ sensum exponit: & simul rogo, ut usque
ad senectam non derelinquas me; sed mihi semper
adsit auxilio suo: donec annuntiem, id est, donec
perficiam librum Psalmorum, per quem annuntiem
brachium tuum: Id est fortitudinem tuam omni po-
steritati. Quomodo autem David dicat se annun-
tiaturum potentiam Domini omni posteritati, sæpè
diximus, quia prævidebat Psalmos à se compositos
in toto orbe usque ad consummationem sæculi de-
cantandos. Sic ille. Ubi in primis satis utile, &<marginalia>Vtile circa|orationem|documen-|tum.</marginalia>
observandum penitus documentum occurrit,
senectam non amore tantùm longioris vitæ
petendam, sed ob singulare aliquod Deo ex ip-
sius directione præstandum obsequium, quod
scilicet ad ipsius possit gloriam conducere non
leviter promovendam. Tunc enim exitus so-
lent esse felices, quia suam agit Deus caussam,
vitæ benignissimus propagator. Deinde cùm
Psalmorum librum perficere David haberet in
votis, & Psalmus noster ceteris excellentior
sit, ut luculenter demonstratum, in illum pro-
fectò juxta divini Spiritus directionem ipsius
rapiebatur intentio, in quo & divini brachij
fortitudinem annuntiavit, ut compertum ibi:
Propter veritatem, & mansuetudinem, & justi-<marginalia>Psal. 44.|v. 6. & 7.</marginalia>
tiam: & deducet te mirabiliter dextera tua. Sa-
gittæ tuæ acutæ, populi sub te cadent &c. v. 6. & 7.
In quo & ego est cur benignitatis ejusdem
gratiam supra meritum recognoscam, quando-
quidem non solùm pro exornatione Psalmi
competentem vitæ impertivit usuram, sed
etiam usque ad senectam & senium (seu Canos,
juxta Hebræa) dextera providente perduxit,
ut & Recognitionem istam erga illum possem
cum hac gratitudinis significatione perficere.
Et ista quidem licet ad me tantummodò vi-
deantur spectare, commemorare libuit, ut qui
votum illud meum legerint, noverint & illius,<-P>@@

<-P>quem sum præfatus, effectum, & inde aliquid
pro suis eliciant, measq&#x0301;ue gratiarum actiones
exiles & tepidas suis juvent, ut de lectorum
pietate præstat feliciter ominari.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Notabilia quædam circa modum existendi
Christi in Eucharistia, & alia.
Circa Num. 54. & 66.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>94.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Riori in illo gravissima, & satis cele-<marginalia>Circa D.|Hilarij|sententiam|documenta.</marginalia>
lebris D. Hilarij sententia legitur; Ideò
enim neceßè ait venire scandala, quia ad Sacra-
mentum reddenda nobis æternitatis, omnis in eo Pas-
sionis humilitas esset explenda. Non est autem
citatus locus unde illa desumpta est, scilicet
Commentar. in D. Matthæum Canone 18. post ini-
tium. Neque insolitum, ut sententiæ aliquæ
non solùm Patrum, sed etiam Scripturæ sacræ
memoriter apponantur, unde & citatio legalis
omittatur: quod quidem à me vitari solitum,
sicut & generaliter censeo faciendum, nisi res
parvi momenti sit, & communiter nota, ac per
modum Proverbij jactari consueta. Ex modo
autem illo indulgendi memoriæ errores aliqui
oriri solent, dum sententiæ aliquid aut demi-
tur, aut aptatur. Et in præfata quidem senten-
tia tale quidquam poterit adnotari: siquidem
post verbum necesse, substantivum esse debuit
apponi, sic enim Doctor sanctus: Ideò enim
neceßè esse ait. Ubi quidem cacophoniæ non
nihil fuerit qui forsitan deprehendat, immò
& qui reprehendat superstitiosa præsumptio
alicujus Grammatici, cùm potuisset consonan-
tius dici: Ideò necessarium esse ait. Sed verò<marginalia>Illius enco-|mium.</marginalia>
audaciæ id non ferendæ fuerit, cùm de D. Hi-
lario agitur, qui cum ipso Latinæ eloquentiæ
parente potuit de primatu decertare. Et ut de-
mus id dici consonantius potuisse, voluit ille
magis Evangelij verbis hærere, quàm aliquam
subire notam Oratoris non adeo delicati. Ne-<marginalia>Matth. 18.|v. 7.</marginalia>
cesse est enim ut veniant scandala. Sic Matth. 18.
v. 7. Dignissimè ergo, venustissimè & aptissi-
mè locutus est, qui cum Evangelista, aut ejus
Interprete, Ecclesiæ auctoritate recepto &
commendato locutus. Circa quod hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>95.</absatz-nummer> Num. 66. circa locum Cant. 7. v. 5.<marginalia>Ligatus in|Eucharistia|Christus, sed|retenta|majestate.</marginalia>
Sicut purpura regis vincta canalibus, & versio-
nem aliam, Rex ligatus in transcursibus, de Eu-
charistia discursus efformatus; probatumq&#x0301;ue
in illa ligari Christum. Quia verò modus ille
loquendi videtur innuere aliquid indecorum
ipsi, utpotè ad indivisibilia etiam coarctato, ut
ibidem dictum, ex magnis testibus, & à Deo
specialiùs illustratis ostendendum nihil in eo
admisceri, quod ligati deminuat majestatem,
cùm eam sub ligamine ipso retineat, & com-
petenti spatio teneatur. Pro eo itaque sic scri-
bit Venerabilis Alfonsus Rodericus, raræ san-
ctitatis vir, divinarum illustrationum magni-
tudine celebris, & miraculis singularis, de cu-
jus Canonizatione agitur, & Beatificatio
quantociùs expectatur. Sic, inquam, scribit
Lib. 2. Cap. 16. §. 1. qui adjectus Lib. 1. Vita,
& est de illius spirituali doctrina, à P. Fran-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0045.jpg/>
@@1@<SE45>30 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>cisco Colin viro quidem Apostolico post alias
evulgatæ. Pongase delante de este Señor (ante<marginalia>Venerabilis|Alfonsus|Rodericus|illam mirè|explicat.</marginalia>
communionem) adorele, y pidale, que pues es
fuego de caridad y amor, le abrase todo en su divi-
no amor, y alli tratarà con su Magestad, haziendo
varios colloquios, actos de amor, y viva fè, dizien-
dole: Dulcißimo Jesus de mis entrañas, y Dios
mio, venid mi Señor à mi anima, y aposentaos en
ella, y abrasadla toda en Vuestro amor, pues vos,
mi Dios, sois todo mio, y yo todo vuestro. Considere
al Alma à Christo nuestro Señor debajo de aquel velo
blanco de accidentes, no como en estrechura, porque
no ay estrechura para este Señor, sino que està alli
debajo de aquel velo blanco (aunque yo no lo veo con
los ojos) como si estuviesse en un gran Palacio, a-
compañado de innumerables Angeles, que alli le sir-
ven y adoran. Hæc ille, ex quibus postrema La-
tinè sit satis expressisse. Consideret anima Chri-
stum D. N. sub velamento illo candido accidentium,
non quasi constrictum, aut in arcto positum; huic
enim Domino constrictio est nulla: quippe qui ibi
adstat non secus ac si in magno esset Palatio, innu-
meris stipatus Angelis, qui ibidem ei ministrant,
ipsumq&#x0301;ue adorant.</P>
<P>  <absatz-nummer>96.</absatz-nummer> Castellanum veterem vetus Castellana<marginalia>Venerabilis|Virgo Ma-|rina id|luculentiùs|præstat.</marginalia>
sequatur, ex veteri inquam Castella coæva illi,
sicut & alij, qui sanctitatis splendoribus nobi-
lem illam Provinciam illustrarunt. Castellana
scilicet Marina, audita superiùs, & dignissima,
quæ sæpiùs audiatur. Illa ergo (ut habetur
Tomo 1. de ipsius vita lib. 2. Cap. 26. §. 3.) sic
loquitur: Luego vì que la Santißima Trinidad se
yba llegando poco à poco acerca de la Hostia, hasta
que toda se le juntò, y se le comunicò, y alli vì que
la Persona del Hijo de Dios est aba unida con el San-
tißimo Cuerpo de IESV Christo nuestro Señor, y
acompañandole como mas principalmente, y las dos
Personas del Padre y del Espiritu santo estaban
tambien alli con un modo muy particular y admira-
ble, que no se yo explicar. Era grande la Magestad
y grandeza, que alli tenia IESV Christo nuestro
Señor. Los Angeles, que alli estaban con gran me-
lodia cantaban el Hymno, Pange lingua gloriosi
&c. Aunque no atendì yo tanto à la musica por estar
embebida en el Mysterio. Hæc illa, ex quibus
priora ad specialem modum spectant, quo tota
divina Trinitas in Eucharistia assistit, juxta
receptam Theologorum sententiam ex hoc lo-
co firmandam, sicut ex alijs apud eamdem, po-
strema sic Latinæ, non verò Hispanæ linguæ
conscius excipiat: Erat ingens Majestas, & cel-
situdo, quam ibi IESVS Christus Dominus noster
habebat. Angeli qui adstabant magna cum melo-
dia cantabant hymnum, Pange lingua gloriosi
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>97.</absatz-nummer> §. 4. Sic: LLegò el tiempo de comulgar, y<marginalia>Visio alia|admirabilis.</marginalia>
en comulgando vì la Magestad de Christo nuestro
Señor dentro de mi misma alma en aquella Hostia
consagrada. No estaba alli estrechado, ni pequeño,
sino grande, y en su forma gloriosa, y sin ocupar el
lugar, que parece se requeria para su grande Mage-
stad. Tempus Communicandi pervenit, & ut com-
municavi, vidi Majestatem Christi Domini nostri
intra meam metipsam animam in illa Hostia conse-
crata. Non erat ibi arctatus, nec parvus, sed ma-
gnus, & in sua forma gloriosa, non tamen occupans
locum, qui suæ ingenti Majestati requisitus vide-<-P>@@

<-P>batur. Hæc ibi. Stat ergo sine occupatione re-
quisiti naturaliter loci, amplitudo competens
sublimi ligatæ in transcursibus Majestati; &
supra humanam intelligentiam gloriosa spatia,
ut minimè constrictus, & ad parvitatem re-
dactus censeatur. O res mirabilis! Ex uno mini-
mo panis & vini accidentium spatio, firmare
sibi potest divina potentia thronum, ferculum,
palatium. O res iterùm, iterùmque mirabilis, ut
manducet Dominum pauper, servus, & hu-
milis.</P>
<P>  <absatz-nummer>98.</absatz-nummer> Quod ex Cap. 27. §. 3. sequitur sat mi-<marginalia>Mirabilios|altera.</marginalia>
rabile: Otro año (inquit) en la Procesion general,
que aquel dia se haze en Valladolid por la mañana,
vì que dentro de la Custodia en la sagrada Hostia
estaba Christo nuestro Señor, vestido con una vesti-
dura blanca muy preciosa, toda bordada y guarneci-
da de riquißimo oro, y piedras preciosißimas. Iba
en pie, las manos algo levantadas y apartadas una
de otra, con grande gravedad, y Magestad; y con
ver la Custodia pequeña, estaba y cabia alli todo su
sacratißimo cuerpo enteramente, conser de la esta-
tura, que su Magestad tiene, y en que le veo ordi-
nariamente de edad de treinta y tres años. Estaba
redeado de Angeles con vestiduras muy blancas, los
quales yban algo apartados con grandißimo respeto.
Anno altero in Proceßione, quæ illo die Vallisoleti
antemeridiano fit tempore, vidi in sacra Hostia suo
inclusa circulo (vulgo Custodia) adstantem Chri-
stum D. N. candida indutum veste, pretiosa valde,
Phrygio tota elaborata opere, & auro purißimo ex-
ornata. Ibat quasi pedibus nixus, erecto corpore, ma-
nibus aliquantulùm sublatis, & separatis magna
cum gravitate & Majestate, & licet parvus esset
Custodiæ circulus, integrum ejus sacratißimum
Corpus capiebat, cùm ejus esset staturæ, quam ipsius
habet Majestas, & in qua eum frequenter intueor,
triginta trium annorum. Angelis ambiebatur, qui
vestibus valde candidis incedebant aliquantulum
distantes, maxima cum reverentia. Hæc Virgo
illa non sapiens modò & prudens, sed sapien-
tissima & prudentissima, cujus lampas ignis at&#xE8BF;
flammarum, quibus mundum & inflammaret
feliciter, & pariter illustraret. Circa divinissi-
mum præsertim Sacramentum, de quo tot ac
tanta mirabilia prospexit, quorum & pars ma-
gna fuit experimentis supra admirationem ra-
ris, ut nihil tale in Ecclesiæ annalibus invenia-
mus. Unde & pro veritate tanti mysterij fir-<marginalia>Quid emo-|lu nenti ex|præfatis.</marginalia>
manda, satis robusta argumenta succurrunt.
Et cùm adeò gloriosus & satellitio stipatus
Angelico in eo Dominus majestatis assistat, in-
de repellendum scandalum, quod imminere
infirmis in fide forsitan possit, dum vident aut
audiunt Eucharistiam ab infidelibus manu ir-
reverenti tractari. Ubicumque enim illa sit, sua
est Christus in ipsa contentus Majestate, sicut
divina Trinitas rebus in vilibus, immò & im-
mundis, cùm ubique esse dogma sit certum, &
ita ubique thronum gloriæ altissimum posside-
re. Omitto alia, & illud tantùm adverto, in ci-
tato n. 66. sententiam illam ex alia Doctoris
sancti deductam extare: Ocyßima est festinatio à
mortalitate ad mortalitatem. In qua aut exscrip-
tor aut typographus festinavit, cum mortalita-
tem pro immortalitate reposuit, ut ex contextu
compertum haberi debuisset.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0046.jpg/>
@@1@<SE46>§. V. Circa I. Part. Tituli, de Christo Offerente &c. 31
<duolan 2><Z><A+1>§. V.
Circa Christum Offerentem seipsum in Sacri-
ficio Eucharistico.
Ad Num. 84. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>99.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi Christum esse principa-<marginalia>Sententia|P. Suarez|ab Auctore|firmata, re-|ceptissima.</marginalia>
lem offerentem, quod ex Concilio
Tridentino, & Patribus ita loquentibus, adje-
ctis gravissimis etiam Theologis, comproba-
tum. Et ita quidem dixisse non p&#x0153;nitet, licet
post scriptionem præfatam nonnulli prodie-
rint Scriptores, quibus Patris Vasquez senten-
tia placuit, videndi apud P. Hennao Tomo 1. de
Sacrificio Missæ, Disput. 11. Sect. 1. nu. 2. & alijs.
Nam & P. Suarez plures habuit Sectatores,
cujus & est Communis sententia, ut in contra-
positione sententiæ P. Vasquez affirmat P. Ar-
riaga Tomo 7. Disput. 50. nu. 50. & P. Hennao
citato n. 2. asserit eam amplexari communiter
Theologos, qui post ipsum scripserunt, & ex
anterioribus posse pro ea multos allegari. Et
ante illos Cardinalis Lugo Tomo de Sacramen-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
tis, Disput, 19. n. 91. sic scribit: P. Suarez è con-
tra cum communi docet &c. Qui & n. 90. defe-
ctum notitiæ in P. Vasquez detegit circa Si-<marginalia>Circa Si-|meonem-|Thessaloni-|censem.</marginalia>
meonem Thessalonicensem, ab ipso pro sua
sententia citatum: cùm enim modernus Schis-
maticus fuerit, quem ut Ecclesiæ hostem acri-
ter insectantur, qui controversias contra Orien-
talium errores ediderunt, nullum potest ex eo
momenti alicujus præsidium pro sententia, de
qua agitur, advocari. Unde neque Nos citato
n. 85. ubi de illo inducta mentio, quidquam de
illius auctoritate curavimus, ut illi aptari vul-
gare illud queat: Græcum est (Græcus ille) non
legitur. Nihilominus P. Hennao supra n. 3. cir-<marginalia>P. Hennao.</marginalia>
ca illum ita scribit: Ceterùm noster Iacobus Pon-
tanus, qui aliqua Simeonis opera latinitate dona-
vit, Aubertus Miræus in Auctario de Scriptoribus
Ecclesiasticis. c. 296. Antonius Possevinus in Bi-
bliotheca selecta lib. 6 c. 10. non tam parvipen-
dunt Simeonem, neque in ejus libro de divino tem-
plo &c. qui habetur in novioribus Bibliothecis Vete-
rum Patrum, neque in verbis, quæ ex libro de My-
sterijs Ecclesiæ transcribuntur à Turriano, apparent
errores, quibus alij Græci noviores inficiuntur. Sic
doctus Pater: quo non obstante Cardinalis de
Lugo attestationi potiùs deferendum, qui con-
troversiarum allegat auctores Simeonem ut
Ecclesiæ hostem acriter insectantes. Non est
tamen insolitum ut Scriptorum quorumdam
edantur opera, & latina reddantur etiam ali-
qua, quor&#x0169; oblæsa fides, ob eruditionis fruct&#x0169;,
dum ab Ecclesia damnati & prohibiti non in-
veniuntur. Sic enim Auctor Operis Imperfecti<marginalia>Cur aucto-|res aliqui|licet erronei|permittan-|tur.</marginalia>
in Matthæum, quod opus erroribus scatet, &
ab aliquibus creditur esse Theodorus Mop-
suestenus. Nicetæ Choniatæ Thesaurus Or-
thodoxus prostat Tomo 12. citatæ Bibliothecæ,
in quo tamen errorem circa processionem Spi-
ritus sancti acriter defendit, ut notavit Petrus
Morellus in Epistola præliminari: est tamen
aliàs doctissimus, & contra alias hæreses, præ-
sertim Arrianorum validissimus præliator. Mi-<-P>@@

<-P>chaelis Glycæ errores in Dioptra & Disputa-
tionibus observat P. Gretserus, & est P. Pon-
tanus interpres. Epistola, seu Tractatus de ma-
lis doctoribus habetur Tomo 11. S. Sixto Ter-
tio adscriptus; sed ut ibidem notatur, id perpe-
ràm factum; cùm sit Auctor Pelagianus, ele-
gans tamen, & multa continens solida & mo-
ralia documenta, cum multis Scripturæ locis
catholicè, & sic veraciter illustratis. Unde &
fuit, qui defensionem, ad Orthodoxum sen-
sum revocatis sententijs, qualiscumque illius
Auctoris adornavit, sed non vulgatam. Pro quo
& proferri alij possent, sed id curioso est in-
quisitori relinquendum in magno illo mari
Bibliothecæ præfatæ, & alijs, ex quibus præ-
cedens positio circa Simeonem venit roboran-
da, cujus opus de Mysterijs, ex quo verba ali-
qua profert P. Turrianus, & illa, quibus P.
Vasquez exultat, in Bibliotheca desiderantur,
cùm tamen in illa extet Libellus de divino tem-
plo, ob errores inquam minùs quàm alij tole-
randus. In Præfatione autem illud circa caussam
præsentem tantúm habet: Nec tantummodò<marginalia>Simeon|Thessal.</marginalia>
tunc istud ipse fecit, sed per aptos & idoneos nihil-
ominùs omni tempore faciendum conceßit: Hoc
facite, in meam commemorationem. Sic ille. Ubi
non excludi Christi cooperationem, ex verbis
postremo loco adductis à P. Vasquez habetur
perspicuum, in quibus & nostra sententia elu-
cet, minimè eisdem aptanda ejusdem Patris
explicatione, quod & citato est n. 85. à Nobis
indicatum. Quæ quidem ita discussisse libuit,
quia & scitu digna sunt, & ne, dum Theolo-
gica tractamus, quod ad eruditionem attinet,
ut nonnulli Scholastici fastidientes ista, fasti-
dire & ipsi videamur, nimis properi ad conse-
quentias & formalitates.</P>
<P>  <absatz-nummer>100.</absatz-nummer> Neque in ijs, quos pro negotio præ-<marginalia>Sententia|de actuali|Christi obla-|tione am-|pliùs robo-|rata.</marginalia>
senti perlegi quidquam reperi quod dogma de
principali offerente Christo possit infirmare, in
quo P. Hennao Problema placuit, sed P. Ar-
riaga nobiscum statuit, paucis caussam istam
expediens citato n 50. P. Palaus Tract. 22. Disp.
unica, Puncto 4. n. 4. & alij. & Cardinalis qui-
dem Lugo citata Disput. Sect. 7. cùm affirmet
posse Christum habere actum voluntatis circa
sacrificium, qui sit veri Sacerdotis, esseq&#x0301;ue ta-
lem etiam pro morali concursu omnino neces-
sarium: cùm tamen de quo agitur, non admit-
tit, quia necessarium non judicat, cùm fuerit
satis in ipsa sacrificij institutione ministris po-
testatem, ut suo nomine offerrent, tribuisse. Sed
verò licet necessarium absolutè non sit, quod
nec P. Suarez negat, cùm tamen sit valdè con-
veniens, & ad salvanda cum omni proprietate
Consiliorum & Patrum effata: ad illud qui-
dem non videtur attendisse, sicut P. Arriaga
attendit, suprà nu. 52. ubi ait Concilium Tri-
dentinum id videri definire Seßione 22. Cap. 2.
cujus verba à Nobis sunt citato nu. 84. & data
& expensa. Et hic quidem philosophandi mo-
dus receptissimus est in Theologia, qui &
doctissimo Cardinali non semel in usu. Non
repugnat, & apparet conveniens, magisque ad
verborum proprietatem Scripturæ, Conciliorum,
Patrum, & Theologorum accedit: ergo obvijs ulnis
excipiendum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0047.jpg/>
@@1@<SE47>32 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>101.</absatz-nummer> Iuvat autem pro ejusdem firmamento<marginalia>Mirabilis|visio Vene-|rabilis Ma-|rinæ pro eô-|dem.</marginalia>
veritatis id quod Venerabili Virgini Marinæ
divinitus obtigit, sic ipsa narrante Parte 1. vi-
tæ lib. 2. Cap. 27. §. 5. Vì (diziendo Missa para
comulgar en su Oratorio un Padre de la Com-
pañia) venir del cielo à Christo nuestro Señor con
grande Magestad, el qual se incorporò con el Sacer-
dote, como suele estar el fuego con el hierro, que ha
estado en la fragua, de tal manera, que mirando
al Sacerdote, en èl veia à Christo nuestro Señor.
De esta manera estuvo hasta que vino à darme la
sagrada Comunion, con grande pasmo y encogi-
miento mio, por la novedad de esta vision, y comul-
guè con quietud, y muy gozosa de tener conmigo à
nuestro Señor, y dixe: Esto si que es cierto y seguro,
y son verdades de la Fè, en que no puede aver en-
gaño. Respondiò nuestro Señor: Aunque esso es aßi;
mas tambien lo que yo digo y bago, es verdad cierta,
porque soy la misma verdad. Entonces vì à nuestro
Senor dentro de mi con tanta grandeza de su Om-
nipotencia, que me causò grande temor y espanto,
como si una hormiguilla estuviera à los pies de un
Gigante, que pudiera atropellarla. Latinè agamus.
Cùm Sacerdos quidam è Societate Missam in
Oratorio diceret pro Communione præstan-
da, Vidi (inquit) de cælo venientem Christum
D. N. magna cum Majestate, qui se cum Sacerdote
incorporavit, sicut solet ignis cum ferro, quod fue-
rat in fornace: in eo aspiciebam Christum D. N. &
hoc stetit modo, donec venit daturus sacram Com-
munionem, magno cum meo pavore & pudibunda
retractione. Communicavi tranquillè, valde hilaris
eo quòd mecum Dominum nostrum haberem, & dixi:
Hoc. hoc est proculdubie certum & securum: sunt
enim Fidei veritates. Respondit Dominus N. Quāvis
id ita est, sed etiam quod ego dico & facio, est veri-
tas certa, quia veritas ipsa sum. Tunc vidi Domi-
num N. intra meipsam, tanta cum magnitudine
suæ Omnipotentiæ, ut me ingenti timore & stupore
affecerit; ad modum quo formicula apud pedes Gi-
gantis esset potentis eam proterere. Sic Marina.<marginalia>Christus|quomodo|Sacerdoti|cuilibet in-|corporetur.</marginalia>
Sic Christus Sacerdoti sacrificanti non solùm
assistit, sed ita erga eum se gerit, ut visio osten-
dit. Et in mirabili ista transformatione actus
voluntatis in illo desiderari possit; quo velit
cum sacrificante concurrere, quando & ipse
ut sacrificans pervidetur? Neque enim incor-
poratio dicta ad speciale meritum Sacerdotis
celebrantis referendum, id enim fuisset expres-
sum; sed ordinarius modus videtur ostensus,
ut etiam in pravis Sacerdotibus tale aliquid ag-
noscere debeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>102.</absatz-nummer> Et dolendum sanè tales esse aliquos,<marginalia>Quomodo|qui pravi|diabolo de-|teriores.</marginalia>
qui Christus ipse quodammodò cùm sint, cum
Iuda ipse sint diabolus, de quo sic dictum,
cùm de hoc mysterio à Domino, ut testis Io-
annes, ageretur, Et ex vobis unus diabolus est.
Joan. 6. v. 71. Nusquàm enim Sacerdos diabo-<marginalia>Ioan. 6.|v. 71.</marginalia>
lus audire ita potest, ac cùm mortali gravatus
culpa sacrificat, quia & tunc manifestus inimi-
cus, & quodammodo ipso deterior, cùm de il-
lis dicat Apostolus Jacobus: & dæmones cre-<marginalia>Iacobi 2.|v. 19.</marginalia>
dunt, & contremiscunt. Jacobi 2. v. 19. Cùm ta-
men ille nec tremat, nec contremiscat, con-
trectans Iudicem, & recipiens, & judicium
sibi manducans & bibens. Et dæmones qui-
dem quia credunt (qualiscumque illa fides sit)<-P>@@

<-P>tremunt & contremiscunt. Ubi ergo pravo-
rum Sacerdotum fides, quando neque ut dæ-
mones tremere aut contremiscere comperiun-
tur? O quàm mortua illa, immò & sepulta, ac<marginalia>Pro fidei|præstantia|mirabile do-|cumentum.</marginalia>
sub pedibus constituta! & pro excellentia fi-
dei magnum exhibet in visione præfata Vene-
rabilis Marina documentum, dum eam, quæ
circa Eucharistiam versatur, visionibus judicat
præferendam. Pro earum autem certitudine
mirè facit subjuncta Christi doctrina, juxta
quam esse potest cognitio major ea, quæ per
fidem habetur, loquente ipso, & evidentiam
locutionis & loquentis exhibente, ut sæpiùs
præfatæ Virgini videtur accidisse. Id autem
quod de magnitudine Omnipotentiæ, recepto
Christo, sibi dicit ostensum, pro confirmatio-
ne eorum deserviunt, quæ dicta sunt §. præ-
cedenti.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Circa decretum Incarnationis independen-
ter à peccati prævisione. Ad Num. 107.
& seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>103.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On perfunctoria circa decretum<marginalia>Procedendi-|stylus.</marginalia>
prædictum eo loco instituta dispu-
tatio, cui quidem addi possent multa, si cum
modernis Scriptoribus esset agendum, qui post
lucubrationes nostras, suas & doctas & pro-
fusas evulgarunt. Sed instituti nostri non est
tractatus texere fusiores, sed nonnullis additis
ampliùs firmare, aut illustrare jam dicta, & si
quid correctione dignum accurrerit, reforma-<marginalia>Contra de-|cretum in-|dependens à|prævisione|peccati ob-|jectio, ex|P. Martino|Perez, aliàs|suffragante.</marginalia>
re. Decretum ergo Incarnationis peccati præ-
visionem absolutam antecessit, modo speciali-
ter explicato, contra quem nihil vidi obje-
ctum, quod ejus verisimilitudinem infirmarit.
Potest tamen ex P. Martino Perez contrarium
aliquid excitari, qui Disput. 14. de Incarnatione,
satis quidem solidè & subtiliter probat decre-
tum prædictum prævisionem peccati præces-
sisse, & Disput. 15. venturum Christum, etiam
Adamo non peccante. Inquirens autem Sect. 6.
Disput. 14. nu. 9. an in primo decreto prædesti-
nationis Christi propter ejus excellentiam fue-
rit prædestinatus indifferens ad conditionem
impassibilitatis vel passibilitatis, circa quod
Recentiorum quorumdam affirmantem sen-
tentiam nu. seq. suis cum argumentis adducit,
& nu. 11. pro contraria rationes, in proximo sic
resolvit: Mihi videtur dicendum ex vi præsen-
tis decreti primi non fuisse Christum prædesti-
natum in carne passibili voluntate absoluta &
efficaci, benè tamen conditionata, & depen-
denter à carentia peccati. Quod probat ratione
pro negante sententia præmissa, quia scilicet
nō potest velle rem existere in eo statu, in quo
repugnat ei existere: at repugnat Christum
existere nisi passibilem vel impassibilem in
particulari. Præterquàm quòd Deus cùm di-
stinctissimè omnia cognoscat, non incipit vel-
le confusè ab universalibus, etiam secundùm
modum nostrum concipiendi, quia talis decer-
nendi modus imperfectionem involvit, cui
vera de ipso cognitio non se potest conformare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0048.jpg/>
@@1@<SE48>§. VI. Circa I. Part. Tituli, De Incarnat. Decreto. 33
<duolan 2><-P>Ex quo videtur fieri, decretum, quod nos sta-
tuimus, non esse admittendum, quo videlicet
Deus Incarnationem voluit non determinata
pro illo signo divina incarnanda Persona, quia
sic existere non potuit, & aliàs decernen-
di modus, utpotè confusus, ei videtur repu-
gnare.</P>
<P>  <absatz-nummer>104.</absatz-nummer> Sed quidem contra sic arguentem<marginalia>Dissolvitur|cum retor-|tione.</marginalia>
ex eo, quod admittit circa decretum impassi-
bilitatis, potest evidenter instari. Nam ex vi
decreti hujusmodi nequit res decreta existere,
& ita neque ut existens prævideri, quia ejus
existentia pendet à non prævisa conditione
sub statu absoluto. Unde non fit satis si dica-
tur posita conditione decretum illud transire
in absolutum; quia ex eo non tollitur quod de
absoluta rei decretæ existentia dicebamus.
Sicut autem sufficiens judicatur, ut posita con-
ditione decretum tale suum habeat effectum,
ita & dici in decreto potest à nobis explicato,
accedente enim decreto circa Personam, suus
illi effectus respondebit. Id autem quod de
confuso procedendi modo objicitur, ex eodem
fundamento pariter refellendum, quia etiam
modus decernendi sub conditione similem præ
se fert confusionem, cùm Deus distinctissimè
cognoscat omnia, & possit conditionem appo-
nere. Quòd si dicatur id in conditione peccati<marginalia>Vide P.|Vegam|Parte 1. n.|154.</marginalia>
repugnare, id non obstat: nam posita volun-
tate permissionis peccati in statu conditionali
prævisi, jam absoluta stat illius prævisio: & po-
test permissio simul cum remedio futuræ re-
demptionis decerni, licet ante illam non pos-
sit; ad eum modum, quo Deus peccata in Prę-<marginalia>Notanda|doctrina|circa pecca-|ti permissio-|nem.</marginalia>
destinatis permittit, sed cum voluntate confe-
rendi auxilium pro illorum deletione, ut dixi
alibi. Vel certè expectare potuit positionem
conditionis, cùm nihil pro antepositione de-
creti videatur urgere. Omnes ergo difficulta-
tem in hoc modo decernendi tenentur devora-
re; sed & opportunè valebunt digerere, si di-
catur id non procedere ex defectu cognitio-
nis, sicut in humanis, sed ex omnimoda liber-
tate statuente dependentiam inter objecta, aut
independentiam, ex qua in decretis divinis
sua coordinatio per formalem aut virtualem
eorum distinctionem, in quo imperfectio est
nulla, immò potiùs perfectio omnimodæ po-
tentiæ & libertatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>105.</absatz-nummer> Ubi & videtur dici posse decretum,<marginalia>Dubium|circa condi-|tionale de-|cretum, spe-|ciale.</marginalia>
quod Nos statuimus cum indeterminatione
divinæ Personæ, conditionatum esse posse, si
Deus ita decernat: Volo Incarnationem unius
ex tribus Personis. Quòd si Adamus peccave-
rit, Filium incarnari. In quo quidem absolutè
loquendo non apparet repugnantia ulla, sicut
neque in decreto illo de conditione passibili-
tatis, aut impassibilitatis: potuit siquidem Deus,
pro casu impassibilitatis statuere, ut Spiritus
sanctus carnem assumeret, quia futurus erat
status sanctitatis; licet verosimilius appareat
incarnandum Filium: sic enim videtur com-
munis sensus Theologorum habere, dum quæ-
runt utrum Adamo non peccante Verbum car-
nem fuisset assumpturum. Sed certè dubium
negotium est, ut non debeamus Deum in ea
deliberatione ad id, quod reipsa fecit, moraliter<-P>@@

<-P>inclinatum necessitate aliqua reputare. Nihil-
ominùs modus ille decernendi in eo provi-
dentiæ modo, qui Deo placuit, placere ne-
quit: quia eo posito Christus non habet ratio-
nem caussæ, aut quasi caussæ motivæ redemp-
tionis ob prævisum peccatum Adami, quod
occasio extitit incarnandi Filij, unde & debuit
prævideri ut stet illud D. Augustini Sermone
8. de verbis Apostoli, Si homo non periisset, Fi-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
lius hominis non venisset. Sic ille juxta oraculum
Christi locutus, Lucę 19. v. 10. Venit enim filius
hominis quærere, & salvum facere, quod perierat.<marginalia>Lucæ 19.|v. 10.</marginalia>
Inde enim illatio S. Doctoris, quem aliàs pro
mysterio Incarnationis etiam non peccante
Adamo stare vidimus nu. 124.</P>
<P>  <absatz-nummer>106.</absatz-nummer> Num. 138. ad probandum mysterium<marginalia>Ex P. Perez|firmata do=|ctrina de|meliori|mundi con-|ditione|Adamo non|peccante.</marginalia>
dictum sine dependentia à peccato, ex eo ar-
gumentati sumus, quòd aliàs conditio mundi
melior occasione peccati fuisset, unde non de-
beret illius post peccatum status deplorari.
Quibus consonat quod habet P. Perez citatâ
Disput. 15. Sect. 1. improbans illorum senten-
tiam, qui asserunt venturum quidem Chri-
stum, si Adamus non esset prævisus peccans: si
autem secùs prævisus, non venturum ex vi
præsentis decreti; quia existimant optimum
modum se communicandi in Deo, quem ille
absolutè statuit, cum peccato habere connexio-
nem, illo sub conditione præviso, sic enim il-
lius attributa amplius elucerent, sicut etiam
non præviso peccato, in eo enim statu conve-
nientissimè ad illius conditionem divina attri-
buta resplenderent. Post multa autem argu-
menta sic concludit n. 7. Vltimò, liberè dicitur,
& sine fundamento optimum modum Dei se com-
municandi per Incarnationem esse permittendo pec-
catum: Sicut enim Christus Beatam Virginem
perfectiùs redemit præveniendo ne laberetur, quàm
si lapsam excitasset: cur etiam similiter non dicemus
perfectiorem Incarnationis modum futurum ad nos
dignitate sua illustrandos, & simul præveniendos
ne laberemur, quàm ad lapsos reparandos. Sic ille.
Ex quo manifestè habetur statum illum felicis-
simum nostro futurum meliorem, & ita meritò
à sanctis Patribus humani generis casum de-
ploratum: licet felix dicatur culpa, quæ talem
ac tantum meruit habere Redemptorem: non
equidem ex eo quòd felicitatem adduxerit, qua
erat mundus cariturus, cùm sit redemptio præ-
servativa felicior, sed quia redemptionem ha-
bere, genus felicitatis est; & quo nobilior Re-
demptor, eo & felicior illa. Heu tristis & lacry-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
mosa mutatio, ut homo Paradisi accola, terræ Do-
minus, & cætera apud D. Bernardum Sermone
35. in Cantica satis pulchra, & succo redundan-
tia divino, ut hinc, ut vulgò dicitur, cum melle
in labijs discedamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>107.</absatz-nummer> P. Franciscus Bonæ-Spei Tomo 2.<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut|faveat do-|ctrina de|Redemptore|in actu|primo.</marginalia>
Tract. 3. qui est de Incarnatione Disput. 2. affir-
mat & eruditè probat Christum fuisse decre-
tum omnium creaturarum sinem, antequàm
aliquid in particulari decerneretur, & motivum
adæquatum fuisse. 1. ut esset mundi exordium.
2. caput totius mundi creati. 3. caussa merito-
ria omnium, quæ in mundo creantur. 4. auctor
salutis omnium qui salvantur. Quod quidem
cùm stare sine dependentia à peccato possit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0049.jpg/>
@@1@<SE49>34 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>etiam si Adamus non peccasset, Incarnationis
mysterium constitisset. Cum prædictis autem
stare ait ut Christus decretus fuerit Redemp-
tor ante omnem creaturam absolutè futuram,
in actu 1. ut scilicet si ij, qui crearentur, reme-
dio indigere&#x0303;t in peccat&#x0169; prolapsi, illud ex anti-
cipatæ providentiæ beneficio redempti per ill&#x0169;
obtinerent. Et per hoc censet fieri satis aucto-
ritatibus Scripturæ & Sanctorum Patrum, dum
clamant Christum redemptionis tantùm caussa
venisse, siquidem ut Redemptor in actu primo
venit. Ubi & addi potest, aliàs non venturus.
Si enim talis in actu primo esse non posset, ne-
que pro alijs titulis idoneus esse videretur. In
quo quidem quod ad excellentiam Redemp-
toris per virtutem ad id muneris plenissimam
attinet, etiam admitti juxta nostram senten-
tiam potest: Christus enim, quacumque in-
carnata persona, excellentiam præfatam habe-
ret, etiamsi Deus decerneret nullum pecca-
tum permittere: sicut modò habet Christus
superexcellentiam meriti in actu primo pro
innumeris alijs, ad quæ se reipsa non exten-
dit. Quod autem auctoritates dictæ congruam<marginalia>Quid minus|consonum.</marginalia>
habeant explicationem, non ita explicatio ip-
sa confirmat, ut videri potest n. 41. & 42. vio-
lentiam enim aliquam præ se ferre videtur.</P>
<P>  <absatz-nummer>108.</absatz-nummer> Circa Hymnum autem illum, Pecca-<marginalia>Circa hym-|num Virgi-|nis commu-|niter addu-|ctum quid|ille.</marginalia>
tores non adhorres, Sine quibus numquàm fores
Tanto digna Filio, post adhibitam expositionem
de actu primo simul auctoritatibus alijs aptan-
da sic concludit: Nihil tamen obstat ne Hymnus
intelligatur de peccatoribus de facto, & tanto Filio
quantitate Redemptoris totius generis humani in
actu 2. Sic ille, ita intelligendus ut quantitas
Redemptoris ad verbum Tanto referatur. Cùm
enim magnitudinem denotet, etiam innuere
videtur quantitate&#x0303;, non molis, sedvirtutis sensus
ergo erit: Numquàm fores tanto digna Redemptore
Filio, qui se in Redemptione & modo ejus, magnum
ostendit, illa ad totum genus humanum propagata.
Ex redemptione siquidem quoddam exurgit
magnitudinis argumentum, immò & augmen-
tum saltem extensivum. Pro quo expenden-<marginalia>Ex redemp-|tione titulus|Magni in|Christo.</marginalia>
dum venit quod ab Angelo dictum Virgini
Lucæ 1. v. 31. Et vocabis nomen ejus Jesum.
Ubi quidem titulus Redemptoris expressus,
sicut Divo Josepho dictum à cælesti Nuntio,<marginalia>Lucæ 1. v.|31. & 32.|Matth. 1.|v. 21.</marginalia>
Matth. 1. v. 21. & vocabis nomen ejus Jesum:
ipse enim salvum faciet populum suum à peccatis
eorum. Et ita cùm dixerit, statim nullo inter-
posito verbo subdit Gabriel: Hic erit magnus,
v. 32. Ut apertè indicaret ex opere redemptio-
tionis, omnium in eo maximo, evasurum ta-
lem, ut Magni cognomentum supra omnes, qui
eo præcesserunt inclyti, aut futuri unquàm, sit
feliciter habiturus. Habet lector pro hujus po-
sitionis exornatione elegantem discursum apud
P. Hieronymum de Guevara Tomo 1. in Mat-<marginalia>P. Guevara|cum enco-|mio.</marginalia>
thæum Cap. 1. Vers. 11. Observat. 6. §. 28. Ubi
ascendenti Christo attolli portas cæli & eleva-
ri, satellites Angelici semel iterùmque procla-
mant, juxta Davidicum illud Psal. 23. v. 7.
Attollite portas Principes vestras, & elevamini por-<marginalia>Psal. 23.|v. 7. & 8.</marginalia>
tæ æternales, & introibit Rex gloriæ. Ille inquam,
de quo mox ijdem: Dominus fortis & potens,
Dominus potens in prælio, v. 8. Ubi sanè mirum<-P>@@

<-P>fuit, quod cælorum aditus angustus & coar-
ctatus ut Christum capiat de terra revertentem
ad patriam ministris cælitibus videatur; cùm
nihil tale pro descendente dictum audiamus.
Sed attendatur illud: Dominus potens in prælio.
In opere inquam redemptionis, de quo & Psal-
mus noster: Accingere gladio tuo super femur
tuum, potentißime &c. Hinc ergo major, ut gra-
vissimus, elegantissimus, & eruditissimus Scri-
ptor exequitur, cujus hîc mentio est sanè gra-
tissima, ob præclaras dotes, patriæ consortium,
qui & circa Epithalamium, cujus revisor exti-
tit, liberale judicium prodidit, & quia in dis-
juncta charta, inter manus evolventium perijt,<marginalia>P. Didacus|Cigoney.</marginalia>
sicut & aliud doctissimi P. Didaci Cigoney in
Regijs Matritensibus studijs sacræ Scripturæ
Professoris, & Imperialis Collegij Rectoris.
Pro quo nescio an gaudendum sit mihi magis
quàm dolendum: quandoquidem tantorum
virorum laudatorię censuræ pudorem mihi non
non modicum intulissent. Sit meæ tenuitati
satis unus, qui & pro millibus computandus P.
Joan. Antonius Velasquez, de quo aliàs, cujus<marginalia>P. I. Anton.|Velasquez.</marginalia>
ce&#x0303;sura felicior, quia in volumine ipso cōscripta,
& elegantiam illam ac sapientiam sapit, qui-
bus, præter probitatem eximiam, inter Socie-
tatis nostræ, & ideò etiam Ecclesiæ luminaria
numerandus. Et hæc quidem occasione Hym-
ni illius, de quo non est cur multùm curare
debeamus: non enim sine caussa ab Ecclesiæ
est usu relegatus, quod & Patri Bonæ-Spei,
cùm pro ejus sententia faciat, non poterit dis-
plicere, sicut neque alia, quibus illius est ex-
positio declarata, & verò etiam illustrata: nam
& qui qualemcumque lucem affert, dici potest
illustrare; neque enim à me majora sperari
possint, nisi quatenus ex superioribus lucis
fontibus possunt diligentiæ alicujus interven-
tu ad non contemnendos effectus adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>109.</absatz-nummer> P. Leo Carmelita Parte 2. Theologiæ<marginalia>Leonis Car-|melitæ sen-|tentia pro|incarnando|Verbo etiam|non peccan-|te Adamo.</marginalia>
Christianæ Tract. 1. Titulo 5. num. 14. & seqq.
pro Incarnatione ante prævisionem peccati
præfinita decernit, uno tantùm P. Suareño ci-
tato, idq&#x0301;ue breviter & eleganter suo more pro-
sequitur, & quæcumque allegantur in contra-
rium, facillimum asserit explicare de intentio-
ne Dei secundaria &c. vel de ratione grande
illud beneficium populariùs explicandi, ex eo
quòd propter nos Homines, & propter no-<marginalia>Vt populo|prædican-|dum myste-|rium.</marginalia>
stram salutem descendit de cælis, carnem
morti obnoxiam sumpserit &c. Pro quo deser-
vire id potest quod communiter docent Theo-
logi, Christum scilicet, aut non venturum ab-
solutè juxta Thomistarum sententiam, aut
certè impassibilem juxta Scotum & asseclas,
si Adami non fuisset prævisum peccatum ex
peculiari transgressione commissum, etiam si
actu alia peccata fuissent, quia illud generalis
humani generis infectio, strages, & destructio
fuit, unde & generale motiv&#x0169; tanto operi pro-
portionatum, in quo ad infectionem naturæ ex
eo principalis respectus habitus, quòd originale
non sit propria ut in singulis reperta personis
voluntate contractum, sed aliena, vel si aliquo-
modo propria, dicto quidem modo, per inclu-
sionem in primi parentis voluntate, tali Dei
decreto ut illi non potuerit repugnari. Et ni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0050.jpg/>
@@1@<SE50>§. VI. Circa I. Part. Tituli, De Incarnat. Decreto. 35
<duolan 2><-P>hilominùs populo absolutè prædicandum est
quod in Symbolo proclamatur: Qui propter
nos Homines &c. Ad id enim sufficit qualecum-
que motivum, & ad movendos animos non est
opus ad subtiles rationes convolare. Quo etiam
modo assumi verba Hymni possunt, de quo nu-
per, licet etiamsi is, qui orat, non sit in statu
peccati mortalis, pro venialibus etiam non
fuisset incarnatum Verbum, nec revera est,
nisi valde per accidens, cùm pro illis à puro
homine posset Deo condigna offerri satisfa-
ctio.</P>
<P>  <absatz-nummer>110.</absatz-nummer> P. Martinus de Esparza Tomo 2. Lib.<marginalia>P Marti-|nus de Es-|parza ut|etiam fa-|veat.</marginalia>
9. Quæst. 18. cùm problematicè quæstionem
discussisset, in fine tamen propensionem in
sententiam affirmantem ita proponit, ut dissi-
mulare illam se non posse fateatur. Quod qui-
dem in ipso problematico discursu videre est,
multò enim urgentiora pro illa firmamenta
proponit: & in fine denique alia. Quia verò
ex Patribus majus videtur extare momentum,
doctè observat D. Thomam, D. Bonaventuram,
Alexandrum de Ales, Albertum Magnum, &
Scotum, in Patribus, præsertim Augustino, in-
timè versatos, & eorum ubique reverentissi-
mos, propositis ijs testimonijs, in quibus ver-
samur, priores quidem duos probabilem, reli-
quos verò probabiliorem etiam, & absolutè
veram dixisse nihilominùs sententiam affir-
mantem. Quod profectò ausi non fuissent di-
cere, nisi vidiffent magno cum fundamento
eum sensum ijs Patribus accommodari, qui ac-
commodatus modò est. Sic philosophatus do-
ctus Pater §. Ad 3. Propositiones, quibus nihil
habuit, quod posset objectare. Ubi & videnda
pro explicandis universalibus locutionibus ibi-<marginalia>Quædam|illius do-|ctrina diffi-|cilis.</marginalia>
dem satis opportuna doctrina. Iuxta aliam
verò, quam statuit Quæst. 15. & 16. ad quam
se refert, cùm ita roget §. ult. Quæst. 17. cita-
tæ: An Incarnatio Verbi, si futura fuisset se-
cluso peccato, dicenda sit futura ex vi præsen-
tis decreti, an verò ex vi alterius tunc extitu-
ri: Respondet clarè constare ex dictis futu-
rum fuisse arguitivè quidem, seu indicativè, ex
vi præsentis decreti, formaliter verò & caussa-
tivè non nisi ex vi alterius Decreti. In quo qui-
dem id dicitur, quod est sanè & subtile & pro-
fundum, sed parùm expedit&#x0169; ut capi commodè
queat, aut si capiatur, admitti. Pro resolutio-
tione quæstionis sic ille D. Thomam loquen-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
tem inducit Lect. 4. in 1. ad Timoth. 1. Hæc
quæstio non est magnæ auctoritatis. Quia Deus or-
dinavit facienda secundùm quod reipsa facienda
sunt: & nescimus quid ordinasset, si non præscivis-
set peccatum. Tunc sic. Ex vi præsentis decreti
Incarnatio non est à Deo pro statu alio ordi-
nata, ut dicitur: ergo nesciamus necessè est
quod esset pro illo facturus. Si autem arguitivè
& indicativè sciri potest, id jam nescire non
est. Deinde si futurum est aliud decretum, unde
pro illo sumendum argumentum, aut indica-
tio? Si connexio est nulla, evidens est neque
argumentum, neque indicationem stare posse.
Si autem est illa: ergo non tantùm ex vi alte-
rius decreti, sed etiam præsentis res disponen-
da, sicut in actibus intentionis & electionis
contingit: ideò enim res dicitur fieri propter<-P>@@

<-P>finem, quem intentio respicit, unde non rectè
arguitivè tantùm & indicativè unum decre-
tum aliud infert, quo loquendi modo nullum
esse modum influxus, aut quasi influxus indi-
catur. Quibus non fit satis ex eo quòd in uno
Dei actu alius, qui ad alium rerum statum spe-
ctet, cognoscatur. Id enim propter connexio-
nem eorum stat, & illa in præsenti non agnos-
citur, vel si revera est, incompetenter expli-
catur. Et de hoc satis, cùm non adeò nostro
sit competens instituto, vel certè non necessa-
rium.</P>
<P>  <absatz-nummer>111.</absatz-nummer> P. Petrus Hurtadus Disputat. 13. de<marginalia>P. Petrus|Hurtadus|apertus pro-|pugnator.</marginalia>
Incarnatione Sect. 13. subsectione 4. robustè pro-
bat venturum Christum Adamo non peccante,
addens nullam fuisse caussam Incarnationis in-
dependentem à nostra salute, quia licet pecca-
tum absolutè futurum non fuerit prævisum,
imminebat tamen; & ideò illi est remedium
anticipatè provisum, ut posset redemptione
deleri: juxta dicta superiùs ex P. Bonæ-Spei.
Contra illum tamen insurgit P. Aldrete Tomo
1. de Incarnat. Disput. 17. Sect. 4. & cùm plura<marginalia>Patris Al-|drete impu-|gnatio de-|pulsa,</marginalia>
contra eum se dicturum asserat, ad auctoritates
Patrum, & ad non existentiam moralis neces-
sitatis in Adamo ad peccandum revocantur.
Ex quibus primum jam vidimus quàm sit infir-
mum, secundum autem libenter admittendum,
quia ut peccatum dicatur imminere, non est
necessarium quod moralis necessitas interce-
dat, sed possibilitas sufficit in natura fragili.
Constat namque Adamum tentationi succu-
buisse non admodùm urgenti: peccatum ergo
tentatione posita, quam Deus nolebat averte-
re, dubio procul imminebat. Remedium ergo
providentissimè potuit dicta ratione disponi.
Pro quo est egregia D. Cyrilli Alexandrini<marginalia>D. Cyrillus|Alexand.</marginalia>
auctoritas Lib. 5. Thesauri Cap. 8. ubi sic ait:
Creator noster Christum nostræ salutis fundamen-
tum etiam ante initium mundi fundavit, ut si præ-
varicatione caderemus, in ipso renovaremur. Sic
ille. Dixi autem id, quod ex Patribus adduci-
tur, esse infirmum, quatenus ex eo contendi-
tur non futurum Incarnationis mysterium;
cùm tamen testimonia hujusmodi, sicut &
Scripturæ apud eumdem Sect. 1. & seqq. de<marginalia>P. Suarez|ut videatur|obstare.</marginalia>
Verbi Incarnatione procedant, juxta dicta in
loco, in quo versamur. Licet P. Suarez Tomo
3. in 3. p. Disputat. 5. Sect. 2. Dicto 2. eam de-
cernendi rationem improbet, contra eorum
sententiam, qui asserunt Deum in primo signo
voluisse quidem unionem hypostaticam, non
tamen determinasse personam, aut naturam,
cùm in Angelica etiam posset efficax voluntas
illa salvari. Ex generali enim impugnatione
ob confusum decernendi modum, nostra etiam
sententia pariter impugnata. Licet in eo, quòd
unio ad humanam naturam fuerit primò de-
creta, nihil habeat quod nobis possit objicere;
amplectimur enim rationes convenientiæ, de
quibus ille. Urget autem pro persona, quia ut
Filius humanam naturam assumeret peculia-
res à Doctoribus afferuntur rationes, ex qui-
bus aliquæ sunt independentes à peccato. At-<marginalia>Fit satis|obiectioni-|bus.</marginalia>
qui ex opposita possumus arguere ratione, &
argumentum retorquere: Nam multæ con-
gruentiæ afferuntur, quæ respectum continent<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0051.jpg/>
@@1@<SE51>36 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>ad peccatum, ut videri potest apud D. Tho-
mam 3. p. q. 3. art. 8. & apud eumdem Docto-
rem Eximium Disput. 12. Sect. 1. Fuit ergo ex
occasione peccati divina Filij electa persona.</P>
<P>  <absatz-nummer>112.</absatz-nummer> Quod autem ad confusum modum<marginalia>Modus de-|cernendi|cùm inde-|terminatio-|ne ut queat|Deo conve-|nire.</marginalia>
attinet, negandum in Deo, in quo confusio
nulla, quia omnia perfectissimè comprehen-
dit; confusio enim ignorantiam importat; de
quo dictum nu. 104. & quidem juxta ejusdem
magni Magistri doctrinam talis modus vide-
tur admittendus, qui citata Disput. Sect. 5. sta-
tuit primum decretum Incarnationis, ante præ-
visionem peccati, terminari ad illam perfectio-
ri modo exequendam, secundùm diversitatem
statuum humanæ naturæ, nullam determinan-
do communicationis peculiarem rationem.
Unde ratione prævisi peccati decreta Incarna-
tio ex primaria intentione non fuit, nisi qua-
tenus juxta modum sentiendi ipsius Patris, de
quo dictum n. 106. occasionem prævisio con-
ditionis præstitit, ad quam decretum non fuit
alligatum, aliàs si non peccasset Adamus, mi-
nimè staret Incarnatio, quod ab eodem, & me-
ritò quidem, negatur. Ex quo P. Aldrete benè
argumentatur suprà Sect. 2. sed aliò tendens,
videantur dicta Tomo 1. Problematum n. 1165.
& seqq. ubi ostensum stare in Deo posse actum
intentionis ab electione præcisum, ubi & cum
P. Suario actum, & nonnullis alijs. Ut non sit
opus circa hæc ampliùs immorari, sed ad alia
gradum adornare.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa Divi Petri negationem observatio pe-
culiaris. Ad Num. 177. & 183.
Vbi & circa Ampitheatrum.
Num. 258. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>113.</absatz-nummer> <INI2>G</INI2>Ravitas peccati hujusmodi priori-<marginalia>D. Petri ne-|gatio quo-|modo &|lethalis &|venialis|dicta.</marginalia>
bus locis explanata, sed in posteriori
posse affirmari veniale fuisse probatum, ex in-
genti turbatione. Quod equidem non videtur
commodè posse componi. Si enim veniale di-
ci valet, vis ponderationis evanuit: inde enim
Christi Passionis expensa, quòd grande Petri
peccatum, ejus fuerit efficacia magna cum fa-
cilitate deletum. Si autem veniale fuit, etiam
minori potuit aboleri remedio, nec tot opus
fuit lacrymis deplorari, ut Davidis & Magda-
lenæ, in quibus illæ fuere perpetuæ, quia &
lethalis gravitas manifesta. Ad quod quidem
dici potest, cùm Doctores sancti diversimodè
circa negationis fuerint locuti qualitatem,
ponderationem juxta illorum mentem proce-
dere, qui peccati proferunt, imò & exagge-
rant granditatem, ex quibus D. Bernardus, in
quo illud, Peccatum grande, & fortaßis, quo gran-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
dius nullum est. Sermone 1. de SS. Apost. Petro
& Paulo. Quod quidem ad morale documen-
tum satis, & majori cum fundamento, quàm
alia quæ apud Scriptores nonnullos occurrunt.
Quem enim non moveat ratiocinatio ista?
Sancti Patres N. N. affirmant D. Petri pecca-
tum grande cum excessu ingenti fuisse: & ta-
men facilè est veniam consecutus, Christi in<-P>@@

<-P>Passione respectu: Magna ergo virtus in illa
pro peccatorum venia consequenda, & quidem
facilè, sic eorumdem Patrum sensu suffragan-
te. Cùm aliàs ille sit fidelium communis sen-
sus ad profundiores considerationes ineptus,
juxta dicta n. 109. de modo prædicandi moti-
vum Incarnationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>114.</absatz-nummer> Stante etiam sententia de venialitate<marginalia>Virtus Pas-|sionis ut ap-|pareat|etiam in|veniali cul-|pa.</marginalia>
peccati, potest ex eo virtus Christi Passionis,
& ejus de peccato victoria commendari, ex eo
quòd ad lethalem non pervenerit gravitatem.
In ipso Passionis ingressu, Ait Dominus: Simon,
Simon, ecce Satanas expetivit vos ut cribraret sicut
triticum: ego autem rogavi pro te, ut non deficiat<marginalia>Lucæ 22.|v. 31.</marginalia>
fides tua &c. Lucæ 22. v. 31. Circa quod sic
D. Leo Sermone 2. de Natali SS. Apost. Petri
& Pauli: Omnes cupiebat exagitare, omnes cu-<marginalia>D. Leo.</marginalia>
piebat elidere &c. Perdere inquam, impetu
tentationis elisos, & ita in lethalia peccata rui-
turos. Passionis ergo virtute factum est ut ni-<marginalia>Pro Petro|ut oraverit|Christus.</marginalia>
hil tale furor Satanicus obtineret. Sic enim ro-
gaverat Dominus, rogaturus & statim in mon-
te Oliveti, cùm Petrum & Socios ejus ad oran-
dum, ut non in tentationem inciderent, exci-
tavit. Ibi ergo inter sanguineas lacrymas illi
erant Orationis materia præcipua, & maximè
Petrus, pro quo hucusque in cælo orat, ut non
deficiat fides ejus in Ecclesia, cujus est secun-
darium constitutum fundamentum, ut doctè,
graviter, & profundè expendit P. Maldonatus
in eum locum; qui & tentationem non solùm
pro amolienda fide, sed etiam pro virtutibus
alijs dissipandis asserit institisse. Sed virtute
Passionis victoria est felicissima reportata, ut
lavari tantùm pedes pro admissis venialibus
sordibus indigerent, pretioso sanguine quasi Agni<marginalia>1. Pet. 1.|v. 19.</marginalia>
immaculati, ut ipse loquitur agonis ipsius Pa-
stor. Nec verosimile apparet lavatum dudum,
& mundum à veritate ipsa prædicatum, pau-
lò post lethalibus sordibus deturpatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>115.</absatz-nummer> Neque quod de lacrymarum peren ni-<marginalia>Veniales|culpas ut|soliti Sancti|deplorare.</marginalia>
tate dicebatur, alicujus momenti esse debet
scientibus Sanctorum indolem, qui leves cul-
pas perennibus sunt soliti lacrymis, immò &
corporis cruciatibus expiare. D. Hieronymus
in Epitaphio S. Paulæ ita scribit: In qua fontes<marginalia>S. Paula|Romana.</marginalia>
crederes lacrymarum: ita levia peccata plangebat,
ut illam gravißimorum criminum crederet ream.
Sic ille. Erant & tales D. Teresiæ fontes, cùm<marginalia>S. Teresia.</marginalia>
tamen lethale nihil unquàm commisisset, opti-
mo teste ipsius Confessario Illustrissimo Yepes
in ejus vita. Beneficijs suis à Deo modum pe-
tebat imponi, nectam celeri oblivione culparum
suarum memoriam aboleri, ut in sacris habemus
Officijs. Diva Maria Magdalena de Pazzis non-
dum septennis præventa est à Deo in benedi-
ctionibus dulcedinis, cui jam inde inspirabat
Numen cordis munditiem incredibilem, ut
scribit Leo Carmelita in ejus vita Tomo 3. Stu-
dij sapientiæ Parte 2. Cap. 1. pag. 121. Eam ta-
men levia sua peccata deplorantem juvat, ma-
gno licet cum pudore, conscij multò majorum,
audiamus, sic enim illa Cap. 7. n. 10. Quot à me,<marginalia>S. M. Mag-|dalena de|Pazzis.</marginalia>
mi Deus, alia admissa flagitia innumera cogitando,
loquendo, operando! Heu me, Domine mi: quid-
quid in me est, abnorme est. Vah me miseram, quæ
nihil molior nisi impurißimum. Hæc ita se habere<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0052.jpg/>
@@1@<SE52>§. VII. Circa I. Part. Tituli, De negat. Petri. 37
<duolan 2><-P>fateor, IESV clementißime, quæso tamen avertas,
quod piaculum foret inexpiabile, desperare de tua
misericordia. Scio equidem indignam me cui cum
agas indulgenter. Sed effusus pro me sanguis tuus
hanc miserrimæ peccatrici veniam efflagitat. Sic
purissima Magdalena, ac si aliam peccatis in-
signem in se repræsentare quasi æmula stu-
duisset. Omitto alios & alia, pro quibus videri
potest P. Iulius Nigronus in Tractatibus asceticis
Tract. 10. præsertim n. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>116.</absatz-nummer> Et de Divo Petro loquendo, est pro<marginalia>Ratio pro|continuatio-|ne lacryma-|rum in D.|Petro ex|ignorantia|venialita-|tis.</marginalia>
illius continuatis lacrymis ratio alia, quòd sci-
licet tenuitatem sui lapsus ignoravit. Cùm
enim ex conditione sua sit ille gravissimus, ta-
lem reputare potuit, quia sicut turbatio excu-
sationem pręstitit, ita & illa impedimento fuit,
ne posset ejus quantitas exactè deprehendi, id
quod sæpissimè accidit, ut discerni plenè ne-
queat, an peccatum fuerit lethale, an verò ve-
niale. Et quidem celebris illa doctrina Magni
Gregorij est Lib. 10. registri indict. 7. Epist. 32.<marginalia>D. Gregorij|notanda|doctrina.</marginalia>
interrog. 7. frequentissimis experimentis com-
probata, dum sic locutus: Bonarum mentium
est, etiam ibi aliquomodo culpas suas agnoscere, ubi
culpa non est: quia sæpè sine culpa agitur, quod ve-
nit ex culpa. Sic Doctor Sanctus: pro quo in
vita D. M. Magdalenæ Virginis Cap. 3. n. 10.
sic Auctor: Sed enim quia Virgines Christi spon-
sas tenet ea in materia scrupulus non levis, solo tot<marginalia>Illius in S|Magdalena|de Pazzis|expertemia</marginalia>
dedecorum cogitatu expirasset haud dubiè, nisi ad-
fuisset Regina Virginum, Sanctißima Deipara, Ve-
lum illa Magdalenæ capiti imponeñs nive candi-
dius: Sis, inquit, secura, integritatem non plus læ-
sam ab illis indecoris, quàm vestes trium puerorum
in fornace Babylonica, aut solis radios, dum hærent
c&#x0153;no & limo. Hæc ibi. Erat autem jam tunc
Petri mens ex bonis mentibus una, unde & ti-
mere potuit, immò & sibi persuadere pecca-
tum suum fuisse non solùm apparentiâ, sed
etiam reipsa gravissimum & ita lacrymis in-<marginalia>Circa lo-|tionem pe-|dum indoles|bona Petri|perspecta.|Ioan. 13.|v. 8.</marginalia>
cessantibus diluendum. Nocte C&#x0153;næ ablutu-
rus ipsius pedes Christus accedens, notam il-
lam Petri repulsam passus, de qua Joan. 13. v. 8.
Non lavabis mihi pedes in æternum. Ubi quidem
aliquid se indecens commissurum putavit, &
ideò tantoperè recusavit; cùm tamen in eo<marginalia>Card. Tole-|tus.</marginalia>
culpa non esset. Non decet te mihi lavare pedes,
ait Cardinalis Toletus: quod enim indecens
judicatur, efficere, culpabile prorsus est, quan-
do in genere morum versamur; adeò enim &
verbum otiosum non vacat culpa Matth. 12.
v. 36. Vitavit ergo ille indecentię umbram, sed
sine inobedientiæ labe culpabili, quam time-
bat: quia ignorantia admixta, & inconsideratio<marginalia>Idem.</marginalia>
quædam, quam tanti mysterij pavor induxerat, ut
præfatus loquitur Cardinalis Annotat. 12. circa
vers. 6. Qui & in Commentario Octavi, ita scri-
bit: Vehementis affectus hæc vox est: Non lavabis
&c. excusanda à culpa, quæ à fide profecta, re-
verentia, dilectione, timore & humilitate pro-
cedebat. Sic ille, ut D. Petri indolem & ritè
formatum spiritum, etiam ante divini Spiritus
adventum agnoscamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>117.</absatz-nummer> Ubi & est quod præfatis adjiciamus.<marginalia>Notanda|alia pro D.|Petri indole|sancta pro-|batio.</marginalia>
Excusata inobedientia Petri à labe culpabili
ob adductas rationes. Sed ubi alij eum excu-
sant, videtur ipse culpam agnoscere, dum offert<-P>@@

<-P>Christo lavandos non solum pedes, sed & manus<marginalia>Ioan. 13.|v. 10.</marginalia>
& caput: v. 10. Ubi quidem pro inconsiderata
repulsa auctarium satisfactionis apponit, ut
plus offerat, quàm anteà detrectarat. Minùs
promptæ obedientiæ dolet, immò & c&#x0153;cæ,
quæ obediendi non expectat rationes, ut hîc
expectavit ille, & est graviter & accuratè à
citato Cardinali perpensum cum D. Gregorio
circa v. 7. Dolet autem bonarum mentium
more, & ubi revera culpa non fuit, eam feliciter
ignarus agnoscit. Quod ita interpretatus Clem.
V. in Clement. Exivi §. Quia verò, de verbor. sig-<marginalia>Clem. Exivi|de verbor.|significat.</marginalia>
nificat. dum ait: Verùm quia plerumque ubi culpa
non est, eam timere solent conscientiæ timoratæ,
quæ in via Dei quodcumque devium expavescunt,
&c. In Cap. Ad ejus Dist. 5. §. Sanctæ autem.<marginalia>Cap. Ad|ejus dist. 5.</marginalia>
Ubi citata D Gregorij sententia proponitur,
sic interponitur [aliquomodo.] cùm certissimum
sit id, quod revera non est, cognosci revera non
posse. Sit ergo quod de negatione dictum est
& pium, & verosimile, ut acris proptereà erga
Sanctissimum Apostolum reprehensio mollia-
tur, sicut D. Ambrosio placuit in 22. Lucæ Ca-<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
put jam citatum, ubi sic concludit: Non repre-
hendo quòd negavit, laudo quod flevit. Utinam
in nobis similes lachrymæ in partem laudis,
etiamsi reprehensibiles, aliàs adscisci merean-
tur, aut ex superabundantia pietatis admitti.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Circa Christi gratiam, an infinita.
Ad Num. 271.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>118.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro Intensionis positum ibi Intentionis,<marginalia>Cur repug-|net gratia|habitualis|infinita in|Christo.</marginalia>
& dictum gratiam in Christo esse in-
finitam repugnare, quod & philosophica ratio-
ne probatum. Verùm infinitam non solùm in
ipso, sed in ejus purissima genitrice, sunt qui
doceant nonnulli, qui nuper prodierunt. Ra-
tio pro repugnantia adducta in eo fundata,
quòd intensio necessariò debeat gradu primo
& ultimo contineri, & cùm tales habeat ter-
minos, ratione illorum infinitudo repellitur,
quæ interminabilitate consistit. Quia verò
non defuerunt aliqui nuperi Scriptores, qui in-
finitum posse claudi terminis tradiderunt, talis
dicendi modus ab Scholis est Societatis able-
gatus, ut videri potest in Ordinatione pro Studijs
Propositione 30. Ubi licet de magnitudine tan-<marginalia>Quid pro|Scholis So-|cietatis ve-|titum.</marginalia>
tùm & multitudine, & non de intensionis gra-
dibus statuatur, manifestè tamen ad quamli-
bet multitudinem respectus est habitus, quia in
qualibet eadem est ratio, continentia scilicet
inter duas unitates, unde & necesse est quòd
numerando ad ultimam possit deveniri, licet
millionum millium millia in aliquo contingat
reperiri, ut de gratia loquendo in Christo &
Virgine concedendum, unde & dici innume-
rabiles gradus possunt, juxta communem lo-
quendi modum, etiam in Scriptura repertum.
Job 25. v. 3. Numquid est numerus militum ejus?
Cant. 6. v. 7. & adolescentularum non est nume-
rus. Sapient. 11. & innumerabilis honestas per
manus illius. Quod juxta ordinatæ potentiæ
leges accipiendum: de absoluta enim aliter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0053.jpg/>
@@1@<SE53>38 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>dicendum, quòd scilicet gradus gratiæ Christi
possint numerari: id quod & Beatis videtur
concedendum visuris in Deo quod ad Christi
dignitatem spectat, in quo excellentia & vo-
luptas major, quàm in numerandis stellis, &
eorum nominibus agnoscendis, quod de ea-
rum Vates prædicat Conditore, Psal. 146.
vers. 4. Qui numerat multitudinem stellarum
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>119.</absatz-nummer> Sed cùm citato loco dictum sit proba-<marginalia>Discursus|ut debeat|Christo infi-|nita gratia|concedi.</marginalia>
bile esse gratiam in Christo esse infinitam, vi-
detur probabilitas hujusmodi ad gloriam Chri-
sti, & ejus Matris advocanda, ut infinitatem
scilicet, quidquid aliàs de repugnantia sit di-
ctum, adstruamus. Repugnantia siquidem pro-
babilis tantùm est, & ita probabili potest ex-
plicatione difficultas hujusmodi complanari, ut
sic pro Christi gloria fiant aspera in vias planas.
Isaiæ 4. v. 4. Qui discursus non potest non ra-
tioni valde consonus piè & rationabiliter sen-<marginalia>Probatur|infirmus.</marginalia>
tientibus apparere. Sed verò ille nimium vide-
tur exigere, ut scilicet intellectus contra id,
quod verum, (licet cum formidine partis oppo-
sitæ opinioni congenea) absolutè judicat, de-
beat judicare, ea tum ratione, quia ad mysteria
Christianæ Religionis aliquomodo id videa-
tur conducere, ut illa excellentiæ aliquid nan-
ciscentur, Cùm potiùs curandum sit ne philo-
sophica dogmata suis moveantur è sedibus, ubi
necessitas nulla cōpellit, quod docti Scriptores
admonent, ut naturæ sua jura serventur, & ita
magis credibilia mysteria revelata reddantur.<marginalia>Minus pro-|babilis opi-|nio nequit|admitti,|stante pro-|babilioris|assensu.</marginalia>
Stante ergo probabili assensu circa philosophi-
cam positionem, eo ipso probabilior judicatur,
ut aliàs ostendi, quia stare nequit ut cognita
majori alterius partis probabilitate, adhæreat
contrariæ, & sic dicere: Licet id quod proponi-
tur verius appareat, ego quod minùs apparet verum,
verius æstimo, dum judico verum, & alteri præfe-
rendum, in quo est contrarietas manifesta. Ubi
multa quidem dici possunt, sed loci alterius,
cùm pro præsenti id sit attigisse satis. Jam ergo
circa philosophica principia formato assensu,
violentia illi nequit fieri ob revelatam aliquam
veritatem, quando cum illa stare potest, quid-
quid convenientię aliqualis appareat, quia tan-
tùm esse potest probabilis, unde ratione illius
nequit assensus variari.</P>
<P>  <absatz-nummer>120.</absatz-nummer> Ut autem aliquid conclamatæ pieta-<marginalia>Quid pietati|conceden-|dum.</marginalia>
ti, quam & ego ubi nihil obstat, libenter am-
plector, dico in primis, si gratia esse infinita
possit, Christo esse meritissimò asserendam,
contra eos, qui solùm finitam esse conceden-
dam in quavis suppositione contendunt: quia
respectu immensæ dignitatis ab unione hypo-
statica provenientis, nihil non dignissimum
potest cogitari. Et quidem Christi meritum
infiniti valoris est: & ita si illis esset reddenda
gratia, esset dubio procul infinita. Quod ergo
respectu meritorum esset cōdignum, de merito
est radicali, seu substantiali dicendum, de ipsa
scilicet Christi persona, quę tātę dignitatis est,
ut ipsi infinita gratia debeatur. Deinde assero
concessurum me illam absolutè quoties pro
possibilitate id succurrerit, quo intellectus
possit majorem in eo probabilitatem recogno-
scere. Licet enim posita majoris probabilitatis<-P>@@

<-P>cognitione, possit intellectus assensum suspen-
dere, non circa probabilitatem, quæ potest
verè cognosci, sed circa objectum, quia pro
eo nulla est necessitas, ut expositum alibi, &
est receptissimum in Philosophia dogma, quia
sola evidentia captivare intellectum potest, ob
ineluctabilem claritatem. Nihilominùs pro
assensu fidem facio: quem libentissima incli-
natione præstabo. Unde ex nunc pro tunc id
perago, & ita quod habeo, hoc do, daturus
plura, si plura suppeterent, qua voluntate con-
tentum suspicor esse Deum, sicut & Virgi-
nem, quibus minuta pauperum solent esse gra-
tissima, quia quod habent, & voluntate obse-
quentissima largiuntur. Tandem affirmo gra-
tiam Christi, etsi infinita non sit, æquivalere
infinitæ, & ita illa non indigere, quia ratione
unionis hypostaticæ elevatur ad omnem effe-
ctum, pro quo posset illa deservire, sicut unio
facta in humana natura æquivalet unioni, quæ
potuit in Angelica fieri, & sic Christus esse ca-
put Angelorum, sine monstrosa aliqua impro-
portione, in tanta diversitate naturalis condi-
tionis, & ita dici potest æquè grata Deo Hu-
manitas, ac si gratia esset infinita. Licet enim
effectus gratiæ physicus sit, multùm in ea de
morali esse effectu potest ratione connexionis
cum alia forma sublimiori, aut quasi forma,
qualis est divina personalitas & natura. Et ita
ratione illius non est Christus filius adoptivus
quem tamen præstat effectum quando se sola
afficit intellectuale subjectum. Nec de his plu-
ra, ne ex recognitionibus majora prioribus vo-
lumina construamus. Ergo ad alia.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Pro Maternitate Virginis aliquid peculiare.
Ad Num. 219. & 280.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>121.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Riori in Num. pro Christi explicanda<marginalia>Circa Pane-|gyristam|Constantinj.</marginalia>
pulchritudine adductus Panegyristes
Constantini Magni, incerti nominis, cujus
apud Cardinalem Baronium mentio Tomo 3.
Annal. nu. 7. & 17, ubi Gallicanum Oratorem
clarissimum illorum temporum ipsum Ethni-
cum uti est, appellat: verba autem à Nobis al-
lata apud illum non extant, quæ tamen addu-
cunt alij, non tamen Panegyrico in speciali ci-
tato, ex quo hauserint, cùm fuerint illi qua-
tuor, unde in 1. & 4. circa alia dicti Impera-
toris encomia, à Cardinali præfato adductus,
ex quibus primum tantùm, & secundum, si
illius est, quia & ignoti Scriptoris, licuit per-
legisse, in quibus sententia illa elegantissima
non inventa. Juvat autem ex secundo aliquid
pro pulchritudinis Christi commendatione, qui
speciosus præ filijs hominum, decerpere, dum
sic ille locutus post alia: Nec quidquam aliud
homines diebus munerum, sacrorumq&#x0303;ue ludorum.
quàm teipsum spectare potuerunt: qui tuus esset
fulgor oculorum, quæ totius corporis circumfusa
majestas, quæoris dignitas. Gaudere cuncti specta-
culorum mora, & familiaribus sibi artificibus ob hoc
solùm favere, quo te præsente certarent. Sic ille.
Et quid jam ille, in cujus facie divinitatis insi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0054.jpg/>
@@1@<SE54>§. IX. Circa I. Part. Tituli, De gratia Christi. 39
<duolan 2><-P>gnia relucebant, de quo cùm multa suo loco,
ad alium, de quo Titulus, neque injucundum
ipsi, transeundum.</P>
<P>  <absatz-nummer>122.</absatz-nummer> P. Martinus Del-Rius in Polemica 4.<marginalia>Virgo peni-|cillus ex|Cedro &|Cypresso.</marginalia>
Mariana, pro gloria Virginis, Siracidis illud ele-
ganter, graviter, & subtiliter prosecutus: Sicut
Cedrus exaltata sum in Libano, Eccli. 24. v. 17.
ex similitudine Cedri penicillum efformavit,<marginalia>Eccli. 24.|v. 17.</marginalia>
& id Virgini accommodans, penicillum Dei
eam asseruit, quo summus ille artifex picturas
bellissimas, & divinissimas conformavit: id
quod ex materna deduxit dignitate: Conside-
rate illam Matrem &c. Sic legeram, & cùm<marginalia>P. Del. Rius</marginalia>
Cypressus pro similitudine penicilli aptior
planè sit, aliquali memoriæ lapsu, id quod do-
ctus Scriptor de Cedro dixerat, eo non ex-
presso, Cypresso credideram applicatum, quæ
cum Cedro in eadem clausula Sacri textus oc-
currit, dum sequitur: & sicut Cypressus in mon-
te Sion, unde & sic cit. n. 280. subscripsi: Quasi
Cypressus in monte Sion. Sic de se Virgo, circa
quæ notavit quidam apprimè doctus Cypressum si-
gura suo penicillum exprimere, & mirè in Virgi-
nem cadere (per errorem Caderet) quod Doctor
ille in alium sensum pium, solidumque derivat. Ego
sic reor, Virginem penicillum animatum dici, quia
ad efformandum Christi corpus, in quo velut in
imagine divinarum perfectionum altitudo resplen-
det, tali manus Omnipotentis usa est instrumento,
quod non poterat non perfectionem operis promovere
&c. Ut verò & sensum nostrum pro Cypresso
stantem, & qui tanto Auctori pro Cedro, tuea-
mur, dicamus Virginem non unicum, sed ge-
minum fuisse penicillum: vel unum virtute
divinitùs geminata. Non enim unico penicil-
lo uti pictores possunt in tanta varietate colo-
rum. Quòd si unus illis sufficeret, mira esset
profectò illius virtus, colorum omnium simul
diversitate conspicui. Et talis profectò Virgo,<marginalia>Omnes colo-|res in illo.</marginalia>
in qua sex principum colorum varietas inveni-
tur. Candor lilij Cant. 2. v. 2. Sicut lilium in-<marginalia>Cant. c. 2.|v. 2.|c. 1. v. 4.|Eccli. 24.|v. 18 & 19.|Cant. 8. v. 2|c. 6. v 9.|c. 4. v. 11.</marginalia>
ter spinas. Nigredo, de qua ipsa Cant. 1. v. 4.
Nigra sum, sed formosa. Rubor, quia Rosa. Ec-
cles. 24. v. 18. & sicut plantatio Rosæ in Iericho.
& maligranati. Cant. 8. v. 2. Cæruleus splen-
dor. Quasi aurora consurgens Cant. 6. v. 9. Fla-
vus, quia mel & lac sub lingua ejus 4. v. 11. Vi-
ror jam ex Cedro & Cypresso notus, cui adde
& Olivæ & Platani Eccli. 24. v. 19. Quasi oli-
va &c. Et quid penicillo tali Pictor divinus
non pulchrum, elegans, & venustum, agat &
peragat? Rogandus ergo ille, & corditus ex-
orandus, ut manum adhibeat operi, & in no-
bis imaginis & similitudinis nativæ, penicillo
utens cælesti reformet, renovet, & reddat
identidem pulchriorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>123.</absatz-nummer> Sed est in similitudine dicta profun-<marginalia>Maternitas|penicillus|pro excel-|lentijs ejus|dignoscen-|dis.</marginalia>
dius aliquid, hic meritò declarandum, Mater-
nitatem scilicet Virginis esse penicillum no-
strum, non ea solùm ratione, quia cooperantes
Deo, pingere in nobis virtutum possumus for-
mas, in quibus imago divinitatis elucet, sed
quia media illius consideratione multiplices &
excelsos, de illius excellentijs possumus for-
mare conceptus. Considerate illam Matrem, do-
ctus, pius, & elegans clamabat sua in Polemica
Scriptor. Considerate inquam, & quidquid<-P>@@

<-P>magnum occurrerit, quod non sit regulis fidei,
& Theologicis dogmatibus adversum, de illa,
sancta quadam audacia, & laudabili, ut ita di-
cam, temeritate, devoti filij cogitate. Ut suo
modo de illa dici possit, quod à Siracide cun-
ctis, erga magnitudinem Deitatis. Glorifican-
tes Dominum quantumcumque potueritis, superva-
lebit enim adhuc. Benedicentes Dominum, exal-
tate illum quantùm potestis: major enim est omni<marginalia>Eccli. 43.|v. 32. & 33.</marginalia>
laude. Eccli. 43. v. 32. & 33.</P>
<P>  <absatz-nummer>124.</absatz-nummer> Pro quo est singulare aliquid Vene-<marginalia>Venerab.|Virg. Mari-|næ notanda|de gloria|Deiparæ|narratio.</marginalia>
rabilis Virginis Marinæ verbis proponendum
ex Parte 2. vitæ lib. 1. Cap. 4. ubi post multa
alia rara & admiratione dignissima, sic illa:
A otro dia, que era el de la Fiesta (de la Assuncion)
vì à esta Señora ya como resucitada con su Santis-
simo Hijo: no vì Santo alguno, solos los Señores mis
Angeles estaban con migo. Descubria tambien unos
lejos, donde avia otros muchos Angeles supremos, y
admirados de contemplar esta Señora. Mostromela
el Señor en tres veçes, à modo de tres grados, ò
gradas. En la primera la vì tan gloriosa y llenada
de Magestad, que parecia un lleno de toda la gloria.
En la segunda, pareciendo que no avia mas que ver,
conocì aquella gloria mas crecida y gloriosa. Pero
en la tercera grada la vì tan llena de grandezas Di-
vinas, y glorias de el Señor, que me quedè admira-
da, y sin conocer todo lo que alli avia, estaba como
anegada en lo que conocì: y à la manera que suelo
quando se me descubre algo del Divino Ser, decia
tambien aqui, Aun ay mas quever, mas que esto es,
mas es que esto. Durome este obscuro conocimiento
un buen rato, gozando la vista de esta soberana
Reyna con singularißimo consuelo. Sic illa, quæ
pro non Hispanis Latinus sermo jam tradit.
Die sequenti, qui erat Festi (Assumptionis) vidi
Dominam hanc tamquam à morte suscitatam, cum
Sanctißimo ejus Filio: nullum alium Sanctorum
conspexi, & Domini mei Angeli tantùm erant me-
cum. Perspiciebam etiam à longè obversantia spa-
tia, in quibus alij multi supremi adstabant Angeli
Dominam cum admiratione contemplantes. Eam
mihi Dominus ter ostendit ad modum trium pro
ascensu graduum. In primo eam vidi adeò plenam
gloria & majestate, ut videretur quædam gloriæ
plenitudo. In secundo, cùm nihil quod conspici ul-
teriùs posset, videretur, gloriam illam increvisse &
grandiorem factam deprehendi. Sed in tertio gra-
du ipsam tot divinis excellentijs plenam aspexi, tot
Domini gloriosis dotibus, ut stupefacta hæserim, &
quæ ibi erant non agnoscens, quasi submersa in ijs
eram, quæ cognovi. Et ut soleo, quando mihi ali-
quid ex profundo Divinitatis ostenditur, hic etiam
dicebam: Plus est quod videndum restat: visis est
rebus amplius, amplius, majus. Per non breve spa-
tium subobscurus iste duravit intuitus, divinæ hu-
jus Reginæ conspectu perfruita singularißimo cum
solatio &c. Juxta quę veniunt etiā Siracidis pro
Virgine accipienda verba genere mutato sub-
jecti: de quo ille, ut dicamus & piè, & verè.
Glorificantes Dominam quantumcumque potueritis.<marginalia>In Dei glo-|rificatione|consimilis.|Richardus|à S. L.|Turris gra-|duum innu-|meræbilium</marginalia>
Pro quo est simile illud apud apud Richardum
à S. Laurentio Columna 19. Vers. Ave Maria.
Ubi ita scribit: Dicit enim Salomon, qui parùm
noverat de MARIA. Proverb. 18. v. 10. Tur-
ris fortißima nomen Domini: ad ipsum currit ju-
stus & exaltabitur, Nobis autem dicendum est:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0055.jpg/>
@@1@<SE55>40 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>Turris fortißima nomen Dominæ: ad ipsam confu-<marginalia>Prov. 18.|v. 10.</marginalia>
giet peccator, & salvabitur. Sic ille. In qua turri
gradus sunt, ad quos ascendi possit, sed nullis
ascensibus terminandi.</P>
<P>  <absatz-nummer>125.</absatz-nummer> Quòd si ita honorantem, & glorifi-<marginalia>Ob Mater-|nitatem su-|blimitas.|D. Ambro-|sius.</marginalia>
cantem sciscitemur, quare sic ejus alta provi-
dentia disponat, verbis poterit D. Ambrosij
respondere: Matrem considerate, matrem cogi-
tate. Sic ille lib. 5. de Fide ad Gratianum Cap. 2.
sub consideratione alia considerate inquit,
Matrem, & cogitate, & per gradus excellentia-
rum ejus ascendite, semper enim locus erit
ascensui, semper admirationi materia, semper
intelligentiæ quantumlibet perspicaci jucun-
dissimæ novitates. Audit hoc Ecclesia, & mo-
nitis cælestibus obsecundans sic clamat:</P>
<shi>O Gloriosa Virginum
  Sublimis inter sidera.
Qui te creavit Parvulum
  Lactante nutris ubere.</shi>
<P>Sublimem illam supra sidera hymnus habebat<marginalia>Ideò Virgo|sublimis|inter sidera.</marginalia>
antiquior, & ita accipiendum quod inter sidera
dicitur, ob leges metricas; quia Urbanus VIII.
in correctione hymnorum testatus circa sen-
sum nullam futuram var etatem, & ita Sublimis
inter Sidera, idem est quòd Excelsa super Sidera.
Nihilominùs mysterij aliquid novitas ista, Deo
sic disponente, videtur continere. Sunt inter
sidera gradus multiplices claritatis, id quod<marginalia>1. Cor. 15.|v. 40.</marginalia>
D. Paulus ad mysteri&#x0169; resurrectionis advocans
ita scribit Cor. 1. Ca. 15. v. 40. Alia claritas solis,
alia claritas lunæ, & alia claritas stellarum. Stella
enim differt in claritate. Est ergo inter claritates<marginalia>2. Cor. 3.|v. 18.</marginalia>
istas ascendere, à claritate in claritatem, ut aliàs
idem 2. Cor. 3. v 18. Et ita quidem ascendere, ut
sint inter illas gradus, ut dixi, multiplices, cùm
numerari ipsas Scriptura sacra inter impossibi-
lia naturæ constituat. Gen. 15. v. 5. Numera
stellas si potes. Sed quide&#x0303; in tanta graduum suc-
cessione ad unum tandem deveniri sidus pote-
rit, quo clarius nullum, ad Solem inquam,
principem claritatis. Non sic autem, non sic in
Virgine gloriosa: Sublimis inter Sidera. Inter
illius, & ipsorum gradus eminens & gloriosa
diversitas. Nam quantumcumque mens crea-
ta moliatur ascensus, numquàm poterit appre-
hendere terminum claritatis. Et unde hoc? ob
Maternitatem profectò, de qua statim sacer
concentus: Qui te creavit Parvulum Lactante
nutris ubere.</P>
<P>  <absatz-nummer>126.</absatz-nummer> Circa quem doctus & pius Scriptor<marginalia>Quæ pro Fi-|lio dicta|aptantur|Matri.</marginalia>
P. Gregorius Valentianus in Hymnodia San-
ctorum Patrum Tract. 3. Hymno 3. hoc scilicet,
circa cujus versamur initium, verba D. Leo-
nis assumpsit, de humana nostra natura in
Christo exaltata locuti Serm. 1. de Ascensione,<marginalia>D. Leo.</marginalia>
dum sic ille: Qua super omnium creaturarum cæ-
lestium dignitatem evehenda, supergressura Ange-
licos Ordines, & ultra Archangelorum altitudi-
nes elevanda, nec ullis sublimitatibus modum suæ
provectionis habitura. Huc usque ille, eo quo
sunt modo consignata, quod ad modum spe-
ctat grandioribus apposito characteribus. Ne-
que ulteriùs progressus cum S. Doctore pro-
nuntians, veritus, ut videtur, quod sequitur
usurpare: Nisi æterni Patris recepta consessu, il-
lius gloriæ sociaretur in throno, cujus naturæ copu-<-P>@@

<-P>labatur in Filio. Atqui si priora quadrant, cur
non & sequentia convenient? Sic tamen vo-
luit ille supplendum: Nisi ad Ethereum thalamum<marginalia>Gregorius|Valentia-|nus.</marginalia>
(ut canit Ecclesia) in quo Rex regum stellato sedet
solio assumpta, ad dexteram Filij collocaretur &c.
Juxta quæ thalamus & solium idem sunt. Si
ergo, ita plaudente Ecclesia, ad thalamum as-
sumpta: ad solium pariter, & ita æterni Patris
recepta consessu. Jam quod sequitur, quid habet
obstaculi? Illius gloriæ sociaretur in throno. An
non idem est ac Illius gloriæ sociaretur in solio?
& hoc jam ostensum. Cujus naturæ copulebatur
in Filio. Copulabatur inquam in Filio Mater
divinæ naturæ Patris. Caro enim Christi caro
Matris est, & illa est divinæ naturæ, eo quem
alibi modo exposuimus, copulata; non solùm
mediante personalitate Verbi, sed immediatè.
Potest ergo integra Magni Doctoris sententia
prolata pro Domino, ad Dominam derivari.<marginalia>Prærogati-|va Filio|reservata.|3 Reg. 2.|v. 19.</marginalia>
Neque quia & thronus, & consessus talis, ali-
quid Domino de prærogativa primariæ demi-
tur Majestatis. Positusque est thronus matri Regis,
quæ sedit ad dexteram ejus, Salomonis inquam, 3.
Reg. 2. v. 19. cui matri impertitus honor nihil
de regia sublimitate detraxit. Non capiebat
duos regalis sedes, capiebat tamen throni emi-
nens latitudo: & ita mater in throno sedit,
singularitate supremi regiminis filio reservata,
sicut & sedis, pro cujus illa exercitio ab ipso
est rege pacifico, dum divinissimi alterius fi-
guram gereret, constituta, cui cum Matre hæc
sit pars gloriæ, dum ad decantandam pleniùs
(quod utinam) non datur pervenire.</P>
<Z><A+1>§. X.
Circa locum ad Ephes. 5. v. 32. Sacramen-
tum hoc magnum est, Conciliata &
notanda doctrina.
Ad Num. 299. & alios.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>127.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Iversis in locis, quæ dabit Index,<marginalia>Ex D. Pau-|lo Matri-|monium est|Sacramen-|tum.|Concilium|Trident.</marginalia>
præfatum Apostoli testimonium ad-
ductum, & præsertim in Ratione operis proba-
tum ad carnale conjugium pertinere. Id quod
Concilium Tridentinum Seßione 14. in princi-
pio contestatum sic dicens: Gratiam verò quæ
naturalem illum amorem perficeret, & indivisibi-
lem unitatem confirmaret, conjugesque sanctifica-
ret, ipse Christus venerabilium Sacramentorum
institutor atque perfector, sua nobis paßione prome-
ruit. Quod Paulus Apostolus innuit dicens: Viri
diligite uxores vestras, sicut Christus dilexit Ec-
clesiam, & seipsum tradidit pro ea; mox subjun-
gens: Sacramentum hoc magnum est: ego autem
dico in Christo, & in Ecclesia. Sic Concilium:
quod cùm verba illa: Sacramentum hoc &c. pro
confirmanda veritate Sacramenti adducit, non
id Apostolum innuisse decernit, cùm sit cer-
tum ita statuisse. Innuere enim non infallibi-<marginalia>Quid signi-|ficet, cùm|dicit Apo-|stolum in-|nuisse.</marginalia>
le aliquid sua propria significatione, sed quid-
quam minus, importat. Referendum ergo ad
hoc, quod indicat ipse contextus: quòd scili-
cet D. Paulus innotat per Christi Passionem
gratiam promeritam, ut fideles conjuges Sa-
cramento accepto bonis illius fruerentur. Cùm
enim de gratia nihil egerit, nec traditum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0056.jpg/>
@@1@<SE56>§. X. Circa I. Part. Tituli, Sacramentum hoc &c. 41
<duolan 2><-P>Christum pro fidelium conjugio dixerit, sed
pro Ecclesia; non ita illius sensus videtur
apertus. Licet enim negari nequeat se pro con-
jugibus abstrahendo à conjugio tradidisse: non
ita in Apostolo adeò illa verbis adductis veri-
tas propalata. Quam tamen innuit, dum Sa-
cramentum agnovit: ex eo enim quòd tale sit,
gratiam continet, si de Sacramentis novæ lo-
quamur legis, quod ab eodem definitum Con-
cilio Seßione 7. Canone 6. ibi: Continere gra-
tiam, quam significant. Eam autem per Christi
Passionem haberi, dogma fidei est, pro quo
militat divinus ipse Magister multis in locis,
ut nihil ita Epistolæ ipsius spirare comperian-
tur. Sanctificati gratis per gratiam ipsius, per re-<marginalia>Rom 3.|v. 14. & 5.|v. 9.</marginalia>
demptionem quæ est in Christo IESV, quem propo-
suit Deus propitiationem per fidem in sanguine ip-
sius. Rom. 3. v. 14. Iustificati in sanguine ipsius.
Ibidem 5. v. 9. Quamquàm & dici queat etiam
quod attinet ad Sacramentum innuisse Aposto-
lum, nec omninò apertè docuisse: unde ante
Concilia Florentinum & Tridentinum illa
veritas non fuit adeò comperta, ut locum opi-
nionibus Apostoli verba præcluserint, ut vi-
deri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 2.
Disput. 10. Unde Concilia non tantùm ex ver-
bis Apostoli, sed ex fundamentis alijs, ratio-
nem Sacramenti in Matrimonio deprehendunt.
Sed verò expositio à Nobis allata aptior & di-
gnior apparet, ut scilicet quod innuisse Apo-
stolus dicitur, supra Sacramentum non cadat,
sed supra alia, non ita apertè declarata, quo
pacto illud inter Catholicos admissum effatum:
Ubi Erasmus innuit, Lutherus irruit.</P>
<P>  <absatz-nummer>128.</absatz-nummer> Cùm ergo quod Apostolus ait, Sacra-<marginalia>Difficultas|circa prima-|rium sen-|sum, qui de-|fenditur &|explicatur.</marginalia>
mentum hoc magnum est, ad carnale sit conju-
gium referendum, ut in Ratione operis visum,
& eo citato loco, etiam nu. 408. non est creden-
dum quidquam tali positioni contrarium Nos
alibi tradidisse. Videtur autem id quod est di-
ctum n. 893. difficultatem aliquam præ se fer-
re, scilicet sensum spiritualem esse primarium
in verbis præfatis, & litteralem, alium autem
secundarium & figuralem: pro quo adductus
D. Thomas Lect. 10. in præfatum locum, ubi sic
concludit: & ideò primò exponendum est de
Christo, & posteà de alijs. Si enim pronomen
Hoc directè & expressè Sacramentum matri-
monij designat, quia verba illa immediatè
præcesserant ex Genes. 2. v. 24. Propter hoc (in<marginalia>Gen. 2.|v 24.</marginalia>
Genesi, Quamobrem) relinquet homo patrem suum
& matrem, & adhærebit uxori suæ, & erunt duo in
carne una. Et illa allegat Christus Matth. 19.
v. 5. ut ex illis statim matrimonij vinculum in-
dissolubile esse cōcludat. Quod & à Tridentino
expressum suprà. Si inquam designat; quomo-
dò stare queat ut primarius sensus ille non sit?
Litteralis enim, & præcipuè intentus, dici pri-
marius debet juxta regulas, quas omnes de hoc
tractantes Nobis tradiderunt. Unde juxta eas
locutus P. Cornelius in Argumento ad Epistolas
D Pauli Canone 6. ubi de Scripturæ sensibus ita
scribit: Porrò litteralis sensus est is, quem primò
littera significat, sive is proprius sit, sive metapho-
ricus. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>129.</absatz-nummer> Ad quod quidem in primis dicimus<marginalia>Circa eam-|dem amplior|declaratio.</marginalia>
prædicto in loco non negari sensum litteralem,<-P>@@

<-P>licet secundarius asseratur, idque juxta D.
Thomam, quod pro eximia unione inter Chri-
stum & Ecclesiam declaranda opportunum est
eo in articulo judicatum. Deinde non addu-
ctum expressè quod ad Sacramentum spectat,
sed quatenus post verba illa: & erunt duo in
carne una additum &c. Siquidem post ipsa apud
Apostolum immediatè sequitur: Sacramentum
hoc &c. Ex quo tamen non est rigidè argutan-
dum, ut contrarietas in non semel assertis
eruatur: licet alias verissimum sit, juxta nuper
dicta, verba illa: Et erunt duo in carne una lit-
terali sensu ad carnale conjugium pertinere,
neque aliter quàm sequentia. Prætereà quod
de primario sensu est dictum, libenter admitto,
ut adducta convincunt: & quod de secunda-
ria intelligentia asseritur ita accipiendum ut
quod ad Christum attinet primarium censen-
dum sit quantùm ad majorem proprietatem rei
significatæ, unionis scilicet ibidem declaratæ,
quæ major est carnali, & in ipso Sacramento,
quod proptereà magnum vocat Apostolus,
comprehensa. Unde & litteralis esse sensus
potest ratione rei signatæ, & quodammodò
consignificatæ verbis Apostoli, sicut & Adami,
qui divino locutus instinctu, ut à Concilio
Tridentino dictum, & à Patribus traditum, ex
quibus videri D. Hieronymus potest, & D.
Augustinus in Ratione Operis adductus. Cùm
enim dicat in Christo & in Ecclesia Sacra-
mentum esse magnum, & minimum in alijs,
quod eo loco declaratum, indicat illius Sacra-
menti significationem in verbis Pauli esse pri-
mariam sub illo respectu excellentiæ majoris,
licet in rigore litteræ id, quod censet & vocat
minimum, sit revera primarium. In quo cùm
de re constet, circa modum loquendi videtur
controversia versari, pro qua sit satis hæc pau-
ca delibasse.</P>
<Z><A+1>§. XI.
Quomodo Christus sit caussa electionis ad<marginalia>Vide in fine|pro Num.|327.</marginalia>
gloriam, ut electio est.
Circa Num. 331. & sequentes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>130.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Robata ibi affirmativa assertio, de qua<marginalia>Assertio fa-|vens confir-|mata.</marginalia>
posteà Tomo 1. Problematum Theologi-
corum nu. 1699. & seqq. ubi ex professo quæ
circa illam occurrunt, dissicultates enodatæ &
num. quidem 1617. error extat, dum Amphi-
theatrum pro Epithalamio citatum, ubi typo-
graphi nequeo incuriam accusare, uti in Am-
phitheatro ipso §. 1. Discursus Isagogici, ubi pro
Amphilochio, ad quem D. Basilius scribit, Am-
phitheatrum reperitur, ex quo apparet quàm<marginalia>Error im-|pressionis.</marginalia>
sint à rebus, de quibus impressio exquiritur,
peregrini, qui operam dant eidem, nec de re-
visorum exacta cura, quod Scriptores genera-
liter dolent, & nos superiùs cum eisdem dole-
bamus. Quod ad præsens negotium attinet,
præter adductos pro sententia merito Christi
favente, stat Mag. Gonet Tom. 4. in fin. & P.
Martinus de Esparza Tomo 2. Cursus Theologici<marginalia>Et P. Espar-|za suffra-|gatur.</marginalia>
lib. 9. Quæst. 41. in fine, ubi sine discussione
caussam absolvit, dicens sic: Potuit igitur me-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0057.jpg/>
@@1@<SE57>42 Recognitio II. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>reri Christus, & meruit istiusmodi universalita-
tem, & abundantiam illimitatam donorum spiri-
tualium simul cum remißione peccatorum, & unius-
cujusque præ ceteris electionem ad ea dona, quæ de
facto consequitur ratione specialis erga ipsum dile-
ctionis ipsius Christi, & applicationis meritorum
ejus factæ per talem dilectionem. Sic ille, brevi-<marginalia>Circa styli|brevitatem.</marginalia>
tati quidem studens, sed tali, ut si omnia Theo-
logica themata eo essent modo terminanda,
Pythagorica obedientia esset discipulis neces-
saria. Ubi quidem dum viva voce agitur, ma-
gnum in illa longioris excursus supplemen-
tum: cùm autem scripto, plus aliquid opus est,
quod ego etsi in tanto Magistro desidero, non
carpo defectum, qui & putare potuit rem esse
adeò facilem, ut non indiguerit pluribus gra-
vare lectorem, sic enim soliti nonnulli agere,
dum graves apud plures quæstiones putant esse
de nomine, & ita paucis includunt, vel quia
nihil habent quod addant novi, & sic ad alios
judicant remittendas. Mihi certè pro merito-
rum Christi excellentia semel & iterùm, dum
res videtur exigere, non piget decertare, nec,
ut spero, pigebit, dum spiritus hos reget
artus.</P>
<P>  <absatz-nummer>131.</absatz-nummer> P. Georgius Rhodes Tomo 2. Disput.<marginalia>P. Rhodes|etiam fau-|tor.</marginalia>
4. de Incarnatione Sect. 4. §. 2. Dicto 3. & 4. bre-
viter etiam in favorem sententię faventis me-
ritis Christi decernit, difficultatibus adductis
circa illam non magni ducens prolixiorem
diligentiam adhibere, licet commodam exhi-
buerit probationem, & convenientia illa con-
cluserit, expediens scilicet fuisse, ut pusillus
grex, cui Patri complacuerat suum dare re-
gnum, suum Pastorem agnosceret, à quo in
Pascua salutis deducendus. Additq&#x0301;ue D. Pau-
lum ita indicare verbis illis Ephes. 1. v. 4. Sicut<marginalia>Ephes. 1.|v. 4.</marginalia>
elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut
essemus sancti &c. Et ritè quidem, nam eligi in
ipso, idem est ac per ipsum, frequenti Apostoli
phrasi. Id quod non de electione secundùm
limitatam aliquam rationem accipiendum, sed
juxta completam, cùm in Apostoli verbis nul-
lum pro limitatione extet fundamentum. Cer-
tè quando eodem in loco, v. 7. sic ait: In quo<marginalia>Vers. 7.</marginalia>
habemus redemptionem per sanguinem ejus, remis-
sionem peccatorum secundùm divitias gratiæ ejus,
quæ superabundavit in nobis &c. Non licet nobis
peccatum aliquod excipere, à quo non fueri-
mus per ejus sanguinem redempti, aut gratiam
aliquam ad redemptionem spectantem à bene-
ficio redemptionis extrahere: ergo neque gra-
tiam electionis, qua à peccato redempti, se-
cundùm eximiam illam, de qua agimus, ra-
tionem. Et ut de Pastore gregis pusilli dica-
mus, sic stat optimè quod ipse ait Joan. 10. v.
14. Ego sum Pastor bonus, & cognosco oves meas
&c. verè enim cognovit ut suas, quando ele-
git; numquàm enim illæ non suæ, & gregem
ipse formavit, à Patre facta pro eo amplissi-
ma potestate: ut ipsæ oves hoc habeant spe-
ciale beneficium, quod eidem recognoscant,
& possit etiam verissimè dicere: & cognoscunt
me meæ. Id quod non ad cognitionem quam-
libet referendum, sed cum gratitudine
peculiari Pastoris sui respondente cogni-
tioni.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>132.</absatz-nummer> P. Franciscus Amicus Tomo 6. Disput.<marginalia>P. Amici|non plenus|favor.</marginalia>
26. de Incarnatione, cùm sententiam negan-
tem ex professo comprobasset, posteà nu. 324.
asseritaliquos eximiè dilectos peculiariter ele-
gisse; quod & duos alios tenuisse Scriptores
dictum citato loco Problematum nu. 1611. Con-
tra illos tamen militat id, quod dudum ex
Apostolo adductum, & expensum. Deinde in
assignandis dilectis illis nihil firmum statui
potest, & ita hallucinandum egregiè est: atque
unusquisqne pro suo erga Beatos affectu de
electione poterit sine ullo alio fundamento
decernere. Prætereà ij, qui specialiter dilecti
dicuntur, majoribus sunt à Deo suæ gratiæ
thesauris cumulati, ex quo erga illos satis spe-
cialis prærogativa dilectionis innotescit: ergo
pro illa non est opus ad modum illum specialis
electionis recurrere, ratione cujus nihil aliud
habent speciale: ex eo scilicet quòd alij non
sint in eodem electi signo: aut quòd pro illis
Christus oraverit: gratissimum enim illis
etiam fuisset, si Christus pro alijs pariter po-
stulasset, ex quo illi nihil minus ex dilectionis
fructibus habuissent. Aliud quidem est præ
alijs eligi neutiquàm eligendis, quia id ratione
electionis habetur, quod non erat aliàs haben-
dum, aut de quo esse poterat dubitatio. Quòd
autem ex certò eligendis aliqui præmittantur,
sola ratione electionis attenta, nihil speciale
confert præelectis; si autem specialia desti-
nantur dona, illa habuissent etiam coe&#x0308;lecti, &
ut admittamus in eo speciale aliquid interce-
dere, quod beneficij rationem habeat, ex co-
electione potest illud compensari per expres-
sam in donis prælationem, correlativis cogni-
tis, & eminentiæ supra illos in actu, ut dicam,
exercito. Ad eum modum, quo, licet sol sit
astris perfectior alijs, simul cum illis est à
Patre luminum conditus, & statim inc&#x0153;pit ea
suo lumine collustrare, meliori equidem sorte,
quàm si conditus ante illa, præstantiæ suæ non
haberet exercitium singulare.</P>
<P>  <absatz-nummer>133.</absatz-nummer> P. Bernardus Aldrete Tomo 2. de In-<marginalia>P. Aldrete|manifestus|Assertor.</marginalia>
carnatione Disputat. 84. Sect. 3. favorabilem pe-
nitus sententiam amplectitur quantùm ad me-
ritum electionis quorumdam præ alijs, licet
Sect. præcedenti nonnulla habeat, quæ non sunt
modo nostro discurrendi conformia. Et Asser-
tionem quidem, quæ est secunda, non probat,
modo quodā in priori proposito, pro quo esse
difficultas nequit, si videlicet Christus sua appli-
caret merita pro ijs, quos, sine speciali eorum
cognitione, sciret à Patre non quidem electos
pro aliquo signo, in eorum tamen complacuis-
set electione. Is tamen non est casus nostræ
disputationis, & secundæ præ fati Patris asser-
tionis, cùm planè statuamus Christum plenis-
sima cognitione eligendorum instructum ad
eorum, qui placuerunt ipsi, electionem proces-
sisse. Et id quidem cùm statuat ille, non pro-
bat, dicens tantùm eo eligendi modo non esse
dicendum Christum non electos reprobasse,
quia nullum voluit directè excludere. Quam-
vis addat posse dici Christum caussam per ac-
cidens illius exclusionis, & negativæ reproba-
tionis. Electio enim formalis denotat hanc se-
parationem ab opposito, quia scilicet suis me-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0058.jpg/>
@@1@<SE58>§. XI. Circa I. Part. Tituli, De Electione ut electio est. 43
<duolan 2><-P>ritis obtinuit, ut si eligendi aliqui in tanto nu-
mero, illi præ alijs eligantur: nam ita mereri
electionem, non est exclusionem mereri, sed
supponere, & his electis permittere ut exclu-
dantur alij. In quo explicandi modo cum alijs
præivimus: addentes tamen n. 336. & 1620.
Problem. posse dici derelictionem illam in p&#x0153;-<marginalia>Quid circa|exclusionem|ob peccati|originalis|p&#x0153;nam,|juxta illum.</marginalia>
nam peccati originalis accidisse:  cùm habue-
rit etiam Christus munus ardentissimi pro Dei
gloria, enormiter offensi zelatoris. Id tamen
prædictus auctor non esse ferendum affirmat,
quia ex hoc fieret Christum postulasse ut Deus
eligeret de industria auxilia incongrua, quod
nefas est dicere, propter fundamenta quædam
alibi ab ipso tradita: unde & repugnare ait
quòd Christus negationem petierit specialis
providentiæ seligentis de industria vocationes
congruas, quia id esset contra munus Media-
toris, & universalis Advocati, nec non Re-
demptoris, ut scilicet offerat pretium pro op-
ponendo impedimento libertati. Tam etiam
quia Christus judiciariam potestatem ante
mortem non exercuit, & item quia pro repro-
bis oravit, ut Deus illis congrua auxilia largi-
retur, ut affirmant Cyprianus Sermone de Pas-
sione, & Augustinus in Psal. 108. & certum
est orasse pro Iuda: quòd si negationem con-
gruentium peteret auxiliorum, id potiùs esset
petere contra ipsos. Concludit tamen potuisse
Christum gaudere tunc de ęterna damnatione
talium, quatenus illa punitio erat adimpletio
divinæ voluntatis, quam revelatione præcog-
novit.</P>
<P>  <absatz-nummer>134.</absatz-nummer> Sed verò omnia prædicta nihil Asser-<marginalia>Fit illis|satis.</marginalia>
tioni prædictæ videntur obstare: concedo enim
auxilia incongrua de industria non esse à Chri-
sto postulata, sed solùm ob peccatum noluisse
in sua electione omnes, quos prævidebat
æquare juxta datam explicationem: unde Deus
posita peculiari illa ejus dilectione poterat
alios eligere absolutè loquendo, etiamsi non
electurus videretur, id quod secluso etiam ad
peccatum respectu est fatendum. Unde neque
auxilia incongrua ut talia postulavit, sed pro
salute hominum necessaria, juxta munera Me-
diatoris, Advocati, & Redemptoris. Unde &
dolens ex eo quòd per accipientium illa pravi-
tatem inefficacia redderentur. Inde illius la-
crymæ visa reproba civitate, quæ non Croco-
dili, sicut Cæsaris, sed ex intimo pectoris in-<marginalia>Gaudium &|dolor quo-|modo simul|in Christo.</marginalia>
cendio, quo salutem hominum cupiebat. Ne-
que obstat id quod nuper dicebatur, de gaudio
damnationis, nam duo illa stare possunt, cùm
de objecto sint sub diversa ratione conspecto,
quod equidem in quacumque constat dicen-
dum esse sententia; & in Deo stat suo modo,<marginalia>Isai. 1.|v. 24.</marginalia>
juxta illud Isaiæ 1. v. 24. Heu consolabor super
hostibus meis. Nam Heu dolorem indicat, cum
quo tamen consolatio est, placet enim vindi-
cta, de qua ibidem: Et vindicabor &c. sed &
ipsa displicet; dum ad illam Deus quasi coa-<marginalia>Sapient. 1.|v. 13.</marginalia>
ctus devenit: Nec delectatur in perditione vivo-
rum. Sapient. 1. v. 13. Neque ex dictis colli-
gendum est Christum se gessisse ut judicem,
quia id, quod rigorem indicat, non à judiciaria
potestate venit, sed à zeli magnitudine, nec<-P>@@

<-P>per modum sententiæ, sed justæ permissionis,
ut superiùs ex præfato Scriptore: quamvis aliàs
permissio possit esse p&#x0153;na, ut est communis
Theologorum sensus, quando Deus scilicet
judicem agit; cùm tamen sine illo stare respe-
ctu possit, ut in primo Adami peccato, sicut
& Hevæ, & manifestè in Angelis, in quo di-
vinæ providentiæ profunditas veneranda; sicut
in tot hominum perditione: licet enim ad ori-
ginale peccatum referatur, in eo etiam inscru-
tabilis est profunditas, ut cùm plures non ob-
stante peccato, redemptionis possent efficax
remedium accipere, eis tamen fuerit denega-
tum: est siquidem verissimus actus in Deo,
quo dicat: Nolo his auxilia conferre, quibus vi-
deo fore salvandos, sed alia, quibus stantibus, mi-
nimè sunt salutem æternam obtenturi. In quo
dubium esse nequit, quidquid admirandum
in tali genere providentiæ occurrat, vene-
randæ, ut dictum, nec in eo aviditas hu-
mani discursus fatiganda, unde & Noster ad
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>135.</absatz-nummer> Num. 327. qui præcedit assignatos,<marginalia>Error nota-|bilis typo-|graphiæ.</marginalia>
& omissus initio §. ut nobilis sine obice curre-
ret disputatio, cùm sic esset apponendum: Ad-
dit immediatam amoris sequelam. Sic habetur.<marginalia>Immunditiæ|carnalis|amoris asse-|cla.</marginalia>
Addit immunditiam. Ubi si de amore carnali
sermo esset, id esset profectò verissimum. Au-
diatur D. Paulus Rom. 1. v. 24. Propter quod
tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in<marginalia>Rom. 1.|v. 24.</marginalia>
immunditiam: ut contumelijs afficiant corpora sua.
Ecce immunditiam carnalis amoris asseclam.
Quod & apud eumdem occurrit sæpiùs; ut le-
genti constabit, nec vacat implere paginas ijs;
quæ dare poterunt Concordantiæ. Locus au-
tem adductus peculiarem continet energiam,
ubi sequelæ expressio luculenta. Sicut è con-
verso puritas & mundicies sancti est amoris<marginalia>Mundicia|Sancti.</marginalia>
sequela. Lucæ 11. v. 41. sic Dominus: Verum-
tamen quod superest, date eleemosynam: & ecce
omnia munda sunt vobis. Ubi non de qualibet
eleemosyna sermo est, sed illa, quæ, ut ait
Theophylactus. filia est deificantis charitatis.<marginalia>Theophyla-|ctus.</marginalia>
Ubi ergo illa, ibi mundicia, & quo illa major
hæc pariter, ut inde D. Francisci Xaverij, de
quo erat sermo, puritatem eximiam agnosca-
mus, in quo divini amoris incendium adeò
excrevisse cognoscimus, ut sint ejus argumen-
ta prodigio, quod citato loco, à Nobis est pro-
ut valuimus exornatum. Et isthæc satis oc-
casione intolerandi & fædi erroris, in eo ta-
men felicis, quod laudandi, licet breviter
Magni Xaverij ansam ministravit, cum ali-
quali doctrinæ utilis incremento.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0059.jpg/>
@@1@<SE59>44 Recognitio III. Epithalamij Christi.
<duolan 2><Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
TERTIA.
<A+2>Circa Secundam Partem Ti-
tuli,
Pro ijs, qui commutabuntur.
§. I.</A+2>
<A+1>Pro Rosis, cum jucundo Auctario.
Ad Num. 368.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>136.</absatz-nummer> <INI4>A</INI4>Liqui ibi typographici aut de-<marginalia>Errores ali-|qui typo-|graphici|correcti.</marginalia>
fectus aut errores occurrunt.
Sacra Scriptura quin etiam &c.
Sensum reddit incongruum, qui
ad congruam intelligentiam reducendus præ-
positione adjecta & dicendo: In sacra Scrip-
tura quin etiam &c. Pro sordes sonare, &c.
Sonore positum. Item Soli communionem indi-
cat. Ubi cùm Soli initiali littera majuscula le-
gatur, qua Sol exprimitur, dubitari potuit an
quidquam aliquid ad Solem spectans, signifi-
catum Auctor voluisset. Et nihil minùs, cùm
de solo, & non de Sole sermo esset, unde mi-
nuscula littera debuit indicari. Est insuper sic
ibidem; Cerebri obstinationis inventum. Cùm
tamen Obstinatioris debuisse dici res ipsa satis
apertè indicare videretur. Et quia pro Rosis eò
loco suscepta defensio, ut nullo modo debeant
ab Epithalamio nostro, sicut neque à Salomo-
nico in Cantico Canticorum, excludi, juvat
hîc pro illis eruditissimi Scriptoris, humanis &
divinis litteris inclyti, & Gallicis venerabilis
infulis, pulchrum encomium exhibere, sic
enim ille: Rosa est flos florum, Pyropus hortorum<marginalia>Rosæ præ-|clarum en-|comium.</marginalia>
& purpura, odorum zephyrus, Aprilis oculus, veris
Ph&#x0153;nix, naturæ pompa. Et quid majus, quid
pulchrius, quid dici elegantius potuit? Veniat
ergo, veniat Rosa, & in Epithalamio spiret,
ut naturæ pompa pro gratiæ pompa nobile
ministerium præstet, & utriusque Auctor mi-
rabilis in illa, & gloriosus habeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>137.</absatz-nummer> Licet autem pro Rosis suscepta defen-<marginalia>Pro compa-|ratione|Mali inter|ligna sil va-|rum.|Cant. 2.|v. 2. & 1.</marginalia>
sio, in Titulo præsertim de lilijs agi ibidem
ostensum, ubi & expositum quomodo cùm li-
lium careat spinis, laus possit constare sponsæ
Cant. 2. v. 2. Sicut lilium inter spinas. Et pro eo
adducta Sponsi immediata laudatio: Sicut ma-
lus inter ligna silvarum &c. dictumq&#x0301;ue cum syl-
vestribus lignis comparationem institui, licet
loco dissitis, sola in mente comparantis pro-
pinquitate & communione constante. In quo
quidem ferè omnium Interpretum sensum am-
plexus, ut testatus infrà n. 987. ubi circa com-
parationem hujusmodi ex professo dissertatum.
Cùm sint aliqui aliter sentientes, vel quia com-
parationem c&#x0169; lignis etiam fructiferis institui
dicunt, ex quibus Origenes Homilia 2. ex dua-
bus, ubi ita scribit: Ad Christum saltus (silva)<marginalia>Origenes.</marginalia>
est omne quod dixeris, & infructuosa sunt omnia:<-P>@@

<-P>quæ enim possunt dici ad eum comparata fructifera
etiam ligna, quæ videbantur fructibus incurvari ad
collationem adventus ejus infructuosa monstrata
sunt. D. Ambrosius Sermone 5. in Psal. 118. v. 1.
sic ait: Tamquàm malum in lignis silvæ (sic ille
legit) Hujusmodi pomum odorem gratum habet, ut
ceterorum pomorum fragrantiam vincat &c. Sunt
etiam, qui licet comparationem cum infructi-
feris lignis agnoscant, in eadem tamen omnia
silvæ asserunt contineri. Sic D. Gregorius<marginalia>P. Gregor.|Nyssenus.</marginalia>
Nyssenus Homil. 4. in Cant. sic locutus: Quo-
niam ergo singularis ferus, qui pascitur in silva gra-
vißimum attulit damnum (Psal. 79. v. 14.) pul-
chræ vineæ bumanæ naturæ, sicut dicit Propheta,
Eam vastavit aper de silva, & singularu ferus de-
pastus est eam: proptereà in silva plantatur ma-
lum, quod in eo quidem quòd est lignum, est ejus-
dem essentiæ cum filva humana: tentatus est enim
per similitudinem &c. Omitto alios ex recen-
tioribus similiter prolocutos.</P>
<P>  <absatz-nummer>138.</absatz-nummer> Quibus tamen non obstantibus di-<marginalia>Quibusdam|fit satis|objectis.</marginalia>
cendum pro argumento Tuccij ex spinis de-
sumpto, quibus caret lilium, diluendo, satis
fuisse cum majori parte Interpretum fuisse re-
sponsum quod attinet ad vim comparationis,
ut cum lignis silvestribus sit tantùm constitu-
ta. Secundùm id verò quod ad simultatem lo-
ci spectat, negari nequit quin stare commodè
possit, ut in silva quandoque arbores pomiferæ
reperiantur, ex quo obvium sit inter illas dis-
crimen, & ita faciliùs percipiendum. Sic in
Chilensi regno malorum in agris immensa est
copia, & in Valdiviæ portu Indis belligeris
circumsepto, ut ingentem copiam pro victu
colligant, præliari ritu egrediuntur milites an-
nuum inde vitæ compendium habituri. Ut de
Cantabria taceam, in qua fructiferarum arbo-
rum copia silvas alibi infructiferas videantur
exæquare. Nihilominùs quod in responsione
dictum potest verosimiliter sustineri. Quamvis
enim malus esse in silva possit, illæ autem quæ
in hortis peculiari diligentia coluntur, pul-
chriores & nobiliores pulchritudine & suavi-
tate pomorum evadunt, & ijs assueta sponsa,
unde comparationem potuit elegantiùs con-
formare. Ut autem nihil sit, in quo hærere<marginalia>Lilium in-|ter spinas ob|sæpe ex illis.</marginalia>
possit quispiam, cùm lilium inter spinas spon-
sa dicitur, relicta mali similitudine, dici cum
doctis Interpretibus potest ita assertum à spon-
so, quia lilia circumdari solent à spinis, ex qui-
bus sæpe constriutur: unde inter eas esse po-
test sine dispendio veritatis affirmari. Quia
præpositio Inter ad suæ significationis proprie-
tatem salvandam sola est contenta multorum
congerie, quocumque consistat loco; & sumi<marginalia>Livius.</marginalia>
etiam pro Intra solet, ut apud Titum Livium
lib. 8. Dec. 4. Qui inter prasidia fuissent, id est<marginalia>Inter pro|Intra.</marginalia>
Intra, ut Passeratius adnotat. Et quidem qui
in carcere est, cum omni proprietate dicitur
esse inter parietes. Et apud Nostros frequentis-
sim&#x0169;, Encerrado ò encerrada entre quatro paredes.
Quod & de lilijs modo præfato septis dicere-
mus: Encerrados entre espinas. Sic & illud: Intra
privatos parietes, & propriè item, Iuter privatos
parietes. Illud etiam quod sponsa profert Cant.<marginalia>Cant. 1.|v. 13.</marginalia>
1. v. 13. idem probat, dum ait: Facisculus myr-
rhæ dilectus meus mihi, interbera nica commora-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0060.jpg/>
@@1@<SE60>§. II. Circa II. Part. Tituli, De Sanctis Rosis. 45
<duolan 2><-P>bitur. Illud enim Inter intraneam indicat po-
sitionem. Unde Ghislerius in Appendice Expo-
sitionum hujus loci ita scribit: Communis nihilomi-<marginalia>Ghislerius.</marginalia>
nus Patrum Latinorum sensus eò spectat, ut per hæc
Ecclesia, vel pia anima, vel etiam B. Virgo signifi-
cet se velle Christi Paßionem jugiter habere in cor-
de, &c. Pro quo etiam Psellus antiquus inter-<marginalia>Psellus.</marginalia>
pres apud Theodoretum sic sponsæ arcanum
sensum exponit, dum illa ait: Ego Christi sponsi
mei percipiens voluptatem, eum insculpam in ta-
bulis cordis mei. Sic ille. Vera ergo voluptas<marginalia>Christus in|corde veræ|deliciæ.</marginalia>
non aliunde conquirenda, nusquàm enim illa,
nisi Christus in cordis tabulis insculpatur. Quæ
est ista, quæ ascendit de deserto delicijs affluens?<marginalia>Cant. 8.|v. 5.</marginalia>
Cant. 8. v. 5. & unde illæ? Sub arbore malo sus-
citavi te. Ibi pomum illud suavissimum, de
quo D. Ambrosius suprà adductus ita loquitur.
Hujusmodi pomum odorem gratum habet, ut cete-
rorum pomorum fragrantiam vincat. Christus ergo
affixus ad lignum, sicut malum pendens in arbore,
bonum odorem mundanæ fundebat redemptionis
&c. Sequitur statim: Pone me ut signaculum
super cor tuum &c. v. 6. & ad quid illud? Ut
deliciæ, quibus affluere dicebatur sponsa, suum
complementum haberent, dum non solùm
veræ, sed essent illæ perpetuæ, malo illo, &
pomo pariter in cordo corditus radicato. O
utinam, o, o, o.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Virgines Rosas. Ad Num. 379.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>139.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N illius fine sic dixi: Est Virgo sanctis-<marginalia>De S. Rosa|Viterbiensi.</marginalia>
sima Rosa nomine, de qua Martyrologium
Romanum die 4. Septembris, quæ Viterbij floruit,
& odorem suum orbi universo ad vitæ levamenta
distribuit, in qua cum nomine omen est felicißimum
reperire. Sic ibi: quod equidem in hac Lima-
na civitate posteà est multipliciter comproba-
tum. Est namque illi in Ecclesia Patrum Mino-
rum dicatum sacellum, & in eo devotio accur-
tentium excitata, ut plurima in illo pendeant
anathemata, ob peculiaria beneficia ejus preci-
bus impetrata. Quod equidem ęmulatione qua-<marginalia>Limæ cele-|bris ob bene-|ficia.</marginalia>
dam videtur ortum habuisse. Cùm enim Pa-
tres Prædicatores sanctam Rosam Peruvianam
habeant, utpotè ex Sororibus P&#x0153;nitentiæ,
nuper à Sede Apostolica summis honoribus
decoratam, in quam communis affectus fere-
batur, quem & beneficia ipsius obtenta preci-
bus provocabant: Voluerunt & ipsi suam
etiam Rosam ex tertio Ordine devotioni po-
puli, charismata meliora, ut par est credere,
æmulantes exponere, quod est exitu, quem di-
ximus fortunatum. Et ut demus, humanum<marginalia>Ex conten-|tione fru-|ctus gloriæ.</marginalia>
aliquid in eo admixtum; id quidem obstare non
potuit quo minùs Christus suæ dilectissimæ
sponsæ, eam arripiens occasionem, gloriam
voluerit propagare. Pro quo facit quod D.
Paulus Philip. 1. v. 17. & 18. sic locutus suo
nobis magisterio tradidit; & firmavit exem-
plo: Quidam autem ex contentione Christum an-<marginalia>Philip. 1. v.|17. & 18.</marginalia>
nunciant, non sincerè existimantes, pressuram se
suscitare vinculis meis. Quid enim? Dum omni
modo, sive per occasionem, sive per veritatem Chri-<-P>@@

<-P>stus annuncietur, & in hoc gaudeo, sed & gaude-
bo. Sic ille. Et quàm merito hîc D. Joannes
Chrysostomus Homil. 2. nos optat attentos:
Videte viri philosophiam, inquit. Videte novum<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
Philosophum paradoxa cęlestia proponentem,
Dura sicut infernus æmulatio. Cant. 8. v. 6. Et<marginalia>Cant. 8.|v. 6.</marginalia>
tamen ille & sustinet, & sustinendam docet,
dummodo Christi gloria ibi. Pariter cum illo
discipulos augebant: nec pauci illi: Conspecta
tanta discipulorum multitudine. Vnde & potue-
runt intervenire miracula, quibus doctrina
Evangelica tunc temporis procedebat. Deus
enim occasione ex contentiosa prædicatione
prærepta, gloriæ Christi consulebat, ipsum in
ejus gloriam traducens infernum, digna suæ po-
tentiæ & admirandæ providentiæ mutatione.
Id quod S. Rosæ, si quidquam accidisset simi-
le, applicari potuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>140.</absatz-nummer> De Diva Rosa Peruviana eo loco<marginalia>De S. Rosa|Peruviana.</marginalia>
Commemoratio nulla, quia res ejus in eo non
erant statu, ut choro posset sanctorum Virgi-
num accenseri. Sic tamen illæ, Deo altè pro-
vidente dispositum, ut quæ posterior, & multò
quidem posterior, prior esset jure supremi cul-
tus: Viterbiensis enim nondum est honorem
Canonizationis adepta, sicut neque Beata
Agnes de Monte Politiano, & ipsa antiquita-
tis titulo præferenda, si res juxta nostri essent
fallibilis discursus regulas metiendæ. Hunc
ergo favorem debet Pontificiæ benignitati
Peruvium, ut sciret mundus nasci inter spinas
Rosam Deo, & Angelis, & hominibus gratis-
simam potuisse. Et Divæ quidem Viterbiensis
& Politiana, adeò jam erant celebres, & sacro
etiam honoratæ cultu, ut ampliori Ecclesiæ
testimonio non viderentur indigere. Quod ta-
men pro honorificando novo mundo, & Ame-
ricæ gloria, in ejus mirabili fructu, Rosa in-
quam, quæ & fructus & flos, oportuit adhibe-
ri. Laudem illam Sponsæ superiùs audivimus.
Sicut lilium inter spinas sic amica mea inter filias.<marginalia>Cant. 2.|v. 3.</marginalia>
Cant. 2. v. 3. Ubi pro lilio rosam intelligendam
communis est Hebraizantium sensus, commu-
nis inquam, quia plurium, alijs secus arbitra-
tis, ut videri potest apud Ghislerium Exposi-
tione 1. in eum locum, & circa versum 1. Ex-
positione etiam 1. pro qua & Tuccius obstinatiùs,
quàm Scriptorem Catholicum addeceret, sicut
vidimus n. 136. Iuxta quod procedit nostra
de Rosis consideratio, ut aliquantulùm expo-
sitioni præfatæ deferamus. Vult autem Orige-
nes per spinas Gentiles intelligi, ut Ecclesia
Gentium inde commendetur, quòd è medio<marginalia>Origenes.</marginalia>
Infidelium quasi è spinis emerserit. Sic Homil.
3. ex quatuor. Quæ laus ad B. Rosam Peru-
vianam aptissimè ob rationem dictam deriva-
tur, ibi exortam, ibi in eximium gradum san-
ctitatis erectam, ubi spineta adeò ingentia &
fuere proximis sæculis, & modò etiam magna
ex parte Cerduus, & spinis surgit paliurùs acutis.<marginalia>Quomodo|Rosa inter|spinas.</marginalia>
Ideò ergo deproperatus honos, acceleratus
cultus, ut similis capropter Sponso videatur.
Eadem utrique laus: Ego flos campi, & lilium<marginalia>Cant. 2. v. 1</marginalia>
convallium, Cant. 2. v. 1. Sic de se ille, qui de
Sponsa statim; Sicut lilium inter spinas. Sic ho-<marginalia>Christo si-|milis acce-|leratione|honorit.</marginalia>
norata illa, honoris adeò eximij festinantia
singularis. Honori Filij ita à Patre consultum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0061.jpg/>
@@1@<SE61>46 Recognitio III. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>ut ad illum nullas admittens moras festinarit.<marginalia>Hebr. 1.|v. 6.</marginalia>
Et cùm iterùm introducit Primogenitum in orbem
terræ, dicit: & adorent eum omnes Angeli Dei.
Hebr. 1. v. 6. Quod de honore exhibito statim
ac est mysterium Incarnationis peractum di-
ctum nu. 846. cum Divis Chrysostomo, Am-
brosio, Cyrillo, & alijs. Ut neque per instans
Filium suum hominem factum permiserit in-
honorum. In quod gloriæ consortium advoca-
ta inter spinas, & è spinis exorta Rosa; Primo-
genita Peruviana. De qua, quia dictum aliàs
tribus scilicet in Tomis Auctarij Indici, plura
hoc loco non addenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>141.</absatz-nummer> De B. Rosalia nihil etiam à Nobis illo<marginalia>De Sancta|Rosalia.</marginalia>
in discursu prolatum: erat enim tunc incogni-
ta, memoria æterna dignissima, & ita in Ro-
mano Martyrologio celebrata die 4. Septem-
bris, in quo & Viterbiensis, ut vidimus, sed
prælata loco, & sequenti elogio: Panormi na-
talis, S. Rosaliæ virginis Panormitanæ, ex regio
Caroli Magni sanguine ortæ, quæ pro Christi amo-<marginalia>Martyrol.|Romanum.</marginalia>
re paternum Principatum, Aulamque profugiens
in montibus ac speluncis solitaria, cælestem vitam
duxit. De inventione autem sacri ejus corpo-
ris die 15. Iulij, sic habetur: Panormi inventio
corporis sanctæ Rosaliæ Virginis Panormitanæ,
quod Vrbano Pontifice maximo repertum divinitus
anno Iubilæi Siciliam à peste liberavit. Sic ibi.
Et quàm illi merito à rosa & nomen, & omen.
E regio Caroli Magni sanguine. Ecce purpureum<marginalia>Quam pro-|priè illi à|Rosa no-|men.</marginalia>
splendorem, ut Rosa hæc inter Gallica lilia
possit & debeat meritissimò collocari. Princi-
patum deserit & Aulam, spinas inquam, inter
quas nata, divitias, voluptates; has enim esse
spinas Christo sic docente didicimus Matth. 13.
v. 22. & Lucæ 8. v. 14. ubi sic ille. Quod autem<marginalia>Lucæ 8.|v. 14.</marginalia>
in spinas cecidit: hi sunt, qui audierunt, & à so-
licitudinibus, & divitijs, & voluptatibus vitæ,
euntes suffocantur, & non referunt fructum. Inter
has spinas nata illa & educata, sed nullum ab
ipsis nocumentum: quod tamen, quia impen-
debat, fuga generosa vitatum. In montibus ac
speluncis solitaria cælestem vitam duxit. Cælo
proximiora loca quæsivit, ut esset tota cælestis.
Æthna celeberrimus Siciliæ mons rosis cele-
bris, à Claudiano celebratis lib. 2. de raptu Pro-
serpinæ, ubi illud</P>
<shi>Æthna parens florum &c.<marginalia>Claudia-|nus.</marginalia>
Sangnineo splendore rosas, vaccinia nigro
Inficit, & dulci violas ferrugine tingit.
Hæc graditur stellata rosis.</shi>
<P>Sint hæc pro laude Siculis montibus, sed</P>
<shi>Sicilides Musæ multò majora canamus.</shi>
<P>Una Rosalia, una cælestis Rosa, plus vobis
gloriæ attulit, quam florum pompa vestrorum.
Naturæ pompa dicta rosa, ut visum n. 136. Ecce
plus in Rosalia, quæ non est tantùm naturæ
pompa, sed gratiæ: Datur triumphus gratiæ, Ro-
sa equidem & stella, quia vitæ cælestis, Hæc
graditur stellata rosis. Ergo & rosæ stellæ. Sit
hoc aliàs utcumque verum: in Rosalia veris-
simum, in qua & sanguincus splendor, quia
& rosa & stella Splondida & matutina; stel-
la inquam Veneris, cui cognata rosa in pro-
fana mythologia, unde & Claudianus citato
libro de illa:</P>@@

<shi>  Nunc ite Sorores,<marginalia>Idem.</marginalia>
Dum matutinis præludat Solibus ae&#x0308;r
Dum meus humectat flaventes Lucifer agros
Roranti provectus equo. Sic fata doloris
Carpit signa sui.</shi>
<P>Ubi & de stella matutina & rosis, cum arcana
allusione. Quid ergo si jam inventum Corpus
Siciliam à peste liberet? Horrida graveolen-
tia suavissimo, roseo inquam, est odore depul-
sa; & noxij sideris influxus, saluberrimo est
rorantis stellæ sudore consumptus: de qua hęc
pauca dixisse sufficiat, cujus & memoria alibi
celebrata.</P>
<Z><A+1>§. III.
Quod Christus Lilium, ubi singulare aliquid.
Ad Num. 390.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>142.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>X Walfrido Strabone in hortulo ad<marginalia>Lilij pul-|chra de-|scriptio-</marginalia>
Grimaldum Abbatem Inscriptione 14.
juvat Lilij pulchrum pręconium adjicere, quod
debeo eruditissimo Andreæ Saussay in Panoplia<marginalia>Walfridue|Scrabo.</marginalia>
Clericali Parte 2. lib, 4. Cap. 4. Arti. 2. & ad
sublimiorem sensum provehendum sic autem
illud:</P>
<shi>Quorum candor habet nivei simulacra pudoris,
Dulcis odor silvas imitatur flore Sabæas.
Non Parius candore lapis, non Nardus odore
Lilia nostra premit. Nec non si perfidus anguis
Ingenitis collecta dolis serit ore venena
Pestifero, c&#x0153;cum per vulnus ad intima mortem
Corde feram mittens, pistillo lilia præstat
Commacerare gravi, succosque haurire phalerno,
Si quod contusum est, summo livensis in ore
Ponatur punctim; tum jam dignoscere vires
Magnificas hujusce datur medicaminis ultro.</shi>
<P>Juxta hæc stat bellè Christi expressa compara-
tio, ob candorem eximium, ob odoris præ-
stantiam, de qua n. cit. & prætereà eximiam
contra serpentium venena medicabilem quali-
tatem. Si videlicet commaceratus pistillo
cordis interioribus animæ labijs admoveatur.
Neque enim erit illi molestum per iteratas
considerationes sic corde tractari, qui & ore
tractari, & reversari solitus in Eucharistica
sumptione. Sic tartarei Serpentis venena con-
sumit, quæ contraria cùm esse soleant puritati,
Christi sunt, lilij candore notabilis ipso, puritate
validissima, superanda. Quæ quidem poterit
solertia lectoris per otium laudabile promo-
vere.</P>
<P>  <absatz-nummer>143.</absatz-nummer> In fine præfati num. & §. 2. dixi de<marginalia>D. Bernar-|due quid|circa lilium|Christum.</marginalia>
lilio Christo videndum D. Bernardum Serm. 70.
in Gantica. Et est equidem qui videatur dignis-
simus, ubi & pro Versu 5. & 6. plura habet de
quibus infrà. Illud autem quod de lilij genuina
constitutione habet hoc præstat loco posuisse,
dum sic ait: Si non advertisti, adverte de medio
floris hujus quasi virgulas aureas prodeuntes, &
cinctas candidißimo flore pulchrè ac decenter dispo-
sito in coronam, & agnosce veram in Christo divi-
nitatem humanæ coronatam puritate naturæ, id est.
Christum in diademate, quo coronavit eum mater
sua. Nam in quo coronavit eum Pater suus, lucene<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0062.jpg/>
@@1@<SE62>§. III. Circa II. Part. Tituli, De lilio Christo. 47
<duolan 2><-P>inhabitat inacceßibilem; nec posses in eo illum
interim adhuc videre. Hæc ille. Juxta quæ sex
illa ornamenta, quæ cum Diva Agnete in
Sponso cælesti celebravimus, ad humanam
sunt in illo referenda naturam, quandoquidem
ad sex referuntur folia, quibus aureæ virgulæ
divinitatis ejus coronantur. Unum autem illud
non videtur adaptabile, quod ad Patrem spe-
ctat, cùm dicitur: Cujus Pater feminam nescit:
quod quidem ad divinam est nativitatem refe-
rendum, cùm in humana patrem non habeat,
neque divinum, neque humanum. Ad quod
quidem dici inprimis potest ita se rem habere,
neq; in accommodationibus hujusmodi unam
esse omnium Interpretum mentem, cùm ad
variè, & verosimiliter equidem sentiendum,
lilij excellentia præbeat, sic divino disponen-
te auctore naturæ & gratiæ fundamentum.
Deinde ut stet quod ex D. Bernardo addu-<marginalia>Christus ut|homo etiam|Dei filius.</marginalia>
ctum, cujus subtili & gravi judicio meritò de-
ferendum, dici potest Christum etiam ut ho-
minem esse Dei filium, non humana genera-
tione, ad corpus pertinente, sed per gratiam
unionis, & verò etiam per habitualem, ut dici
c&#x0169; sufficiente proprietate queat etiam natura-
lis, de quoex professo disserui in Amphitheatro
à n. 765. & Tomo 1. Auctarij Parte 1. n. 387.</P>
<P>  <absatz-nummer>144.</absatz-nummer> Insurgit autem contra illud P. Bonæ-<marginalia>P. Bonæ-|spei, ut|obstet, &|fa veat.</marginalia>
Spei Tomo 2. Tract. 3. Disput. 14. Dubio 1. ex ea
parte, qua respectu totius Trinitatis filiatio-
nem affirmat repugnare, cùm tamen illam ad-
mittat respectu Patris, quod est etiam à Nobis
comprobatum: unde ut stet quod à Sanctissi-
ma Agnete prolatum est ad Christum ut ho-
minem, & ad Patrem sub eo respectu, pertine-
re, satis sufficiens est, ut non sit modò neces-
sarium circa difficultatem Assertionum dicta-
rum, & novam earum aut probationem, aut
propugnationem distineri. Illud tantùm di-
luendum, quod ex processione Spiritus sancti<marginalia>Arguit con-|tra filiatio-|nem relatio-|ne ad Trini-|tatem ex|processione|Spiritus|Sancti.</marginalia>
præfatus Scriptor objectat, futurum quidem
illum filium, si Christus ut homo filius natu-
ralis adstruatur. Siquidem ex eo talis adstrui-
tur, quòd unionem habeat humana natura
cum aliquo divino, sitq&#x0301;ue ita homo ille san-
ctus altiori modo quàm filiatione adoptiva:
Atqui Spiritus sanctus per se, & vi processio-
nis, est altiori modo sanctus, quàm filiatione
adoptiva: immò & quàm homo ille: nam
huic participatione tantùm convenit ius ad bo-
na divina, illi autem à se essentialiter: ipseq&#x0301;ue
prætereà est etiam à Patre modo realiter assi-
milativo, quidquid de intentionali sit: Ergo
&c. Ad quod quidem dicendum in Spiritu<marginalia>Respondetur|retorsione|objectionis,|& directè.</marginalia>
sancto diversam esse rationem, & ad argumen-
tum præfatum debere omnes respondere, ut
ostendam. Nam homines per gratiam habi-
tualem fiunt Dei filij adoptivi, cùm tamen
gratia hujusmodi sit accidentalis divinæ natu-
ræ participatio. Atqui Spiritus sanctus non
participatione accidentali, sed communica-
tione naturæ plenissima, sanctus est: ergo &
filius. Quid ad hæc? Videant qui debent, &
omnes sunt qui debeant, respondere. Ego non
multùm operosam arbitror responsionem, jux-
ta modum, quem sum in expeditione hujus
difficultatis amplexus. Spiritus sanctus non est<-P>@@

<-P>filius. Veritas est Catholica. Quare autem
talis non fit, diversimodè à Doctoribus expli-
catur, & quomodocumque explicetur, asseren-
rendum est illi nullo modo filiationem in vero
aliquo sensu convenire. Est ergo absolutè in-
capax filiationis, quod quidem non habet ho-
mo, qui ex conditione naturæ filius alterius
hominis est, unde & per gratiam potest ad su-
pernaturalem filiationem ascendere, sicut &
legaliter ad filiationem adoptivam. Cùm ergo
capax filiationis per gratiam sit, potest etiam
ratione gratiæ superioris ad filiationem etiam
superiorem elevari, & hoc ratione hypostati-
cæ unionis habetur. Neque ex eo quòd Spiri-
tui sancto conveniant ea, quæ filiationem in
Christo dicuntur constituere, filius dicendus
est; cùm ratione processionis illi filiatio repu-
gnet: quemadmodùm nobiliori modo conve-
niunt Spiritui sancto, quàm humano patri, ea
quæ ad generationem temporalem in Christo
spectant: & tamen non proptereà pater dicen-
dus est, quia ex ratione concursus ad illam ipsi
talis denominatio repugnat. Et ex doctrina<marginalia>Ratio pro|Assertione.</marginalia>
prædicta non solùm fit satis objectioni, sed fun-
damentalis potest ratio ad probationem instau-
rari: Nam homo ex multiplici Dei participa-
tione est capax filiationis: ergo & ratione
unionis ad divinam naturam. Si dicatur repu-
gnare; quia definitio generationis non potest
eidem aptari. Contra est quia hic non agimus
de generatione secundùm realem processio-
nem, sed per gratiam, quæ cùm adoptiva non
sit, & ratione substantialis unionis habeatur,
naturalis aptissimè compellatur. Ex quo fun-
damento etiam dictum filiationem per gra-
tiam habitualem in Christo dici etiam posse na-
turalem, quatenus adoptivæ opposita, eo
quod ob necessariam exigentiam, & modo
quodam connaturalitatis supposita hypostati-
ca unione debeatur. Contra quę nihil objicitur,
& ita potest sententia proposita circa utrum-
que articulum pede inoffenso decurrere, de qua
alibi semel & iterùm disceptatum. Stet ergo
& sanctissimæ Agnetis, & dulcissimi Bernardi
in modo loquendi concordia, & Christi hu-
manitas lilij folijs candidissimis designata:
quidquid aliàs possit verosimiliter cogitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>145.</absatz-nummer> Citato ergo pro caussa præsenti Ber-<marginalia>Ex Bernar-|do de Passio-|ne Domini.</marginalia>
nardo in Sermone præfato, objicere aliquis pote-
rit defectum citationis ejusdem Doctoris san-
cti in Tractatu de Paßione Domini, seu de Vite
Christo, in quo de lilio multa. Ad quod in pri-
mis dici potest Tractatum prædictum non esse
partum illius legitimum, ut censent plures,  &
stylus ipse videtur indicare. Deinde non om-
nia semper oportere loca citari Doctorum,
quando in uno aliquo potest id, de quo agitur,
sufficienter inveniri: Citatus quidem Sermo
adeò est & pulcher, & elegans, & pius, & pro
re, de qua agebatur, exactus, ut sufficere illum
non immeritò posset judicari. Sed quia Tra-
ctatus dictus dignus sanè Bernardi est spiritu,
& auctoris antiqui, atque in divinis versati
Scripturis, adiri cum fructu poterit Cap. 18. &
seqq. & juxta nuper dicta de sex folijs, totidem
ille recognoscit Cap. 30. sic scribens: Imperfe-<marginalia>De folijs|lilij.</marginalia>
ctis lilijs ipse candidus flos, ut plurimùm sex folijs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0063.jpg/>
@@1@<SE63>48 Recognitio III. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>constat. Sic ille. Cùm ergo comparatio à per-
fectissimo lilio trahatur, totidem sunt sponso
cælesti adaptanda. Nihil autem Doctor san-
ctus circa dicta, ubi tantùm de virginitate agit
exemplo Christi servanda, sex caussas recen-
sens, propter quas, debent animi Virginum
ad eam servandam incitari. Unde ex eo capite
parùm citatio profuisset: sicut & circa Capi-
ta alia, in quibus Virginum institutionem
exequitur, de diversis agens virtutibus, quæ in
Virginitatis debent esse comitatu, pro quo in-
feriùs aliquid inducendum. Sit ergo</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa Virgines cum humilitatis nexu.
Ad Num. 402. §. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>146.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi de lilij supra flores omnes<marginalia>Virginitatis|excelsitas ex|conditione|lilij.</marginalia>
excelsitate, omnibus enim altius,
& inde Virginitas commendata. Et cùm talis,
languido tamen semper collo, ex quo humilitatis
necessarius nexus comprobatus. Pro utroque
D. Bernardus, vel qui auctor est Tractatus de
Paßione, de quo nu. præced. Ille ergo pro lilij<marginalia>D. Bernar-|dus, vel|auctor Tra-|ctatus de|Passione|Domini.</marginalia>
excelsitate, & parili Virginitatis excellentia
consulendus Et quod ad prius attinet Cap. 28.
prosequitur, ubi illud lilij à Lilio ipso Christo
prolatum adducit encomium. Matth. 6. v. 28.
& 29. Considerate lilia agri quomodo crescunt, (su-
pra flores alios) Amen dico vobis quoniam nec Sa-
lomon in omni gloria sua coopertus est sicut unum<marginalia>Matth. 6.|v. 28. & 29.</marginalia>
ex istis. Et ita subdit: Lege igitur, ô Virgo, &
perlege, & sæpiùs relege hoc verbum sponsi tui, &
intellige quantùm in hujus floris commendatione
tuam gloriam commendavit, Omnem mundi glo-
riam sapientißimus ille omnium creator & conditor
unico flosculo tuo comparavit, nec gloriam flosculo,
sed hunc flosculum omni gloriæ prætulit. In Salo-
mone enim (de quo legitur quod magnificatus est
super omnes reges universæ terræ in divitijs & ho-
re) omnes mundi glorias debes intelligere &c. Et
inferius sic loquitur, cùm præmisisset illud in-
ter alia: Dilectus meus descendit (ille Ascendit
legit) ad areolam aromatum, ut lilia colligat. Can-<marginalia>Cant. 6. v. 1</marginalia>
tic. 6. v. 1. Laudabile lilium, amica sponsa, amabi-
le lilium, quod colligitur à Sponso. Non enim, ut
æstimo, colligitur ut ultra marcescat, sed ut in al-
tari aureo collocetur, quod est ante oculos Domini:
id est, ut collocetur in cælesti Sanctuario, ut sit ip-
sum lilium ad ornamentum omnium Sanctorum, in
quibus Dominus tamquàm in altari suo aureo re-
quiescit &c. Pulchrum & illud ex statim sub-
ditis: Quasi enim quidam adeps & medul la Eccle-
siæ sunt Virgines Christi: & quadam singulari
excellentia aliorum florum Sponsi amplexibus fami-
liariùs inhærentes. Hæc ille, quæ materiam
exhibent amplificationi non levi, & satis ex-
celsitatem Virginitatis, & singularem gloriam
manifestant. Illud autem quod de adipe di-<marginalia>Adeps Ec-|clesiæ cur|Virgines.</marginalia>
ctum, ad legis Domini præceptum videtur du-
bio procul referendum, de qua Exodi 29. v. 13.
& Levitici 3. v. 3. & alibi, qua statutum, ut in
victimis adeps Deo tantùm cederet, & incen-
dio traderetur. Et in Exodi loco additur: Et<marginalia>Exodi 29.|v. 13.</marginalia>
offeres incensum super altare. Ubi, ut animadver-<-P>@@

<-P>tit Abulensis Quæst. 6. existimare aliquis posset
post datum igni adipem, incensum, id est thus
offerendum. Quod tamen, ut & interpretes
alij, inscitiæ redarguit, cùm eo dicendi modo
ipse adipis incensio denotetur. Et quidem ut
ille observat, gratissima erat Deo adipis con-
crematio, unde opus non erat thurificatione.
Hoc ergo est quod Divus Bernardus, aut qui-
cumque fuerit, præfati Tractatus auctor, sibi
voluit, cùm Virgines Ecclesiæ adipem esse
profatus est, id est gratissimum in Ecclesia post
Eucharistiam Sacrificium, quod sibi penitus
reservatum vult & præcipit. Hoc enim est
quod D. Paulus clamat 1. Cor. 7. v. 34. Virgo<marginalia>1. Cor. 7.|v. 34.</marginalia>
cogitat quæ Domini sunt, ut sit sancta corpore &
spiritu: id est, Dei tota, & Deo tota, ut nihil
non ad Deum spectans possit cogitare. Et adeps
quidem moles est in animali blandior, ut ad
designandum femineum genus possit conve-
nienter advocari. Et ad Virgines præsertim,
quia non est caro, sed aliquid adhærens carni,
neque aspectui obvium, sed clausuræ perpe-
tuæ dedicatum, quæ ad moralem sunt adve-
henda tractatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>147.</absatz-nummer> Sed jam de humilitate, & pulchro illo<marginalia>De humili-|tatis nexu.</marginalia>
Virginitatis cum ipsa nexu, de quo Auctor di-
ctus Cap. 29. ubi ita scribit: Nec prætereundum<marginalia>Auctor qui|supra.</marginalia>
quòd ipse flos lilij, tam altus, tam candidus, tam
jucundus, semper reclinatur ad terram. Quid nobis
per hoc aliud quàm humilitas commendatur? Caput
enim inclinare ad terram, est mentem nostram ad
generationem terrenam, & fragilitatem de ter-
ra contractam inflectere, ne de nobis aliquid
præsumere omnino audeamus, dum nos lutum &
cinerem esse consideremus. Nulli autem hæc virtus
tam necessaria est quàm Virginibus, ne in profun-
dum superbiæ incidant, dum suorum considerant
excellentiam meritor&#x0169;. Virgines enim Christi etiam
adhuc in terra viventes Angelorum ducunt vitam:
tales cùm sint, quales dixit Dominus futuros post
resurrectionem, quia tunc neque nubent, neque
nubentur, sed erunt similes Angelis Dei in cælo.
(Matth. 22. v. 28.) Hæc ille & alia. Et qui-<marginalia>Virginibus|quia Ange-|lis similes à|superbia|maximè|cavendum.</marginalia>
dem quod de Angelorum similitudine dictum,
ad ingentem stimulare deber cautionem, illi
etenim cùm lilia essent candidissima, inter ip-
sos Dei Filius ante adventum in terras pasceba-
tur. Si enim Virgines ob similitudinem lilia
sunt, quantò id potius Angelis tribuendum?
Quia verò lilia illa ambulare voluerunt extento
collo, non solùm Dei iram, sed furorem sunt
terribilis indignationis experta. Pro quo au-
diendus D. Bernardus, verissimus ille auctor,
Sermone 69. in Cant. ubi ita loquitur: Vtinam<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
in me omnem extollentiam comprimat, immò deji-
ciat, & ad nihilum redigat, non accensus furor,
sed infusus amor. Vtinam discam non superbire,
sed unctione potiùs quàm ultione magistra. Domi-<marginalia>Psal. 6. v. 1.</marginalia>
ne, ne in furore tuo arguas me, sicut Angelum ex-
tollentem se in cælo: neque in ira tua corripias me,
sicut hominem in Paradiso. Ambo iniquitatem me-
ditati sunt, altitudinem affectantes, ille potentiæ,
iste scientiæ &c. Verum utraque altitudo dejecta
est: sed in homine mitius, judicante ita illo, qui
omnia facit in pondere & mensura. Nam Angelo
in furore punito, immò & damnato; homo iram
tantùm sensit, & non furorem. Sic Doctor san-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0064.jpg/>
@@1@<SE64>§. V. Circa II. Part. Tituli, De Virginibus. 49
<duolan 2><-P>ctus, quibus Virgines debent profectò reddi
cautissimæ. Cùm enim Angelis similes sint, si
vento vanitatis extollantur, eorum instar ve-
nient puniendæ, non in ira tantùm, sed etiam
in furore, permissione lapsus, aut numquàm,
aut difficilè admodùm reparandî. Pro quo &
dicta circa clausam januam §. cit. in quo &
versamur, urgebunt. Ubi pro Inclinato collo,
habetur Inalienato, errore typographico:<marginalia>Abaliena-|tum collum|ut dici|queat.</marginalia>
quamvis posset ille aliquatenus sustineri. Spō-
sa enim dum collum inclinat sponso, juxta ex-
plicationem loci, de quo ibi, non alienat illud,
sed in Sponsi dominio constituit, ut illud juxta
suæ promissionis veritatem extollat: Qui se
humiliat, exaltabitur. Lucæ 14. v. 11. Collum
autem per superbiam elatum, diaboli est, unde
dici inalienatum nequit, cùm illud superbia
fecerit alienum. Sic accipi illud Davidicum
potest Psal. 18. v. 14. Ab alienis parce servo tuo.<marginalia>Superbia|peccatum|alienum.</marginalia>
Ubi Genebrardus peccata præsumptionis ag-
noscit. Et quidem videntur illa in homine
aliena, qui unde præsumere possit habet nihil.<marginalia>Psal. 18.|v. 14.</marginalia>
Notum illud ex egregio humilitatis Magistro:</P>
<shi>Vnde superbit homo, cujus Conceptio culpa,
  Nasci p&#x0153;na, dolor vita; necesse mori?</shi>
<P>Pro quo & illa quæ nuper dicebamus.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa D. Teresiam, auctarium laudis.
Ad Num. 509.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>148.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nu. 502. illius panegyris qualis-<marginalia>Circa cog-|nomen, aut|agnomen|Zepeda, &|unde sic|dictum.</marginalia>
cumque juxta nostram non qui-
dem affectionem, sed tenuitatem exhibita. Ci-
tato autem n. 509. circa cognomen Zepeda
dictum aliquid, ex cujus significatione laudis
etiam nonnihil eliquatum. Sunt autem, eo lo-
co typographici errores duo, dum pro Fresneda,
& Fraxini, Tresneda & Traxini barbaræ penitus
voces inveniuntur, ut omittam Pomponium
Melam, in quo nomen ritè in margine posi-
tum periculum erroris excludit. Dictum ergo
D. Teresiam meritò Zepedam, quod nobilis
est familiæ cognomen, fuisse compellatam,
quia Zepa idem quod vitis, & Zepeda Ca-
stellano idiomate vineam, ubi scilicet plu-
res concurrunt vites, debet juxta modum lo-
quendi circa arbores alias designare. Et qui-
dem non Zepa, sed Cepa frequentius scribi-
tur, & sic apud Covarrubiam in Thesauro lin-
guæ Castellanæ, ubi originem illi latinam assi-
gnat à verbo Cæpto, quod est Incipio, eo quòd
prior & robustior arboris pars quasi princi-
pium illius sit, nam & alijs nomen hoc attribui
solet arboribus, ad illarum truncum designan-
dum. Sed originatio videtur satis frivola, sicut
alia à cæpe, eo quod capitis instar sit, ita di-
ctum, unde & propter similem rationem dici
caput potest, quod in arbore primum & teres.
Ut quid enim ad cæpe opus est confugere,
quando sicut illud à capite dictum est, quod
boni affirmant Grammatici, ita & cepa ab ejus
similitudine potuit similiter compellari. Et
certè tam quæ in cæpe, aut cæpa ejusdem si-<-P>@@

<-P>gnificationis, originatio confingitur, quàm
quæ in Zepa aut cepa, levissimo nititur fun-
damento; & res supervacui laboris est illud pro
nominibus omnibus vestigare, ubi non statim
apparet, ut revera apparet in multis, multæ
enim hallucinationes pro verosimilibus caussis
venditantur, quas viri cordati irrident, cum
auctorum illarum existimationis non modico
detrimento. Verosimilius quod de Zepeda,
aut Cepeda diximus, multitudinem scilicet
Zeparum aut Cepar&#x0169; in loco eodem indicare:
sic enim cæpetum & cępina apud bene Latinos
prosimili multitudine; Rosetum, Olivetum,
Palmetum, Populetum, & in negotium præ-
sens Vinetum, locus vineis abundans, & alia
plurima.</P>
<P>  <absatz-nummer>149.</absatz-nummer> Stet ergo Divam Teresiam quod no-<marginalia>D. Teresiæ|ut vitis|multiplex.</marginalia>
stri erat intenti, Zepedam aut Cepedam di-
ctam, & Latina imitatione Cepetum, ut una
cùm sit, debeat etiam censeri multæ. Magnum
est equidem quòd mulier inter plures com-
mendatione digna, vitis sit, id quod à Davide<marginalia>Psal. 127.|v. 3.</marginalia>
Psal. 127. v. 3. decantatum verbis illis: Vxor
tuasicut vitis abundans in lateribus domus tuæ. Id
quod in Virginis Deiparæ laudibus positum
invenimus Eccli. 24. v. 23. Ego quasi vitis fru-<marginalia>Eccli. 24.|v. 23.</marginalia>
ctificavi suavitatem odoris. Quamvis quod ad il-
lam spectat, ultra omnem sit comparationem.
Pro quo & Salomonis illud mirè consonat
Proverb. 14. v. 1. Sapiens mulier ædificat domum<marginalia>Prov. 14.|v. 21.</marginalia>
suam. Quod est profectò pro eximia laude re-
ponendum, ut scilicet mulier una sapiens, sa-
pientia inquam plusquàm muliebri, ædificare
unam possit domum. Quantùm ergo illud est
Divæ Teresiæ præconium, quæ non domum
tantùm, sed domos, duo scilicet supra triginta
Monasteria ædificavit, ut in sacris habetur of-
ficijs, & res ipfa suis se genuinis luminibus
manifestat? & id quidem non quia divitijs af-
fluens, aut mariti opulentia potens, sed inops
Virgo, omnibus humanis destituta auxilijs, quin-
immò adversantibus plerumque sæculi principibus.
Unam sic egentem, sic humanis destitutam au-
xilijs Virginem, adversantibus sæculi princi-
pibus, unam ædificasse domum, miraculum
profectò, & Dei singularis benedictio ritè ex-
pendentibus negotium tale fuisset. Quid cùm
tot ac tales fuerint? Res planè est non admi-
ratione, sed stupore dignissima. Effloruit in eo
consilio miserentis Domini benedictio. Et quænam
benedictio ista? Illa quidem, qua ille vix ex-
tantibus humanæ contributionis subsidijs, mul-
tiplicare est visus, quæ hominum commodis
servierunt. Quinque tantùm suppetebant pa-<marginalia>Benedictio-|nem fundæ-|tionum me-|ruit instar|Apostolo-|rum, qui pa-|num multi-|plicationem.|Matth. 14.|v. 10.|P. Cornelius</marginalia>
nes, & duo pisces pro satiandis in deserto quin-
que mille viris sine mulieribus & parvulis. Et
tamen illi satiati multiplicatione mirabili, dum
aspiciens in cælum Dominus benedixit, & fregit.
Matth. 14. v. 19. Præcesserat autem Aposto-
lorum commiseratio solicita, unde & dixerunt
Domino: Desertus est locus, & hora jam præterijt
&c. v. 15. Quod expendens P. Cornelius ita
scribit circa v. 18. ubi de illorum obedientia
misericordiam subsecuta: Paruêre Apostoli, &
attulêre illos: atque hæc prompta eorum obedientia
& fiducia, æquè ac charitas & studium succurrendi
fami tot milli&#x0169; homin&#x0169;, elicuit hoc à Christo mira-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0065.jpg/>
@@1@<SE65>50 Recognitio III. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>culum. Sic ille. Juxta quæ philosophari in
Diva Teresia possumus, cujus singularis obe-
dientia in parendo Confessarijs, rarissimo c&#x0153;-
cæ subjectionis exemplo, dum apparenti Chri-
sto digitorum illusorijs siguis abnuebat, &
Apostolica etiam charitas in saeris etiam offi-
cijs mirificè commendata, multiplicationis
adeò mirandæ Monasteriorum benedictionem
florentissimam meruerunt. Effloruit in eo consi-
lio &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>150.</absatz-nummer> Et ut sua sit Apostolis de obedientia,<marginalia>Circæ mu-|lieres secu-|tas Christum|in desertum</marginalia>
& charitate laus, aliquid tamen observandum,
quod in hac parte devoto femineo sexui de-
beatur. Quinque millia virorum, exceptis mulieri-
bus & parvulu. Matth. 14. v. 21. Omittamus<marginalia>Matth. 14.|v. 21.</marginalia>
parvulos, qui alieno ductu in desertum cum
Christo pervenerunt: in mulieribus autem
adeò constans & devota sequela quomodo
possit illaudata præteriri? Quod D. Joanni
Chrysostomo sic est visum: Homil. 50. in Mat-
thæum in hunc modum locuto: Magna profectè<marginalia>P. Chryso-|stomi earum|laus.</marginalia>
laus multitudinis illius, cùm & feminæ & pueri
cum viris omni labore contempto sequerentur. Sic
ille. Non ergo ad curiositatem ullatenus refe-
rendum, cui suspicioni occasionem dare potuit
P. Maldonatus, dum dixit magnum earum<marginalia>P. Maldo-|natus.</marginalia>
fuisse numerum, licet non numero virorum
æqualem, vel quia religiosiores, vel quia curiosio-
res viris esse solent. Quod quidem ad pium sen-
sum advocari potest, ut religio & curiositas
in sequendo Christum fuerint copulatæ: san-
ctaque fuerit & re igiosa curiositas, eo naturæ
impetu ad finem sanctissimum ordinata. Sicut
oculorum aviditas videndi pulchra erga Chri-
stum laudabiliter ferebatur. Iam ergo in mu-
lieribus illis felicibus considerare juvat com-
modorum propriorum oblivionem labore con-
tempto, ut jam D. Chrysostomus: civitates pro
desertis commutatas, ubi præter Christum so-
latij nihil: longi fatigationem itineris. Inediam
tamdiu toleratam. Nullam decubando corpore
curam. Illam audiendi verba Christi insatia-
bilem anxietatem. Ubi quidem pro Diva Te-
resia nobile schema succurrit, in quo poterit<marginalia>D. Teresiæ|schema in|illis.</marginalia>
qui voluerit sanctum otium, & utile nego-
tium meditari. Et illud quidem de solatij in
deserto defectu ad illos octodecim referre an-
nos, in quibus nullis refecta consolationibus,
quibus solet in terris sanctitas abundare. Sic ergo
miraculum multiplicatorum Monasteriorum
promereri potuit: quod & de beatis illis mu-
lieribus Christi asseclis asserendum. Ut enim
& viris suum etiam meritum tribuamus, in mu-
lieribus tamen id citiùs apparet, quarum in-
firmior conditio arduum illud facinus reddit
mirabilius; cùm in eo viros potiùs quàm mu-
lieres egerint, quibus nihil minùs habuerint,
nova miraculi novitate. Ubi ex antiquis Scrip-<marginalia>Cur non|numeratæ.</marginalia>
tores aliqui apud P. Maldonatum inquirunt,
cur ab Evangelista numerus non fuerit mulie-
rum adnotatus, & ad generalem illum usum
Hebræorum sunt qui referant, non recensendi
illas, quod frequenter in sacris officijs legimus,
cùm liber generationis Christi occurrit. Addit
citatus Pater moralem rationem dicens: Nihil
apud Deum recenseri, neque in numero haberi, nisi
quod virile sit atque perfectum. Cùm ergo Evan-<-P>@@

<-P>gelicæ illæ mulieres ita se gesserint, ut viros
exæquaverint, & sic virile ac perfectum opus
perpetrarint, numerationis videntur præroga-
tivam meruisse. Quod ergo numeratæ non sint,
mysterio non vacat, cujus investigandi curā qui
voluerit suscipiat, nos enim ad alia propera-<marginalia>D. Teresiæ|meritum su-|pra illas.</marginalia>
mus. Si unum adjiciamus illud, Divæ Teresiæ
gloriam ex eo non minui, quod cum numero-
so illo mulier&#x0169; agmine componatur, ut multæ
debeant & merito & numero Teresiæ percen-
seri. Illius siquidem excellentia omnimodis
fingularis. Sua ergo sit fortunatis illis sectatri-
cibus laus, suum & meritum, quod in ordine
ad benedictionem multiplicationis adductum.
Cùm tamen Divæ possimus inclamare Tere-
siæ: Multæ filiæ congregaverunt divitias: tu su-
pergressa es universas. Proverb. 31. v. 29. Quia<marginalia>Proverb. 31|v. 29.</marginalia>
scilicet pro universis una, & una quodammodo
universæ. Vites aliæ, tu vinea, & ut tuo loqua-
mur agnomine, Cepæ aliæ, tu Cepeda.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa locum 1. Petri 3. v. 18. cum doctrina
utili. Ad Num. 605.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>151.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Dductus in eo Divi Petri locus ex<marginalia>Locus 1.|Pet. 3. v. 18|juxta di|versa tem-|pora exosi-|tus, & P.|Suarez de-|fensus.</marginalia>
1. Epist. 3 v. 18. sub hac forma:
Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, ju-
stus pro injustis, ut nos offerret Deo, mortificatus
quidem carne, vivisicatus autem spiritu. Et ita
quidem in Vulgata habetur. Sed P. Suarez Tomo
2. in 3. p. Disp. 43 Sect. 3. vers. Meliùs ergo, aliter
legendum esse contendit, scilicet Mortificatos
quidem carne, vivisicatos autem Spiritu, propositā
superiùs improbās lectionem, & quam ipse am-
plectitur, vulgatā affirmans verbis illis, Retine&#x0303;do
Vulgatā lectionem. Quod quidem non ægrè tem-
porum potest distinctione componi: siquidem
P. Suarez scribebat ante Vulgatę exactissimam
correctionem, quæ Sixti V. & Clementis
VIII. auctoritate constitit, & est An. 1608.
in lucem data typis Joannis Moreti. Licet au-
tem Titulus solum Sixtum V. præseferat. à
Clemente tamen additum aliquid ipse indicat
in Bulla pro impressione, & asseritur à Fran-
cisco Luca Brugensi, Viro doctissimo, & suis
scriptis clarissimo in Epistola dedicatoria pro
Annotationibus ad correctiones, qui in loco, de
quo agimus, recognoscit egregiam correctionem.
Id quod ex præfatione ad Lectorem ipsi sacro
Bibliorum volumini præfixa clariùs innotes-
cit. Quod quidem animadvertere debuissent
Scriptores, qui cùm in locum præsentem inci-
dunt, P. Suarez uti Vulgatæ contratium indu-
cunt, cùm nihil magis ab illius Sedi Apostoli-
cæ obsequentissimæ mentis alienum possit co-
gitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>152.</absatz-nummer> Dices juxta Præfationem Biblicam<marginalia>Objectio ex|possibili ali-|qua corre-|ctione, quæ|videtur ad-|mitti.</marginalia>
citatam posse aliquam in Textu sacro corre-
ctionem admitti, d&#x0169; ibi dicitur sic. Accipe igitur.
Christiane lector, eodem Clemente Summo Pontifice
annuente, ex Vaticana Typographia veterem ac
vulgatam Sacræ Scripturæ Editionem, quanta fieri<marginalia>Præfatio|Biblica.</marginalia>
potest diligentia castigatam: quam quidem sicut
omnibus numeris absolutam, pro humana imbecil-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0066.jpg/>
@@1@<SE66>§. VI. Circa II. Part. Tituli, ad locum 1. Pet. 3. 51
<duolan 2><-P>licitate affirmare difficile est, ita ceteris omnibus,
quæ ad hanc usque diem prodierunt, emendatiorem,
purioremque esse, minimè dubitandum. Sic ibi,
post quæ & add&#x0169;tur aliqua, quæ mutanda vide-
bantur, consultò immutata relicta esse ad vi-
tandam populorum offensionem, D. Hierony-
mi exemplo, & quia potuerunt citati confor-
mia ob rationem ibidem redditam æstimari.
Cùm ergo adhuc correctioni supersit locus, in
eo, de quo agimus, potuit P. Suarez lectionem
illam amplecti, quam commodiorem contex-
tui judicavit, etiamsi aliter in Vulgata res se
haberet, & consequenter poterunt alij simili-
ter judicantes, tanto præsertim ductore. Sed<marginalia>Fit illi satis|notanda|doctrina.</marginalia>
hoc non urget, & respondeo, quidquid de do-
ctrina illa sit, minimè in præsenti locum habe-
re: quia aliud est posse aliquid corrigi, quod
nondum est correctum, quale in Vulgata for-
san aliquando occurret, ex penitiori cognitio-
ne, aut inventione alicujus antiquissimi exem-
plaris: aliud verò quæ sunt jam Ecclesiæ au-
ctoritate correcta, nulla habita ratione corre-
ctionis amplecti. Id enim nulli licet, essetq&#x0301;ue
gravissimis erroribus obnoxium, & auctorita-
tem Ecclesiæ in re summi momenti violare.
Neque quod innuitur de ulteriori correctione
ita accipiendum est, ut aliquid modò extet ut
de fide propositum, quod aliquando possit fal-
sum deprehendi; id enim nullatenus admitten-
dum, jam enim Ecclesia non esset columna &
firmamentum veritatis, quod Apostolus clamat
1. Tim. 3. v. 15. Sed quòd verba aliqua addi,<marginalia>1. Tim. 3.|v. 15.</marginalia>
aut detrahi possint, quibus veritas aliqua me-
liùs possit explicari. Id quod de mutatione il-
la, quæ ob vitandam offensionem omissa dici-
tur, pariter intelligendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>153.</absatz-nummer> Jam quod attinet ad fundamentum<marginalia>P. Suarez|ratio pro le-|ctione quam|est secutus|discussa.</marginalia>
P. Suarez pro retensione illius antiquioris le-
ctionis, quæ credenda est incuria, aut inscitia
librariorum obstrusa, non certè urget. Agit ibi
D. Petrus de prædicatione Christi facta spiriti-
bus, de quibus immediatè sic: In quo & ijs, qui<marginalia>1. Pet. 3. v.|19. & 20.</marginalia>
in carcere erant, spiritibus veniens prædicavit: qui
increduli fuerant aliquando, quando expectabant
Dei patientiam in diebus Noe, cùm fabricaretur
arca: in qua pauci &c. Ubi circa verbum Spiri-
tibus Vers. Propter quæ aliam lectionem ut
Vulgatæ propriam ita proponit, scilicet Spiri-
tu, ut quę Spiritibus habet optimum etiam sen-
sum præseferant. Et de ijs tandem explicat
spiritibus, seu animabus eorum; qui in diluvio,
licet priùs increduli Dei patientiam provoca-
verunt, veritatem prædicationis Noe&#x0308; jam jam
perituri agnoverunt, ad Deumq&#x0301;ue sunt vera
p&#x0153;nitentia conversi, & in sinum Abrahæ, ad
quem descendit statim à morte Christi anima,
velut in carcere claudebantur. Nulli enim vi-
dentur magis mortificati in carne, quàm illi:
& licet non solis illis, sed alijs etiam in sinu
contentis prædicaverit, Divi tamen Petri in-
tentum in eo erat Capite consolari fideles, &
animos addere ad patiendum pro Christo, qui
etiam eos sua redemptione & visitatione dig-
natus est, quos non propter ipsum, sed pro suis
peccatis noverat horrendum adeò supplicium
pertulisse. Ad quæ quidem dici cum ipso Exi-
mio Doctore potest, quod habet cit. Vers. Prop-<-P>@@

<-P>ter quæ. Ubi lectione legitima Vulgatæ pro-
posita, juxta illam Apostoli mentem exponit.<marginalia>Iuxta illum|stare lectio|vulgata|potest.</marginalia>
Et exponi quidem aptissimè potest, & ex eo fi-
delium consolatio, & ad patiendum pro Chri-
sto adhortatio luculenta constare. Quid enim
magis aut idoneum aut efficax afferri poterit,
quàm Christi Passio, sublimius patientię Chri-
stianis exemplar? & de prædicatione illorum
specialis facta mentio præ alijs, quia si illis
Christi Passio profuit, & ab ipso statim ac per-
acta est personali descensu visitati, qui ad Noe&#x0308;
prædicationem adeò fuerant pertinaces: quid
de alijs putand&#x0169; est, qui & in ejus mortui fide,
& ad Apostolicæ prædicationis auditum, au-
res obsequentes & dociles præstiterunt? Quod
autem tandem ait illud vivificatus spiritu me-
liùs ac proprius de nobis dici quàm de Chri-
sto, id certè negandum juxta contextum: cùm
enim mortificatus dictus fuisset, elegantiùs &
consonantiùs dictus etiam vivificatus. Nam &
vivificari à Deo spiritum in Scriptura occurrit
Isaiæ 57. v. 15. Vt vivificet spiritum humilium.<marginalia>Isai 57.|v. 15.</marginalia>
Et quidem Spiritus à Deo vivificari cum omni
dici proprietate potest, non ex eo quòd à mor-
te aliquo modo suscitentur, sed quia eam, quam
habent, vitam, illius beneficio possident: &
prætereà quia non solùm vitam radicalem &
substantialem confert, sed etiam actualem, quę
potentiarum actibus exercetur, unde toties à
Davide postulatam vitam, quæ ad spiritum
pertinet, invenimus. Iuxta nostram autem ex-
plicandi rationem, de qua citato nu. 605. con-<marginalia>Christus vi-|vificatus|spiritu san-|cto in resur-|rectione.</marginalia>
venientior & sublimior sensus habetur, ut vi-
vificatus spiritu dicatur Christus, quia Spiritu
Sancto operante ejus est peracta resurrectio.
Sicut enim cùm effudit sanguinem, per Spiri-
tum sanctum semetipsum obtulit immaculatum
Deo, juxta D. Paulum Hebr. 9. v. 14. Ita juxta
D. Petrum per Spiritum sanctum resurrexit,<marginalia>Hebr. 9.|v. 14.</marginalia>
cujus rationem cit. n. etiam est reddita, & satis
quidem genuina, D. Athanasio suffragante.
Pro quo hæc sit satis adnotasse, ut & P. Sua-
rez faciamus satis, cujus & caussam defensa-
mus.</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
QVARTA.
<A+2>Circa Tertiam Partem Ti-
tuli,
§. I.</A+2>
<A+1>De Regnorum securitate ex Dei amicitia.
Ad Num. 672.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>157.</absatz-nummer> <INI4>A</INI4>Dducta pro theorematis hujus-<marginalia>Enormis er-|ror typogra-|phicus|emendanus.</marginalia>
modi probatione S. Isidori Pelu-
siotæ præclara sententia, quæ
sic habet: Imperiorum robur ac
firmitas; Dei amicitia est. Ex lib. 1. Epist. 299.
In quem locum cùm incidisset unus ex Nostris
Sacerdos, neque junior, neque illitteratus,
hæsit, & me adijt, ut scandalum pænè passo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0067.jpg/>
@@1@<SE67>52 Recognitio IV. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>intelligentiæ opportunum adminiculum ad-
moverem. Sic enim ibi legerat: Impiorum ro-
bur &c. Qua impia assertione nihil esse im-
pium magis potuit. Et fuit ille enormis typo-
graphiæ error, non habens ita obviam corre-
ctionem, ut experientia docuit: ex qua & alijs
juxta superiùs dicta, evincitur errorum adnota-
tiones in calce Operum esse perutiles, quidquid
nonnulli obsistant suo in placito relinquendi,
& communi bono, ac Scriptorum honori, &
commodo consulendum. Et ubi de erroribus
agitur, ipsum, in quo sumus, S. Rosæ Peru-<marginalia>Circa Ora-|tionem in|officio S.|Rosæ singu-|lares obser-|vationes.</marginalia>
vianæ Festum, animadvertendum admonet in
Oratione Officij clausulam, seu conclusionem
corrigendam. Cùm enim dicatur ibi: Christi
bonus odor esse mereamur, non addendum, Per
eumdem D. N. &c. Sed Qui tecum vivit, & re-
gnat &c. Sic enim in similibus & usus, & leges
sacræ admonent faciendum. Sic in Oratione
Octavæ Nativitatis, & Epiphaniæ, Vt per eum,
que&#x0303; fimilem nobis foris agnovimus, intus reformari
mereamur, Qui tecum &c. In Oratione Tridui
Hebdomadæ sanctæ, Respice, quæsumus Domine
&c. In Oratione S. Stephani, Vigiliæ S. Joan-
nis Baptistæ. Et cùm ante annos aliquot in
Oratione S. Catharinæ Virginis & Martyris
haberetur Per eumdem &c. jussum est ut repo-
neretur, Qui tecum &c. & in Rubrica quidem
Missalis 9. §. 17. ita præscribitur: Si Oratio
dirigatur ad Patrem, concluditur, Per Dominum
nostrum &c. Si ad Filium, Qui vivis & regnas
cum Deo Patre &c. Si in principio Orationis fiat
mentio Filij, concluditur, Per eumdem Dominum
nostrum. Si in fine Orationis ejus fiat mentio, Qui
tecum vivit &c. Atqui in Oratione S. Rosæ ita
accidit, ut vidimus. Unde & mirari licet quo-
modo in Oratione Dominicæ Palmar&#x0169;, quę &
in principio & in fine mentionem continet
Filij, non ita ut præscribitur factum invenia-
mus; sicut & in Oratione S. Ludovici Regis,
cujus extrema verba, Regis regum Iesu Christi
Filij tui facias nos esse consortes. Quod quidem
adnotasse, alicujus momenti visum est, quia ex
hujusmodi observationibus aliqua solent in
divino Officio meliorari: quamvis non is sim,
cujus observationibus tantùm sit roboris, ut
id, quod de alijs possit zelus iste sibi fidu-
cialiter pollicere. Sed valeat ille quod possit,
erunt fortè alij, quibus sensus idem, & pro ma-
jori auctoritatis pondere sperare liceat, & cu-
ra adhibita comparare. Et post hæc quidem
scripta id quod circa Orationem S. Ludovici à
me desideratum, suprema esse auctoritate dis-
positum lætissimus deprehendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>155.</absatz-nummer> Ubi non prætereundum circa Oratio-<marginalia>Circa Ora-|tionem As-|sumptionis|V. adnotatio|cum doctri-|na utili.</marginalia>
nem pro Assumptione Virginis idem, quod de
præfatis, videri dicendum. Cùm enim Filij no-
men in extremis sit, scilicet Genitricis Filij tui
Domini nostri interceßione salvemur. Iuxta Ru-
bricæ Canonem Qui tecum &c. addendum vi-
debatur: quod tamen non ita factum. Sed est
quod in Oratione ista desiderare multorum
possit affectus (de proprio id mihi certum)
quod scilicet in ea Assumptionis mentio ali-
qualis habeatur. Nescio enim quo id mysterio
sit ita dispositum, ut cùm in Orationibus pro
Vigilia hujus Festi, expressa illius mentio sit,<-P>@@

<-P>& in Oratione Secreta, ac Postcommun. eam
q&#x0301;ue totum divinum spiret & proclamet
officium, in Oratione primaria penitus tacea-
tur. Ad quod quidem dici potest ita in Sacra-<marginalia>Quid circa|D. Gregorij|auctorita-|tem.</marginalia>
mentario D. Gregorij haberi, cujus est id au-
ctoritati delat&#x0169;, ut nihil addendum aut detra-
hendum, visum fuerit consentaneum. Sed cer-
tè ex eodem fundamento posset positio adversa
firmari. Nam circa Officium Assumptionis ali-
qua mutata comperiuntur: Orationes enim
Missæ in Vigilia diversæ sunt, priori excepta:
& tertia quidem penitus, secunda aliquantu-
lùm. In Missæ autem Oratione tertia id, quod
in prima desiderabamus, adjectum: sic enim
illa apud S. Doctorem: Mensæ cælestis partici-
pes effecti, imploramus clementiam tuam, Domine
Deus noster, ut qui Festa Dei genitricis colimus, à
malis imminentibus ejus interceßionibus liberemur.
Et pro illis Festa Dei genitricis, positum Assump-
tionem D. g. Quod quidem in prima pariter po-
terat congruenti ratione disponi, ut post ver-
ba, Genitricis Filij tui D. N. sicut in præfata di-
ceretur, Cujus Assumptionem colimus, & hoc
quoad Orationes; nam in Præfatione pars
est non modica detracta. Id quod in multis
alijs deprehendere poterit, qui ea, quæ in Sa-
cramentario extant, cum ijs, quæ modò Ec-
clesiæ usus habet, voluerit per otium colle-
ctare.</P>
<P>  <absatz-nummer>156.</absatz-nummer> Et his per occasionem dictis ad senten-<marginalia>De Epistola|S. Isidori|Pelusiotæ.</marginalia>
tiam jam S. Isi dori redeamus, in cujus citatione
etiam error, ex eo cōtingens, quòd ita apud P.
Lorinum ibidem citatus reperiatur scilicet, lib.
1. Epist. 299. cùm tame sit Epistola 290. tenoris
sequentis: Imperiorum robur ac firmitas Dei ami-
citia est. Ex quo sequitur eum, qui robustè impe-
rium gerit, Dei amicum esse. Mihi enim ait Scrip-
tura, (Psal. 138. v. 17.) honorati sunt amici tui<marginalia>Psal. 138.|v. 17.</marginalia>
Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Quo-
circa si Dei amicus esse studes, fac robustè præsis,
hoc est, nec muneribus, nec amicitia: verùm digni-
tati ac merito jus præbens. Sic ille Petro scri-
bens, cujus ut agnosci possit notam adjecit
nullam. Scribit Petro Monacho lib. 3. Epist.
199. & Petro Lectori eodem libro Epist. 305.
Præfato autem Petro cùm scribat prætereà sæ-
piùs, nihil addit ad illius conducens statum. Ex
tenore autem præfatæ Epistolæ gubernatorem
fuisse convincitur. Et robustum quidem illum
esse admonet in administranda justitia, ut Vir-
ga directionis minimè muneribus in flectatur.
Quod enim de virga ferrea Christi dictum à<marginalia>Virgajudi-|cis quomodo|ferrea fu-|tura.|Psal. 2. v. 9.</marginalia>
Davide Psal. 2. v. 9. Reges eos, in virga ferrea,
optimi gubernantium exemplaris, ad hunc est
sensum adsciscendum. Hinc pro justitia accu-
ratè retinenda eumdem Petrum instruit glo-
riosus Pater eodem lib. 3. Epist. 146. pulchrè
ostendens quomodo debeat cum pace inviola-
biliter conservari. Christus enim qui dixit:
Pacem meam do vobis. Joan. 14. v. 27. dixit pa-
riter: Non veni pacem mittere, sed gladium.<marginalia>Pax & ju-|stitia jun-|genda.|Matth. 10.|v. 34.|Isai. 25.|v. 4.</marginalia>
Matth. 10. v. 34. Unde & concludit: Pax enim
verè ea est, quæ justitia & pietate cohoxestatur.
Ad quod quidem Spiritus robustorum, ut apud
Isai. 25. v. 4. necessarius est, quem nequeant
munera turpiter emollire, de quo alibi dictum.
Illa quidem turpi virgæ inflexione, capessens<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0068.jpg/>
@@1@<SE68>§. IV. Circa III. Part. Tituli, De Hispaniæ fide &c. 53
<duolan 2><-P>amicitiam cùm illis firmare studet, qui violan-
dæ justitiæ intuitu largiuntur. Talis autem
amicitia, Dei amicitiæ est inimica manifesta.
Sic D. Jacobus: Amicitia hujus mundi inimica est<marginalia>Iacobi 4.|v. 4.|Dei amici-|tiæ inimica|munerum|acceptio.</marginalia>
Deo. Jacob 4. v. 4. Quomodo ergo stabit illud,
à quo sumus auspicati? Imperiorum robor ac fir-
mitas, Dei amicitia est? Ubi non id tantùm de
Principibus accipiendum, à quibus ea solet vi-
litas esse procul; sed de inferiorum classe, ex
quibus etiam imperiorum robur dependet &
firmitas. Pro eodem ad justitiæ administratio-
nem robore stat Theodorici illud ore Magni
locuti Cassiodori Lib. 6. Epist. 5. aut si libuerit<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
aliter compellare: Oportet prætereà firmitas ani-
mi, ut à justitiæ tramite nullis muneribus, nullis
terroribus auferatur. Sic ille de Quæsturæ decer-
nens Magistratu.</P>
<Z><A+1>§. II.
De antiqua & firma in Hispania Fide.
Ad Num. 673.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>157.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Urpis in eo error occurrit, dum pro<marginalia>Ex errore|typographi-|coargumen-|tum pro mā-|suetudine|Christiana.</marginalia>
Credulitatis positum Crudelitatis. Et
agebatur quidem de abjurato Arianismo Leo-
vigildi regis Edicto stabilito, & Reccaredi filij
constantissima fide, propter quam in Hispania
Scriptorum numerositas inundavit. Hac om-
nium nobilißima benedictione (sic ibi) Hispanum
donatum imperium, ob repulsam à Reccaredo ini-
tiatore Hispanicæ crudelitatis paternam supersti-
tionem. Et quid magis dici absurdum potuit?
Christi fides non crudelitati militat, sed man-
suetudini, dicente ipso: Beati mites, quoniam
ipsi poßidebunt terram Matth. 5. v. 4. &, Discite<marginalia>Matth. 5.|v. 4 & 11.|v. 29. & 30.</marginalia>
à me, quia mitis sum, & humilis corde. Iugum
enim meum suave est &c. Cap. 11. v. 29. & 30.
Quibus non obstat quod nu. præced. de gladio
dictum in charissimos quosque distringendo,
in quo quidem D. Hieronymus genus aliquod
crudelitatis agnoscit celebri illa, & ardenti ple-
na spiritu monitione Heliodorum allocutus
Epist. 1. Si in limine pater jaceat, per calcatum<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
perge patrem; Siccis oculis ad vexillum crucis evo-
la. Solum pietatis genus est, in hac re esse crudelem.
Sic ille. Non inquam obstat, quia obedire
Christo in ijs, quæ aut mandat aut consulit,
neque umbram potest crudelitatis habere; im-
mò in eo gratissima Deo intervenit mansuetu-
do. Diriget mansuetos in judicio, docebit mites<marginalia>Psal 24.|v. 8. & 9.</marginalia>
vias suas. Psal. 24 v. 9. Ubi judicium pro lege
positum, juxta id, quod præcesserat: Legem
dabit delinquentibus in via, ut doctè exponit
Cardinalis Bellarminus. In obediendo enim
legislatori Deo & mansuetudo & mititas exer-
cetur: Dum non resistunt Domino docenti, immò<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
cupiunt doceri. Diriget, inquit, mansuetos in judi-
cio, id est, ducet per viam rectam legis suæ. Sic ci-
tatus Scriptor. Unde & D. Hieronymus in illo
apparenti crudelitatis spectaculo genus pieta-
tis agnovit: Solum pietatis genus est. Et quidem<marginalia>Pietas ut|stet cum pa-|tris concul-|catione.</marginalia>
meritò: pietas enim virtus est, quæ ad conve-
nientem se habendi modum in filijs erga pa-
rentes inclinat, juxta ea, quæ præceptum illud
divinum complectitur; Honora patrem tuum &c.<-P>@@

<-P>Quod equidem in conculcatione etiam patris
à Doctore Maximo edocta sublimiter adim-
pletur: patris siquidem malum gravissimum
amovetur, quod certò imminet, si eo sic agen-
te, filius rebellis Deo vocanti persistat: pro quo
experimenta & multa & horrenda succurrunt.
Et quidem si hostibus grave damnum inferre
volentibus patri filius occurreret, pietatis id es-
set satis laudandus effectus, etiam si pro de-
fensione necessarium esset illum semel & ite-
rùm conculcare.</P>
<P>  <absatz-nummer>158.</absatz-nummer> Non sic in Arianismo actum, in quo<marginalia>Arianismi|genuina|crudelitas.</marginalia>
crudelitas ita suum propagavit imperium, ut
nihil in barbaris minus inventum;</P>
<shi>Non Scytha, Caucaseas nec qui colit accola
<DUAN>rupes.</DUAN></shi>
<P>quod de talibus novioribus sæculis verissimè
dictum, pro quo Romanum Martyrologium
excepisse juvabit, die 12. Octobris, ubi sic ha-
bet: In Africa sanctorum Confessorum & Martyr&#x0169;<marginalia>Martyrol.|Romanum.</marginalia>
quatuor milli&#x0169; nongentorum sexaginta sex (4966.)
in persecutione VVandalica sub Hunnerico re-
ge Arriano: qui cùm essent partim Ecclesiarum
Dei Episcopi, partim Presbyteri & Diaconi, asso-
ciatis sibi turbis fidelium populorum, pro defensione
Catholicæ veritatis in horribilis eremi exilium trusi
sunt: ex quibus plurimi, dum crudeliter à Mauris
ducerentur, hastilium cuspidibus ad currendum im-
pulsi, & lapidibus tunsi; alij ligatis pedibus velut
cadavera, per dura & aspera loca tracti, & singulis
membris discerpti, ad extremum variè excruciati,
martyrium celebrarunt. Erant inter eos præcipui
Domini Sacerdotes Felix & Cyprianus Episcopi.
Hæc ibi, & multò plura Victor Uticensis de
persecutione Wandalica, in qua & Geisericus,
aut Gensericus Hunnerici pater suo præiverat
Catholici sanguinis horrendus profusor ex-
emplo, de quibus multa ab Ecclesiasticis Scrip-
toribus haurienda, & ut parcamus alijs, ex ijs
certè Leovigildus, qui Sanctissimum filium
jussit occidi; hunc enim enormitatis spiritum
Arianismus influebat. Cùm enim Ariani ne-
garent Christi divinitatem, fontem sibi Chri-
stianæ dulcedinis desiccabant. Dulcis & rectus
Dominus. Psal. 24. v. 8. & inde quod jam nu.<marginalia>Psal. 24.|v. 8. & 9.</marginalia>
præced. perspeximus: Propter hoc legem &c. Di-
riget mansuetos in judicio.</P>
<P>  <absatz-nummer>159.</absatz-nummer> Jam quod de firmitate fidei in Hispa-<marginalia>Fides in|Hispania|pose Recca-|redi con-|versionem.</marginalia>
nia jam inde ab antiquis temporibus in titulo
præpositum, res ipsa loquitur, & nostra opor-
tet ut cum gratiarum actione felicitas recog-
noscat. Converso Reccaredo conversa est His-
pania, & numquàm conversa est retrorsum. Ap-
paruit D. Jacobo in Hispania vivens adhuc
Deipara. Qua veritate nihil in illa constan-
tius: licet Marchio Agropolitanus circa id se
exhibeat hæsitantem in suis Dissertationibus
Ecclesiasticis: ubi licet addat nihil velle se circa<marginalia>Apparitio|Virginis|Cæsaran-|gustæ cer-|tissima.</marginalia>
hoc movere, satis ex loquendi modo hæsitan-
tiam manifestat, addens etiam pro eo rationem,
quam est sanè mirum viro erudito (sed non ille
Theologus) momenti alicujus fuisse visam, &
mundo posse non penitus rejecturo committi.
Est ergo illa non videri conforme humilitati
Virginis, ut templum suo nomine erigendum
Divo Apostolo suismet ipsius verbis intimarit.
Cum sit profectò certissimum Virginem, cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0069.jpg/>
@@1@<SE69>54 Recognitio IV. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>tale aliquid peragit, non suo, sed divino impe-
rio regi, & ejus explorata voluntate. Quid
autem humilitati non congruum in eo apparet
mandati modo, si dicat: Dei est voluntas ut meo<marginalia>De facto|Ioanni Pa-|tritio.</marginalia>
nomine tali loco templum construatur? & memi-
nisse auctor poterat celeberrimæ apparitionis,
quam Ecclesia peculiari solemnitate comme-
morat die 5. Augusti. Titulo S. Mariæ ad Nives.
Quando scilicet illa Joanni Patritio, & con-
jugi, ac etiam Liberio Pontifici apparuit, & in
Exquilino monte templum extrue&#x0303;dum edixit,
seu Ecclesiam, quæ Mariæ Virginis nomine
consecraretur. Ubi humilitatis quidem inter
verba supercælestis imperij specimen observa-
tione dignum elucet; nullum enim sibi ad-
scripsit titulum, ex sublimibus illis quibus po-
terat decorari. Et tale aliquid in apparitione
D. Jacobi verosimile est intervenisse. Neque id
tantùm cum tribus præfatis factum; nam sæpè
aliàs de ędificandis suo nomine Ecclesijs à Vir-
gine in majestate se digna apparente actum,
pro quo videri potest P. Balinghem in Kalen-
dario Virginis in locis, quæ dabit Index. Et
præsertim die 8. Sept. nu. 12.</P>
<P>  <absatz-nummer>160.</absatz-nummer> Sed quia de doctrinæ abundantia in<marginalia>Iaspidea|columna|copiam sa-|pientiæ in|Hispania|indicans,|quæ in D.|Petro præ-|sulcit.</marginalia>
præfato loco ex Reccaredi gloriosa conversione
specialiter agebatur, præstat circumstantiā co-
l&#x0169;næ interim expendisse, quæ quidem Iaspidea
est. Iaspidem autem esse D. Petrum, & sub ea si-
militudine prim&#x0169; civitatis cælestis fundamen-
tum in Apocalypsi habemus: Fundamentum
primum Iaspis. Apoc. 21. v. 17. de quo dictum
nu. 922. & in Amphitheatro magis ex professo
n. 384. & seq. ubi & pro veritate, de qua modò,
pulchrum etiam fundamentum: ut enim ex
Plinio ostensum ibi non Iaspis quæcumque
Petrus, sed quæ apud illum Grammatias, aut
Polygrammos, id est gemma litterata, & multi-
littera: talis enim Petrus, in quo cælestis sa-
pientiæ sublimitas, & qui suprema & antiquis-
sima Theologorum summitas, ut eum vocat Ma-<marginalia>S. Ioan.|Damasce-|nus.</marginalia>
gnus Dionysius ad D. Timotheum scribens,
& à S. Joanne Damasceno allegato in Oratione
de Dormitione Virginis, & pro sacris dignissima
dubio procul officijs, & supremæ illius atque
antiquissimæ Theologiæ latices in Hispania
pro Virginis fluxisse gloria mysticè ab eadem
indicatos res ipsa sine testium necessaria pro-
ductione testatur, ubi præsertim pro illius pu-
rissimæ Conceptionis prærogativa plusquàm
alibi militatum, & à nostra præsertim Societa-
te, quæ & Polygrammos ipsa, de quo citato
num. 673. & alibi actum in spiritu humilitatis,
& etiam veritatis, ut nunc à commendatione
gloriæ hujus meritò abstinendum censeamus.
Id solùm addidisse dum liceat in eodem num.
errorem occurrere circa Carmen Virgilianum,
Credo equidem vivos ducent &c. Ubi pro vivos
extat viros: quod neque sensum habere com-
modum potest, neque cum carminis lege con-
stare. In eo tantùm poterat esse periculum, si
error talis auctoris adscriberetur inscitiæ, quod
de lectorum benignitate minimè præsumen-
dum. Nihilominùs adnotasse non oberit, quia
sapientibus & insipientibus debeo me cum
Apostolo recognoscere debitorem.</P>@@

<Z><A+1>§. III.
Errores adnotati aliqui, & ex quibusdam
multiplicata doctrina, cum D. Petri
Veronensis laude. Num. 674. 679.
680. 681. & 682.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>161.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori Debuerint pro Debuerit. Et Iu-<marginalia>Epithala-|mium no-|strum quo-|modo Epos.</marginalia>
terpretis pro Interpretes. In hoc postre-
mo periculum nullum, quia nihil contra Syn-
taxim, secus in præcedenti, ubi contra illam
peccatur, nomini enim Epos singularis  debet
verbi significatio respondere. Epithalamium
autem Epos à Nobis dictum. Licet enim En-
nius Epos longum dixerit; in nostro ea est
concisio, quæ eminens possit censeri meritò
longitudo. Id quod testimonio magni circa
illud voluminis legitimo comprobatum, in quo
& omissa plurima, cùm ad Titulum fuerit pro-
lixæ tractationis varietas revocata. Unde &
stare potest, quod ex Diomede apud Gram-
maticos obvium, juxta quem Epos est Carmen
exametrum rerum divinarum, atque heroica-
rum, humanarumq&#x0301;ue comprehensio. Quod
equidem in illo videre est: nihil enim heroi-
cum magis quàm Christi & prælia, & victo-
riæ triumphiq&#x0301;ue. Inter divina divinius nihil,
quàm divinissima Trinitas, & hæc in ipso: ne-
que in humanis nobilius quidquam humanita-
te Christi: ubi & plura alia ad sublimem sta-
tum supra humanam conditionem reformata.</P>
<P>  <absatz-nummer>162.</absatz-nummer> Num. 679. pag. 473. pro cognatione<marginalia>D. Petro|Martyri|prava cog-|natio non|obfuit.</marginalia>
legitur Cognitione, sicut & nu. sequenti. Et ali-
quali æquivocationi esse locus potest. Ubi de
D. Petro Martyre sermo erat, cui nihil obfuit
prava cognatio, ex Manichæorum pestifera
parentela. Ubi ponderatione dignum occurrit
D. Petrum à Sanctissimo Dominico in Reli-
gionem, cujus erat fundator, admissum: cùm
tamen esset ille ex nobilissima Gusmanorum
familia, à qua quidquid maculosi sanguinis
est, quàm longissimè propulsatur. Magnum<marginalia>A Divo Do-|minico cur|admissus.</marginalia>
ergo de præsenti & futura Veronensis juvenis
sanctitate formavit ille conceptum, quæ posset
labem omnem impuri sanguinis abolere. Simi-
le aliquid in Christo videamus. Mane astabo<marginalia>Psal. 5.|v. 5. & 6.</marginalia>
tibi, & videbo, quoniam non Deus volens iniqui-
tatem tu es. Neque habitabit juxta te malignus:
neque permanebunt injusti ante oculos tuos. Sic
vates Rex Psal. 5. v. 5. & 6. Sed audiatur D.
Lucas ingressum Magdalenæ ad convivium
enarrans, in quo assistebat Christus à quo & illa
gratanter admissa. Et ecce mulier, quæ erat in<marginalia>Lucæ 7.|v. 37.</marginalia>
civitate peccatrix &c. Lucæ 7. v. 37. & seqq.
Quid ad hæc? Ecce mulierem coràm oculis
Christi, nec increpitam, nec repulsam, obmur-
murante Simone. Illud certè Christum ex prę-<marginalia>Simile quid|in Magda-|lena.</marginalia>
senti statu altè de illa sensisse, & de futura
sanctitate altum etiam conceptum efformasse,
quæ maculas omnes præcedentis dedecoris
obumbrantes, suo splendore superaret. Et li-
cet opponi possit Dominum omnes benignè
suscepisse peccatores, unde & Pharisæi ac
Scribæ murmurabant, dicentes: Quia hic pec-<marginalia>Lucæ 15.|v. 2.</marginalia>
catores recipit, & manducat cum illis. Lucæ 15.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0070.jpg/>
@@1@<SE70>§. III. Circa III. Part. Tituli, De D. Petro Martyre. 55
<duolan 2><-P>v. 2. Id quidem non obest, quia erga Magda-
lenam specialiùs aliquid operatus, in qua præ-
ter peccatricis labes, erat aliud, quod admis-
sioni posset obstare. Nam de illa ejecerat septem<marginalia>Marci 16.|v. 9.</marginalia>
dæmonia, Marci 16 v. 9. unde ad diaboli prosa-
piam quodammodo pertinebat. Qua non ob-
stante est clementer admissa, quia futura lux
in Ecclesia clarissima, & verum Sanctitatis ex-
emplar. Ut intelligamus inde à D. Dominico
ritè ac rectè erga Veronensem Petrum actum,
dum eum in suam Religionem admisit, prima-
ria in nobilitate fundatam, eatenus nobiliorem
futuram, quia vivens & moriens in illa Pe-
trus, & ipse etiam puro sanguini decorem esset
mirè æstimabilem additurus, factus Tribuna-
lis S. Inquisitionis Patronus, cujus Ministris
nulla est ma ula ejus generis adhæsura, pro
quo exactissimæ debent præcedere probatio-
nes.</P>
<P>  <absatz-nummer>163.</absatz-nummer> Ad eumdem spectat, quod nu. 680.<marginalia>Victoria de|parente &|patruo|instar|Herculis|illustrata.</marginalia>
ubi etiam error, dum de victoria agitur à pa-
truo hæretico reportata, adducta Herculis
comparatione in cunis de duobus anguibus in
illum insurgentibus triumphantis, nam & cum
patruo pater. Et sic legitur: Nam erat in cunis
Petrus, cùm legi debuisset, Non erat. Ex Ori-
gene Homilia 1. in Cant. adducto n. illo 977.
puerilis atas non movetur ad amorem poßibilium.<marginalia>Origenes.</marginalia>
Quod quidem ex eo accidit, quod sensuum
tunc prævaleat imperium, unde ad præsentia
tantùm puerilis affectio raptatur. Jam ex hac
parte sancti pueri singularis excellentia venit
admiranda: siquidem infantili in ætate ad pos-
sibilium amorem movebatur, & interioribus
animi motibus se obsequentissimum exhibe-
bat. Erat quidem possibile ut fidem constantis-
simè prædicaret, & pro illa Martyr gloriosissi-
mus moreretur. Horum prænuncia lux jam
tunc puerili in corpore coruscabat. Auspicaba-
tur prælia dum angues geminos superabat, un-
de & auspicia multiplicis victoriæ, & trium-
phalis exitus, Deo sic docente, captabat. Ne-
que enim ad prælium cum inferni serpentibus,
de quo dictum, à ludi-magistro est elemento-
tum instructus; sed à Patre luminum, Jacob. 1.<marginalia>Iacobi 1.|v. 17.</marginalia>
v. 17. à quo scilicet omne datum optimum, &
omne donum perfectum. Revera enim cum Pater-
na lux adest, omne in ea datum optimum, &
donum perfectum dari pariter debet reputari.
Et datum quidem optimum, ac donum perfe-
ctum nostro datum Petro. Optimum est enim
gratia stabilire cor, non escis. Hebr. 13. v. 9. Sic
dictum ab Apostolo, sic factum à nobilissimo
auditore. Ita enim gratia stabilivit cor, ut bap-<marginalia>Singulare|D. Petri|encomium.</marginalia>
tismalem conservarit. Et quod ad escas attinet,
ita abstinens, ut quod ab ipso est eo in genere
peractum, prodigium habeatur. Ubi autem da-
tum optimum, etiam & perfectum donum,
cui scilicet nihil desit, ita enim perfecti ge-
nuina conditio solita definiri. Nihil defuit gra-
tiæ, quia numquàm defuit gratia, cujus defi-
cere nihil potest, nisi deficiat & tota. Et hoc
quidem non cujuslibet luminis beneficio habe-
tur, sed luminum Patre multa ex singularis ac
Paternæ providentiæ altitudine largiente. Un-
de & in D. Petro se luminum Patrem ostendit
ab incunabulis rationalis infantiæ, quia ut esset<-P>@@

<-P>& ipse Pater luminuui parabatur. Lumina enim
& luminaria in Ecclesia Domini Inquisitores
sunt fugandis hæreseon tenebris destinata:
quorum Pater & Patronus D. Petrus, Chri-
stianus Hercules monstrorum domitor, quod
& nunc peragit Paternorum luminum sedulus
accurator. In eodem num. alius extat error pag.<marginalia>Errores ali-|qui correcti.</marginalia>
464. Col. 1. scilicet Sementem pro Serpentem in
D. Augustini auctoritate: absurda penitus si-
gnificatione. Alius in alia ibidem, ubi corre-
ctio facilis, de duabus animabus. Et si tales aliæ,
non esset cur de illis nimis à Nobis esset mul-
tùm laborandum. De cognatione jam dictum
initio §.</P>
<P>  <absatz-nummer>164.</absatz-nummer> Num. 681. in Virgiliano Carmine<marginalia>Lerna quid,|ubi quod|Hydra hæ-|resis.</marginalia>
pro Lernam, Vernam, extat ineptissimo sensu,
& Vernam tremefecerit arca. De occisa ab Her-
cule Hydra in Lernæo lacu sermo erat, quam
multorum esse capitum à Poe&#x0308;tis confictum,
quorum aliquot excisis, totidem continuo re-
nascebantur, donec ab Herculis sagittis, ad
quas allusit vates, & igne interfecta est. Quæ
etiam dedit proverbio locum in Græcia λέρνε
kakṽn Lerna malorum, de malis multis simul in
unum congestis. Quo dici aptius nihil de hæ-
resi potuit, multorum capitum monstro post
excisionem repullulantium, quando scilicet
illa non voluntariè, sed adhibita punitione vi-
detur excidi: unde ad ignem veniendum, quod
supplicium justissimè obstinatis & relapsis in-
ferendum. Et quidem ut hæresis congrua defi-
nitio reddatur, nulla equidem congruentior,
quàm si Lerna malorum proferatur. Contra<marginalia>A S. Petro|Veron. de-|victa. Et|quod sagit-|tis & igne.</marginalia>
hanc Divus Petrus illis est usus sagittis, de qui-
bus Psalmus noster: Sagittæ tuæ acutæ; populi
sub te cadent &c. Apostolica inquam prædica-
tione, qua integros ad se rapiebat populos, in-
signibus miraculis roborata, Sed de sagittis &
igne alibi vates etiam audiendus. Sagittæ po-<marginalia>Psal. 119|v. 4.</marginalia>
tentis acutæ cum carbonibus desolatorijs. Sic ille
Psal. 119. v. 4. Ubi Divus quidem Augustinus
sagittas hujusmodi esse vult verba Dei cum
exemplis charitatis igne succensis. Vivus enim<marginalia>Hebr. 4.|v. 12.</marginalia>
est sermo Dei, & penetrabilior omni gladio ancipiti:
cui si accedat exemplum ex vera charitate pro-
diens, quasi carbo ignitus, nihil ei refistere po-
terit. Quod quidem in Divo Petro singulari
excellentia pervisum. Sed non solus ignis ille
aliquando sufficit, unde licet ille quampluri-
mos veræ Christi fidei restituerit, non tamen
omnes, unde & machinati illi mortem, quam
& perfidia stimulante eidem intulerunt. Ideò &
ignis elementaris etiam adhibendus, & rela-
xandi sæculari Curiæ, ut Lernæ malorum hoc
pacto renascentia virulenta capita penitus au-
ferantur.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa desiccationem pedum Christi à Mag-
dalena, cum ejus encomio.
Ad Num. 738.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>165.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Evis citato in num. error occurrit, ex<marginalia>Desiccates|Christi pedes|certum.</marginalia>
eo quod Ibi pro Vbi, ut ubi fuerant pe-
des Christi. Sic enim sensus legitimus & genui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0071.jpg/>
@@1@<SE71>56 Recognitio IV. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>nus habetur. Magis illud notabile quod de pe-
dum desiccatione, quos Beatissima peccatrix
abluerat, ibidem dictum, sic enim: Tenuerat
illa Christi pedes, osculata fuerat, rigaverat lacry-
mis, capillis desiccarat. In quo quidem sacri
Textus observatus tenor, ita enim Lucæ 7. v.<marginalia>Lucæ 7.|v. 38.</marginalia>
38. Et stans retrò secus pedes ejus, lacrymis cæpit
rigare pedes ejus, & capillis suis tergebat, & oscula-
batur pedes ejus, & unguento ungebat. Et infe-
rius: Hæc autem lacrymis rigavit pedes meos &
capillis suis tersit. v. 44. Circa desiccatione&#x0303; ergo
hujusmodi dubium esse nequit. In eo autem
quòd oscula ante ablutionem sunt posita, &
detersionem capillis peractā, ordo Evangelicę<marginalia>An absier-|sio oscula|præcesserit,|pro quo ali-|qui.|D. Augusti-|nus.</marginalia>
narrationis inversus, qui tamen debuit penitus
observari. Non videtur enim illa priùs Christi
pedes osculata, quàm eos lacrymis abluisset.
Et ita significare videtur D. Augustinus Homil.
23. inter 50. ubi ita scribit: Priùs fudit lacry-
mas cordis, & lavit Domini pedes obsequio confes-
sionis. Capillis suis tersit, osculabatur, &c. Hugo
Cardinalis quinque erga Christum præstita à<marginalia>Hugo Car-|dinalis.</marginalia>
Magdalena recenset officia hoc ordine: Primò,
stetit retrò secus pedes. Secundò, lacrymis c&#x0153;-
pit rigare. Tertiò, Capillis tergebat. Quartò,
osculabatur. Quintò, unguento ungebat. Pro
quo & stare videtur P. Cornelius. Post verba<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
enim illa: & osculabatur pedes ejus. Sic subdit,
Pedes ejus lotos, tersosque.</P>
<P>  <absatz-nummer>166.</absatz-nummer> Sed verò nihil horum eam vim ha-<marginalia>Etiam præ-|cessisse pro-|batur.</marginalia>
bet, ut oscula post ablutionem pedum, & eo-
rum detersionem, & non etiam ante illam
fuisse, affirmare uti certum debeamus. Valde
enim verosimile apparet felicissimam peccatri-
cem illicò ac Christi pedes tenuit inter lacry-
mas osculatam, id quod P. Tirinus eleganter
expressit ita scribens: Ad pedes se abjicit in la-<marginalia>P. Tirinus.</marginalia>
crymas, in oscula primùm prorumpit, capillis cris-
patis sordes tergit &c. Neque narrationis ordo
ordinem semper agendorum ita in rigore acci-
piendum compellit, ut non sit locus congruen-
ti & rationabili explicatione. Id quod in nar-
ratione alia iteratæ ablutionis pedum Domini
ab eâdem Magdalena habemus manifestum,
de qua Ioan. 12. vers. 3. ubi sic ille: Maria<marginalia>Ioan. 12.|v. 3.</marginalia>
ergo accepit libram unguenti nardi pistici, pretiosi,
& unxit pedes Iesu: & extersit pedes ejus capillis
suis. Ubi hysteron proteron agnoscunt Inter-<marginalia>Abstersio|unctionem|antecessit in|casu alio.</marginalia>
pretes: priùs enim pedes tersit à pulvere & luto,
deinde unxit. Si enim priùs unxisset, & posteà
capillis extersisset, potiùs unxisset ipsa capil-
los suos, quos minimè unctos volebat, & indi-
gnos unctione censebat. Præterquàm quòd
unguentum odoratum & pretiosum non erat
abstergendum, sed in pedibus Christi ad eos
fovendos relinquendum. Sic docti ex Nostris;
ex quibus cùm sit P. Cornelius, nihilominùs
in Matthæi 26. v. 7. ita scribit post citatum
Cardinalem Toletum: Si quis tamen post un-
ctionem pedes Christi, utpotè liquore madidos, ab-<marginalia>P. Cornelius|ut sibi con-|trarius.</marginalia>
stersosvelit, non repugno. Sic ille. Si ergo non
repugnet id stare non poterit quod dudum ex
ipsius mente, & verbis ferè eisdem positum.
Atqui repugnare censendus est, dum posteà id,
quod vidimus, pronunciavit. Stare ergo etiam
potest ubi de abstersione in Conversione agi-
tur, ut id, quod priùs factum, uti posteriùs re-<-P>@@

<-P>feratur, cùm etiam & priùs & posteriùs esse
potuerit, ut scilicet pedum oscula, & ante ab-
stersionem & post illam fuerint, ut quod aliàs à
Claudiano dictum, hic habere loc&#x0169; videatur, ubi
majus amoris incendi&#x0169; in illa fideli amasia n&#x0169;-
quàm extinguend&#x0169;, aut remittend&#x0169;, æstuabat.
Oscula mille sonent. De nuptijs Honorij. Iuxta
quę locutus D: Gregorius Hom. 33. in Evange-
lia, ubi sic ait: Quæ cum alabastro venit, unguentum<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
fudit, retrò secus pedes Domini stetit, lacrymis pedes
rigavit, capillis tersit, eosdem&#xE8BF; quos infundebat &
tergebat, pedes, osculari non desijt. Sic ille, qui
infusionem unguenti priorem posuit; nec ta-
men proptereà prior censenda est, ut ex eo
etiam quid de Evangelica narratione sentien-
dum sit, possimus verosimiliter æstimare, cùm
de osculis agitur, quæ tamen ille clarissimè
cum lacrymis connexuit, & incessabiles affir-
mavit. Pro quo & habemus firmiorem Christi
omnium fidelissimi testis sermonem supra v.
45. Osculum mihi non dedisti; hæc autem ex quo<marginalia>Lucæ 7. 47.</marginalia>
intravit, non cessavit osculari pedes meos. Oscula
ergo mille in illa amoris signa, Deo, Angelis,
& hominibus gratissima sonuerunt. Homini-
bus quidem, licet à mysterio alienis priùs non
fuerit ita gratum, nondum comperta veritate:
ubi & nos eramus, sicut in Magdalena oscu-
lantes Christi pedes, ita & ejus misericordiæ
abundantia recreati. Nos ergo, nos illa mulier ex-
preßit. Sic D. Gregorius suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>167.</absatz-nummer> Et quidem in osculis primo impetu<marginalia>In osculis|ante ablu-|tionem mul-|tæ virtutes|emicam.</marginalia>
pedibus Christi impressis aliquid profectò
elucet, quod fidelis illius animæ virtutes pluri-
mas potest commendare. Erant Christi pedes,
ut diximus, pulvere & luto sordidi, quia ince-
debat Christus nudis supernè pedibus, infernè
tantùm sandalijs sive soleis calceatus. Et has
sordes à pulvere & luto contractas crispatis
capillis detergebat, & in illos p&#x0153;nitens fervi-
dissima transferebat. Et capillis capitis sui terge-
bat. Ubi P. Maldonatus adnotat videri super-
fluum illud Capitis sui, cùm sufficere posset
prius illud, & capillis tergebat. Cujus enim al-
terius capitis esse illi poterant, vel ubi nisi in
capite, si proprij? Respondet autem sic: Addi-<marginalia>P. Maldo-|natus.</marginalia>
dit, ut orationi emphasim adhiberet, & caput pe-
dibus opponeret. Sic ille, & bene equidem ut de
more. Sed est quod addi possit, ut major ora-
tioni emphasis adhibeatur. Illis, illis capitis sui
crispatis capillis, illis, sua maxima cura; illis, ni-
tidis, repexis, undantibus, artificiosè dispositis,
pulverem, lutum, & viarum inquinamenta,
ablutionem non operiens, abstergit, & in eis-
dem avida tersione recolligit. Quæ hic fides,
quæ p&#x0153;nitentiæ admirabilis rudimenta, quæ
humilitatis forma, quæ mundialis gloriæ con-
temptio, quis mortificationis apparatus, quod
ardentissimi amoris argumentum? Hæc om-
nia quidem dicere sacer voluit historicus, cùm
dixit: & capillis capitis sui tergebat. Quando sci-
licet non utcumque tergebat, sed nondum lo-
tos & abstersos, in quo majus emphaticę locu-
tionis pondus reponendum, & per otium ab
alijs, quibus suppetierit, exornandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>168.</absatz-nummer> Quia verò dixi in ea, quæ ante pas-<marginalia>In unctione|ultima etiā|lacrymis pe-|des irrigati.</marginalia>
sionem Christi unctio extitit, iteratam etiam
ablutionem repertam: videndum restat an illa,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0072.jpg/>
@@1@<SE72>§. IV. Circa III. Part. Tituli, de Magdalenæ convers. &c. 57
<duolan 2><-P>& qualis fuerit. Evangelistæ enim sancti nul-
lam lacrymarum faciunt mentionem. Et Divus
quidem Joannes, qui de præfato obsequio plu-
ra exhibuit, id tantùm habet, quod vidimus nu.
136. unctos scilicet Christi pedes & extersos.
Nihilominùs & lavacrum lacrymis præstitum
ipsi odoratissimo illo unguento jucundius, asse-
rendum. Quod quidem in sacro hymno illius
Festi ad Matutinum satis habetur expressum;
sic enim ille:</P>
<shi>Maria castis oculis<marginalia>Ecclèsiæ|Hymnus.</marginalia>
Lambit Dei vestigia,
Fletu rigat, tergit comis,
Detersa Nardo perlinit.</shi>
<P>De Nardo enim nihil in unctione priori, quæ
non ita nobili liquore peracta, ut docti affir-
mant Interpretes. Et quod de illius excellen-
tia proferunt, id satis indicat, de quo & additur:
& domus impleta est ex odore unguenti. v. 3. & ut<marginalia>Ioan. 12.|v. 3.</marginalia>
ex Nardo fuerit illud prius unguentum, eo in
genere varietas est, & nobilitatis gradus. Quod
quidem B. Petrus Damianus lib. 2. Epist. 2. ex
rei significatæ diversitate deduxit, & sic ait:
Beata illa peccatrix priùs pedes Domini unguento<marginalia>B. Petrus|Damianus.</marginalia>
unxit, postmodum alabastr&#x0169; unguenti pretiosi super
caput recumbentis effudit. Caput Christi Deus, pe-
des Christi servi Dei, &c. Tunc ergo Beata pec-
catrix, tunc, tunc fletu rigavit pedes Domini,
cùm & Nardo odoratissimo perlinire satage-
bat. Non enim poterant oculi suo deesse offi-
cio, quando & capilli diligenter instabant suo,
& labia castis osculis, id quod jam priùs ege-
rant, peragebant.</P>
<P>  <absatz-nummer>169.</absatz-nummer> Id quod colligere etiam ex eo licet,
quod in defensionem præclari illius facinoris à
Domino dictum: Mittens enim hæc unguentum<marginalia>Matth. 26.|v. 12.</marginalia>
hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit.
Matth. 26. v. 12. Circa quod licet communi-
ter dicant Interpretes, Magdalenam Christi<marginalia>Ex mysto-|rio unctionis|pro Christi|morte lucu-|lenta pro-|batio.</marginalia>
mortem jam instare non cognovisse, & ita ob-
sequium illud non eo animo factum, ut unge-
ret moriturum, digna amoris tanti usa præven-
tione. Affirmant nihilominùs unctionem hu-
jusmodi ita Spiritus sancti instinctu præstitam,
ut juxta ipsius intentionem ad morituri Chri-
sti honorem fuerit ita directa, & sic executioni
mandata, ac si mortis jam proximæ plenam
notitiam habuisset. Et maximè ex instinctu Spi-<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
ritus sancti, quo ipsa licet nesciens acta, ungendo
quasi præsagijt, & divinavit proximam Christi
mortem & sepulturam, ait P. Cornelius post ad-
ductos alios. Ex quo & lacrymas intervenisse
non videtur posse rationabiliter dubitari. Sic
etenim Spiritus sanctus permovebat illam ad
exequiale illud officium, ut in eo non defice-
ret, quod est illi maximè genuinum, fletus in-
quam, qui & erat in ipsa lacrymarum inunda-
tione futurus. Maria autem stabat ad monumen-
tum foris plorans. Joan. 20. v. 11. Ubi nullius al-
terius lacrymæ recensentur. Circa quod Car-
dinalis Toletus in Ioan. 12. circa Vers. 7. cùm<marginalia>Cardinalis|Toletus ut|videatur|ad versari,|cui fit satis.</marginalia>
ita scribat: Nondum Maria hæc sciebat: tamen
Spiritu sancto ducebatur ut faceret id, quod sepul-
turæ erat officium, & mortis indicium. Circa vers.
3. sic ait: Lucæ 7. Lacrymis lavit, & capillis
tersit, & posteà unxit: at lacrymæ hic defuerunt,
quia non tunc ad Dominum à peccato converteba-<-P>@@

<-P>tur ut prius: tergebat autem à pulvere pedes, ut
ungeret posteà unguento. Sic ille: qui ut negaret
lacrymas mirum est quàm debili motus fuerit
fundamento: ex eo scilicet quòd tunc non se
ad Deum, ut priùs convertebat: ac si solæ con-
versionis lacrymæ in ipsa fuerint, aut indecens
aliquid in convivio illæ præ se tulissent. Tersit
crinibus ut ungeret pedes Domini. Inusitatum
hoc in convivijs genus officij: & ungi pretio-
sissimo unguento pedes capiti aliàs declinato,
& sic capillis, de quo Horatius Lib. 1. Od.</P>
<shi>Fregit coronatus nitentes<marginalia>Horatius.</marginalia>
Malobathro Sirio capillos.</shi>
<P>Et erat Malobathrum Nardinum unguentum,
de quo ibi Interpretes. Jam quòd non solùm
ungerentur pedes, sed quod etiam nobilissimæ
& formosissimæ mulieris crinibus tergerentur:
à consuetudine nimis quantùm peregrinum.
Et tamen sic actum. Quid ergo si & lacrymæ
ardentis devotionis additæ? Eas equidem mi-
rari nullus potuit, qui præfata conspexit. Vel
si obmurmuravit cum Iuda, habuit profectò
optimum in Christo defensorem, qui opus
cùm laudavit, nihil in eo, quod non esset lau-
dabile, deprehendit. Credo equidem Cardina-
lem Toletum hæc dulcia devotionis stillicidia
minimè negaturum, cùm minimè sit credibile
potuisse cor illud adeò erga Christum tenerè &
ardenter affectum in illo pleno pietatis officio
se à lacrymis continere. Bonæ lacrymæ, in quibus<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
non solùm redemptio peccatorum, sed etiam refectio
est justorum. Sic D. Ambrosius in Cap. 7. Lucæ
circa historiam conversionis, de qua agimus,
ut in conversa & peccatorum redemptionem
conciliaverint lacrymæ, & panes fuerint die
ac nocte, ut illam in convivio dicto, etsi mi-
nistrantem cum sorore, sed altiori ministerio,
refectam tamen plenissimè censeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>170.</absatz-nummer> Potest tamen circa Hymnum, de quo<marginalia>Obiectioni|fit satis ex|Invitatorio|de Conver-|sione.</marginalia>
suprà, ex eo argui quòd pro Matutino assi-
gnetur, cuius Invitatorium ad conversionem
spectat, sic enim illud: Laudemus Deum nostrum
in conversione Mariæ Magdalenæ. Hymnus ergo
qui statim sequitur ad eamdem debet pertinere.
Et ita quidem videtur tenere P. Gregorius Va-
lentianus in sua Hymnodia. Ad quod respondeo
in Festo Divæ Magdalenæ non ejus solam ce-
lebrari conversionem, sed natalem diem, ob
excellentem vitæ sanctitatem: unde illius ma-
gnalia in hymno pro Vesperis, qui Cardinalem
Bellarminum habet auctorem, conversionem
subsecuta concinenda proponuntur.</P>
<shi>Adstare non timet Cruci,
Sepulchro inhæret anxia,
Truces nec horret milites,
Pellit timorem charitas.</shi>
<P>Debuit ergo & memorabile illud non omitti
facinus tantoperè à Christo celebratum: Amen
dico vobis, ubicumque prædicatum fuerit hoc Evan-<marginalia>Quanti un-|ctionem se-|cundam|Christus|fecerit.</marginalia>
gelium in toto mundo, dicetur & quod hæc fecit in
memoriam ejus. Matth. 26. v. 13. Quod qui-
dem non ita de Conversione ab illo pronuntia-
tum, licet ita revera futurum neutiquam
ignoraret. Cùm autem in nulla alia parte sa-
crorum officiorum, hæc inveniatur memoria,
videtur equidem asserendum in præfato hym-
no contineri. Quòd autem in Invitatorio sola<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0073.jpg/>
@@1@<SE73>58 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>conversio memoretur, ex eo accidit quòd
Evangelium in Festo decantandum de conver-
sione tantùm sit, illaq&#x0301;ue satis celebris & plau-
sibilis habeatur, dignaq&#x0301;ue ut speciali celebre-
tur memoria, sicut D. Augustini conversio
apud suos, & in Martyrologio Romano die 5.
Maij, & Evangelium quidem de conversione
semel & iterùm aliàs ab Ecclesia proponitur,
sed non ut festivitatis fundamentum, benè ta-
men ut exemplar p&#x0153;nitentiæ illis temporibus
opportunum. Quando ergo de Festo agitur,
expedit quidem ut conversionis adeò memora-
bilis mentio inter exordia statuatur; sed & pa-
riter oportet ut alterius facinoris, quod Chri-
stus memorandum ita voluit, sua etiam ex-
pressio juncta festivis vocibus audiatur. Posset
autem quis dicere in præfato hymno utriusque<marginalia>Specialis|dicendi mo-|dus non ple-|nè admissus</marginalia>
unctionis mentionem haberi, quia id, quod in
eo dicitur, utrique potest applicari, & ita Invi-
tarorio proximè stanti respondere, ac memoriæ
à Christo promissæ habitam rationem. Sic
etiam illud Cant. 1. v. 11. Dum esset rex in ac-<marginalia>Cant. 1.|v. 11.</marginalia>
cubitu suo, Nardus mea dedit odorem suum, utri-
que congruit unctioni, & quod ad priorem
spectat, tunc fuisse impletum affirmat P. Cor-
nelius in Lucæ 7. v. 38. unde & illam Nardi
factam unguento videtur arbitrari. Quod qui-
dem in verosimile non apparet: sed cùm id,
quod de Nardo dicitur, in priori unctione sit
incertum, cur enim illud tacuisset Evangeli-
sta, quod in posteriori Spiritus sanctus adeò
curavit expressum? & Ecclesia certiora consue-
verit amplecti, id, quod priùs est dictum, ve-
rosimilius judicandum. Et Divus quidem Mat-
thæus unguentum tantùm pretiosum protulit
cum alabastro: & proptereà à D. Marco, quod
circa hoc videbatur deesse, suppletum, dum
dixit Alabastrum Nardi spicati pretiosi. Mar. 14.
v. 3. & à D. Joanne plenius. Noluit enim Chri-
stus rem adeò sibi gratam sine suis nobilibus
circumstantijs in Evangelica historia memora-
ri. Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
QVINTA.
<A+2>Circa Partem Quartam Ti-
tuli,
§. I.</A+2>
<A+1>Versiones aliauæ, & pro Divini Verbi pro-
cessione notanda doctrina.
Ad Num. 761. & 767.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>171.</absatz-nummer> <INI3>I</INI3>N priori num. erroris nihil: addendæ<marginalia>Versiones|apud D.|Chrysost.</marginalia>
tamen Versiones, quæ apud D. Jo-
annem Chrysostomum extant, ex
quibus prior adducta à Nobis ex Sym-
macho apud Divum Hieronymum, scilicet:
Intelligentiæ canticum in Dilectum. Secunda sic
habet: Scientis Canticum propter amicitiam.
Cui videtur respondere adducta etiam cum<-P>@@

<-P>præcedenti ex Aquila: Scientis Canticum amo-
ris. Ut sit idem ac propter amicitiam composi-
tum: non quidem humanam, sed divinam. Hoc
autem cùm sequentem Partem spectet, non est<marginalia>Canticum|propter ami-|citiam Deo|gratissi-|mum.</marginalia>
hoc loco discutiendum. Sit interim dixisse sa-
tis rem esse magnam scire propter amicitiam
canere, & Deo gratissimam. Surge, amica mea,
speciosa mea, & veni. Sic divinus Sponsus Cant.
2. v. 13. Qui & statim: Sonet vox tua in auri-
bus meis: vox enim tua dulcis, & facies tua decora.
v. 14. Quia ergo amica, vox ejus expetitur,<marginalia>Cant. 2. v.|13. & 14.</marginalia>
& voluptati præfertur aspectus, audiri priùs,
quàm videri ab æquissimo æstimatore deside-
ratur & petitur. Ubi quod interpositum ab
Sponso sua est dignum pensatione: Columba
mea. Sed quale in columba pro cantu guttur?
non equidem suave, ut vox ab ea dulcis possit
expectari. Audiendus Plinius lib. 10. Cap. 35.<marginalia>Qualis co-|lumbæ can-|tus.|Plinius.</marginalia>
sic locutus: Cantus omnibus similis, atque ille trino
conficitur versu, præterquàm in clausula gemitu.
Hæc ille Unde à Ruperto circa citatum locum
confictum nomen Gemituosa. Neque cantum
agnoscunt alij sed murmur: Non murmura ve-
stra Columbæ. In Epithalamio Gallieni. Talis
autem cùm sit vox, talis cantus, dulcis habetur
Sponso, & corditus desideratur audiri quia
propter amicitiam, quandoquidem amicæ: Veni
amica mea. Utinam sic rauci cantemus, soli
enim sic rauci merentur non audiri tantum-<marginalia>Amicitiæ|exempla.</marginalia>
modò, sed exaudiri: non enim graculi, sed
columbæ ad canendum invitantur, quia &
amicitiæ nativa exemplaria, ut apud multos,
ex quibus Ulysses Aldrovandus in Ornitheo-<marginalia>Nulla vera|nisi munda.</marginalia>
logia Lib. 15. Cap. 1. Et quidem columba mun-
dissimum est animal, unde Ovidij illud:</P>
<shi>Aspicis ut veniant ad candida tecta Columbæ,<marginalia>Ovidius.</marginalia>
<DUAN>Accipiat nullas candida turris aves.</DUAN></shi>
<P>Ex quo & habemus, ubi munditia abest, veram
amicitiam non posse constare. Unde apud Au-
ctorem de imitatione Christi, quisquis ille fue-
rit, Lib. 3. Cap. 42. sic Dominus loquens indu-<marginalia>Auctor de|contemptu|mundi.</marginalia>
citur: Sine me non valet, nec durabit amicitia:
nec est vera & munda dilectio, quam ego non copu-
lo. Sic ibi. Et Nos ad alia veniamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>172.</absatz-nummer> Num. 767. circa locum Eccli. 24. v.<marginalia>Error circa|Vers. 41.|Eccli. 24.</marginalia>
41. Ego quasi fluvij Dioryx, apparet error, tum
quia non Vers. 40. sed 41. habetur ille: tum
potissimè, quia non Fluvij, sed Fluvius legitur,
& Diorix, cùm scribendum sit Dioryx. In quo
Franciscus Lucas nobilem emendationem ag-
noscit ita scribens: Nobilis hujus loci emendatio,<marginalia>Franciscus|Lucas bene|circa illum.</marginalia>
qua Fluvij scriptum est casu genitivo, pro eo, qui
vulgò legitur, nominativus Fluvius, & Dioryx
trissylabum pro dissyllabo Doryx, quod quidam
pejus legunt Dorex, alij peßimè Vorax. Primi erro-
ris occasio ex eo sumpta est, quod existimatum sit
Dioryx esse nomen proprium, quod est appellati-
vum, significans Græcè alveum. Sic ille, proptereà
adductus, ut appareat in quæ absurda incidat
præceps ignorantia, & quanta sit adhibenda
cura, ut sacri textus verba sua in nativa pro-
prietate conserventur. Primo enim commisso
errore, ad alios & alios pejores prioribus ve-
niendum. Et citatus quidem Scriptor, cùm
Dioryx non proprium, sed appellativum no-
men esse testetur, appellativorum lege illud
scribit dioryx, littera initiali minori. Nos au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0074.jpg/>
@@1@<SE74>§. I. Circa IV. Part. Tituli, Erga Divin. Verb. &c. 59
<duolan 2><-P>tem secuti Vulgatam lectionem more proprio-
rum scribimus Dioryx. Cur autem in Vulgata<marginalia>Circa No-|men Dio-|ryx.</marginalia>
sic factum, dubitari potest: ex eo siquidem vi-
detur errandi ulteriùs occasione&#x0303; remanere. Et
Vulgatam omnes Scriptores Societatis sequ&#x0169;-
tur, Cornel. Bonart. Mariana, Sa, Menochius,
Piña, unum P. Tirinum excipias. Sicut & Fr.
Joannem de la Haye, qui in Textu habet Dorix,
duplici errore. Et posteà pro versione Vulgata,
Diorix, initiali semper majori. In expositione
autem diorix, congrua juxta Vulgatam inter-
pretatione. In quo mihi Vulgatæ lectioni de-
ferendum videtur, sed cùm docti Scriptores
aliter in eo se gerant, ex eo fiet lectionem
aliam, aut Scriptionem non esse damnandam.
Et ea de caussa sic in Vulgata videtur disposi-
tum, quod vox Græca sit: & quia specialem
quamdam Scriptura hujusmodi confert sen-
tentiæ majestatem, in qua magnum aliquod
delitescit arcanum, quod à Nobis est citato n.
propalatum. Neque insolitum in Scripturis
sacris ut appellativa nomina ritu propriorum
conscribantur. Sic enim Gen. 1. v. 5 Appella-<marginalia>Gen. 1. v. 5.|8. & 10.</marginalia>
vitque lucem Diem, & tenebras Noctem. Et v. 8.
& 10. Vocavitque Deus firmamentum, Cælum. Et
vocavit Deus aridam, Terram. Exodi 7. v. 3. In
Terra Ægypti. v. 4. de Terra Egypti. Et sic alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>173.</absatz-nummer> Ubi difficultas peculiaris occurrit,<marginalia>Difficultas|ex varietate|Vulgatæ.</marginalia>
quæ nec levis videtur esse momenti. Nam in
Vulgata ante ultimam recognitionem non
erat Dioryx, ut modò, ut scilicet pro fluvij
fossa sumi debeat, unde Arias Montanus habet
Fossa. Ut nomen ergo fluvij legebatur, & ita
juxta id docti Interpretes mysticis sensibus dis-
currebant, ut videri potest apud P. Cornelium.
Ex quo videtur fieri aliquid falsum ab Ecclesia
propositum communi credulitati. Vel si fal-
sum non fuit, neque modò erit, & ita poterit
sensus antiquior retineri. Ex quo fundamento
non semel à Nobis nonnullæ stabilitæ verita-
tes, quia Ecclesia numquàm errare potest, &
ita neque errat, neque errasse unquam debet
uti certum dogma à legitimis ipsius filijs susti-
neri. Ad quod respondeo Ecclesiam numquàm<marginalia>Discussa &|disiecta illa.</marginalia>
ut fluvium peculiarem proposuisse Dioryx,
neque majorem auctoritatem lectioni voluisse
tradere, quàm ipsa mereretur, cùm esset cer-
tum nomen prædictum fossam significare: sed
ex parùm attenta vocis significatione, & Græ-
cæ linguæ ignorantia, quæ præteritis invaluit
sæculis, in discursus ineptos divagatum. Ut
modò etiam contingere potest, constante legi-
tima lectione, si quis censeat nomen Fluvij,
esse nominativum pluralis numeri, & fluvios
esse, qui Dioryx vocabulo censeantur, aut
licet unus sit, pluralis voce notetur, ad magni-
tudinis significantiam, ex vulgari Grammati-
eorum figura Enallage. Licet autem ex eo
quòd circa nomen fluvij error obrepserit, diu
toleratus, occasio desumi potuerit ad errorem
præfatum, id, ut dixi, minùs eruditæ legen-
tium est considerationi tribuendum. Et stante
etiam nominativo fluvius, idem potuit sensus
haberi, duabus siquidem illis vocibus & fluvius
& fossa indicabantur, licet non ita expedita
esset eorum connexio. Ex quibus tamen Scrip-
toris sacri habebatur intentum, scilicet Sapien-<-P>@@

<-P>tiam & fluvio, & fossæ, seu aquæductui com-
parari; vel aquæductui, qui pariter esset flu-
vius. Unde contra stabilitum dogma de infal-
libili judicio Ecclesiæ, nihil potest ex præfata
varietate corrivari.</P>
<P>  <absatz-nummer>174</absatz-nummer> In eodem num. peculiaris alius error<marginalia>Error in|Acutus|pro Auctus.|an possit su-|stineri.</marginalia>
subsequitur, dum pro Auctus, habetur Acutus.
Et de divini Verbi processione erat sermo, dum
sic de illo ad prædictum locum cum præce-
dentibus: Ego quasi trames &c. Solent aquarum
capita esse non magna, &c. Ac de corde Patris
trames aquæ immensæ procedit Filius, non auctus
in discursu &c. Ubi cum Non acutus, Lector
minùs eruditus invenerit, hærebit quidem, &
de sensu penitus dubitabit, nullus enim videri
poterit opportunus. Licet aliqualis modò oc-
currat ex eo quòd id, quod acuitur, aliquid
amittit, & mole minor fit. Sed id ad terminos
habiles aptari nequit, dum de fluvijs, aquædu-
ctibus, & magnis aquarum fluentis tractaba-
tur. Est insuper aliud, propter quod nequeat
substitutio verbi ullatenus retineri: siquidem
de divinæ Sapientiæ spiritu sic habetur Sa-<marginalia>Sap. 7. v. 21.</marginalia>
pient. 7. v. 22. Est enim in illa spiritus intelligen-
tiæ sanctus, unicus, multiplex &c. acutus, quem
nihil vetat &c. Ubi de Filio, æterna ac natio-
nali Sapientia, esse sermonem affirmant D.
Augustinus, D. Ambrosius, D. Gregorius Bæ-
ticus, Origenes, Concilium Sardicense apud P.
Cornelium in Cit. Cap. v. 21. Qui & circa præ-
dictum epithetum pro sapientia divina abso-
lutè sumpta expositionem tantùm jucunda
prosequitur varietate. Et quidem quæ ab eo
adducuntur, cùm aliàs Filio, quà Deus est,
congruant, etiam incarnato congruere extra
dubium omne est: possunt autem illo ipsi etiam
post Incarnationis mysterium specialiter ad-
aptari: id quod alterius diligentiæ remitto,
cùm non acutum, sed auctum textus noster
habeat, & illo admisso, hoc fuerimus inficiati.
Unde ad præsens negotium non spectat circa
illud immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>175.</absatz-nummer> Dicamus tamen per occasionem ali-<marginalia>Filius ratio-|ne processio-|nis ut dici|possit acu-|tus.</marginalia>
quid, quod æternam generationem, de qua
erat sermo, aliquomodo concernat, & cum
tramite illo aquæ immensæ possit conciliari.
Aliqui pro acuto velocem accipiunt, & legunt,
ex quibus Cantacuzenus apud P. Cornelium.
In Psalmo autem nostro expressa velocitas:
Lingua mea calamus scribæ velociter scribentis.
At dicas id Patri, & non Filio adscribi. Sed
quidem velocitatem etiam attribuendam Filio
ex ijs, quæ Parallelo 2. dicta sunt, habetur ma-
nifestum, præsertim nu. 779. in cujus fine ob-
servatum aliquos esse qui velint scribam velo-
citer scribentem esse Verbum, ubi & additum<marginalia>Lingua &|calamus|velox.</marginalia>
id non videri à vero abire: nam cùm Verbum
non solum sit, quo operatur Pater, sed quod
cum illo pariter operatur, & Scribæ calamus,
& scriba item potest non immeritò compellari.
Sic ergo & velox, juxta adductam pro acuto
lectionem. Deinde quidquid tramite immen-
so aquarum de Verbo dictum, ad illius sapien-
tiam spectat, cùm ipsa sapientia sit, unde & ad
cognitionis acumen: visus enim perspicax
acutus dicitur; unde Horatianum illud lib. 1.
Sermon. Satyra 3.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0075.jpg/>
@@1@<SE75>60 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><shi>Cùm tua pervideas oculis mala lippus inunctis,<marginalia>Horatius.</marginalia>
Cur in amicorum vitijs tam carnis acutùm?</shi>
<P>Hinc Sponsi oculi aquis comparati Cant. 5. v.
12. ubi licet cum columbis componantur; illæ
tamen super rivulos aquarum, & resident juxta<marginalia>Cant. 5. v.|12. & 7. v. 4</marginalia>
fluenta plenißima. Neque Sponsæ tales, quales
Cap. 7. v. 4. celebrantur ab ipso, nisi & ab ipso
similitudine derivata: Oculi tui sicut piscinæ in
Hesebon. Prætereà referri id potest ad summam<marginalia>Subtlissima|ratio ab eru-|ctatione de-|sumpta Pa-|tris.</marginalia>
æterni Patris in genitali illa eructatione volup-
tatem. Sunt enim & cibi acuti, qui miscendi
dulcibus, ut sic in convivio gustui ex integro
blandiatur; nam acuti magis nati sunt appeti-
tum proritare. Unde illud Plinij Epist. 123.
Vt enim si c&#x0153;nam tibi facerem, dulcibus cibis acres<marginalia>Cibi acuti|ex Plinio.</marginalia>
acutosque miscerem &c. Procedit Verbum ex
cognitione Patris, qua Verbum ipsum & Spi-
ritum Sanctum perfectissimè comprehendit,
ut dictum nu. 765. & probatum ex professo ali-
bi. Cognoscere autem Patrem manducare est,
quod ibidem ostensum. In Spiritus sancti man-<marginalia>Dulcedo|Spiritus S.</marginalia>
ducatione mirabili cibus dulcis fuit, quia ex
vi suæ processionis amor, quo nihil dulcius,
unde & à D. Bernardo Sermone 3. Pentecost. as-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
sertum dulcissimum quiddam in Deo esse Spi-
ritum sanctum. In Verbo autem acutus cibus,
quia ut nuper vidimus, acutum ad sapientiam
spectat, quia videre est cognoscere, & cognos-
cere dicitur etiam sapere, unde sapientiæ no-
men. Hinc ergo eructatio illa tramitis aquæ
immensæ, Verbi, inquam, ut idem sit Exivi, ac
Eructatus sum: idq&#x0301;ue cum immensa pariter eru-
ctantis pectoris voluptate. Et hoc pacto quòd
acutum dicatur, cum aquarum immensitate
potest sine aliqua improprietate constare;
quamvis ut dictum num. præced. explicatio ibi
adducta minimè conveniens videatur, ut per-
pendenti fiet levi quamvis adhibita conside-
ratione compertum.</P>
<P>  <absatz-nummer>176.</absatz-nummer> Ubi & adduci posset quod D. Paulus
ad Hebræos clamat, de quo & superiùs, dum
ait: Vivus est enim sermo Dei, & efficax, & pe-
netrabilior omni gladio ancipiti, & pertingens us-<marginalia>Hebr. 4.|v. 12.</marginalia>
que ad divisionem animæ ac spiritus, compagum
quoque ac medullarum, & discretor cogitationum,<marginalia>Verbum|quomodo &|gladius &|trames|aquæ.</marginalia>
& intentionum cordis. Hebr. 4. v. 12. Ubi de di-
vino Verbo agere communis Expositorum sen-
tentia est, ut videri apud P. Cornelium potest.
Ex quo venit exponendum quod post addu-
ctum epithetum sequitur citato Cap. 7. Sap.
dum sic dicitur: Acutus, quem nihil vetat. Ex eo
enim quòd acutus sit, nihil est, quod vetare
intimam penetrationem possit, cùm sit pene-
trabilior, vel, ut habet D. Joannes Chrysosto-
mus, penetrantior omni gladio. Quæ videtur
satis genuina expositio inter alias non ita
accommodatas, & licet quod ad perfectam
cognitionem attinet omnibus sit commune di-
vinis Personis, Filio tamen ratione processio-
nis id titulo speciali tribuitur, sic enim genita
sapientia est. Sicut & quod efficax dicitur, quia<marginalia>Ioan. 1. v. 3.</marginalia>
omnia per ipsum facta sunt, Joan. 1. v. 3. ea ratio-
ne, de qua n. 337. & 775. Sed quid hoc ad
tramitem aquæ immensæ, & fluvij Dioryx? Id
equidem, quia & aqua illa gladio est etiam pe-
netrantior. In divino siquidem Verbo & divi-
dendi vis est, in quo & gladio similis: etiam<-P>@@

<-P>quæ diviserit inundandi. Unde & sequitur:
Penetrabo omnes inferiores partes terræ, v. 45. Vt<marginalia>Eccli. 24.|v. 42. & 45.</marginalia>
irriget scilicet, de quo & præmiserat: Dixi: Ri-
gabo hortum meum plantationum. v. 42. Ne au-
tem putaret quispiam ad hortum tantùm irri-
gationem extendi, additum, Penetrabo &c.
Vtinam & me irrigatio ista pertingat, etiam si
compages ipsas ac medullas sit opus disrumpi,
ut obtingat & illud: & inebriabo prati mei
fructum, v. 42. Fructus enim talis supra ipsam
debet vitam æstimari.</P>
<Z><A+1>§. II.
Pro excellentia gratiæ, Christi illustre te-
stimonium, cum errorum quorumdam
Correctione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>177.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 771. Col. 2. sic legitur heologia<marginalia>Errores|correcti.</marginalia>
Ttestetur, cùm deberet dici Theolo-
gia testetur. Num. 777. col. 2. Ab ijs conscriptas s
finali. 778. col. 3. Aggregatione g addita. 779. in
fine Expectavimus, pro Spectavimus. 787. Poßit,
pro Poscit. col. 2. 787. Col. 1. in meritò, pro im-
meritò, Sancto Dei pro Sancto Deo. col. 2. Quos
Sponsus, pro Quo Sponsus. 791. col. 1. Deceßit,
pro Acceßit. 793. col. 2. Optionem pro Adoptio-
nem. col. 3. in Ruperti auctoritate. Membra
nulla. 794. col, 3. Tu si que eres el hermoso: non
ut ibi. Licet autem illorum occasione hone-
stissimis & jucundissimis possemus calamum
agitare discursibus, ab illis opportunius duxi-
mus temperandum, ne, ut dictum aliàs, novum
potiùs opus moliri videamur, quando recogni-
tionibus tantùm navare operam moderatam
intendimus, ne nimiùm expatiantibus inter
copiosas lineas, illa quæ ultima rerum, super-
veniat, & imperfectas nativo suo genio lucu-
brationes, aliunde etiam imperfectas, & ad
perfectionem qualescumque an helantes, reli-
quisse compellat. Dei voluntas fiat.</P>
<P>  <absatz-nummer>178.</absatz-nummer> §. 2. Paralleli 3. circa verba illa ex<marginalia>Gratia, quæ|in Christo|inmensa,|quantopere|diffusa in|mundum.</marginalia>
Vers. 3. Diffusa est gratia in labijs ejus &c. à
Nobis ostensum de benedictionibus agi Chri-
sti, quæ & Angelis & hominibus prima sua
oblatione promeruit, ubi primùm Verbum
caro factum est, & habitavit in nobis, labia-
q&#x0301;ue illa odoratiora lilijs, & aromatibus primis
ad salutis humanæ, & negotium Vniversi per-
movit. Pro quo apprimè deservit id, quod ha-
bet D. Joannes Chrysostomus in eum locum,
ubi adducta Septuaginta Interpretum versione,
quæ & Vulgatæ est, aliam, quæ ipsi est visa
congruere, subinfert, sed defectu typographi-
co eadem omnino est: ex contextu autem vi-
detur præpositio deficere, & sic legendum;
Diffusa est gratia à labijs tuis. Iuxta quam per-<marginalia>Psal. 44.|v. 3.</marginalia>
git magnitudinem gratiæ perpendens, quæ in
ipso, & ab ipso, & post adductum Isaiæ locum:
Et requiescet super eum Spiritus Domini &c. Isai.<marginalia>D. Ioan.|Chrysosto-|mus.</marginalia>
11. v. 2. ita loquitur: Sed illi quidem est inte-
gra & universa gratia: in hominibus autem pa-
rum quid, & gutta ex illa gratia. Proptereà non
dixit: Do Spiritum, sed effundam de spiritu meo
super omnem carnem (Ioel. 2. v. 28.) Hoc itaque<marginalia>Ioel. 2.|v. 28.</marginalia>
evenit. Omnis enim orbis terrarum accepit ex illo
Spiritu. Incæpit enim donum à Palæstina, proceßit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0076.jpg/>
@@1@<SE76>§. II. Circa IV. Part. Tituli, de Gratia Christi &c. 61
<duolan 2><-P>autem in Ægyptum, in Phæniciam, Syriam, Scy-
thiam, Thraciam, Græciam, Galliam, Italiam,
omnem Libiam, Europam, Asiam, in ipsum Ocea-
num. Quid longiori oratione opus est? Quantùm
terræsol respicit, tantùm pervasit hæc gratia: &
hæc gutta ac stilla Spiritus implevit universum
Orbem terrarum scientia. Per eam signa fiebant,
omnium peccata solvebantur. Gratia tamen, quæ
data est in tot regionibus, est aliqua tantùm pars,
& arrha doni. Deus enim, inquit Apostolus, (2.
Cor. 1. v. 22.) dedit arrham Spiritus in cordibus
nostris, hoc est partem operationis. Hæc os aureum
illud, numquam conticescens.</P>
<P>  <absatz-nummer>179.</absatz-nummer> In quibus animadvertendum in pri-<marginalia>Quomodo|stat effusum|Spiritum,|& de Spiri-|tu.|Ioel. 2. v. 17</marginalia>
mis locum Ioelis ab ipso adductum diverso
modo à Divo allegari Petro Act. 2. v. 17. sic
enim ibi: Effundam de Spiritu meo, juxta quam
lectionem aptissimè contrapositio Doctoris
sancti decurrit inter gratiam residentem in
Christo, & ab eo diffusam, efficacissimo la-
biorum officio. Sed quidem in eo contrarietas
nulla, nam D. Petrus sic locutus, manifestè
etiam protestatus est in eadem Concione Spi-
ritum sanctum effusum v. 33. Dextera igitur<marginalia>Act. 2. v. 33</marginalia>
Dei exaltatus, & promißione Spiritus sancti ac-
cepta à Patre, effudit hunc, quem vos videtis, &
auditis. Cùm ergo de spiritu meo ait, effusionem
illius supponit, & varietatem ac divisionem
donorum exponit; quæ quidem unica tantùm
gutta sunt, si cum donis in Christo repertis
conferantur. Deinde in loco Apostoli non ha-
betur arrha, sed pignus; sed similis nomen<marginalia>Qualiter|pignus &|arrha.</marginalia>
utrumque significationis: licet ex Divis Au-
gustino, Hieronymo, Chrysostomo, & Vene-
rabili Beda affirmet P. Cornelius in Ephes. 1.
v. 14. ubi similis sententia occurrit, Spiritum
sanctum meliùs arrham quàm pignus dici; quia
pignus soluto debito repetitur, non ita arrha,
quæ pro securitate contractus dari solita, &
numquàm redhibenda, sed quidem Vulgatæ
honori deferendum, neque admittendum ap-
tiorem aliam esse translationem. Unde in præ-
senti asserendum pignus & arrham pro eodem
sumi debere: cùm enim Græcè sit αῤῥαβιὸν,
arrhabon, & interpres reddiderit pignus, benè
conscius de utriusque nominis significatione,
dubitari non potest, nihil diversum significare
voluisse. Pignus ergo vertit, sed non repeten-
dum, quod ex eo ostenditur, quia signum, aut
signaculum pariter affirmavit ibidem. Qui &<marginalia>2. Cor. 1.|v. 22.|Ephes. 1.|v. 14.</marginalia>
signavit nos, & dedit pignus &c. Sic enim expo-
nendum, ut Spiritus sanctus totum id sit, quod
ab Apostolo pronuntiatur, pro quo citatus In-
terpres, apud quem alij. Signum autem aut
signaculum, non est repetitioni obnoxium; id
quod in charactere, de quo plures, quod de sig-
naculo affirmatur, accipiunt, manifest&#x0169; est fidei
dogma, cùm sit penitùs indelebilis. Item quam-
vis pignus soluto debito reddi debeat, id qui-
dem est si is, qui illud deposuit, jure suo uti
velit: ex liberalitate autem potest illud pigno-
ratario relinquere: id quod in Deo habere
maximè locum potest liberalissimo largitore,
& qui bonorum nostrorum non eget, juxta
Vatem regium Psal. 15. v. 1. & de quo Apo-
stolus Rom. 11. v. 29. Sine p&#x0153;nitentia sunt dona
Dei.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>180.</absatz-nummer> Prætereà cum admiratione excipien-<marginalia>Ex eo quod|D. Chryso-|stomi tem-|pore mun-|dus erat|Christianus|discursus|utilissimus.</marginalia>
dum in præfata S. Doctoris sententia, quod de
propagatione legis Evangelicæ ab ipso procla-
matur, universum scilicet Orbem suo tempo-
re fuisse Christianum: quidquid scilicet in
notitia illorum temporum versabatur, Asiam
scilicet, Africam, & Europam: quamvis dubi-
tari nequeat Provincias aliquas seriùs errores
patrios dimisisse. Ex quo aliquorum est admi-
ratio periculosa componenda, qui videntes
Catholicam fidem ad pauca regna reductam,
nescio quas minùs dignas cogitationes fovent:
non penitus animo tranquillato. Audiant ergo
illi mundum Christianum fuisse, & tunc ita
Scriptum, cùm si res aliter se haberet, de men-
dacio posset aperto Scriptor quicumque esset
ille convinci. Erat tunc ergo fides Christi
triumphans, & cujuscumque benè affectus
animus in ejus veritate tantopere firmata po-
terat tranquillari. Defecit in multis, & paula-
tim ad paucos comparatione errantium revo-
cata. Quid inde? Homines sunt & liberi, &
fragiles, in malum proni ab adolescentia sua
Gen. 8. v. 21. neque aliunde, nisi quia perire
volunt, pereuntes. Cur autem Deus efficacia
illis non præbuerit auxilia, quibus in fidei vero
tramite constitissent, ad occulta est illius judi-
cia referendum, qui & per tot annorum millia
distulit redemptionem, & hominum perditio-
nem adeò immensam noluit, cùm sit pientissi-
mus, evitare. Itaque quidquid de hoc sit, unum
illud inspiciendum an Christiana religio eadem
modò sit, quæ felicibus illis sæculis mundum
occupans triumphabat. Si enim eadem, ad
pauciores devenisse, ejus nequit obstaculum
parere veritati. Esse autem eamdem adeo est
clarum, ut nemo, nisi cæcutire in meridiana
velit luce, id valeat inficiari. Illorum tempo-
rum Magistros habemus suis in scriptis vivos;
Evangelium quod illi sunt amplexi, comple-
ctimur. Viros & feminas sanctitate insignes
habemus. Frequentissima coruscant miracula,
ut quod de Divo Martino dictum: O ineffabilem
virum, per quem nobis tanta miracula coruscant?
de multis possit nunc etiam temporis inclama-
ri. Ut de Virgine taceam multis in Sanctuarijs
perenni miraculorum fonte. Hîc ergo, hîc ad-
est Deus, hic Christi fides, hîc salus, hîc vita,
vel nullibi, contra attestationem Christi: Et<marginalia>Matth. 16.|v. 18. &|28. v. ult.</marginalia>
portæ inferi non prævalebunt adversus eam. Matth.
16. v. 18. & 28. v. ult. Et ecce ego vobiscum sum
omnibus diebus usque ad consummationem sæculi.
Cum ijs enim agimus, qui Evangelium ad-
mittunt: quamvis & contra omnes argui ex
eo validissimè possit, quòd scilicet Deus legem
dare hominibus debet, qua in beatitudinem
dirigantur, quandoquidem animas illis tribuit
immortales: nulla autem præter Evangelicam
ad id conducens potest inveniri: quod eviden-
ter ostenditur ex manifestissimis aliarum erro-
ribus circa legis naturalis præcepta, & irrefra-
gabilibus pro certitudine Catholicæ religionis
argumentis ad unum illud firmissimum consi-
deratione directa principium: Deus fallere non
potest. Eia ergo fideles, eja pergamus feliciter,
quia & securi, & quia impoßibile est mentiri De&#x0169;,
fortißimum solatium habeamus. Hebr. 6. v. 18.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0077.jpg/>
@@1@<SE77>62 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>181.</absatz-nummer> Sed est quod in ejusdem S. Doctoris<marginalia>Cur D.|Chrysosto-|mus Hispa-|niæ non fe-|cerit men-|tionem.</marginalia>
discursu desiderari queat, qui de Christianis
locutus Provincijs, nullam Hispaniæ intulit
mentionem. An tunc nondum Christiana?
Minimè gentium, quæ Apostolica initiata
prædicatione, & successione felici promota,
donec prævaluit hæresis, ab Apostolico Rec-
caredo, ut superiùs vidimus, cum regno pariter
abjurata. Neque ita prævaluit hæresis, ut non
multa Hispanorum millia pro Catholica fide
steterint, quorum defensionem sanctus Her-
menegildus suscepit, pro ea Martyr inclytus,
& pro quibus etiam D. Leander ad Imperato-
rem obivit legationem, Constantinopolim pro-
fectus, de quo historiæ & nostræ & aliorum.
Quanti autem habenda Hispania fuerit non
ignotum Divo Chrysostomo, ut ex ijs con-
stat, quæ ipse habet scribens in Episto-
lam ad Romanos, & Divi Pauli ad eam
profectionem exponens, de qua ille Rom. 15.<marginalia>Rom. 15.|v. 24.</marginalia>
v. 24. sic habet: Cùm in Hispaniam proficisci c&#x0153;-
pero, spero quòd præteriens videam vos. Circa<marginalia>Quam bene|affectus|erga illam|D. Paulus|ab eodem|illustratum.</marginalia>
quæ sic illustrissimus & subtilissimus Interpres
nomine Apostoli loquens: Desiderium veniendi
ad vos multis jam annis habeo. Non ideò venire
cupivi, quòd otium agam, sed ut desiderium, quod
jam olim parturio. tandem pariam: deinde ne &
istud eos rursus inflaret, observa quomodò illos ob-
stringat dicens: Quandocumque in Hispaniam
perrexero, spero fore ut in itinere videam vos.
Proptereà si quidem illud posuit, ne sibi nimiùm
placeant. Simul enim & dilectionem suam osten-
dere vult, & prohibere ne nimiùm gloriantur.
Hæc ille, qui circa verba alia ex Vers. eôdem
& à vobis deducor illuc, quibus illa similia Vers.
28. Per vos proficiscar in Hispaniam: ita subdit:
Vnde & rursus, ne dicant, Ergo itineris sui parer-
gon nos facit, subjungit: Vt à vobis perducar illuc:
hoc est, ut vos ipsi mihi testes sitis, quod non propter
vestri contemptum, sed ipsa neceßitate tractus,
transcurram. Sic Homil. 29. Juxta quæ habe-
mus in primis D. Paulum Hispanos prętulisse:
& rem adeò eximiam illa in profectione ad
ipsos studium judicasse, ut si erga Romanos
tale ostendisset, ex eo jactabundi ipsi evaderent
nimiùm quantum gloriantes. Habent ergo
Hispani unde possint, sed in Domino, gloriari.
Addit Doctor sanctus semel & iterùm à Ro-<marginalia>Quæ major|necessitas|profectionis.</marginalia>
manis deducendum in Hispaniam futuris ne-
cessitatis testibus in Apostolica contentione.
Major ergo erat necessitas profectionis ad il-
lam, & divinus Spiritus peculiari jam tunc
providentia negotium stabiliendi in illa fidem
perurgebat. Cùm ergo ita fuerit erga illam D.
Paulus affectus, idq&#x0301;ue profundus adeò habue-
rit perspectum Interpres, & suis commentarijs
illustrarit, non potuit non Paulum tantopere
suum eo in affectu dignis tanto spiritu ardori-
bus, imitari. Sed cur de illa tacuit, alijs mino-
ribus regionibus memoratis? Nescio sanè. Et
cùm de affectu constet, de silentio non mul-
tùm curandum, nec pro eo discursiva facultas
fatiganda. Tacuit forsitan, quia notissimum.
Quòd si hoc non placet, dicant qui instabunt
cur tres Evangelistæ miraculum Christi om-
nium maximum, suscitationem inquam La-
$unclearari tacuerunt, quam unus Joannes tantùm<-P>@@

<-P>enarravit? Adfuit illi D. Matthæus, & unus<marginalia>Suscitatio-|nem Lazan|cur tres|tacuerint|Evangeli-|stæ.|Ioan. 11.|v. 44. & 45.</marginalia>
ex ijs fuit, qui ligatum manus & pedes institis
Domino jubente solverunt, cùm Dixit eis: Sol-
vite eum, & sinite abire. Joan. 11. v. 44. & 45.
Quia enim miraculum illud tanta erat eviden-
tia diffamatum, tanta manifestatione declara-
tum, ut loquitur D. Augustinus Tract. 50, in
Ioannem: existimare potuit non fuisse tunc
temporis necessariam narrationem, nec teste
tanto indigere, qui dicere cum Joanne posset.<marginalia>1. Ioan. 1.|v. 1.</marginalia>
Quod vidimus oculis nostris, quod perspeximus, &
manus nostræ contrectaverunt. 1. Joan. 1. v. 1. Ab
Apostolis enim solutus Lazarus, ut affirmat
D. Gregorius Homil. 26. in Evang. & lib. 21.
Moral. cap. 9. ut mystica indicaretur solutio
Apostolorum judicio facienda in peccatorum
absolutione: pro quo & multi alij, & Nos
ad alia.</P>
<Z><A+1>§. III.
Errores correcti cum Virginis laude pecu-
liari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>182.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 801. col. 3. positum monte pro<marginalia>Correcti|errores typo-|graphici.</marginalia>
mente. 807. col. 2. Locuti pro locutum.
col. 3. Procedent, pro Procedet. 814. col. 2. Que-
retur pro quereretur. 820. col. 2. dicente pro di-
centem. col. 3. privilegium pro specilegium. 821.
col. 2. Luretus pro Iuratus col. 3. Crepelæ
pro creperæ. Ubi circa priorem tantum errorem
inquiri potest an possit vero aliquo sensu susti-
neri. Sermo erat de Virginitate Deiparæ, qua
Dei Filium ad carnem ex ipsa assumendam
suavissimè provocavit. Et D. Bernardi aucto-
ritate præmissa, qui de cogitatione pacis apud
Ierem. 29. v. 1. sic dixerat: Descendit, itaque co-<marginalia>Circa Virgi-|nem an mōs|pro mente|sumi queat.</marginalia>
gitatio pacis in opus pacis: Verbum caro factum est
&c. in Sermone de Aquæ ductu: hæc subsump-
ta: Descendit inquam mediante Virgine, non ea
solùm ratione, quia de illa carnem, cui uniretur,
assumpsit: sed quia virginitatis prærogativa, &
singulari illa cogitatione, quæ ceu coma à capite, ab
illius mente, in qua Dei sermo vivus & efficax ma-
gister aderat, procedebat, ad suum venit &c. Ubi
quod ad comam attinet, ad locum ex Cant. 7.<marginalia>Cant. 7.|v. 5.</marginalia>
v. 5. Comæ capitis tui &c. referendum, quod
ad cogitationem Virginis spectare fuerat præ-
libatum, & ad illam ante alias servandæ Vir-
ginitatis. Illa ergo à monte Virginis velut à
capite in opus illud omnium maximum assum-
ptæ carnis à Verbo ex ipsa descendit. Circa
hoc Difficultas, an scilicet dici queat non so-
lùm à mente, sed etiam à monte descen-
disse.</P>
<P>  <absatz-nummer>183.</absatz-nummer> Et quod ad veritatem rei ipsius spe-<marginalia>Mons illæ|super verti-|ces mon-|tium.|Isai. 2. v. 2.</marginalia>
ctat, ita quidem potest dubio procul affirma-
ri. Mons enim Virginis mons est in vertice
montium, de quo Isai. 2. v. 2. Et erit in no-
vißimis diebus præparatus mons domus Domini in
vertice montium. Quem locum D. Gregorius.
quem damus nu. 879. de Christo exponit, uti
consonum alteri Ezech. 40. v. 2. & dimisit me<marginalia>Instar|Christi.|Ezech. 40.|v. 2.</marginalia>
super montem excelsum nimis. Et cùm ita sit, lo-
cum eumdem Virgini adscribit scribens in 1.
Reg. 1. ubi satis nota & celebris illius extat laus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0078.jpg/>
@@1@<SE78>§. III. Circa IV. Part. Tituli, Virginis laus &c. 63
<duolan 2><-P>in divinis officijs consecrata. Et quidem pro
Christo est illa satis eximia; quæ ex eo sumi-
tur, quòd ab Ezechiele sit non solùm dictus
mons, sed excelsus nimis: Quia non solùm homo,<marginalia>D. Grego-|rius Ma-|gnus.</marginalia>
sed ejusdem humanitatis conceptione, quæ ab eo
assumpta est, Deus & homo. Nec solùm homo ultra
homines, sed homo etiam super Angelos factus. Sic
Doctor sanctus. Itaque dum mons nimis ex-
celsus dicitur Christus, id satis visum Pro-
phetæ ut excellentia Dei hominis supra homi-
nes & Angelos exaltata intelligatur. Atque
Virgo non solùm mons excelsus, & nimis ex-
celsus prædicatur ab Isaia, sed ita excelsus ut
sub se habeat montium omni&#x0169; vertices: subli-
mitas ergo illius incōparabilis est, & supra om-
nis æstimationis pondus elevata. Ubi non jam
de eminentia Maternitatis agitur, sed de illa,
quæ ad mentis culmen ratione sanctitatis spe-
ctat, & ita ad merita, quibus illam potuit pro-
mereri. An non mons sublimis MARIA, quæ, ut
ad conceptionem æterni Verbi pertingeret, merito-
rum verticem supra omnes Angelorum choros usque
ad solium Deitatis erexit? Sic Doctor sanctus.
Cùm ergo inter merita, quod ad Virginitatem
spectat, illa fuerit singularis cogitatio, quæ il-
lius votum sine exemplo, aut præcepto, sed
æmulatione Angelicæ puritatis elicuit, dici
meritò potest à monte descendisse, nec solum
à monte, sed ab eo qui fuit supra montium
vertices constitutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>184.</absatz-nummer> Hinc singularis illa vocatio Sponsi<marginalia>Ex monti-|bus vocata|ut corone-|tur.|Cant. 4.|v. 8.</marginalia>
mysterijs plena, inter quæ & quod modò per-
tractamus, Cant. 4. v. 8. Veni de Libano sponsa
mea, veni de Libano, veni: coronaberis de capite
Amana, de vertice Sanir & Hermon, de cubilibus
leonum, de montibus pardorum. Ecce tertiò voca-
tam sponsam, vocatam sanè eam, quæ inter
sponsas unica Cap. 6. v. 8. vocatam inquam
Mariam, veni, veni, veni. Venit enim quando
cumulata meritis in Conceptione purissima in
mundum per nativitatem intravit. Unde in
verbis immediatè præcedentibus de illa extat
luculenta mentio elogio illo celebri: Tota pul-
chra es amica mea, & macula non est in te. v. 7.<marginalia>vers. 7.</marginalia>
Venit quando præsentata in templo, ut ibi me-
rita incrementis ineffabilibus adaugeret. Ve-
nit quando ad Maternitatis gloriam advocata.
Et de Libano quidem venit, semel & iterùm
nominato, de Amana, Sanir, & Hermon. Quan-
do ergo est constituta Mater, jam supra mon-
tium culmina præeminebat. Sed nominari ge-
minata compellatione oportuit Libanum, quia
idem est ac Candidus; ut virginitatis singulare
meritum & geminata puritas notaretur, in
statu puellari, & connubiali. Id autem quod
de cubilibus leonum, & montibus pardorum
dicitur, Victricem indicat, utpotè quæ caput
insidiatricis serpentis pede triumphali contri-
vit, juxta dicta in Titulo nu. 76. & 634. Ubi
quidem licet non dicatur mons, sed supra mon-
tium vertices coronanda; dici tamen & mons
pariter potest, qui enim cum Christo montem
ascendit, & ipse mons redditur, omnes eas sibi
felici ascensu qualitates concilians, quæ in
montibus possunt, uti præcipuis terræ portio-
nibus, celebrari. Unde illud D. Ambrosij in<marginalia>Vt sit etiam|mons.</marginalia>
Lucæ Cap. 6. Factis sublimioribus in hunc mon-<-P>@@

<-P>tem ascende, & sequere Christum, ut ipse esse mons<marginalia>D. Ambro-|sius.|Psal. 124.|v. 2.</marginalia>
poßit, Mentes enim in circuitu ejus. Psal. 124.
v. 2. Sic ille. Cùm ergo factis sublimioribus
stet hic fortunatus ascensus, ut esse quis mons
possit: in Virgine fortunatissimus ille, ut esse
mons & illa posset, circa quod Richardus à S.
Laurentio. Ut autem id quod dictum de mon-
te est, non appareat à laudatis capillis alienum,
sequitur statim: Vulnerasti cor meum Soror mea<marginalia>Cant. 4.|v. 9.</marginalia>
sponsa, vulnerasti cor meum in uno oculorum tuo-
rum, & in uno crine colli tui. v. 9. Id quod ad
cogitationem illam perpetuæ virginitatis me-
ritò referatur. Si dicas propositam expositio-
nem videri voluntariam. Dicam quod in ea
continetur esse verissimum, & in tanta inter-
pretandi varietate locum esse & piæ conside-
rationi nostræ novam laudandi Virginem sem-
per quærenti viam, artem, rationem. Stet ergo
errorem præfatum quod ad rei veritatem atti-
net posse tolerari, ex eo felicem, quòd nobis
pro laude aliquali exhibuit occasionem, quan-
do & quærendæ illæ ut Virgineum illud vati-
cinium luculentissimè impleatur: Beatam me<marginalia>Lucæ 1.|v. 48.|Prov. 18.|v. 1.</marginalia>
dicent omnes generationes. Lucæ 1. v. 48. Sicut
enim occasiones quærit, qui vult recedere ab ami-
co: ita & qui conservare amicitiam desiderat,
occasiones debet impendendis obsequijs quæ-
ritare.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Ex errorum quorumdam tenebris lux do-
ctrinæ utilis.
Circa locum ex Cant. 5. v. 10.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>185.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Eviores omitto circa Parallelum 5.<marginalia>Propriè pro|Propria, ut|stare possit.</marginalia>
Fortè & talis ille nu. 834. ubi sic ha-
betur: Partibus ea quæ sunt compositis propriè, so-
lent adscribi. Ubi quidem Propria debuit appo-
ni. Sed numquid lectio talis poterit tolerari?
Utique, ex constructione nota verbi substan-
tivi cum Dativo, quando habere significat,
immò & duos admittere observatum à P. Em-
manuele Alvaro ex Institutione Grammatica Lib.
2. Cap. 3. loco Ciceronis adducto ex Lib. 2. Epist.
Ad Atticum. Et posuit innumera ex alijs, sicut
& ex Cicerone illud Lib. 1. Officior&#x0169;: Ampla do-
mus dedecori domino sæpè fuit. Cùm ergo dicitur,
Quæ compositis propriè sunt, idem est ac quæ com-
posita propriè habent. Nihilominùs Propria de-
buit apponi ad majorem claritatem. Exempla
autem pro veritate illa sunt plurima, & pro eo
Carmen,</P>
<shi>Partibus attribuit totum commune Prolepsis.</shi>
<P>Sapient. 8. v. 20. illustre illud: & cùm essem ma-<marginalia>Sapient. 8.|v. 20.</marginalia>
gis bonus, veni ad corpus incoinquinatum. Ubi
juxta complures Interpretes apud P. Corne-
lium sensus est: Cum anima beneficio creationis
valde curet bona, ejusdem Creatoris munere corpus
est ipsi provisum proportione servata, & ita purum
& optimè temperatum. Ubi cùm de anima lo-
quatur tantùm, venisse ad corpus se ait ille, qui
anima & corpore loquebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>186.</absatz-nummer> Num. 836. locus Exodi 12. v. 29. ita<marginalia>Error sine|fundame&#x0303;to.|Exodi 12.|v. 29.</marginalia>
extat: Nam percußit Dominus Corpus primogeni-
tum &c. Non video autem unde sic talis error<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0079.jpg/>
@@1@<SE79>64 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>potuit obrepere, cùm in textu sit, & inde fide-
liter trāsumptum. Percußit Dominus omne primo-
genitum. Quid enim Corpus cum Omne? Cùm<marginalia>Sicut in il-|lis, qui ex|malitia pec-|cant.</marginalia>
errori aliquale soleat esse fundamentum. Sed
errorum caussæ quærendæ non sunt semper in
rebus, cùm esse illæ soleant in errantium pra-
vitate. Hæc cogitaverunt, & erraverunt. Sic de
talibus Sapiens. Et unde errorum caussæ? Ex-<marginalia>Sap. 2.|v. 21.|Psal. 94.|v. 10.</marginalia>
cæcavit enim illos malitia eorum. Sapient. 2. v.
21. Tale & illud ex Psal. 94. v. 10. Quadra-
ginta annis offensus fui generationi illi: & dixi:
Semper hi errant corde. Errare corde, errare ex
malitia est, ut non tam menti, quàm volun-<marginalia>Tales hære-|tici.</marginalia>
tati error debeat imputari. Tales hæretici: un-
de hæresi peculiari quodam titulo à Sacris Ca-
nonibus, & Doctoribus, pravitatis titulus ad-
aptatur, cùm dicitur, hæretica pravitas, & non
hæreticus error, quia illi ex notissima & ge-
nuina errant pravitate. Unde & hæreticorum
Patriarchæ Simoni dictum à D Petro: In felle<marginalia>Act. 8. v. 12|13. & 14.</marginalia>
enim amaritudinis, & obligatione iniquitatis, video
te esse. Act. 8. v. 13. Nihil de errante intelle-
ctu ille, sed negotium totum ad fel invidiæ, &
iniquitatum vincula censuit referendum. Un-<marginalia>Eorum dif-|ficilis con-|versio.</marginalia>
de & talium difficilis solet esse conversio: quod
ab eodem summo Ecclesiæ Pastore significa-
tum verbis ante dictis, dum ait: P&#x0153;nitentiam
itaque age ab hac nequitia tua, & roga Deum: si
fortè remittatur tibi hæc cogitatio cordis tui. v. 12.
Si fortè, inquit, ut difficultatem innueret seriæ
conversionis, quod re ipsa accidit. Cùm enim
dixisset: Precamini & vos pro me ad Dominum
v. 14. Simulata p&#x0153;nitentia fuit, nihil melior
redditus Apostolica monitione. Et his similia
frequenter experimur.</P>
<P>  <absatz-nummer>187.</absatz-nummer> Error alius ante præfatos prostat n.<marginalia>Correctus|error alter|cum notan-|da doctrina.</marginalia>
832. col. 3, qui ad propositum titulum perti-
net ob gravitatem materiæ, & ideò ad postre-
mum locum reservatus. Sic ergo ibi post ad-
ductum locum Cant. 5. v. 10. Dilectus meus can-<marginalia>Cant. 5.|v. 10.</marginalia>
didus & rubicundus indicatus in titulo. Vbi plu-
res Interpretes ruborem ad Paßionem referunt, in
qua Sponsus suo est sanpurpurissatus &c. Pere-
grina profectò & inaudita Latinis vox Sanpur-
purissatus. Sed quæ facili correctione censuram
reprobantis submovebit: non enim una est
dictio, sed ex duabus, interposito syllabarum
defectu, deformata, legendum enim sanguine
purpurissatus. Et cùm hoc pacto de errore con-
stet, & legitima correctione, est eo loco aliud,
circa quod oportet aliquantulùm immorari.
Dictum ibi sic. Candor resurgenti videtur com-
modißimè respondere. Non sunt ita multi qui sic<marginalia>Christus|passione ru-|bor, candi-|dus resurre-|ctione.|D Hierony|mus.</marginalia>
sentiant (sicut sunt pro Passione) sed sensus ap-
paret ex antithesi magis commendandus, ut quæ
patientem induxit, (Sponsa) non obliviscetur re-
surgentem. Sic ibi, quod ut feliciùs decurrat,
confirmandum modò D. Hieronymi auctori-
tate, qui multorum instar; scribens enim sic
ille in Isaiæ Caput 63. Vnde & in Cantico dici-
tur Canticorum: Fratruelis meus rubicundus &
candidus (juxta Septuaginta) rubicundus in Pas-
sione, candidus in Resurrectione. Interrogant igi-
tur Angeli rei novitate perterriti (Psal: 23. v, 8.
Quis est iste Rex gloriæ?) Mysterium enim Paßio-
nis & Resurrectionis Christi secundùm Apostolum
Paulum (1. Cor. 2. v. 7.) cunctis retrò genera-<-P>@@

<-P>tionibus fuerat ignoratum. Hæc Doctor Maxi-
mus. Et alia juxta illud citati Cap. 63. v. 1.
Quis est iste, qui venit de Edom? &c. Ubi, sicut
& in Psalmo 23. Angelos loquentes agnoscit.
Sic autem candidum in Resurrectione procla-
mat, ut & rubicundum etiam velit; unde &
Angeli ad ruborem stupent, dum rogant: Quis<marginalia>Isaiæ 63.|v. 1.</marginalia>
est iste, qui venit de Edom, tinctis vestibus de Bos-
ra? v, 1. Quod autem ad candorem spectat,
Iste formosus in stola sua. Ibidem. Circa quod
D. Hieronymus nihil speciale, lectorem mit-
tens ad Psalmum nostrum propter dicta ibi
Accingere gladio tuo. Specie tua & pulchritudine
tua &c. Sic concludens; Pro quo Septuaginta
transtuler&#x0169;t βία μετὰ ὶρχιΘ, id est violentia cum
fortitudine. Quod quem sensum habeat prudens le-
ctor inquirat. Sic ille, qui in ijs, quæ non expo-
nit, prudentis lectoris inquisitionem appellat.
Cùm ergo circa id, quod ad stolam gloriosam<marginalia>Vestis quo-|modo rubra|& candida.</marginalia>
spectat, nihil dixerit, licebit Nobis pro modu-
lo prudentiæ nostræ id juxta ipsius mentem
de candore resurgentis explicare. Et quidem
cùm apud Prophetam non unica tantùm vestis,
sed vestes proferantur, Tinctis vestibus de Bosra.<marginalia>Quid vul-|nera.</marginalia>
Utrique colori locus esse proprius poterit, & in
sacris quidem vulneribus quod ad ruborem at-
tinet satis perspicuum apparet. In quibus
etiam post resurrectionem candorem æternæ
lucis Ecclesiæ spiritus recognoscit & prædicat
in sacro hymno dum canit:</P>
<shi>In carne Christi vulnera
Micare tamquàm sidera
Mirantur, & quidquid viderant
Testes fideles prædicant.</shi>
<P>Apostoli inquam, de quo alibi à Nobis di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>188.</absatz-nummer> Id autem quod ad occultatum An-<marginalia>Passionem|& Resurre-|ctionem|ignorasse|Angelos, ut|asserat D.|Hierony-|mus.</marginalia>
gelis mysterium Passionis & Resurrectionis à
Divo Hieronymo asseritur, difficile videtur.
Pro quo tamen D. Pauli testimonium allegat
ex 1. Cor. 2. v. 7. ubi sic ille: Sed loquimur Dei
sapientiam in mysterio, quæ abscondita est &c.
Ubi ex contextu tantùm absconsio pro homi-
nibus esse videtur. Sed ut etiam pro Angelis
aliquando fuerit, post mysteria tamen peracta
id non videtur stare posse. Angelus enim o-
ranti Christo in horto apparuit sub ipsum in-
stantem articulum Passionis, & Angeli in se-
pulchro post illius Resurrectionem visi à san-
ctis mulieribus considere. Quomodo ergo ex
ignorato mysterio utroque interrogare quis-
nam esset ascendens potuerunt? & quidem
qui clamabant: Attollite portas, Angeli erant, &
mysteriorum plenissimè conscij: ex quo & sit
qui respondebant non potuisse illud ignora-
re, juxta Dei ordinatam providentiam, quia
ad nullum peculiarem effectum notabilis illa
inæqualitas, præsertim ratione supremorum,
necessaria aut conveniens videbatur. Hinc est
ut licet circa cognitionem mysteriorum Chri-
sti apud Theologos sit sententiarum varietas,
illa tamen circa illa ut futura versabatur: cir-
ca peracta tamen communis eorum sensus est
illa quoad substantiam, quidquid de nonnullis
circumstantijs aut effectibus fuerit, nullatenus
ignorasse. Vnde hoc saltem à S. Doctore con-
cessum habetur manifestè ex Commentarijs<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0080.jpg/>
@@1@<SE80>§. IV. Circa IV. Part. Tituli, locus Cant. 5. 65
<duolan 2><-P>ejus in Cap. 3. Epistolæ ad Ephesios, ubi ita scri-<marginalia>Cognovisse|ut statuat.</marginalia>
bit: Crux itaque Christi non solùm nobis, sed &
Angelis, cunctisque in cælo virtutibus proposuit &
aperuit Sacramentum, quod anteà nesciebant. Hæc
ille. Quæ cùm asserat P. Suarez lib. 5. de An-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
gelis Cap. 6. n. 26. ita prosequitur: Vtique ita
distinctè (nesciebant) & quantùm & quale in
se futurum erat, sicut postquàm factum est. Sic il-
le, ex verbis S. Doctoris colligens non solùm
Angelos mysteria quoad substantiam cogno-
visse postquàm peracta sunt, sed etiam quoad
circumstantias, quod plus est quàm id, quod
contendimus, & tamen uti certum videtur
stabilire.</P>
<P>  <absatz-nummer>189.</absatz-nummer> Ex quo discrimine substantiæ & cir-
cumstantiarum circa mentem aliquorum Pa-
trum explicandam lucem haberi sufficientem
existimat Doctor Eximius. Quæ tamen pro
adducto testimonio ex Isaiæ Commentarijs
non videtur sufficiens; quia nimis apertè co-
gnitio illis duorum illorum mysteriorum de-
negatur. Neque ille præfati testimonij memi-
nit, unde nec scimus quam pro eo sententiam
esset prolaturus: Dici ergo potest ignorasse<marginalia>Exposita|mens S.|Doctoris.</marginalia>
Angelos mysteria dicta nondum executioni
mandata, quæ tamen jam extantia cognove-
runt. Quando ergo ascendente Domino igno-
rantiam videntur præ se ferre, ad anteceden-
tem durationem esse referendum: ut scilicet eo
pacto magnitudinem mysteriorum reddant
quantum per vires liceat manifestam. Itaque
quod S. Doctor ait, interrogasse rei novitate
perterritos, stat equidem, quia revera rei sunt
perterriti novitate, quando mysteria in fieri, ut
more Scholæ loquamur, aut in facto esse per-
vider&#x0169;t; & quia affectus ille aliquo modo per-
sistebat, cùm Dominus ascenderet, ita loqui
triumphatori occurrentes potuerunt. Et hoc
quidem juxta Doctoris Maximi sententiam,
nam juxta plures, quos P. Suarez sequitur Ca-
pite illo 6. Angeli mysteria, quæ ad Christum
attinent, ante illorum existentiam cognove-
runt, pro quo diffusa apud illos disputatio, &
Nobis diffusio minimè nunc temporis oppor-
tuna.</P>
<P>  <absatz-nummer>190.</absatz-nummer> Quia verò de candore resurgentis<marginalia>Christus|Angelis post|resurrectio-|nem stupen-|dum spe-|ctaculum.</marginalia>
agimus, juvat D. Joannem Chrysostomum lo-
quentem excepisse Homil. 65. in Ioannem, ubi
de Christo post resurrectionem Divæ Magda-
lenæ apparente agens juxta D. Joannis enarra-
tionem, ad id perveniens, ubi illa conversa est
retrorsum, dum cum Angelis eam allocutis hæ-
reret, & vidit IESVM stantem, Joan 20. v. 13.
ita scribit: & quænam hæc consequentia, cùm illos<marginalia>Ioan 20.|v. 13.</marginalia>
alloqueretur, & nihil adhuc respondissent, respice-
re? Vt sentio, loquente Maria cùm Christus repen-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
tè appareret, obstupuerunt Angeli, & vultu, &
motu, & gestuse Dominum vidisse significarunt,
ideò mulier respexit. Sic ille. Ubi cùm perterri-
tos Angelos Christi conspectu protestetur, in
eumdem cum D. Hieronymo sensum videtur
concurrisse, qui, ut vidimus, similiter locutus:
Rei novitate perterriti. Resurgentis ergo Christi
aspectu perterrentur: talis enim apparebat il-
le, ut non possent non spectaculum illud vehe-
menter admirari. Sed an non illi & speciosi
& splendidi? Sic Doctor sanctus præmiserat:<-P>@@

<-P>Videt Angelos sedentes speciosos. Videt eorum<marginalia>Idem.</marginalia>
splendorem, & supra consuetudinem videt speciem
&c. Sit id ita: Sed species illa & splendor, si ad
speciosum formâ præ filijs hominum, splendo-
re superaddito referatur, extra comparationis
terminos invenitur: unde qui ad mutuum non
moventur intuit&#x0169;, ad illius præsentiam obstu-<marginalia>Ioan. 20.|v. 12.</marginalia>
pescunt. Vidit duos Angelos in albis sedentes. v. 12.
Ecce candorem, ecce resurrectionis colorem,
quam nuntiaturi advenerant. Et eodem Chri-
stus, sed illustrissimo supra comparationem
apparet, ut dicere Maria meritissimò possit:
Dilectus meus candidus & rubicundus. Cant. 5.<marginalia>Cant. 5.|v. 10.</marginalia>
Quod quidem tunc à Sponsa prolatum, cùm
illa anxia sponsum quæreret: qua in amatoria
inquisitione Ecclesia Divam Magdalenam
agnoscit: quæ invento Domino, cùm ad ejus
pedes suaviter & fortiter tentura procurrit, ab
eo audit: Noli me tangere. v. 17 & unde impetus?<marginalia>v. 17.</marginalia>
Ex amoris incendio, & novi spectaculi maje-
state: Siquidem longè melior factus erat secun-<marginalia>D. Chrysost.</marginalia>
dùm carnem. Verba sunt ejusdem S. Doctoris.
Hortulanum putaverat, cùm primùm ipsam
allocutus dixit: Mulier, quid ploras? quem quæ-
ris? v. 15. Cùm tamen aliter se Angelis præ-<marginalia>v. 15.</marginalia>
sentarit. Ne eam primo aspectu perterreret, vili
& communi specie. Vt locutus idem qui suprà.
Primo quidem aspectu: ex quo inferre licet
alium valde diversum fuisse secundum, quando
illum meliorem factum in carne recognovit,
ut dicere semel & iterùm posset: Dilectus meus
candidus & rubicundus. Vtinam & nos pari &
affectu & effectu idem dicere valeamus.</P>
<Z><A+1>§. V.
Doctrina multiplex erratorum occasione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>191.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 848. citatus Psalmi 7. Versus 13.<marginalia>De Vibra-|tione gladij|in Deo, &|arcus my-|sterio.|Psal. 7.|v. 13.</marginalia>
Nisi conversi fueritis, gladium suum
vibrabit: & per errorem habetur Vibravit. Vbi
pręter reverentiam divinæ Scripturæ debitam,
ratione cujus & jota & apices retinendi, cùm
juxta Christi oraculum, magnum etiam sit in
illis momentum: Iota unum, aut unus apex, non<marginalia>Matth. 5.|v. 18.</marginalia>
præteribit à lege &c. Matth. 5. v. 18. Sed etiam
quia in designatione futuri temporis, & non
præteriti, suum est dignum observatione my-
sterium. Id quod ex eo firmatur, quod ex arcu
ibidem: Arcum suum tetendit, & paravit illum.
Vbi non futurum, sed præteritum tempus de-
signatum. Et quidem Verbi Vibro significatio
quod ad præsens spectat, duplex esse potest.
Nam Vibrare movere est; quatere, agitare, etiam<marginalia>Vibrare|quid.</marginalia>
si ad ictum instrumento hostili non veniatur.
Est etiam post agitationem ferire, juxta Vir-
gilianum illud 8. Æneid.</P>
<shi>Namque improviso vibratus ab Ethere fulgor,
Cum sonitu venit.</shi>
<P>Hoc autem loco cùm de gladio agatur, qui è
manu numquàm emittitur, pro emissione stare
sententia nequit. Sed neque pro agitatione
cum effectu percussionis, quia Originalis vox
non videtur congruere, juxta quam Arias<marginalia>Arias Mon-|tanus.</marginalia>
Montanus legit Acuet. Vel certè acutum osten-
det: id quod velle sibi videtur Cardinalis Bellar-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0081.jpg/>
@@1@<SE81>66 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>larminus, dum ita exponit: Splendere eum fa-
ciet. Quamvis revera in diverso accipiat sensu,<marginalia>Card. Bel-|larminus.</marginalia>
dum sic ait: Vibrabit, id est, gladium agitabit cæ-
dendo, atque ita splendere eum faciet. Quod ta-
men cum originali voce non videtur posse
constare, siquidem acuere, non est cædere, li-
cet ad cædendum dirigatur. Ideò genuinus<marginalia>Commodior|expositio.</marginalia>
sensus est Deum supplicium differre: sed non
adeò peccatores conversionem dilaturos, quia
dilatio vindictę in supplicij cedet augmentum:
acuitur enim gladius ut graviùs feriat protelan-
tes conversionem. Sed quid de arcu? Paratus
ille & tensus, ut statim jactis sagittis inferat
ultionem. Non enim semper Deus ultionem
differt, sed multoties in flagranti, ut dicitur, aut
certè non serò, & dum minùs illi cogitant,
cursum præoccupat peccatorum, ut nemo sibi
de dilatione blandiatur, sicut benè explicat
Titelmanus. Est autem subtilis & commoda
explicatio Cardinalis Bellarmini sic scribentis:
Vtitur autem similitudine gladij & sagittarum, ut<marginalia>Alia Car-|din. citati.</marginalia>
significet Deum finire (corrige ferire) tam propè
quàm longè. Quando caussa mali nobis illati proxi-
ma est & manifesta, tunc Deus ferit cominus. Quan-
do caussa mali remota, & occulta est, tunc videtur
Deus eminus jaculari sagittas suas. Sic ille: quod
& aptari præcedenti expositioni potest, ut
Deus erga manifestas culpas sæpè vindictam
differat, quam & deproperat contra occultas,
dum interpretatione quadam æquivalenti ho-
mines de divino conspectu videntur sinistrè
sentire, aut saltem dubitare, & illud Regis
vatis usurpant: & dixi: Forsitan tenebræ occul-<marginalia>Psal. 138.|v. 2. & 10.</marginalia>
tabunt me. Psal. 138. v. 10. Ubi & illud v. 2.
Intellexisti cogitationes meas de longè. Ubi D.
Hieronymus vertit, Malum meum. Ut quæ oc-
cultissimæ pravæ cogitationes de longè à Deo
videantur intelligi, sed non longa expectatione
judicij sæpissimè feriantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>192.</absatz-nummer> Num. 850. sic extat: Magnum aliquid<marginalia>Aliquid|an semper|substanti-|vum.</marginalia>
subodoretur mysterium. Ubi Aliquid, pro Aliquod
positum. Et dubitatur an sustineri mutatio pos-
sit, & Aliquid non substantive solùm, sed etiam
adjectivè possit usurpari. Et ut possit favere
videtur Ovidij illud lib. 5. Tristium Eleg. 1.</P>
<shi>Est aliquid fatale malum per verba levare.</shi><marginalia>Ovidius.</marginalia>
<P>Ubi Est idem sit ac licet, congruum est, quod in
usu apud classicos Scriptores ostendunt hujus
magistri facultatis. Sed verius est eo etiam
loco substantivè sumi, ut sit sensus levamen
per verba aliquid esse, non esse pro nihilo re-
putandum, sic enim aliquid nihilo opponitur,
& unum est ex Senario illo transcendentium
barbara, sed notissima Reu vac voce designato,
id est, Res, ens verum, bonum aliquid unum. Et<marginalia>Verba pro|levamine|quantùm|momenti|habeant.</marginalia>
quidem non aliquid solum momenti in verbis
pro levamine est, sed & plurimum quando-
que, si ab ijs veniant, qui ex abundantia cor-
dis sanctè conformati loquuntur, quale D. Cy-
priani erat, ad quem sic quidam Presbyteri &
Confessores: Inter varios & multiplices, frater,<marginalia>D. Cypria-|nus.</marginalia>
dolores nobis constitutis, propter præsentes multo-
rum per totum penè Orbem ruinas, hoc præcipuum
nobis solatium supervenit, quod acceptis litteris tuis
erecti sumus, & dolentis animi m&#x0153;roribus fomenta
suscepimus. Sic lib. 5. Epist. 12. Et res adeò est
certa, ut ampliori non indigeat probatione.<-P>@@

<-P>Num. 851. in fine pro Ascendentes habetur As-
cendentis, ubi nullius est negotij correctio.</P>
<P>  <absatz-nummer>193.</absatz-nummer> Num. 852. circa finem ita legitur:<marginalia>Fidelium|probitas ex|Sacerdotum|conjicitur|probitate.</marginalia>
Possem hic ad moralia digredi, & Sacerdotes ad
vitæ sanctitatem cohortari, à quibus Christiani po-
puli prospectum licet conjectare, Vbi prospectum
positum pro Profectum. Posset autem non in-
commoda videri vox, & sensus stare idem: ut
scilicet Sacerdotum probitate pervisa, ibi &
Christiani populi liceat conjectare prospe-
ctum, tales videlicet prospiciendos fideles, qua-
lis fuerit prospectus Sacerdotum: ut dicere suo
modo Sacerdos possit: Qui videt me, videt &
populum meum, mihi, inquam, commissum, si non
æqualitate morum, ea tamen, quæ Christia-
nam decet pietatem. Pascite qui in vobis est gre-<marginalia>1. Petr. 5.|v. 2.</marginalia>
gem Dei. 1. Petr. 5. v. 2. Notanda Pastoris
summi adhortatio, quæ & ipsa gregis est pa-
stio, Gregis, inquit, qui in vobis est. Si ergo in
illis, in illis pariter videndus, ut qualis pastor,
talis grex videntibus conspiciatur. Forma facti
gregis ex animo. v. 3. Sint aliæ formæ huic loco
aptabiles significationes: ex illis unam præstat<marginalia>Psal. 44.|v. 3.</marginalia>
ex Psalmo nostro elicitam indicare. Speciosus
forma præ filijs hominum. v. 3. Vbi forma pro
pulchritudine, & ita habet D. Joannes Chry-
sostomus Homil. 28. in Matthæum ibidem à No-
bis adlegatus Speciosus pulchritudine. Sacerdos
ergo est gregis pulchritudo, & ita ex illa, quæ
in Sacerdote prospicitur, quæ sit in grege pos-
sit pariter conjectari, quod scilicet sit</P>
<shi>Formosi pecoris pastor formosior ipse.</shi><marginalia>Virg. Eclo-|ga 2.</marginalia>
<P>Licet enim sciamus fuisse aliquos Pastores
sanctissimos, quorum sanctitati minimè gre-
gum sanctitas responsavit: id tamen non ita
frequens, & obnitente animorum intractabili
feritate: cùm tamen contrarium experientia
possit multiplex, & antiquitatis notitia, per-
suadere. Vt in populis jam fidelibus non vi-
deatur locus excusationi futurus, si in moribus
sit Pastorum ea odibilis deformatio, quam illi
non vereantur imitari. Sed circa hoc lugen-
dum potiùs est, quàm frigidis sermonibus per-
orandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>194.</absatz-nummer> In fine ejusdem num. ita occurrit: Modò<marginalia>Circa locum|pro Ascen-|sione de pen-|nis Christi.</marginalia>
in Christi Ascensione sumus, cujus pennis potestas
sceptro est Amygdalino figurata. Vbi cùm peren-
nis debuisset poni, pennis collocatum. Sed an
id sensum habere congruum possit? Nam as-
cendenti Domino pennas attribui posse ex eo
valet ostendi, quod Aquilæ in ascensu apud
Doctores sacros comparatus inveniatur. Cui
etiam D. Gregorius Homil 29. in Evangelia
illud ex Job. 28. v. 7. adaptavit: Semitam ig-<marginalia>Iob 28. v. 7.</marginalia>
noravit avis. Vbi S. Doctor nomen Avis, quod
in nominandi casu est, ut genitivum assump-
sit, unde & sic exposuit: Cujus avis semitam<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
ignoravit quisquis eum ad cælum ascendisse non cre-
didit. Sic ille, nescio unde sic ratus, sicut & in
nonnullis alijs, quæ ob codicum minùs fide-
lium infortunatam copiam videntur accidisse.
Cùm aliàs Hebraicæ linguæ, nullam videatur
habuisse peritiam, & Græcam se ignorarescri-
bens ad Eusebium Thessalonicæ Episcopum<marginalia>Sixtus Se-|nensis.</marginalia>
ingenuè fateatur: quod adnotatum à Sixto
Senensi in Sua Bibliotheca Lib. 4. Lit. G. Si
autem in nominandi casu locetur Avis, myste-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0082.jpg/>
@@1@<SE82>§. V. Circa IV. Part. Tituli, Doctrina varia. 67
<duolan 2><-P>rio locus nullus, quia de Christo affirmari ne-
quit cæli semitam ignorasse. Sit ergo satis quod
de Aquila dictum, & à D. Maximo est lucu-
lenter exornatum Homil. 2 de Pentecoste. Po-<marginalia>Malach. 4.|v. 2.</marginalia>
test etiam Malachiæ illud adduci: Orietur vo-
bis timentibus nomen meum sol justitiæ, & sanitas
in pennis ejus. 4. v. 2. & consonum aliud ex Ha-
bacuc 3. v. 11. Sol & luna steterunt in habitaculo<marginalia>Habac. 3.|2. 11.</marginalia>
suo. Vbi Septuaginta sic: Elevatus est Sol, &
luna stetit in ordine suo: quod D. Gregor. Homilia
citata de ascendente Christo, & Ecclesia tunc<marginalia>Christus Sol|in Ascensio-|ne.</marginalia>
suo in ordine constituta interpretatus. Ante
quem D. Augustinus Lib. 18. de Civit. Dei Cap.
28. sic locutus: Elevatus est sol, & luna stetit in<marginalia>D. Augu-|stinus.</marginalia>
ordine suo. Hoc est, ascendit Christus in cælum, &
ordinata est Ecclesia sub Rege suo. Nam cùm ascen-
disset in altum, dedit dona hominibus diversa, ut
Ecclesiastici corporis plenitudo perfecta sit, & pro
diversitate membrorum varia sint distincta mune-
ra. Sic ille. Cùm ergo Soli Propheta pennas
attribuat, in quibus & sanitas, meritò ad As-
censionem potest ejus vaticinium advocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>195.</absatz-nummer> Neque moveat quemquam de Ortu<marginalia>In qua &|ortus.</marginalia>
illum agere, cùm dicit: Orietur vobis &c. Nam
& Christus quando ascendit, etiam ortus dici
potuit, quia numquàm sic gloriosus oculis in-
tuentium apparuit: & numquàm talis in ejus
pennis sanitas: tunc enim, ut jam cum Vate
Rege ab Augustino dictum, Dedit dona homi-<marginalia>Psal 67.|v. 19.</marginalia>
nibus. Psal. 67. v. 19. Ut Divus Paulus, opti-
mus sanè legis Interpres, cùm apud illum sit:
Accepisti dona in hominibus. Ephes. 4. v. 8. Pro<marginalia>Fphes. 4.|v. 8.</marginalia>
quo & observatione dignum monitorium il-
lud cælestium legatorum in ipso Ascensionis
die, de quo Act. 1 v. 11. Hic IESVS, qui assum-<marginalia>Act. 1. v. 11.</marginalia>
ptus est à vobis in cælum, &c. Cùm enim dicere
potuisset, Hic Dominus, aut Hic Rex gloriæ, quo
titulo ipsum paulò antè celebraverant, quando
ascendenti conclamarunt: Quis est iste Rex glo-
riæ? Psal. 23. v. 7. Non ita quidem sua in lega-
tione locuti, sed uti jam audivimus: Hic Je-
sus. Ideò utique quia nomen illud tunc op-
portunius, quando de sanitate pennarum age-
batur, cùm sit idem ac salus, aut salutaris, &
Salvator. Neque quod additum: Sic veniet
quemadmodùm vidistis eum euntem in cælum. Ibi-
dem. & ad judicium extremum spectat, ad in-
cutiendum timorem directum est, sed ad læti-
tiam & gaudium, ut diem decebat talem: tunc
enim divinus ille Sol illis non solùm timenti-
bus Dei nomen, sed ardenter amantibus orie-
tur, & æterna sanitas in pennis ejus, veniet
enim coronam justitiæ ijs, qui diligunt ejus ad-<marginalia>2. Tim. 4.|v. 8.</marginalia>
ventum, redditurus, 2. Timoth. 4. v. 8. & quis
in illo erat felicissimo c&#x0153;tu, qui non adven-
tum sic ascendentis diligeret, & vehementer
exoptaret? Diligamus ergo & ipsi, ut & no-
bis sicut ascendit veniat: & in pennis suis to-
tus salutifer oriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>196.</absatz-nummer> Num. 853. ubi col. 2. Quod pro Quos,<marginalia>De D. Ste-|phani morte|cur somnus|inter lapi-|des.</marginalia>
non est cur detineamur, bene tamen Col. 3.
ubi sic: Videas Stephanum præfracto capite ina-
nißima lapidum jactatione blandè quiescere, &
mortis somnum jucundè captare, & cùm hæc di-
xisset, obdormvit in Domino. Act. 7. v. 59. Vbi nō
benè Actor. Et erit fortè qui existimet illud Ina-
nißima consultò positum, licet enim impijssimi<-P>@@

<-P>lapidantes, quantùm in ipsis erat, grande ma-
lum, & turbationem ingentem, infligere sata-
gebant, inanis, immò inanissima eorum erat
contentio, quandoquidem beatissimus Levita
inter lapidum strepitum & lethales ictus, dul-
cissimè in Domino, & somno placidissimo con-
quievit. Sic erga Christum accidisse ex Davi-<marginalia>Sicut &|Christi.|Psal. 2.|v. 1. & 2.</marginalia>
de habemus Psal. 2. v. 1. Quare fremuerunt
Gentes, & populi meditati sunt inania? Id quod
ad Christi mortem pertinere, de quo statim.
Adversus Dominum, & adversus Christum ejus.
ipso Apostolorum Choro Interprete didicimus
Act. 4. v. 25. & seqq. & quæ non morti hujus-
modi infelicitatis instrumenta obtrudere fre-
mentes illæ bestiæ studuerunt? Atqui dum
meditantur ita, meditati sunt inania. Christus
enim placidissimè obdormivit, dum inter ver-
ba expiravit illa: Pater in manus tuas commendo<marginalia>Lucæ 23.|v. 46.</marginalia>
spiritum meum. Lucæ 23. v. 46. Quid enim
dulcius esse potuit, quàm in Paternas manus
spiritum commendare? De hoc somno David
Psal. 3. v. 6. Ego dormivi, & soporatus sum &c.<marginalia>Psal. 3.|v. 6.</marginalia>
Sic exponente Ecclesia in Officio Resurrectio-
nis. Et hæc est justorum felicitas ut mors illis
somnus sit, quidquid contrà inferorum satelli-
tes moliantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>197.</absatz-nummer> Astabat humani generis hostis mo-<marginalia>Et Divi|Martini.</marginalia>
rituro Martino, & uti cruenta astabat be-
stia, sicut ipse testatus: Quid hic astas cruenta
bestia? & hic ille est, de quo post multa hor-
rorem præ se ferentia maximum apud Job 41.
sic in fine: Non est potestas super terram, quæ<marginalia>Iob. 41. v.|24. & 25.</marginalia>
comparetur ei, qui factus est ut nullum timeret.
Omne sublime videt: ipse est rex super universos
filios superbiæ. v. 24. & 25. & hic astabat Mar-
tino, quem tamen irridebat ille, illum, inquam,
regem incomparabilis potentiæ super terram,
pauper & modicus, ejus gratia, qui est Rex su-
per omnes humilitatis filios. Unde & regis su-
per omnes filios superbiæ inania erant tenta-
menta, licet talis ille, ut sternutatio ejus, splendor<marginalia>Vers. 9.|& seqq.</marginalia>
ignis: de cujus ore lampades procedunt, sicut tædæ
ignis accensæ: de cujus naribus procedit fumus,
sicut ollæ succensæ atque ferventes: cujus halitus
prunas ardere facit. Fuisse autem Luciferum ip-
sum, qui astabat, ex eo firmatur, quod in mun-
do tunc Martinus primum erat luminare san-
ctitatis: unde à primo oportebat tenebrarum
principe, sic illorum Concilio & Confilio ju-
dicante, supremo in certamine perturbari. Sed
licet fremuerunt ille & illi, verè sunt inania
meditati. Sic ergo quod inanissima sit dicta la-
pidum jactatio in Stephanum, non temerè ju-
dicari potuit, cùm tamen reipsa, non inanissi-
ma, sed immanißima dici debuisset, felici errore
ut aliàs dictum, qui utilissimæ doctrinæ cum
Divorum laudibus præstitit occasionem, sicut
& felix jactatio, licet immanissima, quæ talem
ac tantum Christi pugilem coronavit feliciùs,
dum lapides torrentis illi dulces fuerunt, dulcem
cōciliarunt somn&#x0169; quale sopor feßis in gramine,
& in orname&#x0303;ta sunt preti osa & pretiosi capitis
commutati, qui & pro lapidibus de torrente,
voluptatis est divinæ torrente potatus Psal.<marginalia>Psal. 35.|v. 9.</marginalia>
35. v. 9. Torrente voluptatis tuæ potabis eos.
Tuæ inquam, qua tu frueris, qua & po-
taris ipse, cujus vel stilla torrens est, quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0083.jpg/>
@@1@<SE83>68 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>divina, & voluptatum omnium cumulum su-
pergressa.</P>
<Z><A+1>§. VI.
De vero gaudio, & alijs utiliter adnotatis.
Ad Num. 858. & 859.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>198.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori col. 2. Fragrantium pro Fra-<marginalia>Gaudium|quomodo|fructus Spi-|ritus sancti.</marginalia>
grantiam, levis error, non ita qui infe-
riùs. Sic enim ibi: Sed cum duodecim illius fru-
ctus sint, cur à gaudio potiùs, quàm ab alijs appella-
tus. Vtique quia ille similior fructus, & germa-
nißima proles, gaudio de gaudium. Divi Basilij
fuerat inducta sententia, qui Spiritum sanctum
oleum exultationis meritò dixerat appella-
tum, quia & fructus gaudium, unus ex duo-
decim ab Apostolo numeratis. Galat. 5. v. 22.<marginalia>Galat. 5.|v. 22.</marginalia>
Vbi manifestum apparet non gaudio de gau-
dium, sed gaudium de gaudio debuisse proponi.
Inversus est ergo ordo, quamvis posset in ri-
gore Grammatico erraticus ille salvari. Si enim
diceretur De gaudio gaudium, salva res erat. Po-
test autem De præpositio aliquando postponi:
Eum hominem, quo de agitur habetur. l. 2. Tit. 11.<marginalia>Quærendum|ante alia, &|præ alijs.</marginalia>
lib. 21. Digest. Sed quia durior collocatio est,
fateamur erratum, dicamusque, cùm de vero
agatur gaudio, non esse mirum ut circa illius
inquisitionem inversio ordinis habeatur. Mun-
danum quæritur, & præmittitur, si fortè in-
veniatur, cùm deberet illud, quod inter fru-
ctus Spiritus sancti recensetur, inquiri. Quærite<marginalia>Matth. 6.|v. 33.</marginalia>
ergo primùm regnum Dei & justitiam ejus. Sic
divinus Magister, Matth. 6. v. 33. Quod qui-
dem licet ad cæleste regnum referendum sit,
sed non ad illud tantùm, verùm etiam ad aliud,
quo ipsi præluditur, in quo gaudium justitiæ
maritatur. De illo sic D. Paulus Rom. 14. v. 17<marginalia>Rom. 14.|v. 17.</marginalia>
Regnum Dei non est esca & potus, sed justitia &
pax, & gaudium in Spiritu sancto. Spiritus sanctus
ergo est hujus connubij mystici Paranymphus.
Quale ergo gaudium erit, ubi ipse, qui gau-
dium est, quo se sicut Pater & Filius diligunt,
ita & gaudent, in ejus productionem ardentis-
sima erumpente dilectione? Hoc ergo regnum,
hoc gaudium primò quærendum, præ esca, &
potu. Ubi ad verba Christi videtur alludi, cùm
de necessarijs ad victum & vestitum agebatur.
Et est quidem observatione dignissimum, cùm
eo loco non de delicijs quærendis, sed de ne-
cessarijs pro vitæ sustentatione, cibo, inquam,<marginalia>Matth. 6.|v. 31.</marginalia>
potu, & operimentis, Quid manducabimus, aut
quid bibemus, aut quo operiemur? Matth. 6. v. 31.
Curam illam prohibere Dominum primo in
loco, aut primaria cordis sede collocari. Ita-
que vita ipsa, quæ subsidijs constat istis, post-
habenda est, & gaudium ex ijs solitum com-
parari; & gaudio justitiæ maritali consorti
prior dandus in corde locus: ne si ordo inver-
tatur, uno & altero tandem infeliciter amisso
interminabili succedente tristitia electores
præposteri torqueantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>199.</absatz-nummer> De justitia locutus David sic Psal. 4.<marginalia>Quid ex ju-|stitia præ-|mittendum.|Psal. 4. v.|6. 7. & 8.</marginalia>
v. 6. Sacrificate sacrificium justitiæ, & sperate in
Domino. Nosti quod sic: Multi dicunt: Quis
ostendit nobis bona? Ibid. Ubi de bonis tempo-<-P>@@

<-P>ralibus sermo est, de quibus inferiùs v. 8. A
fructu frumenti, vini, & olei sui multiplicati
sunt. v. 8. Ubi inversio ordinis in hominibus,
de quibus ibi Vates, diligentibus vanitatem,
& quærentibus mendacium. Cùm enim justi-
tia primo proponatur loco, illi ad temporalium
gaudiorum inquisitionem anhelant. Pro quo
Genebrardus. Sed pergit Vates, & errorem
detegit miserorum dicens: Signatum est super
nos lumen vultus tui, Domine: dedisti lætitiam in
corde meo. v. 7. Ac si dicat: Non sic Domine,
non sic. Aliter lumen vultus tui super nos si-
gnatum ostendit: quærere, inquam, primò
gaudium justitiæ maritatum, quale & ego ex-
pertus: Dedisti lætitiam in corde meo. Hoc præ-
eunte, veniant deinde alia vitæ subsidia: A
fructu frumenti, vini &c. Sacrificium autem
justitiæ sic explicat Genebrardus: Iustitiæ sa-<marginalia>Genebrar-|dus.</marginalia>
crificium appellat justitiam ipsam, sive justa &
sancta opera, quibus nihil Deo gratius offerri poßit.<marginalia>Sacrificium|justitiæ|quid sit.</marginalia>
Vt Psal. 49. Sacrificium laudis &c. Ubi quòd
sacrificij nomine justitia designetur, ad ordinis
est curam referendum, ut videlicet præcedat,<marginalia>Iob. 1. v. 5.</marginalia>
sancti Job exemplo, de quo illud: Consurgens-
que diluculo offerebat holocausta. Job 1. v. 5. De
quo hæc satis, cùm plura alibi. Citato num.
etiam occurrit error col. 1. ubi Infirmitatem,
pro Hereditatem. Circa quem quæ dici poterant
consultò prætermissa. Et num. 859. col. 2. Ad-
scitijs positum pro Adscititijs. Vbi neque hæ-
rendum, quia non difficilis intellectus.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Errores nonnulli cum utilibus documentis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>200.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 864. col. 2. citatus P. Cornel. sic<marginalia>De titulo|Divi, &|Doctoris.</marginalia>
D. Cornelius. Et malè quide&#x0303;, quia D.
Divum designat, & pro P. positum, sicut & cir-
ca P. Thomam Sancium factum alibi. Et uter-
que quidem notæ sanctitatis, sed circa illam<marginalia>Patres Cor-|neluis, &|Thomas|Sancius|laudati.</marginalia>
Pontificiæ observandæ penitus cautiones, de
quo suprà. Cùm autem tale aliquid occurrerit,
qui erratum non velit, poterit piè existimare
D. littera Doctorem indicari; Scriptores enim,
præsertim insignes, eo titulo veniunt meritissi-
mò decorandi. Et Ecclesia quidem in celebra-
tione Sanctorum, quos titulo ejusmodi coho-
nestat, Evangelium canendum proponit ex<marginalia>Matth. 5.|v. 20.</marginalia>
Matth. 5. cujus clausula illa: Qui autem fecerit,
& docuerit, hic magnus vocabatur in regno cælor&#x0169;,
v. 20. Est ergo Character ille Doctorum, qui-
cumque illi fuerint. Quàm autem in duobus
prædictis fuerit ille præsignis, quod ad doctri-
nam attinet, eorum scripta luculenta testan-
tur: quod ad facta historicæ narrationes, qui-
bus adeò virtutum splendor elucet, ut nihil in
antiquorum multis majus, aut verò etiam si-
mile reperiamus. Si autem de Cardinalibus,
Episcopis, aut alijs agamus circa D. præposi-
tum scrupulus aliunde eliminandus. Dominus
enim designatur: & in usu est cùm de Scrip-
toribus adhuc in vivis agentibus habetur ser-
mo, & sæculares personæ sunt, nec vulgaris
auctoritatis, sic Dominum Franciscum Syl-
vium, Joannem Sinnichium, & alios sui Belgę,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0084.jpg/>
@@1@<SE84>§. VII. Circa IV. Part. Tituli, Varia documenta. 69
<duolan 2><-P>quamvis non Belga hic, sed Hibernus, aut
Ibernus, ut ipse vult.</P>
<P>  <absatz-nummer>201.</absatz-nummer> Num. 865. citati Divi Augustinus, &<marginalia>De Divis|Augustino|& Thoma|occasione er-|rorum circa|ipsos.</marginalia>
Thomas, & circa utrumque error, licet non
magnus in illo Rimatur, pro Rimatus, in hoc
Cecinit, pro Concinit. Sic sæpiùs accidit, ut
circa Divos istos Doctores leves committantur
errores, & quandoque graves, aut etiam gra-
viores: dum ad sensus trahuntur à non sinceris
veritatis amatoribus ab eorum mentibus peni-
tus alienos. Cùm expediret potiùs ingenuè
fateri eos in aliqua fuisse sententia, quàm in-
eptis expositionibus degravare. Sed & aliud
est, quod pro instructione nostra hinc elici op-
portunè queat, scilicet in Divis hisce Docto-
ribus suos fuisse errores, quos ipsi Retracta-
tionibus suis studuerunt emendare. Et de Divo
Augustino res est adeò perspicua, ut nullo ul-
teriùs teste indigeat præter ipsas, quæ extant
Tomo 1 in quarum Prologo sic ille: Neque enim<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
quisquam, nisi imprudens, ideò quia mea errata
reprehendo, me reprehendere audebit. Sic ille.
Divum etiam Thomam in eo suum imitatum
fuisse Magistrum affirmant multi, pro quo vi-
deri poterit specialiter P. Guernizo in suo Me-
moriali pro purißima Virginis Conceptione §. 9.
Si ergo hi clarissimi Ecclesiæ soles in se ipsis
maculas deprehenderunt, quis ita desipiat, ut se
ab illis contendat eximium, aut vereatur illas,
cùm deprehensæ fuerint, confiteri?</P>
<P>  <absatz-nummer>202.</absatz-nummer> Num. 866. in fine ita: & non ostentæ<marginalia>Ostentæ|pro Obten-|tæ ut stare|possit.</marginalia>
vindictæ tristitia frequenter agitantur. Ubi qui-
dem Obtentæ debuit juxta mentem & calamum
scribentis apponi. Sed sic erratum, ut sensus
ex mutatione fuerit illustrior redditus: Osten-
tæ enim idem est ac Ostensæ, ex participio ver-
bi Ostendo, quod & Ostentum, sicut ostensum,
licet hoc frequentius. In vindicta autem id so-
let solicitè accurari, non solùm ut obtineatur,
sed ut ostendatur, fiatq&#x0301;ue nota se vindicantis
animositas, honoris reparatio, fortitudo. Id
quod in sua Christus victoria, & vindicta læsi
divini honoris à principe hujus mundi obser-
vatum fuisse testatus Apostolus Coloss 2. v. 15.
& expolians principatus, & potestates, traduxit<marginalia>Christi vin-|dicta illu-|stris, quia|publica.</marginalia>
confidenter, palàm triumphans illos in semetipso.
Ubi D. Joannes Chrysostomus Homil. 6, pro
Traduxit habet Ostentavit & aureo eloquentiæ
flumine decurrente ostendit, quanta sit à dia-<marginalia>Coloss. 2.|v. 15.</marginalia>
bolo cura adhibita, ut vindicta hujusmodi non
esset publica, circa quod sic ille: Quid est,
Ostentavit? Benè dixit, Ostentavit. Numquàm<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
enim diabolus tantam turpitudinem passus est. Et
inferiùs. Præclarum enim est quòd inspectore mun-
do sursum in ligno serpens ille immolabatur. Nam
quid non fecit diabolus, quo occultè moreretur. Audi<marginalia>Ioan. 19.|v. 6.</marginalia>
Pilatum dicentem: Tollite (Vulgata Accipite)
eum vos, & crucifigite, ego enim non invenio in
eo caussam. Ioan. 19. v. 6. Factum est enim hîc
perinde atque in singulari certamine solet. Mortem
percußit Christus: verùm Christus primùm per-
cussus postremò mortem interemit. A mortuo de-
structa & enecata est corpore, quæ videbatur im-
mortalis. Atque illud Orbis ipse vidit. Et quod
præclarum est, non commisit hoc alteri. Hæc ille,<marginalia>Spiritualis|vindicta|futura pu-|blica.</marginalia>
ex quibus pro movendis affectibus multi pos-
sunt & ardentes quidem stimuli cumulari: Et<-P>@@

<-P>illud inter alia huic opportunum loco, ut pro
sumenda non solùm de diabolo, sed etiam de
nobis vindicta ob graves Dei offensas, non
semper quæramus occultum, cùm & oporteat
publicam p&#x0153;nitentiam ostentare. Et hæc qui-<marginalia>Lectio ge-|nuina.</marginalia>
dem occasione mutati participij Obtentæ in
Ostentæ: quamvis revera prius illud significan-
tius videatur, plus enim quis de non obtenta
tristatur vindicta, quàm de non publicè sum-
pta, ut compertum apparet in ijs, qui mundi
legibus, quæ & diabolicæ, gubernantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>203.</absatz-nummer> Num. 869. Vitiosi pro Vitiosis, quibus<marginalia>Vitiorum|favor.|D. Cypria-|nus.</marginalia>
multi potentes favent: lenocinante ad vitia pu-
blicæ auctoritatis malo, quod dictum cum multis
alijs fervidæ eloquentiæ à D. Cypriano Episto-
la 1. Num 875. col. 3. circa locum Cant. 8. v.<marginalia>Cant. 8.|v. 10.</marginalia>
10, post expositionem Honorij, quia verbo-
rum aliquorum defectus, confusus sensus, &<marginalia>Virgo quo-|modo turris,|ex qua tur-|res eburneæ|ob castita-|tem.</marginalia>
ita sic reponendum. Ex quo facta sum coràm eo
quasi pacem reperiens. Vbi pro. Ex quo facta sum,
plures habent, Ex quo eram. Et illud Eram juxta
Philonem Carpathium idem est ac sedebam. Et
ita ille legit &c. Vbi de Virgine sermo est ex-
emplari perfectissimo & validissimo castitatis,
ut turres possit eburneas, constantissimos sci-
licet æmulatores, atque æmulatrices efforma-
re. Pro quo juvat Richardum à S. Laurentio
sic scribentem excepisse: & ubera mea turris<marginalia>Richardus|à S. Lau-|rentio.</marginalia>
(sic ille habet) quia facta sum coràm eo quasi
pacem reperiens. Beata siquidem Virgo murus est
propter firmitatem propositi conservandæ Virgini-
tatis. Vbera ejus sunt sicut turris, propter superemi-
nentem f&#x0153;cunditatem divinæ prolis, & ubera mea
sicut turris. Ac si dicat: Misericordia mea & pie-
tasmea quibus quasi uberibus suffragiorum dulcedi-
ne lacto filios Ecclesiæ, sunt turris, munimenta sci-
licet, refugium & securitas peccatorum, & hoc ita
est, ex quo sic accepta, sic grata, sic placida facta
sum coram eo, id est ex Dei beneplacito, ut essem
quasi pacem reperiens, id est, verè pacem repe-
riens, & faciens inter Deum & hominem,
ut essem pacifica tamquàm mater veri pacifi-
ci: Mediatrix, Mediatoris mater. Hæc ille.
qui dum Virginis uberibus lactari filios Eccle-
siæ asserit, eorum nutricem agnoscit, unde &
similes, ut sint etiam & ipsi turres, ex quibus
& innumeri inviolabilis castitatis. Et quod ad
pacem attinet rectè potest ad Virgines optima
ratione referri, juxta doctrinam D. Pauli 1.
Cor. 7. v. 28. Si autem acceperis uxorem, non pec-<marginalia>1. Cor. 7.|v. 28.</marginalia>
casti, & si nupserit Virgo, non peccavit: tribulatio-
nem tamen carnis habebunt hujusmodi. Non ergo
pacem. Circa quod occurrit memoriæ, quod
jam pridem apud Angelum Politianum legi sic
dicentem. Ego in cælibatu vivo, doq&#x0301;ue operam,<marginalia>Angelus|Politianus.</marginalia>
ne lites illas experiar, quæ impatibiles maritis esse
dicuntur. Vbi & addere poterat, Quæ uxori-
bus.</P>
<P>  <absatz-nummer>204.</absatz-nummer> Vnde felicissimæ illæ, de quibus nu.<marginalia>Virgines|aliæ Regiæ.</marginalia>
876. quæ Virginitatis gloria splendidæ pacem
reperientes Pacificum Regem habere spon-
sum, nec tamen ideò divisæ, ut de nuptis Apo-
stolus 1. Cor. 7. v. 34. felicissimè meruerunt. Est
autem inter illas S Elisabetha filia regis Hun-
gariæ, quæ tamen vidua. Ne autem Hunga-
riæ ille desit splendor; subintrabit ejus loco<marginalia>Margarita|Hungariæ.</marginalia>
B. Margarita & ipsa regis Hungariæ filia ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0085.jpg/>
@@1@<SE85>70 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>S. Dominici præclarissima familia. Quibus &<marginalia>Pulcheria|Augusta.</marginalia>
addendæ aliæ, cùm sint & illæ æterna memo-
ria dignissimæ, pro qua & nostra militabit S.<marginalia>Pulcheria|alia, & So-|rores Arca-|dia & Ma-|rina.</marginalia>
Pulcheria Augusta, de qua die 10. Septemb. cu-
jus & iterata præconia apud Divum Leonem
occurrunt. Pulcheria altera Arcadij Imperato-
ris filia, & Sorores Arcadia, & Marina, de qui-
bus Sozomenus Lib. 4. historiæ Ecclesiasticæ Cap.<marginalia>Sozomenus.</marginalia>
1. ubi post memoratas ipsas ita scribit: Etenim
cùm pientißimum evasurum hunc Imperatorem
(Theodosium juniorem) providisset hujus Vni-
versi Conditrix divina potentia, cum ipsius Theo-
dosij, tum etiam Imperij procuratricem constituit
Pulcheriam sororem: quæ quidem nondum deci-
mum quintum agens annum supra ætatem sapien-
tißimum ac divinum spiritum accepit, ac primùm
Deo virginitatem suam devovit, deinde & sorores
ad idem vitæ institutum educavit. Vt igitur ea, quæ
constituerat consignaret, ac Deum ipsum, ac Sacer-
dotes, omnesque subditos testes faceret voluntatis
suæ, ex auro gemmisque pretiosis admirabile quod-
dam donarium, & spectaculum omnium pulcherri-
mum pro virginitate sua, & Imperio fratris, sa-
cram mensam Ecclesiæ Constantinopolitanæ dedi-
cavit: idque ipsum, ut cunctis esset conspicuum,
in fronte ejusdem mensæ litteris expreßit. Hæc il-
le, visa mihi hoc loco dignissima inter alia,
quæ ex multis pro aliarum ex adductis com-
mendatione possent cumulari.</P>
<P>  <absatz-nummer>205.</absatz-nummer> Gertrudis Senior Encomiastem ha-<marginalia>Gertrudis|Senior.</marginalia>
bet Henricum Spondanum Tomo 2. Annal. An.
664. n. 5. qui & audiendus, sic enim ille: Tran-<marginalia>Henricus|Spondanus.</marginalia>
sijt hoc eodem anno decima septima Martij ex
hac vita insignis illa Virgo Deo dicata, Francorum
nobilitatis decus S. Gertrudis, filia Pipini Ducis: cu-
jus extant res præclarè gestæ omni fide posteris tra-
ditæ, sed & ipsius mater Y duberga nomine, & Itta
cognomine, viduata Pipino viro à S. Amando Tra-
jectensi Episcopo, Sacrum Religionis velamen acci-
piens ita vixit, ut & ipsa inter Sanctas meruerit
adnumerari. (Molanus Natal. SS. Belgij 8. Mart.)
Has fixit beata illa familia in cælo radices, ex qui-
bus Francorum regum progenies, f&#x0153;cundo cespite
pullularet, ubi truncus vetus familiæ Clodovei ares-
cere c&#x0153;pit avitæ defectu virtutis. Hæc doctus
ille Scriptor. De S. Ragenfride filia S. Regi-<marginalia>Ragenfri-|dis.</marginalia>
næ, & B. Aldeberti Austravindiæ Comitis, ma-
gni Principis. Octob. 8. Inter undecim mille<marginalia>S. Vrsulæ|sodales ali-|quot.</marginalia>
Virgines fuisse aliquas regum filias Scriptores
aliqui affirmant, qui & eas suis proponunt no-
minibus, unde B. Joseph Canonicus Præmon-
stratensis in Hymno ad ipsas ita canit:</P>
<shi>O Reginæ puellares<marginalia>B. Ioseph|Præmon-|strat.</marginalia>
Paßione sancta pares,
Deo vos familiares,
Prædilectæ, singulares,
Nunc florete, nunc gaudete,
Semper novæ, semper lætæ.</shi>
<P>Casilda ob raram vitæ sanctitatem post mira-<marginalia>Casilda.</marginalia>
culosam conversionem filia Almenonis Regis
Toleti, de qua post alios P. Mariana Lib. 9.
Cap. 3. Extat etiam in Martyrologio die 7. Sep-
temb. memoria S. Reginæ Virginis & martyris,
quæ sub Proconsule Olybrio, carceris, equulei, ac
lampadarum perpessa supplicia, demùm capitali
sententia damnata migravit ad Sponsum. Quæ
licet solo nomine Regina dicatur; verosimile<-P>@@

<-P>est non sine aliquo fundamento regij sangui-
nis illi impositum fuisse: quo & B. Rosaliam
condecoratam possumus etiam affirmare.</P>
<P>  <absatz-nummer>206.</absatz-nummer> Claudat hoc candidum agmen Sere-<marginalia>Serenissima|Margarita|Matritensis|Discalceata</marginalia>
nissima Margarita filia Maximiliani Impera-
toris, & Clarissimæ Mariæ Caroli Quinti Im-
peratoris filiæ, Rodolphi & Mathiæ Impera-
torum germana Soror, quæ splendidissimis
nuptijs cum Philippo Secundo Hispaniarum
rege vehementer abdicatis, regno mundi vi-
lem Clarissarum Discalceatarum saccum ante-
tulit, Matriti per annos plures illustrissimum
exemplar sanctitatis. Cujus vitam eleganti
stylo scripta ab Episcopo Angelopolitano &
Oxomensi Dom. D. Joanne de Palafox, licet
nomine Religiosi Confessarij ejusdem prodie-
rit, quæ tandem proprium parentem recogno-
vit. Non est factum tale opus in universis regnis.<marginalia>3. Reg. 10.|v. 20.</marginalia>
Liceat hoc aliàs dictum hac in caussa dicen-
dum potiùs, usurpare. 3. Reg. 10. v. 20. Nihil<marginalia>Opus in-|compara-|bile.</marginalia>
enim tale in Christi Ecclesia visum, quòd sci-
licet tot sublimium decorum majestate Virgi-
nem congestorum in unam, ad tantum sit hu-
militatis profundum ex puro & ardenti Chri-
sti amore devolutum. Ubi si opponat quispiam
regium famulitium, & Imperialem illum
splendorem, quo fulgebat exteriùs, suis etiam
prærogativis interius observatis. Ex eo potiùs
ejus est laudatio roboranda. Factum id nolen-
te ipsa, immò & animitùs repugnante: unde
& factum ut quæ tribulationem carnis non ha-<marginalia>Splendorem|regium ut|tulerit.</marginalia>
buit, juxta dicta nu. 213. tribulationem tamen
habuerit spiritus. Unde dicere cum Esthere
potuit, & revera dixisse credendum: Tu scis
(Domine) neceßitatem meam quòd abominer si-<marginalia>Esther. 14.|v. 16.</marginalia>
gnum superbiæ & gloriæ meæ. Esther 14. v. 16.
Illa ergo necessitas nihil amatæ ex corde hu-
militati detraxit; sed auxit potiùs sublime me-
ritum, quia quotidie necessitati obsequens, &
tribulationem patiens spiritus, quotidianos
etiam humilitatis actus exercebat, habens sem-
per, quod præ humilitate exhorresceret, &
quod sub Christi, amantissimi sui Sponsi pedi-
bus collocaret. Et quomodo ille in lilio hoc<marginalia>Lilium lan-|guido collo.</marginalia>
regio languidum collum non amaret? de quo
dictum nu. 154. & 155.</P>
<P>  <absatz-nummer>207.</absatz-nummer> Et ibi quidem pulchra lilij descriptio
Scriptoris antiqui; sed minimè componenda
cum ea, quam recentior è Societate Auctor in
Parnasso ejusdem exhibet, P. Antonius Chanud<marginalia>Lilij elegan-|tissima de-|scriptio.</marginalia>
Lib. 4. de Mysterijs Virginis, Emblemate 4. ubi de
ejus regia majestate post alia sic canit:</P>
<shi>Siderei seu floris honos hunc caulis honorem
Ambijt, aut tenero solers natura decòri<marginalia>P. Antonius|Chanud.</marginalia>
Consuluit, niveoque dedit prætoria Regi.
Agmina, densa phalāx strictis mucronibus hæret,
Impositumque velut clypeo per florida tollit
Castra, nec accepto sinit unquàm abscedere regno.
Seu viridi solium posuit natura paratu,
Liliaque in reliquos florum dare jura colores
Iußit, & innocuas hortis imponere leges;
Sive triumphalis laudata insignia pompæ
Tingere, & augusto Regem præcingere cultu.
Quem nec Achæmenij Babylonia Syrmata regis,
Nec Salomoneæ solennis gloria gazæ
Ipsa nec Antonij vestis palmata triumphi</shi></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0086.jpg/>
@@1@<SE86>§. VIII. Circa IV. Part. Tituli, Errores cum præcept. &c. 71
<duolan 2><shi>Nec Phrygius labor æquarit, nec vellera Serum,
Flammea puniceo neque purpura discolor auro.</shi>
<P>  Pergit, & pro satellitio, custodia, & alijs
regijs ornamentis subtili & eleganti discurrit
ingenio, & pro languido collo sic subdit:</P>
<shi>Ille per implexos exorta cuspide sentes
Erumpit, facilesque viam sibi pandit in auras.
Mitia jam domiti submittunt spicula vepres,
Victoremq&#x0301;ue rubum florem demissus adorat,
Et circumpositis victum se clamat: in armis.
Ille sui candoris amans, & vindicis iræ
Nescius, in niveos placidi lactescit amores
Principis, & meritum non aspernatur honorem;
Inflexamq&#x0301;ue pio demittens vertice frontem
Annuit, & duro dat florea jura clienti.</shi>
<P>Sic Auctor, qui licet inflexionem frontis ad
urbanam referat pietatem, in ea etiam humili-
tatem agnoscit, cùm dimissionis utatur verbo,
neque aspernari dicat, quod poterat in tanta
constitutum altitudine despicari. Quæ qui-
dem pro Serenissima Margarita prælusimus,
ut inde jucundissimus divini Sponsi probetur
aspectus, qui Regio hoc in lilio tot vidit sibi
decora, ipsius gloriæ militatura submitti.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Commodæ ex erroribus præceptiones.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>208.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Um. 876. citato col. 2. post verba<marginalia>Apostoli|quomodo|cum Christo|judices.</marginalia>
illa C&#x0153;pit esse communis omissum: nec
quia communis. Num. 877. col. 2. Concessuri pro
Consessuri. De Apostolorum thronis erat sermo,
qui assessuri in extremo judicio Christo; &
quia in ejus ituri sententiam pariter judican-
tes, juxta promissionem Christi Matth. 19. v,
28. Sedebitis & vos super duodecim Sedes judican-<marginalia>Matth. 19.|v. 28.</marginalia>
tes &c. Adeò erit illa justa, ut nihil in illa
non probandum appareat. Ante præfata verba
sic ille: Vos qui reliquistis omnia, & secuti estis
me. Ibid. Felices pedum gressus, quibus talis
succedet auctoritas. Ire pedibus in sententiam
alicujus, penitus illi consentire est, nec tan-
tùm voce, sed quodammodo se toto, juxta id,
quod ex Tito Livio lib. 7. Ab Vrbe condita com-<marginalia>Pedibus in|sententiam|Christi|ituri.</marginalia>
pertum habetur circa modum proferendi sen-
tentiam in Senatu. Itaque ex eo quod Apostoli
pedibus ierint in obsequia Christi, eisdem pro-
mittitur ut in Universali judicio pedibus sint,
magni illius consessus facti Senatores; in Chri-
sti sententiam ituri. Id quod indicari potuit,
cùm Concessuri positum; neque enim ipsi sen-
tentiam prolaturi, sed supremus Iudex, de quo<marginalia>Matth. 25.|v. 34. & 41.</marginalia>
Matth. 25. v. 34. Tunc dicet Rex &c. sicut &
41. Subtilia isthæc, sed verissima: quibus non
obstantibus, ut diximus debuit poni, Con-
sessuri.</P>
<P>  <absatz-nummer>209.</absatz-nummer> Num. 879. col. 2. Severißimè pro Se-<marginalia>Onus Eccle-|siæ Petro an|severè com-|missum.</marginalia>
curißimè. Ubi de D. Petro, cui magnum Ec-
clesiæ onus commendatum. Et poterat quidem
quod Severißimè dictum veritatis patrocinio
sustineri. Ecclesiæ siquidem gubernatio res
adeò ingens est, & tantùm in ea momenti po-
situm, ut summa debeat cura tractari, unde &
severissimam esse commendationem oportuit.<-P>@@

<-P>Hinc Christus adeò severum se erga Petrum
exhibuit, quando eum sua de morte tractan-
tem ægrè audijt, & conatus est penitus impe-
dire. Et assumens eum Petrus c&#x0153;pit increpare illum<marginalia>Matth. 16.|v. 22. & 23.</marginalia>
dicens: Absit à te, Domine: non erit tibi hoc.
Matth. 16. v. 22. & quid ad hæc ille? Qui con-
versus, dixit Petro: Vade post me satana, scanda-
lum es mihi: quia non sapis &c. v. 23. Sic Do-
minus, quod in admirationem meritò rapit
Interpretes. Neque alia quidem de caussa ita
ille Severus, nisi quia quod ad fundandam Ec-
clesiam pertinebat, & ejus erat sanguinis effu-
sione futurum, impedire minùs sapiens sata-
gebat. Talem ergo se erga Petrum tunc exhi-
buit, cùm de Ecclesia super ipsum fundanda
fuerat prælocutus. Unde & formare dignum
sibi parabat successorem, qui & ipse pro illa
minimè mori, si oporteret, ut aliàs ab ipso di-
ctum, dubitaret. Si oportuerit me mori &c. Matth.
26. v. 35. Res ergo erat hæc cum severitate
tractanda. D. Hieronymus Lib. 3. in Matthæum
illud Absit à te Domine, ita juxta Græcam tran-
slationem legendum asserit: Propitius sis tibi,<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
Domine. Nostra phrasi: Mira porti Señor. Quæ
est vox Satanæ juxta ipsum, & perfrequens in
ijs, qui Ecclesiæ gubernationi cùm ex officio
assistant, ex propriæ commoditatis affectu cla-
mant, sibi debere esse propitios, quod tamen
Christus negat, ut inde discat Petrus ipsum,
cui jam erat Ecclesiæ cura promissa, non sibi
propitium futurum, mirando por si; sed pro
agnis & ovibus committendis. Nihilominùs in
loco, de quo agimus, Securißimè censuimus<marginalia>Severitatis|nihil cum|Pontificium|traditum|ob amoris|fiduciam.</marginalia>
apponendum, quia amori Petri, si quidquam
severitatis admixtum iret, irrogari injuria vi-
deretur. Unde cùm Christus id, quod promi-
serat de fundanda super eum Ecclesia, ad effe-
ctum vellet perducere, examine amoris præ-
misso, pro habenda circa agnos & oves cura
nullum verbum, quod severitatem præ se fer-
ret, adjunxit, contentus dicere Pasce, Pasce,
Pasce. Joan. 21. v. 16. & 17. In priori autem<marginalia>Ioan. 21.|v. 16. & 17</marginalia>
loco error debuit minimè tolerandus severè
corrigi, circa rem enim summi erga hominum
salutem momenti versabatur: licet de pietatis
affectu veniens, ut loquitur D. Hieronymus:
nulla enim grata Deo pietas aut devotio, quæ
adimplendis obligationibus officij à Deo com-
missi videatur adversari.</P>
<P>  <absatz-nummer>210.</absatz-nummer> Num. 881. col. 3. Aufrelius pro Aufre-<marginalia>Errores|varij.</marginalia>
rius. 883. col. 2. Decantantur pro Decantatur.
884. col. 2. Conjicio pro Conjici. col. 3. ædifica-
tione. 886. col. 2. Conquisitæ pro Conquistæ.
887. col. 2. Non Idololatriam pro Ob Idolola-
triam. & col. 3. Idololatriæ pro Idololatricæ. 888.
Prædicatores auxiliationis pro Prædicatores re-
conciliationis. Sic post initium. & col. 2. Liga-
tione pro Legatione. & occasioni pro Occasione.<marginalia>Prædicato-|res reconci-|liætionis,|ijdem & au-|xiliationis.</marginalia>
Ubi præsertim circa mutationem illam Recon-
ciliationis in Auxiliationis observandum, quod
ad rem ipsam attinet nihil in ea falsum reperi-
ri, siquidem Prædicatores reconciliationis ve-
rissimè dici possunt Prædicatores auxiliatio-
nis, cùm per eos in ordine ad reconciliationem
opportunissima auxilia constet Dominum prę-
stitisse. Pro quo D. Ambrosius circa Caput 6.<marginalia>Lucæ 5.|v. 13.</marginalia>
Lucæ, in quo de electione Apostolorum ita<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0087.jpg/>
@@1@<SE87>72 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>scribit: Vocavit, inquit, discipulos suos, & elegit<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
duodecim ex ipsis, quos ad propagandum auxilium
salutis humanæ per terrarum orbem satores fidei de-
stinaret. Sic ille. Itaque Prædicatores destinat
Dominus, ut eorum interventu opportuna au-
xilia largiatur, quibus solet quamplurium sa-
lus æterna disponi, & feliciter comparari. Unde
affectus erga exauditionem divini verbi exci-<marginalia>Dei verbum|studiose|audiendum.</marginalia>
tandus est, & studiosè fovendus. Audiendus
unus ex his Prædicator veritatis & Doctor
universi sic exhortans Hebr. 4. v. 16. Adeamus<marginalia>Hebr. 4. v.|11. 12. &|16.</marginalia>
ergo cum fiducia ad thronum gratiæ, ut misericor-
diam consequamur, & gratiam inveniamus in au-
xilio opportuno. Et unde consequentia hæc? Ex
eo utique quod præcesserat: Festinemus ergo in-
gredi in illam requiem: &c. v. 11. Hæc circa
æternæ salutis curam, quæ non lenta, sed fe-
stina futura, de quo pulchrè D. Chrysost. Hom.
7. & statim: Vivus est enim sermo Dei & effi-
cax &c. v. 12. Quod licet de divino Verbo
multi accipiant, de quo & Nos suprà, de verbo
prædicationis congruum habet, & multis In-
terpretibus probatum uti genuinum intelle-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>211.</absatz-nummer> Sed sit sanè verissimum de divino
Verbo accipiendum, in Prædicatore profectò,
quando tale, ut expedit, exercet officium,
Christus loquitur, teste ipso: Qui vos audit,<marginalia>Lutæ 10.|v. 16.</marginalia>
me audit: & qui vos spernit, me spernit. Lucæ
10. v. 16. Iuxta hæc ergo lectio dicta Auxilia-
tionis stare ritè posset, nisi aliam ex Scriptura
haberemus. Cum eo autem quod de auxilia-
tione dicitur potest non ægrè componi. Cùm
enim Prædicatores reconciliationis dicantur, jam
ibi elucet prædicatio pro reconciliatione obti-
nenda, & ita medium validissimum pro auxi-
lio opportuno. Hinc sublimis ille Prædicator,
& Prædicatorum exemplar Paulus sic post ad-
ducta citato in loco Epithalamij: Pro Christo
ergo legatione fungimur. Hæc data cum alijs:
sed pergit ita: Tamquàm Deo exhortante per nos.
Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. 2.
Cor. 5. v. 20. In Paulo ergo prædicante audie-
batur Christus, sicut & in quolibet simili præ-
dicante spiritu dubio procul audiendus. Unde
non ait: Tamquàm Deo exhortante per me,
sed Per nos. Et prædicabat quidem reconcilia-
tionem, in Dei scilicet amicitiam peccato ex-
cluso redire. Hæc debet esse materia prædica-
tionis præcipua, vaniloquentia relicta, sic enim
non Christus in Oratore, nomine Prædicato-
ris indigno, sed vanitas audietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>212.</absatz-nummer> Num. 889. col. 2. Offerri pro Afferri.<marginalia>Errores ali-|qui.</marginalia>
Rhætica pro Bethica. 892. col. 2. Ratiocinium
pro Vaticinium, Quod pro Quo. Propositionem pro
Præpositionem. 893. Sectione pro Lectione. 894.
Proponitur pro Proponit. col. 2. Compari pro
Comparari. col. 3. 895. col. 1. Vitio pro Vnio. col.
2. Inquisitoribus majuscula initiali pro inquisito-
ribus. col. 3. Ex pro Et. 896. col. 2. Erratis pro
Errans. col. 3. Redditum pro Reditum. 898. col.
2. Ornamentis pro Sacramentis. Sistamus hîc
paululùm post tot errorum tædia, alia postmo-
dùm subituri. Sacramenta esse Ecclesiæ orna-
menta compertissimum est, de quo & n. 930.
& 931. cum ijs, quæ de Baptismo Parallelo. 10.
pro quo ibi opportunus locus ad vers. 15. Omnis<-P>@@

<-P>gloria ejus ab intus, in fimbrijs aureis &c. Sed ni-<marginalia>Sacramen-|ta Ecclesiæ|ornamenta.|Et septem|stellæ.</marginalia>
hilominùs hîc aliquid delibandum. Ornatissi-
ma procedit Ecclesia Sacramentis locupletata
pariter, & mirabiliter decorata. Vidit Divus
Evangelista Joannes Christum mirabili illo
splendentem ornatu, de quo ipse Apocal. 1. &
habebat in manu sua stellas septem. v. 16. Circa<marginalia>Apocal. 1.|v. 16.</marginalia>
quod licet maximè consona textui expositio
Septem, de quibus ibidem, agnoscat Episcopos,
multi tamen Interpretes aliter stellas accipiunt,
ut videri potest apud Nostros Cornelium, Vie-
gam, Riveram, Alcazar, & alios. Et Divus
quidem Bonaventura Tract. de Beatit. Cap. 4.
Septem opera misericordiæ spiritualia esse ait
in cordis hemispherio lucentia. Ut liceat etiam
Nobis septem etiam Sacramenta in Ecclesiæ
hemispherio convenienter accipere; militans
enim hemispherium est, quæ cum triumphan-
te sphæram constituit undequaque perfectam.
Et Christus quidem in Ecclesia sua est, qui suo
non potuit non stare promisso Matth. 28. ult.
Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad
consummationem sæculi. Quomodo autem inter
media sit, & ambulet candelabra, quæ sunt Ec-
clesiæ ut ibidem n. 20. Interpretibus relinquen-
dum; cùm Nobis sit satis ratione Sacramen-
torum id maximè convenire: Sacramentum<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
septem stellarum. Ibidem. Pro quo D. Ambrosius
Lib. 6. de Sacramentis Cap. 2. cujus titulus est;
Quòd in omnibus Sacramentis sit mysterium Tri-
nitatis connexum. Ubi post alia ita scribit: Ac-
cepisti ergo Spiritum sanctum in corde tuo. Accipe
aliud, quia quemadmodùm Spiritus sanctus in cor-
de, ita etiam Christus in corde. Quomodo? Habes
hoc in Canticis Canticorum Christum dicentem ad
Ecclesiam: Pono ut signaculum in corde tuo, sicut
signaculum in brachijs tuis. (Cant. 8. v. 6.) Ergo
unxit te Deus, signavit te Christus &c. Et habet<marginalia>Cam. 8. v. 6</marginalia>
quidem septem stellas in manu dextera, quia
ipsius per excellentiam potestatis Sacramenta
instituere, quod nulli alteri condonatum, ut
est dogma irrefragabile, pro quo & D. Ambro-
sius supra Lib. 4. Cap. 4. sic ait: Ergo auctor<marginalia>Idem.</marginalia>
Sacramentorum quis est nisi Dominus Jesus? De
cælo ista Sacramenta venerunt &c. Ideò & stel-
læ, quarum splendore defecturo numquam
exornetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>213.</absatz-nummer> Nec mirandum si in Ecclesia stellæ,<marginalia>Quæ aliæ|stellæ in Ec-|clesiæ cælo.</marginalia>
cùm & ipsa cælum sit: pro quo & Sanctissi-
mus Doctor, (ex cujus aureis fontibus, dum
quod hauriamus, suppetit, non est cur alios
conquiramus) ita scribit Lib. 6. ad finem: Quo-
niam videbo cælos opera digitorum tuorum. (Psal.<marginalia>Psal. 8. v. 2.</marginalia>
8. v. 2.) lunam & stellas, quæ tu fundasti. Vtique
non cælum dicit videbo, sed videbo cælos, in quibus<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
incipit albescere gratia & splendor cælestis. Hos sibi
cælos tunc promittebat Propheta, qui cælestem gra-<marginalia>Angelis ad-|mirabiles.</marginalia>
tiam à Domino mereretur. Lunam & stellas, quæ
tu fundasti: lunam Ecclesiam, stellas homines cæ-
lesti gratia fulgentes. Sic Doctor Sanctus. Quàm
autem illi cælesti gratia fulgeant, qui Sacra-
mentalem accipiunt, præsertim in Eucharistia,
exponit ipse Lib. 4. Cap. 2. sic locutus: Sequi-
tur ut veniatis ad altare. C&#x0153;pistis venire, specta-
runt Angeli, viderunt vos advenientes, & huma-
nam conditionem illam, quæ ante peccatorum te-
nebroso squalore sordebat, aspexerunt subitò fulgere.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0088.jpg/>
@@1@<SE88>§. IX. Circa IV. Part. Tituli, Errorum lucrum. 73
<duolan 2><-P>Ideoque dixerunt: Quæ est hæc, quæ ascendit à de-<marginalia>Cant. 8. v. 5.|1. Pet. 1.|v. 12.|1. Cor. 2.|v. 9.</marginalia>
serto dealbata? Mirantur ergo & Angeli. Vis scire
quia mirantur? Audi ergo Apostolum Paulum di-
centem ea nobis esse collata, quæ concupiscunt &
Angeli videre. Et iterùm: Quod oculus non vidit,
nec auris audivit, quæ præparavit Deus diligentibus
se. Hæc ille, & alia, qui in citato Canticorum
loco ex Cap. 8. v. 5. aliam secutus versionem,
ut solet aliàs 70. in loco de Angelorum desi-
derio pro Petro citatus Paulus memoriæ lapsu,
sic enim 1. Pet. v. 12. Posset autem scribentium
error, typographiæ reputari, nisi idem insinua-
ret sacer Scriptor, qui & sententiæ subse-
quentis. Si autem quis S. Doctorem conetur
defendere, minimè obluctabor. Est autem Divi
Pauli sententia 1. Cor. 2. v. 9.</P>
<P>  <absatz-nummer>214.</absatz-nummer> Potest etiam in ejusdem veritatis<marginalia>Regius à|Sacramen-|tis splendor.</marginalia>
comprobationem adduci illud ex Cant. 7. v. 5.
Comæ capitis tui sicut purpura regis vincta canali-
bus. Ubi certè regius splendor à Sacramentis<marginalia>Cant. 7. v. 5.</marginalia>
veniens in Ecclesia commendatus, ut exponit
Venerabilis P. Ludovicus à Ponte in eum lo-
cum Exhortat. 16. §. 3. ubi & versionem illam
adducit, de qua & Nos Parte 1. n. 66. ubi ita
scribit post alia in eadem caussa: Licet Chri-
stus Dominus per potestatem excellentiæ non sit li-<marginalia>P. Ludovi-|cus à Ponte.</marginalia>
gatus Sacramentis, sed sine illis poßit peccata di-
mittere, & quæcumque dona concedere, tamen se-
cundùm legem communem se voluit ligare illis ad
hunc sensum, ut quotiescumque Sacramenta mini-
strantur, ibi quasi sua lege ligatus adsit ad dona
cælestia gratiæ per illos canales diffundenda. Liga-
tus est Baptismo &c. Sed peculiari ratione Rex li-
gatus in canalibus est Christus Dominus, Rex glo-
riæ ligatus in duabus speciebus Sacramentalibus pa-
nis & vini &c. Itaque fideles constituentes Ec-
clesiam, qui instar comæ capiti Christo adhæ-
rent, & ab ipso, quam ornant in omnibus &
per omnia, pro quibus est gratia necessaria, de-
pendent, purpureo decore resplendent, quo &
ipse, & caput & Rex, sicq&#x0301;ue Ecclesia Sacra-
mentis, velut ornamentis pretiosissimis deco-
ratur. Non ergo erratum cum veritatis injuria
quando pro Sacramentis posita ornamenta, li-
cet non ornamenta, sed Sacramenta scriptionis
tenor manifestè exigere videatur. Pro quo
multa dici alia possent, sed cogimur festinare.
Si addamus in fine Numeri legendum Ratio, pro
quo malè aliud. Et Num. seq. col. 3. ubi Eccle-
siæ ornatus occurrit pro Circumdatam positum
Circumdata, nec ferendum, ne pulchrè ornatam
illam Nos dum inornatè scribimus, aliquo mo-
do def&#x0153;demus. Nam & Scriptores ornamenta
illius sunt, de quo inferiùs.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Ex errorum inevitabili concursu lu-
cellum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>215.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 901. col. 1. Ista pro Ita, col. 2.<marginalia>Feminæ or-|natu & de-|sipiunt &|decipiunt.</marginalia>
Erigit pro Erigi. N. 902. col. 2. Spon-
so pro sporso. Columna pro Columnæ. Ascendisse
pro Accendisse. col. 3. Adversum, pro Ad versum.
904. Iste pro Ille. inferius Decipiunt pro Desi-
piunt. Tolerabili errore: nam & mulieres in-<-P>@@

<-P>honesto ornatu, & desipiunt mentis laboran-
tes inopia, & decipiunt, heu, plurimos. Sit
Thamar testis, à qua deceptus Judas Genes. 38.<marginalia>Genes. 38.|v. 14. & 15.</marginalia>
v. 14. & 15. Quæ depositis viduitatis vestibus,
assumpsit theristrum &c. Apud Nos Mantellina.
Quam cùm vidisset Iudas, suspicatus est esse mere-
tricem &c. Sic & illa, de qua Proverb. 7. v. 10.<marginalia>Prov. 7. v.|10. & seqq.|ex Cap. 9.|v. 19. &|seqq.</marginalia>
& seqq. & ecce occurrit illi mulier ornatu mere-
tricio, præparata ad capiendas animas, garrula
&c. Sic se captum, alio citato loco affirmat &
plorat D. Augustinus Lib. Confeßionum 3. Cap.
6. Quæ me seduxit, inquit, quia invenit foris ha-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
bitantem in oculo carnis meæ. Sic ille: ut disca-
mus inde solicitam oculorum custodiam; quæ
si desit, anima in eos transmigrat tota, habita-
tura in ipsis, & ita foris, & quodammodò ex-
tra se ipsam, ut sit penitus obnoxia perditioni.
Oculo autem carnis, ex utroque enim fit
una caro, dum pro turpitudine copulantur,
oculi spiritus opponuntur, in quibus habitan-
dum potiùs, & vivendum, ad pericula attentis,
& ad æterna surrectis. In utroque citato ex
Proverbijs loco validissimum proponitur ad
lasciviæ fugienda damna motivum, dum in
priori dicitur v. 27. Viæ inferi domus ejus, pene-<marginalia>Prov. 7.|v. 27. & 9.|v. 18.</marginalia>
trantes in interiora mortis. In altero v. 18. & in
profundis inferni convivæ ejus. Eôdem quidem
auctore, nec distantia multa, ubi tamen mate-<marginalia>Considera-|tio inferni|motivum|validum.</marginalia>
ria eadem, terribile illud, quia & conditione
sua tale, & quia, quod terribilius est, æter-
num, à Spiritu Sancto proponitur ut clavus
clavum trudat, & incendio incendium supere-
tur. Sic D. Hieronymus cùm vitæ suæ auste-
ritatem pænè incredibilem retulisset, sic sub-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
dit: Ille igitur ego, qui propter gehennæ metum
tali me carcere ipse damnaveram &c. Epist. 22.
Ergo inculcandum illud suæ carnis impuris
amatoribus, ut sapiant, & intelligant, ac no-
vissima incipiant providere: in hoc enim
omnia illa continentur, mors scilicet, judi-
cium, & gloria, cujus amissio tormentum ma-
jus, quàm ipsa æterna conflagratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>216.</absatz-nummer> Num. 905. col. 3. sic extat: Vt Iacobi Io-<marginalia>Iacobi &|Ioannis fra-|trum gene-|rosa confor-|mitas.</marginalia>
annis mater. Ubi inter Jacobum & Joanne&#x0303; con-
junctio & omissa fuit. Si aliàs fact&#x0169;, posset in-
dicare mysterium eximiæ inter nobiles fratres
consensionis, & id quidem in negotio, de quo
agebatur, juverit expendisse. Accessit primas
petitura Sedes, & ipsis curantibus accessit. At
quomodo? Dic ut sedeant hi duo filij mei unus ad<marginalia>Matth. 20.|v. 21.</marginalia>
dexteram tuam, & unus ad sinistram in regno tuo.
Matth. 20. v. 21. Non ergo unus excluso alte-
ro sibi cupit primariam sedem attribui. Id cer-
tè rarum, unde & magni Poe&#x0308;tæ illud:</P>
<shi>  Omnisque potestas<marginalia>Lucanus|lib. 1.</marginalia>
Impatiens consortis erit.</shi>
<P>Deinde non sic orat mater: Dicut sedeant hi
duo filij Iacobus ad dexteram, & Ioannes ad sini-
stram: neque enim ut sic rogaret instructa ve-
niebat, sed eum servavit petitionis modum, qui
majori fratri videtur placuisse. Non ergo ille
sedem à dextris ambiebat, sed ex illis erat qua-
libet contentus adepta. Et hoc equidem ma-
gnum, non ægrè ferre, si præferatur frater:
sicut tulisse Esau scimus, dum sibi in benedi-
ctione paterna minorem fratrem Jacob præ-
latum recognovit. Irrugijt clamore magno, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0089.jpg/>
@@1@<SE89>74 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>consternatus ait &c, Genes. 27. v. 34. Dixitq&#x0301;ue<marginalia>Gen. 27. v.|34. & 41.</marginalia>
in corde suo: Venient dies luctus Patris mei, &
occidam Iacob fratrem meum. v. 41. Non est
quod dixerat Deo altiùs providente, & custo-
diente dilectum sibi fratrem, executus: quod
tamen ex Ecclesiasticis Officijs novimus fuisse
Siroem Chosroæ Persarum regis filium, qui
non solum Medarsem majorem natu fratrem,
sed & patrem interemit. Eximium etiam illud
fraternæ conformitatis argumentum. Rogat
Christus: Potestis bibere calicem, quem ego bibi-
turus sum? Et quid ad hoc illi? Dicunt ei: Possu-
mus. v. 22. Uterque ergo pondus laboris assu-
mit, neque unus alteri applicat, immunem se
ab eo studens conservare: quod est sanè fre-
quentius, etiam inter fratres. Sic prodigus filius
portione hereditarię substātię accepta à patre,
totum serviendi laborem majori reliquit fratri,
unde illa ipsius querela: Ecce tot annos servio ti-<marginalia>Lucæ 15.|v. 29.</marginalia>
bi &c. Lucæ 15. v. 29. O ergo par insigne fra-
trum, quos non solùm eadem fides, sed arctis-
sima contensio voluntatum, licet non passio
eadem, verè fecit esse germanos. De quibus
quia dictum aliàs, nihil ultra perorandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>217.</absatz-nummer> Num. 909. col. 4. Stabat uti columna<marginalia>Virgo ut|dici queat|columna|humilis &|immobilis.</marginalia>
humilis. pro Stabat ut columna immobilis: juxta
crucem scilicet Virgo. Ioan. 19. v. 25. Ubi
quod ad rem attinet, verissima sententia est,
quæ enim immobilis, eadem & humilis, ut
humilior numquàm, quia tunc maximè suo
respondens exemplari. Audiatur D. Paulus
Philip. 2. v. 5 & 8. Hoc enim sentite in vobis<marginalia>Philip. 2. v.|35. & seqq.</marginalia>
quod & in Christo IESV: qui cùm in forma Dei
&c. Humiliavit semetipsum factus obediens usque
ad mortem, mortem autem crucis. Et quid est quod
sentire ille vult fideles, ad quos scribit, & nos
cum illis? Id equidem quod ad humilitatem
spectat, sic enim præmiserat: In humilitate su-
periores sibi invicem arbitrantes. v. 3. Pro quo
exemplum Christi præstantissimum omnium
inducit. Quid ergo de Beatissima Virgine
oportet sentiamus? Hoc ergo sensit illa in se-
metipsa, quod & in Christo Iesu, quem in for-
ma esse Dei præ omnibus noverat, humiliatum
non audiebat, ut Philippenses, sed videbat,
humiliatione qua major nulla potest cogitari,
& in eo quidem cum humiliatione hujusmodi
immobilitas summa constabat, instantibus ut
de cruce descenderet inimicis, & sic se prote-
stantibus credituros. Stetit illud præclarissi-
mum perseverantiæ documentum, quod vio-
lare satagebat ille, qui in veritate non stetit.<marginalia>Ioan. 8.|v. 44.|D. Bernar-|dus.</marginalia>
Joan. 8. v. 44. Sed frustrà: Non tibi dabitur oc-
casio surripiendæ nobis perseverantiæ, quæ sola co-
ronatur, ut loquitur D. Bernardus Serm. 1. de
Resurrect. ubi alia multa pro eodem argumento<marginalia>Perseveran-|tiæ exem-|plar Chri-|stus.</marginalia>
pulcherrima. Hinc Diva parens & humilis &
immobilis ut columna, quam & constantia
humilem, & humilitas immobilem faciebat.
Hoc siquidem de humilitatis genio generoso
descendit, ut reddat eos, quos feliciter insede-
rit prorsus immobiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>218.</absatz-nummer> De Baptista Dominus Quid existis in<marginalia>D. Baptista|immobilis,|quia humi-|lis.|Matth. 11.|v. 7.</marginalia>
desertum videre, arundinem vento agitatam?
Matth. 11. v. 7. Et unde hoc illi? Utique quia
humilis gradu sublimi, pro quo admiranda ex-
empla succurrunt in Christi baptismo, in le-<-P>@@

<-P>gatione Iudæorum, & verbis illis affectu te-
nerrimo repetendis: Cujus non sum dignus cal-<marginalia>Idem. 3.|v. 11.|Lucæ 3.|v. 16.|Ioan. 1.|v. 27.</marginalia>
ceamenta portare. Cap. 3. v. 11. Cujus non sum di-
gnus solvere corrigiam calceamentorum ejus. Lucę
3. v. 16. Cujus ego non sum dignus ut solvam ejus
corrigiam calceamenti, Joan. 1. v. 27. Marci. 1.
v. 7. additur Procumbens. Omnium Evangeli-
starum verba proposita, quia in singulis aliquid
dignissimum adnotatu. Divus Lucas dixisse
Joannem ait non se dignum, qui solvat corri-
giam calceamentorum. D. Ioannes non cal-
ceamenta dixit, sed calceamenti, quia neque
corrigiam unam solvere merebatur. Quod Di-
vus Marcus addidit Procumbens, magis vilißi-
mi servi conditionem expressit, ut D. Joannes
Chrysostomus adnotavit. Sed quod D. Mat-
thæus inquit, plus adhuc emphasis videtur con-
tinere. Qui corrigiam solvit, etiam procum-
bens, pedem tangit: non sic qui calceos por-
tat, ut cùm dominus ocreas aut crepidas induit,
quod doctus dixit Interpres. Divus ergo Ioan-
nes non solùm se ut calceamenta solvat prote-
statur indignum, quia sic pedes Christi tange-
ret, sed etiam ut portet etiam non tacturus.
Talis Ioannes, & ita non arundo vacua, quæ
omni vento motitatur, qui prædicatione sua
non vanam quærat gloriam, quod est à Divo
Hieronymo dictum: Humillimus siquidem, &<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
quem humilitas reddiderit adamantinis lapidi-
bus fortiorem, ut loquitur Divus Ioannes Chry-<marginalia>D Chryso-|stomus.</marginalia>
sostomus Homil. 38 in Matthæum. Ut conjicia-
mus inde Columnā fuisse Virginem plusquàm
adamantinis lapidibus fortiorem, quam Agni<marginalia>Id excellen-|tius in Vir-|gine.</marginalia>
sanguis largiter profluens non emollivit nisi
ad lacrymas, sed æterna fortitudine roboravit,
Quo enim magis impulsa est in Filij paßione, eo fir-<marginalia>Richardus|à S. Lau-|rentio.</marginalia>
miùs stetit. Inde Ioan 19. Stabat autem &c. Sic
Richardus à S. Laurentio Col. 494. in fine. jux-
ta quem Col. 491. & illud: MARIÆ stabilis so-
liditas, ipsius humilitas. Sic ille. Quibus stanti-
bus stare potuit quod per errorem positum Hu-
milis pro Immobilis. Sed restituenda nativa le-
ctio, quam præ se fert scriptionis tenor. Et ad
alia transeundum, levi errore designato n. 912.
col. 3. Tam pro Iam.</P>
<Z><A+1>§. X.
De Religionibus Dominicana & Franciscana.
Ad Num. 914.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>219.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Unt in præfato loco errores aliquot,<marginalia>Errores ty-|pographici.</marginalia>
ubi erratum nihil valde placuisset. col.
3. Numerati pro Munerati, diversa nimis signifi-
catio. col. 4. deest legitima interpunctio post
verba illa, Dominicus & Franciscus sunt: sequi-
tur: Ab ijsque continuato nexu, ubi cum debuis-
set, apponi aut comma, aut aliud quid juxta
leges Grammaticæ, quas non est facile semper
adaptare. F&#x0153;da est confusione peccatum. Ibi-
dem, Tempus pro Opus. & Delibatæ pro Debili-
tatæ. Sed ad Columnam tertiam gradus revo-
candus, ubi inter duas dictas præclarissimas
Religiones quædam est observata parilitas, ut
ea ex parte, dum heroes heroibus diversa in
classe respondent, Ecclesiæ brachia mirabili-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0090.jpg/>
@@1@<SE90>§. X. Circa IV. Part. Tituli, De Ordinibus Relig. 75
<duolan 2><-P>ter comprobentur. Est autem typographica
incuria inter ibi compellatos damnanda con-
fusio, unde parallela illa ad clariorem redi-
genda formam, & numerosiore serie, (præ-
termissis tamen plurimis) piorum lecto-
rum ingenuis obtutibus sine cura tempo-
rum proponenda, ex Sanctorum classe, de qua
dictum, quibusdam reproductis, cùm littera-
riam possint clarioribus præ alijs splendoribus
illustrare, Scilicet</P>
<P>  <absatz-nummer>220.</absatz-nummer> S. Thomas. <R>S. Bonaventura.</R><marginalia>Parallela|Scriptorum.</marginalia>
<P>S. Albertus M. <R>Alex. Hallensis.</R></P>
<P>S. Raymundus. <R>S. Ioan. Capistranus.</R></P>
<P>S. Antoninus. <R>S. Antonius.</R></P>
<negEZ>S. Vincentius Ferrer. S. Bernardinus. Taranta-
sia. Ruvare, & Perettus, Pontifices.</negEZ>
<P>Vincentius Bellov. <R>Ioan. Parmensis.</R></P>
<P>Hugo Cardinalis. <R>Hugo Castronov.</R></P>
<P>Durandus. <R>Scotus.</R></P>
<negEZ>Turrecremata. Tarrelacunensis Primas Hispa-
niæ.</negEZ>
<P>Cantipratanus. <R>Pontius Carbonellus.</R></P>
<P>Umbertus. <R>Moaldus.</R></P>
<P>Paludanus. <R>Bassolius.</R></P>
<P>Capreolus. <R>Lychetus.</R></P>
<P>Cajetanus. <R>Aureolus.</R></P>
<P>Hervæus, <R>Okamus.</R></P>
<P>Ferrariensis. <R>Trombeta.</R></P>
<P>Iabellus. <R>Mayronius.</R></P>
<P>Holchot. <R>Rubionius.</R><marginalia>Soncinas.|I. Alois.</marginalia>
<P>Conradus Koallim. <R>Conradus de Saxonia.</R></P>
<P>T. Lentinus. Richardus. Deza. <R>Tapia.</R></P>
<P>Flandria. <R>Valera.</R></P>
<P>Eymericus. <R>Pelagius Alveres.</R></P>
<P>Sylvester. <R>Angelus.</R></P>
<P>Pagninus. <R>Marius à Calasio.</R></P>
<P>Oleaster. <R>Galatinus.</R></P>
<P>Sotus 2. <R>Rodericius 2.</R></P>
<negEZ>Ledesma 3. Bordonus. Miranda, Ioan. Bap-
ptista Mexicanus,</negEZ>
<P>Maluenda. <R>Uvadingus.</R></P>
<P>Canus. <R>Sosa.</R></P>
<P>Medina Barthol. <R>Medina Mich.</R></P>
<P>Taulerus. <R>Henricus Harpias.</R></P>
<P>Viguerius. <R>Vigerius.</R></P>
<P>Nazarius. <R>Rada.</R></P>
<P>Corduba. <R>Corduba.</R></P>
<P>Albalda. <R>Iribarne.</R></P>
<P>Nugnus. <R>Casponus.</R></P>
<P>Navarretus. <R>Brizennus.</R></P>
<P>Nider. <R>Guadalupe.</R></P>
<P>Alanus. <R>Guerra.</R></P>
<P>Sixtus Senensis. <R>Fevardensius.</R></P>
<P>Alvarecius. <R>Herincx.</R></P>
<P>I. à S. Thoma. <R>Pontius.</R></P>
<P>Arauxus. <R>Scribonius.</R></P>
<P>Godoyus. <R>Marchantius.</R></P>
<P>Gravina. <R>Murcia.</R></P>
<P>Bañez. <R>Faber.</R></P>
<P>Victoria. <R>Arevalus.</R></P>
<P>Castillius. <R>Gonzaga.</R></P>
<P>Torre. <R>C&#x0153;lestinus.</R></P>
<P>Martinez Segov. <R>Dolanus.</R></P>
<P>Zonardus. <R>Bassæus.</R></P>
<P>Raynerius. <R>Castilentus.</R></P>
<P>Pradus. <R>Alf. à Castro.</R></P>@@

<P>Fumus. Armilla. <R>Zamorensis.</R></P>
<P>Morbinius. <R>Casarrubius.</R></P>
<P>Tabiensis. <R>Rosella.</R></P>
<P>Candidus. <R>Gasualdus.</R></P>
<P>Goned. <R>Smising.</R></P>
<P>Acaius. <R>Villalobus.</R></P>
<P>Forerius. <R>Titelmanus.</R></P>
<negEZ>Ludovicus Lopez. Delgadillius Episcopus
Turiciensis.</negEZ>
<P>Beja. <R>Angles.</R></P><marginalia>Antonius|Senensis.|Garganus|Senensis.</marginalia>
<P>Catharinus. <R>I. Anglicus,</R></P>
<P>Serra. <R>Bergius.</R></P>
<P>Sotomajor <R>Vrit. Frances.</R></P>
<P>Bartholomæus ab Angelo. <R>Ungarellus.</R></P>
<P>Lublinus. <R>Trexus.</R></P>
<P>I. à Vitriaco. <R>I. à Marchia.</R></P>
<P>Gorranus. <R>Coriolanus.</R></P><marginalia>Ciaconus.|Rudolphus.</marginalia>
<P>Pisanus. <R>Portellus.</R></P>
<P>Gallegus. <R>I. Soria.</R></P>
<P>Ferre, <R>Zamorus.</R></P>
<P>Ioan. à Cruce. <R>Raggius.</R></P>
<P>Lanuza. <R>Pise. Marc.</R></P>
<P>Combefis. <R>Haye.</R></P>
<P>Buseus. <R>Bustius.</R></P><marginalia>Pontellus|Giunipa-|rus.</marginalia>
<P>Avendañus. <R>Stella.</R></P>
<P>Continnius. <R>Gazus.</R></P>
<P>I. Lopecius. <R>Pineda.</R></P><marginalia>Coquetius.|Boninia-|Marieta.|Vulpes.</marginalia>
<P>Sivilla. <R>Sebast. Sachus.</R></P>
<P>Calvus. <R>Cartagena.</R></P>
<P>Sousa Lusit. <R>Crousers.</R></P>
<P>G. Pepinus. <R>Mautinus.</R></P>
<P>Lud. Granatensis. <R>Cornelius.</R></P>
<P>Mutus. vel Panicarola. Vide infra.</P>
<P>Feus. <R>Ceyta.</R></P>
<P>Caceres. <R>Gerardus à Brittasone.</R></P>
<P>Mercatus. <R>Ber. Astensis.</R></P>
<P>Corradus. <R>Ign. Lupus.</R></P>
<P>Hinojosa. <R>Chassaing.</R></P>
<P>Avila. <R>Torquemada.</R></P>
<P>Montignolus. <R>Perticca.</R></P>
<P>Annius. <R>Haroldus.</R></P>
<P>Naclantus. <R>Nicolaus de Orbellis.</R></P>
<P>Herrera. <R>Herrera.</R></P>
<P>Paulus de Leone. <R>Corradonus.</R></P>
<P>Ægidius Foscarius. <R>Adamus.</R></P>
<P>Claremontanus. <R>Cetum.</R></P>
<P>Pelbartus. <R>Alba.</R></P>
<P>Almonacirius. <R>Manerus.</R></P>
<P>Ioan. Vincentius. <R>Moronus.</R></P>
<P>Leander Albertus. <R>M. Ulysipponensis.</R></P>
<P>Pemesal. <R>Corduba Peruv.</R></P>
<P>Fernandez. <R>Salinasius.</R></P>
<P>Acuña. <R>Orè.</R></P>
<P>Fran. à Cruce. <R>Bonetus.</R></P>
<P>Casaus. <R>Ioan. Ribas.</R></P>
<P>Greg. Garcia. <R>Marcellus de Rivadeneira.</R></P>
<P>Philippus Bromier. <R>Philippus Diaz.</R></P>
<P>  <absatz-nummer>221.</absatz-nummer> Quò fessum rapitis Patres? Sistamus<marginalia>Pro longiori|progressu|excusatio.</marginalia>
jam, & sint prædicti satis; in suis enim fami-
lijs noti illi, licet mirum non fuerit ab aliqui-
bus præ illorum multitudine, aut quia minùs
ad ista attentis, penitus ignorari. Pro ipsis er-
go, & pro exteris præmissis poterit satis esse
catalogus, ut dignum possit quis de litterario
certamine inter præfatos Ordines formare
conceptum, quos ego qualicumque hac opella,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0091.jpg/>
@@1@<SE91>76 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>affectus mei indice, studeo in possessione glo-
riosi nominis consistente feliciter pergere, &
aliqualis incrementi pretiosa consortione in
Domino gloriari. Quod quidem & pro alijs, si
feliciter contingeret, perplaceret, circa quos
non vacat calamum relaxare, de quo jam ex-
cusatio in Epithalamio extat: & quod minus
in illo, aliquod in Amphitheatro reperit sup-
plementum. Dignissimæ quidem castror&#x0169; acies
ordinatæ, ut in earum commendatione integra
volumina pangerentur. In quo Carmelitana<marginalia>De Carme-|litana fa-|milia.</marginalia>
familia habet unde valde possit, sobriè tamen
gloriari, cujus unus filius, Venerabilis P. Fr.
Dominicus à Iesu Maria, talem ac tantum
meruit Encomiastem, qui elegantia summa, &
libro molis non exiguæ, vitam est ejus dignis
cum parergis Religionis Sanctæ complexus:
Illustrissimus inquam D. Ioannes Caramuel,
qui curas inter sublimes docendi mundum,
temperato jam spiritu, & se hinc inde acriter
impetitum defendendi, laborem illum, qui
adeò videbatur peregrinus, assumpsit. Ipsum
siquidem tantoperè odor religiosæ illius insti-
tutionis attraxit, ut in eo non solùm sequelam
jucundam & amaverit, & fuerit deprecatus
dicens: Trahe me: in odorem curremus &c. Cant.<marginalia>Cant. 1. v. 3.</marginalia>
1. v. 3. Sed per otium ipse voluerit, dum li-
brum conscriberet, & sic præclara gesta revol-
veret, usque ad summas delicias delectari. Bo-
no quidem pollebat gustu Sanctus Elias Car-
meli habitatione jucundissima recreatus: &
bono etiam proculdubio pollent, qui decore
Carmeli se refovent, de quo Isaiæ 35. v. 2.
Gloria Libani data est ei, decor Carmeli &c. Ec-<marginalia>Isai. 35. v. 2</marginalia>
clesiæ inquam datus decor, qui à Carmelitana
familia venit. In quo & negotium Virginis
agitur, de quo & dictum n. 33. & seqq. Neque
enim de mole illa terrea quantumvis amæna
& fertili sermo esse potest, in barbarorum ja-
cente potestate: unde ad sensum est sublimio-
rem adsciscendum, & satis ille commodus, si de
Carmelitanis alumnis accipiatur. Verissimè
enim Religiosis eorum c&#x0153;tibus Ecclesia deco-
ratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>223.</absatz-nummer> Et Dom. quidem Caramuel Discal-<marginalia>Laudata|illius san-|ctitas.</marginalia>
ceatum sibi celebrandum adlegit: nec tamen
proptereà existimandum ad solos Teresianos
Carmeliticam transvolasse sanctitatem, cùm
in primigenio florere etiam instituto videatur.
Unde nostris diebus S. Andream Corvinum, &
S. Mariam Magdalenam de Pazzis, Catalogo
vidimus Sanctorum adscriptos, & alijs etiam
additos celeberrimæ in Ecclesia probitatis.
Quod autem ad sapientiam attinet, sunt etiam<marginalia>Commen-|dati Scrip-|tores.</marginalia>
ex Carmelitis complures & clarissimi Scripto-
res, qui videri possunt apud Sixtum Senensem
Libro 4. Bibliothecæ, & apud P. Possevinum tri-
bus in Tomis eruditißimi Apparatus. Sed sunt
prætereà alij noviores, inter celebriores jure
optimo referendi. An non talis Mag. Joannes
Baptista Lezana moralis Theologiæ jubar? An
non Mag. Franciscus Bonæ Spei, Scholasticæ?
An non etiam Mysticæ, exegeticæ, & Con-
cionalis Mag. Joannes da Sylveira? Ut sua
etiam sit laus Salmanticensibus, & Complu-
tensibus suomet lumine manifestis. Quomodo
enim sublimi adeò in monte fundati latere<-P>@@

<-P>possint? Aut quomodo Deipara primogeni-
tos filios non studeat continuatis cæli dotibus
promovere? Illius est vox: In vijs justitiæ am-<marginalia>Et dotes à|Virgine.</marginalia>
bulo, in medio semitarum judicij, ut ditem dili-
gentes me, & thesauros eorum repleam. Proverb.<marginalia>Prov. 8.|v. 20.</marginalia>
8. v. 20. & justitiæ quidem ac judicij æquitas
postulat, ut erga filios copiosior sit, & conti-
nuata largitio: filios inquam quadam primo-
genituræ prærogativa sine aliorum injuria
præferendos. Quos oro ut sint brevi hac, sed
sincera commemoratione contenti. Et de Cle-<marginalia>De Clerica-|libus Ordi-|nibus.</marginalia>
ricalibus quidem Ordinibus dictum nihil, cùm
possent multa, quia, & si liberet, non licuit
urgentioribus impedito. Et modò unius ex
præcipuis commemoratione subjuncta, inde
poterunt alij quod sibi benè visum fuerit, simi-
litudinis conscij, me annuente & plaudente in
suam gloriam derivare. Pro quo audiendus
P. Fr. Illuminatus Moronus in Responsis mora-<marginalia>P. Moro-|nus.</marginalia>
libus, Respo. 86. n. 6. ubi, circa casum loquens
de quo ibi, sic habet: & ita practicatur in Illu-
strißima Religione PP. Theatinorum, quæ multis
doctißimis viris decoratur. Sic ille, & ego, qui-
bus & tacentibus, mundus loqueretur Univer-
sus. Videndus etiam præfatus Scriptor Responso
89. nu. 27.</P>
<Z><A+1>§. X.
Pro Societate IESV & illius Elogio
à Num. 916.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>224.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 917. col. 2. Ausim pro Cursim.<marginalia>Hæretico-|rum ruina|ex ardore|libidinis.</marginalia>
Ibidem Ntus pro Natus. col. 3. Can-
dentibus pro Cadentibus. Ubi juxta rei verita-
tem stare utrumque potest. De hæreticis siqui-
dem erat sermo, qui in Septentriore Luthero
duce & auspice, tamquàm stellæ draconis cir-
cumvolutæ caudæ ceciderunt. Et quidem
quia candentes, ardore inquam effrænatæ li-
bidinis, pro quo ille egregius magister, qui &
diabolica æmulatione c&#x0153;pit facere & docere,
virgine Deo Sacrata ducta inferales nuptias,
cujus & illa dogmata, veneris usum non mi-
nùs necessarium quàm victum; & quòd si
uxor non annuat, subintret famula. Et quales
ex hac schola discipuli prodituri? Quid An-
glia? & cui non nota Henrici Octavi decan-
tatissima turpitudo? & super candentes car-
bones istos nova Ecclesia fundata, quam illi
clamitant reformatam. Cùm tamen Christus
suam & unicam & veram super petram dixe-
rit esse fundandam: petram, inquam, continen-
tiæ exactissima observantia frigescentem, cu-
jus & posset esse magister dicens: Vt per hæc<marginalia>Ecclesia su-|per conti-|nentiam|ædificata|Petri. Et|qualem in|suis exigat.|D. Ignatius.</marginalia>
efficiamini divinæ consortes naturæ, fugientes ejus,
quæ in mundo est, concupiscentiæ corruptionem 2.
Pet. 1. v. 4. Ubi Societatis filij speciatim ad-
moniti, quos Deus, ut Ecclesia clamat, teterri-
mo monstro Luthero, & alijs farinæ ejusdem,
singulari providentia opposuit; quos & prop-
tereà sanctissimus Fundator corpore & mente
Angelicam voluit puritatem imitari. Outinam
conservet Deus, quod operatus est in illis, sic
cum Vate Rege clamantibus Psal. 67. v. 29.<marginalia>Psal. 67.|29. & 31.</marginalia>
Confirma hoc Deus, quod operatus es in nobis.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0092.jpg/>
@@1@<SE92>§. X. Circa IV. Part. Tituli, De Societ. IESV. 77
<duolan 2><-P>Ubi & quod sequitur attendendum: Increpa fe-
ras ar&#x0169;dinis, congregatio taurorum in vaccis popu-
lorum, v. 31. Ubi Genebrardus lascivientes, sa-
laces, dissolutos more vitulorum. His ergo cùm
opponantur illi, quos orantes vates inducit, &
quibuscum ille orat, eximia est accuranda
custodia puritatis, qualem in Societate & gra-
tulamur, & exoptamus, & corditus deprecamur;
non enim nisi cælesti rore candens potest fri-
gefieri caro, & Angelicam puritatem æmula-
ri. Hinc Angelum supra petram sedentem vi-
derunt mulieres sanctæ resurrectionis die, & ac-<marginalia>Angeli su-|per petram|sedentis my-|sterium.|Matth. 28.|v 2.|Marci 16.|v-2.|Iob. 28. v. 2.</marginalia>
cedens revolvit lapidem, & sedebat super eum.
Matth. 28. & quo hoc tempore? Valdè manè.
Marci. 16. Quando videlicet lapis perfusus ro-
re: nam & circa lapides etiam adhibenda cura,
siquidem, & lapis solutus colore in æs ertitur.
Job 28. v. 2. & duros ad talia solet libidinis
ardor reddere dissolutos. Est ergo lapidum cum
Angelis jucunda cognatio, sed si illi præ con-
tinentia frigidi, & rore cæli perfusi.</P>
<P>  <absatz-nummer>225.</absatz-nummer> Num. 921. col. 2. Terram pro æternam.
Quàm hoc in hominibusmutationis genus fre-<marginalia>Error exi-|tialis terre-|na pro æter-|nis ample-|cti.</marginalia>
quens, ut æternorum loco terram & terrena, er-
rore lamentabili, complectuntur? Dilectus meus
mihi, & ego illi, qui pascitur inter lilia. Cant. 2. v.
16. Circa hunc locum discursus versabatur.<marginalia>Cant. 2.|v. 16.</marginalia>
Et ex eo fit planum cælestem sponsum sic no-
stri amatorem fidelem, ut totum se nobis im-
pendat, affectum nostrum à terra & terrenis
abstractum velle, ut dicere quisque cum Spon-
sa velit: & ego illi, & quis ille? Audiatur Apo-
stolus quidquid desiderari posset in hac parte
complectens dum sic ait: Primus homo de ter-<marginalia>1. Cor. 15.|v. 47. 48.|& 49.</marginalia>
ra, terrenus: secundus homo de cælo, cælestis. Qua-
lis terrenus, tales & terreni: & qualis cælestis, ta-
les & cælestes. Igitur, sicut portavimus imaginem<marginalia>Christus|quia cæle-|stis, terreno-|rum abje-|ctione te-|nendus.</marginalia>
terreni, portemus & imaginem cælestis. 1. Cor.
15. v. 47. 48. & 49. Ubi cælestia pro æternis
constitui certissimum est, quia & talis secun-
dus Adam, juxta eumdem: Jesus Christus
heri, & hodie: ipse & in sæcula. Hebr. 13. v. 8.
Qui ergo futurus Christi, & futurus Christo,<marginalia>Hebr. 13.|v. 8.</marginalia>
terrenum debet vitare contagium, quia cum
cælesti res agitur, & eatenus ad æterna prope-
randum. Et quidem Sponsus cùm cælestis es-
set, pro nobis non solùm terram assumpsit, sed
& terra factus est, quia factus homo, cui di-
ctum suo ob Opifice: Donec revertaris in ter-
ram, de qua sumptus es: quia pulvis es, & in pul-
verem reverteris. Gen. 3. v. 19. Sed ita factus<marginalia>Gen. 3.|v. 19.</marginalia>
terra, ut eam redderet sua assumptione cæle-
stem, dotibus cælestibus exornatam. Unde &
dicere Apostolus meritò potuit: Secundus homo
de cælo, cælestis.</P>
<P>  <absatz-nummer>226.</absatz-nummer> Et tales voluit & vult Societatis suæ<marginalia>Genius ille|Societatis|IESV.</marginalia>
filios sanctissimus Parens, dum propter mini-
steria adeò gloriosa, & Ecclesiæ utilia omne
terrenum compendium exclusit, neque hono-
ris gradus cum privilegijs ad corporalia com-
moda spectantibus ulla ratione permisit. Vt
sic dicere quilibet cum Sponsa queat: Dilectus
meus mihi, & ego illi. Vbi & quod additur huic
mysterio deservit: Qui pascitur inter lilia. Hoc
enim considerationem nostram pulsat; ut re-
cordemur iterùm liliorum, quæ divinum En-
comiastem meruerunt, dum sic Matth. 6. v. 28.<-P>@@<marginalia>Matth. 6.|v. 28.</marginalia>

<-P>Considerate lilia agri quomodo crescunt: non labo-<marginalia>Lilia abje-|ctionis dictæ|simulacra.</marginalia>
rant, neque nent &c. Sunt ergo lilia animi à
terrenis eximij, & Dei paternæ providentiæ
concrediti pulcherrima simulacra, inter hos
enim nobiles spiritus pascitur Christus: hæc
enim est eorum felicitas, & cura reciproca, ut
sicut ipsi solicitudinem circa terrena depellunt,
ut possint dicere: Ego illi, ita & pariter: Dile-
ctus meus mihi. Quo nihil potest cogitari fe-
licius: cùm & dicere pariter possit: Venerunt<marginalia>Sapient. 7.|v. 11.</marginalia>
mihi omnia bona pariter cum illa. Sap. 7. v. 11.
Cum illa inquam æterna Sapientia, & æterna
Sapientia Christus est. Quod si de humana in-
terpretari libeat, potest Societatis alumnus id-
ipsum pronuntiare, qui Sapientiæ immoratur
officijs, nullo terreno commodo reportato, ut-
pote qui omnia bona aliàs desiderabilia, sola
habita, & ritè dispensata sapientia possideat,
& sit illa suimetipsius & pretium & præmium
non terrena, aut animalis à Divo Jacobo Maje-
state Apostolica condemnata. Iacob. 3. v. 16.
Vbi non est animus, ut aliàs dictum, honestas<marginalia>Cur alibi|fragilitati|naturæ con-|niveatur.</marginalia>
alibi consuetudines vigentes suggillare: visum
est enim prudentibus legislatoribus pro majori,
quod spectabant, bono, suis attentis institutis,
fragilitati naturæ aliquo modo connivere. Sæ-
pè turbæ secutæ Christum, & tamen bis tan-
tùm mitaculosa sunt panum & piscium multi-
plicatione refectæ. Quid ibi caussæ? quia tunc
Dominus, pro occasione & tempore illud op-
portunum subsidium, ut libentiùs deinde con-<marginalia>Marci 6.|v 34.</marginalia>
currerent, misericorditer arbitratus. Misertus
est super eos, quia erant sicut oves non habentes pa-
storem, Marci 6. v. 34. Eorum ergo fragilitati
subsidio specialiter destitutæ impendendam
tunc & iterùm, & non aliàs judicavit. Quod
poterit qui voluerit circumstantijs perpensis
applicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>227.</absatz-nummer> Ibidem col. 3. errores duo. Timorem pro<marginalia>Ex duobus|erroribus|doctrinæ|compen-|dium pro|Societate.</marginalia>
Amorem. & Respondere pro Rependere, in D.
Bernardi auctoritate circa citatum locum
Cant. 2. v. 16. qui Societati accommodatus un-
de minùs benè mutatio amoris in timorem
cadit: siquidem Sanctissimus ejus Institutor nō
timore, sed amore potiùs voluit eamde&#x0303; ample-
xos in progressu divini servitij gubernari: Sic
enim Parte 3. Constitution&#x0169;. Cap. 1. §. 26. verbis<marginalia>Constitut.|P. 3. C 1.|§. 26.</marginalia>
illis: Omnes rectam haberi intentionem studeant
non solùm circa vitæ suæ statum, verùm etiam cir-
ca res omnes particulares, id semper in eis sincerè
spectantes ut serviant & placeant divinæ bonitati,
propter se ipsam, & propter charitatem, & eximia
beneficia, quibus prævenit nos, potiùs quàm ob ti-
morem p&#x0153;narum, vel spem præmiorum, (quamvis
hoc etiam juvari debeant) & crebrò admoneantur
ut in omnibus quærant Deum, exuentes se, quantùm
fieri potest, amore creaturarum, ut affectum uni-
versum in carum Creatorem conferant, eum in om-
nibus creaturis amando, & omnes in eo, juxta san-
ctißimam ac divinam ipsius voluntatem. Hæc il-
le: quibus nihil dici opportunius potuit ad vim
sententiæ explicandam, quam sumus cum
Sponsa prosecuti, Dilectus meus mihi. En illius
charitatem, & eximia beneficia, quibus nos
Creator, Redemptorq&#x0301;ue prævenit. Totum se
ipsum impendit: debet ergo propter se ipsum
amari: debet & propter beneficiorum eximiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0093.jpg/>
@@1@<SE93>78 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>collationem. Abstrahendus ergo ideò mone-
mur affectus, quantùm fieri potest, à creatu-
ris, & in illo collocandus. Hinc, & ego illi. Ego
inquam, non mei aliquid, & ita quantùm fie-
ri poterit, nihil creaturis attrahentibus reser-
vandum, sed quasi ex æquo amorem gerere, quod
à D. Bernardo dicebatur. Ad quod equidem
Societatis legitimus filius debet contendere,
quia per timorem nulla stare potest æqualitas,
cùm amori amor, non timor debeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>228.</absatz-nummer> Quamvis hoc etiam juvari debeant. Ubi<marginalia>Timor qua-|liter adhi-|bendus.</marginalia>
de servili, laudabili tamen, timore, sermo est.
Cùm enim & servi simus, mirum non est si
proprius talis timor, ut amoris adminiculum,
exigatur. Capite nobis vulpes parvulas, quæ demo-<marginalia>Cant. 2.|v. 15.</marginalia>
liuntur vineas: nam vinea nostra floruit. Sic im-
mediatè præcesserat. v. 15. Vbi timoris, à quo
incipiendum, incitamentum exhibetur. Et si
quis in statu gratiæ sit, & vinea floreat, timen-
dum tamen à vulpibus, cujus tanta esse astutia
potest, ut vineam demoliantur, ut animam à
statu gratiæ infelicissimè, & fortè irrevocabili
fortuna deturbent. Divus Gregorius Nyssenus
pro illustrando præfato loco, & declarandis
vulpibus, illud gravissimum D. Pauli commo-
nitorium adducit ex Ephes. 6. v. 10. & seqq. ubi<marginalia>Ephes. 6. v.|10. & seqq.</marginalia>
armatos omni armorum spiritualium genere
fideles cupit: Quoniam non est nobis colluctatio
adversus carnem, & sanguinem, sed adversus prin-
cipes & potestates, adversus mundi rectores tene-
brarum harum &c. Et quis ad hæc non timeat?
Ideò de timore sic præmiserat: Servi obedite<marginalia>Vers. 5.</marginalia>
dominis carnalibus cum timore & tremore, in sim-
plicitate cordis vestri, sicut Christo. v. 5. Christo
ergo in timore & tremore serviendum, & quis
non timeat, cùm armatas contra se inferni vi-
deat potestates? Hoc ergo est, quod Sponsæ
dicitur, cùm de capiendis vulpibus præceptum
intimatur. Ut timeat quidem, sed non ut in ti-
more persistat, sed ut in eo ipso Deibeneficium<marginalia>D. Greg.|Nyssen.</marginalia>
agnoscat. Pro quo citatus Doctor sanctus au-
diendus, sic enim ille in citatum locum post
alia, quibus in Scriptura sacra significatam dia-
boli potentiam demonstravit. Hic ergo talis &
tantus Imperator legionum dæmonum, quemadmo-
dum à vera & sola potestate nominatur parva vul-
pes, & omnes qui eum circumstant, & universus,
qui est sub ejus potestate exercitus, omnes ex æquo
despectui habiti nominantur vulpeculæ ab eo, qui
incitat venatores ad eos venandos. Si autem fortè
fuerint Angelicæ potestates &c. Iuxta quæ quan-
do timoris proponuntur ingentia motiva, dæ-
monum ante oculos potestate prolata, Ange-
lorum pariter subsidia proferuntur, qui vul-
pium prædictarum solertissimi venatores: ut
amor inde sic providi animarum custodis ex-
citetur. Sic & Apostolus cùm timorem & tre-
morem præmisisset, subdidit: In simplicitate
cordis vestri. Quod ad amorem spectat, quia ad
sinceram intentionem, ut à D. Ignatio su-
periùs illustratum. Utinam & illum nos, non
degeneres filij, dicto obsequentes illustramus.<marginalia>A SS. Cos-|ma & Da-|miano felix|omen.</marginalia>
Sic oro; & obsecro ex animo, hoc ipso funda-
tę Societatis Anniversario die, centum jam tri-
ginta & sex elapsis annis ut inter antiquos
possit Ordines numerari, Divis Cosma & Da-
miano fortunatis auspicibus, & benè Arabibus,<-P>@@

<-P>cùm sit notissimum Provinciam nullam, præ-
ter Arabiam, felicem nuncupatam, quidquid<marginalia>Virgil. 4.|Georg.</marginalia>
visum magno Poe&#x0308;tæ fuerit, cui</P>
<shi>Gens fortunata Canopi.</shi>
<Z><A+1>§. XI.
Discursus doctrinalis ex occursu errorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>229.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 928. col. 3. in Virgiliano versu<marginalia>Circa Vir-|gilianum|versum, de|ignea ani-|mæ natura.</marginalia>
f&#x0153;dus lapsus: cum enim sic ille:</P>
<shi>Igneus est ollis vigor, & cælestis origo.</shi>
<P>Vigoris loco ignis: unde nec sensus poterat,
nec carminis legitima structura constare. Ubi
quidem quod ad rem ipsam attinet, error ma-
jor, cùm juxta doctos Interpretes, rationalem
animam igneam esse Maro censeat, addit
P. Cerda, etiam ae&#x0308;ream, quia ex igne & ae&#x0308;re
conflatam, unde & cælestem dictam, sicut ex
terra & aqua corpus. Sed quod ad ae&#x0308;rem spe-
ctat bono suo discursu elicit doctus Pater, cùm
ex Virgiliano textu nihil appareat tale, unde
& P. Pontanus solius ignis meminit, quem so-<marginalia>P. Cerdæ|sententia|circa sen-|sum.</marginalia>
lum in Vate recognovit. Vult autem etiam ille
priorem carminis partem per se stare, neque
illius sensum à subsequente pendere. Itaque
illud:</P>
<shi>Igneus est ollis vigor.</shi>
<P>Conditionem animarum indicat, & ollis non
esse cum seminibus construendum, cum dici-
tur:</P>
<tspb>                    Et cælestis origo Seminibus.</tspb>
<P>Cum sensus sit seminibus cælestem originem
adscribendam, quæ in animabus hominum præ
alijs excellit. Neque enim semen dici solet id,
quod virtute seminis procreatur. Ad quod qui-<marginalia>Non ad-|mittitur.</marginalia>
dem facilè responderi posset. ut stet congrua
locutio convenientius dicendum illud ollis non
designare animas, sed semina, cùm nihil cogat
aliter arbitrari. Mundum esse animatum indi-
caverat ille, cùm illius præcipuis partibus me-
moratis subjunxit:</P>
<shi>Spiritus intus alit, totamque infusa per artus
Mens agitat molem, & magno se corpore miscet.</shi>
<P>Quod P. Cerda ad pium trahit intellectum de
existentia Dei in illis. Sive autem hoc, sive
illo sit loquendum modo, apud eumdem sic
statim:</P>
<shi>Vnde hominum, pecudumque genus, vitæque vo-
<DUAN>lantum.</DUAN>
Et quæ marmoreo fert monstra sub æquore pon-
<DUAN>tus.</DUAN></shi>
<P>Ad hæc ita Igneus est Ollis &c. Ex quibus con-<marginalia>Quæ Poete|mens.</marginalia>
spicuum habetur illud ad animas hominum
non esse tantùm referendum, sed ad illos, pe-
cudes, vitasq; volantum &c. Ut etiam in illis vi-
gor igneus sit, si non ita cum seminibus
congrua constructio videatur. Quòd autem
congrua esse queat, ex eo ostendi potest, quia
ex spiritu alente omnia, & mente se magno cor-
pore miscente, elici à Poe&#x0308;ta potuit pro ijs,
quæ recensuit postremo loco, nobilia esse se-
mina, in quibus vigor, & origo cælestis, ut-
potè ab illo spiritu & mente prodeuntibus,
sicut & prodeunt hominum, pecudumque ge-
nus, vitæq&#x0301;ue volantum &c. Vnde, inquit, scili-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0094.jpg/>
@@1@<SE94>§. XI. Circa IV. Part. Tituli, Discursus Doctrin. 79
<duolan 2><-P>cet ex spiritu & mente. Inde ergo & semina
cum qualitatibus memoratis. In quo errores
non tolerandi admissi, sicut in alijs, de quibus
in enarratione illa Anchisiaca, ubi de anima-
rum transmigratione, errante apertè deprava-
to judicio, & sic caligante lumine rationis.
Licet P. Pontanus talia metaphoricè esse ac-
cipienda admoneat, quæ de ignea animæ na-
tura à Virgilio, & alijs proferuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>230.</absatz-nummer> Iuxta quæ cælestem animæ rationa-<marginalia>Anima|quia ignea|sursum|concessura.</marginalia>
lis esse originem extra dubium est: quòd au-
tem ignea, commoda metaphora, admittendum
sanè, cùm ex eo id habeatur ut ejus affectus
sursum debeant emicare, sicut de igne ab Ovi-
dio dictum Metam. lib. 1.</P>
<shi>Emicuit, summaq&#x0301;ue locum sibi legit in arce.</shi><marginalia>Ovidius.</marginalia>
<P>Sursum corda clamat in Missa Sacerdos. Et cur
sic clamat? quia dicturus statim Angelica<marginalia>Sursum|corda cur|Sacerdos|moneat.</marginalia>
hymnodia compilata: Cum quibus & nostras vo-
ces ut admitti jubeas deprecamur, supplici confeßio-
ne dicentes: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus
Deus Sabaoth: plena est omnis terra gloria ejus.
Quæ verba Seraphinorum sunt ex Isai. 6. v. 3.<marginalia>Isaiæ 6. v. 3|& 6.</marginalia>
& constat Seraphinos suo nomine ignem desi-
gnare: unde & ignis non triste ministerium, ut
aliàs citatus nuper Maro, sed lætum & glo-
riosum exequuntur. Et volavit ad me unus de Se-
raphim, & in manu ejus calculus, quem forcipe
tulerat de altari. Quia ergo trisagium decan-
tantes ignei sunt, & igneo adscripti ministe-
rio, igneos nos etiam Ecclesiæ sanctæ Spiritus
esse contendit, & cum illis trisagium pari-
ter personare: ideoq&#x0301;ue & sursum habere
corda; sed tamen munda: ideò siqui-
dem pro munditia Prophetæ volat cum cal-
culo ignito Seraph: sic enim cum beatissimis
cantoribus poterit mundus labijs & corde di-
vinam repetere cantilenam. Et quidem cùm<marginalia>Isaiæ labia|cur non|aqua, sed|igne mun-|data.</marginalia>
supra cælos aquæ sint, sic multis in locis cla-
mante Scriptura. Et aquæ omnes, quæ super cælos
sunt &c. Psal. 148. v. 4. & alibi. Mirari juvat cur
ad Prophetæ labia purganda non sint illæ ad-
hibitæ, sed ignis sit applicatione peracta. Et
videtur equidem, ut alia non sint neganda my-
steria, ad id, quod diximus, referendum: Sera-
phini enim, cùm ignei sint, igni tractando ap-
tiores, qui ex nativa conditione sursum evo-
lat: & tales sibi comites divino illo in officio
exquirere, qui sursum habeant corda, & sine
violentia id ulla, qualem in aquis supra cælos
evectas posset aliquis suspicari. Vbi & consi-<marginalia>Hossana|cur addatur|trisagio.|Marci 11.|v. 10.|Matth. 21.|v. 9.</marginalia>
deratione dignum occurrit id, quod post præ-
fata Sacerdos verba subnectit: Hossana in Ex-
celsis, ex Marci Cap. 11. v. 10. cùm in Mat-
thæo sit, In altißimis. Cap. 21. v. 9. Videtur
enim apponi velut clausula præcedentium, &
unum ex illis canticum concinnari. Et cur ita?
Ideò utique ut indicio sit homines posse cum
Angelis laudes in cælo cantare: siquidem
Hossana hominum canticum est, & puerorum<marginalia>Vers. 15.</marginalia>
præsertim: & pueros clamantes in templo, & di-
centes: Hossana filio David. Matth. suprà v. 15.
Quibus in clamoribus violentum nihil esse po-
tuit, unde in fine contentiosiùs cantitabant,
quando jam triumphalis fuerat strepitus abso-
lutus. Clamantes in templo. Ad hoc ergo cona-
tus noster dirigendus, ut de consuetudine fiat<-P>@@

<-P>natura; quod multis accidit, ut mihi perno-
tum, non sine difficultate à memoria cæle-
stium avocatis. O felices, in quibus & æternæ
felicitatis signum inter ea, quæ haberi in vita
mortali possunt, præclarissimum! Ut unum
hoc sufficere pro multis queat, quæ dici in
caussa præsenti possent, si non alia revoca-
rent.</P>
<P>  <absatz-nummer>231.</absatz-nummer> In eodem num. col. 4. sic hac do causa<marginalia>Vitandus|sol&#x0153;cismus|in Confessio-|ne.</marginalia>
pro Hac de caussa, scilicet Do pro De, Et an hic
aliquid, ex quo doctrinæ conferri possit au-
ctarium? De remissione peccatorum ageba-
tur, in cujus obtinendæ cura non est sol&#x0153;cis-
mus admiscendus. Committitur ille,</P><marginalia>Quid ille.</marginalia>
<shi>Quoties malè verba cohærent,
Adjiciens, quæ sunt removenda, repellens
Quæ meritò adjicienda forent.</shi>
<P>Igitur hac de caussa sol&#x0153;cismus est, quia Do
verbum accusativum exigit, non ablativum.
Qui ergo obtinere peccatorum remissionem
velit, debet se sincerè & humiliter accusare.
Ex cujus præcipuæ circ&#x0169;stantiæ defectu solet
indulgentia aut impediri penitùs, aut certè re-
tardari. Debet insuper nihil auferre, ubi pręser-
tim de confessione agitur, ne scilicet pudore
quis ignobili & exitioso ductus, id taceat, quod
deberet clarè & integrè judici conscientiæ suę
à Deo præstito propalare. Vbi non pauci ob
vitandam temporariam aliqualem confusio-
nem, æternæ non dubitant subjacere, pro quo
formidanda exempla succurrunt. Notissima
historia est Pharisæi & Publicani, de qua
Lucæ 18. Descendit hic justificatus in domum<marginalia>Lucæ 18.|v. 14.</marginalia>
suam ab illo. v. 14. & unde hoc? quia verè &
integrè se accusavit, quod in Pharisæo desi-
deratum. Pro quo Divus Augustinus: Enarra-<marginalia>Ex Phari-|sæo & Pu-|blicano lu-|culenta|comproba-|tio.</marginalia>
tione 2. in Psal. 31. ita scribit circumscriptis
nonnullis: Ideò Publicanus non audebat oculos ad
cælum levare, quia se ipsum intuebatur, conscien-
tiam suam puniebat. v. 13. Ipse sibi judex erat ut
ille intercederet, (Deus) Ipse puniebat, ut ille li-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
beraret. Ipse accusabat, ut ille defenderet. Itaque,
fratres mei, erat & Pharisæus ille peccator. Sed
perversus & nesciens quò venisset, erat tamquàm
in statione medici curandus, & sana membra osten-
debat, vulnera tegebat. Deus ergo tegat vulnera,
non tu. Nam si tu tegere volueris erubescens, medi-
cus non curabit. Hæc ille: juxta quæ satis per-
spicuum evincitur Publican&#x0169; & se accusasse ex
animo, & integrè, utpotè qui Pharisæo peni-
tus contrarius opponitur, qui rectè facta sua
singillatim, nullo dempto, depromebat, in
accusatione perfrigidus; & ita Publicanus ex
adverso stans non Deo solùm, sed hominibus
satagebat fieri manifesta: hoc enim & statio
à longè, & demissio oculorum, & percussio
pectoris indicabant. Non ergo vulnera erube-
scens tegebat, & sic à medico, & breviter, &<marginalia>Sacramen-|talis Con-|fessionis|præludium|in illis.</marginalia>
integrè persanatus. Vnde futuræ Sacramen-
talis Confessionis auspicia consignata, in qua
perfecta sanitas accusatione sincera & humili,
necnon integra, superata erubescentia compa-
ratur. Sic & vitandus moralis sol&#x0153;cismus à<marginalia>Moralis so-|l&#x0153;cisinus.</marginalia>
Pharisæo commissus, in quo cum accusatione
malè verba cohæserunt, dum quæ erant remo-
venda, adjecit, bonorum scilicet operum jacta-
bundum compendium: & adjicienda repulit,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0095.jpg/>
@@1@<SE95>80 Recognitio V. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>humilem scilicet & sinceram peccatorum ac-
cusationem turpi pudore correptus, certa ani-
mi superbientis appendice. Tacuit unde profice-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
ret, non tacuit unde deficeret. Tacuit confeßionem,
clamavit præsumptionem. Tacui enim dixit, non
sum confessus. Ibi oportebat ut loqueretur: taceret
merita sua, clamaret peccata sua. Sic idem Doctor
sanctus circa verba illa citati Psalmi. v. 3. Quo-
niam tacui inveteraverunt ossa mea, dum clama-<marginalia>Psal. 31.|v. 3.</marginalia>
rem tota die. Morbus equidem, quo exarescunt
ossa, immedicabilis est, quoniam ad intima
penetravit, præ diuturnitate. Et tales ij, qui in
Confessionum frequentia deficiunt, aut illas
perverso usu defrustrant, vix enim nisi per ex-
traordinariam Dei misericordiam emergunt,
unde & formidanda, ut dixi, exempla perdi-
tione animarum perpetua reliquerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>232.</absatz-nummer> In eodem erroris loco aliunde etiam<marginalia>Circa no-|men Caussa,|ut scriben-|dum.</marginalia>
erratum videri alicui possit, ex eo scilicet quòd
causa uno tantùm S. formata reperiatur, cum
duplex habere debuisset. Sed quidem à me
tunc ita scriptum usum peritorum amplexo.
Quia tamen posteà deprehendi à modernis
Scriptoribus, & antiquitatis exactissimis ob-
servatoribus cum duplici S. conscriptam,
c&#x0153;pi eos sequi, & in progressu scriptorum id
inviolabiliter observavi. Et cui non honorifi-
cum fuerit Justum Lipsium hac in caussa se-
qui, quem tot secuti? Scribanus, Cerda, Ma-
riana, Arriaga, Editor Instituti Societatis, Mo-
ronus, Tamajus, Andreas Christianus, Her-
mannus Hugo, Thomas Bonius, And. Pintus.
Quia tamen & periti & exacti etiam uno sunt
S. contenti, ut sint equidem per me licet, scrip-
tum ulteriùs uti jam c&#x0153;pi, bona legentium
gratia, quibus visum mihi est etiam rei adeò
judicio multorum levis reddere rationem. Et
rer&#x0169; etiam levium curam habendam Scripto-
ribus non levis momenti negoti&#x0169; arbitror, quia
ex lapsibus hujusmodi solet circa majora fieri
conjectura à multis, quibus circa judicium
pro illis aut maturitas deficit, aut peritia. Et
citatus quidem Lipsius ita scribit in Centuria
singulari ad Germanos & Gallos. Epist. 31.<marginalia>Lipsius.</marginalia>
Quid ita? Quiáne ambio hæc talia? Quia φιλοπ-
μία (Ambitio) cor hoc poßidet? Non ita est, fa-
teor: nec communes aut populares laudes; sed nec
judicia, valde moror, à Pighio tamen aliquo ama-
ri, æstimari, laudari (candidè dicam) æstimo,
amo. Sic ille viro non mediocriter erudito. Ubi
non se valde morari populares aut judicia can-
didè profitetur. Dum autem Valde addidit, non
omnem judiciorum talium respectum exclusit:
quia revera excludendus penitus non est, in eo
præsertim, qui ad communem utilitatem scri-
bit, minimè obtinendā, si quod scribitur multis
non videatur placiturum; ex eo enim quod
non placet, quomodo possit utilitatis fructum
sibi Scriptor polliceri? Quod sapit, nutrit. Uti-
nam & hæc, & alia, in quibus non Stoica se-
veritate procedo, sed Deo placendi studio, cu-
jus & gloriæ milito, cujus si beneplacitum ar-
rideat, hoc ero superabundanti præmio con-
tentus, cetera ut ipsi libuerit stadium fortunæ
decurrant.</P>
<P>  <absatz-nummer>233.</absatz-nummer> Num. 930. col. 2. Ordinandis pro Or-<marginalia>Ornamenta|pedum in</marginalia>
nandis. Et sensu quidem absurdo, ubi de lunu-<-P>@@

<-P>lis agebatur, quibus solebant pedes mulierum<marginalia>feminis ho-|minum æ-|terna perdi-|tio.</marginalia>
exornari. Vbi non quidem ordo, sed sempiternus
horror inhabitat, dum multi cum Holoferne ad
libidinem accensi sempiternis horroribus sub-
jacuerunt: Sandalia ejus rapuerunt oculos ejus.<marginalia>Iudith. 16.|v. 11.</marginalia>
Iudith. 16. v. 11. rapuerunt & animam sine or-
dine cruciandam: talis enim inordinatio ordi-
natissima Dei ordinatione permittitur; non
equidem ut ultra meritum torqueantur; cùm
sit receptum in Theologia dogma citra meri-
tum potiùs futuram p&#x0153;nam: sed quia in car-<marginalia>Ordo in tar-|taro esse|nequit.</marginalia>
cere futuri, in quo nullus esse ordo poterit, sicut
in communibus est videre carceribus; in qui-
bus licet justa p&#x0153;narum sit servanda mensura;
locus ipse ordinem non admittit, sed est in eo
amara confusio, gemitibus, clamoribus, vin-
culorum stridore, graveolentia, quæ cum vin-
cti in magno numero sunt, non possunt huma-
na providentia profligari. Et quis carcer ut ille
tartareus, in quo, heu, innumerabilis torque-
tur multitudo? Carceris vividam descriptio-
nem exhibet Cassiodorus Lib. 11. Ep. 40. quam
dedimus in Amphitheatro. n. 901. & bene in-
cipit. Cella gemituum.</P>
<P>  <absatz-nummer>234.</absatz-nummer> Num. 944. col. 3. Pactionem pro Pa-<marginalia>Pactio pro|Pastio, ut|stare queat.|Et quomodo|respectu glo-|riæ id ve-|rum ha-|beat.</marginalia>
stionem. Est autem pastio satis latinum nomen,
actionem pascendi, & etiam alimenta desi-
gnans. Sicut etiam pactio, qua plurium in rem
aliquam consensus, seu promissio mutua desi-
gnatur. Et quod ad veritatem rei attinet, stare
quidem pactio posset. Sermo enim ibi de glo-
ria, in qua Agnus, qui & Pastor, electos pas-
cit, juxta id, quod in Apocalyp. 7. v. 16. & 17.<marginalia>Apoc. 7. v.|16. & 17-</marginalia>
habetur, ubi quod recturus dicitur & deductu-
rus, ad pastum referendum juxta Græcam le-
ctionem. Quod equidem nihil aliud est quàm
pactionis cum eisdem initæ complementum.
Hinc illud D. Joannis Chrysostomi Sermone
de Martyribus Tomo 3. Considera pactum, con-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
ditionem attende &c. pactum, quod spopondisti.
Et quando illud: Certè in Baptismi susceptio-
ne, in qua renuntiare se dicit illum susceptu-
rus Satanæ, & pompis ejus, cui statim promit-
titur vita æterna. Hoc est ergo, quod Agnus
& Pastor erga fideles abrenuntiatores exequi-
tur, dum regit eos, & deducit ad vitæ, æternæ
inquam, fontes aquarum, pactionis suæ fide-
lissimus executor. Ubi & nos Recognitioni 4.
Partis finem imponemus, de gloria agentes,
qui dud&#x0169; de inferni carcere pręlocuti. Sic equi-
dem oportet, ut inter medias hasce sortes, juxta
monitionem Propheticam dormiamus, Psal.<marginalia>Psal. 67.|v. 14.|Consideratio|inferni &|gloriæ utex-|ercenda.|Apoc. 6.|v. vlt.</marginalia>
67. v. 14. Si dormiatis inter medios cleros &c.
Pro quo & observatione dignum, ne ab Apoca-
lypsis loco recedamus, Sextum illius ita finiri
Caput: Venit dies magnus iræ ipsorum, & quis po-
terit stare? Iræ, inquam, sedentis in throno,
nec non & Agni. Et ab ira Agni. Sic ergo cùm
finiatur terribilis illa descriptio judicij, sequi-
tur statim Septimum Caput, in quo de Ele-
ctorum gloria, in quos non sedentis in throno
severitas evibratur, sed largiflua benignitas,
cum præmiorum opulentia pulcherrima: neque
Agni ira, sed mansuetudo munifica, & ita
Caput antithesi observanda concluditur sic: &
deducet eos ad vitæ fontes aquarum: & absterget<marginalia>Ibid. 7.|v. ult.</marginalia>
Deus ombnem lacrymam ab oculis eorum. Præcedat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0096.jpg/>
@@1@<SE96>§. I. Circa V. Part. Tituli. 81
<duolan 2><-P>ergo inferni consideratio, subsequatur gloriæ.
Sic in die iræ erit qui stare possit, & multi
quidem erunt: nam tunc stabunt justi in magna<marginalia>Sap. 5. v. 1.</marginalia>
constantia. Sapient. 5. v. 1. O felicitatem! Quis
poterit stare? Interrogatio est? Respondetur
ergo: Stabunt justi. Neque utcumque stabunt,
sed in magna constantia, Id est, Immobili securi-
tate, & insuperabili fortitudine, cum magna lo-
quendi fiducia, juxta Dionysium Carthusianum
& alios. Ubi & antithesis præcedenti similis:
Capitis enim præcedentis finis ille: Et erunt<marginalia>Ibid. v. ult.</marginalia>
gementes, & memoria illorum peribit. Venient in
cogitatione peccatorum suorum timidi: & tradu-
cent illos ex adverso iniquitates ipsorum. Meliora
Deus.</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
SEXTA
<A+2>Partis Quintæ Tituli,
§. I.</A+2>
<A+1>Circa discrimen Psalmi, Cantici & hymni,
de quo Sectione prima.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>235.</absatz-nummer> <INI4>A</INI4>Git de illo P. Fr. Gregorius Va-
lentianus in Hymnodia Sancto-<marginalia>Discrimen|ex P. Va-|lentiano.</marginalia>
rum Patrum in Apparætu, & §.
Quid Canticum, sic ait: Canticum
est vox cantantis in lætitia: Psalmus autem qui
cantatur ad psalterium: & hymnus significat læ-
titiam, & communiter sumitur in bonam partem.
Sic ille: qui §. sequenti affirmat vix apparere
in quo distinguantur. Cùm ergo vix appareat,
id quod præmiserat, non videtur sufficere ut
discrimen agnoscamus. Et quidem juxta expli-
cationem dictam Canticum & hymnus nullo
discrimine proponuntur: siquidem Canticum
dicitur vox cantantis in lætitia, & hymnus si-
gnificare lætitiam, cantantis inquam. Ut au-
tem explicationi nostræ congruat explicatio
dicta, juvat quod ex D. Augustino adducit il-<marginalia>Verba D.|Augustino|adscripta.</marginalia>
lius verbis, scilicet: Unde in Psalmo opera: in
hymno laus, in Cantico mentis exultatio intelli-
gitur. Sic ille citans Doctorem sanctum Lib. 9.
Confeßion. Cap. 6. & 7. & in Psal. 72. Cùm
enim Canticum præ Psalmo & Hymno men-
tis exultationem importet, stat ritè quod à
Nobis est de illo disceptatum, & non leviter
comprobatum, scilicet Canticum aliquid læ-
tius & festivius designare.</P>
<P>  <absatz-nummer>236.</absatz-nummer> Sed verò apud D. Augustinum citata<marginalia>Illius non|esse ostendi-|tur, & quid|ex ipso erga|sacram har-|moniam|mirè affe-|cto.</marginalia>
verba locis designatis non extant. Et in Con-
fessionibus quidem delectatum se vehementer
affirmat, & cap. 6. sic locutus: Quantùm flevi in
hymnis & Canticis tuis, suavè sonantis Ecclesiæ tuæ
vocibus commotus acriter! Voces illæ influebant au-
ribus meis, & eliquabatur veritas tua in cor meum,
& ex ea æstuabat inde affectus pietatis, & curre-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
bant lacrymæ, & benè mihi erat cum eis. Caput
autem 7. sic claudit: & ideò plus flebam inter Cā-
tica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi, & tan-
dem respirans, quantùm patet aura in domo f&#x0153;nea.<-P>@@

<-P>Hæc Doctor sanctus, ex quibus aliquod qui-
dem discrimen inter hymnos & Cantica, qui-
bus ejus recreabatur spiritus, elici potest, non
tamen illud, quod est à præfato Scriptore tra-
ditum Augustiniana auctoritate. Visum est<marginalia>Qualia fu-|tura in|Ecclesia|cantica.</marginalia>
autem verba sanctissimi Doctoris hoc exhibuis-
se loco, ut magno nobis documento sint,
animadversuris qualia sint cantica in Ecclesia
concrepanda: ea scilicet quæ movere ad pias
lacrymas possint, & devota suspiria, dum per
illa veritas ad cordis intima penetrat veluti ad
facilem haustum eliquata. Non sic certè, non
sic cantiunculæ illæ, quæ jam nimis invalue-
re, & vanæ potiùs, quàm piæ subserviunt vo-
luptati: neque pro ciendis lacrymis, sed risui
potiùs aptæ, ac profanam harmoniam imita-
tæ. Et quid ad hæc faciant Publicani ad tem-
plum cum illo venientes, de quo n. 241. ut sci-
licet peccata deplorent, tundant pectora, su-
spirent, gemant, & sic divinam sibi Majesta-
tem concilient, qua justificati suas in domos
meliores quàm venerant, revertantur?</P>
<P>  <absatz-nummer>237.</absatz-nummer> Sed jam eumdem verbo exemploq&#x0301;ue<marginalia>Hymnus|quid.</marginalia>
incomparabilem Magistrum audiamus citato
ulteriùs in loco, scilicet in Psal. 72. ubi sic
loquitur: Hymni cantus sunt continentes laudet<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
Dei. Si sit laus, & non sit Dei, non est hymnus. Si
sit & laus, & Dei laus, & non cantetur, non est
hymnus. Oportet ergo ut si sit hymnus, habeat hæc
tria; & laudem, & Dei, & canticum. Hæc ille.
Ubi neque illud apparet, quod ipsi præfatus
Scriptor attribuit, circa quod non est multùm
digladiandum, neque pio auctori acri censura
objiciendus defectus non pervisi fontis, &
Scriptorum, apud quos citationes invenit mi-
nùs attenta lustratio, & earum confusio. Stat
ergo juxta D. Augustinum hymnum esse Can-
ticum cum Dei laude: quod quidem illius
tempore ita asseri ab ipso potuit, quando pro
solius Dei laude hymni fuerant constituti: sed
cùm jam pridem hymni etiam in Sanctorum
laudem compositi, & usu Ecclesiæ recepti in-
veniantur, alia est profecto hymni definitio
stabilienda, ut sit Canticum sacrum metro
constans. Metrum autem ut esset juxta recep-
tas Poe&#x0308;seos leges curatum est ab Urbano VIII.<marginalia>Qualis re-|formatio ab|Vrbano|Octavo.</marginalia>
& diligenter executioni mandatum, licet Ec-
clesiæ aliquæ, uti Limana nostra, usum adhuc
retineat antiquum, Pontificia generali permis-
sione, ex qua etiam habitum ut in hymnis pro
Corporis Christi Festo nihil varietur, qui ex-
tra leges metricas Latinis proprias proce-
dunt, licet qui pro Laudibus magis ad illas
accedat. In quo & mysterij respectus habi-
tus, & D. Thomæ honorificentia reservata:
quia aut penitus removendi ab officijs sacris,
aut notabiliter immutandi: quod quidem in
S. Doctoris aliquale dedecus redundabat. Re-
lictus etiam sine mutatione aliqua hymnus
Ave maris stella, in quo vix metricum quid-
quam: neque ad metricas reduci leges pote-
rat, nisi variatione tali, ut alter penitus appare-
ret, ut si ita diceretur:</P>
<shi>Ave maris stella inclyta,<marginalia>Hymnus|Ave maris|stella ut|mutari pos-|set.</marginalia>
  Alma & Dei puerpera,
  Decora semper Virginis,
  Cæliq&#x0301;ue porta prospera.</shi></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0097.jpg/>
@@1@<SE97>82 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><shi>Dulce illud Ave Archangeli
  Ex ore sumens cælitùs,
  In pace nos corrobora,
  Hevæ reverso nomine.
Dissolve reis vincula,
  C&#x0153;cis refunde lumina,
  Monstra malorum pellito,
  Fausta bonorum poscito.
Ostende te esse in matribus
  Per te preces & audiat,
  Qui pro salutis munere
  Ex ventre natus est tuo.
Virgo inter omnes unica,
  Præ ceteris mitissima,
  Nos jam solutos crimine
  Castis recense & mitibus.
Vitam redona limpidam
  Parans iter tutissimum,
  Ut clara Jesu visio
  Nos reddat & lætissimos.
Sit laus Deo jugis Patri,
  Christo decusq&#x0301;ue amplissimum,
  Sancto simul Paraclyto,
  Uno trium cum jubilo.</shi>
<P>Sic Nos, & melius alij, sed quidem nihil ita
lenocinatur affectui, ut sincera illa & inela-
borata textura, digna D. Bernardi spiritu, qui
illius auctor fuisse censetur: id quod citatus
P. Valentianus ut certum videtur statuere;
cùm revera non ita sit, unde P. Balinghem in
Kalendario Virginis, die 20. Augusti, nonnullos
ait ita arbitrari, unde & sub judice lis est, in
qua si Nobis judicij aliquid deferatur, in fa-
vorem melliflui Doctoris sententiam profere-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>238.</absatz-nummer> Sed contra definitionem Hymni<marginalia>Objectio ex|Antiphona,|Alma Re-|demptoris|&c.</marginalia>
objici potest Canticum Ecclesiasticum Alma
Redemptoris mater habere omne id, quod in illa
expressum, & superiùs declaratum: est enim
laus sacra metro alligata, exametro scilicet, &
legitimè decurrente: cùm tamen non Hym-
nus, sed Antiphona compelletur. Ad quod re-
sponderi potest esse quidem Hymnum, sed ab
Ecclesia non Hymni more, sed Antiphonæ
decantari: quemadmodum in officio Virgi-
nis de Monte Carmelo ponitur ad Magnificat
in secundis Vesperis. Dici etiam potest genus
illud carminis non esse sacris officijs idoneum:
& tale ut commodè pro Hymnis possit usur-
pari. Et ita cùm in definitione dicitur debere
metro constare, intelligendum est de metro
Ecclesiastico usui percommodo. Sunt quidem
recepti versus Sapphici, & Asclepiadæi in of-
ficijs Martyrum, Angelorum Custodum, Vir-
ginum, Confessorum, S. Joseph, S. Hermene-
gildi, S. Martinæ, sed Exametris constantes
Hymni hucusque non visi, pro quo & deside-
rantur antiquitatis exempla: quibus non ob-
stantibus, in novo usu inconveniens nullum,
fine immutatione veteris, pro sanctis ad no-
vam celebritatem admittendis: sic enim pro
Divo Martyre Venantio novi Hymni propo-
nentur. Divos alios erunt & quę celebrare con-
tendant civitates, nec se patiantur à Canenti-
bus superari, unde & constructio Hymnorum
nova, & si placuerit metri novitas, Sacræ Ri-<-P>@@

<-P>tuum Congregationi judicium relinquendum,
ne nobilissimum inter Latinos & Græcos me-
trum se penitus relegatum conqueratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>239.</absatz-nummer> Objici prætereà potest nam in Missa<marginalia>De Hym|Angelico.</marginalia>
habetur Hymnus Angelicus, Gloria in Excelsis
Deo. Sic enim vocatur Scriptorum receptissima
compellatione, pro quo Gavantus Tomo 1. The-
sauri sacrorum rituum, Parte 1. Tit. 8. n. 3. Neque
ullus est ita sonora harmonia solitus decantari,
& tamen metrum in illo nullum. Respondeo
quemadmodum Canticum generica, & spe-
ciali compellatione profertur, ita & in Hymno
tale aliquid reperiri. Quidquid enim pro de-
cātandis divinis laudibus institutum est, Hym-
num appellari solitum, eo quòd Hymnus Græ-
cè idem sit quòd laus. Ex quo & præoccupari
objectio potest ex Hymno Te Deum Laudamus,<marginalia>Et Te|Deum|Laudamus</marginalia>
sic enim compellatum invenimus: in Rubricis
sacris Breviarij §. 31. & Missalis citato Tit. 8. nu.
3. Unde Gavantus in Alphabeto Hymnorum Sect.
5. Cap. 6. illum omittendum censuit. Et P.
Guyetus in Heortologia Lib. 3. Cap. 5. ubi
Hymni definitionem exhibet nostræ confor-
mem, qui & videndus circa alia, elegans, eru-
ditus, & maturi judicij Scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>240.</absatz-nummer> Jam quod ad Canticum attinet, & ad<marginalia>Quomodo|Psalmus 4.|Canticum|pro gratia-|rum actio-|ne.</marginalia>
nostr&#x0169; speciatim spectat institutum, Gavantus
Sectione 5. citata, Cap. 9. affirmat Canticum
esse vocem harmonicam ore, & non cum in-
strumento prolatam, & ex Durando gratiarum
actionem significare. Circa primum plura ha-
bet lector, nu. 953. Quod verò de gratiarum
actione dicitur, non est à Cantico nostro pe-
nitus alienum, cùm sic ejus habeat finis: Me-<marginalia>Psal. 44.|v. ult.</marginalia>
mores erunt nominis tui in omni generatione &
generationem. Proptereà populi confitebuntur tibi
in æternum, & in sæculum sæculi. Ubi quidem
& beneficij memoria, quæ pro gratitudine
prior exigitur, & gratiarum resonant actio-
nes. Ubi dicet forsan aliquis in Cantico ipso
nihil pro gratiarum actione contineri, sed fu-
turos tantummodò qui eas referant, nuntiari.
Sed nullius est momenti illud, nam ut Canti-
cum sit, gratiarum actiones prænuntiari satis
superq&#x0301;ue est: quis enim legem illam de præ-
sentibus adeò inviolabilem tulit, ut ei stare pe-
nitus debeamus? & quidem plus se gratum
ostendit, qui alios ad nobile gratitudinis offi-
cium invitat, quandoquidem non est suomet-
ipsius obsequio contentus, sed pro eo plures
expetit & convocat adjutores. Hinc Vates Rex
Psal. 94. v. 1. Venite, exultemus Domino &c. Ubi<marginalia>Gratian$unclear|est comites|quærere pro|gratiarum|actione.</marginalia>
quidem de laudando Deo agitur, & agendis
gratijs: sequitur enim: Præoccupemus faciem
ejus in confeßione. Confessio enim ad recogni-
tionem beneficiorum spectat, de quibus & se-
quitur v. 7. Quia ipse est Dominus Deus noster:<marginalia>Psal. 94.|v. 1. & 7.</marginalia>
nos autem populus ejus, & oves pascuæ ejus. Sic
in Ecclesiæ usu, cùm tamen Vulgata habeat,
Nos autem populus pascuæ ejus, & oves manus
ejus. Ubi quòd Oves manus Domini dicantur
ij, quibuscum Vates loquitur, singulare valde
beneficium illius pietatis est, quia Deus quasi
manu propria eas regit, ut ex communi Interpre-
t&#x0169; sensu deducit Cardinalis Bellarminus. Vult
ergo ille pro gratiarum agnitione comites ha-
bere omnes, qui ovium nomine possunt in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0098.jpg/>
@@1@<SE98>§. I. Circa VI. Part. Tituli, De Canticis Eccles. 83
<duolan 2><-P>divino conspectu percenseri. Sed perpenden-
dus Titulus, Laus Cantici ipsi David. Est ergo
Canticum laudatorium? & ipsi quidem Da-
vid, ut sciamus id, de quo ibi, ad ipsum specia-
liter pertinere. Audiatur ergo alibi sic locu-
tus: Erravi sicut ovis, quæ perijt &c. Psal. 118.<marginalia>Psal. 118.|v. ult.</marginalia>
v. ult. Petit à bono se Pastore quæri. Quære ser-
vum tuum. Et exauditus est. Perierat, & inven-<marginalia>Lucæ 15.|v. ult.</marginalia>
tus est. Lucæ 15. v. ult. Cùm ergo pro benefi-
cio tanto, quia scilicet ovis manus Domini,
manu inquam propriæ, singulari videlicet pro-
videntia, directa, fideles omnes & qui tunc
erant, & qui noscerentur ab illis, carnalis aut
spiritalis progeniens, gratiarum agendarum
vult habere consortes. Omnes enim invitat,
unde Ecclesia ejus utitur vocibus ad fidelis po-
puli affectum in Dei laudes, & gratiarum
actionem excitandum. Unde & illa Cardinalis<marginalia>Quid cum|Pastor in-|eptus acci-|dit.|Card. Bel-|larminus.</marginalia>
Bellarmini animadversio observatione dignis-
sima, dum circa oves manus sic ait: Ex quo in-
telligimus debere populum Dei in Deo summo Pa-
store fiduciam ponere, atque ad illum per orationem
recurrere; quando pastor minus idoneus illis contin-
git: ipse enim per Ezechielem Cap. 34. dicit: Ego<marginalia>Ezech. 34.|v. 15.</marginalia>
pascam oves meas. Sic ille.</P>
<Z><A+1>§. II.
Ex quibusdam erroribus fructus erudi-
ditionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>241.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 951. col. 1. Carti augustißimi.<marginalia>Sapientibus|detrahere|f&#x0153;da labes,|cujus &|p&#x0153;na.</marginalia>
pro Cantici augustißimi. Ubi de Can-
tico Canticorum sermo: quod equidem au-
gustissimum, quia præclarissimum, & in quo
plura mysteria quàm verba. Neque insolitum
illud, si præclarissimis & augustissimis detra-
ctio inofficiosa contingat: si detrahantur lit-
teræ, quod in earum Professoribus si eveniat,
à bono nequit spiritu provenire. Si uti sapien-
tes virgam censoriam assumunt, audiant Sa-
pientiæ sublimioris Auctorem dum ait: Beni-
gnus est enim spiritus sapientiæ. Sapient. 1. v. 6.
& quod sequitur timeat: & non liberabit male-<marginalia>Sap. 1. v. 6.</marginalia>
dicum à labijs suis. Ibidem. Ubi notatione dig-
nissimum documentum: quod cùm benignus
spiritus sapientiæ sit, benignitatem tamen suum
in maledicum non extendat, ut ipsum à labijs
suis liberet, ab inimico inquam exitiali, p&#x0153;-
nam, quam sibi ipsi molitur, avertens: ut qui
benignum se erga alios exhibere refugit, mini-
mè benignitatem supremi Sapientiæ Spiritus
experiatur. Ubi & sequitur aliquid plusquàm
p&#x0153;na duri cujusque generis formidandum.
Quoniam renum illius testis est Deus. Ibid. Vbi
ex bono auctore tradit P. Cornelius moralem
renum infirmitatem, carnalem scilicet volup-
tatem, cujus origo in renibus, indicari. Super-
biam enim in litterarum Professoribus solet
Deus infirmitate hujusmodi castigare, gravio-
rum permissione lapsuum, quod jampridem in
mundi sapientibus à D. Paulo observatum, &
divina elocutione perpensum, Romanis scribe&#x0303;-
te, quibus omnes alij barbari: Et dicentes se esse<marginalia>Rom. 1.|v. 22. & 24.</marginalia>
sapientes, stulti facti sunt: ut contumelijs affi-
ciant corpora sua in semetipsis. Rom. 1. v. 22. &<-P>@@

<-P>24. Honoremus ergo modesta censura Sa-
pientes, ut benignus Sapientiæ Spiritus renes
nostros & corda igne illo vitali exurat, quo &
sapientes & casti pariter evadamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>242.</absatz-nummer> Num. eodem col. 2. Fesconinis pro Fesceni-<marginalia>De Fesce-|nino carmi-|ne.</marginalia>
nis. Vbi error esse in eo existimari poterit, quod
duplicatum N non sit, ut in Dissertat. pro&#x0153;miali.
nu. 23. Sed ea ex parte nihil non probabile,
nam utroque modo apud Scriptores occurrit.
Et in Claudiano ipso ita extat, ut in loco præ-
senti. Et carmen tale in ipso non ijs obsc&#x0153;ni-
tatibus plenum, quibus aliàs, unde & infame
reputari potuit: sed pro personarum decentia
temperatum; quod & sic factum similibus in
nuptijs potest verosimiliter æstimari. Vnde &
mysticis & castissimis, de quibus Epithala-
mium nostrum, posse convenienter aptari di-
ctum citato loco. Num. 953. Orpheus pro Or-<marginalia>Rahab sa-|lutavit &|salvavit.</marginalia>
pheos col. 2. & in 3. Salutaverit pro Salvaverit.
Vbi quod ad rem attinet, utrumque verum:
nam & Rahab salutasse hospites, quos ita li-
beralibus officijs prosecuta est, quis dubitare
queat? & intravit (Maria) in domum Zacha-<marginalia>De salutione|Elisabeth|cur non fa-|cta mentio.|Lucæ 1.|v. 40.</marginalia>
riæ, & salutavit Elisabeth. Lucæ 1. v. 40. Vbi
miretur forsan quis, quare salutatæ ab Elisa-
beth Virginis mentio nulla. Ad quod quidem
responderi potest non factam mentionem salu-
tatæ Virginis, quia de salutatione hujusmodi
non poterat dubitari, factam verò de salutata
Elisabetha Virgine, quia salutavit prior, ut
ex hoc humilitatis ejus argumentum clarissi-
mum habeamus; unde Divus Ambrosius in
eum locum, Non solùm, inquit, venit, sed salu-<marginalia>Virgo salu-|tavit prior.</marginalia>
tavit prior: Si prior: ergo Elisabeth resalutatio
subsecuta. Vbi & pro pijssimo Virginis affectu
est quod considerationem vellat & admoneat.
Conceperat Elisabeth, quæ jam processerat in<marginalia>Notanda|caussa.</marginalia>
diebus suis, & ideò occultabat se. Lucæ 1. v. 24.
præ verecundia inquam: ideò Virgo salutavit
prior, ut præ verecundia apparere nolentem ad
id officij gratanter excitaret. Pro quo D. Anto-
ninus ultima Parte Summæ, Opusculo de B. Virgine<marginalia>D. Antoni-|nus.</marginalia>
Cap. 27. §. 2. ita scribit: Per montem istum
(charitatis) exurgens MARIA abijt visitando
Elisabeth, ut mutuis affatibus ad invicem consola-
rentur,  ut à verecundiæ p&#x0153;na Elisabeth sublevaret:
erubescebat enim, ut dicit Evangelista, se gravidam
reperiri in senectute, & carnalibus actibus operam
dedisse, & ideò occultabat se & confortata ex ver-
bis B. Virginis, quæ priùs verecundaretur esse gra-
vida, posteà in Domino gloriabatur se Prophetam
edidisse. Sic ille. Ex quo apparet spiritus ille
Virginis super meldulcis, Eccli. 24. v. 27. Sic ve-
recundiam cognatæ felicissimè prævenientis,
ut quæ & latere, & tacere decreverat, & co-
piam faceret sui, & opportunè etiam loquere-
tur. Sed hinc commodissimum aliud docu-<marginalia>Notandum|pro salu-|tanda Vir-|gine docu-|mentum.</marginalia>
mentum emergit. Elisabeth quia in senectute
gravida, verecundatur Virginem alloqui, & in
cōspectu tantę se sistere puritatis. Et tamen suo
modo ex Spiritu sancto cōceperat, licet ex Viro,
quia miraculosè ad conceptum adaptata. Quid
ergo facere eos oporteat, qui salutare Virgi-
nem Rosarij recitatione contendunt? An non
verecundentur, si neque castis corpore, corde,
& labijs coràm illa se sistant, & audeant sa-
lutare? Sit hoc per occasionem dictum: &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0099.jpg/>
@@1@<SE99>84 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>erit error felix, si vel unum istum fructum be-
nedictionis tantæ elicere valeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>243.</absatz-nummer> Num. 953. col. 3. cujusdam mentio<marginalia>Pro reve-|rentia erga|Magnificat|laudatus P.|Escobar.</marginalia>
inducta, pij, religiosi, & docti, qui Horas
Canonicas pro munere Sacerdotali persolvens,
ubi ad Canticum Virginis veniebat, collige-
bat se, & socium ut adverteret verba illa esse
Virginis, admonebat. Cui funis iste (instar
illius à Rahab suspensi) purpureus, pignus
salutis fuit, morte enim est felicissima con-
summatus. Et tanti viri memoria extat in
Proæmiali Dissertatione nu. 127. Fuit enim P.
Bartholomæus de Escobar, hoc etiam loco me-
ritissimo compellandus, ut cum de Benedicta
inter mulieres agitur, & ille in benedictione
sit, qui jam ut arbitror, à multis retrò annis
æternam est magnis debitam meritis consecu-
tus. Et in eo quod ille, cum ad Virginis Can-
ticum veniebat, dignissimus sanè imitatione
præstabat, ipsa Virgo suo est exemplo visa
præivisse. Pro quo & Divus Antoninus num.
præcedenti citatus. §. 3. ita scribit: Intrans do-<marginalia>Exemplo|Virgo præ-|ivit.|D. Antoni-|nus.</marginalia>
mum Zachariæ, & salutans Elisabeth, auditis ab
ea laudibus suis, totum à Deo recognoscens, & ad
montem contemplationis, & divinæ laudis ascen-
dens, ait: Magnificat anima mea Dominum. Sic
ille. Ex quo habemus & nos Canticum illud
cæleste (Marianum equidem quod plus est)
recitantes montem ascensuros, id est cogita-
tionum terrenarum turba depulsa, elevaturos
mentem, & attentos licet ad sacrum officium,
circa illud futuros attentiores: quod quidem
non sine singulari remuneratione futurum;
ut dum consonamus Virgini, & ipsa se conso-
nam in periculosissimo agone sit tandem red-
ditura, magnificans clientes, servos, & de sua
dignatione filios in Deo salutari suo, in Jesu
inquam magnifico salutis æternæ largitore.
Utinam & ego ex illis unus, licet omnium
minimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>244.</absatz-nummer> Ibidem col. 4. sic habetur: Memoria<marginalia>Errores ali-|qui.</marginalia>
Dei non avida, & exsucca. Cùm esse debuisset
Arida. Omissum Num. anteced. col. 2. Sic
Maria, cum dici debuisset Hic, quod ad sen-
sum non potuit non obesse. Ibidem in loco
Isaiæ: Salvavit mihi brachium, de est Meum &
sensui incommodat. Quod Adentißim&#x0169; pro Ar-
dentißimum deprehendat quivis cit. n. 953. col. 3.
Num. 954. col. 3. Exageret, pro Exaggeret.
Num. 974. col. 3. Receptabiles pro Receptibiles.
Ubi quod ad veritatem sententiæ, de qua ibi,<marginalia>Receptabi-|les pro Re-|ceptibiles|ut stare|queat.</marginalia>
stare mutatio potuit; nam & Receptabiles vox
benè Latina est: & licet juxta omnimodam
proprietatem receptabile frequentiam dicat à
Verbo Recepto, id quidem non semper in usu,
cùm pro Recipere accipiatur: Sententia est Ec-
cli. 2. v. 5. Quoniam in igne probatur aurum &
argentum: homines verò receptibiles in camino<marginalia>Eccli. 2. v. 5</marginalia>
humiliationis. Ubi Arabicus & Syrus Pauperta-
tem legunt: Tigurina Afflictionis: quod magis
videtur accommodum, non enim Deus recep-
tibiles suos solo igne paupertatis exercet, ut<marginalia>Humilia-|tionis affli-|ctio omnium|maxima.</marginalia>
est compertum, sed Vulgata lectio vim habet
specialem, quia nullus ardentior ignis, aut fla-
grantior fornax, quàm humiliatio. Sicut enim
in Christo humiliatio pro extremo formæ Dei
contraposito ab Apostolo conclamata fuit<-P>@@

<-P>Philip. 2. v. 6. & 8. Qui cùm in forma Dei esset<marginalia>Philip. 2.|v. 6. & 8.</marginalia>
Humiliavit semetipsum. ita & in hominibus suo
modo philosophandum: quando à sua forma
illi ad exinanitionem humiliationis labore,
Deo sic disponente, rediguntur. Licet enim
omnes in afflictione fideles inventi, in pretio
sint Deo ipsos probanti, ij tamen qui in ca-
mino humiliationis, vel, ut habet D. Ambro-<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
sius in Psal. 118. Octon. 19. in fornace humili-
tatis pretiosissimi reputantur: id quod verbum
Receptibiles indicat: quod quidem inusitatum
Latinis est, ut observat P. Bonartius, qui &
Regula 4. Isagogica idem prænotarat dicens si-<marginalia>P. Bonar-|tius.</marginalia>
gnificari acceptos & gratos Deo. Ex eo autem
quod cum argento & auro instituatur compa-
ratio, satis compertum habetur id, quod de<marginalia>Sed pretio-|sissima.</marginalia>
pretio dictum, cum sint omnium pretiosissima
metalla.</P>
<P>  <absatz-nummer>245.</absatz-nummer> Pro quo Glossa P. Cornelij paucis ea
omnia complectitur, quæ æstimationem pos-
sunt in divitiarum cælestium genere concilia-
re. Sic enim ille: Receptibiles, hoc est, accepti
& grati Deo; digni qui à Deo in amicos, familia-<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
res, & filios recipiantur & adoptentur ut sint ejus
electi, & heredes regni cælestis. Sic illustris In-
terpres. Et quid his majus dici aut cogitari po-
tuit? Sententiam Christi pro humilium exal-
tatione pernovimus: Qui se humiliat, exaltabi-<marginalia>Luca 14.|v. 11.</marginalia>
tur. Lucæ 14. v. 11. Sed eorum, qui in cami-
no humiliationis, aut fornace humilitatis à
Deo probati, sunt inventi ipsius acceptatione
condigni, exaltatio sublimioris excellentiæ est,
cùm & amici, & familiares, & filij Dei, qui-
bus prærogativis non potest non gloriæ ineffa-
bilis cumulus, & superexaltatio in cælestibus
respondere. Sic ob humilitatem Christo da-
tum nomen, quod est super omne nomen, suprà v.<marginalia>Philip. 2:|vers. 9.</marginalia>
9. Ut intelligamus eos, qui in camino humi-
liationis exercentur nomen supra nomen alio-
rum habituros: ut sic stet quod ibidem dictum:
Hoc enim sentite in vobis, quod & in Christo Jesu.<marginalia>Vers. 5.</marginalia>
v. 5. Dicat ergo, dicat semel & iterum Vates<marginalia>Psal. 118.</marginalia>
Res: Bonum mihi, quia humiliasti me. Psal. 118.
v. 71. Ubi quidem de humiliatione agit in ca-
mino proprio illius, de quo sic præmiserat:
Multiplicata est super me iniquitas superborum.
v. 69. Et quod illi bonum, non equidem bo-
num erit solummodò nobis, sed & melius, &
optimum, in lege gratiæ majoribus gratiæ the-<marginalia>In lege gra-|tiæ non bo-|num tan-|tùm, sed op-|timum.|Hebr. 13.|v. 9.|Iacob. 1.|v. 17.|1. Pet. 5.|v. 6.</marginalia>
sauris divinitatis, & ad Christi sublimandis ex-
emplum: unde Apostolus non bonum tan-
tummodò proponit, sed optimum, Hebr. 13. v.
9. Optimum est enim gratia stabilire cor. & D.
Jacobus: Omne datum optimum. Jacob. 1. v. 17.
Utinam sapiamus & intelligamus, ut novissi-
ma hæc felicia providentes, humiliemur sub
potenti manu Dei, ut nos exaltet in die visitatio-
nis. 1. Petri. 5. v. 6. Sunt & cit. n. & col. leves
errores alij, ut Nec pro Ne, quamvis & hæc non
admodùm levis, cùm sensum reddat ineptum.
& Poßit, pro Poßis. Et utinam non succederent
alij, sed patienter tolerandi, & cum utilitatis
compendio referendi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0100.jpg/>
@@1@<SE100>§. III. Circa V. Part. Tituli, Ex erroribus fructus. 85
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Æstimabile ex erroribus compendium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>246.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 975. col. 2. pro Iocantem habe-<marginalia>De jacente|Isaac cum|Rebecca|utile docu-|mentum.</marginalia>
tur Iacentem. ubi de Isaac sermo vi-
so ab Abimelech cum Rebecca uxore jocan-
te. Et error quidem ex subsequentibus poterit
deprehendi. Historia habetur Genes. 26. v. 8.
& ibi quidem nimis fuisset exitialis error, si
perseverasset in rege ob ratione&#x0303; ab ipso reddi-
tā. n. 10. & locus est moralibus præceptionibus
opportunus, de quibus Scriptores, præsertim
Nostri. Quia in erroribus corrigendis & vi-
tandis sumus, juvat id, quod ad hujusmodi caus-
sam conducere potest cum D. Joanne Chryso-
stomo perpendisse. Cùm Rebecca ludens de-
prehensus est Isaac ab Abimelech, cùm soro-
rem simulasset, ne si uxorem dixisset, occide-
retur, reservata illa ad usum turpem à maritali
vinculo liberata. Vitæ ergo conservatio in er-
roris erat continuatione, ipso judice, constituta.
Atqui ubi à rege circa ludum convenitur di-
cente: Perspicuum est quod uxor tuasit; ingenuè
veritatem confitetur respondens: Timui ne mo-
rerer propter eam. v. 9. & tamen negare adhuc<marginalia>Gen. 26.|v. 8. & 9.|10. & 11.</marginalia>
poterat, & timere, quia ludere & honestè jo-
cari cum sorore alienum à legibus cognationis
non est, licet rex ut perspicuum contrarium af-
firmarit. Ad quæ sic S. Doctor Homil. 51. Post-<marginalia>D. Ioannes|Chrysost.</marginalia>
quàm ex conjecturis deprehensus est justus, non ul-
tra negat: sed fatetur, & caussam manifestam af-
fert quare sororem vocandam censuerit. Dixit
enim, inquit, ne fortè moriar propter ipsam, Mortis
timor me hoc agere coegit. Sic ille. Non ergo con-
tinuari errorem jam patitur, quomodocumque
maritus agnitus, quia justus, & rege admo-
nente, suam illam dissimulationem futuram
occasionem gravium peccatorum recognovit.
Unde divinam providentiam est statim exper-
tus, rege ipso vitæ ipsius procuratore reddito:
Præcepitque omni populo dicens: Qui tetigerit &c.
v. 10 & 11. Ubi & idem aureum os, Vide, in-
quit, Dei providentiam, & ineffabilem curam. Nam<marginalia>Idem.</marginalia>
qui dixerat ei, Ne descendas in Ægyptum, & habita
in terra ista, eroque tecum. Vers. 2. & 3. ille erat
qui hæc omnia dispensabat, & justum in tanta con-
stituebat securitate. Hæc ille. Non ergo errores
in patrocinium advocandi, sed fiducia in Dei
providentia collocanda. Et verò Isaac suus ille
non profuisset quantumvis diligenter observa-
tus: cùm enim suspicari detectionem suamet-
ipsius persuasione non poterat, & securus cum
Rebecca jocabatur, aspiciente per fenestram
rege detectus est, ex quo divinæ providen-
tiæ suavitas intercessit, quæ si non ita præstò
adfuisset, & ipse & uxor magno in discrimine
versabantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>247.</absatz-nummer> Num. 976. col. 2. illa prostat Tertul-<marginalia>Tertulliani|sententia|circa debi-|tum con-|jugale.|Lib. 2. ad|Vxorem|Cap. 3.</marginalia>
liani sententia circa debitum conjugale: Non
ut pedes sanctos officia sexus, cum honore ipsius ne-
ceßitatis, tamquàm sub oculis Dei molestè & mo-
deratè transiguntur. Ubi pro Modestè posi-
tum Molestè: & stare quidem rectè posset,
cùm de sanctis conjugibus sermo sit, sanctis<-P>@@

<-P>inquam, de quibus loquebatur ille, illius feli-
cis temporis Christianis, quales & nunc plu-
res, quibus molesta inquam illa necessitas ho-
nestissimis præsertim uxoribus: unde & ex
communi consensu ad conversationem cæli-
bem revocantur. Sed ut molestè non sit, sit
tamen modestè, ut in oculis Dei. Gaudete in<marginalia>Philip 4.|v. 4. & 5.</marginalia>
Domino semper: iterùm dico gaudete. Modestia
vestra nota sit omnibus hominibus: Dominus enim
prope est. Sic cælestis Præceptor, Philip. 4. v. 4.
& 5. Gaudendum quidem & conjugibus est
in illo necessitatis articulo: sed non coràm
omnibus hominibus; immò neque coram ullo:
nihil enim ita ab omnium oculis curatur avelli.
Quod ergo dictum pro observatione modestiæ
in gaudiorum occasionibus, Dominus enim pro-
pe est: gaudijs in connubialibus præsertim ob-
servandum. In alijs enim hominum multùm
coe&#x0308;rcetaspectus, etiam si divinus non ita at-
tentè proponatur: in ijs tamen, cùm de homi-
num oculis nihil, totùm ad Dei oculos redu-
cendum: ut ita sit honorabile connubium, &<marginalia>Hebr. 13.|v. 4.</marginalia>
torus immaculatus. Hebr. 13. v. 4. dum cum ho-
nore necessitatis, & modestè commercia illa
transiguntur. Eodem n. col. 3. Amatoria pro à<marginalia>Sensualis|amor spiri-|tuali con-|trarius.</marginalia>
materia, scilicet abtracta. Non ita amatoria
esse solent, cùm sensuum in illis negotium
præcipuè peragatur, unde sensualis amor spi-
rituali adversus, & in una non valens cum eo
sede commorari. Sensus enim & cogitatio huma-<marginalia>Gen. 8.|v. 21.</marginalia>
ni cordis ad malum prona sunt. Genes. 8. v. 21.
Quomodo autem hujusmodi inclinatio ad ma-
lum cum inclinatione ad summum bonum, ad
quod spiritualis tendit, sociari patiatur? Num.
977. col. 3. Nauseat, pro Nauseet. Et sententia,<marginalia>Sapores in-|compatibi-|les.</marginalia>
in qua error, dudum allatæ deservire potest
positioni: sic enim ibi: Quomodo enim qui cæle-
sti pascitur cibo, ad sordida alimenta non nauseat?
Pascitur autem divinus amor cibis cælestibus;
qui enim ex corde Deum amat, in cælestibus
habitat, unde & congruentia loco alimenta
ministrantur. Et inde est ut sensuum inordi-
natam horreat pastionem. Sicut est etiam è
converso dicendum. Unde Apostoli illud 1.
Cor. 2. v. 14. Animalis autem homo non percipit<marginalia>1. Cor. 2.|v. 14.</marginalia>
ea, quæ sunt spiritus Dei. Non inquam percipit
earum gustum, sordidioribus alimentis occu-
patus: neque genuinum ciborum saporem pa-
latum biliosis humoribus tabefactum. Orandus<marginalia>Notanda|admon$unclear</marginalia>
cælestis medicus ut depravatum medicari dig-
netur appetitum, & quia postulare videmur dif-
ficilia, ad ea saltem excitandus affectus, ut id,
quod minùs in eo genere fuerit, desiderij &
sinceræ ac fiducialis ex corde orationis fre-
quenter fusæ, meritis suppleatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>248.</absatz-nummer> Num, 984. col. 3. sic legitur. A quarum<marginalia>Christus|quomodo|semel &|iterum|Dilectus.</marginalia>
splendore, (virtutum scilicet) Dilectus simul &
iterùm Christus. Juxta locum Psalmi 67. v. 13.
Rex virtutum dilecti dilecti. de Christo exposi-
tum, & à D. Brunone modo prædicto, de splen-
dore scilicet virtutum explicatum. Erratum
autem circa adverbium semel, cujus loco simul
positum confuso sensu, & modus latinæ locu-
tionis enervatus, semel & iterum. Est enim
Christus semel iterumq&#x0301;ue Dilectus, id est di-
lectione dignissimus ob splendorem virtutum
omnium summo in gradu connexarum. Unde<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0101.jpg/>
@@1@<SE101>86 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>semel & iterùm Dilectus proclamatus à Pa-
tre, in Baptismo scilicet & Transfiguratione:
Hic est Filius meus Dilectus. Matth. 3. v. ult. &<marginalia>In Baptis-|mo & Trans-|figuratione.|Matth. 3.|v. 16. & ult.|& 17. v. 5.</marginalia>
17. v. 5. & in Baptismo quidem Spiritus san-
ctus specie columbæ apparuit, & vidit Spiritum
Dei descendentem sicut columbam. 3. v. 16. Id
quod ad virtutum plenitudinem in eo designan-
dam sic peractum, ut scilicet Isaiæ vaticinium
demonstraretur impletum Cap. 11. v. 2. Et re-<marginalia>Isaiæ 11.|v. 2.</marginalia>
quiescet super eum, Spiritus Domini, spiritus sa-
pientiæ, & intellectus &c. ubi Divus Hierony-
mus ita plenum Spiritu dicendum esse affirmat,
ut & ipse sit totum id, quod dicitur, & virtu-
tum cumulus inducatur: unde ita scribit: Et<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
quomodo idem sermo Dei vocatur lux, & vita, &
resurrectio, sic spiritus sapientiæ & intellectus, con-
filij, & fortitudinis, & scientiæ, & timoris Do-
mini nuncupatur: non quo diversus sit juxta diffe-
rentias nominum, sed unus atque idem cunctarum
virtutum fons sit atque principium. Absque Christo
enim nec sapiens quis esse potest &c. Quia ergo
cunctæ in illo velut in fonte virtutes, à Patre
Dilectus proclamatur, sicut & à Divino Spiri-
tu columbino candore demonstratur. Jam in
Transfiguratione pro virtutibus etiam testi-
monium perhibitum, pro eadem veritate com-
probanda. Hic est Filius meus Dilectus, in quo mi-
hi bene complacui, ipsum audite. Ibidem. Sic Pa-<marginalia>Vox Patris|de nube,|quia nubes|Spititus|sanctus.</marginalia>
ter. Sed unde illa vox? & esse vox de nube di-
cens. De nube ergo. Et quænam nubes? In
splendenti nube Spiritus sanctus visus est. Ita Ec-
clesia in Officijs sacris Transfigurationis. Inde
ergo vox Patris; inde & Spiritus sancti testi-
monium iteratum. Ipsum audite. Ipsum inquam
septiformi plenissimum spiritu: hic vobis pro-
ponitur & Magister & virtutum exemplar:
Absque Christo enim nec sapiens quis esse potest &c.
ut nuper cum D. Hieronymo dicebamus. Et
hoc mysteriorum splendidissimo apparatu id
agebat Dominus ut sibi Dilectum eorum, qui
adfuerunt cordibus, uti amoris dignissimum
mobile collocaret. Dixerat Petrus: Domine,<marginalia>Matth. 17.|v. 4.</marginalia>
si vis, faciamus hic tria tabernacula &c. v. 4. Sed
alia erant profectò tabernacula Domino pla-
citura, de quibus fic Doctor Maximus: Hic<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
est, ait, Filius meus dilectus. Huic figendum est
tabernaculum. Moyses & Elias debent & ipsi vo-
biscum in penetralibus cordis sui Domino habitacu-
lum præparare. Sic ille. Cùm ergo Pater rex
virtutum semel & iterùm Dilecti sit, non est
tolerandus error col. 4. in qua virtutis dicitur,
sed qui possit facilè deprehendi, ut non diu in-
vestigatio sensus lectorem remoretur.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Errorum utilis depulsio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>249.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 985. col. 5. Pictoris pro Pectoris.<marginalia>Pictoris pro|Pectoris|ut stare|queat. Vbi|quod Chri-|stus imagi-|nis suæ pi-|ctor, sicut &|diabolus|suæ.</marginalia>
De Eucharistia sermo ibi, quæ mo-
nile pectoris, sicut & fasciculus myrrhæ. Quid
ad hæc Pictoris? Certè si pictorem dicamus
Christum, monilis illius interventu in reci-
pientibus dignè divinam pingit imaginem.
Igitur, sicut portavimus imaginem terreni, porte-
mus & imaginem cælestis. Sic Divus Paulus 1.<-P>@@

<-P>Cor. 15. v. 49. Priorem imaginem depinxit dia-<marginalia>1. Cor. 15.|v. 49.</marginalia>
bolus, dum falsis coloribus humani generis
protoparentes infuscavit dicens: Eritis sicut dij.<marginalia>3. Genes.|v. 5.</marginalia>
Genes. 3. v. 5. & tunc quidem de fructu ligni
vetiti comedendo tractabatur, quod est men-
titis illis coloribus consecutus. Hæc igitur tur-
pis imago turpissimi artificis ab omnium arti-
fice sapientia, Sap. 7. v. 21. deleri statuitur, &
esu id fructus divini feliciter obtinetur, dum
ipsa se humano pectori imago, quæ & fructus
infundit, & impressione facta transfundit, ut
dicere vero in sensu possit: Ecce Adam quasi unus<marginalia>V. 22.</marginalia>
ex nobis factus est. v. 22. & quod sequitur: Sciens
bonum & malum. Nam de Christo à Propheta<marginalia>Isaiæ 7.|v. 15.</marginalia>
dictum: Butyrum & mel comedet, ut sciat repro-
bare malum, & eligere bonum. Sumptione ergo
cælestis alimoniæ depictio ista peragitur, ut
stare possit, quod per errorem appositum, Mo-
nile pictoris. Sed legitima lectio reponenda:
sicut & inferiùs Agnationum pro Agnitionum. In<marginalia>Agnitio-|num pro|Agnatio-|num &|quid inde.</marginalia>
Dictionario Octolingui Verb. Agnascor, error
similis in adducta lege, Qui adoptionem. D. de
Adoption. ubi sic Paulus Iuriscons. Qui in ad-
optionem datur, ijs, quibus adnascitur, & cognatus
fit. Ubi pro Adnascitur habetur Agnoscitur. Sunt
autem Agnati, qui quasi ab eodem patre ge-
niti consanguinitate junguntur: non ita qui
cognati ex parte matris. Vbi quod ad divinam
spectat ritè quadrat, ex eodem enim Patre Deo
cognatio in rationali natura descendit, quæ
latiùs patet, unde & citato loco cognationum
etiam dici potuit, & fortè meliùs, ut ex eo
intelligamus quidquid stricti est vinculi in co-
gnationibus, id veriùs & strictiùs in divina re-
periri.</P>
<P>  <absatz-nummer>250.</absatz-nummer> Num. 986. col. 3. De pulchra pro Ac<marginalia>Error deli-|cias in Chri-|sto quæren-|das a vertit,</marginalia>
pulchra. 987. Legicis pro Lexicis. col. 2. 988.
col. 1. Dorias pro Dorcas. 990. col. 1. Adeò est
illi dulcis, pro Adeò est ille dulcis. O dolendum
errorem, quo Christi dulcedo, & suavitas im-
peditur! Risum reputavi errorem; & gaudio dixi,<marginalia>Eccles. 2.|v. 2.</marginalia>
Quid frustra deciperis? Sic post errores suos
Sapientissimus quàm anteà rex Eccles. 2. v. 2.
cùm summa sit sapientia opportuna ab errorum
lubrico revocatio. Error ergo est risus, error
& gaudium, quia decipi errare est. Sive ergo
breves ut risus, sive diuturnæ dulcedines sæculi
sint, errores sunt, quia à vera devios faciunt
delectatione, quorum curas superfluas occu-
parint; cùm in solo illa possit Dilecto ex Di-
lecto reperiri. Duplici errori duplicis dilectio-
nis thesaurus ex adverso positus, ut errantes ad
viam revocari queant, qui eam miserè perdi-
derunt, à Deo ipsi perdendi. Perdidisti omnes,<marginalia>Psal. 72.|v. 26.</marginalia>
qui fornicantur abs te. Psal. 72. v. 26. Ubi non
de illa tantùm turpitudine agitur, quam com-
munis verbi significatio designat, sed de seces-
su à Deo per terrenas delectationes, cùm in eo
possent puriores & se dignas experiri. Unde<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
Cardinalis Bellarminus ita scribit: Non solùm
pereunt qui avertuntur à Deo, quia carent hoc ipso
gratia Dei, quæ dat vitam animæ: sed etiam quia
Deus Zelotes est, & animas sibi primus desponsa-
vit, & ideò gravißimè punit p&#x0153;na sempiterna, qui
fornicantur à sponso tam bono, & tam potente.
Sic ille. Indignatur ergo cælestis sponsus, &
usque ad perditionem mucro indignationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0102.jpg/>
@@1@<SE102>§. IV. Circa V. Part. Tituli, Errorum depulsio. 87
<duolan 2><-P>meritò desævit, quia dilectationes ejus inani-
bus, frivolis, & turpibus posthabentur. Quod
damnabile adulterium ex errore exitiali proce-
dit, de quo superiùs: sic enim versu in eodem:
Quia ecce qui elongant se à te, peribunt. Elon-<marginalia>Vers. eodem.</marginalia>
gari à Deo errare est, quia longè à via recedi-
tur, cùm dicat Veritas ipsa: Ego sum via. Joan.
14. v. 6. & quod jam audivimus: Risum repu-
tavi errorem, D. Gregorius Nyssenus dixit<marginalia>D. Nyssenus</marginalia>
mentis emotionem, & quidem cùm oratio
sit elevatio mentis in Deum, elevationis lo-<marginalia>Notandum|documen-|tum.</marginalia>
co emotio mentis assumitur, dum paulatim
illa deseritur, & sic etiam à Deo, donec quis
longè fiat, & sic viam perditionis irremeabi-
lis ingrediatur. Quod altè contemplatus Va-
tes subdit: Mihi autem adhærere Deo bonum<marginalia>V. 27.</marginalia>
est. vers. 27, Bonum inquam, & ita non so-
lum honestum & utile, sed etiam delectabile.
Ubi & ego diutius hærerem, nisi vocarent alia,
si ad alia transiturus advertam in citati num.
col. 2. Præsentia pro Præsentiam haberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>251.</absatz-nummer> Num. 994. col. 2. Poscit pro Poßit. col.<marginalia>Error circa|locum|Aggæi. 2.|v. 8.</marginalia>
2. Gloriam pro Gloria. Circa locum Aggæi 2.
v. 8. & implebo domum istam gloria, dicit Domi-
nus exercituum. Et ubi Deus de gloria loquitur,
non est sol&#x0153;cismus admittendus; de gloria in-
quam domus suæ, in cujus cultu id maximè<marginalia>Ab Ecclesia|ignorantes|arcendi.</marginalia>
curandum ne ignorantes admittantur ministri,
qui & de Grammaticalibus erroribus loquen-
do, non rarò in multis audiuntur. Unde ob-
servatione dignum hoc loco dum loquens in-
ducitur, Dominum exercituum compellari.
Ubi in primis dici potest de militia cælesti esse
sermonem, cui cantandæ gloriæ lætissimum
est ministerium commendatum nascente Do-
mino. Et subitò facta est cum Angelo multitudo<marginalia>Lucæ 2.|v. 15.|Ministri in|illa Angelo-|rum futuri|æmuli.</marginalia>
militiæ cælestis, laudantium Deum, & dicentium:
Gloria in Altißimis Deo &c. Deus ergo militiæ
gloriam canentis Dominus compellatus, ut in-
telligamus, quàm sit exactè, & sapienter de
gloria domus ejus ad curandum, ut scilicet si-
miles cælestis militiæ choris in quantùm fieri
possit eligantur. Hinc illud Vatis regis Psal.
137. v. 2. In conspectu Angelorum psallam tibi:
adorabo ad templum sanct&#x0169; tuum &c. Ubi cùm de
gloria templi agat, & se inter ejus ministros
adnumeret, Angelos sibi præsentes agnoscit,
quos & conatus imitari. Deinde Dominus exer-<marginalia>Qui non ta-|les ut timere|debeant.</marginalia>
cituum, ut timorem non levem incutiat; cùm
enim ægerrimè ferat ministrorum erraticam
imperitiam, de indignatione sua eos studet ad-
monitos, sicut & Prælatos minùs in re tanta
sollicitos, pro quibus satis horrendum jampri-
dem in Heli & filijs pervisum exempl&#x0169;, de qui-
bus 1. Reg. 2. v. 12. & 13. Porrò filij Heli, filij<marginalia>1. Reg. 2.|v. 12. & 13.</marginalia>
Belial, nescientes Dominum, neque officium sacer-
dotum ad populum. Ubi existimare aliquis pos-
set adverbium illud Porrò non sine mysterio<marginalia>Porri unde|dicti.</marginalia>
aliquo positum; est enim accommodatissimum
nescientibus, de quibus ibi: tales enim vulgo
appellari soliti Porri. Nesc io an à porris rusti-
corum proprio cibo, ut & rustici ipsi & agre-
stes, nec nati ad litteras indicentur. Verosimi-
lius suspicor ab aliquo peculiari casu in Scho-
lastico quopiam sumptam compellationem, ut
aliàs accidit. Sic illud, Tomò las de Villadiego, pro
abijt, excessit, erupit, evasit. Esas son otras qui-<-P>@@

<-P>nientas, pro Id insuper, vel de hoc aliàs. Hablar ad
Ephesios pro extra rem, aut disparatè loqui. Cui
& simile Hablar Bernardinas. Et sic alia, quæ
licet minutiora, non importuna in hac erro-
rum panegyri.</P>
<Z><A+1>§. V.
Lux è tenebris erratorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>252.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 996. col. 2. versu 13. superfluit<marginalia>Erroris|cujusdam|levis inge-|nua recog-|nitio.</marginalia>
Alia, quia inferiùs habetur, ubi ne-
que exscribentis, neque typographi incuria
perstringenda, sed parcendum auctori, dum
enim currit calamus, multi solent lapsus ma-
joris momenti contingere, unde & humaniter
condonandi. Laudo Religiosi Scriptoris mo-
destiam Hispanè vulgati, & in fine sic loquen-
tis: Si en esto, y en lo demas del Assunto, ubiere<marginalia>Scriptoris|Religiosi|modesta pro-|testatio, cui|& a nnuit|auctor.</marginalia>
yerros, como es probable, y descuidos, como es forzo-
so, algo avrà bueno, pues ai tanto agero, que sirva
de recompensa, y quando aun esto falte, perdon me-
recen osadias literarias. Si in hoc (inquit) & in
ceteris assumpti argumenti, errores fuerint, ut est
probabile, aut indiligentiæ, quod necessarium; ali-
quid boni suberit, quandoquidem tot suppetunt alie-
na, quibus poterunt compensari. Et ut hoc etiam
desit, veniam litterariæ audaciæ promerentur. Sic
ille, & ego, cum antiquioribus locutus aliàs,
quorum felices errores hujusmodi, vt sic egre-
gia nobis humilitatis & modestię exempla prę-
lucerent, ut sic essent etiam magistri exemplo,
qui fuerant verbo.</P>
<P>  <absatz-nummer>253.</absatz-nummer> Ibidem in fine Osculo pro Oscula. Vbi<marginalia>Osculum|Christi do-|ctrina ipsius|in quo error|non admit-|tendus, &|qualis ille.|Cant. 1. v. 1</marginalia>
de magisterio Christi, quod mysticis osculis
peragitur desideratis à Sponsa, cùm dixit: Os-
culetur me osculo oris sui: quia meliora sunt ubera
tua vino. Sed in magisterio tali non est error
admiscendus, & casus ac numeri commutan-
di. Doctrina osculum est veritatis, & manife-
stum est inter osculantem & eum, qui osculum
accipit, intermedium futurum nihil, sic enim
ad eum puri & suaveolentis oris gratia non
perveniet. In eo ergo error perniciabilis admi-
scetur, quod practicæ & efficaci doctrinę sponsi
interponitur aliquid, quod osculum remoretur.
Audivimus hodie Evangelium pro D. Francis-
co speciale, quia specialissimæ sanctitatis he-
ros speciali etiam debuit præconio celebrari.
Audivimus inquam dicentem Dominum: Dis-<marginalia>Matth. 11.|v. 29. & 30.</marginalia>
cite à me, quia mitis sum, & humilis corde: & in-
venietis requiem animabus vestris. Iugum enim
meum &c. Matth. 11. v. 29. & 30. & ita au-
divimus, ac si cum solo D. Francisco loquere-
tur; cùm tamen nobiscum loquatur, quibus est
doctrina illa pariter necessaria. Ea quidem de
caussa interpositæ non domitæ passiones, &
affectiones inordinatæ. Iniquitates vestræ divi-<marginalia>Isai. 59. v. 2|Numeri|mutatio.</marginalia>
serunt inter vos & Deum vestrum. Isaiæ 59. v. 2.
& quia de commutatione numeri & casus di-
ximus; primum accidit quando dicente Domi-
no: Porrò unum est necessarium, cogitatione, &<marginalia>Lucæ 10.|v. 42.</marginalia>
curæ in plurima dissipantur, ut quæ ad salutem
æternam spectant, quod est in curis minimum,
sibi vendicant, & fortuitò sortiantur. Casus<marginalia>Mutatio|casus.</marginalia>
autem mutatio ex eo contingit, quod cùm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0103.jpg/>
@@1@<SE103>88 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>rectus esse deberet, in auferendi conmigrat:
quia videlicet, cùm esse recta deberet inten-
tio, ad infima detorquetur. Et auferendi qui-
dem casus tunc in usu felix, cùm id, quod à
Domino est præceptum, impletur Isaiæ 1. v.
16. Auferte malum cogitationum vestrarum ab<marginalia>Isaiæ 1.|v. 16.</marginalia>
oculis meis. Tunc infelix & noxialis quando
si quid agatur boni, adeo ex ablatis circum-
stantijs minuitur, ut Deo reddatur exosum,
etiam si ex suo genere videatur excellens. Un-
de illud Isai. 61. v. 8. Ego Dominus diligens ju-<marginalia>61. v. 8.</marginalia>
dicium, & odio habens rapinam in holocausto.
Quomodo ergo sic rebus se habentibus dicere
sponsa audeat: Osculetur me osculo oris sui? My-
sticæ leges observet illa Grammaticæ, & sic
osculis suavissimis potietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>254.</absatz-nummer> Num. 977. col. 2. Ubi dicitur: Quis<marginalia>De gaudio-|rum mun-|dialium va-|nitate.</marginalia>
hic non stupeat eo utendum trahi, deest præposi-
tio Ad, dicendum enim Ad utendum. Et infe-
rius, ubi sic: Sat hoc esset ut avidè appeterentur,
deest nota negationis, & dicendum, Vt non
avidè appeterentur. De vanis mundi gaudijs ser-
mo inerat, non anxiè appetendis, quia vana
sunt: pro quo & juvat adductus locus. n. 260.
Risum reputavi errorem. Eccli. 2. v. 2. Quia &<marginalia>Eccles. 2.|v. 2.</marginalia>
illius sensus est, juxta commodam lectionem,
Risum reputavi vanitatem. Pro quo P. Cornelius
id affert, quod in gallinis est cernere, quæ ri-
dere videntur, cùm parientes ova gracillantur,
& tamen, ut ille ait, subinde pariunt ova sub-
ventanea; immò inania & vento turgida & talia<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
prorsus sunt vana mundi gaudia. Sic ille. Plena
est Scriptura sacra hujusmodi testificationibus
veritatis, ex quibus illa tantùm exhibenda ex
Sapient. 13. v. 1. Vani autem sunt omnes homines:<marginalia>Sap. 13. v. 3.</marginalia>
in quibus non subest scientia Dei. Circa quam ci-
tatus Scriptor sic locutus: Vani ergo & stulti<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
fuerunt Idololatræ: Vaniores & stultiores Philoso-
phi, qui cùm Deum cognovissent, cùm tamen ut par
erat non coluerunt. Vanißimi & stultißimi sunt fi-
deles, qui cùm Deum per fidem cognoscant, certam-
que ex ea habeant spem æternæ felicitatis, eum ta-
men ejusque legem spernunt, ut illicitis suis volup-
tatibus perfruantur. Hi enim verbis Deum confi-
tentur, sed factis negant: quare quo majorem ha-
bent Dei cognitionem, eo majorem malitiam: ideò-
que majorem damnationem sibi accersunt. Sic ex
illo. Iuxta quod dij fortes terræ, qui vehementer
elevati sunt. Psal. 46. v. 10. Reges, Imperatores,<marginalia>Psal. 46.|v. 10.</marginalia>
& si quid tanta sublimitate sublimius, vanissi-
mi sunt: parumq&#x0301;ue id, vanissimis sunt profe-
ctò vaniores, quia plus in illis de vanitate, quia
plura in illis mundialia gaudia cumulantur; si
in illis non subest scientia Dei, practica in-
quam, & in morum prorumpens puritatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>255.</absatz-nummer> Num. 1003. col. 3. Adenter pro Ar-<marginalia>Orationi ut|parentur|insidiæ à|diabolo.</marginalia>
denter. Ubi de oratione sermo, qua orandus
æternus Pater, ut Verbo suo loquatur nobis,
quia vita in ipso, & cetera, de quibus ibi, prop-
ter quæ amandus ille. Nec mirum est, si ardori
orationis parentur insidiæ, ut sit illa frigida
frigescente charitate. Lampades ejus lampades
ignis atque flammarum. Cant. 8. v. 6. Dilectionis
inquam. Ubi versio sat nota: Alæ ejus, alæ ignis.
Ubi oratio amore exardescens designata, alæ<marginalia>Cant. 8.|v. 6. & 7.</marginalia>
enim ad volandum in cælum, & elevationem
mentis ab amoris & orationis auctore confe-<-P>@@

<-P>runtur, cùm nihil aliud oratio sit, sicut aliàs
dictum, quàm elevatio mentis in Deum. Ubi
autem & lampades, & ignis, & alæ, ubi oratio
inquam fervens, statim & qui extinguere
ignem conetur adest, aut frigus exitiale misce-
re, unde sequitur: Aquæ multæ non potuerunt ex-<marginalia>Cassiant</marginalia>
tinguere charitatem, nec flumina obruent illam.
v. 7. Hinc illud Abbatis Isaac apud Cassianum
Collat. 9. Cap. ult. Ob quod frequenter quidem,
sed breviter est orandum, ne immorantibus nobis
inserere aliquid cordi nostro poßit insidiator. Ali-
quid inquam, quo ardorem orationis extin-
guat, pro quo statim ille Davidicum carmen
adducit ex Psalmo 140. v. 2. Dirigatur oratio<marginalia>Psal. 140.|v. 2.</marginalia>
mea sicut in censum in conspectu tuo. Pro quo &
videri poterit Cardinalis Bellarminus, qui si-
militudine thymiamatis bonæ orationis qua-
litates expendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>256.</absatz-nummer> Num. eodem sic præcesserat: Ille<marginalia>Christus|quomodo|fructus ora|tionis.</marginalia>
(Christus scilicet) Spiritus oris nostri fructus est.
Vbi Fructus pro Factus. Vbi quod ad contex-
tum attinet, est inepta mutatio: quoad veri-
tatem tamen sententiæ non videtur improban-
da, si stare possit ut Christus oris nostri spiri-
tus fructus sit, ita ut illud spiritus in gignendi
casu construatur, & stare quidem posse ex eo
habetur, quod Theologorum quamplures af-
firmant, Orationes scilicet antiquorum Pa-
trum Incarnationem Verbi saltem de congruo
meruisse, de quo ex professo dictum Parte 2.
Sect. 7. §. 8. à n. 553. Id quod de Virgine spe-
cialiùs comprobatum §. præcedenti. Quando
enim aliquid merito orationis obtinetur, dici
fructus illius potest. Unde Cassianus Collat. 9.
Cap. 33. ita scribit ex mente Abbatis Isaac:
Habes enim in duorum consensione fructum exau-<marginalia>Cassianus.|Matth. 18.|v. 19.</marginalia>
ditionis Dominica voce signatum, secundùm illud:
Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni
re, quamcumque petierint, fiet illis à Patre meo,
qui in cælis est. Matth. 18. vers. 19. Id autem
quod tunc ita feliciter accidit, potest suo mo-
do à nobis obtineri, ut scilicet orationum no-
strarum fructum Christum habeamus: fru-
ctum labiorum confitentium nomini ejus. Hebr.
13. v. 15. Promissio illius est: Ecce ego vobis-<marginalia>Hebr. 13.|v. 15.</marginalia>
cum sum omnibus diebus usque ad consummatio-
nem sæculi. Habet ergo mirabiles existendi mo-<marginalia>Matth. 28.|v. ult.</marginalia>
dos in Ecclesiæ filijs, unde orandus ut ita sit,
qualiter novit ipse fructuosius esse futurum.
Tunc invocabis, & Dominus exaudiet: Clamabis,
& dicet: Ecce adsum. Isaiæ 58. v. 9. Quàm
hæc magnifica & jucunda promissio! Sed
quando hæc erunt? Auditus jam Vates: Tunc.<marginalia>Isaiæ 58.|v. 9.</marginalia>
Tunc inquam, post Christi adventum. Sic plu-
res. Quòd si aliàs, tunc præcipuè, ut videri
potest apud P. Gasparem Sancium initio Capi-
tis. Nos ergo nos hæc felicitas promissionis di-
vinæ concernit, ut & invocemus & clamemus,
habituri fructum labiorum nobiscum eum,
qui est fructus benedictus omnium generibus<marginalia>Lucæ 1.|v. 42.</marginalia>
benedictionum, de quo in Titulo. nu. 111. &
112.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0104.jpg/>
@@1@<SE104>§. VI. Circa V. Part. Tituli, Recta ab erroribus. 89
<duolan 2><Z><A+1>§. VI.
Recta quædam ab erroribus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>257.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 1006. col. 2. Vtriusque pro<marginalia>Erubescen-|tia ut mo-|dum tenere|debeat.</marginalia>
Vtrimque. & Ruboris pro Rubori. Ad-
jectio nocuit, id quod ad morale negotium ad-
scitum, pariter asserendum. Erubuit, salva res
est. Ex Terentio in Adelph nota sententia;
sed non ita salva, si quod ex eôdem notum neu-
tiquàm teneatur, Ne quid nimis. Erubescit quis
in publico apparere: sed si ita, ut neque pro
sublevandis proximorum necessitatibus exire
velit, cùm Charitas exigit, damnabile est. De
peccato erubescere, laudabile equidem; sed si
ad occultanda illa in Confessione compellat,
non erit res salva, sed exitialis, & æternæ per-
ditionis summo in periculo constituta. Si men-
dicare erubescat quis, & proptereà furtis vi-
tam tueri pergat infimæ sortis homo, fur apud
Deum & homines computandus cum illo, de
quo Lucæ 16. v. 3. dicente: Fodere non valeo,
mendicare erubesco. Pro quo est satis inculcata,
immò non satis, & si sæpè inculcata sententia
Siracidis. Est enim confusio adducens peccatum:<marginalia>Eccli. 4.|v. 25.</marginalia>
& est confusio adducens gloriam & gratiam. Eccli.
4. v. 25. Circa quam P. Cornelius multa ex
Doctoribus sanctis adducit, quibus vix quid-
quam addi posse videatur. Ego locum circa
quem errans sententia versabatur, accommo-
datissimum præsenti arbitror instituto Cant. 5.
v. 10. Dilectus meus candidus & rubicundus. Sic<marginalia>Cant. 5.|v. 10.</marginalia>
Sponsus, sic per excellentiam Dilectus, eorum
futurus exemplum, qui & ad dilectionis divi-
næ titulum debent adspirare. Sit ergo fidelis
quisque rubicundus, erubescat, & suffundatur
rubore, sed salvo semper candore, salva con-
scientiæ puritate, cujus præcipua habenda ra-
tio, unde & candor primo loco positus, uti in-
violabiliter præferendus. Et sic stat bellè quod
dicitur de confusione afferente gloriam: Nam
gloria nostra hæc est, testimonium conscientiæ no-<marginalia>2. Cor. 1.|v. 12.</marginalia>
stræ. 2. Cor. 1. v. 12. Unde ante gratiam posi-
ta, Adducens gloriam & gratiam: ut sit præsen-
tis status gloria ex gratię consortio habita, &
ita omnium bonorum aggregatione suo modo
perfectus, & sic cum gaudio beatifici partici-
patione prænobili; unde à D. Paulo post cha-
ritatem positum, quæ aut idem cum gratia est,
aut illius comes inseparabilis: Charitas, gau-<marginalia>Galat. 5.|v. 22.</marginalia>
dium: Galat. 5. v. 22. Videndus D. Bernardus
Sermone ad Milites Templi. Cap. 12. Siracidem
Paulumq&#x0301;ue contestans.</P>
<P>  <absatz-nummer>258.</absatz-nummer> Num. 1011. col. 2. sic habetur: &<marginalia>Repugnan-|tia tollendi|crucem su-|peranda.</marginalia>
mirum sanè quòd tanto regi non lectulum tribuat.
Ubi non solùm superfluit illud Non, sed sen-
sum contrarium reddit, licet ex contextu possit
legitimus deprehendi. Et quidem cùm de Cru-
ce agitur, non est insolitum ut voluntas refra-
ctaria dicat Non. De cruce sua agebat Domi-<marginalia>Matth. 16.|v. 21. 22. &|24.</marginalia>
nus Matth. 16. v. 21. Exinde c&#x0153;pit Jesus osten-
dere discipulis suis, quòd oporteret eum ire Ieroso-
lymam, & multa pati & occidi &c. Et quid tunc
Petrus? C&#x0153;pit increpare illum dicens: Absit à te,
Domine: non erit tibi hoc. Ubi quidem mortem<-P>@@

<-P>crucis insinuatam subsequentia declarant: Tunc
dixit Jesus discipulis suis: Si quis vult post me ve-
nire, abneget semetipsum, & tollat crucem suam,
& sequatur me. v. 24. Quod etiam ex eo colli-
gitur quod habetur Marci. 8. v. 32. & palam<marginalia>Marci 8.|v. 23.</marginalia>
Verbum loquebatur. Verbum inquam passionis
& mortis. Vidit hoc P. Cornelius, & ita Pe-
trum loquentem inducit: Absit à te Domine:<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
non erit tibi hoc. Non accidet tibi mors tam indi-
gna. Quis enim ferat Filium Dei crucifigi, & mori?
Sic ille. Cruci ergo primum auditæ rotundum
Non Petrus opponit: & affectu in Christum
raptus, & sibi quasi divinans, quod statim erat
auditurus. Sic post resurrectionem cùm Chri-
stus illi mortem, & illius modum prædixisset,
in ipsa, sic prædictione locutus: Extendes manus
tuas, & alius te cinget, & ducet quò tu non vis.<marginalia>Ioan. 21.|v. 18.|D. Augusti-|nus.|D. Petri|qualis erga|crucem affe-|ctus.</marginalia>
Joan. 21. v. 18. Ubi D. Augustinus Sermone
107. de diversis, Petrus, ait, etiam senex nolebat
mori. Licet alia etiam favorabilis ipsi exposi-
tio à Nobis exhibita in Titulo n. 750. Pro quo
etiam facit non fuisse à Domino dictum, Quò
tu non voles, sciebat enim corditus voliturum,
sed Quò tu non vis. Modo inquam repugnante
natura; tunc enim voles, & voles nimis. Habe-
mus ergo ex dictis cruci negativam particulam
à fragilitate carnis opponi: Sed à Christo affir-
mantem exigi: Si quis vult venire post me. Illud
enim Vult consentientis est, quia & volentis
quod Christus, & ita ex præcedenti judicio
voluntatis actum dirigente, in quo expressa af-
firmatio est. Neque ex eo quòd conditionali-<marginalia>Quomodò|necessarius.</marginalia>
ter videatur procedere, absoluta est negāda ne-
cessitas, quæ statim Domini verbis aperitur,
dum ait: Qui enim voluerit animam suam salvam<marginalia>Matth. 16.|v. 25.|Cardinalis|Cajetanus.</marginalia>
facere, perdet eam. v. 25. Pro quo sic scribit
Cardinalis Cajetanus? Dixerat, si quis vult ve-
nire monstrans voluntarium esse ire post Christum:
ac reputares ita voluntarium, ut non sit etiam ne-
cessarium ad salutem animæ, adjungit neceßitatem,
non coactionis, sed finis, scilicet quod sequendo ip-
sum pervenitur ad vitam, & non sequendo, perditur
vita. Sic ille, magnus Theologus & Interpres,
ut stabilitum maneat Cruci non esse negati-
vam particulam opponendam, sed corditus af-
firmantem, cùm à Domino dicitur: Si quis<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
vult, &c. ubi ille quasi axioma Christianæ scholæ
statuit. Axiomati enim resistit nullus, sed ob-
vijs illud ulnis amplexatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>259.</absatz-nummer> Præcesserat nu. 1009 levis error,<marginalia>Redditu pro|Reditu ut|stare queat,|cum doctri-|na utili.|Gen. 37.|v. 22.</marginalia>
dum pro Reditu, positum Redditu, quia & su-
stineri poterat, si à verbo Reddo formatum no-
men: redditus siquidem patri prodigus adole-
scens; sicut Ruben volens eripere Ioseph de ma-
nibus fratrum, & reddere patri suo. Genes. 37.
v. 22. & adolescens quidem se reddidisse patri
dici potest, quia ab illo se abstraxerat, unde
& se reddere tenebatur. Et est potiùs à Deo
redditus, cujus id fuit gratia omnipotente per-
actum. Et quidem non sufficit redire ad Deum,
qui ab eo abijt in regionem longinquam, sed
debet etiam se reddere pientissimo Patri. Re-
deunt enim aliqui ad illum, dum pressi necessi-
tatum pondere, pro earum sublevatione suspi-
rant. Convertimini filij revertentes, dicit Domi-<marginalia>Ierem. 3.|v. 10. & 14.</marginalia>
nus. Ierem. 3. v. 14. Si filij revertentes, quo-
modo ut revertantur à Domino conclamatur?<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0105.jpg/>
@@1@<SE105>90 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>Ideò equidem quia redibant, sed non se redde-
bant vera & legitima conversione, & in om-
nibus his non est reversa ad me prævaricatrix soror
ejus Iuda in toto corde suo, sed in mendacio, ait Do-
minus. v. 10. Non ergo reversioni sed conver-
sioni, in qua est vera, & non mendosa reddi-
tio, festum cæleste promittitur, cui totus ille
enarratus à Domino militat apparatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>260.</absatz-nummer> Num. 1014. col. 2. sic extat: Honore-<marginalia>Christus|non parcus|in honore.</marginalia>
mus ergo corpora nostra, quæ sic hono Christus. Ubi
Honorat debuit apponi, & satis quidem absurdè
in eo erratum, quando scilicet de Christo ho-
norante agitur, cujus honori diminutio nulla
potest, nisi persummam injuriam affingi, cùm
sit potiùs in illis plusquàm credi possit eximius.
Quis crederet illum suorum discipulorum pe-
des lavaturum? Exhorruit Petrus ad honorem
tantum, & eum accipere animitus detrectavit.
Licet enim pro magnis id sit mysterijs desi-
gnandis præstitum, negari nequit eorum, qui-
bus illud exhibebatur officium, habitam ratio-
nem, ut eos nimis tantus Magister honoraret,
quod jam pridem à Davide prævisum, cùm di-
xit: Mihi autem nimis honorati sunt amici tui,
Deus. Psal. 138. v. 17. Ubi si de honore ab ho-<marginalia>Psal. 138.|v. 17.</marginalia>
minibus exhibito aut exhibendo sermo sit, non
videtur quomodo nimius esse possit. Cùm
enim amicus sit alter ego; amicus Dei est alter
Deus, Deo autem nullus esse honor nimius
potest. De honore ergo ab ipso Deo impenso
accipiendum: licet enim ipse cum eisdem
agens amicitię respectum observet, quia tamen
servi sunt, & ita servi, ut ille non possit aboleri
respectus, ea ex parte ab hominibus homines
Dei amicos honorantes diversus abit, unde &
nimis honorati illi esse possunt, si ita videlicet
cum illis se gerat, ut ea faciat, quæ creatus
non possit intellectus suspicari. Et hujus ge-
neris amicorum honor usque ad pedum proce-
cedens lotionem, & de honorato corpore ser-
vorum erat quod Christus instar thesauri ha-
buit: cùm modò de pedibus agamus, quos vi-
demus ritu adorationis honoratos, inflexione
genuum, & osculis, ut piè creditur. Propterea<marginalia>Habacuc 1.|v. 16.</marginalia>
immolabit sagenæ suæ, & sacrificabit reti suo. Sic
Habacuc. 1. v. 16. Mirabilis profectò honor
sagenæ & reti datus, dum ipsi immolatur & sa-
crificatur, ac proinde etiam flexis genibus ado-
ratur. Sed an non discipuli Christi ij sunt, qui
sagenis & retibus laborantes in mari vocati à
Domino? In ipsis ergo sagenæ & retia vene-
rata ab ipso, & quadantenus adorata, dum
flexis genibus ipsorum abluti pedes, & osculis
consecrati. Hoc est ergo honorare nimis, &
plus nimio, si fas sit ita loqui, coluisse, ut non
detractum, sed superadditum honori, meritò
proferemus.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Postrema ex erroribus fortunata meßis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>261.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 1016. col. 2. P. Laurentius Ju-<marginalia>B. Laur. Iu-|stinianus ut|dici Pater|potuit, &|quod Scrip-|tores Patres.</marginalia>
stinianus. pro B. Laur. Just. ubi for-
san quis existimaverit non esse errorem, quia
Scriptores sanctos & antiquiores, Patres sole-<-P>@@

<-P>mus appellare. Quo loquendi modo usum
Concilium Tridentinum in Decreto de Edi-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
tione sacrorum librorum, ibi: Contra commu-
nem sensum Patrum. Id quod in Epithalamio
nostro expressum v. 18. Pro patribus tuis nati
sunt tibi filij. Illi enim peculiari titulo Patres,
qui & docuerunt dum in vivis agerent, & do-
ctrinam suam scriptis exaratam in futura sæ-
cula transmiserunt: idem enim est paterni no-<marginalia>S. Mat-|thæus SS.|Antonij &|Francisci.</marginalia>
minis fundamentum. Unde D. Matthæus S.
Antonij, & S. Francisci Pater, qui Evangelica
auditione conversi: dum ille historiam juve-
nis, qui tristis abijt, erat enim habens multas
posseßiones, postquam audierat à Domino: Si
vis perfectus esse, vade, vende &c. Matth. 21. &<marginalia>Matth. 19.|v. 21. & 22.</marginalia>
22. & hic illud ex eodem: Nolite poßidere au-
rum, neque argentum, neque pecuniam in zonis
vestris: non peram &c. 10. v. 9. & 10. Vnde &
dicere potuit quod & D. Paulus Per Evange-
lium ego vos genui. 1. Cor. 4. v. 15. Qui & ipse<marginalia>S. Augustini|D. Paulus.</marginalia>
D. Augustini Pater, cujus lectione conversus
ad verba illa Rom. 13. v. 13. Non in comessatio-
nibus, & ebrietatibus &c. Sicut & Isaias Eunu-<marginalia>Isaias Eu-|nuchi Æ-|thiopici.</marginalia>
chi Candacis reginæ Æthiopum ex Act. 8. v.
27. & seqq. De quo & dictum supra circa D.
Anselmum.</P>
<P>  <absatz-nummer>262.</absatz-nummer> Num. 1023. col. 1. circa auctoritatem<marginalia>Circa erro-|rem jure-|num jumen-|terum.</marginalia>
Guerrici Abbatis sic: Aperit tam hominibus,
quàm juvenibus jumentis. Vbi manifesta est er-
roris turpitudo & posse quidem juvenis nomen
irrationalibus adscribi ex Columella fundari
potest, qui Lib. 7. Cap. 3. ovem juvenem dixit,
sic enim videtur & juvenis equus & mulus, ac
mula dici, & consequenter senex, ac senior.
Quòd autem dici queat jumentum juvenis huc-
usque non auditum: & ut dici posset, vel sal-
tem senile, ac juvenile, instituto, de quo ibi,
minimè congruebat. Cur enim Spiritus san-
ctus juvenibus potiùs jumentis, quàm senibus,
aquæ vivæ thesaurum aperiret? Allusio enim
est ad locum Numer. 20. v. 6. ubi sic orant<marginalia>Num. 20.|v. 6. & 8.</marginalia>
Moyses & Aaron: Domine Deus, audi clamorem
hujus populi, & aperi eis thesaurum tuum fontem
aquæ vivæ. Vbi & sequitur: Cumque eduxeris
aquam de petra, bibet omnis multitudo, & jumenta
ejus. v. 8. Vbi de jumentis secundùm species
suas narratio procedit: id quod citatus Scriptor
ad mysticum sensum advocat. Sicut & D. Ber-
nardus in brevi Sermone de B. Virgine Maria,
mysticè etiam prosequitur, quod de Rebecca
habetur Genes. 24. n. 46. Quæ festinans deposuit<marginalia>Genes. 24.|v. 46.</marginalia>
hydriam de humero, & dixit mihi: & tu bibe, &
camelis tuis tribuam potum. Bibi, & adaquavit<marginalia>D. Bernar-|dus pulchrè.|pro Virgine,</marginalia>
camelos. Circa quæ sic Doctor sanctus: Quærit
Angelus puellam, quam præparavit Dominus filio
Domini mei. Bibit ipse de hydria ejus, cognata sibi
virtute delectaturus. Sed numquid non etiam ju-
mentis potum tribues? Bibit Angelus quòd virum
non cognoscis: bibant jumenta quòd de humilitate
singulariter gloriaris. Hæc ille, qui bibere de
utroque meruit, & felicissimè satiari. Iuxta
quæ id, quod ex Guerrico positum, ad jumenta
etiam senilia spectat: nullum enim ex memo-
ratis sine refrigerio est cælesti relictum. Vnde
Ioel. 2. v. 28. & Act. 2. v. 17. ubi de adventu<marginalia>Ioel. 2. v. 28.|Act. 2. v. 17</marginalia>
Spiritus sancti, Seniorum habetur expressa
mentio: & Seniores vestri &c. Et habent illi,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0106.jpg/>
@@1@<SE106>§. VII. Circa V. Part. Tituli, Messis ex erroribus. 91
<duolan 2><-P>etiam si jumenti in ipsis aliquid non minorem
quàm juvenes vitalis aquæ necessitatem. Circa
quod observatione dignum occurrit, quod cir-
ca præfatam Rebeccæ historiam sacer textus
offert. Dixit enim illi Abrahæ famulus: Pau-
xillum aquæ mihi ad  bibendum præbe de hydria<marginalia>Genes. 24.|v. 17. & 19.</marginalia>
tua, v. 17. Nihil equidem de camelis insinuans.
Et tamen illa Respondit: Bibe domine mi; celeri-
terque &c. Cumque ille bibisset, adjecit: Quin &
camelis tuis hauriam aquam, donec cuncti bibant.
v. 19. Magna profectò illi de camelis cura, ut
cùm Abrahæ famulus nihil de illis dixerit, sed
sibi pauxillum aquæ, illa celeriter de ipsorum
refrigerio egerit, & ita egerit, ut nullum ex ip-
sis reliquerit, cui beneficentiæ suæ fructum
non impenderit, donec cuncti bibant. Est ergo
& Deo de rationalibus camelis cura, est &
Virgini, in qua Spiritus sanctus genium, ut sic
loquamur, expromit suum, eorum majori ne-
cessitati consulens: quandoquidem famulo
pauxillum aquæ satis, non ita camelis sarcina-
rum ponderibus degravatis, quibus solet sitis
impatientior excitari. Biberunt ergo & juve-
nes, & seniores, ut inde inferre liceat quid in
negotio spiritus & morum à Deo & Virgine
sit factum, & fiat, sitq&#x0301;ue currentibus sæculis
faciendum. Quoniam ipsi cura est de vobis, 1.<marginalia>1. Pet. 5, v. 7</marginalia>
Petri. 5. v. 7. & hæc pro Num. cit. in cujus col. 2.
sic legitur: Sive spiritu, cùm Sine spiritu legi
debuisset, Correctio facilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>263.</absatz-nummer> Num. 1032. col. 1. Lampadibus pro<marginalia>Magnum|beneficium|ad manum|habita re-|missio pec-|catorum.</marginalia>
Lampades. Ubi non hærendum. col. 2. C&#x0153;lo pro
Solo. De Christo remittente peccata sermo, qui
tunc solus remittebat. Ex quo ponderatio gra-
vis, ut si unus tantùm in mundo esset, qui re-
mittendi potestatem haberet, ad eum esset un-
dique, nullis parcendo laboribus accurrendum;
cùm tamen summo Dei beneficio factum sit,
ut Sacerdotes cùm remittendi potestate ad ma-
num habeamus. Pro quo id deservire potest,
quod apud Iaponios in usu, ut peccatorum re-<marginalia>Horrenda|apud Iapo-|nios Con-|fessio.</marginalia>
missionem impetrent, & sine horrore nequit
enarrari. Paucis id expressit P. Daniel Bartoli
in Vita S. Francisci Xaverij à P. Ludovico
Ianino Latinè reddita, & elegantissima profe-<marginalia>P. Bartoli,|& P. Iani-|nus.</marginalia>
ctò redditione, ex quibus illud Lib. 3. n. 5. Est
& illud etiam Confeßionis Generalis tribunal hor-
ribile, reo in lancem imposito subjectæ voragini im-
minentem. Sic illi: quod alij pluribus exe-
quuntur, & animus meminisse horret, luctuq&#x0301;ue
refugit considerata illorum hominum c&#x0153;citate,
qui perpetratione immanium criminum ad eo-
rum quæ aliàs commiserant, remissionem se
reputant pervenire. Id autem quod instituti
nostri est, satis ex eo cernere juvat, dum tanti
remissio peccatorum habetur, ut pro illa obti-
nenda non dubitent homines illi adeò se hor-
ribili periculo exponere vix tandem evasuri.
In eadem col. sic. Vel ut Græca habent Septuagies
septies. Vbi tamen dicendum Septuagesies sep-
ties. Vbi negari nequit imperito aut excepto-
ri aut typographo errandi aliqualem occasio-
nem subfuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>264.</absatz-nummer> Num. 1035. in principio: Dilexit<marginalia>Amor erga|nos Christi|cordi|imprimen-|dus.</marginalia>
illi nos, pro Dilexit ille nos. Malus typographus
diabolus conatur circa amorem Christi errores
obrepere, certus eos, qui de illo rectè sentiant,<-P>@@

<-P>& cordibus impressum gestent, ad se minimè
pertinere. Quis enim non amet amantem? &
amantem quidem ut ibidem demonstratum, &
pro quo totum amoris convivium à n. 997. &
videnda etiam dicta, n. 133. Ut ergo non ame-
mus Christum diaboli solicitudo pervigilat, &
ita ne cordibus fideliter imprimatur. Cùm ta-
men ex adverso ille fidelissimus amator, cujus<marginalia>Cant. 8. v. 6</marginalia>
illud Cant. 8. v. 6. Pone me ut signaculum super
cor tuum, ut signaculum super brachium tuum.
Ubi quidem rectam & intemerabilem exigit
impressionem. Unde Theodoretus ita scribit:
Vult Salvator noster ut eum pro signaculo in con-<marginalia>Theodoretus</marginalia>
templationibus, & in actionibus nostris habeamus,
& notam ipsius tum dictis, tum factis imprimamus.
Sic ille. Notam inquam illius amoris, unde sta-
tim addit: Quia fortis est ut mors dilectio. Ibi-<marginalia>Cur fortis|ut mors.</marginalia>
dem. Dilectio inquam ipsius Christi, ut expo-
nit D. Ambrosius Libro de Isaac Cap. 8. ubi ita
scribit: Ipse quoque est signaculum nostrum, quod<marginalia>D. Ambro-|suis.</marginalia>
est perfectionis & charitatis insigne, quia diligens
Pater signavit Filium, sicut legimus: Quem Pater
signavit Deus. Ioan. 6. v. 27. Charitas itaque nostra<marginalia>Ioan. 6.|v. 27.</marginalia>
Christus. Bona Charitas quando obtulit morti se pro
dilectis: bona charitas, quæ peccat&#x0169; remisit. Et ideò
anima nostra induat charitatem, & charitatem
hujusmodi, ut sit validaut mors: quia sicut mors
finis peccatorum est, ita & charitas; quoniam qui
diligit Dominum, peccare desinit. Sic ille. Et pro
sententia postrema citatur in margine 1. Cor.
13. propter ea, quæ in illo Capite continen-
tur, in quo de effectibus charitatis, inter quos
illi: Non agit perperàm. Non gaudet super iniqui-<marginalia>1. Cor. 13.|v. 4. & 6.</marginalia>
tate. v. 4. & 6. Si ergo sic ille amat, & nos ce-
damus amori.</P>
<P>  <absatz-nummer>265.</absatz-nummer> Num. 1036. col. 2. Detentiones pro De-<marginalia>Errores ali-|qui.</marginalia>
tentione. Error sine defensione, sed scribæ aut
typographi; in authographo enim ritè scrip-
tum, quandoquidem & lapsus calami esse
posset. Sed ut quid satisfactio, ubi erit, ut æsti-
mo, qui accuset nullus? Num. 1037. col. 2.
Excicandos pro Exsiccandos. Et Istæ pro Iste. Cir-
ca gloriam error uterque. Vbi quod nuper cir-
ca amorem Christi dictum, pariter asseren-
dum: conari inquam pessimum typographum
Satanam ut circa gloriam erremus non solùm<marginalia>Errores cir-|ca gloriam|à diabolo|procuran-|tur.</marginalia>
cogitatione, per errores mentis, sed etiam ope-
re, ut nobis inquam persuadeamus futuram
facilem illius adeptionem, & homines quali-
bet adhibita diligentia, etiam in exitu vitæ sal-
vari, cùm tamen Dominus protestetur paucos
esse, qui ejus viam inveniant. Matth. 7. v. 14.
Quàm angusta porta, & arcta via est, quæ ducit ad<marginalia>Matth. 7.|v. 14.</marginalia>
vitam: & pauci sunt, qui inveniunt eam. Ubi ex
errore mentali practicus ille subsequitur de in-
venientium paucitate. Quibus consonat illud
Davidicum Psal. 94. v. 11. & isti non cognove-<marginalia>Psal. 94.|v. 11.</marginalia>
runt vias meas, ut juravi in ira mea: Si introibunt
in requiem meam. In Romano Psalterio: Ipsi
verò non cognoverunt viam meam. Ergóne plu-
res sunt viæ. & una simul? Ita equidem. Plures
sunt, quia mandata Dei plura: una, quia una
lex omnia complectens. Unde cùm Psal. 118,
v. 1. sic Vates ordiatur: Beati immaculati in<marginalia>Psal. 118.|v. 1. & 3.</marginalia>
via, qui ambulant in vijs ejus. Ita paulò post: Non
enim qui operantur iniquitatem, in vijs ejus ambu-
laverunt. v. 3. Immaculati ergo in via idem est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0107.jpg/>
@@1@<SE107>92 Recognitio VI. Epithalamij Christi.
<duolan 2><-P>ac immaculati in lege: de quo & inferius:
Viam mandatorum tuorum cucurri, & legem pone<marginalia>V. 32. & 33</marginalia>
mihi Domine viam justificatio num tuarum. v. 32.
& 33. Has ergo vias, quæ & via una, non co-
gnoverunt illi, de quibus Psaltes secundùm
historicum intellectum, Israelitici populi er-
rones, de quibus & præmissum. Et dixi: Sem-
per hi errant corde, v. 10. Quibus & juravit Deus
in promissam terram non introituros; quod &
implevit, cùm Josue tantùm & Caleb ex ijs,
qui de Ægypto egressi, felicem illum fuerint
introitum consecuti. Quod quidem sublimiori
sensu cælestis exposuit Interpres Hebr. 4. Et-<marginalia>Hebr. 4.|v. 2. & 3.</marginalia>
enim & nobis nunciatum est sicut & illis. Ingre-
diemur enim in requiem, qui credidimus quem-
admodum dixit: Sicut juravi in ira mea: Si introi-
bunt in requiem meam: & quidem operibus ab in-
stitutione mundi perfectis. v 2. & 3. Ijdem ergo
qui arctam non inveniunt, cum ijs, qui dicun-
tur vias & viam Domini cognovisse; & sicut
pauci illi, ita & qui exceptio comminationis
illius formidabilis extiterunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>266.</absatz-nummer> Ut autem errorem ipsorum dispellat<marginalia>Illos Deus|juramento|depellit.</marginalia>
Dominus non est simplici comminatione con-
tentus, sed etiam jurat, quod à D. Augustino
gravissimis est verbis expensum juxta mentem
Apostoli prolocuto, & sic post alia: Magnus<marginalia>D. Augu-|stinus.</marginalia>
terror. Ab exultatione c&#x0153;pimus, sed ad magnum ti-
morem conclusit Psalmus iste: Quibus juravi in ira
mea, si introibunt in requiem meam. Loqui Deum
magnum est; quanto magis jurare Deum? Hæc ille
& alia, ut nemo erret corde, & sic viam cælc-
stis introitus nequeat invenire, & hunc erro-
rem, omnium quidem periculosissimum pergit
etiam correcturus iterùm D. Paulus. 1. Cor. 6.<marginalia>1. Cor. 6. v.|9. 10. & 11.</marginalia>
v. 9. & 10. dicens: An nescitis quia iniqui regnum
Dei non poßidebunt? Nolite errare; neque forni-<marginalia>De errore|practico|omnium|periculosissi-|mo.</marginalia>
carij &c. Sed an pagani aut hæretici erant Co-
rinthij, aut penitus à naturali ratione alieni,
ut existimare possent iniquos, quorum catalo-
gus ibidem contextus, Dei regnum possessu-
ros? Minimè quidem. Christiani erant, & ve-
rè Catholici, unde statim de illis: & hæc qui-
dem fuistis. sed abluti estis, sed sanctificati est is &c.
In quo ergo error poterat pertimeri? In eo sci-
licet quòd licet Christiani, pravè tamen agen-
tes, existimare poterant salutem se æternam
adepturos, benignitate Dei tandem aliquando
p&#x0153;nitentiæ remedium indulgente. Talibus er-
go ait: Nolite errare. Id tacitè innuens, quod
jam ipsum dicentem audivimus de juramento
Domini, & operibus ab institutione mundi perfe-
ctis pro adeptione gloriæ necessarijs: sic enim<marginalia>Hebr. 4.|v 3.</marginalia>
Deus ab institutione mundi statuit, cùm sci-
licet primos parentes divinæ legis præceptis
instituit, ut inciperent ambulari in via imma-
culati & ita securi: quod equidem minùs feli-
citer accidit: errore diaboli, licet tandem er-
rore correcto, via, quæ ducit ad vitam inventa,
in requiem meruerint introire.</P>
<P>  <absatz-nummer>267.</absatz-nummer> Num. 1041. Ascendere pro Accendere,<-P>@@<marginalia>Ascensus|divini amo-</marginalia>

<-P>ubi non est locus defensioni, quia stare legiti-<marginalia>ris propri$unclear|conditio hu-|mani de-|scensus.</marginalia>
ma constructio nequit. Et ijs tribuendus error,
quibus ali; res, de qua ibi, non talis, ut eidem
repugnet ascensus, de divino enim amore ser-
mo, qui ad illum excitat, neque stare potest ut
ad ima devolutus affectus cum divino possit
amore componi. In quo esse error potest, qui
attentissimè corrigendus. Lampades ejus, lam-<marginalia>Caat. 8.|v. 6.</marginalia>
pades ignis, atque flammarum. Cant. 8. v. 6. Ubi
divinus Spiritus ad expressionem amoris non
est contentus ignis compellatione, sed addit
flammas: quia sursum debet ascendere. Car-
nalis siquidem & mundanus amor, & ipse
ignis est, nam</P>
<shi>Fervet avaritia, miseraque cupidine pectus.</shi><marginalia>Horat.|1. Epist 1.|Ephes. 6.|v. 16.|Iob. 31.|v. 12.</marginalia>
<P>Et tela nequißimi ignea, de quibus Apostolus
Ephes, 6. v. 16. & apud Job. 31. v. 12. Ignis ille
usque ad perditionem devorans, & omnia eradi-
cans genimina. Sed sine sursum ascendente flam-
ma, verùm ad inferos penitus inclinatus. Non
sic divinus amor, non sic sine flammis alta pe-
tentibus non stat, cælum spirat, cælo hæret,
& ubi est thesaurus, ibi & cor. Hinc est ut
sponsa ante præfata verba, quibus amor ex-
pressus, inducatur ascendens: Quæ est ista, quæ<marginalia>V. 5.</marginalia>
ascendit de deserto? v. 5. & de amore statim, ut
unde illi tanta obveniat felicitas indicatur.
Suum ergo quisque reconveniat affectum, &
inde an cæli incola sit futurus bonis indicijs de-
prehendet.</P>
<P>  <absatz-nummer>268.</absatz-nummer> Ibidem Quartum carmen circa Paral-<marginalia>Circa epi-|thetum|Ferum pro|Cruce.</marginalia>
lela sic debuit exhiberi:</P>
<P>  Et passus post diraferum cruciamina lignum.</P>
<P>Sed quia epithetum Ferum non videtur accom-
modatum Cruci, de qua in officijs sacris illud
adeò contrarium effertur, cùm vocatur, Dulce
lignum. Quam & mitem exorat Ecclesia, dum
canit: & superni membra Regis miti tendas stipite.
Mutari in aliud, immò & alia sine difficultate
poterit. Et quod ad proprietatem locutionis at-
tinet, negari illa nequit, cùm apud probatos in-
veniamus auctores, feros enses, feram hyemem,
fera tela, fera flumina. Unde & rigidum vocari
potuit juxta id, quod & in præfato habetur
hymno: & rigor lentescat ille, Quem dedit nati-
vitas, & carmini aptari dicendo:</P>
<shi>& passus rigidum post tot cruciamina lignum.</shi><marginalia>Flecte ra-|mos arbor|alta in sacro|hymno.</marginalia>
<P>Dicatur ergo, si plus placeat:</P>
<shi>Et passus post dira altum cruciamina lignum.</shi>
<P>Vel</P>
<shi>Et passus post dira gravi cruciamina ligno.</shi>
<P>Aut etiam</P>
<shi>Passus dira, ferens post & cruciamina ligni.</shi>
<P>Sive aliter, quod per me licebit, dum melius
probando censori. Carmine 7. si non placuit<marginalia>Circa car-|men aliud.</marginalia>
illud: Positurus præmia, quod propriè dictum,
quia præmia sunt coronæ, variatio est facilis
sic:</P>
<shi>Inde aderit dulcis promissa ad præmia Iudex.</shi>
<P>Vel si aliud placeat, placiturum & Nobis, qui-
bus hæc pro Epithalamio satis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0108.jpg/>
@@1@<SE108>93
<Z><A+5>RECOGNITIONES</A+5>
<A+2>CIRCA</A+2>
<A+6>AMPHITHEATRVM</A+6>
<A+7>MISERICORDIÆ,</A+7>
<A+4>RECOGNITIO PRIMA,</A+4>
<A+3>CIRCA DISCURSUM</A+3>
<A+2>ISAGOGICUM.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa Epistolam Dedicatoriam cum auctario
laudis, & notandis alijs.</A+1></Z>
<P><INI7>S</INI7>Unt in illa errores ali-<marginalia>269.|D. Archie-|piscop. Pla-|tensis elo-|gium.</marginalia>
quot typographici, Sed pro
Ad. Videres pro Videret. Pos-
cunt pro Pascunt. Et circa
hunc postrem&#x0169; id hoc loco
opportunè addend&#x0169;, quod
ad ampliorem commenda-
tionem memorati ibi Antistitis constat perti-
nere: Illustrissimi inquam D. P. Joannis Alfonsi
Ocon, tunc Cuscensis Episcopi, Ecclesiæ pri-
mariæ in Peruvio post Metropolitanas, circa
quas sic in fine: Gratulentur & aliæ hoc Orbe
supremæ, dum spes non inanes pascunt Te sponso
perfruendi. Id quod quàm fuerit verum ante
impressionem Operis probavit eventus, ad Ar-
gyropolitanam Metropolim, satis splendidam
& opulentam meritissima promotione. Quod
& proculdubio circa Limanam evenisset, si va-
casset illa, per integros triginta annos digno
potita consorte, quos non potuit ætas in eo
provectior, dum conviverent, exæquare. Nec
alius ille in sublimiori Sede quàm in Cuscensi
fuerat; eumdem experti Platenses, quem fama
prævolante conceperant, ut hic non immeritò
usurpare liceat, quod Eboracensi Archiepiscopo
D. Bernardus scribe&#x0303;s Epist. 95 in isthęc ipso di-
gna verba ministrat: Splendor operis, & opinionis<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
odor, bene (ut comperi) in gloria vestra convene-
runt. Opinionem opus probat nec falsam fuisse, nec
vacuam: cùm quod ante sparserat ubique volans fa-
ma, ubique res ipsa faciat manifestum: quomodò
nunc maximè claruit zelus justitiæ, eminuit & in-
valuit Sacerdotalis vigor &c. Invaluit inquam
Sacerdotalis vigor, dum oneri visitationis insi-
stens, ex equitatione calculum in vesica con-
traxit mole & figura stupendum, quia acumi-
natum, ut pervisus post mortem evidenti fue-
rit argumento acutissimorum dolorum, quos<-P>@@

<-P>non poterat non patientissimo viro sine inter-
missionis solatio inferre, in quacumque corpo-
ris constitutione, tenero illo receptaculo lan-
cinato. Sed bonus ille pastor à pastorum Prin-
cipe altiùs instructus non dubitavit pro ovibus
animam ponere, neque fecit illam pretiosio-
rem quàm se, dummodò consummaret cur-
sum suum, & ministerium, quod accepit. Act.
20. v. 24.</P>
<P>  <absatz-nummer>270.</absatz-nummer> Dictum ibidem familiæ curam fuisse<marginalia>Illius fami-|lia Schola|Episcopo-|rum, quod|exemplo|unius osten-|sum.</marginalia>
illi magnam, singularem, eximiam, id quod
usque ad vitæ innocentissimæ terminum in-
violabiliter observatum. Pro quo & juvat mo-
dò nobile argumentum adjecisse. Vidimus ad-
stitisse illi Secretarium florenti juventa, sed
adeò probitate conspicuum, ut jam illum Epis-
copum videamus. Agebat ille Potosina in Ec-
clesia Parochum, & quia animarum cura ijs,
qui de animarum suarum sunt salute soliciti,
non sine anxietate, & periculosa ratione per-
agitur, desiderabat ille, ipsa dimissa, Præben-
dæ in minori qualibet Cathedrali obtenta in
tuto conscientiam collocare. Et ecce nihil su-
spicanti tale à Serenissima Regina Guberna-
trice ad Episcopalem celsitudinem præsenta-
tur, futurus Auxiliaris Archiepiscopi Limani.
Sic à Domino factum, mirabile tamen in ocu-
lis aliquorum; & eorum præsertim, ad quos
informatio spectat, pro suprema eorum provi-
dentia, pro ijs transmittenda, qui ad civiles &
Ecclesiasticas dignitates merentur promoveri.
Et scriptum ad Regium Indiarum Consilium
promotionem præfatam, de qua nec cogita-
tum, minimè idoneam reputari. Sed rescriptum
fuisse illam peridoneam, & si non præcessisset,
tunc temporis faciendam. Immò in sublimius
aliquid iterata promotio, & illi Episcopatus
Portus Bonarum aurarum delatus, in cujus pa-
cifica administratione versatur. Is est Illustris-
simus D. D. Antonius Imbertus Azcona, in ea
educatus schola, quæ quia castimoniæ & om-
nimodæ probitatis, marium immensitatem
pervasit, & eum ad Episcopale provexit offi-
cium, quin posset armata in officiosis litteris<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0109.jpg/>
@@1@<SE109>94 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>potentia, quod à Deo fuerat ministerio Regij
patronatus dispositum, retardare. Juvat Emi-
nentissimi Cardinalis de Lugo huc ex eleganti
Scriptore elogij particulam advexisse, sic enim
ille: Habuit aulam semper modestam, castos muros<marginalia>Laudatus|Cardinalis|Lugo, unde|& ille.</marginalia>
citra ullum offendiculum pudicitiæ, ac ornatos ima-
ginibus non inverecundis, verùm ad pietatem cien-
dam insignibus. Tres ex ejus aula facti Episcopi,
etiam hoc nomine celebrati, quod ex ejus clientela<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
venirent. Sic P. Joannes Nadasi in Anno dierum
memorabilium. S. I. die 21. Augusti. Et quidem
non sine magno fundamento dici potest plus
fuisse ex schola Archiepiscopi nostri unum
prodijsse Episcopum, quàm ex Cardinalitia
tres, ampla quidem juxta dignitatis eminen-
tiam, licet in ipsa amplitudine, moderata, in
sapientiæ & religionis ampitheatro, ut non
veniant illis nostra hæc culmina compa-
randa.</P>
<P>  <absatz-nummer>271.</absatz-nummer> Conatus ille generosus, & strenuus<marginalia>De Cuscensi|templo, &|laude ab|Ecclesiarum|ædificatio-|ne.</marginalia>
vigor pro ædificatione Ecclesiæ collaudatus,
quæ ad colophonem magnis passibus festina-
bat; unde brevi locus expectabatur divinis of-
ficijs commodus, pulcher, augustus. Id autem
quod in expectatione versabatur tunc, jam fe-
liciter non expectatur, sed spectatur, Ecclesia
inquam pulcherrima, cui nulla ex Peruvianis
majestate ædificij comparanda. Et hoc illa ab-
sit verbo invidia, maxima ex parte suo illi
sponso debet, qui se verè talem agnoscens de
sponsa perficienda & ornanda animitus accu-
ravit. Hæc enim cura inter primarias assu-
menda: quandoquidem sponsalitius sic contra-
ctus videtur postulare. Unde & promotione<marginalia>Ecclesia|tractanda|ut sponsa.</marginalia>
stante, de promovendo etiam Ecclesiæ statu
cogitandum. Promovit Dominus Abraham,
dum eum, quem sibi multiplici favore devin-
xerat, in specialis populi parentem elegit, &
peculiari signaculo consecravit. Nec ultra vo-<marginalia>Genes 17.|v. 5. 6. & 15</marginalia>
cabitur nomen tuum Abram: sed appellaberis Abra-
ham: quia patrem multarum gentium constitui te,
faciamque te crescere vehementißimè, & ponam te
in gentibus, regesque ex te egredientur. Genes. 17.
v. 5. & 6. & quid ad hæc Sara, anne priori in
statu ingloria remanebit? Audiatur Dominus
ibidem v. 15. Dixit quoque Deus ad Abraham:
Sarai uxorem tuam non vocabis Sarai, sed Saram.
Quod quidem D. Bernardus Epist. 237. Euge-
nio Pontifici scribens altè introspiciens in
caussam præsentem adscivit sic locutus: Super-<marginalia>D. Bernar-|dus-</marginalia>
est ut facta hac mutatione, ipsa quoque quæ tibi
commissa est Domini tui, sponsa mutetur in melius:
& jam nequaquam Sarai, sed Sara de cetero no-
minetur. Intellige quæ dico: dabit enim tibi Domi-
nus intellectum. Si amicus Sponsi es, ne dixeris
Dilectam ejus principem meam, sed principem, nil
tuum in ea vendicans, nisi quòd pro ea, si oportue-
rit etiam animam dare debes. Hæc Doctor san-
ctus: quæ licet ad Ecclesiam prout Congrega-
tio est fidelium, aut omnium, aut aliquorum,
referenda sunt, ad materialem etiam spectare
proculdubio est reputandum. Illa enim suo
modo etiam sponsa est, ut in officio dedicatio-
nis habetur in quo illud: Domum Dei decet san-
ctitudo, sponsum ejus Christum adoremus in ea.
Sponsum inquam primarium & invisibilem,
cùm in Episcopo suus etiam sit sponsalitius re-<-P>@@

<-P>spectus, & magis peculiaris, quandoquidem
alterius sponsus non est, quod in Christo secus
accidit sponso universali: unde & Episcopus
in ea etiam adoratur, quando ipsi honor debi-
tus inclinantibus se subditis, & ad terram us-
que prosternentibus exhibetur. Circa quod ita<marginalia>Adoratio|ut debita|Episcopis.</marginalia>
scribit D. Augustinus Sermone 7. ad Fratres
in Eremo: Estote ergo fratres cum Abraham obe-
dientes, reddentes quæ sunt Cæsaris Cæsari, & quæ<marginalia>D. Augusti.|nus.</marginalia>
sunt Dei Deo. Tunc verò reddimus Cæsari debitum
suum, quando duliam Prælatis nostris reddimus.
Hæc enim dulia consistit in reverentiæ exhibitione
& dilectione. Hoc autem facere debemus non so-
lùm Pastoribus, sed & Sanctis Dei; & tunc reddi-
mus per obedientiam quæ sunt Cæsaris, Cæsari. Sed
tunc reddimus quæ sunt Dei, Deo, quando in latria
adoramus. Sic ille. Ubi non de dulia ratione
sanctitatis agitur, sed dignitatis, quòd à Do-
ctore sancto apertè designatum. Nec de his
plura, recordationis odore gratissimo.</P>
<Z><A+1>§. II.
Expuncti errores cum fructu eruditionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>272.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Præfatione ad Lectorem col. 3. pro<marginalia>Qui dicere,|& non doce-|re, & è con-|verso queāt.</marginalia>
Diceret habetur Doceret. Ubi quod ad
rem attinet, absurdi nihil: ille enim, de quo
ibi, & dicere potuit & docere. Vates inquam
Rex, qui de se Psal. 33. v. 12. Venite filij, audite<marginalia>Psal. 33.|v. 12, & 50.|v. 15.</marginalia>
me: timorem Domini docebo vos. & 50. v. 15.
Docebo iniquos vias tuas. Sed non est semper op-
portuna mutatio: aliqui enim dicere, sed non
docere possunt, cùm sint etiam qui docturi suo
pro munere, doctrinam in meram mutant di-
ctionem. Mulieres in Ecclesia docere Aposto-<marginalia>1. Cor. 14.|v. 34. & 35.</marginalia>
lus prohibet, 1. Cor. 14. v. 34, & 35. dum & lo-
qui prohibentur: unde etiam & illi, qui ad mu-
lierum conditionem accedunt pariter repel-
lendi. Accedunt autem qui ignorantia labo-
rant, & qui ex illar&#x0169; consuetudine redduntur
impuri, nisi manifestæ p&#x0153;nitentiæ beneficio
docendi sit eis facultas restituta. Unde Vates,
de quo dudum, in priori loco sic præmiserat.
Accedite ad eum, & illuminamini: & facies ve-
stræ non confundentur. Immittet Angelus Do-
mini in circuitu timentium eum, & eripiet eos.
v. 6. & 8. Ubi cùm illuminationem ex Dei ac-
cessu promittat, satis se doctum ostendit, &
qui sine confusione possit alios edocere. Sed
non penitus sufficientem, nisi & aliquid ex
Angelico consortio superveniat. Id enim sibi
competere qui intervenit versus ostendit: Iste<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
pauper clamavit, & Dominus exaudivit eum.
v. 7. De se enim loqui graves testantur Inter-
pretes. Iste pauper, David videlicet, omni ope de-
stitutus, ita ut etiam panem à sacerdote mendica-
ret, ait Cardinalis Bellarminus; alludit siqui-
quidem ad historiam, de qua 1. Reg. 21. ut
constat ex Psalmi titulo. Clamavit ergo, & id,
quod priùs de illuminatione dixerat, & quod
posteà de Angelica immissione, seu castramen-
tatione, juxta aliorum lectionem, se impetrasse
pariter indicavit. Sic ergo ad docendum ido-
neus, ut perinde sit ac si dicat: Venite ad scho-<marginalia>Idem.</marginalia>
lam Spiritus sancti per linguam meam loquentis,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0110.jpg/>
@@1@<SE110>§. II. Circa Discursum Isagogicum Doctrinautilis. 95
<duolan 2><-P>ut citatus loquitur Cardinalis. Jam quod ad
locum posteriorem attinet, manifestum est; est
enim ille celeberrimus p&#x0153;nitentiæ Psalmus,
virtute cujus & id sibi polliceri potuit, quod<marginalia>V. 12.</marginalia>
priùs auditum. v. 12. Cor mundum crea in me
Deus: & Spiritum sanctum tuum ne auferas à
me. Qui non auferri Spiritum sanctum exora-
bat, apertè fatebatur adesse, unde & cor pu-
rum jam etiam creatum in ipso; quæ sunt pro
auctoritate docendi necessariæ qualitates. Sic
ergo eo quo dixit modo, docere potuit: Docebo
iniquos vias tuas, & impij ad te convertentur. Ita
inquam docebo, ut impij convertantur. Verbo
quidem & exemplo verissimæ conversionis.
Sic & prædicaturi ij, qui de convertendis
peccatoribus agunt, ut scilicet illi convertan-
tur, quod non fit verbis levi artificio compo-
sitis, hoc enim dicere est, non docere, damna-
bili mutatione. Memini me jam pridem in Ser-
mone celebris cujusdam Concionatoris termi-
nalem illam formulam legisse more veterum
Oratorum Dixi, Hispanè Ya he dicho. Et fortè
non abs re, quia nihil præter verba in illa; cùm
tamen materia plusquàm verba, de morte enim
Potentatus maximi agebatur, meritò postula-
ret. Vnde & in morte de his & similibus dici-
tur auctor hujusmodi doluisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>273.</absatz-nummer> Col. 5. (omitto levem alium, sicut in
decursu) in Voto ad Virginem habet carmen<marginalia>Circa no-|men Æthe-|ra in|hymno Vir-|ginis.</marginalia>
Ætherum pro Æthereum, aut Ætherium, ubi Vir-
giliana imitatio comperta, Illyricos penetrare
sinus. Forsitan melius Ætherios penetrare sinus.
Ubi compertum est de cælestibus agi, pro qui-
bus & Æther solitus usurpari. Unde in Hymno
Mariano, in quo anteà sic extabat: Quem
terra, pontus, æthera, subrogatum est Sidera:
quia Æther plurale non habet, & ut haberet,
Ætheres, dicendum, quia masculini generis. Et
Fortunatus quidem elegantissimus Scriptor
Hymni auctor asseritur, ut mirum sit in eo
lapsum, quod à viro tanto non poterat igno-
rari. Unde credi potest non Æthera ab eo posi-
tum, sed ut modò extat Sidera, & alicujus im-
peritia, aut incuria factam mutationem. Quod
quidem in nonnullis alijs non ita affirmari po-
test, quibus indulgendum, utpotè sæculi quo-
ad politiores litteras inam&#x0153;ni, in quibus Petrus
Comestor, cujus Carmina illa in laudem Virgi-
nis à D. Antonino adducta, quæ & profert P.
Gregorius Valentianus in Hymnodia SS. Pa-
trum pag. 383. qui tamen nihil circa mutatio-
nem:</P>
<shi>Si fieri posset quòd arenæ, pulvis, & undæ<marginalia>Ejusdem|præconium.</marginalia>
Vndarum guttæ rosa, gemmæ, lilia, flammæ
Æthera, Cælicolæ, nix, grando, sexus uterque
Ventorum pennæ &c.<marginalia>Petrus Co-|mestor.</marginalia>
Linguæ cuncta forent, minimè depromere possent
Quæ sit, vel quanta, Virgo Regina MARIA
Quæ tua sit pietas, nec littera, nec dabit ætas.</shi>
<P>Ubi & dici posset ab Auctore non Æthera, sed
Æther positum, cùm eo pacto etiam constaret
carmen, cui unius litteræ facta additio juxta
dicta per imperitiam aut incuriam, cùm in
Hymno sic positum occurreret, & usu Eccle-
siæ comprobatum. Auctor Lexici Ecclesiasti-
ci Latino-Hispanici verb. Æther, etiam Æthera
Ætheræ quasi recepti usus apponit, quod ta-<-P>@@

<-P>men non video ex quo potuerit Classico Scri-
ptore depromere, & varias ejus significationes
proponit, sicut & Hieronymus Vitalis in Lexi-
co Mathematico Lit. A. n. 45. Dictionarium no-
vissimum Antonij Nebrissensis unicam ex-
hibet, ut scilicet, sit cælum cælis omnibus al-
tius, licet non exprimat Empyreum: quod ta-
men asserit Cardinalis Cajetanus ad locum
Proverb. 8. v. 28. Quando æthera firmabat sur-<marginalia>Prov. 8.|v. 28.</marginalia>
sum. Ubi tamen P. Cornelius ae&#x0308;rem significa-
tum arbitratur, nam de cælis jam dictum:
Quando præparabat cælos, aderam. Unde sic sub-<marginalia>P Corne-|lius.</marginalia>
dit: Per ætherem accipe aerem, & cum Lyrano
ignis elementum, si quod est super aerem. Adde
etiam si vis orbes planetarum, præsertim Lunæ,
Martis, & Veneris, qui Soli subjacent, quos multi
censent esse similes aeri purißimo, ideoque vocari
ætherem. Sic ille. Cujus ratio parum videtur
firma: nam de terra jam egerat Sapientia: &
ex antiquis antequàm terra fieret. Necdum mon-
tes gravi mole constiterant. Ante colles ego partu-
tiebar: adhuc terram non fecerat, & flumina, &
cardines orbis terræ, & tamen post cęlos, & æthe-
ra, de illa rursum: Quando appendebat fundamen-
ta terræ. v. 29. Circa quod sic dictus Pater:
Vnde Noster solerter vertit, quando appendebat.
Primò, ut significet Dei nutu terram quasi pilam<marginalia>Idem.</marginalia>
pendulam hærere in mundi medio, firmarique in
vacuo &c. Ergo similiter propter rationem
aliquam specialem potuit de cælis iteratam in-
serere mentionem, ut scilicet eorum statueret
firmitatem, quamvis volubiles sint, & ex aqua
facti, juxta multorum sententiam, id indicante
textu sacro. Cùmque prætereà cælos planeta-
rum ætheris nomine designatos admittat, illud
ejus infirmum convincitur fundamentum. Ubi
& aliqualis error, dum pro Mercurio positus
Mars, cùm sit ille medius inter Lunam & Ve-
nerem. Item si tres illi cæli nomine ætheris de-
signati, cur non & planetarum alij, qui simi-
les conditionis? Stet ergo ut satis verosimile
ætheris nomine significatum cælum, cum tota
sua amplitudine, ut & Empyreum videatur
etiam comprehensum, quod Cardinali Caje-
tano placuit, ut enarratio prædicta Geneseos
primariæ respondeat: In principio creavit Deus
cælum & terram. Cap. 1. v. 1. Ubi de Empyreo
agi ostensum alibi cum multis. Id quod non
tollit quin aliàs æther pro ae&#x0308;re significando
sumatur, ut 1. Æneid. Crebris micat ignibus
æther, media inquam illius regio, aut fortè
alia.</P>
<P>  <absatz-nummer>274.</absatz-nummer> Num. 1. col. 2. legitur Amphitheatrum<marginalia>S. Amphi-|lochij elo-|gium.</marginalia>
pro Amphilochium immani mutatione. Quid
enim unum illud ad alium Sanctissimum vi-
rum, de quo sic in Martyrologio Romano die
23. Novembris: Iconij in Lycaonia sancti Am-
philochij Episcopi, qui Sanctorum Basilij & Gre-
gorij Nazianzeni in eremo socius, & in Episcopatu
collega, post multa certamina pro Catholica fide
suscepta, sanctitate & doctrina clarus quievit in
pace. Sic ibi. Sed licebitne illum Ampithea-
trum vocitasle? Licebit sanè, & licuisset, si
aliter scriptio procederet, & similitudo pro
ejusdem instruendo præconio verteretur. Vi-<marginalia>Sancti ob|virtutem|theatrum.</marginalia>
rum quemlibet sanctum posse virtutum thea-
trum dici negabit nullus, cùm & Senecam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0111.jpg/>
@@1@<SE111>96 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>audiamus dicentem cuidam: Tusolus mihi thea-
trum es. Sed sublimius Apostolus 1. Cor. 4. v.
9. Spectacul&#x0169; facti sumus mundo, & Angelis, & ho-<marginalia>1. Cor. 4.|v. 9.</marginalia>
minibus. Ubi gręcè est Theatr&#x0169;, circa quod variè
discurr&#x0169;t Interpretes. Videantur Nostri. S. Pau-
la id de se testata, dum dixit: Theatrum seu spe-<marginalia>Talis Diva|Paula.</marginalia>
ctaculum facti sumus Deo &c. ut in ejus Epita-
phio habet D. Hieronymus, & licet in spiritu
humilitatis locuta nil de se proferre magnum
intenderit; id tamen protulit, quod cumulum
in ipsa magnum virtutum ostentavit. Cùm er-<marginalia>Amphi-|theatrum|qui & sa-|piens.</marginalia>
go probitate insignis theatrum sit, ille qui &
prætereà doctrina, amphitheatrum meritò
compellandus, in quem duo theatra compin-
guntur. Unde & D. Amphilochius amphithea-
trum dici poterit, cujus & sanctitati & doctri-
næ adeò est illustre testimonium redditum à
columna & firmamento veritatis. Quòd si is
talis, multò illi potius, quorum Socius & Col-
lega Divi Basilius & Gregorius Nazianzenus,
Ecclesiæ lumina præclarissima. Nam quòd
sapientia theatra etiam constituat: quia & spe-
ctacula, nequit dubitari. Habebo propter hanc<marginalia>Sap. 8. v.|10. & 11.</marginalia>
claritatem ad turbas. Et in conspectu potentium
admirabilis ero, & facies principum mirabuntur
me. Sapient. 8. v. 10. & 11. Quòd si de certa-
minibus desideratur aliquid, de eo sic v. 18. &
in certamine loquelæ illius sapientia, & præclari-
tas in communicatione sermonum ipsius. Idque
cum delectatione, pro qua militat theatricus
apparatus. Et in amicitia illius delectatio bona.<marginalia>V. 18.</marginalia>
Ibidem. Cùm tamen in terrenis theatris &
amphitheatris, non delectatio bona, sed pessi-
ma, exitialis, & lethifera spectantium oculos,<marginalia>Ex Amphi-|theatro &|Theatro im-|purissimæ|voluptates.</marginalia>
& animos occuparet. Quid ergo de horrido loco
perorem, quem nec perjuria sustinent? Pluribus
enim & asperioribus nominibus Amphitheatrum
consecratur, quàm Capitolium omnium dæmonum
templum. Tot illic immundi spiritus, quot homines
capit. Sic Tertullianus in Libro de Spectaculis<marginalia>Tertullia-|nus.</marginalia>
Cap. 12. Vide quales exquisitissimæ auspices
voluptatis. Qui & audiendus de Theatro Cap.
17. Sic locutus: Hoc igitur modo à Theatro se-
paremur, quod est privatum consistorium impudici-
tiæ: ubi nihil probatur, quàm quod alibi non pro-
batur. Ita summa gratia ejus de spurcitia plurimùm
concinnata est. Hæc ille, & alia plura lucubra-
tione in illa, ex quibus & in nostra intertexta
non pauca.</P>
<P>  <absatz-nummer>275.</absatz-nummer> Num. 9. Col. 1. Sic D. Salianus, pro<marginalia>De P. Sa-|liano.</marginalia>
P. Salianus. Similis error alibi, de quo & dictum.
Et posset quidem D. non immeritò designare
Doctorem: sicut enim fuit qui Magister histo-
riæ dictus, scilicet Petrus Comestor, ita & ci-
tatus Scriptor Doctor dici historiæ potuit, &
jure quidem potiori. Magister enim historiæ
multas apocryphas interseruit narrationes, ut
adnotavit Sixtus Senensis in Bibliotheca Lib.
4. lit. P. pag. 287. Cùm tamen Salianus noster
exactissimus fuerit investigator veritatis, nul-
lum in eo lucubrationis genere parem habens,
neque, ut mihi videtur, habiturus. Num. 13.
Jesse nomen perperàm variatum. Et Jesse qui-<marginalia>Error circa|nomen Iesse.</marginalia>
dem idem est ac Ens, existens, ut in Biblicis in-
terpretationibus. Eliciamus ergo hinc id, quod
in mundo maximè videtur Ens, consistens, du-
rabile, & inconcussum, esse nihilominus ob-<-P>@@

<-P>noxium infaustæ varietati. Ezech. 6. v. 3. Sic<marginalia>Ezech. 6.|v. 3.|Quæ in|mundo fir-|miora ob-|noxia casui.</marginalia>
ad eum Dominus: Fili hominis pone faciem tuam
ad montes Israel, & prophetabis ad eos; & dices:
Montes Israel audite verbum Domini Dei: Hæc
dicit Dominus Deus montibus, & collibus, rupibus,
& vallibus: Ecce ego inducam super vos gladium
&c. Quid firmius montibus, collibus, & rupi-
bus? Sed nihil firmum, quando eorum conditor
offensionum cumulo ad eximendum gladium
provocatur. D. Hieronymus doctrinalis Inter-
pres ita scribit: Possumus montes Israel, & prin-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
cipes accipere eos, qui potentia, sapientiaq&#x0301;ue, &
scientia ac divitijs præcellebant, & hoc animadver-
tendum quòd obfirmatur quidem facies, & ponitur
contra montes: sed nequaquàm solis montibus, sed
& collibus loquitur, & rupibus, & vallibus, in qui-
bus inferior dignitas & gradus prudentiæ, scientiæ-
que cognoscitur. Hæc sanctus Doctor, juxta
quem id nobis Dominus significatum voluit,
in nullo gradu, statu, aut conditione hominum
esse firmitatem; & inferiores superiorum ex-
emplo ad humilitatis utilissimam disciplinam
excitandos, ne scilicet altè sapiant, sed timeant,
juxta Apostolum Rom. 11. v. 20. Si enim con-
tra montes gladius, quid non colles, quid non
rupes, quid non valles pertimescant? Ergo
quisquis fueris, noli altum sapere, sed time.</P>
<P>  <absatz-nummer>276.</absatz-nummer> Num. eod. col. 3. pro Mirabiliter, est<marginalia>Error alius|ex quo elici-|tur certa|felicitas|præditorum|Octo Beati-|tudinibus.</marginalia>
Miserabiliter. Incongrua quidem mutatione,
ubi de Davide erat sermo, in quo octo Beati-
tudines præfulserunt. Et quidem mirabiliter
in viro, qui Evangelium antecessit, in quo
illę à cælesti Magistro prædicatæ. Sed an dici
de alio id possit? Non credo, quia videtur in-
credibile quempiam sic à Deo præventum, mi-
serabilem jacturam facere, & quod à cælesti
fuerit beatitudine relegatus. Et aliqua quidem
esse prædestinationis signa communis est Do-
ctorum sensus; nullum autem majus apparet,
quàm si quis Octo fuerit Beatitudinibus hone-
status, in quibus indicia aut signa alia conti-
nentur. Atqui objici potest ex eo felici statu
posse lapsum contingere, sic enim quorum ope-
ra videbantur laudabilia, ceciderunt ad infima:<marginalia>Auctor con-|temptus|mundi.</marginalia>
& qui comedebant panem Angelorum, vidi siliquis
delectari porcor&#x0169;, ut loquitur Theodidactus Scri-
ptor de Contemptu mundi lib. 3. Cap. 14. Fateor
possibilem lapsum, sed quod specialiter assero,
id est, & si possibilis ille, non futurum tamen
quod de persecutione æquanimiter tolerata di-
ctum n. 12. quæ una ex Beatitudinibus est, un-
de ubi concurrunt omnes validiùs proferen-
dum. Itaque si quispiam, qui octonario felici
gaudere visus, etiam est visus cecidisse. Scimus
Deum quia in aliquibus sibi speciali modo
complacuit, perseverantiæ donum & destinas-
se, & felicissimè præstitisse. Quis autem talis
ac ille, in quo Evangelica perfectio ore Christi
prædicata, suis numeris absoluta reperitur? &
hoc quidem ipse Dominus non obscurè signi-
ficavit in fine prædicationis hujusmodi dicens:
Omnis ergo qui audit verba mea hæc, & facit ea,<marginalia>Matth. 7.|v. 24. & 25.</marginalia>
aßimilabitur viro sapienti, qui ædificavit domum
suam supra petram, & descendit pluvia, & vene-
runt flumina, & flaverunt venti, & irruerunt in
domum illam, & non cecidit: fundata enim erat
super petram. Matth. 7. v. 24. & 25. Ubi quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0112.jpg/>
@@1@<SE112>§. III. Circa Discursum Isagog. Doctrina utilis. 97
<duolan 2><-P>non ait Dominus audientem & facientem po-
tentem futurum ut irruentia superet tentamen-
ta, sed revera superaturum, & ita magnum illud
usque ad finem perseverantiæ donum, ut loquitur<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Concilium Tridentinum Seßione 6. Can. 16.
dubio procul obtenturum. Ex quo non sequi-
tur posse sine speciali revelatione plenam cer-
titudinem haberi, quod ibidem à Concilio sub
anathematis interminatione damnatur: quia
nullus potest de ipsa Beatitudinum cohærentia<marginalia>Animad-|versio ne-|cessaria.</marginalia>
penitus esse securus: sed morali quadam per-
suasione, qualem ij, qui de signis hujusmodi
agunt, affirmant minimè Canoni citato con-
traire, & ita etiam accipiendum, quod circa
Octavam est. n. 12. dictum, & non leviter com-
probatum.</P>
<Z><A+1>§. III.
Adnotatio errorum, utilis acceßione
doctrinæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>277.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Um. 21. col. 2. sic extat: Gloria in<marginalia>Error circa|gloriam exi-|tialis.</marginalia>
est animæ, pro Gloriam est animæ,
scilicet adeptus. Frequenter circa gloriam er-
ramus, & errore exitiali, de quo & superiùs.
Sicut autem exitialis error, ita & eximium, ac
Deo gratissimum opus Evangelici ministri ab
eo revocantis. Pro quo sic D. Jacobus in sua
Epistola Catholica auream adjiciens conclu-
sionem: Fratres mei, si quis ex vobis erraverit à<marginalia>Iacobi. 5.|v. 19. & 20.</marginalia>
veritate, & converterit quis eum: scire debet quo-
niam qui converti fecerit peccatorem ab errore viæ<marginalia>Revocantis|ab eo meri-|tum & præ-|mium.</marginalia>
suæ, salvabit animam ejus à morte, & operiet mul-
titud inem peccatorum. Jacob. 5. v. 19. & 20. pro
quo & sunt tres versus antecedentes, in quibus
omnibus de errore agit Apostolus, & revoca-
tione ad ipsum, in finem Epistolæ doctrinam
istam, uti summi momenti reservans, & qui-
dem ille in eum scopum totius Epistolæ horta-
menta direxerat, ut ab errore errantes revoca-
ret, & in viam cælestis patriæ reduceret. De<marginalia>V. 6.</marginalia>
via fidei Cap, 1. v. 6. Postulet autem in Fide ni-
hil hæsitans. Ubi de fide propriè accepta, & non
tantùm de fiducia agi tenent plures apud P.
Dazam, & novissimè apud P. Zuletam. Id
quod Vers. 8. seq. videtur comprobari. Vir duplex<marginalia>V. 8.</marginalia>
animo inconstans est in omnibus vijs suis. Ubi de
hæreticis esse sermonem affirmant Divi Ire-
næus, Athanasius, Cyrillus Alexandrinus, &
alij apud Nostros. Ubi cùm de vijs agat, per
quas errant, satis ostendit velle se illos ad viam
veritatis revocare. Cap. 2. de operibus agit ne-
cessariò fidei maritandis, ut sic fideles viam
possint mandatorum currere & ad metam glo-
riæ pervenire. In sequentibus doctrina multi-
plex, præsertim de moderatione linguæ, ora-
tione, charitate, & pace ac patientia. In fine
eos, qui errabundi futuri formare satagit futu-
ros etiam in munere sibi credito similes, & ita
suo etiam modo Apostolos. Quod quia ma-
gnum & mirabile, Scire debet ait quicumque
ille fuerit, ad quantam adlectus sit dignita-
tem, & quanti id meriti sit, pro quo & ipse fue-<marginalia>Apostolicum|munus.</marginalia>
rat Apostolus constitutus. Unde P. Cornelius
ita infert: Qui ergo lucro animarum student, ob-<-P>@@<marginalia>P. Cornelius</marginalia>

<-P>eunt munus Apostolicum, suntq&#x0301;ue viri Apostolici.
Sic ille, qui & videndus circa argumentum
præsens, quidquid enim desiderari magni pon-
deris potest, cum eruditionis cumulo vir zeli
ardentissimi, & eruditionis incomparabilis cu-
mulavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>278.</absatz-nummer> Ille equidem qui aliquod exercet of-<marginalia>Vnde &|Apostolicum|nomen.</marginalia>
ficium, eo est compellandus nomine, quod il-
lud exercentibus proprium est: sic enim ex
officio medicus, advocatus, pictor, sertor, su-
tor, & alij. Ergo & Apostolicum exercentes
officium, Apostoli compellandi, & non tan-
tùm Apostolici. Licet ob reverentiam Aposto-
lici primatus, titulus ille primoribus illis erro-
rum depulsoribus, & conversionis mundi au-
ctoribus reservetur. Ubi non omittendum id,
quod ad excitandum zelum potest nimis quan-
tùm permovere: in hoc scilicet glorioso exer-
citio magnum esse æternæ salutis pignus con-<marginalia>Pignus|æternæ fe-|licitatis.</marginalia>
stitutum: id quod est à D. Jacobo profundiùs
indicatum. Salvabit animam ejus à morte. Æter-
na inquam. Sed an tantùm ejus, qui conver-
titur? Non equidem, sed convertentis, sic
enim juxta Græcum textum innuitur, quia
signum in ea prædestinationis apparet. Hanc<marginalia>Idem.</marginalia>
enim Dei gratiam & protectionem meretur, qui
alios à peccatis liberare & protegere satagit: quod
valdè ponderandum est, ut hoc præmio ad zelum
animarum incitentur, ait citatus Scriptor, ut
meritò ad hoc referri debeat illud Scire debet.
Rem enim Apostolus singularem indicat, quam
oportet sciant ij, qui de convertendis ab erro-
re viæ suæ miseros errones curant, suum in-
quam negotium agere, & saluti propriæ spei
anchoram firmissimam admovere, de qua &
D. Paulus Hebr. 6. v. 18. & 19. Qui confugi-<marginalia>Hebr. 6.|v. 18. & 19.</marginalia>
mus ad tenendam propositam spem: quam sicut an-
choram habemus animæ tutam ac firmam. Id quod
omnes, qui illius instar laborant, possunt sibi
meritò polliceri. Unde qui confugimus inquit;
qui mecum scilicet, & mei honesta æmulatio-
ne confugiunt ad tenendam spem, quæ zeli
Apostolici imitatione firmatur, futuræ felici-
tatis, quantùm licet pro hoc statu certitudine
roborata. Circa quod hæc pauca satis, ubi
non subtilia, sed solida studemus congere-
re, licet illa cùm suppetunt minimè respua-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>279.</absatz-nummer> Num. 23. pro Publium legitur Publi-<marginalia>Circa IESV|nomen ex|errore utilis|discursus.</marginalia>
cum, ubi non hærendum. Num. 25. col. 2. pro
A te, est Citè. Et posset mutatio sine veritatis
injuria sustineri, sic enim ibi de Jesu nomine
ex B. Laurentio Iustiniano: Senties indubitan-<marginalia>B. Lauren-|tius Iusti-|nianus.</marginalia>
ter amænitatem quamdam spiritualem & sapidam,
non solùm in corde, verùm etiam, quoties nomen
hoc sanctum citè fuerit cum devotione prolatum.
Et quidem non citè apud ipsum, sed à te. Ni-
hilominùs est sanè verissimum, etiam citè pro-
latum dulcissimum illud nomen, dummodò
cum devotione fiat, amænitatem illam spiritua-
lem & sapidam importare. Potest siquidem
& cum cita prolatione devotio consistere, cùm
cordis affectio jam antè in eo radicata succur-
rit. Pro quo Divus idem Scriptor ita inquit:
Cordis igitur tui priùs Domino IESV affectum præ-<marginalia>Idem.</marginalia>
be, & rectè eidem labiorum tuorum confeßionem
exhibeas. Ejus nomen tantum non cedat ex ore, ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0113.jpg/>
@@1@<SE113>98 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>corde dilectio, ex memoria paßio, ex mente præsen-
tia, ex cogitatione dignatio, atque ex intentione
tuitio. Sic namque introrsus dispositus. &c. Sic er-
go in prolatione etiam cita stabit illa oris
amænitas sapida, quam devotissimus Scriptor
proculdubio sentiebat, & sensuros pariter sen-
tiebat alios, quia id virtuti sancti nominis tri-
buebat: unde post allata prius verba sic prose-
quitur: Habet enim virtutem sibi adhibitam, quæ
affectum lætificat, mentem pascit, nutrit devotio-
nem, disponit ad pietatem animum invocantis illud.
Quamobrem si tentaris à diabolo, si ab omnibus
hominibus opprimeris, si conficeris ægritudine, si do-
loribus fatigaris, si supra vires blasphemiæ seu de-
sperationis agitaris spiritu, si concuteris formidine,
si dubietate pulsaris, IESV nomen edicito, & repen-
tè lumen consequeris & gratiam. Hæc & alia
Præsul ille pijssimus devotionis medullis sagi-
natus, cujus clausulæ, in qua admixtus error,
veritati standum, licet pro adjuncto discursu
error ex hac parte felix pręstiterit occasionem,
licet nullum in eo inconveniens ex parte legi-
tima veritatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>280.</absatz-nummer> Num. 32. col. 2. Ceu pro Cui. col. seq.<marginalia>Virgo mater|virginum,|& dictrix|prima.</marginalia>
n. 33. Hæc pro Hac. col. item seq. ex n. 34. Vir-
ginum pro Virginem. Ubi stare quidem senten-
tiæ veritas posset, quòd scilicet in virginum
matrem Virginem Deus verterit: revera enim
illa virginum mater est; ad quam excellen-
tiam, dum in parentem eligitur, & sic honorat
ac evehit servam, promovetur. A virgine enim
virginalis est orta, & propagata familia, ut in
Epithalamio dictum, & à P. Salinas in Ionam
cum laude auctoris allegatum. Quam verita-
tem nonnulli sine ullo contentiosæ operæ
pretio conati sunt obscurare. Quorum senten-
tia quia non bene audijt, dum pro Carmelita-
nis Virginibus legis antiquæ certatur, primatus
gloria Virgini denegata, P. Bonæ-Spei specia-
lem est viam ingressus, qua res ista componi in-
ter partes acriter collitigantes videretur, pecu-
liari pro eo volumine pervulgato. Ait ergo
Carmelitanas virgines veteri in lege fuisse, sed
duce Virgine, & consequenter Matre, quia
ejus est materna virginitas, & virginea ma-
ternitas revelata, ut eam possent jam tunc vir-<marginalia>Iuxta Pa-|trum sen-|sum.</marginalia>
gines illius temporis imitari. Quod quidem
nulli Patrum, qui pro Virgineo primatu cla-
mant, in mentem venisse arbitror, ut eos le-
genti constabit, qui dum Virginum ducem
Virginem prædicant, ita rem explicant, ut non
à revelata antiquis, sed in rerum natura exi-
stente Virgine, Virginum sequela apertè de-
monstretur. Nec mihi modò nova compugna-
tio arridet; unusquisq; suo in sensu abundet ab
Ecclesia permisso, non possum autem non stare
dictis, & Societatis fovere sensum hoc in ne-
gotio firmissimum. Aliquos ergo ex Patribus
non gravabor suis loquentes verbis in medium
attulisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>281.</absatz-nummer> Ex quibus sit prior D. Joannes Chry-<marginalia>D. Ioan.|Chrysosto-|mus.</marginalia>
sostomus, cujus hoc ipso, quo hæc scribo, die
homiliam recitavi, pro Festo S. Candidæ Vir-
ginis & Martyris, cujus sacrum Corpus in hoc
Limano Collegio D. Pauli asservatur, ut Tomo
3. Auctarij Thesauri Indici fusius declaravi.
Sic ergo ille loquitur circa doctrinam Christi<-P>@@

<-P>de Virginitate ad Matthæi 19. Dominus noster,<marginalia>Matth. 19.</marginalia>
quia ad virginitatem hortari grave esse videbatur
&c. ad eligendam virginitatem inducit, dum eam
virtutem esse poßibilem adstruit. Sic ille. Non
ergo apud illos in usu virginitas, si enim ita
esset, de possibilitate non poterat ulla subesse
dubitatio. Idem in Psalmum 44. circa illud
vers. 15. Adducentur regi virgines post eam, obser-<marginalia>Psal. 44.|v. 15.</marginalia>
vat à Propheta dictum Post eam, quia non sta-
tim ac Ecclesia constituta est in ipsa bonum
virginitatis extitit, sed aliquantò post tempo-
re, nempe postquàm ea oblita est populi, & domum
patris, de quo præcesserat, Obliviscere populum<marginalia>V. 11.</marginalia>
tuum, & domum patris tui. v. 11. Oblita est ergo
virginitatis opprobrium in populo stabilitum,
aut certè non receptum usum: si enim in usu
& honore virginitas, id haberet quod memo-
rari, & consequenter posset amplecti. Neque
esset cur non ubi primum constituta est Ec-
clesia bonum Virginitatis floresceret, quæ
jam ante illam culta & honorata videbatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Gregorius Nazianzenus in Carmine<marginalia>D. Gregor.|Nazian.</marginalia>
Virginitatis, ita canit:</P>
<shi>Sic quoque virginitas magni pars inclyta Chri-
<DUAN>sti,</DUAN>
Ante quidem umbroso in paucis splendore mica-
<DUAN>bat.</DUAN></shi>
<P>Et alia quæ in Epithalamio Tit. nu. 644. Ubi
quidem ad revelationem nequit esse recursus,
cùm absolutè pro illis prioribus sæculis dene-
getur. Neque dici in paucis illam splenduisse
sanctum Doctorem asserere, quod de ijs acci-
pi verosimiliter potest, pro quibus ab earum
propugnatoribus decertatur. Non enim pauci
aut paucæ sunt, in quibus continuata series per
tot sæcula perennavit. Nec videtur cur non &
plures esse potuerint, vulgata revelatione, &
Deo jam tunc pro Virginis gloria militante.
In paucis ergo, quia in uno Elia aut Eliseo,
cùm tamen pro feminis nihil tale in Scrip-
turis, aut Classicis Scriptoribus reperiatur, de
quo statim.</P>
<P>  <absatz-nummer>283.</absatz-nummer> Divus Hieronymus Epistola 22. quæ<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
est ad Eustochium de Custodia Virginitatis
Cap. 9. ita scribit: Alia fuit in veteri lege felici-
tas: Ibi dicitur beatus qui habet semen in Sion
(Isai. 31. v. 9. juxta Septuaginta) & maledicta
sterilis, quæ non pariebat. (citatur Deuter. 15. ubi
tamen non extat quidquam apud Vulgatam)
& filij tui sicut novellæ olivarum in circuitu
mensæ tuæ. (Psal. 127. v. 4.) Nunc eunuchis
dicitur: Nec lignum arbitraris aridum. (Isai. 56.
v. 3.) Virgo Elias, Eliseus Virgo, Virgines multi
filij prophetarum. Ieremiæ dicitur: & tu ne acci-
pias uxorem (16. v. 2.) Inveniebatur ergo, ut di-
ximus, in viris tantùm hoc continentiæ bonum, &
in doloribus jugiter Heva pariebat. Postquàm verò
Virgo concepit in utero, & peperit nobis puerum,
cujus principatus in humeros ejus, Deum, Fortem,
Patrem futuri sæculi; soluta maledictio est. Mors
per Hevam, vita per MARIAM. Ideòque & ditius
virginitatis donum fluxit in feminas, quia c&#x0153;pit à
femina statim ut Filius Dei ingressus est super ter-
ram, novam sibi familiam instituit, ut qui ab An-
gelis adorabatur in cælo, haberet Angelos & in ter-
ris. Sic Doctor Maximus interpretationem il-
lam de revelatione prorsus excludens, cùm in<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0114.jpg/>
@@1@<SE114>§. III. Circa Discursum Isagog. Doctrina utilis. 99
<duolan 2><-P>feminis neget virginitatem, quidquid de viris
nonnullis fuerit, locum habuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>284.</absatz-nummer> Pro eodem stat Auctor de Nativitate<marginalia>Auctor D.|Hieronymi|circumlatus|nomine.</marginalia>
S. Mariæ, qui S. Hieronymus olim creditus,
pro qua extat Epistola Tomo 9. ubi post nar-
rationem miraculosæ Conceptionis, nativita-
tis, præsentationis, educationis in templo, re-
quisitionis de nuptijs, & illius pro servanda
virginitate responsum, ita subditur: Pontifex
verò in angustia constitutus animi, cum neque con-
tra Scripturam, quæ dicit: Vovete, & reddite, vo-
tum infringendum putaret, neque morem genti in-
suetum introducere auderet &c. Morem inquam
insuetum, quòd scilicet femina innupta rema-
neret. Quod utique manifestè convincit cæli-
batum feminarum, quidquid de revelatione
fuerit, neutiquàm viguisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>285.</absatz-nummer> Jam quod ad maternitatem Virginis<marginalia>Mater Vir-|ginum Vir-|go.</marginalia>
comparatione Virginum attinet, antequàm à
Maximo recedamus Doctore, ejusdem juvat
verbis comprobasse. Sic ergo ille Lib. 1. con-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
tra Jovinianum Cap. 17. Hoc est vinum, quod
cùm inebriaverit adolescentes & puellas statim vir-
ginitatem sitiunt, & in crapulam castitatis eru-
ctant, & expletur illud vaticinium Zachariæ (8.
v. 17.) dumtaxat juxta Hebraciam veritatem de<marginalia>Zach. 8. v.|16. & 17.</marginalia>
Ecclesiæ Virginibus prophetantis: Complebun-
tur infantibus & puellis ludentibus plateæ ejus.
Quid enim bonum ejus est, & quid pulchrum ejus,
nisi frumentum electorum, & vinum germinans
Virgines. Istæ sunt Virgines, de quibus in 44. Psal-<marginalia>Psal. 44.|v. 13. & 16.</marginalia>
mo scriptum est: Adducentur regi Virgines post
eam: proximæ ejus afferentur tibi in lætitia &
exultatione. Adducentur in templum regis. Vers.
15. & 16. Sequitur: Hortus conclusus Soror mea<marginalia>Cant. 4.|v. 12. & 13.</marginalia>
sponsa; hortus conclusus, fons signatus. Cant. 4. v.
12. & 13. Quod clausum est atque signatum simi-<marginalia>Lucæ 23.|v. 53.</marginalia>
litudinem habet matris Domini, matris & Virginis:
Vnde & in sepulchro Salvatoris novo, quod in petra
purißima fuerat excisum, nec ante, nec postea quis-
quam positus est. Et tamen hæc Virgo perpetua mul-
tarum est mater Virginum. Sequitur enim: Emis-<marginalia>Cant. 4.|v. 16.</marginalia>
siones tuæ paradisus malorum granatorum cum fru-
ctu pomorum. In malogranatis & pomis omnium
virtutum significatur in virginitate concentus.
Hæc ille: ille inquam, quo melius nullus.</P>
<P>  <absatz-nummer>286.</absatz-nummer> D. Augustinus in Psal. 44. circa<marginalia>D. Augusti-|nus.|Psal. 44.|v. 15.</marginalia>
vers. 15. sic locutus: Afferentur regi Virgi-
nes post eam. Verè factum est. Credidit Eccle-
sia, facta est Ecclesia per omnes gentes. Modò
quemadmodùm concupiscunt Virgines placere illi
regi? Vnde invitantur? Quia præceßit Ecclesia.
Afferentur regi virgines post eam. Sic S. Doctor.
Modò ergo invitantur, non priùs, quia Eccle-
sia præcessit, ut post eam ad cælestem sponsum
afferantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>287.</absatz-nummer> D Ambrosius de Institutione Virgi-<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
nis ad Eusebium cap. 1. sic habet: Pulchrè Da-
vid cùm descripsisset Ecclesiæ gratiam, cujus omnis
gloria intus est, non foris (in bonis enim cogitatio-
nibus, at&#xE8BF; immaculato castitatis affectu, & sinceræ
proposito conscientiæ, summa est laus) subtexuit, di-<marginalia>Ibidem.</marginalia>
cens: Afferentur regi Virgines post eam Et conver-
sus ad Dominum Patrem, Proximæ, inquit, ejus
afferentur tibi; afferentur in lætitia & exultatio-
ne, adducentur in templum regis. Quæ est proxi-
ma, nisi quæ Christo propinquat, cui dicit Deus<-P>@@

<-P>Verbum: Exurge, veni proxima mea, formosa mea,<marginalia>Cant. 2.|v. 13 & 14.</marginalia>
columba mea, quia ecce hyems præterijt: Antequam
Verbum Dei reciperet, hyems erat, inhonora, sine
fructu: ubi Verbum Dei recepit, & mundus ei est
crucifixus, æstas est facta. Denique fervore sancti
Spiritus vaporata, flos esse cæpit, & spirare odorem
fidei, fragrantiam castitatis, suavitatem gratiæ.
Hæc ibi: quibus & consonant quæ habet Cap.
5. ita scribens: Veni ergo Heva jam MARIA, quæ
nobis non solùm Virginitatis incentivum attulit
(deerat ergo illud) sed etiam Deum intulit. Per
unam descendit, sed multas vocavit. Egregia igitur
MARIA, quæ signum sacræ Virginitatis extulit, &
intemeratæ integritatis pium Christo vexillum le-
vavit. Sic Sanctissimus ac eloquentissimus juxta
Magister, ut dici nequeat ullam ante Virgi-
nem extitisse, quæ vexillum Virginitatis le-
vasse Christo possit verosimiliter affirmari.</P>
<P>  <absatz-nummer>288.</absatz-nummer> D. Gregorius Nyssenus in Catena aurea<marginalia>S. Gregor.|Nyssen.|Lucæ 1.|v. 34.</marginalia>
circa Lucæ 1. v. 34. Quomodò siet istud? sic ait:
Hæc igitur MARIÆ verba indicium sunt eorum,
quæ tractabat in mentis arcano. Nam si caussa copu-
læ conjugalis Ioseph desponsari voluisset, cur admi-
ratione ducta est, dum sibi narratur conceptio: cùm
nimirùm ipsa præstolaretur ad tempus mater effici,
juxta legis naturam? Verùm quia oblatum corpus
Deo quasi quoddam ex sacris, inviolabile reservari
decebat: & ideo dicit: Quoniam virum non cog-
nosco; quasi dicat: Quamvis sis Angelus, tamen
quòd virum cognoscam ex impoßibilibus cernitur.
Sic ille, ex Oratione de Nativitate Domini,
apertè protestatus juxta legis naturam, matrem
futuram Virginem, nisi ea supra naturam vo-
tum emisisset: non ergo juxta illam virgini-
tatem cum illis Carmeli incolis, quæ asserun-
tur, amplecti licuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>289.</absatz-nummer> D. Gregorius Thaumaturgus Serm. 1.<marginalia>S Gregor.|Thaumat.|Lucæ 1.|v. 28.</marginalia>
qui est de Annuntiatione, sic loquitur: Convenien-
ter igitur Angelus sanctæ MARIÆ Virgini, om-
nium primæ, salutationis verba hæc, Ave gratia
plena, Dominus tecum prælocutus est: quòd cum
illa gratiæ omnis thesaurus repositus. Ex cunctis
enim generationibus hæc sola sancta corpore & spi-
ritu fuit, solaque portantem omnia verbo portat.
Hæc antiquissimum illud luminare Ecclesiæ,
quibus dici nihil dilucidius potuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>290.</absatz-nummer> S. Proclus Archiepiscopus Constan-<marginalia>P. Proclus.</marginalia>
tinopolitanus Oratione 3. de laudibus Deiparæ
diabolum m&#x0153;rore confectum introducit, cùm
de partu Virginis suspicionem hausisset, & sic
loquentem: Eversum, ajebat, est mortis imperium,
si modò pepererit Virginis uterus. Dum natura in-
corrupta conceperit, dæmonum genus interijt. Dum
pudicitia vigeat, luxuria exulat. Dum sedatis affe-
ctibus tranquillitas animorum obrenuerit, libido
diffugiet: Dum integritas libertatem nacta fuerit,
peccatum pudore mußitabit. Ne olim serpentem ac
depascentem libidinem amittamus. Ne recens Vir-
ginitatis institutum, ejusque novationem admitta-
mus &c. Novum ergo virginitatis institutum
in Virgine dedicatum est, & non antiquius il-
lud, hujus magni Præsulis auctoritate firma-
tum, nova P. Francisci Combefis translatione
Tomo 6. Bibliothecæ Patrum.</P>
<P>  <absatz-nummer>291.</absatz-nummer> S. Anastasius Archiepiscopus Antioche-<marginalia>S. Anast.|Sinaita.|Lucæ 1.|v. 28.</marginalia>
nus Serm. 1. in Annuntiatione sic fatus: Ave gra-
tiosa, Dominus tecum: quòd facta sis nobis salutis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0115.jpg/>
@@1@<SE115>100 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>via, ascensusque ad superos, ac locus requietionis,
refrigerijque tabernaculum, in quo Dominus habi-
tavit. Quamobrem cum omnibus generationibus te
solam beatam in mulieribus dicemus, quam neque
sol voluptatis flammam immittens, adußit, neque
fluxa vis lunæ noctu læsit. Sic ille alludens ad
Psalmum 120. v. 6. ubi illud: Per diem sol non<marginalia>Psal. 120.|v. 6.</marginalia>
uret te, neque luna per noctem. Quod ad virgi-
nitatem refert in Deipara singularem.</P>
<P>  <absatz-nummer>292.</absatz-nummer> Sanctus & Venerabilis Beda Homilia<marginalia>Venerab.|Beda.</marginalia>
ejusdem Festi sic ait: & ingressus Angelus ad eam
dixit: Ave gratia plena, Dominus tecum benedicta<marginalia>Lucæ 1.|v. 28.</marginalia>
tu in mulieribus. Quæ salutatio quantùm humana
consuetudine inaudita, tantùm est beatæ MARIÆ
dignitati congrua. Verè etenim gratia erat plena,
cui divino munere collatum est, ut prima inter fe-
minas gloriosißimum Deo virginitatis votum offer-
ret. Vnde jure Angelico aspectu simul & affatu
meruit perfrui, quæ Angelicam studebat vitam imi-
tari. Et ideò verè Dominus cum illa erat, quam
& prius novæ castitatis amore à terrenis ad cæle-
stia desideranda sustulit, & postmodùm mediante
humana natura omni plenitudine Divinitatis con-
secravit. Verè quoque benedicta inter mulieres, quæ
sine exemplo muliebris conditionis cum decore Vir-
ginitatis gavisa est honore parentis: quodque virgi-
nem matrem decebat, Deum Filium procreavit.
Sic Sanctus ille, & multiplici titulo Veneralis
Pater, qui dum sine exemplo Virginem decus
illud affirmat amplexam, id profectò ait, quod
& Ecclesia divinis in officijs habet, dum allo
quitur illam dicens: Sola sine exemplo placuisti
Domino nostro Jesu Christo. Quòd autem id de
muliebri tantùm conditione proferat, prop-
tereà est, ut suus viris sanctis honor reservetur,
de quibus suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>293.</absatz-nummer> S. Joannes Geometra in expositione<marginalia>S. Ioannes|Geometra.</marginalia>
Evangelij, de quo & præfati, unus pro multis
fuerit, dum multorum se Patrum magisterio
insistere protestatur, & ita loquitur: Dixit<marginalia>Lucæ 1.|v. 34.</marginalia>
Maria ad Angelum: Quomodo fiet istud &c.
Quonam igitur modo erit mihi res sic divina, admi-
rabilis, quæque omnem cogitationem superet? Nec
id modò, sed & naturæ rerum convellens leges. Nam
quod ego cognoscam virum, vel ut quæ Deo conse-
crata sim, id verò fieri non potest. Vt autem absque
viro & concipiam, & pariam, impoßibile. Illud
verò, Quoniam virum non cognosco, ita omnino
dixit, ut & ad Iosephum referret, velut quæ sciret
ad usque sponsalia ejus spectare conjugium: nec
in præsenti solùm, sed & in finem intactam se à viri
consuetudine, tamquàm divinum, atque inviolabile
Dei donarium mansurā non ignoraret. Planè autem
etiam illum confirmans Sermonem, qui ex Patribus
ad nos venit: nempe Virginem nedum matrimonij
experimentum nescivisse, sed & ejus desiderium vo-
tumque ignorasse. Non cognovi, inquit, desiderium
viri. Non habeo voluntatem carnis; quod illi uti-
que supra totum feminarum sexum singulare fuit ac
eximium, ut quæ etiam voluntaria omnino castitate
ac ex animo, in quam nulla ejusmodi vitiositas ca-
deret, omnibus emineret. Tantùm ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>294.</absatz-nummer> Ut autem, omittens alios, & finem<marginalia>Richardus à|S. Lauren-|tio.</marginalia>
positioni præsenti tandem imponam, unum Ri-
chardum à S. Laurentio præstat adduxisse, in
quo & alios, qui Lib. 3. de laudibus B. Mariæ
§. Duodecim privilegia. col. 181. ita scribit:<-P>@@

<-P>Prima igitur Mariæ prærogativa secundùm S.
Bernardum est quod ipsa fuit virginitatis primi-
ceria. Bartholomæus etiam Apostolus dicit manife-
stè quòd prima vovit virginitatem: & ideò prima,
quia ante eam nulla. Nec timuit maledictum illud,
quod erat scriptum Exodi 23. & Deuteron. 7. ubi<marginalia>Exodi 23.|v. 26,|Deuter. 7.|v. 14.</marginalia>
pro benedictione dicitur obedienti: Non erit apud
te sterilis utriusque sexus. Vnde à contrarijs steri-
litas pro maledictione reputabatur in lege. Erat
enim tempore legis opprobriosa virginitas propter
adjunctum, id est, sterilitatem, unde silia Iephte
flevit virginitatem suam. Iudic. 11. & erat male-<marginalia>Iudic. 11.|v. 37.</marginalia>
dictio ista opprobrij: nam opprobrium & vilitas
erat mulieri sua sterilitas. Vnde dicit Elisabeth
concepto Ioanne Lucæ 1 Sic fecit mihi Dominus in<marginalia>Lucæ 1.|v, 25.</marginalia>
diebus, quibus respexit auferre opprobrium meum
inter homines. Simile dixit Rachel nato Ioseph<marginalia>Gen. 30.|v. 23.</marginalia>
Genes. 30. Sed maledictionem hanc, sterilitatem
hanc, hoc opprobrium, hunc contemptum MARIA
contempsit, ut Deo offerret gratißimum sacrificium
Virginitatis, absque omni humano præcepto, consilio,
& exemplo, sola inspiratione Spiritus sancti, sicut
dicit B Bernardus. Ratione autem hujus voti ap-
pellatur ipsa Virgo virginum, quasi virginitatis si-
gnifera & exemplar. Hæc ille & alia, qui D.
Bernardum allegans, locum non indicat: ex-
tat autem Homil. 4. in Missus est, quod ad vo-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
tum attinet, non tamen quod sine exemplo. De
quo in Sermone de verbis Apocalypsis signum ma-
gnum, ubi cùm sic loquatur: Sidereum planè
irradiat decus, quod virginitatis primiceria, satis
ex eo intelligitur sine exemplo decus illud am-
bijsse. Sed est prætereà & quod subdit: De ce-
terò sanè & virginitatem carnis & propositum vir-
ginitatis, & ipsius quoque propositi novitas eviden-
ter illustrat, quòd videlicet in libertate spiritus le-
gis Mosaicæ decreta transcendens, illibatam Deo
corporis simul & spiritus sanctimoniam vovit. Per-
git & sic loquitur: Siquidem in omnibus istis (ex
quibus unum illud erat, de quo dictum nuper)
nec primam similem visa est, nec habere sequentem.
Sed & illud ad rem insuper: Adducentur regi<marginalia>Psal. 44.|v. 15.</marginalia>
Virgines, sed post eam, nam primatum sola vendi-
cat sibi. Sic luculentissimè declamator ille dul-
cissimus, ut solus ille pro adjudicanda pietati
caussa ista sufficiens posset meritissimò judi-
cari. Quòd si D. Bartholomæus revera pro ipsa
stat, quid adhuc desiderari testes libeat? Sed
quia Scriptum non extat quod produci possit
authenticum, ea ex parte vacillat auctoritas;
quamvis aliquod apud citatum fuisse Scripto-
rem non contemnendæ fidei, videatur satis
verosimile, nec voluisse apocryphis rem tantam
obscurasse potiùs quàm illustrasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>295.</absatz-nummer> Habemus ergo ex dictis non posse<marginalia>Explicatio|P Bonæ-|Spei ex di-|ctis nulla-|tenus ad-|mittenda.</marginalia>
juxta Patrum doctrinam modum illum rem
hanc explicandi docti Theologi sustineri. Ut
enim vidimus non solùm quia antecurrens ex-
emplar revelatione propositum Virgo prima-
tum sibi virginalis propositi vendicat, sed quia
ante illam nulla extitit prærogativa simili de-
corata. Quòd si auctoritatibus præfatis intelli-
gentia proportionabilis asserto contendatur,
illa quidem talis erit, ut ex ineptitudine com-
perta, confirmari potiùs, quàm infirmari sta-
bilita thesis videatur. Sacramentum matrimo-
nij Christus instituit cum alijs, quod est à Con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0116.jpg/>
@@1@<SE116>§. IV. Circa Discursum Isagog. Eruditio multiplex. 101
<duolan 2><-P>cilio Tridentino definit&#x0169; Seßione 6. Can. 1. Di-
cat ergo quis in lege veteri Sacramentum
etiam fuisse; neque ex eo tolli quin à Christo
institutum possit affirmari: quia per revelatio-
nem habitum adstiturum illum matrimonio,
ut in Cana Galilææ accidit, & tunc contra-
ctum illum ad sublimiorem elevaturum con-
ditionem, vel occasione in alia, unde semper
illi institutionis principatus reservatur. Quis
autem modum hunc explicationis non penitus
aversetur, ex eo scilicet quod Christus eo ipso
quòd institutor matrimonij certissimus profe-
ratur, consequenter dicendum sit ante illum
sic instituentem minimè fuisse Sacramentum.
Et ille quidem philosophandi modus ex sola ur-
gentissima ratione assumendus, ne proprietas
locutionis confusioni subjaceat, & ex uno in
aliud absurdum inducamur, ut in Christo Do-
mino ratione universalis redemptionis, quæ
sicut ad omnes, ita ad omnia tempora debet
extendi, & consequenter fides aliqualis in ip-
sum, juxta explicationes commodas Theolo-
gorum. Neque dici potest ad Virginis id spe-
ctare gloriam, ut jam inde à multis retro sæ-
culis virginali instituto coleretur: quia revera
major illius gloria à SS. Patribus reputatur, ut
primiceria Virginitatis sit, quam nulla præces-
serit: aliàs dicamus per plura ante Eliam sæcu-
la institutum virgineum floruisse, de quo Da-
vid in Psalmo 148. v. 12. Iuvenes & Virgines,
senes cum junioribus laudent nomen Domini. Qui
erit profectò  error pejor priore, ut nos jam ad
corrigendos alios calamum dirigamus.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Eruditionis cumulatio ex erroribus cu-
mulatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>296.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 34. citato, col. 2. Nullo pro Nulla.<marginalia>Amor erga|Virginem in|Christo cum|errore nega-|tus.</marginalia>
Et erat etiam de Virgine sermo ex
devotissimo D. Bonaventuræ promptuario, cu-
jus illud: Dominus (tecum) cujus sponsa es, qua
nulla amabilior. Et dolendum quidem circa
amorem Sponsi, & erga Sponsam talem, er-
rorem admisceri. In quem quidem videntur
impingere, qui originale in Virgine pecca-
tum admittunt. Ubi de errore non loquimur
quatenus censura Theologica est. Iudæis sic
Christus Matth. 22. v. 29. & 30. Erratis ne-
scientes Scripturas, neque virtutem Dei: In resur-<marginalia>Matth. 22.|v. 29. & 30.</marginalia>
rectione enim ne&#xE8BF; nubent, ne&#xE8BF; nubentur: sed erunt
sicut Angeli Dei in cælo. Errabant turpiter Sad-
ducæi resurrectionem inficientes, ubi quidem
non est credendum eos non legere solitos Scri-
pturas: legebant siquidem, sed quia pio non
legebant affectu, ideò in illis Dei virtutem non
inveniebant. Putas Sacerdotes Sadducæorum non<marginalia>D. Ioan.|Chrysosto-|mus.</marginalia>
legebant Scripturas? Sed cognoscere non potuere
Deum in eis, quia nolebant vivere digne Deo. Sic
D. Joannes Chrysostomus Homil. 42. in Matth.
& quænam virtus illa Dei, quam illi nescie-
bant? Dicat Apostolus Rom. 1. v. 16. Non
enim erubesco Evangelium. Virtus enim Dei est ad
justitiam omni credenti. Ubi idem Doctor San-
ctus pro justitia habet salutem. Virtus ergo est<-P>@@

<-P>illa Dei, quam Evangelium prædicat, qua
Deus homines ad salutem conducit æternam,
Quod & nomen justitiæ indicat, est enim illa,
qua homines justi redduntur, & æterna salute
condigni. Quis autem non videat virtutem
hanc Dei esse potentiam ardentissima instru-
ctam charitate, vel charitatem potentia robo-
ratam? De qua & idem Rom. 5. v. 8. Commen-<marginalia>Rom. 5.|v. 8.</marginalia>
dat autem charitatem suam Deus &c. Hanc ergo
virtutem nesciebant Sadducæi, licet Scriptu-
ras legerent: Dei scilicet charitatem erga ele-
ctos talem esse, ut eos ad vitam immortalem, &
conditionem Angelicam sublimaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>297.</absatz-nummer> Id quod ad sponsalem dilectionem,
qua Deus Virginem sponsam prosequitur,
aptissimè transferendum. Illi enim qui nega-
tam ipsi originalem justitiam asserunt, non ita
pio affectu Scripturas legunt, & ita in illis
virtutem Dei, sponsi illius fidelissimi & poten-
tissimi juxtà atque ardentissimi nō agnoscunt.
Unus certè locus ille piè legenti sufficeret, qui
pro mysterio isto omnium vocibus decantatus
ex Cant. 4 v. 7. Tota pulchra es amica mea, &<marginalia>Cant. 4.|v. 7.</marginalia>
macula non est in te. Ubi pro omnimoda pul-
chritudine, & maculæ omnis abscessu sponsi
amor affatur Amica mea. Ut sit sensus, Amica
mea, ergo & tota pulchra, sine originalis tur-
pitudinis f&#x0153;ditate. Ergo immaculata penitus,
culpæ omnis macula procul inde potentissimi
amoris imperio propulsata. Nihil ita de spon-
salitio agenti f&#x0153;dere in votis habetur, quàm
sponsæ & pulchritudo & munditia, ut Assuerus
rex cumulatissimè comprobavit, de quo Esther
2. ubi & illa introducitur singulari præconio
commendata v. 15. Erat enim formosa valde, &
incredibili pulchritudine omnium oculis gratiosa &<marginalia>Esther. 2.|v. 15.</marginalia>
amabilis videbatur. Quid pro Davide? Quæsie-
runt igitur adolescentulam speciosam in omnibus
finibus Israel, & invenerunt Abisag Sunamitidem.<marginalia>3. Reg. 1.|v. 3.</marginalia>
3. Reg. 1. v. 3. Ubi dubitari nequit fuisse tunc
Ierosolymis, & in circumvicinis civitatibus,
atque oppidis plures virgines speciosas; unde
& illud Iudith. 10. v. 18. Quis contemnat popu-<marginalia>Iudith. 10.|v. 18.</marginalia>
lum Hebræorum, qui tam decoras mulieres habent,
ut non pro his meritò pugnare contra eos debeamus?
Quare ergo aliqua ex illis non allata regi, sed
in omnibus finibus Israel futura sponsa quæri-
tatur? Ea profectò de caussa, quia exquisitissima
pulchritudo futuræ tanti regis sponsæ debeba-
tur. Quam & proptereà posteà Adonias optavit
uxorem, sed exitiali petitione, de quo 3. Reg. 2.
v. 18. Erigamus ergo hinc ad sublimiora ocu-
los, & consideremus an Deo non penitus pul-
chram, & maculosam sponsam attribuere de-
beamus. Negat hoc ille: & affirmabimus nos.
Apage. Sit ergo illa incredibili pulchritudine,
sit talis, ut procul, & de ultimis finibus pretium<marginalia>Prov. 31.|v. 10.</marginalia>
ejus. Proverb. 31. v. 10. Ubi de muliere forti,
& sponsa agitur, utpotè in ultimis terminis
exquisitæ, id est, extremæ pulchritudinis, qua-
lem divinus amor, qualem potuit divina virtus
& potentia reperire. Virtus enim Dei est, poten-
tia est, ad justitiam quidem, quia si sponsa, ad-
ministra etiam salutis mundi quærebatur. Re-
spexit humilitatem ancillæ suæ. Lucæ 1. v. 48.
Ecce amorem. Quia fecit mihi magna qui potens
est. v. 49. Ecce virtutem, ecce potentiam. Pro<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0117.jpg/>
@@1@<SE117>102 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>quo hæc modò sufficiat stilla, ubi nec maria
elocutionis profusæ sufficient alibi à nobis
nostro pro modulo propagatæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>298.</absatz-nummer> Nec erit mirum si divina prædicetur.<marginalia>Divini|etiam Apo-|stoli.|Nicetas.</marginalia>
Unde superlativis utendum. Quod etiam apud
Nicetam Paphlagonis occurrit in Laudatione
SS. Apostolorum Petri & Pauli Tomo 7. Biblio-
thecæ Patrum Concionatoriæ, in qua sic ille: Ave-
te Paternæ principis Deitatis vocalißimi præcones,
divinorum Filij operum divinißimi explanatores
&c. Sic & divinißimus Salomon apud S. An-
dream Cretensem Oratione 3. unde supra. Quæ
laus aliorum etiam est Apostolorum, sicut &
quæ sequitur, dum ait: Magnam illam conspicati
lucem, eique palàm credentes, atque in illa mente
collustrati, ac penitius animo illuminati: quinimmò
splendida lumina, divinique fulgores effecti, in lu-
cem gentium mißi estis, in extremæ terræ salutem
positi. Isai. 49. v. 6. & illa pariter parùm distans:
Vobis primùm, verèque, ac clarè datum est nosse
mysteria regni Dei, reliquis autem, ut divinus ha-
bet sermo (Matth. 13. v. 11.) in parabolis, pro cu-
jusque certa quadam ratione, neceßitudine cum
Sermone, Verboque. Vobis sublimis, divinusque ac
immediatus in sublimibus circa inaccessum thro-
num primus paratus consessus. Illa insuper circa
finem: Gaudete & exultate cæli, unà cum eo, qui<marginalia>Psal. 18.|v. 1.</marginalia>
divina in vobis magnificentia quasi in throno sedet.
Divini cæli ac spiritales, ejusque Ecclesiæ, quæ in
cælis est, firmamentum summè mysticum. Cæli Dei
gloriam alto enarrantes præconio, ejusque opus ma-
nuum jugiter annuntiantes. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>299.</absatz-nummer> Jam ergo ad Virginem. Eritne mi-<marginalia>Virgo plus-|quàm divi-|na.</marginalia>
rum si titulo consimili decoretur? Regina illa
& Corona Sanctorum omnium, & majoribus
præ illis titulis extollenda. Unde non solum
divina dicenda cum S. Andrea Cretensi n. præ-
ced. adducto, dum ait: Ave divina Dei & homi-
num reconciliatio, & alijs, sed etiam divinissi-
ma, ut apud Leonem Imperatorem Oratione
de illius migratione, dum eam vocat divinißi-
mum thronum, quod Deus in divinum suum
transfert templum, quandoquidem major in illa
divinitatis participatio, quàm in cunctis alijs,
eorum facta, ut de gratia est dictum nu. 315.
quasi acervali collectione. Eximia illa SS.
Apostolorum Petri & Pauli laus apud D. Joan-
nem Chrysostomum Homilia de ipsis, dum sic<marginalia>SS. Petri &|Pauli exi-|mia laus ex|D. Chryso-|stomo.</marginalia>
ait: Quid enim Petro majus? Quidve par Paulo?
qui opere pariter atque sermone creatam omnem
naturam, cælestem simul ac terrestrem superarunt:
atque homines corporis luto complicati, Angelis
ipsis meliores extiterunt. Sic ille. Eximia ergo
in illis divinitatis participatio, ratione cujus
supra naturam, & naturæ ipsius nobilissimam
portionem, Angelos inquam, superiores eva-
serunt: supra naturam enim solus naturæ ip-
sius Creator excellit. Inde ergo & divini & di-
vinissimi, utpotè in regionem Divinitatis na-
turæ supereminentem ingressi. Ex quo circa
Virginem philosophandum, ut appareat quàm
sit illi titulus debitus à Divinitatis participa-
tione proveniens, in quo præfatos Ecclesiæ
Principes ita superat, ut incomparabili super-
grediatur excessu: & quàm sit etiam titulo ex-
cellentiori condigna, unde & videtur novus
quidam supra prædictos exquirendus, & super-<-P>@@

<-P>divina dicenda, etiam in superlativo gradu,
cum illum Apostolis ostensum sit conve-
nire.</P>
<P>  <absatz-nummer>300.</absatz-nummer> Nec tamen proptereà absolutè di-<marginalia>Non tamen|absolutè di-|cenda Dea.</marginalia>
cenda Dea, ut ab hæresi Colliridianorum pe-
nitus recedamus, qui divinos illi honores etiam
per sacrificia tribuebant, ut testatur D. Epipha-
nius hæres. 79. cui mulieres quædam initium
præstiterunt, unde & vocat eam fabulam ani-
cularum. Etsi enim pulcherrima MARIA, etsi
sancta, & honorata, at non ad adorationem: ad
adorationem inquam latriæ: sic enim acci-
piendus ille, dum in eo Capite semper adora-
tionem excludit: alius siquidem adorationis
infra dictum nequit denegari, quem & Sancti
Patres agnoscunt: S. Andreas Ierosolymitanus
Oratione de Annuntiatione sic loquitur: Be-<marginalia>S. Andreas|Ierosolym.</marginalia>
nedicta tu in mulieribus, quam generationes Bea-
tam dicunt: quam reges glorificant, quam adorant
principes. D. Ioannes Damascenus Oratione 2.<marginalia>S. Ioannes|Damascen.</marginalia>
in Dormitione Virginis: Oportebat denique Dei
matrem ea, quæ Filij erant, poßidere, atque ab om-
nibus rebus conditis, ut Dei matrem & ancillam,
adorari. Sic illi, & alij. Adoranda ergo Virgo,
sed adoratione, quæ ipsius congruat dignitati,
etiam si Deam libeat compellari, cùm de sen-
su constet hujusmodi compellationis. Et li-
buisse quibusdam dictum eo loco, in quo su-
mus, pro quo & alijs caussam præsentem con-
cernentibus adductus P. Suarez in Defensione
fidei, sed non indicatus locus; est autem Lib.
2. Cap. 7. n. 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>301.</absatz-nummer> In Scripto autem circa illam pro de-<marginalia>Quædam|peculiaria|circa titu-|lum Deæ.</marginalia>
fensione Societatis edito, quod apud me habeo,
& externum habet, eruditum tamen, auctorem,
id invenio, quod non fuerit lectori injucun-
dum excepisse. Dicitur ergo P. Abrahamum
Bzovium notæ eruditionis scriptorem Concione<marginalia>Ex Bzovio|querela Vir-|ginis contra|Calvinum.</marginalia>
1. in Salve regina fol. 9. introducere Virginem
cum querela dicentem: Calvinus tulit pallium ho-
noris mei, qui eos, qui nomine Deæ me dignatisunt,
atrocem mihi, & Deo injuriam facere judicat. Sic.
ille. Ubi allusio est ad illud Cant. 5. v 7. Tu-<marginalia>Cant. 5.|v. 7.</marginalia>
lerunt pallium mihi custodes murorum. Quæ sunt
verba sponsæ, & sic Virginis & de Virgine ex-
ponens Guilielmus, ad ejus famam refert, quam
inimici Christi, dum eum percusserunt, &
morte affecere turpissima, visi sunt pariter per-
cutere, & famæ pulcherrimo ornamento spo-
liasse. Sic autem locutus: Prætereà quod potuere,<marginalia>Pallium|illius famæ|ab hæreticis|lacerata.</marginalia>
exspoliaverunt me stola gloriæ meæ, pallio gloriæ,
quo operiebar, cùm diceretur: Beatus venter, qui
Magistrum bonum portavit, & ubera, quæ sugere
dignatus est (Lucæ 11. v. 27.) hac gloria me nu-
dantes, quantùm potuerunt, induerunt me diploide
confusionis infamando me tamquam matrem pesti-<marginalia>Guilielmus.</marginalia>
lentißimi seductoris, sed evasi horum omnium ma-
nus, nec filius meus passus est ampliùs eos in me
sævire. Sic ille. Id autem quod tunc accidit,
hæreticorum est posteà infestatione protra-
ctum, de quibus locum præfatum accipiunt
plures apud P. Cornelium id quod Calvinus,
& ante illum Lutherus Duo fulmina belli Tarta-
rei. Sed quidem introductio talis videtur ab-
surda: Pallium enim honoris prædicti non ab-
latum Virgini à Calvino, quandoquidem illud
in Ecclesia non habebat, cùm compellatio ta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0118.jpg/>
@@1@<SE118>§. IV. Circa Discursum Isagog. Doctrina multiplex. 103
<duolan 2><-P>lis non fuerit generaliter usurpata. Quidquid
de nonnullis sit, qui tamen propter Calvini ob-
stantiam ab illa sua qualicumque devotione
minimè destiterunt: sicut neque desisteret uni-
versalior usus in Ecclesia, quæ veluti per anti-
peristasim à tempore duorum illorum inferni
titionum, in ejus cultum est ferventiùs exci-
tata. Sicut in casu, qui à Guilielmo traditur,
dum inimici Christi in eum calumniosi &
perfidi blasphemias cumularent, sic matris
ejus honore&#x0303; denigrarent, & mulier illa de turba
extollens vocem dixit: Beatus venter &c. Quem
typum gessisse Ecclesiæ frequentissimè in di-
vinis officijs audimus. In majorem enim illa
cultum piam devotionem accendit, ut peccator
videat, & irascatur, dentibus suis fremat & ta-
bescat, ac desiderium illius pereat. Psal. 111.
v. ult.</P>
<P>  <absatz-nummer>302.</absatz-nummer> Pergit citatus Bzovius, & fol 19. sic<marginalia>Ab enormi|columnia|Ecclesia, &|Societas|vindicatæ.</marginalia>
ait: Melanthon calumniatur nos Catholicos sacri-
ficare Mariæ imitantes Collyridianos non quidem
in Syria, sed in Arabia degentes, ut Epiphanius
refert. Sic ille. In quo quidem mentita est ini-
quitas sibi; non enim Catholici sacrificant,
quod vanæ illæ in Arabia fecêre mulieres, un-
de error ille ad viros etiam propagatus; sed cul-
tum exhibet dignitati Virginis temperatissimè
respondentem. Eò autem malevolentia illius,
de quo agebatur, devenit, ut propterea, quod
doctus Scriptor Virginem divinam dixerit, si-
milem in illum, & alios commilitij ejusdem
calumniam evibrarit, Collyridianos hæreticali
spiritu compellatos. Sed Societatis non mini-
ma gloria est talibus se pro gloria Virginis ca-
lumnijs exponere, ut possit cum D. Hierony-
mo contra Helvidium pro Virgine scribente
gloriari, sic enim ille in fine libri contra ip-
sum: Illud dico præveniens, gloriæ mihi fore tua<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
convicia, cùm eodem, quo Mariæ detraxisti, ore
me laceres, & caninam facundiam servus Domini
pariter experiatur & Mater. Sic ille. Ab eodem
Bzovio in citato libro fol. 281. adducitur mar-
ginale Summarium tenoris sequentis: Maria
Dea fuit. Ubi si respondet textui, potuit & ille
produci, sed videtur brevitati consultum. Fuit
ergo auctor iste ex paucis unus, qui in ea fuêre
sententia. In quo tamen Summarium præfa-
tum defectu laborat manifesto: neque enim
dici debuit, Dea fuit, sed Dea est: quod enim
semel habuit honoris compendium, non po-
tuit non æternum possidere. Unde melius F.
Gabriel Borleta, qui & affertur, hoc in nego-
tio processit, qui Sabbato 3. Quadragesimæ
hunc præfixit titulum: Maria est Sancta san-
ctorum, & cum ipsa tota Trinitas, & est Dea no-
stra. Et hi, aut similes, illi sunt, de quibus lo-
cutus P. Suarez.</P>
<P>  <absatz-nummer>303.</absatz-nummer> Adducitur etiam D: Hieronymus, qui<marginalia>SS. Petro &|Paulus Dij|ut dici|queant. Vbi|D. Hierony-|mus expli-|catus.</marginalia>
in Epistolam ad Galatas Cap. 1, Divos Aposto-
los Petrum & Paulum vocat: deos & divinos
homines. Ubi quidem nihil est, quod caussam
istam possit promovere: nam ibi Dei nomine
S. Doctor usus sub generali quadam ratione in
Scriptura reperta, pro quo juverit ipsum audijs-
se, sic enim ibi circa vers. 11. Evangelium, quod
evangelizatum est à me, quia non est secundùm<marginalia>Gal 1. v. 9.</marginalia>
hominem &c. post alia circa ipsum: Quæritur<-P>@@

<-P>utrùm totius orbis Ecclesiæ, Dei acceperint Evan-
gelium, an hominis? Quotus enim quisque nostrûm
per revelationem Christi didicit, & non homine
prædicante cognovit? Ad quod respondebimus eos,
qui poßint dicere: An experimentum ejus quæ itis,
qui in me loquitur, Christus? (2. Cor. 13. v. 3.) &<marginalia>2. Cor. 13.|v 3.</marginalia>
vivo autem jam non ego, vivit autem in me Chri-
stus. (Galat. 2. v. 20.) non tam ipsos docere, quàm<marginalia>Gal. 2.|v. 20.</marginalia>
in ipsis Deum, qui ad Sanctos loquitur: Ego dixi:
Dij estis, & filij Excelsi omnes. (Psal. 81. v. 6.)<marginalia>Psal. 81.|v 6.</marginalia>
& statim de peccatoribus: Vos autem ut homines
moriemini, & tamquàm unus de principibus cade-
tis (v. 7.) Cùm igitur Paulus loquitur, & Petrus,
qui non moriuntur ut homines, neque ut unus de
principibus corruunt, Deos eos esse manifestum est.
Sic Doctor sanctus, quod & ad omnes Aposto-
los extendendum testatus ipse in Matthæi 16.<marginalia>Matth. 16.|v. 16.</marginalia>
Caput scribens, circa illud: Vos autem quem me
esse dicitis. v. 16. sic enim ille: Prudens lector
attende, quòd ex consequentibus, textuque Sermo-
nis, Apostoli nequaquàm homines, sed Dij appellan-
tur &c. Nec tantùm ad Apostolos, sed ad om-
nes etiam, qui Apostolico præditi spiritu, Evan-
gelico incumbunt ministerio. Unde idem Do-
ctor sanctus ad omnes, per quos Evangelica
est comparata doctrina, extendendum affir-
mat, cùm unus aut alter, Pauli instar, per re-
velationem constiterit accepisse. Quotquot er-
go prædicantibus hominibus acceperunt, per
Deum acceperunt, quia prædicantes Dij, per
quos Deus ipse loquebatur. Hac autem ratio-
ne potest etiam & Virgo Deus dici, quia &
ipsa Evangelicæ doctrinæ ministra, & ipsorum
Magistra Apostolorum. Non est autem com-
pellatio hujusmodi ad negotium præsens op-
portuna, cùm communis pluribus illa sit, nec
tam Dea, quàm Deus dicenda; cùm modò de
peculiari nuncupatione ratione singularis ex-
cellentiæ disseramus. Iuxta quam & extat il-
lud apud P. Possevinum Tomo 2. Bibliothecæ
fol. 433. ex Centone Virgiliano Iulij Capi-
lupi: ætherios inter Dea candida nimbos. Stan-
dum ergo dictis, quidquid ex prædicto Scrip-
to possit rationabiliter conjectari.</P>
<P>  <absatz-nummer>304.</absatz-nummer> Ne autem titulum præfatum videa-<marginalia>Virgo & si|non Dea,|Domina ta-|men æqui-|valenti|titulo.</marginalia>
mur Virgini in communi loquendi stylo peni-
tus denegare, observandum est, id quod negato
illo videtur tolli, alio æquivalenti conciliari,
Titulus Domini Deo proprius ita est, ut sine
adjuncto alio Deum significet, & ita in Scrip-<marginalia>Sanctos|jam pridem|non Domi-|nos sed|Domnos|dictos ob-|servat|Spondanus|Tomo 1.|Annalium.|anno 416.|n. 4. quæ di-|minutionis|nota neuti-|quam pro|Virgine in|usu unquam|fuit.</marginalia>
tura sacra testatissimum occurrit innumeris in
locis, de quibus Concordantiæ, sicut etiam in
officijs sacris, & tam scripto quàm voce usu
receptissimo. Hunc autem Virgini jam pridem
non solùm Fidelium consuetudo, sed etiam
Ecclesiæ auctoritas sublimior attribuit: ut Do-
minam nostram dicentes Virginem demon-
stremus. Nostram equidem, sed non tantùm,
quia & Angelorum, unde etiam illi eodem lo-
quuntur modo, Ave Domina Angelorum, Eccle-
siæ vox est, quæ & jam pridem apud S. Ephręm
in Oratione de ejus laudibus. Sicut & gloriosa
Domina. Quæergo & hominum & Angelorum
Domina, quomodo non etiam & omnium Dea?
Quamquàm enim semper ita comparatum est, ut
hereditas à parentibus ad filios devolvatur: nunc<marginalia>D. Ioan.|Damascen.</marginalia>
tamen, ut eruditi cujusdam verbis utar:</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0119.jpg/>
@@1@<SE119>104 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><P>  Sursum sacrorum fluminum fontes fluunt.<marginalia>Euripides.</marginalia>
Etenim Filius res omnes conditas Matri mancipa-
vit, ut loquitur D. Joannes Damascenus, qui
& cum Euripide in Medea, Orat. 2. in Dormi-
tionem Virginis. Pro quo & Guerricus Abbas
Sermone 2. de Assumptione sic ait: Veni electa mea,<marginalia>Guerricus.</marginalia>
& ponam in te thronum meum. In te mihi quam-
dam regni sedem constituam, de te judicio decernā,
per te preces exaudiam. Nullus mihi plus mini-
stravit in humilitate mea: nulli abundantiùs mi-
nistrare volo in gloria mea. Communicasti mihi
præter alia quòd homo sum, communicabo ti-
bi quòd Deus sum. Sic ille. Ergo quidquid
est Dei, præter hypostaticam unionem,
communicatum ipsi, unde & quòd Domina
sit, sicut & ille Dominus, de quo & Sermone
sequenti: Qui enim gratiam ultrò cumulat alijs,
par pari quomodo nō referat Matri. Perge Maria,
perge secura, in bonis Filij tui, fiducialiter age tam-
quàm Regina, Mater Regis, & Sponsa, requiem
quærebas, sed amplioris gratiæ est, quod tibi debe-
tur regnum & potestas individuum habere tecum
cupit imperium &c. videantur dicta in Epithala-
mio Tit. n. 907. ut jam nos ad alia.</P>
<Z><A+1>§. V.
Ex errorum spinis pretiosæ doctrinæ
seges.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>305.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca num. 36. de Virgine ut vidimus,<marginalia>Circa no-|men MA-|RIÆ.</marginalia>
erat sermo, sicut & in sequenti, ubi
circa nomen error, dum juxta elegantem B.
Petri Damiani discursum, Deus de imponendo
Virgini nomine pertractabat, & juxta Prophe-
tam, init consilium, cogit Concilium. Quod sic
poni debuisset, & non ut errantes typi Cogit
Consilium: cùm enim jam Consilium præcessis-
set, compertum erat non statim repetendum.
Ubi & defectus citationis, non enim indica-
tus locus unde sententia extracta, cùm sit in
Sermone 11. qui est de Annuntiatione: sicut &<marginalia>Quale con-|cilium co-|gat Deus.</marginalia>
alia de modo quo Deus est in Virgine Serm.
45. cùm n. 31. sit 44. indicatus. Cogit ergo
Deus concilium, cùm de illius nomine agitur,
eminentiali quadam ratione, cùm multa se of-
ferrent nomina, quæ pro sui præelectione vi-
derentur militare. Pro quo elegantissimo Poe&#x0308;-
mate P. Antonins Chanud de Septem præcipuis
Virginis mysterijs circa Secundum Lib. 2. ubi au-
ditis partibus Iudex ita divinus assurgit:</P>
<shi>Quæritur, & Dominam mundi, mundiq&#x0303;ue Magi-<marginalia>P. Chanud.</marginalia>
<DUAN>stram</DUAN>
Quod referat, Stellamque maris, rutiloque mi-
<DUAN>cantem</DUAN>
Sidere, Numen ait, spargentemque aurea mundo
Lumina, Spem generis miseri, maris æquor ama-
<DUAN>rum</DUAN>
Et mare, progenitumque Deum, de Virgine
<DUAN>partu</DUAN>
Virgineo, queîs virtus minor est, indigna fa-
<DUAN>cessant.</DUAN></shi>
<P>Ubi illæ nominis sacrosancti interpretationes
indicatæ, quæ à diversis Auctoribus, licet non<-P>@@

<-P>omnes juxta Hebraicam originem, proferun-
tur. Sed pergit ille:</P>
<shi>Tunc unum emicuit longè splendentius omni
Nomine, contextum nomen fulgentibus astris.
Bissenis super hæc stellis diadema coruscum
Imminet, imperium signans, quod in omnia quon-
<DUAN>dam</DUAN>
Nomina Terrigenum proli quæ lustrica ponent,
Vendicat. Hoc mentem divinam ingentibus im-
<DUAN>plet</DUAN>
Sensibus: hoc stellam maris, & mare, cetera felix
Sensa refert, petit in justo quæ nomine Numen.
Tale probans: Placet hoc, inquit Deus. Ergo
<DUAN>Maria</DUAN>
Dicitur. Hoc esto claræ mihi nomen alumnæ,
Imperat: hoc toti semper Venerabile mundo.
Hoc velut Arctoum sidus deducere læto,
Vela mari implacidos pelagi sedare tumultus,
Solertem&#xE8BF; laborem hominum Stygiosque furores
Frangere, Tænariasque volo regnare sub umbras.
Tum Deus impresso signum hoc lætabile mundo
Indidit, argumentum ingens certumque futuri
Virginis imperij.</shi>
<P>Hæc ille, & alia, quæ & hîc legi placuit, licet
aliàs obvia, quia & consentanea instituto, &
ad aliqualem propagationem gloriosi nominis
conducere possunt, dum etiam inter sacra hæc
& Theologica Theoremata perleguntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>306.</absatz-nummer> Num. eodem col. 2. sic legitur: Cujus<marginalia>Ejus nomen|quàmpoten-|ter, & impo-|tenter alli-|ciat.</marginalia>
odor nominis trahit potenter, impotenter, ut ita
dicam, amantes. Quod quidem sustineri posset:
sed revera, illud Potenter superfluit, nec debuit
apponi. Quod si apponendum, interponi par-
ticula, Immò, aut alia instituto conveniens
debuisset. Et quia de odore sermo, juvat du-
dum adductum vatem citato in Poe&#x0308;mate ite-
rum auscultasse: sic enim ille:</P>
<shi>Augustum Superis læto vix omine nomen<marginalia>P. Chanud.</marginalia>
Fatus erat; cùm sidereos revoluta per axes
Aligerumque per ora volat vox inclyta: cælum<marginalia>Vorat erro-|re typogra-|phico.</marginalia>
Cantibus, & fidium numeris, plausu&#xE8BF; Mariam
Omne sonat: vocem ingeminat resonabilis Echo,
Vnaque cæruleos hæc longum audita per orbes
Funditur, ut divinus odor, quem sanctus ab aræ
Ignis in ae&#x0308;rias spargit fragrantibus auras
Nubibus, ille pijs lætum beat æthera nimbis,
Ingerit & sanctos contacta in pectora sensus.</shi><marginalia>Contracta|item.</marginalia>
<P>Ubi & audiendus D. Anselmus, cujus & illud
in hymno ad Virginem:</P>
<shi>O Maria nomen bonum<marginalia>D. Ansel-|mus.|Pro verb. 22.|v. 1.</marginalia>
  Nomen memorabile,
  O nomen, quod melius est,
  Quàm multæ divitiæ.
Balsamum aromatizans
  Thus miræ fragrantiæ,
  Flos æternus, rosa lenis,
  Lignum semper viride.
Quæ tam potens es in omni
  Bonitatis opere,
  Vt omnino sit beatum
  Qualis sis agnoscere.
Benedictum nomen ejus
  Sanctum & terribile,
  Qui per orbem tuum nomen
  Fecit esse celebre.</shi></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0120.jpg/>
@@1@<SE120>§. V. Circa Discursum Isagog. Doctrinæ seges. 105
<duolan 2><P>Et quàm hoc opportunum. Quia enim San-
ctum & terribile nomen ejus. Psal. 110. v. 9. sua-
vi est ab ipso providentia dispositum, ut aliud
esset nomen, sanctum quidem, sed non terribi-
le, Mariæ inquam, dulcedine ac suavitate ple-
nissimum; cujus odore fidelium affectus impo-
tenter raperentur. Ad quod in suo Cantico vi-
detur allusisse ipsa, cùm dixit: Quia fecit mihi
magna, qui potens est, & sanctum nomen ejus. Lu-<marginalia>Lucæ 1.|v. 49.</marginalia>
cæ 1. v. 49 Ubi quod sanctum dicit, etiam &
terribile voluit intelligi, cùm duo illa epitheta
sciret à Vate regio connexa. Et quia de nomi-
ne meminit, ad proprij nominis commenda-
tionem à Spiritu sancto directa, in quo magna
ipsi fecit, qui potens est, reddens illud suo
etiam modo omnipotens, inter cælestes dulce-
dines, & divinissimas suavitates.</P>
<P>  <absatz-nummer>307.</absatz-nummer> Num. 44. col. 2. sic habetur lin. 2. Mini-<marginalia>Errores|aliquot|typici.</marginalia>
mè positus Mariæ nomine, ubi omissa præpo-
sitio in. Inferius. Opinionem in certa, pro Opinio-
num incerta. Ubi incerta substantivè positum,
sicut apud Virgilium, Cæli convexa. & Eccle-
siæ illud, Paradisi amæna virentia. Et plurima
alia. Ibidem sequenti versu. In constat pro Id
constat. Inferius. Deus uti conterens hostis propo-
nitur. Ubi stare quidem posset Deum esse ho-
stem, dum in Virgine contra serpentem tarta-
reum præliatur. Sed nihilominùs non hostis, sed
hostes reponendum, juxta verbi, de quo agitur,
proprietatem. Neque enim unus tantùm aut<marginalia>Diabolici|exercitus|contra fide-|les quibus|plenus ae&#x0308;r.</marginalia>
alter nobis hostis, quem oporteat à Deo con-
teri: sed plures, plurimi, & quandoque innu-
meri, ut videatur tota inferni potentia contra
folium, quod vento rapitur, velle suam poten-
tiam ostentare. Et id nobis per Mariæ no-
men felicitatis accrescit, ut Deo conterente
illos, feliciter triumphemus. Quoniam non est<marginalia>Ephes. 6.|v. 12.</marginalia>
nobis colluctatio adversus carnem & sanguinem, sed
adversus principes & potestates, adversus mundi
rectores tenebrarum harum &c. Ephes. 6. v. 12.
Circa quem locum Divus Hieronymus præter
alia se digna ita scribit: Hæc autem omnium do-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
ctorum opinio est, quòd ae&#x0308;r iste, qui cælum & ter-
ram medius dividens, inane appellatur, plenus sit
contrarijs fortitudinibus. Sic ille Sunt ergo &
exercitus, in quibus hostium innumerabilis
multitudo. Ideò præmiserat: Induite vos arma-<marginalia>V. 11.</marginalia>
turam Dei, ut poßitis stare &c. v. 11. Ubi enim
tot hostes, non quibuscumque armis opus est,
sed divinis: nec simplici armatura aliqua, sed
omnimoda. Unde idem Sanctus Doctor ita
scribit: Vt igitur poßit quis in hac die diabolo re-<marginalia>Idem.</marginalia>
sistere, assumat omnia arma Dei (hoc enim sonat
πανοπλία;) non ut in Latino simpliciter arma tran-<marginalia>Panoplia.</marginalia>
slata, & omnibus telis, armisque succinctus, de qui-
bus in sequentibus &c. Cùm ergo fideles Dei ar-<marginalia>Circa quod|& videndus|Cassianus|Collat. 7.|Cap. 5. &|21 &|Collatione|8. Cap. 12.</marginalia>
mis instructi contra tartareos prælientur ex-
ercitus, dici revera potest Deus in illis hostes
conterere, & ita etiam in Virgine, cujus &
nomen eorum est insuperabilis armatura,</P>
<shi>  Stygiosque furores
Frangere, Tænariasque volo regnare sub umbras.</shi>
<P>Ut n 324. dictum.<marginalia>Charitas ad|externos|extendi de-|bet affectus,|& sic se|ostendere.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>308.</absatz-nummer> Num. 51. col. 2. pro Extendere habe-
tur Ostendere. Nec magnus error, quia & tole-
rabilis, & sensu non alieno. Liberalis enim lar-
gitio, de qua ibi, ad salutem siquidem proxi-<-P>@@

<-P>morum spectans, dum ad propriæ vitæ largi-
tionem extenditur, etiam se pariter ostendit,
sicut & debet ostendi ordinata charitas, quo-
ties id necessitas proximi postulavit. Non enim
internis fit satis affectibus, quando & effectus
exiguntur. Pone me ut signaculum super cor tuum,<marginalia>Cant. 8.|v. 6. & 7.</marginalia>
ut signaculum super brachium tuum. Cant. 8. v. 6.
Dictum circa locum istum aliàs, sed num-
quàm satis, & ad amorem spectare signacu-
lum geminatum videtur innegabile: quando-
quidem in eodem versu, sic sequitur: Quia fortis
est ut mors dilectio &c. Per amorem ergo spon-
sus in corde & brachio collocandus: nisi enim
per amorem esse ille in sponsa nequit. Sit ergo
ut signaculum, dum intus fervet amor, sit in
brachio, dum ad externos se extendit, & in
quibus se ostendit, effectus. Unde & paulò post
de exhibitione substantiæ mentio luculenta
subnectitur. Si dederit homo omnem substantiam
domus suæ pro dilectione, quasi nihil despiciet eam.
v. 7 Ubi illud Pro idem est ac Præ. Si enim
cor dilectio vera possideat, in largitione to-
tius substantiæ domesticæ nihil se facere dili-
gens reputabit, & est explicatio hujusmodi ver-
sioni Septuaginta conformis, qui non Pro sed
In habent, ut hoc pacto Vulgatæ sensus aperia-
tur. Et est ille satis genuinus, licet alios etiam
exhibeant Interpretes minimè contemnendos.
Sed audiamus insuper D. Paulum ita Corin-
thios allocutum 2. Cor. 8. v 24. Ostensionem<marginalia>2 Cor. 8.|v. 24.</marginalia>
ergo, quæ est charitatis vestræ, & nostræ gloriæ pro
vobis, in illos ostendite, in faciem Ecclesiarum.
Præmiserat v. 21. Providemus enim bona non so-
lùm coram Deo, sed etiam coram hominibus. Non
ergo est pia erga alios affectione contentus,
Deo nota, sed ad charitatis officia impenden-
da, ejus ardens providentia se porrigit. In quo
quidem dignos se cupit & studet habere disci-
pulos, unde ut vidimus Corinthijs scribit, non
contentus eorum arcana dilectione, sed osten-
sionem exigens erga illos, de quibus ibi. Et
nostræ gloriæ pro vobis. Ut scilicet sic ostendant
quàm meritò de illis per Evangelium Christo
genitis glorietur, uti exponit D. Joannes Chry-<marginalia>D Chryso-|stomus.</marginalia>
sostomus Homil. 18. in Epist. cit. ubi sic legit:
& nostræ pro vobis gloriationes. In eo ergo gloria
illius videtur constituta, ut charitas se ad osten-
sionem exerat, nec quomodocumque, sed In fa-
ciem Ecclesiarum. Ubi & idem S. Doctor In eos
demonstretis etiam in conspectu Ecclesiarum. Quod
quidem ad honorem ille refert, qui Ecclesijs
exhibetur, quando illi, qui ab ipsis missi sunt,
exhibetur. Audiendus ille sic locutus: Deinde
facit sermonem horribiliorem dicens, In conspectu
Ecclesiarum. In gloriam, inquit, Ecclesiarum, in
honorem. Nam si illos honoraveritis, Ecclesias, quæ
miserunt, honoræveritis &c. Circa quod notan-
dum illud, Sermonem horribiliorem. Ubi horri-
bilis error apparet, cùm honorabiliorem, dicen-
dum videatur. Ex quo apparet iam pridem ty-
pographiam hoc vitio laborasse, impressio
enim, qua utor, anni est 1541. Sed non ut
nostris regnat illud temporibus, pro quo jam
sine spe fortunæ melioris declamatum. Extat<marginalia>Notandum|circa hono-|rem exhi-|bendum do-|cumentum.</marginalia>
autem in prædicta Doctoris sancti expositio-
ne non missum faciendum documentum, qui &
pro Ostensionem documentum habet: quod sci-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0121.jpg/>
@@1@<SE121>106 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>licet in honoribus exhibendis maximè se de-
beat Charitas fidelium ostendere, in faciem
Ecclesiarum, in illarum conspectu; ut scilicet
parci in eo non simus, sed modis omnibus, sine
affectationibus tamen fastidiosis, & ceremo-
nialibus, liberales.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Cum adnotatione errorum opportunæ verita-
tes, de vitando honore hæreticorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>309.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 55. col. 1. sic extat; At hoc, non<marginalia>Horror non|honor hære-|ticis exhi-|bendus.</marginalia>
solatio, sed honori datum hæreticis, er-
rore intolerabili, cùm pro horrori, positum ho-
nori sit. Hæreticis namque non honor, sed hor-
ror, horrendis sanè monstris exhibendus. Lu-
therum quidem sic ore Ecclesiæ notatum ha-
bemus in Bulla Canonizationis S. Ignatij no-
stræ Fundatoris Societatis, in qua teterrimum
monstrum compellatur, & aliæ detestabiles
pestes, eo auspice propagatæ. Quis autem te-
terrimis monstris, & detestandis pestibus ho-
nor debeatur? Omnis qui recedit, & non perma-<marginalia>2. Ioan.|v. 9. & 10.</marginalia>
net in doctrina Christi, Deum non habet. Si quis
venit ad vos, & hanc doctrinam non affert, nolite
recipere eum in domum, nec Ave ei dixeritis. Joan.
2. v. 9. & 10. De hæretico ille locutus, cui
nec communis ille salutationis honor, juxta
eumdem exhibendus. Vult enim nos erga illos
velut erga monstra versari; monstro enim oc-
currens detestabili & pestilenti, totus in hor-
rore est, neque quidquam, nisi quod horrorem
præ se ferat, ex ore ejusdem audiatur. Ubi ars<marginalia>Arte diaboli|hæreticis|monstrum|Summus|Pontifex.</marginalia>
illa diaboli apparet, qua studet teterrimo men-
dacio, par pari reddere veritati. Suadet ille hęre-
ticorum filijs interventu parentum Papam esse
monstrum quoddam horribile, unde sic edu-
cati ad ejus nominis compellationem horres-
cunt, & via illis præcluditur ad ovile Christi
directa, Pastore in abominationem verso, &
ejus ministris penitus devitatis. Pro quo atte-
xuisse juvat brevem narrationem ex P. Joanne
Nadasio depromptam in Anno dierum memora-<marginalia>Notabilis|narratio</marginalia>
bilium die 18. Septembris, ubi ita scribit de P.
Joanne Mulhusino Germano post alia: Hoc in
illo minimè omittendum, quòd cùm Romam tunc<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
adhuc hæreticus appulisset, ubi Summum Pontifi-
cem vidit, ac diligenter aspexit, agnovitque homi-
nem verè esse non verò monstrum seu bestiam in-
fandam (id quod à suis hetherodoxis magistris au-
dierat) repentè lumine cælesti perfusus manus veri-
tati orthodoxæ dederit, postea Societatem quoque
amplexus. Sic ille.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Notati errores super indicta doctrina.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>310.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 64. col. 1. Divi Parentis nostri<marginalia>D. Ignatius|qualem in|suis requirat|puritatem.</marginalia>
Regulare monitum & Seraphico di-
gnum zelo erga suos alumnos, dum eos vult
castitatis splendore conspicuos Enitendo Ange-
licam puritatem imitari, & corporis & mentis no-
stræ munditia ex Part. 6. Constit. Cap. 1. §. 1.<-P>@@<marginalia>Constitutio.</marginalia>

<-P>Pro munditia autem positum munditiam, aufe-
rendi casu in accusandi mutato. Ubi quod ad
ablationem spectat, ad curam referri potest,
quæ in hac materia est futura permagna in
auferendis sensuum lenocinijs, quibus pericli-
tari puritas tantopere requisita potest, & ita
id committi, propter quod possit meritò infe-
lix transgressor à sua conscientia, quidquid de
alijs fuerit testibus, accusari. Isaiæ 1. v. 16. La-<marginalia>Isai. 1.|v. 16.</marginalia>
vamini, mundi estote, auferte malum cogitationum
vestrarum ab oculis meis. Ecce quomodo pro
puritate & munditia comparanda & retinenda,
auferendi cura præscribitur. Auferendi in-
quam malum cogitationum ab oculis Dei, ut
nihil sit, quod ejus possit mundissimos offen-
dere oculos, licet non sit in hominum oculos
incursurum.</P>
<P>  <absatz-nummer>311.</absatz-nummer> Mundi sunt oculi tui ne videas malum,<marginalia>Habac. 1.|v. 13.</marginalia>
& respicere ad iniquitatem non poteris. Habacuc
1. v. 13. Ubi Isaiæ videtur consonasse, & uter-
que malum sine peculiari expressione reponit
Dei oculis permolestum: videturq&#x0301;ue ad carna-
lem turpitudinem referendum, quæ munditiæ
& puritati speciali quadam ratione videtur ad-
versari. Unde Luxuriosus quidam auditis præ-
fatis Isaiæ in Ecclesia verbis admirabili est
transmutatione conversus, de qua ex Ruffino
P. Cornelius in eum locum. Ad quem accessis-
se Angelus dicitur, qui à longè steterat, ut
sciamus cognatam esse illis castitatem, & pe-
tijsse jure optimo D. Ignatium ab alumnis suis
curam illam pro imitatione, & corpore &
mente, Angelicæ puritatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>312.</absatz-nummer> Ne accusationes illæ subintrent,<marginalia>Rom. 2.|v. 15.</marginalia>
de quibus D. Paulus Rom. 2. vers. 15. Et
inter se invicem cogitationibus accusantibus &c.
Circa quod D. Joannes Chrysostomus ho-<marginalia>D. Ioan.|Chrysost.|Cogita-|tiones|se invicem|accusantes.</marginalia>
mil. 5. in eamdem Epistolam sic ait: Non indi-
get homo accusatore alio, illo quidem in judicio.
Non tantùm in die cùm judicabit Deus occulta
hominum, de quo ibidem v. 16. Sed in antecur-
rente illo, quod post admissum peccatum con-
scientia teste & judice agitatur. Cùm accusa-
tur caro, quod concupiscentiæ ardore ad car-
nis vetita officia provocarit, & caro accusatio-
nem regerit in eum, qui indulgens sensibus
ignis fomitem ministravit. Cùm accusatur ocu-
lus, qui intemperatè respexit, & ille eum ac-
cusat, qui in periculosa ipsum aspiciendi vetita,
occasione constituit. Et sic invicem in alijs ac-
cusatio nihil profutura, sicut neque defensio
procedit. Cura sit ergo de Angelicæ imitatio-<marginalia>Dei timore|sermones|in judicio|disponuntur.</marginalia>
ne puritatis, & sic disponamus Sermones in ju-
dicio, quod Dei timore perficitur, juxta illud
Vatis summi Psal. 111. Disponet sermones suos
in judicio. Ille inquam, de quo in principio,<marginalia>Psal. 111.|v. 2. & 5.|& 118. v.|120.</marginalia>
Beatus vir qui timet Dominum. Dicet enim: Con-
fixi timore tuo carnes meas: à mandatis enim tuis
timui. Psal. 118. v. 120.</P>
<P>  <absatz-nummer>313.</absatz-nummer> Num. eodem paulò post præfata Fecisse<marginalia>Societatis|alumnorum|Apostolicum|ministerium.</marginalia>
pro Fuisse. & statim pro verbo Duxit deest D.
& lin. ult. & pro Est. Sic ibi: Munus annun-
tiandi Christum non semel aut iterum, sed semper,
ubivis gentium & omnibus hominum generibus à
Deo & (est,) ipso gravißimè demandatum. Socie-
tati inquam. Prædicate Evangelium omni crea-
turæ. Marci 18. v. 15. Sic dictum Apostolis: &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0122.jpg/>
@@1@<SE122>§. VII. Circa Discursum Isagog. Notati errores &c. 107
<duolan 2><-P>quod etiam sit dictum Societati declaravit
Sedes Apostolica, ex cujus mandato Evange-
lium dictum in Festo S. Francisci Xaverij In-
diarum Apostoli decantatur. Neque aliud est
reliquorum institutum, quibus magnum illud
præluxit exemplar, Apostoli Ecclesiarum, gloria
Christi. 2. Cor. 8. 23. Ubi non est sermo de<marginalia>2. Cor. 8.|v. 23.</marginalia>
duodecim primarijs, sed de Evangelicis mini-
stris, ut exponit D. Joannes Chrysostomus
Homil. 18. ibi, ita scribens: Nam pro Tito pos-<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
sum aliquid dicere, quòd & meus socius sit, & vester
amicus: pro his autem quòd fratres, quòd Apostoli
Ecclesiarum, quod gloria Christi. Vides quòd &
hinc manifestum, quòd ipsi fuerint ex ignotis
&c.</P>
<P>  <absatz-nummer>314.</absatz-nummer> Et quidem pro ministris talibus in<marginalia>Quàm glo-|tiosum.</marginalia>
Societate præter munus idem, id specialius fa-
cit, quod gloria Christi dicuntur, debent enim
magni Parentis exemplo gloriam Christi quę-
rere, cujus majorem Gloriam inore semper habue-<marginalia>D. Ignatius|ex illo gre-|mio, & glo-|ria Christi.</marginalia>
rat, semper in omnibus quæsierat, ut in sacris ha-
betur Officijs. Atque etiam Evangelium spe-
ctat, quod ex concessione Clementis X. reci-
tandum, & est equidem Apostolici muneris
exactissima, utpotè Christi magisterio & au-
ctoritate, stabilita formatio. Lucæ 10. Desig-
navit Dominus & alios Septuaginta duos &c. de<marginalia>Lucæ 10.|v. 1. & 17.</marginalia>
quo aliàs dictum. Sed non prætereundum quod
post prædictam accedit formationem: Reversi
sunt autem septuaginta duo, cum gaudio, dicentes:
Domine, etiam dæmonia subjiciuntur nobis in no-
mine tuo. v. 17. In nomine ergo Jesu suo mu-
neri faciebant satis, ad quod statim obeundum
veloces & alacres exierunt. Id quod pro Socie-
tatis operarijs juvat specialius usurpare, qui in
nomine Jesu ad muneris Apostolici diversas
functiones, ejus tantùm quærentes gloriam,
progrediuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>315.</absatz-nummer> Sed quid à Christo responsum cum<marginalia>Vt illam,|non suam,|quærant,|filij ejus ad-|monentur|casu diaboli|proposito.|v. 18.</marginalia>
gaudio feliciter obiti muneris revertentibus?
& ait illis: Videbam satanam sicut fulgur de cælo
cadentem. v. 18. & cur sic ille in tali gauden-
tium occasione? Ideò equidem ut in quæren-
da Jesu nominis gloria persisterent; ideò enim
Satanas de cælo præceps, quia non illam, sed
propriam quæsierat, ab una & alia infelicissi-
mè deturbatus. Et de casu Luciferi è cælo ut
Christi verba præseferunt, cùm primùm est ab
illo dejectus, esse Sermonem communissima
Patrum & Interpretum sententia est apud P.
Suarez lib. 7. de Angelis Cap. 8. nu. 12. Iam verò
id quod ad propriæ gloriæ appetitum attinet,
divina non attenta Divus Cyrillus Alexandri-
nus in Isaiæ Cap. 14. ad illa verba: Quomodo<marginalia>Isaiæ 14.|v. 12.|D. Cyrillus|Alex.</marginalia>
cecidisti de cælo Lucifer? v. 12. his est verbis con-
testatus: Lucifer cecidit & comminutus est, tu-
mida & turgida cogitans, & honorem ac gloriam
soli summæ naturæ congruentem rapere cupiens,
quantùm molimine, & vi, & animo poterat. Sic
ille. Ut Apostolici viri, & Iesuitæ in illis, in-
ter gaudia timeant, & propriæ non affectato-
res gloriæ, pro Dei gloria gaudeant feliciter
militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>316.</absatz-nummer> Num. 69. col. 1. Suam pro Tuam. ad<marginalia>Societatis|filij ob labo-|rum tole-|rantiam ex-|altati.</marginalia>
locum Psalmi 11. v. 8. Secundùm altitudinem
tuam multiplicasti filios hominum. Ubi stare qui-
dem mutatio posset, quia revera secundùm al-<-P>@@

<-P>titudinem suam multiplicavit Deus illos, ut<marginalia>Psal. 11.|v. 8.</marginalia>
non tantùm multi essent, sed alti, ad dignita-
tem inquam filiorum exaltati. Ubi cùm de So-
cietate sermo sit, non immeritò potest ad il-
lam derivari. Multiplicati enim & exaltati il-
lius filij, ut & Dei filij jure optimo censeren-
tur. Isaiæ 1. sic Deus: Filios enutrivi, & exal-<marginalia>Isai. 1. v. 2.</marginalia>
tavi. v. 2. Sic enim exaltatio filialem cōsequitur
dignitatem. Commendavit illos æternus Pater
æterno Filio cùm & ipse dixit: Ego vobis Ro-<marginalia>Rom. 8.|v. 29.</marginalia>
mæ propitius ero. Commendavit inquam Primo-
genito gravato Cruce, ut sit ipse Primogenitus
in multis fratribus. Rom. 8. v. 29. Quod qui-
dem memorabilis illius apud eumdem dogma-
tis extrema pars est. Nam quos præscivit, & præ-
destinavit, conformes fieri imaginis Filij sui. Con-
formes inquam in laborum perpessione, de qui-
bus ibi Apostolus: Si autem filij, & heredes:<marginalia>V. 17.</marginalia>
heredes quidem Dei, coheredes autem Christi: si
tamen compatimur, ut & conglorificemur. v. 17.
Id quod luculenter prosecutus D. Joannes
Chrysostomus Homil. 15. ubi post multa sic
ait: Considera igitur quale quantumcumque ver-<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
bum protulerit Paulus de fidelibus & exactè cruci-
fixis, quod ne diademate quidem ornatus qui sit,
assequi poßit. Sic ille: ex quo cum conformi-
tate imaginis exaltatio commendata. Et licet
ad verba, quæ immediatè præcesserant apud
eumdem referantur, scilicet: si Deus pro nobis,
quis contra nos? v 31. à superioribus tamen sen-
sus eorum trahitur, in quo de filiatione, & cum
Primogenito conformitate, ut stet quod de
commendatis ipsi à Patre Ignatio, & filijs
dicebamus. Commendati enim gravato cru-
ce, ut & illi crucifixos non utcumque, sed ex-
actè futuros sibi persuaderent, & sic pariter ex-
altandos.</P>
<P>  <absatz-nummer>317.</absatz-nummer> Quod ergo à Primogenito dictum:<marginalia>Propitium|se Christus|promittens,|exaltatio-|nem inti-|mat.</marginalia>
Ego vobis Romæ propitius ero, ad exaltationem
spectat, futuram quidem Romæ, sed Orbem
per Universum propagandam, dum inter per-
secutiones ubique frequentes, nec sanè leves,
juxta promissionem dictam Primogeniti inter
multos fratres exaltantur. Agentem de passio-
ne & Cruce sua Christum ægrè audivit Pe-
trus. Unde eidem dixit: Absit à te Domine.<marginalia>Matth. 16.|v. 22.</marginalia>
Matth. 16. v. 22. Iuxta Græcum textum, ut
aliàs dictum: Propitius tibi sis, Domine. Id est
Majestati tuæ, quam modò confessus sum con-
sule, gloriam & conserva & auge, Dei Filio
congruam, nam: Tues Christus Filius Dei vivi.<marginalia>V. 16.</marginalia>
v. 16. Quod ergo propitius futurus Christus
asseretur, ad exaltationem merito advocan-
dum, ut qualem Petrus ipsi propitiationem ex-
optabat, eam ille Ignatio & filijs promitte-
ret, & cumulatiùs adimpleret. Sic ille prop-
tereà in æternum ab ipsis benedictus, ut jubi-
lemus & ipsi filij Dei: Iob. 38. v. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>318.</absatz-nummer> Ibidem pro Addunt, habetur Adducunt.<marginalia>Nomen|IESVS|quomodo|mirabile.</marginalia>
Et posset tolerari. Et de Jesu nomine sermo est
ad locum Genes. 32. v. 29. Cur quæris nomen
meum? Ubi exemplaria aliqua addunt, Quod
est mirabile. Licet autem revera id in Originali
fonte non extet, negari nequit quin sit illud
mirabile, ut meritò ad id referri possit Isaiæ
Evangelicum vaticinium, & vocabitur nomen<marginalia>Isai. 9.|v. 6.</marginalia>
ejus Admirabilis &c. Isai. 9. v. 6. Quid enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0123.jpg/>
@@1@<SE123>108 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>mirabilius esse possit, quàm ut Dei Filius vo-
cetur Jesus, ea de caussa, quæ ab Angelo red-
dita D. Josepho: Ipse enim salvum faciet populum<marginalia>Matth. 1.|v. 21.</marginalia>
suum à peccatis eorum. Matth. 1. v. 21. Ut scilicet
homo factus negotium iniret redemptionis ho-
minum. Adeò est illud mirabile, ut nihil acci-
dere potuerit non modò mirabilius, sed neque
in admirabilitate æquale, mirabilia omnia in-
finito excessu prætergressum.</P>
<P>  <absatz-nummer>319.</absatz-nummer> Beatissimus senex Isaac deprehensa
furtiva benedictione post Esau adventum Ex-
pavit stupore vehementi, & ultra quàm credi po-<marginalia>Genes. 27.|v. 33.|Stuporis|Isaac myste-|ri&#x0169; in bene-|dictione ad|id spectans.</marginalia>
test, admirans ait &c. Genes. 27. v. 33. Quæ
quidem admirationis significatio adeò est no-
tabilis, ut nihil tale in Scriptura reperiatur.
Neque si in eo pia tantùm Iacob fraudulentia
intercessisset, id videbatur sufficiens ad tantæ
admirationis excessum, qualis præfatis termi-
nis indicatur. Unde Abulensis Quæst. 5. in di-
ctum Caput ita scribit: Vel dicendum secundùm<marginalia>Abulensis.</marginalia>
Hieronymum, & alios doctores Sanctos, quòd quan-
do audivit Isaac verba Esau, ne fortè turbatus ma-
lediceret Iacob, raptus fuit in ectasim, & cognovit
quòd benedictio data Iacob processerat de volun-
tate divina, nec retractari debebat. Expavit
autem ad cognitionem tantorum secretorum, quæ
cùm ante latuerant, & divinæ voluntati obediens
datam benedictionem confirmavit. Hæc ille. Se-
creta autem prædicta ad Incarnationis myste-
rium pertinuisse, Sanctorum etiam Doctorum
communis sententia est, pro qua specialiter
D. Augustinus Libro contra mendacium Cap. 10.
& D. Prosper 1. p. Prædict. Cap. 21. Jacob enim
hædinis indutus pellibus Christus est, qui pec-
cata hominum, ut remitterentur assumpsit be-
nedictione redemptionis à Patre comparata,
quam Iesu designat nomen. Illud ergo est,
quod sub umbris visum in ectasim rapit Isaa-
cum incredibili admiratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>320.</absatz-nummer> Pro quo etiam Psalmus 8. v 1. Domi-<marginalia>Psal. 8. v. 1.|& ult.|Et Davidica|repetitio.|D. Augu-|stinus.</marginalia>
ne Dominus noster, quàm admirabile est nomen tuum
in universa terra! Ubi de Christo esse Sermo-
nem testatur D. Augustinus Enarrat. in ipsum,
ita dicens: Vt iste sit sensus: Domine; qui es Do-
minus noster, quàm te admirantur omnes, qui inco-
lunt terram: quoniam tua magnificentia de terrena
humilitate super cælos elevata est. Hinc enim appa-
ruit quis descenderis, cùm à quibusdam visum est,
& à ceteris creditum quò ascenderis, Sic ille. Ha-
bet autem intelligentia hujusmodi magnum
auctoritatis pondus ex ijs, quæ D. Paulus tra-
dit 1. Cor. 15. & Hebr. 2. Licet autem hic sensus
Allegoricus sit, esse tamen certum, & à Deo
intentum benè observat Cardinalis Bellarmi-
nus. Pro admirationis tamen singulari magni-
tudine præter modum illum loquendi, Quàm
admirabile, facit notanda conclusio, quæ alia
non est, quàm primi versus repititio: Domine
Dominus noster &c. Ea quidem de caussa ut
quantoperè sit admirabile Christi nomen, no-
bis quantùm fieri possit innotescat. Inde etiam
utile satis innuitur documentum, ut scili-
cet verba prædicta semel & iterùm, sæpis-
simè inquam repetamus, eo quem meren-
tur affectu, eum studentes pro interna-
rum potestate virium, ardentissimum jacu-
lari.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>321.</absatz-nummer> Num. 80. col. 1. Celebrator, pro Cele-<marginalia>Abdias|quis, & do-|cumenta ex|illius brevi|prophetia.</marginalia>
bratur. Ubi de Abdia propheta est sermo, bre-
vissimæ auctore prophetiæ unico Capite com-
prehensæ. Et posset is esse sensus, ut Abdias
ipse sua illa brevitate fuerit brevitatis prophe-
ticæ celebrator. Ut sciremus ob brevitatem ni-
hil despiciendum, immò & non semel etiam
amplectendum, cùm sint in brevibus scriptis
quandoque magna compendia, multiq&#x0301;ue bre-
vitatis amatores reperiantur. Licet autem, ut
scribit D. Petrus non voluntate humana allata est
aliquando prophetia, sed Spiritu sancto inspirati, lo-
cuti sunt sancti Dei homines. 2. Petri 1. v. 21. & ita<marginalia>2. Pet. 1.|v. 21.</marginalia>
neque brevis aut longus pro suo arbitrio possit
esse propheta: unde neque scripti prophetici
brevitas solius Abdiæ tribui debeat arbitrio:
Deus autem in hoc, dum parcè spirat, & pau-
ca vult scribi, utili nobis voluit consultum
esse doctrina Quis Abdias fuerit tradit D. Hie-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
ronymus initio Commentarij in ipsum ita scri-
bens: Hunc esse Hebræi (dicunt aut censent,
deest enim Verbum) qui sub rege Samariæ
Achab, & impijßima Iezabel, pavit centum Pro-
phetas in specubus &c. Hic igitur quia centum
Prophetas aluerat, accepit gratiam prophetalem,
& de duce exercitus, fit dux Ecclesiæ. Sic ille.
Quia ergo exercitus dux, dum prophetali do-
natur spiritu, brevis Scriptura committitur, in
quo & remunerata benignitas, & moderatio
servata, ne docendi in Ecclesia munus supra
conditionem ministri audaciùs assumatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>322.</absatz-nummer> Pro quo idem Doctor Sanctus in<marginalia>Nemo sui sit|celebrator.|Idem Doctor|Maximus.</marginalia>
Pro&#x0153;mio digna se elegantia, eruditione ac
maturitate discurrit. Qui & de Abdia in Com-
mentario sic: Parvus Propheta, versuum suppu-
tatione, non sensuum. Dominus ergo, quod ad
remunerationem attinet, non parcus, dum pro-
fundissima arcana revelat: sed moderationis
magister quoad voluminis brevitatem: cujus
licet ille celebrator dici possit, non tamen ita
dictatum, sed per errorem variatum Et expe-
dit potiùs celebrari ab alijs, quàm suorum
quemque operum celebratorem audire, quod
non bene audit. Quod quidem in Propheta ip-
so videre licet, qui superbiam Edom se inso-
lenter exaltantem divina auctoritate confrin-<marginalia>Abdiæ|v. 12.</marginalia>
git: & non magnificabis os tuum &c. v. 12.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Pronuntiata utilia ex erratorum occursu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>323.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 83. col. 1. Incertum pro Inser-<marginalia>De MA-|RIÆ no-|mine.</marginalia>
tum. Vbi de Mariæ nomine; sic
autem ibi post enumeratam Iudæ patriarchæ
familiam: Hi omnes ex primaria Iudæ stirpe, in
qua Mariæ nomen nescio quo incertum (insertum)
fato. Vbi quod Fato dictum, neminem moveat,
quia per subsequentia satis conveniens sensus<marginalia>Fatum ut|admitten-|dum.|P. Chanut.</marginalia>
aperitur. Sic rem Spiritu sancto disponente. Ille
ergo est fatum Christianum. Sic passim Au-
ctores. P. Antonius Chanut Lib. 6. de Mysterijs
Virginis Peristromate 6. de Esthere sic:</P>
<shi>Hanc pius orbatam, quæ fata, utroque parente
Nuper adoptarat Patruus.</shi>
<P>Iacobus Damianus de Bello Germanico lib. 9.</P><marginalia>P. Iacobus|Damiani.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0124.jpg/>
@@1@<SE124>§. VIII. Circa Discursum Isagog. Pronuntiata utilia. 109
<duolan 2><shi>Teutonidum adstabat Custos Archangelus ejus,
Auribus inspirans Divam quæfata rogaret.</shi>
<P>Divam inquam Mariam, Reginam illa in-
comparabili excessu majorem, & potentiorem,
quæ de se apud Maronem 1. Æneid.</P>
<shi>Ast ego quæ Divum incedo Regina.<marginalia>Virgilius.</marginalia>
Quippe vetor fatis.</shi>
<P>Benè ergo ubi de Virgine agitur fati aliqualis<marginalia>Infortunia|avertit.</marginalia>
mentio inserta, quia fatorum Domina, id est,
infortuniorum undecumque, Deo permitten-
te, venientium, ut eos possit feliciter avertere,
quantumvis urgentia & necessitatem secum
afferentia videantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>324.</absatz-nummer> Nulla enim major necessitas quàm
mors. Ubi D. Augustini notanda subtilitas,
qui in verbo Morior, peculiarem participij mo-
dum invenit, cùm enim dici debuisset Mortus,
sicut dicitur Ortus ab Orior, non ita, sed Mortuus<marginalia>Et in sum-|ma mortis|necessitate|succurrens.</marginalia>
dicitur, & post alia sic concludit: Convenienter
ergo factum est, ut quemadmodum id, quod signifi-
cat, non potest agendo, ita ipsum verbum non posset
loquendo declinari. Sic ille. Lib. 13. de Civit.<marginalia>D. Augusti-|nus, qui &|defensus.</marginalia>
Dei. Cap. 11. Circa quod Ludovicus Vives ni-
mis audacter locutus, dum nimis ineptum præ-
fato in discursu Sanctum Doctorem appellat,
cujus nolo hoc loco verba proponere, ne in eo
legantur, legenda nullibi. Et ipse quidem Do-
ctor sanctus cùm in Lib. 2. Retractat. Cap. 43.
prædicti libri cum alijs fecerit mentionem, ni-
hil profectò in eo invenit, quod aliqua debe-
ret reprehensione notari. Cujus limatissimum
judicium præferendum penitus audacis illius
auctoris, qui proptereà multis in locis suorum
Commentariorum lituris est dignissimis à S.
Inquisitionis Tribunali denigratus.</P>
<P>  <absatz-nummer>325.</absatz-nummer> Ad rem jam, Beatissima Virgo in mor-<marginalia>Fidelis ad-|jutrix ex|matura co-|gnitione.</marginalia>
tis necessitate fidelis adjutrix, quam & depellit
semel, semper autem in sibi corditus addictis
præstat, ut faciant de necessitate virtutem. S.
Andreas Cretensis Oratione 3. de illius Assump-
tione sic ipsam alloquitur: O Virginalis terra, ex<marginalia>S. Andreas|Cretensis.</marginalia>
qua secundus Adam, ac veteri senior prodijt! Quod
te sepulchrum teget? Quænam te verò terra susci-
piet, quæ cælum, ac cæli naturam sanctitate super-
gressa es? Sic ille. Superat ergo Virgo terræ
cælique naturam, Omnemque rem in sensum ca-
dentem ac spiritalem, ut ibidem. Unde & nobi-
les habet naturæ conditiones, ex quibus illa
Philosophorum oraculo celebrata, Natura non
deficit in necessarijs. Ergo neque illa in summè
necessaria fatali hora, pro quo innumera ex-
empla succurrunt. Ubi & addere possumus
suam etiam extremam unctionem admirabili
ratione conferre. Pro quo iterùm Sanctus, de
quo nuper Pater audiendus, sic enim ibidem,
Tu inexhausti unguenti nova pixis unguentaria.<marginalia>Idem.</marginalia>
Tu olei unctionis exultatio. Et quæ major felici-
tas, quàm quod in omnium terribilium terri-
bilissimo mortis articulo possit fidelis oleo tali
unctus exultare? Utinam ex illis unus, qui
opella ista omnibus studeo meo modo, oleum
istud cæleste ministrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>326</absatz-nummer> Num. 95. col. 2. in loco Cant. 7. v. 2.<marginalia>Vulnus la-|teris Christi|ut dici possit|arator.</marginalia>
Vmbilicus tuus sicut crater tornatilis. pro Crater
est Arator: quod null&#x0169; congruum videtur ha-
bere sensum posse. Nisi juxta ibi adductum in-
tellectum de Christi latere ita accipiatur, ut ex<-P>@@

<-P>ejus vulnere grana procedant tritici, quibus
plenus venter, juxta id, quod ibidem imme-
diatè sequitur: Venter tuus sicut acervus tritici.<marginalia>Cant. 7.|v. 2.</marginalia>
Ibid. Umbilic&#x0169; enim ventrem etiam complecti
affirmat cum alijs P. Cornelius. Itaque arator
idem qui seminator, juxta id quod in Evange-
lio habetur Matth. 12. Marci 4. & Lucæ 8. arat
enim hominum corda ut seminet in eis. His
autem videtur obstare prædictas laudes non ad
Sponsum, sed ad Sponsam pertinere, ut ex con-
textu constat. Ad quod quidem dici potest ea,
quæ in Sponsa elucent, in Sponso mirabilius
resplendere.</P>
<P>  <absatz-nummer>327.</absatz-nummer> Prætereà Humanitas Christi est pri-<marginalia>Humanitas|Christi spon-|sa, quæ &|arata, cum|& ipse|arator.</marginalia>
maria Sponsa, de qua in Cantico citato, sicut
& in Psal. 44. ut ibi ostendimus. Neque modo
contendimus sensum istum posse præfato loco
convenienter adaptari, sed id tantùm inquiri-
mus an possit cum veritate constare. Cùm
enim juxta Hebræam originem minimè stare
queat mutatio illa, cui crater respondeat, ma-
nifestum est non posse illum verosimiliter su-
stineri. Arat ergo Christus verbi sui vomere,
quia & aratus ipse, ut Psalmo 128. v. 3. Su-<marginalia>Psal. 128.|v. 3.</marginalia>
pra dorsum meum fabricaverunt peccatores, pro-
longaverunt iniquitatem suam. Ubi D Hierony-
mus ita vertit: Supra dorsum meum araverunt
arantes: prolongaverunt sulcum suum. Ubi quod
de dorso dicitur, ad flagella meritò referri po-
test, id quod & sacra Sindon, quibus ejus in-
volutum corpus luculenter ostendit. Quod au-
tem de prolongato sulco, ad apertionem lateris
post mortem militis lancea. Ibi enim apertè li-
cet dispicere quomodo prolongata iniquitas, ut
neque mortuo pepercerint inimici: & quo-
modo etiam prolongaverint sulcum. Cùm
enim majus illud fuerit vulnus, sulcus etiam
major prolongatus. Quid ergo si & velit ita
pro nobis aratus, nostrorum etiam cordium
aratorem agere, ut grana illa gratiarum, qui-
bus plenus, pariter in ipsis seminet, felicissi-
mus in multis seminator, ad eos se vertens jux-<marginalia>Quomodo|tornatilis.</marginalia>
ta eorum necessitatem, providè amanterq&#x0301;ue
tornatilis quod & de manibus à sponsa prædi-
catum Cant. 5. vers. 14 Manus illius torna-<marginalia>Cant. 5.|v. 14.</marginalia>
tiles.</P>
<P>  <absatz-nummer>328.</absatz-nummer> Num. 108. col. 2. errores duo. Desci-<marginalia>Descipio|verbum|an possit|admitti.</marginalia>
piat pro Desipiat. & Patientes pro Patienter. Et
in primo quidem verbum opponitur, quod in
usu minimè reperitur. Si tamen novare quid-
quam licet, ut jam videtur licere nonnullis,
verbum esse compositum potest à De, & scipio,
qui baculus est senibus proprius ad firman-
dum gressus, & sic Descipere idem erit ac sci-
pione abjecto agere, eo non uti. Quod si de
eo dici contingat, qui eo habeat opus, conso-
nam verbo Desipere significationem importat,
id est non firmare gressum, & ita de eo dici
potest, qui & desipit, quia desipere, vacillantis
& non firmi judicij est, & sapientiæ defectum
patientis. Sic autem stare in casu nostro posset,
quod ibi dicitur: Quis ita descipiat? Circa quod
non plura. Iam quod ad errorem alium attinet
dolendum quod aliquando R. mutetur in S,<marginalia>Impatientia|ex superbia,|si ut ex hu-|militate pa-|tientia.</marginalia>
cùm de patientia agitur, robur scilicet in super-
biam. Nolle etenim pati, quod Deo permit-
tente supervenit, superbientis animi est.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0125.jpg/>
@@1@<SE125>110 Recognitio I. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Asæculo confregisti jugum meum, rupisti vincula
mea, & dixisti: Non serviam. Jerem. 2. v. 20. Ecce
profligatum robur & constantiam, ecce super-
biam. Gloriando & jactando dixisti. Sic P. Cor-
nelius.</P>
<P>  <absatz-nummer>329.</absatz-nummer> Inde est ut pro portando jugo Christus
humilitatem superbiæ antagonistam exquirat.<marginalia>Matth. 11.|v. 28. 29.|& 30.</marginalia>
Matth. 11. v. 29. Tollite jugum meum super vos,
& discite à me, quia mitis sum, & humilis corde.
Inde & erit quod sequitur: Iugum enim me&#x0169; sua-
ve est, & onus meum leve. v. 30. Erit sanè suave
jugum, & leve onus, humilitate, cui conge-
nita mititas, suffragante. Pro quo D. Leo Ser-<marginalia>D. Leo.</marginalia>
mone 5. de Epiphania ita inquit: Illa nobis cur-
renda est via, quam ipse Dominus se esse testatus
est, qui nobis nullis operum meritis suffragantibus,
& Sacramento consuluit, & exemplo: ut in adop-
tionem vocatos, per illud proveheret ad salutem, per
hoc induceret ad laborem. Hic aute&#x0303; labor, Dilectißi-
mi, pijs filijs, & bonis servis, non solùm nec asper, nec
onerosus, sed etiam suavis & levis est, dicente Do-
mino: Venite ad me omnes, qui laboratis, & onerati
estis, & ego reficiam vos. Tollite jugum meum &c.
Nihil ergo, Dilectißimi, arduum est humilibus, nihil
asperum mitibus, & facile omnia præcepta veniunt
in effectum, quando & gratia prætendit auxilium,
& obedientia mollit imperium. Hæc ille. Qui dum
gratiam prætendere auxilium ait, humilitatis
prærogativam insinuat, cui cognata gratia;
quia Deus superbis resistit, humilibus autem dat
gratiam. Iacobi 4. v. 6.</P>
<P>  <absatz-nummer>330.</absatz-nummer> Id autem quod de obedientia dicitur,<marginalia>Difficilis|objectio.</marginalia>
mollire scilicet imperium, videtur quidem dif-
ficile, quia actus ipse obediendi imperium mol-
lire nequit, & ut ille sit qualis exigitur, molle
jam debet imperium anteire. Ad quod quidem<marginalia>Obedientia|quomodo|molliat im-|perium.</marginalia>
dicendum obedientiam non ipsum obediendi
actum designare, sed dispositionem voluntatis
præfata Sancti Pontificis eruditione formata,
ut scilicet quando imperatur aliquid, duo illa
ante oculos habeat sincerus obedientiæ filius,
gratiam inquam Dei, quæ de esse nequit, &
Christi, nobilissimi & validissimi humilitatis
exempli: sic enim quantumvis grave mollie-
tur imperium: & quod aliàs jugum esset gra-
ve, suave leveq&#x0301;ue reddetur. Imperium autem
pro re imperata positum, quia lex ex se neque
gravis, neque levis est. Est autem pro Religio-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
sis illud etiam certissimum, obedientiam mol-
lire imperium: quando enim prompta illa est,
in Prælatis mollitur imperium: non enim du-
rum & asperum illis est, sicut quando confrin-
gitur jugum & dicitur: Non serviam, mille
difficultatibus pro declinando imperio in re
quacumque carni & sanguini non adminicu-
lanti prætensis. Tunc enim gravissimum por-
tandum Prælato jugum, ut non immeritò di-
cere queat: Non serviam, non inquam ultra,
dura hac & intolerabili, honorario palliato ti-
tulo, servitute. Sic æstimo fecisse & facere
multos, quibus condolens D. Paulus, sic sub-
ditos ut leniant imperium admonet ad Hebręos
scribens: Obedite præpositis vestris, & subjacete<marginalia>Hebr. 13.|v. 17.</marginalia>
eis &c. ut cum gaudio hoc faciant, & non gemen-
tes &c. Hebr. 13. v. 17. Sicut illi de quibus Job
26. v. 5 Gigantes gemunt sub aquis: sub aquis<marginalia>Iob. 26. v. 5.</marginalia>
inquam multoties lachrymarum: non enim istę<-P>@@

<-P>ex illis sunt, quibus completur, juxta Poe&#x0308;tam,
egeriturque dolor quando & est quædam flere vo-
luptas, sed earum adinstar, de quibus Redem-<marginalia>Matth. 8.|v. 12.|Iob 27.|v. 12.</marginalia>
ptor: Ibi erit fletus & stridor dentium. Matth. 8.
v. 12. Nam talia, si sustinuero, infernus domus
mea est. Job. 17. vers. 12. Sed ad lætiora venia-
mus.</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
SECVNDA
<A+2>Circa priorem Partem
AMPHITHEATRI</A+2>
MISERICORDIÆ.
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Ab errorum correctione auspicatum ini-
tium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>331.</absatz-nummer> <INI4>N</INI4>Vm 6. col. 1. Vivit pro Vovit. Ubi<marginalia>Sola legis|observatio-|ne conten-|tus, quo-|modo|non dicatur|vivere.</marginalia>
licet congruus sensus stare ne-
queat juxta tenorem discursus,
de quo ibi: stat tamen magni
momenti sententia, ut scilicet non vivat is,
qui tali est legis observatione contentus, ut
supererogationis nihil curet adjecisse. Vivet
quidem si ita demus moraliter posse continge-
re: id tamen erit numquàm, quod in eo, qui
semel tantùm in anno confitetur communiter
graves Scriptores affirmant. Ex quibus Cardi-
nalis Lugo Disputat. 15. de P&#x0153;nitentia nu. 134.
ita scribit, Fatemur de facto omnes confiteri, quia<marginalia>De annuæ|confessionit|præcepto.</marginalia>
apud fideles mirum esset, si inveniatur aliquis qui
inter homines vitam degat, & nec confiteatur per
totum annum, nec peccet mortaliter &c. Mirum<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
autem non esset, si communiter ita continge-
ret, neque in eo necessitatis genus aliquod,
cum absoluta libertate consistens non interve-
niret. Inde ergo circa alia sumi valida conje-
ctura potest: ut scilicet Deum is qui liberalis
erga ipsum non est, neque illum erga se eo in
genere liberalem experiatur. Videtur ergo ta-
lis servus legis, neque amore duci; in quo vilis
quidam cum Deo agendi modus apparet.</P>
<P>  <absatz-nummer>332.</absatz-nummer> Et quidem qui in statu gratiæ perstat;<marginalia>Ex chari-|tate & ami-|citia argui-|tur pro libe-|ralitate.|Cassioderus.</marginalia>
etiā charitatis pretiosissimo omni&#x0169; charitate
decoratur. Atqui charitas amicitiam conciliat,
vel amicitia ipsa est. Qui ergo stare queat ut
erga amicum illiberalem se penitus non pudeat
exhibere? Non est amicitia vectigalis, sed libera-
lis, ut ex D. Ambrosio habet Cassiodorus. Libro
de illa in Prologo, ex quo & alia. Ubi & illud:
Nihil sanctius appetitur, nihil fructuosius custodi-
tur. Habet enim fructum vitæ, quæ nunc est, &
futuræ. Sic ille. Quod ergo de vita dictum ritè
consistit, ut sine liberalitate non vigeat. Pro<marginalia>In Zachæo|insignis.</marginalia>
quo & facit quod de Zachæo apud D. Lucam
habemus sic dicente post exceptum convivio<marginalia>Luca 19.|v. 8.</marginalia>
Christum: Ecce dimidium bonorum meorum do
pauperibus, & si quid aliquem defraudavi, reddo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0126.jpg/>
@@1@<SE126>§. I. Circa Part. I. Doctrina multiplex. 111
<duolan 2><-P>quadruplum Lucæ 19. v. 8. Non quidem ait
ille: Ecce restituo quod debeo, ecce mandata
legis observare decerno. Sed supererogationis
opera se facturum, eaq&#x0301;ue summa festinatione<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
facturum. Non quasi lege naturæ, vel Mosaica te-
near, cum ad simplum tantùm utraque me obliget,
sed ex charitate hunc superabundantem justitiæ
actum edere constituo, ut est apud P. Cornelium,
ubi adde & misericordiæ, quia ad hoc charitas
à Christo ejus infusa cordi perurgebat. Vnde
sequitur, Quia hodie salus domui huic facta est. v.
9. Quod quidem ad vitam pertinet, salus enim
gratiam & justitiam eximiam designat, apud
eumdem.</P>
<P>  <absatz-nummer>333.</absatz-nummer> Vbi & observandum quod de pau-<marginalia>Pauperum|præ venien-|da postula-|tio.</marginalia>
perum subventione dicitur. Ecce do. Non ergo
differt, donec illi petant, sed prævenit charita-
tis dulci imperio petitionem. Pro quo Cassio-
dorus supra §. Quanta liberalitas in amicitia re-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
quiratur, ita scribit: Quasi voluntatem petentis
præsagiens occurras, & desiderium ejus præcurras.
Animus ingenuus nihil magis erubescit, quàm pete-<marginalia>Ruth 2.|v. 14. & 15.</marginalia>
re. Booz advertens inopiam Ruth Moabitidis colli-
gentis spicas post messores suos, alloquitur, eam
consolatur, & invitat ad convivium puerorum &
& puellarum suarum: ejus etiam verecundiæ par-
cens, præcipit messoribus spicas de industria relin-
quere, quas illa possit sine pudore colligere. Sic ille
juxta Ruth. 2. v. 14. & 15. Nu. 9. col. 2. sic extat<marginalia>Adnotati|errores.</marginalia>
post Cassiodori citatione&#x0303; Garrula res est lætitia,
nec e&#x0169; prægaudio potest contineri. Antequā Plinius
&c. Ubi in verbo Cōtineri error manifestus, cùm
constet poni debuisse Continere. Quod autem
Eum dicitur, modum indicat, de quo præcesse-
rat sermo. Et sententia quidem dicta in præfa-
ta forma, aut Epistola non habetur, illam au-
tem Brosseus exhibet in Notis, utpotè in
membranis quibusdam inventam. In recepto
& vulgari textu ita legimus Gaudia semper ani-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
mos inquietant: modus enim rarò lætis rebus impo-
nitur, qui magis in tristibus invenitur. In eo au-
tem quod sequitur, Antequàm Plinius videtur
significari Cassiodorum in sententia Plinio
præivisse; quod est sanè falsissimum, cùm mul-
tò hic fuerit antiquior Cassiodoro, unde per
errorem sic positum, cùm fuisset reponen-
dum, Ante quem. Nemini sua est auferenda<marginalia>Antiquita-|tis non vio|landa præ-|rogativa.</marginalia>
ætatis prærogativa; antiquum esse pro decore
habetur, quia auctoritatem conciliat antiqui-
tas, unde & juxta eam priora solent in con-
cursu loca concedi. Neque condolendum he-
sternis, si meritis polleant, decurrent enim an-
ni, & erunt antiqui, sicut & hesterni fuere, qui
modò antiquitatis gloria memorantur. Circa
quod multa dici possent. Vnum illud dolen-<marginalia>Virgilius in|Didone|mentitus.|Vide Texto-|rem pag.|103.</marginalia>
dum, Virgilium circa Didonem ita errasse, ut
ex supputatione falsa temporum illi infamiam,
de qua 4. & 5. Æneidos, æternam procrearit. Vi-
deatur P. Salianus Tomo 2. Annal. anno 2842.
n. 4. & 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>334.</absatz-nummer> Licet enim Horatianum illud in Arte<marginalia>Famæ cu-|juslibet con-|sulendum.</marginalia>
sit sanè permissum, quòd scilicet Pictoribus at-
que Poetis &c. ab eodem tamen adhibita mode-
ratio est, licet non talis, quæ negotium con-
scientiæ concernat; & est illa, ut contra famam
cujusquam nihil falsum confingatur. Id quod
à Poe&#x0308;tis specialiùs observandum, quia carmina<-P>@@

<-P>& avidiùs leguntur, & memoriæ plus hærent,
ac libentiùs cùm memorata fuerint, audiuntur.
In nuperis quibusdam revelationibus, in qui-<marginalia>De nuperis|quibusdam|revelatio-|bus.</marginalia>
bus multa de morte D. Iacobi Majoris, asseri-
tur interfectorem ejus Herodem digno sup-
plicio affectum, quandoquidem percussus ab
Angelo consumptus vermibus expiravit, ut ha-
betur Act. 12. v. 23. idque meritò, eo etiam
quòd Domino in Passione illuserit, notissimo
vestis albæ ludibrio. In quo quidem comper-
tissimus error, nam Herodes Christi illusor
alius fuit ab Herode D. Jacobi interfectore, ut
ex auctoribus illius temporis habetur explora-
tum. Quo argumento præposterati cujusdam
successus, de quo Ecclesiasticæ historiæ, reve-
lationes alias cujusdam Religiosæ si non re-
pellendas, minùs tamen probandas, adjunctis
etiam fundamentis alijs, judicavi. Unde circa
hæc debent etiam Tribunalis S. Inquisitionis
Censores notitias accurare.</P>
<P>  <absatz-nummer>335.</absatz-nummer> Num. 10. col. 2. pro Litet habet Licet.<marginalia>Magna Dei|gratia quòd|ipsum allo-|qui in Ora-|tione possi-|mus.</marginalia>
Quamvis autem sensus non consonet, in eo, de
quo ibi agitur verbum Licet accommodatum,
rem innuit momenti permagni: quòd scilicet
liceat nobis cum Deo loqui: nobis inquam vi-
lissimis vermiculis, cum Rege tremendæ ma-
jestatis, in cujus comparatione reges mundi
gloriosissimi & potentissimi, quasi nihil sunt:
cùm sciamus paucis & electis eos tantum lice-
re alloqui, vel si fortè alijs, magna pro eo esse
solicitudine opus, & favore quæstuoso sæpissi-
mè comparandum. De Assuero sic Esther 4.
v. 11. Omnes servi regis, & cunctæ, quæ sub ditione<marginalia>Esther 4.|v. 11.</marginalia>
ejus sunt norunt provinciæ, quòd sive vir, sive mu-
lier, non vocatus, interius atrium regis intrave-
rit, absque ulla cunctatione statim interficiatur.
Tanto erat discrimine regis allocutio, si quis
desperatus irrumperet, ineunda. Et erat As-
suerus pulvis & cinis paulò post futurus. Et
tamen qui talem se agnoscebat, sic ad Domi-
num: Loquar ad Dominum meum, cùm sim pulvis<marginalia>Gen. 18.|v. 27.</marginalia>
& cinis. Sic Abraham. Genes. 18. v. 27. Nulla
ibi locuturo p&#x0153;na, nulla pro arcendo ingressu
obstacula, nulla ministerialium favorum ve-
nalitas. Patent portæ, obvius est Dominus, non
modò permissurus alloquium, sed invitaturus
ad illud.</P>
<P>  <absatz-nummer>336.</absatz-nummer> Ad illud inquam, de quo sic D Pe-<marginalia>D. Chryso-|logus.</marginalia>
trus Chrysologus Sermone 1. de Orat. Domi-
nica: Hodie quod audituri estis stupent Angeli,
miratur cælum, pavet terra, caro non fert, auditus
non capit, non attingit mens, tota sustinere non
potest creatura ego dicere non audeo, tacere non
possum. Hæc ille & alia, ut deveniat tandem ad
Orationis Dominicæ stupendum illud initium:<marginalia>Matth. 6.|v. 9.</marginalia>
Pater noster, qui es in cælis Matth. 6. v. 9. Et
quam meritò à cælesti Magistro orationis<marginalia>V. 7.</marginalia>
tunc dictum: Orantes autem nolite multùm loqui.
v. 7. Unum enim illud adeò est sensibus abun-
dans, ut non sit opus ad plura digredi, in eo
quidquid desiderari, & dici poterit, reperturis.
Licet ergo orare, nec solùm licet, sed illud est<marginalia>Gratissima|Deo Oratio.|Cant. 2.|v. 14.</marginalia>
ipsi, qui oratur, gratissimum. Sonet vox tua in
auribus meis: vox enim tua dulcis. Cant. 2. v.
14. Quod ad orationem referendum Paraphra-
sis Chaldaica his exposuit verbis: Fac audire<marginalia>Paraphra-|sis Chald.</marginalia>
vocem tuam, quoniam vox tua suavis est in ora-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0127.jpg/>
@@1@<SE127>112 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>tione. Pro quo & Sanctus Justus Urgelitanus.
Oremus ergo, & semper oremus, ut sic Deo
jucundissimum obsequium, quod & nobis uti-
lissimum, exhibeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>337.</absatz-nummer> Num. 12. col. 2. Exutus pro Erutus. &<marginalia>Infernus|ut dici vesti-|mentum|queat.</marginalia>
posset quod ad rem attinet, aliqualiter tolera-
ri: quia infernus, de quo ibi, dici potest quo-
dammodo vestimentum, sicut de maledictione
dicitur in Psal. 108. v. 18. & induit maledictio-<marginalia>Psal. 108.|v. 18. & 19.|Matth. 25.|v 41.</marginalia>
nem sicut vestimentum. Æternam inquam, di-
cente supremo Judice: Discedite à me male-
dicti. Matth. 25. v. 41. De qua & sequitur v.
19. Fiat ei sicut vestimentum, quo operitur, &
sicut zona, qua semper præcingitur. Circa quæ sic
Titelmanus: Fiet inquam illis maledictio quasi<marginalia>Titelmanus</marginalia>
vestimentum, quo operiuntur homines: ut sua peni-
tus maledictione circumdentur, & ad modum zonæ,
qua homo per medium sui per totum corpus cingitur:
ut quomodo totum corpus zona cingit, & semper
cingit, ita maledictio impios illos penitus circ&#x0169;det:
hoc est, maledictio & perditio totos ipsos pervadat,
tam sec&#x0169;dùm corpus, quàm sec&#x0169;dùm animā, semel&#xE8BF;
correptos & pervasos in perpetuum affligat. Sic ille.
Hujusaute&#x0303; maledictionis nomine cùm infernus
designetur, seu inferi æterna p&#x0153;na; sicut male-
dictione indutus impius potest, ita & inferno.
Ubi quod vestimentum & zona dicitur magno<marginalia>De veste &|zona dam-|natorum.</marginalia>
est positum mysterio. Zona siquidem vesti-
mento superponitur, ut stringat, & corpori
penitus applicet, sicque illud meliùs incalescat.
Quod equidem in p&#x0153;na inferi suo modo est
cernere: ignis enim vestimentum est, & zona
æternitas, qua ita adhæret ille, ut numquam
sit aliquod futurum laxamentum. Et hoc est
tormenti tormentum majus: illud incipere
semper, & numquàm ad levaminis metam per-
venire.</P>
<P>  <absatz-nummer>338.</absatz-nummer> Christum jam gloriosum vidit Joan-<marginalia>Apocal. 1.|v. 13.|De veste &|zona gloriæ|illis opposi-|tis.</marginalia>
nes vestitum podere, & præcinctum ad mamil-
las zona aurea. Apocal. 1. v. 13. Veste inquam
pretiosa & candida, indicio gloriæ. Et præcin-
ctum quidem altè, ut totum ferè pectus zona,
eaq&#x0301;ue aurea contineret. In quo Rupertus ejus
immortalitatem asserit designatam, & ita glo-
riæ æternitatem: in quo similes ipsi Beati fu-
turi. Gloria enim amplissima perfruuntur, quæ
ipsis zona æternitatis altè adhærescit, ut illa
gloria gloriæ sit, dum illi considerant illam
semper incipere, neque unquam finem habi-
turam. Huic ergo felicitatis ornamento cum
veste & zona aurea, in damnatis oppositum
schema respondet, vestis inquam ab igne fu-
mosa, & zona ferrea, qua sine termino con-
stringendi, qui peccatis finem imponere mi-
nimè satagerunt. O si inter istas sortes dormi-
remus.</P>
<P>  <absatz-nummer>339.</absatz-nummer> Num. 14. col. 2. Discet pro Dicit. sine<marginalia>D. Martini|instituta de-|fensio pro|justificatio-|ne ante|Baptismum</marginalia>
congruo sensu. Num. 15. col. 1. Mantini pro
Martini. Ubi existimare aliquis poterit Man-
tinum esse nomen singulare illius gentis, ne-
que ex ijs, quæ baptizatis imponuntur. Et quia
his diebus circa D. Martinum peculiare aliquid
accidit, ex quo occasio data, ut in ejus gloriam
non nihil adnotarem, illud hoc loco præstat in-
seruisse, & his etiam diebus, quibus ejus oc-
currit Festum, in hac Limana Civitate ex eo
celebrius, quod dictum n. 618. in fine, qui &<-P>@@

<-P>est elogij operosiùs concinnati. De non bap-
tizato agebatur, qui tamen peculiaribus à Deo
favoribus & revelationibus decoratus fereba-
tur: & in patrocinium prætensæ veritatis D.
Martini producebatur exemplum, cui post di-
midiam chlamydem impertitam pauperi ap-
parens ea indutus Christus dicebat Angelis:
Martinus adhuc Catechumenus hac me veste con-
texit. Addebaturq&#x0301;ue id illum de congruo me-
ruisse: eo quòd ratione status aliter, id est, de
cōdigno mereri minimè potuisset; quod meriti
genus respectu revelationum illarum & pecu-
liarium revelationum adstrui curabatur. Ad
quod quidem refellendum, & refellendas pa-
riter illusiones illas potiùs quàm revelationes
illius, quod obtendebatur, falsitas, visa est mihi
inter alia sufficiens fundamentum ministrare.
Divus siquidem Martinus etiamsi Catechu-<marginalia>Illius meri-|tum de con-|digno.</marginalia>
menus, in statu erat, in quo poterat de condi-
gno gratiam & gloriam promereri. Iustificatus
Baptismo flaminis, voto inquam illius, dum
actum amoris Dei supra omnia non semel, sed
sæpiùs eo usque elicuit, moribus sanctissimis
educatus. De quibus Sulpicius Severus, qui post
multa alia de illo jam milite ita scribit: Nam<marginalia>Eximiæ|virtutes|ante illum.</marginalia>
frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita
usus est, ut jam illo tempore non miles, sed Mona-
chus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commi-<marginalia>Sulpicius|Severus.</marginalia>
litones suos devinxerat, ut eum miro affectu vene-
rarentur. Necdum tamen regeneratus in Christo,
agebat quemdam bonis operibus Baptismatis candi-
datum: assistere, scilicet laborantibus, opem
ferre miseris, alere egentes, vestire nudos, nihil sibi
ex militiæ stipendijs præter quotidianum victum
reservare; jam tum Evangelij non surdus auditor,
de crastino non cogitabat. Sic ille. Quis autem
credat inter tot virtutum eximiarum actus
amorem Dei desideratum in eo, qui erga ip-
sum adeò erat piè affectus, ut præter alia he-
roica illa dimidiatæ chlamydis largitio egregiè
comprobavit. De quo statim agens præfatus
Scriptor, & pauperem ab alijs rejectum refe-
rens, ita subdit: Intellexit vir Deo plenus sibi il-<marginalia>Plenus Deo.</marginalia>
lum, alijs misericordiam non præstantibus, reser-
vari. Si ergo Deo plenus, in statu profectò
gratiæ. Quomodo enim Deo plenus dici pos-
set, qui in statu peccati, Deo invisus, filius
iræ, diaboli receptaculum, exorcismo indigens
pro illius expulsione?</P>
<P>  <absatz-nummer>340.</absatz-nummer> Potest autem objici quorumdam Pa-<marginalia>Objectio ex|doctrina|Patrum cir-|ca necessita-|tem Baptis-|mi fluminis.|D. Ambro-|sius.</marginalia>
trum auctoritas, qui ad justificationem Bap
tismum reipsa susceptum videntur necessarium
reputare. D. Ambrosius Libro de his, qui ini-
tiantur, Cap. 4. ita scribit: Credit Catechume-
nus, sed nisi baptizetur, remißionem peccatorum
non potest obtinere, neque gratiæ spiritualis munus
haurire. D. Augustinus Tract. 13. in Joannem:
Quantumcumque Catechumenus proficiat, adhuc
Sarcinam iniquitatis portat, non illi dimittitur, nisi
cùm pervenerit ad Baptismum. Sic illi, quod &
alij Patres significant. Sed hoc equidem piè
exponendum est, cùm veritas constantissima
sit, & Patrum auctoritate firmata, Baptismum
flaminis ad justificationem sufficere, quam
Concilium Tridentinum juxta eorum est do-
ctrinam amplexus, Seßione 6. Cap. 4. ibi: Quæ<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
quidem translatio (in statum gratiæ) post Evan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0128.jpg/>
@@1@<SE128>§. I. Circa Partem I. Doctrinam multiplex. 113
<duolan 2><-P>gelium promulgatum sine lavacro regenerationis,
aut ejus voto, fieri non potest. Et Divus quidem
Ambrosius Oratione in obitu Valentiniani id lu-
culenter exequitur sic locutus: Sed audio vos<marginalia>Diluitur|corumdem|auctoritate.</marginalia>
(Germanas alloquitur) dolere quòd non accepe-
rit Sacramenta baptismatis. Dicite mihi, quid aliud
in nobis est, nisi voluntas, nisi petitio? Atqui etiam
dudum hoc voti habuit, ut & antequàm in Italiam<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
venisset, initiaretur, & proximè baptizari se à me
velle significavit, & ideò præ cæteris caußis me ac-
cersiendum putavit. Non habet ergo gratiam, quam
desideravit? Non habet gratiam, quam poposcit?
Certè quia poposcit, accepit. Hæc ille, & alia.
Cùm ergo ait Catechumenum, etsi credat,
non posse peccatorum remissionem, nisi bapti-
zetur, accipere, de sola tantùm fide loquitur,
quæ ad prædictum non sufficit effectum; cùm
tamen votum non excludat, ut à Theologis
communiter exponitur, ne sibi apertè con-
tradicat.</P>
<P>  <absatz-nummer>341.</absatz-nummer> Neque alia est Divo Augustino mens,<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
qui Lib. 4. contra Donatistas Cap. 22. ita scribit:
Baptismi sanè vicem aliquando implere paßionem,<marginalia>Lucæ 23.|v. 43.</marginalia>
de latrone illo, cui non baptizato dictum est: Ho-
die mecum eris in paradiso &c. Sed tunc imple-
tur invisibiliter, cùm mysterium Baptismi, non
contemptus religionis, sed articulus neceßitatis ex-
cludit. Sic ille. Ubi quod ad latronem attinet
specialem habet quæstionem, de qua nos ali-
bi; unde ex eo non arguimus, sed ex genera-
liori S. Doctoris doctrina: qui tamen cùm ca-
sum tantùm necessitatis admittat, non videtur
D. Martino favere, in quo casus necessitatis
non occurrit. Sed verò nobilissimo vitæ Scrip-
tore consulto, necessitatem, & quidem ma-
gnam inveniemus. Sic enim ille: Sed cùm edi-<marginalia>D. Marti-|no necessi-|tas receptio-|ni Baptismi|obstitit.</marginalia>
ctum esset à regibus, ut veteranorum filij ad mili-
tiam scriberentur, prodente patre, qui felicibus
ejus actibus invidebat, cùm esset annorum quinde-
cim, raptus & catenatus, Sacramentis militaribus
implicatus est. Sic ille post narratam Catechu-<marginalia>Sulpicius.</marginalia>
meni professionem, in qua ad Baptismum an-
helabat, quod illis differebatur temporibus, ut
in Valentiniano dictum nuper, & in eo ipso,
qui de illo locutus, divo inquam Ambrosio,
Gregorio, Nazianzeno, Basilio, & alijs, est
manifestum. Id quod Capite præcedenti in
Cornelio Centurione D. Augustinus expresse-
rat, ante Baptismum justificato, & repleto
Spiritu sancto: quod & extendit ad quemcum-
que Catechumenum Catholicum divina charitate<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
flagrantem. Quod & habetur in Cap. Non du-
bito de Consecrat. dist. 4. In quo autem magis
divinam charitatem flagrasse dici potest, quàm
in divo Martino, de quo qui suprà: Multa illi
circa commilitiones benignitas, mira charitas: pa-<marginalia>Sulpicius.</marginalia>
tientia verò atque humilitas supra humanum mo-
dum. Sic ille. Unde non nisi per eximiam te-
meritatem dici potest eum ante Baptismum
non fuisse justificationis gratiam & peccati
originalis remissionem assecutum. Unde He-
therodoxus asserens veteres Baptismum abso-
lutè necessarium putasse ad regenerationem &
salutem, prolatis aliquorum testimonijs, in eo
videtur asseruisse sensu, qui est ipsis veteribus
Patribus injurius, cùm necessitatis modum ipsi
declaraverint.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>342.</absatz-nummer> Jam quod ad meritum attinet, si de<marginalia>Circa meri-|tum discur-|sus.</marginalia>
gratia & gloria loquamur, extra dubium est,
stante doctrina Concilij Tridentini, Seßione 6.
Cap. 10. ubi de gratiæ per bona opera incre-
mento. Et Cap. 16. ubi de merito gloriæ, cir-
ca quod esse difficultas inter Catholicos ne-
quit, licet D. Augustinus citato Cap. 21. asserat
Catechumenos etiam justificatos non posse sine
Baptismo regnum cælorum introire, unde neq;
respectu illius videtur condignum meritum ad-
mittendum. Sed quidem cùm S. Doctor Cap.
22. id tradat, quod jam vidimus, minimè est ce&#x0303;-
sendus adversari, scilicet id intelligi, quando
intercedit Baptismi contemptus, quod in eo
non accidit, qui ob rationabilem caussam
differt receptionem, ut in magnis illis vidimus
luminaribus sanctitatis. Illud autem quæstio-<marginalia>Quale pro|favore|Christi.</marginalia>
nem habere potest, an divus Martinus de con-
gruo meruerit favorem illum adeò peregrin&#x0169;,
de quo suprà. Et supponitur de condigno non
fuisse, nam actui tali ut sic meritorio gratia &
gloria respondit, sicut alijs in gratiæ statu fa-
ctis, & circumstantias habentibus, quæ com-
muniter à Theologis requiruntur. De possibili
autem, quæstio est non multùm utilis, neque
in eo casu verosimiliter admittenda, si quis
cum Deo pactum iniret, eo annuente: ut loco
gratiæ & gloriæ favor hujusmodi conferretur,
vel si D. Franciscus pro impressione sacrorum
stigmatum, aut D. Franciscus Xaverius pro
Corporis incorruptione, & sic alij. Gratia
enim & gloria tantæ æstimationis sunt, ut irra-
tionabilis commutatio talis videatur. Si autem
simul pro gratia & gloria cum additamento
dicto: dici potest tunc merit&#x0169; in genere justi-
tię futurum, sed non in rigore condignum, quia
præmio non æquivalet, cùm æquivalens pror-
sus sit gratia & gloria, cum quibus habet ex-
actam proportionem, & Arithmeticam æqua-
litatem. Secluso autem respectu ad illam, quem
minimè rationabilem diximus, dici posset ferè
condignum, quia minus æstimationis habet
quàm gratia & gloria, pro quibus esse condi-
gnitas potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>343.</absatz-nummer> Jam quod ad meritum de congruo<marginalia>Circa meri-|tum de con-|gruo, quæ|non admit-|tendum|ostendant.</marginalia>
attinet juxta ordinariam providentiam, vide-
tur equidem negandum, quia meritum de con-
gruo aliquale est meritum, quod cum præmio
habeat aliqualem proportionem, ita ut in or-
dine ad illud possit ordinari. Sicut in bonis ope-
ribus accidit, quæ ab eo fiunt, qui est in statu
mortalis peccati, & in Orationibus Sanctorum
Patrum pro Incarnationis executione, & mul-
tò potiùs Beatissimæ Virginis, in qua etiam
esse pro Maternitate potuit: licet enim ipsa
non oraverit, aut quidquam aliud egerit, ut
esset Dei Mater: Orare tamen potuit, & opera
alia offerre, pro matre futura, ex quo factum
ut erga ipsam meritum & præmium redunda-
rit. Nihil aute&#x0303; tale in merito pro favore illo, &
rarissimis alijs, quæ in cogita tione&#x0303; rationabili-
ter venire nequeunt, invenitur. Deus ergo quā-
do sic c&#x0169; specialibus se gerit amicis, supra eo-<marginalia>Insignes fa-|vores non|semper ma-|joris sancti-|tatis argu-|menta.</marginalia>
r&#x0169; operatur merita, ut ostendat, quāti eos faciat.</P>
<P>  <absatz-nummer>344.</absatz-nummer> Neque semper argumenta sunt
majoris sanctitatis, neque enim Apostoli,
neque Deipara, sacra stigmata habuerunt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0129.jpg/>
@@1@<SE129>114 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>neque quia aliqui resurrexerunt cum Christo,
non ampliùs morituri, Sanctiores debent D.
Joanne Baptista censeri. Deus ergo juxta be-
neplacitum ordinatissimæ suæ providentiæ, sed
non semper nobis perspectè laudabiliter ope-<marginalia>Ex Beatis|probatio.</marginalia>
ratur. Quod quidem ex eo declarari, & con-
firmari potest, quod in Beatis accidit, qui in
statu sibi merendi non sunt, & tamen multa
Deus erga illos agit supra communis terminos
admirationis, quia sibi in eis complacuit. Quod
& in ipso D. Martino posset, juxta quæ vete-
res de illo Auctores narrant, abundè compro-
bari. Licet autem non desint, qui meritum in
Beatis admittant, communis tamen sententia
contrarium statuit: & ut probabile illud sit,
nihilominùs quod diximus potest ritè subsi-
stere; multa enim ultra meritum Deus erga
Sanctos peragit, pro quibus illi Deo nullum
peculiare obsequium exhibent.</P>
<P>  <absatz-nummer>345.</absatz-nummer> Et hæc quidem positionem dictam sa-<marginalia>Probatio|fundamen-|talis.</marginalia>
tis verosimiliter oste&#x0303;dunt, probanda autem illa
urgentiùs ex ratione & quidditate propria
meriti hujusmodi, quam quidem P. Suarez
Tomo 3. de Gratia Lib. 12. exactè discutit &
fundat Cap. 32. & seqq. & quidem illud pro-
prium meritum est, unde & consequenter ex
parte Dei aliquod debitum respondet suppo-
nens etiam jus in eo, qui exhibito meretur ob-
sequio, licet sine obligatione justitiæ, unde
absolutè potest non acceptari ad præmium, li-
cet in se retineat semper vim illam ex se mo-
tricem divinæ voluntatis, imperfectam tamen.
Licet autem P. Suarez citato Cap. 22. n. 12. do-
ceat ratione hujus meriti eo quòd imperfe-
ctum sit, & non fundet jus, quod absolutè lo-
quendo tantùm ad justitiam pertinet, Deum
fieri debitorem, non tam alijs, quàm sibi; id
certè pro negotio præsenti non est curandum,
quomodocumque enim statuatur debitum,
procedet argumentum, cùm non metaphori-
cum, sed proprium, licet non exactum; quod
P. Suarez vocat imperfectum. Quem loquendi<marginalia>P. Suarez|in quo mo-|dus loquendi|non proba-|tur: licet|alia arri-|deant.</marginalia>
modum ego non assumerem, cùm in Deo nihil
sit imperfectum admittendum. Est autem il-
lius notanda doctrina ex Cap. 26. nu. 3. ubi ait
ad hoc ut opus aliquod sit meritorium peculia-
ris præmij non esse necessarium, ut ex inten-
tione operantis ad illud referatur; sed stante
illo Deum propter ipsum posse hoc vel illud
præmium designare, ratione peculiaris accep-
tationis. Unde licet actus dici possit ex se me-
ritorius ante acceptationem, in esse tamen
actualis meriti efficacis per acceptationem
consummari: cùm tamen Deus ad acceptatio-
nem absolutè non teneatur: quia retributio
non est ita debita, ut sit contra rationem, vel
contra aliquod Dei attributum, non acceptare
tale meritum, unde retributio semper est gra-
tuita simpliciter, etiam supposito tali merito.
Et de acceptatione similiter censet P. Arriaga
Tomo 4. Disput. 57. n. 15. qui seq. n. 16. affir-
mat retributionem dictam ad justitiam simul
& liberalitatem pertinere, non approbans,<marginalia>P. Arriaga,|ut sentiat.</marginalia>
quod P. Suarez de justitia legali tradit, nec pe-
nitus improbans, quod P. Vasquez de gratitu-
dine.<marginalia>An semper|Deus con-</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>346.</absatz-nummer> In illis autem, sicut in alijs id desi-<-P>@@

<-P>derari potest, quod decisionem videtur præ-<marginalia>grua remu-|neretur|merita.</marginalia>
senti congruam instituto postulare: An scili-
cet quamvis Deus ad retributioncm dictam ab-
solutè non teneatur, semper tamen illam exer-
ceat, nullum relinquens congruum opus irre-
muneratum. Videntur autem id supponere.
Videtur autem P. Suarez irremunerationem
quandoque admittere, citato Cap. 36. n. 6. Ubi
ait infallibilitatem non esse ad meritum con-<marginalia>P. Suarez|& P. Arria-|ga, ut ne-|gent.</marginalia>
gruum necessariam; quia operi inest hoc meri-
tum, sive retributio sequatur sive non sequatur, &
sive infallibiliter futura sit, sive non. Pro quo &
P. Arriaga citato n. 15. promissionem non esse
necessariam probat, quia alioquin semper omne
meritum congruum haberet annexum suum effe-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>347.</absatz-nummer> Quod quidem sua difficultate non ca-<marginalia>Quid contra|illos occur-|rat.</marginalia>
ret: nam si retributio ad gratitudinem spectat,
non videtur conveniens illum ipsi deesse existi-
mare: quod in homine minùs decens videre-
tur. Si ad justitiam legalem, de qua P. Suarez
nu. 11. etiam inconveniens apparet, illam in
hoc negotio desiderari, in quo posset, & debe-
ret suo modo, pariter exerceri. Unde cùm exi-
mius ipse Doctor, ut vidimus, asserat neque
contra rationem, neque contra aliquod attri-
butum esse retributionem negare: occurri po-
test esse contra justitiam legalem, & conse-
quenter contra rationem. Si verò ad propriam
justitiam admixta liberalitate, idem dicendum,
quia etiamsi liberalitas interveniat, non ex-
tinguit rationem debiti, & inconveniens est
Deum non esse sui debiti exactissimum reddi-
torem. Et quid ad hæc? Videtur equidem in
primis dicendum Deum absolutè non teneri,<marginalia>Prior asser-|tio necessita-|tem absolu-|tam negans.</marginalia>
quod videntur præfata contendere, dum con-
tra Dei attributa irremunerationem futuram
esse prætenditur: quod quidem ita non eve-
nit: nam etiamsi in eo sit gratitudo, non erit
tamen ingratus, si obsequia sine remuneratio-
ne relinquat, propter summam excellentiam
potentiæ ipsius, ex qua habetur, ut disponere
de rebus omnibus sine impedimento aliquo
posset, & ita sine injuria, ut sic loquamur, cujus-
vis attributi. Id quod etiam de justitia legali
dicendum, quæ propria justitia non est, & con-
venientem distributionem bonorum concernit,
juxta cujusque indigentiam, quæ cum supremo
dominio potest absolutè componi. Et licet de-
bitum aliquod ratione exigentię in rebus reper-
tæ resultet, contra justitiam dictam non fiet,
quia tale debitum supremo dominio subest: est
enim obsequium præstitum à servo, quod licet
movere ad gratitudinem quandoque possit,
dominativæ potentiæ jura non minuit, & re-
spectu Dei planissimum est homines servitu-
tem omnium maximam, quantum ad jus do-
minij spectat, exercere. Jam quod ad justitiam
cum liberalitate connexam attinet, difficile
quidem est, quia propriæ justitiæ obligatio in
Deo sine illius promissione sub conditione
onerosa, stare nequit, ut alibi ostendi. Sed ut
sit ut vult, sic sentiens cùm asserat ferè esse li-
beralem retributionem, illud parùm justitiæ,
quod subest, nequit dominio abesse plenissi-
mo, sicut de alijs dictum est divinis virtutibus
aut attributis. Quod & in liberalitate ipsa vi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0130.jpg/>
@@1@<SE130>§. I. Circa Partem II. Doctrina multiplex. 115
<duolan 2><-P>dere est: licet enim una ex Dei virtutibus sit,
si tamen Deus nihil liberaliter tribuat, non
ideò contra illam facit, neque vitio avaritiæ
laborat, quia liberalitas in illo summo domi-
nio substat, sicut & misericordia, unde neque
immisericors esset, si miserijs humanis minimè
subveniret. Et sic de alijs. Quomodo autem
obligatio absoluta justitiæ dominio non præ-
judicet, alibi ostendi, & facilè apparet ex eo
quòd id provenit ex divina promissione sub
pacto oneroso, unde à Deo ipso fundamentum
trahit obligatio in vigore talis, sed gratuita
in sua origine, sicut obligatio simplex ex fide-
litate, quam nequit Deus non penitus adim-
plere.</P>
<P>  <absatz-nummer>348.</absatz-nummer> Deinde dicendum, satis esse verosi-<marginalia>Assertio al-|tera de ad-|nexo præ-|mio sine|absoluta|necessitate.</marginalia>
mile Deum nulli operi congruè meritorio re-
tributionem denegare: quod quidem rationes
adductæ cum debita temperantia intellectæ vi-
dentur indicare. Nam Deus summè est libe-
ralis, licet liberalitas obligatione&#x0303; nullam fun-
datam in humanis operibus præsupponat, &
ita omni secluso debito, aut jure ex parte crea-
turarum: ergo existimandum rationabili dis-
cursu est, non cessare ejus benignissimam in-
clinationem, quo minùs merita congrua mu-
nerentur, quandoquide&#x0303; respectu illorum & jus
& debitum reciproca corresponsione concur-
runt. Et id quidem videntur Doctores de me-
rito congruo agentes arbitrari, dum tradunt
ea, respectu quorum meritum congruum in-
tervenit; de illis enim sic decernunt, ut, de ijs,
quæ habeant reipsa effectum, ut videri in prę-
fatis possunt. Neque adducta ex ipsis opposi-
tum evincunt, loquuntur enim de merito con-
gruo, cui ex se effectus non est annexus se-
cundùm se, neque ex divina promissione: cùm
tamen hîc nos solùm de annexo sine infallibi-
litate ex natura meriti, aut lege aliqua, quam
sibi Deus præfixerit, decernamus. Ad eum mo-
dum, quo plures Theologi philosophantur de
faciente quod in se est viribus naturæ, ubi ta-
men meritum nullum est, ex quo pro merito
congruo sumi etiam argumentum potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>349.</absatz-nummer> Jam ad institutum nostrum conside-<marginalia>Cum merito|de condigno|ut stare|congruum|queat.</marginalia>
rationem advocantes, dicimus D. Martinum
favorem illum eximium Christi ob dimidiam
pauperi erogatam chlamydem de congruo non
meruisse. Ubi quidem ex eo non arguendum
quod gratiæ & gloriæ collatione, illius operis
fuerit vis meritoria exhausta, quia id non im-
pedit quo minùs de congruo mereri aliquid
heroico aliquo præsertim opere queat. Quam
difficultatem cùm proponat P. Arriaga citato
nu. 15. ita scribit: solùm restat objectio difficilis<marginalia>P. Arriaga|ut explicet.</marginalia>
contra dicta &c. Et cùm difficilem recognoscat,
paucissimis illam absolvit negando consequen-
tiam, & reddendo rationem ex eo quòd cùm
meritum congruum in quadam quasi decentia
consistat, ob quam Deus liberè movetur: non
est inconveniens, si supra totum præmium
æquale debitum operi acceptet etiam inde oc-
casionem ad dandum aliquid aliud ferè (ut sic
dicam, ita enim ille) liberaliter. Non est ergo
talis objectio difficilis, quæ adeò paucis potuit
enodari: vel nobis ea resolutione innuitur
paucis posse multas difficiles quæstiones ab-<-P>@@

<-P>solvi: quod utique omnium non est. Utinam
multos sic suis in decisionibus felices habea-
mus. Probatio ergo ex eo desumenda quod jā<marginalia>Non fuit in|D. Martino|pro favore|dicto.</marginalia>
vidimus: scilicet meritum congruum pro-
prium licet non perfectum jus fundare, cui in
Deo suum respondeat debitum: Atqui dici
non potest D. Martinum meruisse ut Christus
dimidia chlamyde indutus appareret, & glorio-
sum illud facinus adeò celebri pompa publi-
caret: si enim debuit, non fuit profectò adeò
mirum, & omnem creatum discursum exupe-
rans. Unde id asserere non solùm absurdum,
sed & ridiculum videretur. Quod & in simi-
libus, juxta superiùs dicta sentiendum. Nisi<marginalia>Notanda|explicatio.</marginalia>
fortè sic placeat loqui, ut P. Arriaga insinuat,
ut occasionaliter meruerit, quatenus Christus
inde occasionem sumpsit liberalis glorificatio-
nis, quod cùm meritum congruum intercedit,
ferè liberale est. Quod quidem non est novum
meriti genus introducere, cùm revera meritum
sit, sed conveniens explicatio pro additamen-
to liberali, quod tamen in merito fundamen-
tum habet, in opere inquam, in quo sibi Deus
bene complacuit. Et ita explicandum meritum
D. Francisci pro sacris stigmatibus, D. Fran-
cisci Xaverij & quorumdam aliorum, quorum
sancta corpora non dedit Deus videre corrup-
tionem, S. Ianuarij bullientis sanguinis, & qui-
dem cùm merita congrua irremunerata non
relinquat Dominus, vel saltem ex illis quam-
plurima, multa hujusmodi portenta in Ecclesia
viderentur, cùm tamen non ita esse habeamus
manifesta experientia comprobatum. De quo
hæc satis occasione erroris præfati, ubi & di-
cere possumus ex occasione D. Martinum
hoc etiam aliquale laudis præmium meruisse.</P>
<Z><A+1>§. II.
Præceptiones utiles correctioni errorum
adnexæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>350.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 53. col. 1. sic legitur. Sic nos ad<marginalia>Contra dif-|ferentes|tempus con-|versionis.</marginalia>
expugnandum misericordiam Dei omnia
peccatorum immanium genere, quasi omni telorum
genere pugnamus. Ubi in voce Omnia comper-
tus error, cùm sit dicendum Omni, ut constat,
& est præclara Salviani sententia Lib. 4. de Pro-
videntia. Nec mirum si circa Dei misericor-
diam sol&#x0153;cismi per additionem adjiciantur,
qui & esse per subtractionem solent. Qui enim
de illius granditate desperant, subtractione de-
linquunt, sed sunt illi non multi; cùm tamen
multi qui per adjectionem intereant. Illi in-
quam qui peccata peccatis addentes nulla p&#x0153;-
nitentiæ cura, & emendationis urgent, dies
sibi pollicentes multos, & divinæ misericordiæ
opportunos influxus ad negotium salvationis.
Ubi illud Iudithæ sanctæ præstat usurpare sic
Bethuliæ magistratus allocutæ: & qui estis vos,<marginalia>Iudith 8. v.|11. 12. & 15</marginalia>
qui tentatis Dominum? Non est iste sermo, qui mi-
sericordiam provocet, sed potiùs qui iram excitet,
& furorem accendat. Posuistis vos tempus misera-
tionis Domini, & in arbitrium vestrum diem con-
stituistis ei. Iudith. 8. v. 11. 12. & 13. Ita sanè
evenit in ijs, de quibus agimus; quos meritò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0131.jpg/>
@@1@<SE131>116 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>interrogare possumus: & qui estis vos? Quæ
vestra vita? Quales illius termini? Pro quibus
D. Jacobus verissimum responsum exhibebit
dicens, & respondens propositæ interrogatio-
ni: Quæ est enim vita vestra? Vapor est ad modi-<marginalia>Iacobi 4.|v. 15. &|11.</marginalia>
cum parens, & deinceps exterminabitur. Jacobi
4. v. 15. Quibus eorum inconsiderantiam vel-
lit & admonet, de quibus præmiserat: Ecce
nunc qui dicitis: Hodie, aut crastino ibimus in
illam civitatem, & faciemus ibi quidem annum, &
mercabimur, & lucrum faciemus, qui ignoratis quid
erit in crastino. v. 13. Ubi sanctus Apostolus
concludenti est usus argumento. Si enim dies
crastinus est incertus, quomodo circa annos vi-
tæ securitas prorogatur? Vitæ inquam quæ
vapor est, modicissimæ durationis, qui dum
extollitur, dissipatur, & quid ad hæc conversio-
nis tempora protrahentes cum periculo æternę
damnationis? Lucrum faciemus etiam illi di-
cunt. Sed inveniunt pro lucro temerè sperato
jacturam, de qua Dominus Matth. 8. v. 6. ubi
mercatorem lucro felicem inducit, cùm ait:
Quid prodest homini, si universum mundum lucre-<marginalia>Matth. 8.|v. 6.</marginalia>
tur; animæ verò suæ detrimentum patiatur. Ubi
de ijs videtur loqui, de quibus & nos, conver-
sionem inquam arbitrarijs terminis reservanti-
bus. Qui videlicet lucrum ingens nacti, post
illud animæ jacturam patiuntur; quod ideò ac-
cidit, quia conversionis præcipuum negotium
distulerunt, & repentinus eis supervenit interi-
tus. Proverb. 29. v. 1. & qualis ille? & interitus<marginalia>Prov. 1.|v. 27. & 29|v. 1.</marginalia>
quasi tempestas ingruerit. Ibid. 1. v. 27. ut tem-
pestas inquam, in qua confusionum cumulus,
ut nihil commodè peragi possit, & mortis jam
jam imminentis sensum omnem adimat turbu-
lentus intuitus. Ante non multos dies mor-
tuus hîc Limæ opulentus institor, qui dudum
ex Hispania advenerat, & octogenarius cre-
debatur. Sic audivi. Si de annis minus aliquid,
senex equidem, & valde senex, & cùm talis es-
set, ausus se credere ponto, duo devoraturus ma-
ria, ut in portu ma orem inveniret tempesta-
tem, & interitus quasi tempestas ingruerit. Et hęc
quidem à concionatoribus inculcari oportet,
pro quibus parum subtilium conceptuum ja-
ctatio profuerit, cùm debeant solidissima per-
sonare.</P>
<P>  <absatz-nummer>381.</absatz-nummer> Num. eodem col. 2. pro Eruamus est<marginalia>Dei miseri-|cordia vesti-|mentum, &|quæ ab illo|bona.</marginalia>
Exuamus. sensu instituto, de quo ibi, contra-
rio, ubi de divinæ misericordiæ magnitudine.
Et de illa quidem Propheta sic Psal. 31. v. 10.
Multa flagella peccatoris: sperantem autem in Do-
mino misericordia circ&#x0169;dabit. Ubi quod circum-
datura dicitur, ad vestimentum videtur perti-
nere. Unde Titelmanus habet: Circumcinget,<marginalia>Psal, 31.|v. 10.</marginalia>
ita enim opus est, ut flagellatio vitetur: nam
flagellandi vestibus exuuntur. Unde & Cardi-<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
nalis Bellarminus ita scribit: Quamvis interdum
peccatores florere videantur, tamen ipsum peccatum
est gravißima p&#x0153;na, quæ parit alias p&#x0153;nas sine nu-
mero, solicitudines, anxietates, timores, pericula,
remorsum conscientiæ, & similia: neque his con-
tentus Deus justus judex, multa alia flagella ad-
jungit, & nisi peccator resipiscat, & oret ad Deum
in tempore opportuno, sine dubio ad flagella sempi-
terna perveniet. Contra justus, qui sperat in Domi-
no & non confidit in vanitate mortalium, ab ipso<-P>@@

<-P>misericordia divina undique circumdatur, ut à
nulla parte flagellum ad eum accedere poßit. Porrò
misericordia divina fons est omnium bonorum: ideò
cùm dicitur Misericordia circumdabit sperantem
in Domino, significatus cumulus omnium bonorum,
quo abundantißimè fruuntur, qui uni Deo adhæ-
rent. Sic ille. Absit ergo ut nos divinam mise-
ricordiam exuamus, qua induti id consequi-
tur, quod à Propheta, & ab ejus doctissimo
Interprete adeò est luculenter declaratum. Vę
nudo, sicut Væ soli, quot ei flagella imminent,
quot vulnera! A planta pedis usque ad verticem<marginalia>Isai. 1. v. 6.</marginalia>
non est in eo sanitas: vulnus, & livor, & plaga tu-
mens, non est circumligata, nec curata medicamine,
neque fota oleo. Isai. 1. v. 6. Ergóne Samarita-
nus aliquis non erit, qui vinum & oleum adhi-
beat, & de alligandis vulneribus non curet,
qualem in Evangelio reperimus? Lucæ 10. Erit
sanè, si opportuno tempore conquiramus. Pro<marginalia>Psal. 31.|v. 7.</marginalia>
hac orabit ad te omnis Sanctus in tempore opportu-
no. Sic in citato Psalmo. v. 7. Ubi idem do-
ctissimus & pijssimus Cardinalis ita loquitur:<marginalia>Cardinal.|Bellarmin.</marginalia>
Itaque sensus erit, hac de caussa, id est, quia tu tam
clementer ignoscis p&#x0153;nitentibus, omnis sanctus, id
est, omnis pius, omnis verè p&#x0153;nitens, qui incipiens<marginalia>Quanta|medela in|misericor-|dia.</marginalia>
odisse impietatem suam, incipit induere pietatem
tuam. Orabit autem in tempore opportuno, id est,
antequàm tempus misericordiæ finiatur: dum hæc
vita durat, dum ad p&#x0153;nitentiam Deus invitat.
Tantum ille. Ubi quod de induenda Dei pieta-
te dicit, quod est à nobis de misericordia di-
ctum apertè demonstrat, sicut & vim & effica-
ciam orationis, qua indumentum divinæ mi-
sericordiæ, & plagarum omnium remedium
præsentissimum comparatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>282.</absatz-nummer> Num. 36. col. 2. Vocationem pro Vaca-<marginalia>Vocatio ut|stare pro|vacatione|queat Et|quod insi-|ste dum|officio.</marginalia>
tionem. Et posset mutatio non penitus absurda
censeri, ut vocatio ab officio dici queat, qua-
tenus nulla avocatio sit, unde exercitium ces-
set. Unde cùm aliquis citò se ab aliqua occupa-
tione curat expedire, dicere solet, Multa me
vocant, & apud Nos. LLaman me, ò estan me
llamando muchas cosas Unde voces istæ minimè
audiendæ, sed dicendum cum Vate: Ego autem<marginalia>Psal 37.|v. 14.</marginalia>
tamquam surdus non audiebam. Psal. 37. v. 14.
& quàm illustre in Christo circa hoc exem-
plum! Adhuc eo loquente ad turbas, ecce mater ejus
& fratres stabant foris quærentes loqui ei. Dixit
autem ei quidam: Ecce mater tua, & fratres tui
foris stant quærentes te. Matth. 12 v. 46. & 47.
& quid ad hoc ille? At ipse respondens dicenti<marginalia>Matth. 12.|v 46. 47.|& 48.</marginalia>
sibi ait: Quæ est mater mea, & qui sunt fratres
mei? v. 48. &c. Insistebat officio, unde avoca-
re, licet piè conantes, neque id penitus, sed ad
loquendum, quia fortè tune aliquid negotij, in
quo opus erat consulere ipsum, occurrebat; &
repellit, neque id tantùm, sed & ignorare si-
gnificat. Sic D. Hieronymus Lib. 2. in Matth.
ad citatum locum: Occupatus erat Dominus in<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
opere sermonis, in doctrina populorum, in officio
prædicandi. Ubi & addit: Videtur mihi iste qui
nunciat, non fortuitò & simpliciter nunciare, sed
insidias tendere Salvatori: Vtrùm spirituali operi
carnem & sanguinem præferat. Vnde & Dominus,
non quod negaret matrem & fratres exire contem-
psit, sed quod responderet insidianti, Extendens
manum in discipulos &c. Docuit ergo Dominus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0132.jpg/>
@@1@<SE132>§. II. Circa Partem I. Vtiles præceptiones. 117
<duolan 2><-P>dum officio insistit, nec vocantes audit, etiam
Matrem, minimè voces similiter vocantium
audiendas, neque carnale quidquam insisten-
tiæ in spirituali officio, immò nec si pietatem
redoleat, præferendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Num. 37. col. 2. mutatio enormis,<marginalia>Mali latro-|nis per versa|consolatio in|morte, quod|& in vita.</marginalia>
Consolationem pro Conlatronem. De sancto enim
agebatur Latrone criminum & supplicij so-
cium exhortante. Sed an aliqua esse consolatio
poterat in illo, quæ posset à socio reprehendi?
Divus Lucas audiatur: Vnus autem de his, qui
pendebant latronibus, blasphemabat eum, dicens:
Si tu es Christus, salvum fac temetipsum, & nos.
Lucæ 23. v. 39. In ea ille blasphemia conso-
lationem quidem habebat, quia de illis erat, de
quibus Salomon: Quæ lætantur, cùm malefece-<marginalia>Proverb. 2.|v. 14. & 15.</marginalia>
rint, & exultant in rebus peßimis. Proverb. 2. v.
14. Id quod & in morte peragunt, quia ille est
terminus viæ ipsorum proportionata imitatio-
ne respondens: Quorum viæ perversæ sunt, & in-
fames gressus eorum. v. 15. ut sit etiam perver-<marginalia>Iustorum in|ea felix|sors.|Psal. 115.|v. 5.</marginalia>
sus & infamis exitus. Sicut in Sanctis pretiosa
mors. Psal. 115. v. 5. Pretiosa in conspectu Do-
mini mors Sanctorum ejus, quia & via gressusque
pretiosi. Novit Dominus viam justorum. Psal. 1.
v. ult. Circa quod D. Hieronymus sic habet:<marginalia>Psal 1.|v. ult.</marginalia>
Viam autem justorum illam puto esse, qui loquitur:
Ego sum via. De quo & Propheta dicit: Videte quæ
sit via bona, Sic ille ex Ioan. 14. v. 6. & Ierem. 6.
v 16. Quàm autem via hæc pretiosa sit novit
Petrus, ex quo illud: Scientes quod non corrup-<marginalia>1. Pet. 1. v.|18. & 19.</marginalia>
tibilibus auro vel argento redempti estis, sed pretioso
sanguine Agni immaculati. 1. Petri 1. v. 18. &
19. Ubi observatione dignum, non dixisse il-
lum Sed pretiosiore, sed pretioso. Si enim pretio-
siorem dixisset, facta fuisset comparatio,
cùm tamen pretium sanguinis Christi sit in-
comparabile, & ita ille per excellentiam pre-
tiosus. Unde pretiosi & gressus, de quibus
Cant. 7. v. 1. Quàm pulchri sunt gressus tui in cal-<marginalia>Cant. 7.|v. 1.</marginalia>
ceamentis filia principis! Ubi non solùm pul-
chritudo gressuum laudata, sed eorum pre-
tium à pretiosissimis calceamentis, ea enim ut
observant Interpretes ex Plinio, Clemente
Alexandrino, & alijs, solebant auro, gemmis,
& alijs magni pretij additamentis ornare, ut vi-
videri etiam potest apud P. Cornelium, qui &<marginalia>De Cathari-|na Regina|Lusitaniæ.</marginalia>
pro eo affert, quod apud Lusitanos & Hispanos
fuit in usu pensum scilicet auri pro Regina-
rum socculis Chapin de la Reyna, Lusitanica
pietate laudata, quæ illud, hortante S. Fran-
cisco Xaverio, in Neophytorum opem conver-
tendum maluit. Vocat autem illam S. Catha-
rinam, per errorem addito Sanctæ titulo. Nam
licet Serenissima Catharina insignis pietate
fuerit, eum tamen titulum hucusque non adep-
ta, quem neque unquam, ut credo compara-
bit, cùm sint Lusitani una, & meritò, Regina
Sancta Elisabetha contenti. Sicut autem in P.
Cornelio præfatus circa dictam Reginam in-
ductus est error, ita & in Numero, in quo is, de
quo agimus colum. 3. (duo enim Numeri 38.
& 39. prætermissi) circa eumdem P. Corne-
lium non dissimilis occurrit, sic enim, D. Corne-
lius, mutata P. in D de quo dictum superiùs. In
fine ejusdem numeri adverbium Præcipuè malè
positum cum finali nominis sic Præcipuæ.</P>@@

<Z><A+1>§. III.
Notati errores cum doctrinæ fructu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>384.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 42. col. 2. Divo pro Duo. Ubi<marginalia>Divi titulus|ut omnibus|conveniat|Beatis.</marginalia>
de odore Reliquiarum S. Teresiæ
sermo, & absurdissimè quidem Divi epithetum
ibi oculis legentium obtruditur, cùm sequatur
Mihi, & quid mihi cum Divo, tam à Divis re-
moto, quantùm à luce tenebræ, à candore fu-
mus, à sanctitate peccatum. Quod licet ita sit,
per Dei tamen gratiam non negaverim me ti-
tuli hujusmodi esse qualemcumque Candida-
tum. Spero salvari, pro quo & certo, & oro
in tempore opportuno, & sic orantibus jam
vidimus à Davide Sancti titulum attributum,
juxta Cardinalis Bellarmini expositionem, de
quo n. 381. Beatis autem prius illud jure opti-
mo conferendum, & compellandi Divi, ad quos
illa Ecclesiæ vox:</P>
<shi>Quicumque in alta siderum<marginalia>Reges illi &|Principes,|& heredes,|quia filij.</marginalia>
Regnatis aula Principes,
Favete votis supplicum,
Qui dona cæli flagitant.</shi>
<P>Non enim illa ad eos solùm dirigitur, qui ab
ipsa per annum peculiaribus Festis celebran-
tur, sed ad omnes cæli felices incolas, qui &
Principes & Reges, cùm sint heredes Dei, co-
heredes autem Christi Rom. 8. v. 17. Pro quo<marginalia>Rom. 8.|v. 17.</marginalia>
sola filiorum prærogativa ne essaria proponi-
tur: Si autem filij, & heredes. Unde Concilium
Tridentinum Seßione 6. Cap. 16. sic decernit:
Atque ideò bene operantibus usque in finem, & in<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Deo sperantibus, proponenda est æterna vita, &
tamquàm gratia filijs per Christum Jesum miseri-
corditer promissa, & tamquàm merces ex ipsius Dei
promißione bonis ipsorum operibus & meritis fide-
liter reddenda. Hæc est enim illa corona justitiæ,
quam post suum certamen & cursum repositam sibi
esse dicebat Apostolus à justo judice sibi reddendam:
non solùm autem sibi, sed & omnibus, qui diligunt
adventum ejus 1. Tim. 4. v. 7. & 8. In Oratione
etiam Secreta Missæ sic etiam dicitur: Quæ &<marginalia>1. Tim. 4.|v. 7. & 8.</marginalia>
pro cunctorum tibi grata sit honore justor&#x0169; &c. Id
quod potest prætereà ex Angelis ostendi, om-
nes enim nullo excepto Ecclesia officio solem-
ni concelebrat, tum proprio ipsorum die, tum
in Festo omnium Sanctorum, dum eorum me-
moriam exprimit, & cum alijs recolit, ac pa-
riter patrocinium exorat. Cur ergo homines
excludat ejusdem consortes gloriæ, & gratiæ
in multis minimè inferioris? Quæ etsi non
æqualis in alijs, neque in Angelis omnibus
talis, & nihilominùs pari cum illis festivitate
decorati. Cùm ergo beati omnes eo sint hono-
re conspicui, ut cum sanctis, quorum peculia-
res memoriæ sunt in Ecclesia celebres, hono-
rentur, dici etiam Divi illi & possunt & de-
bent, & optimi & maximi, non politico tan-
tùm ritu, sed sublimiori illo, qui cæli notis ci-<marginalia>Conandum|pro eo hono-|re, & Divi|epitheto,|etiam im-|perfectis &|vilibus.</marginalia>
vibus reservatur. Ad hunc ergo honoris gra-
dum si contendere cum Dei gratia fideli cui-
que licet, cur non & mihi, licet omnium in-
fimo? nam & infimis sua esse spes & conten-
tio potest. Laudatos gressus sponsæ nuper au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0133.jpg/>
@@1@<SE133>118 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>divimus in calceamentis: Quàm pulchri sunt<marginalia>Cant. 7. v. 1</marginalia>
gressus tui &c. Cant. 7. v. 1. Circa quod D. Am-
brosius Ser. 17. in Psal. 118. vers. 5. ita scribit:<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
Fortaßè quando sapientiam inter perfectos loquitur,
speciosa est in superioribus membris, quando autem
inferioris status aut doctrinæ homines verbum se-
quuntur, fidei seriem non obliviscuntur, sacerdotis
præcepta custodiunt, speciosa est in calceamentis
&c. Potest ergo & pedibus sua esse & spes,
potest & speciosus esse conatus. Unde & ob-
servavit Aponius laudari pedes in Ecclesia,
quia ad fidem in illa haud primò conversi sunt<marginalia>Aponius.</marginalia>
Principes & Duces, sed inferior turba.</P>
<P>  <absatz-nummer>355.</absatz-nummer> Num. 49. Circa D. Teresiæ gentili-<marginalia>Circa D.|Teresiæ|nomen|Cepeda.|Num. 156.</marginalia>
tium nomen Cepeda dictum à Cepa deduci, quæ
Latinis & Hispanis est vitis. Quod Hispanis
res est notissima, de quo & suprà. Quòd au-
tem Latinis non ita exploratum: Apud classi-
cos quidem Scriptores nihil tale: unde licet
apud unum aut alium minimè talem occurrat,
quorum modò non memini, non debet ut tale
ad usum, nisi cum addito, advocari. Ne barba-
rè videamur loqui, & sic à benè Latinis, ut
non semel accidit, arguemur. Sit in hoc Diva
Teresia etiam peregrina, rara, & singularis,
quod nomina habeat Latinis ignota: siquidem
Teresia apud illos non extitit, licèt fuerit
Therasia uxor S. Paulini Nolani Episcopi, qui
unà cum ipso nuntium remisit mundo, non
disparis in coniugio sanctitatis, quam & c&#x0153;-
lebs propagavit. Et in Hispania quidem rarum
etiam Teresæ nomen, quod tamen jam perfre-
quens post Seraphicam Matrem, quo & ma-
gnæ reginæ gaudent: ut quod de Jesu dictum
nomine, erga illam etiam verissimum compro-
betur: Oleum effusum nomen tuum: ideò adoles-<marginalia>Quomodo|oleum effu-|sum.|Cant. 1. v. 2.</marginalia>
centulæ dilexerunt te nimis. Cant. 1. v. 2. Effu-
sum enim est ejus nomen, quia jam multis com-
mune, adolescentulis eam nimis diligentibus,
quæ & nomine, & affectu, & imitatione con-
spicuæ. In quo quidem aliquid in ejus elucet
nomine, quod in Jesu nomine non apparet:
neque enim commune illud, licet hoc reveren-
tiæ sit fidelium tribuendum. Quamvis autem
id in Jesu nomine ita habeat, in Emmanuelis
tamen non ita, neque in nomine Salvatoris, ad
quæ referri potest, quod de effusione nominis
est à Sponsa pronuntiatum. Cum qua nominis
effusione est & alia sublimior ratione doctri-
næ, juxta illud Eccli. 24. v. 46. Adhuc doctri-<marginalia>Eccli. 24.|v. 46.</marginalia>
nam quasi prophetiam effundam, & relinquam il-
lam quærentibus sapientiam, & non desinam in pro-
genies illorum usque in ævum sanctum. Verè enim
ut prophetiam, ut c&#x0153;lestem quidem Spiritus
sancti derivationem, doctrinam effudit, unde
& Ecclesia orat ut c&#x0153;lestis ejus doctrinæ pabulo
nutriamur; Sic enim libri ejus leguntur, & le-
gentur usque in ævum sanctum, usque in re-
surrectionis beatum diem, quando jam lectio-
ne non opus, sed lectionis fructus uberrimus
& æternus colligetur. Quando illa lætissima
sic colligentibus & perfruentibus dicet quod
sequitur. Videte quoniam non mihi soli laboravi,
sed omnibus exquirentibus sapientiam. v. 47. Uti-<marginalia>Auctoris|votum.</marginalia>
nam ego ex illis unus, & id meus erga illam
mereatur affectus etiam voto firmatus, & illam
erga me prudentissima mater benevolentiam<-P>@@

<-P>exerceat, quam erga sibi bene affectos studuit
semper exhibere, pro quo & promissionem à
c&#x0153;lesti sponso satis peculiarem, & omni ac-
ceptione dignam reportavit. Unde nullam lo-
quendi de ipsa occasionem elabi permitto, nec
solius remunerationis intuitu, sed eo, quem
præclarus gratiarum cumulus promeretur. Ita-
que gratis amo, & gratis laudo, laudaboque,
& semper laus ejus in ore meo, sine sponsi inju-
ria, qui & sponsam vult obsequijs, si non pa-
ribus, consimilibus tamen honorari. En dilectus<marginalia>Cant. 2.|v. 10.</marginalia>
meus loquitur mihi: Surge propera amica mea, co-
lumba mea, & veni. Cant. 2. v. 10. An non ami-
ca, an non columba, quæ instar columbæ C&#x0153;-
litum ad sacra templa se transtulit? Ubi quòd
amica dicitur, proxima est D. Ambrosio, Libro
de Isaac Cap. 4. Dicamus ergo bonum proxi-
mum sponsum erga illam leges amoris legiti-
mi exercere, & ita eam diligere sicut se ipsum
Lucæ 10. unde & honores consimiles, non
permittere solùm, sed animitus accurare.</P>
<P>  <absatz-nummer>356.</absatz-nummer> Num. 45. col. 2. sic extat: Sic quidem<marginalia>Ex errore|laus ejus &|de voto il-|lius arduo.</marginalia>
ille omnia. Cùm dicendum fuisset: Scit quidem
ille omnia, & quia sequitur: & sponsæ facies satis
illi perspecta, posset sensus idem intelligi, ut
scilicet illi omnia perspecta sint, sicut facies
sponsę pariter cum illis. Sed quidem sensus non
est ita expeditè propositus, & ideò suo legiti-
mæ orationis cursui restituendus. Licet, ut
reor, vix aliquis sit futurus, qui in cursu le-
ctionis hæserit, cùm res ipsa satis constet, &
neque sol&#x0153;cismus, neque barbarismus, aut
orthographiæ scandalum interveniat. Et cùm
de facie sponsæ sermo sit, & sponsa sit D. Te-
resia, de cujus virtutum omnium perfectione
agitur, Ecclesiæ testimonio, nævus est omnis,
macula, ruga, & quidquid est hujusmodi à fa-
cie illa penitus arceatur, in qua omnis perfectio
resplendet, cùm votum ediderit faciendi sem-
per, quod perfectius judicaret. Celebre illud
apud Apostolum Ecclesiæ elogium: Christus<marginalia>Ephes. 5.|v. 25. &|seqq.</marginalia>
dilexit Ecclesiam, & seipsum tradidit pro ea, ut
eam sanctificaret, mundans lavacro aquæ in verbo
vitæ, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non
habentem maculam, aut rugam, aut aliquid hujus-
modi, sed ut sit sancta & immaculata. Ephes. 5.
v. 25. & seqq. Ubi de gloriosa Ecclesia vide-
tur locutus, de cælesti inquam, quæ maculo-
sum nihil admittit. Non intrabit in eam aliquod
coinquinatum. Apocal. 21. v. 27 Nihil etiam
de veteri utilitate, ut loquitur D. Leo Sermone
1. de Nativitat. & ita neque ruga. Quod autem
neque aliquid hujusmodi ad imperfectionem
spectat. Videamus jam D. Teresiæ singularem
gloriam, in qua gloriæ ipsius dotes refulserunt,
arduo illo de curanda in omnibus perfectione
voto nuncupato. Et ad hoc posse cum divina
gratia conatum fidelium extendi sibi habuit
D. Joannes Chrysostomus persuasum ita scri-
bens Homil. 20. in citatam Epistolam: & nos<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
itaque pulchritudinem istam inquiramus, & pote-
rimus eam nobis comparare. Sic ille. Poterimus
ergo; sed quot erunt tantam felicitatem adepti?
Erunt equidem aliqui, erunt multi. Sed qui
voto ad talis gloriæ culmen contenderint nos
nescimus. Unam scimus D. Teresiam, femineæ
virtutis opus, sed plusquam virili fortitudine,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0134.jpg/>
@@1@<SE134>§. III. Circa Partem I. Ex erroribus fructus. 119
<duolan 2><-P>Seraphica inquam, roboratæ. Dilexit eam
Christus sicut dilexit Ecclesiam, nam & ipsa
Ecclesiæ portio, neque enim Ecclesię concep-
tus est aliquis mentali abstractione formatus,
sed singularium ad unum finem ordinata con-
geries, in quibus Christi Redemptoris inten-
tum adimpletur. Unde & fidelium quivis dice-
re potest: Christus dilexit me, & tradidit seipsum
pro me, ut me sanctificaret, mundans me lavacro
aquæ in verbo vitæ, ut exhiberet ipse sibi gloriosam
Ecclesiam meo ex capite, non habentem maculam
&c. Et hæc est D. Joannis Chrysostomi
mens, ut adducta ipsius verba manife-
stant.</P>
<P>  <absatz-nummer>357.</absatz-nummer> Num. 47. col 2. errores tres. Quomodo<marginalia>Pro gloria|quomodo|par & im-|par meri-|tum.</marginalia>
pro Quoniam in verbis Psalmi. Vix pro Vir. &
Exigitur pro Erigitur. Si jungantur, orationem
inchoatam conficient: Quomodo vix exigitur.
Sicut & correctiones. Quoniam vir erigitur. Et
possunt doctrinali instituto deservire. Cùm
enim dicat Apostolus 2. Cor. 4. v. 17. de præ-
mio loquens gloriæ supra modum in sublimitate,<marginalia>2. Cor. 4.|v. 17.</marginalia>
& æternum gloriæ pondus esse, meritò sciscitari
cum admiratione possumus: Quomodo vix exigi-
tur quidquam quod cum illo habeat aliqualem
proportionem? de quo idem: Momentaneum
hoc & leve nostræ tribulationis. Unde factum
nonnullos Theologos in eo condignitatem me-
riti non posse intervenire judicasse, nisi quate-
nus Deus opera nostra supra eorum meritum
acceptarit. Id quod etiam ab Apostolo indica-
tum Rom. 8. v. 18. verbis illis: Existimo enim<marginalia>Rom. 8.|v. 18.</marginalia>
quòd non sunt condignæ paßiones hujus temporis
ad futuram gloriam, quæ revelabitur in nobis. Neo
sunt illi aut pauci, aut contemnendæ auctori-
tatis, ut videri potest apud P. Suarez Tomo 3.
de Gratia Lib. 12. Cap. 17. n. 2. & 3. Quod licet
ille, & plures alij negent in sensu, quem Au-
ctores hujusmodi amplectuntur, quem neque
nos verum reputamus: res tamen incerta est,
& semper locus admirationi relinquitur, sicut
& pro redditione gratiarum ingens motivum,
cùm quidquid est valoris in operibus nostris
momentaneis & levibus, per Dei misericor-
dissimum beneplacitum habeamus. Hoc ip-
sum momentaneum & leve scriptionis hujus
opus supra modum in sublimitate, æternum
gloriæ pondus potest operari. Sit ita utinam
in hoc & alijs. Quærenti ergo: Quomodo vix
exigitur? respondendum, Quia gratia momen-
taneum illud & leve dignum reddit, & ita con-
venientem inducit proportionem, quam debe-
mus Christo, quia gratia & veritas per IESVM<marginalia>Ioan. 1.|v. 17.</marginalia>
Christum facta est. Joan. 1. v. 17. Etiam si mo-
mentaneum & leve ipse nobis contulisset do-
num, æternam profectò gratitudinem mere-
retur, dantis digna æstimatione perspecta.
Quid ergo de excellentissima & æterna dicen-
dum largitione, quam momentis singulis pos-
sumus experiri? Sic ergo manus illius tornatiles,
plenæ hyacinthis. Cant. 5. v. 14. C&#x0153;lestem co-
lorem hyacinthus refert, quia cælestis sponsus
facilè gloriam cælestem impertit manibus tor-
natilibus, quod ob celeritatem operum ejus
dictum, quatenus quod tornatile sit, velocis-
sima fit operatione, ut ab Eucherio dictum
Lib. 3. in Lib. Regum, cujus & illud: Per opera<-P>@@

<-P>quæ fecit, nostros ad quærenda cælestia erigit sen-
sus.</P>
<P>  <absatz-nummer>358.</absatz-nummer> Jam quod correcta oratione dicitur:<marginalia>Superbiæ &|ambitio|castigatæ.</marginalia>
Quoniam vir erigitur, ad condemnationem su-
perbiæ & ambitionis referri potest, si recorde-
mur Core & seditionis sociorum contra Moy-
sen & Aaron, ad quos ille: Multùm erigimini<marginalia>Core &|Sociorum|supplicum.</marginalia>
filij Levi. Numer. 16. v. 7. Potest ergo horren-
dus ille successus ritu Emblematis depingi
cum hoc lemmate: Quoniam erigitur vir. Ni-
hil enim neque in divinis, neque in humanis
litteris tale extat punitæ à Deo superbæ am-
bitionis argumentum. Et scimus quidem in-
gentia eo in genere patrata crimina, nec ta-
men quid simile pro punitione unquam acci-
disse. Solam Drahomiram S. Venceslai Bohe-
miæ Ducis matrem terræ hiatu absorptam le-
gimus, quæ Boleslao filio auctor fuit, ut san-
ctissimum fratrem interficeret, insana illa mu-
lieribus innata regnandi cupidine. Quod qui-<marginalia>Interfecto-|rum S. Ven-|ceslai.</marginalia>
dem solus immane fuit; cui patratum in Moy-
sen & Aaron videtur Dominus coæquasse.
Adeò est apud Deum odiosa & execrabilis
ambitio, quando in ejus studiosa malignitas
resultat amicos. Et Core quidem in crimine
socij c&#x0169; eo à terra absorpti: in Drahomira au-
tem non ita à divina justitia peractum; inter-
fectores enim alij in furorem versi se in præ-
ceps dederunt, alij proprijs se ensibus trucida-
runt. Ex illis autem præcipuus Boleslaus fra-
ter, qui à matre ad scelus vigilantiore excita-
tus eum in templo invadit, ac primo ab ictu
suo frustratus, ense sibi de manibus ob inspe-
ratum stuporem elapso, mox redeunte animo
& furore, quem sceleris participes clientuli ex-
tingui non patiebantur, ictum repetit, ac faci-
lè inermem fratrem, patienterq&#x0301;ue plagam ex-
cipientem interficit. Ut est apud Surium Tomo
5. die 28. Septemb. & alios. Nec tamen adeò
impium fratricidam, sui sæculi Cainum aut de-
voravit terra, aut supplicio alio prodigiali
affectum scimus, sed regnare permissum ty-
ranni ritu, unde sævus cognomine dictus, ut
ipsi pro supplicio infamia fuerit, quæ & majus
& gravius solet esse Principibus, gravioribus
alijs æternitati jam jam imminenti reservatis.
In Drahomira autem non unum illud tantùm
parricidalis ambitionisscelus, sed & horrendum
aliud perpetratum, Ludemillam enim S. Ven-
ceslai aviam, sanctissimam feminam interfecit.
Illam ergo, quam pati jam non poterat terra,<marginalia>Terra ali-|quando|noverca.</marginalia>
insperatò dehiscens apprehendit, compressura
dehinc, & condigno affectura supplicio, ut
quæ matrem crudelem egerat, matrem aliàs
communem terram novercam crudelissimam,
sed Dei justissimi vindicis, obsequentem mi-
nistram pateretur. In his ergo divina est pro-
videntia suspicienda, & humili veneratione
mactanda, quæ circa scelerum immanium
supplicia non unam servat aut normam, aut
stylum. Circa Core autem & socios pariter à<marginalia>Talis Core,|& Socijs, &|quare, cùm|sit commu-|nis mater.</marginalia>
matre etiam communi devoratos, expenden-
dum illud: Multùm erigimini filij Levi. Illi ergo
per superbiam nimiùm quantùm se erigentes,
matrem non agnoscere videbantur, terram
inquam, pro qua S. Job: Nudus eggressus sum<marginalia>Iob 1. v. 21.</marginalia>
de utero matris meæ, & nudus revertar illuc.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0135.jpg/>
@@1@<SE135>120 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Job 1. v. 21. in terræ inquam ventrem, ut com-
munis est sensus Interpretum; pro quo Eccli. 40.
vers. 1. Vsque in diem sepulturæ in matrem om-<marginalia>Eccli. 40.|v. 1.|Virgilius.</marginalia>
nium. Et Virgilius 11. Æneid.</P>
<shi>Non jam mater alit tellus, viresque ministrat.</shi>
<P>Et eruditio P. Gasparis Sancij. Qui nimis au-
tem per superbiam eriguntur, eam non viden-
tur matrem agnoscere, quibus Siracides obli-
vionem istam exprobans notum illud objectat:
Quid superbit terra & cinis? Eccli. 10. v. 9. Quasi<marginalia>Eccli. 10.|v. 9.</marginalia>
dicat: Quomodo matrem nō agnoscis, si autem
agnoscis, unde tibi superbia? Non ergo agno-
scentes matrem meritò illa nec filios agnoscit,
& ita uti alienos absorbet, comprimit, & sinu
durissimo exceptos torquet, carcer, æternum-
q&#x0301;ue ergastulum, futura. O superbię supra quàm
dici potest exitum infelicem! O ambitionis du-
rissimum Colophonem!</P>
<Z><A+1>§. IV.
Eruditionis aliquid erratorum occasione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>389.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 53. col. 2. Pravaris pro Gravaris.<marginalia>Circa ver-|bum non|Latinum.</marginalia>
Error sine sensu aliquo, quia Pravaris
Latina vox non est, licet existimare aliquis
possit dari verbum Pravo, cujus sit compositum
Depravo; quod tamen non ita est: neque enim
omnia verba, quæ compositionem sonant, à
simplicibus veniunt, cùm id sæpè ratione no-
minum accidat, ut Demento, Derivo, Debilito,
Decumino, Decapulo, Prædor, Prælumbo, Premior
Reciproco, Remigo, & alia in Lexicis reperienda.
Pro quo hæc satis. Num. 54. col. 3. sic extat:
Propria sibi pugnare videntur veritate. Corrige,
Pro ipsa licet sensus non absurdus stare posset;
insinuatur tamen posse & veritatem impro-
priam inveniri: quod revera ita est, dum veri-
tas ab eo profertur, ad quem ejus prolatio mi-<marginalia>Quæ veritas|propria, &|impropria.</marginalia>
nimè pertinebat. Ab amicis sancti Job multa
dicta, quæ non solùm vera, sed quasi prophe-
tica sunt à magnis Interpretibus reputata. Et
tamen Deus sic de illis: Iratus est furor meus<marginalia>Iob 42. v. 7.</marginalia>
in te (Eliphaz) & in duos amicos tuos, quia non
est is locuti coràm me rectum, sicut servus meus Iob.
Sic Job 42. v. 7. Unde enim illis auctoritas ad
correctionem ita acrem erga eum, qui nullo
erat illis jure subjectus, sed nuper potestate &
auctoritate magnus inter omnes Orientales? Cap.<marginalia>Cap. 1. v. 3.</marginalia>
1. v. 3. Neque enim paupertas in talibus jus
cuiquam erga illos confert, ut pro libitu pos-
sint reprehendi. Præclarè ergo illi de divinis
locuti, & insignes se ostendere magistros, sed
in doctrinæ applicatione peccarunt, dum ta-
lem erga sanctum Job existimarunt Deum,
qualem ejus peccata mererentur. Quod P. Gas-
par Sancius paucis explicuit dicens non fuisse
opportuno tempore locutos, id est, loquendi cir-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
cumstantias neutiquam observasse. Quod etiam
aliter potest declarari, ut scilicet non propriæ
veritates sint, quæ judicio hominum tales sem-
per judicantur, cùm tamen apud Deum tales
non sint. Pro quo D. Gregorius Magnus ita
scribit Lib. 35. Moral. 6. & quidem quantùm ad<marginalia>D. Grego-|rius.</marginalia>
humana judicia in verbis suis amici ejus multa illo
rectiùs dixisse crederentur: sed veritas aliam ex<-P>@@

<-P>occulto regulam proferens, ait: Non est is locuti
coràm me rectum, sicut servus meus Iob. Sic S.
Doctor. Et sic videmus non semel accidere, ut
multa humano judicio vera, & ut talia à Præ-
dicatoribus reprehensa, in Dei oculis talia non
sint, unde circa hoc multa est procedendum
cautela, & non solùm prudentiæ, sed charita-
tis & justitiæ leges observandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>390.</absatz-nummer> Num. 55. col. 2. ita in textu: Interrnæ<marginalia>Quomodo|stat obliga-|tio largiendi|superflua.</marginalia>
ationi. Ubir quæ superfluit in Internæ, deficit
Rationi. Ita enim evenire solet, ut quæ super-
fluunt in multis, alijs desint, unde & contra
Christianam indigeant charitatem: unde &
Christus admonet: Verumtamen quod superest,
date eleemosynam: & ecce omnia munda sunt vo-
bis. Lucæ 11. v. 41. Ubi plana & simplex ex-
positio est, Quidquid habetis superfluum, licet<marginalia>Lucæ 11.|v. 41.</marginalia>
subtiliores alias expositiones adducat P. Cor-
nelius; sic enim communis Theologorum
sensus amplectitur. Unde & diaboli conatus
invaluit, ut increscat vanitas, & ita nihil su-
perfluat, stetq&#x0301;ue eo modo recepta Theologia
de superflui tantùm erogatione sententia. Plus
ergo aut diabolus aut mundus, quod perinde
est, quàm suis in pauperibus Christus habet.
Dimidiam chlamydem pauperi D. Martinus<marginalia>D. Martini|laus.</marginalia>
attribuit, minimè superfluam, qua Christus
indutus apparuit, de quo nuper plura. Ad
quem modum apparere & diabolus posset in-
dutus multis, quæ data ipsi, non solùm quia
meretricibus, sed quia & vanitati, & dicere:
N. meus Catechumenus hac me veste contexit, in-
ferni inquam candidatus: Sicut enim in voce
dicta Interrnæ duplicatum rr. ita & in talibus
reprobationis insignia, ut in judicij extremi
forma à Christo proposita apparuit, immiseri-
cordibus reprobatis Matth. 25. Ubi duplex illa
legitur dicente in primis & Rege, & Iudice
Christo: Discedite à me maledicti &c. v. 41. Ad
quæ quidem Respondebunt & ipsi dicentes: Do-<marginalia>Matth. 25.|v. 42. 44.|& 45.</marginalia>
mine, quando te vidimus esurientem &c. v. 44.
Sed & ipsis responsum ab illo sententiam re-
plicante reddetur: Tunc respondebit illis &c. v.
45. Et ecce omnia munda sunt vobis. Dictum de
hoc aliàs, sed addendum modò quorumdam
expositionem non levium Scriptorum extare,
qui hoc à Christo dictum Ironicè arbitrantur,
cum allusione ad præcedentia: Nunc vos Phari-<marginalia>Lucæ 11.|v. 39.</marginalia>
sæi, quod de foris est calicis, & catini, mundatis:
quod autem intus est vestrum, plenum est rapina,
& iniquitate, v. 39. Hæc cùm ita se haberent,
elee&#x0308;mosynunculis credebant fieri ab ipsis satis,
& ita mundatos posse ante Dei oculos appare-
re. Quod equidem errare erat in principijs di-
vinæ legis, juxta quam & facienda integra
restitutio, & non qualescumque pro peccatis
eleemosynæ faciendæ; sed quæ cum illis ha-
beant justam proportionem. Unde & non Pha-
risæis timendum, ne, cùm sibi omnia munda
credant, paucarum elee&#x0308;mosynarum largitione,
& æternitatis beatæ se candidatos reputent,
cum ijs, de quibus nuper, audiant horrendum
illud: Discedite: cujus consideratione quis non
totis artubus contremiscat?</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Num. 66. col. 2. erratum tripliciter<marginalia>Circa tres|errores.</marginalia>
Loquax pro Loquar. Sapientiam pro Sapientium.
Desiderata pro Desudata. Et primus quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0136.jpg/>
@@1@<SE136>§. IV. Circa Part. I. Ex erratis eruditio. 121
<duolan 2><-P>error quia circa verba Scripturæ versatur, mi-
nimè tolerandus. Quatenus verò loquenti
aliàs adaptari potest, sensum potest minimè
absurdum habere. Loquax etenim Eliu, de quo
ibi, unde & ejus loquacitas reprobata à Do-
mino, ut vidimus n. 289. & qui tales vitam in
loquela continua videntur habere constitutam,<marginalia>Loquacitas|quibusdam|pro vita.</marginalia>
uti in respiratione, quæ si desit, se morituros
suspicentur. Ut quodammodo impleatur in ip-
sis Versio illa: Factus est homo in animam lo-
quentem, pro eo, quod habetur Genes. 2. v. 7. in
animam viventem. Duo autem errores alij susti-<marginalia>Gen. 2. v. 7.</marginalia>
neri possent, In concione inquam Sapientiam
detonare, & suggesta desiderata, scilicet compa-
rata: licet sensus ita vividus non videatur. Quo
loquendi stylo Claudianus usus in Consulatu
Manlij Theodori, dum cecinit:<marginalia>Desudata|suggesta.</marginalia>
<shi>Te quoque naturæ sacris, mundique vacantem,
Emeritum pridem, desudatisque remotum
Iudicijs, eadem rursus complexa potestas<marginalia>Claudianus</marginalia>
Evehit, & reducem notis imponit habenis.</shi>
<P>Ita ergo & desudata dici potuere suggesta,
quod ad pręla typographica sunt qui & tran-<marginalia>Et præla|typographi-|ca.</marginalia>
stulerint, dum pro claris Scriptoribus asserunt
desudare. Quod & ad ineptos referri & meritò
potest, pro quibus illa, dum invita, magis vi-
dentur laborare. Quæ cum rubore profero,
dum propria considero. Sed quidem non tan-
tùm nobili tritico, hordeo etiam, spelta, avena,
milio, farre, & granis similibus molendina de-
sudant, quia & illa humanis usibus, licet non
delicatis gustibus, possunt deservire. Ubi &
quod Molendina, dixi, erunt ex delicatis hu-
jusmodi qui fastidiant, quia benè Latinum
non est, & molarem lapidem dici melius po-
tuisse; sed parcant modò, dum nos minutiori-
bus hasce relictis, ad utiliora alia properamus.
Si & addamus priùs Num. 68. col. 1. Provectu
positum pro Proventu. & col. 3. Præclarè pro
Præclari. Ubi dici, nec improbabiliter posset,
sicut à Provenio Proventus, dicitur, ita & à Pro-
veho Provectum substantivum derivari. & ejus
significatum instituto præsenti posse conve-
nienter aptari. Sed quia non ita videtur usu
receptum, nolo cum Grammaticis lite parùm
utili decertare.</P>
<P>  <absatz-nummer>362.</absatz-nummer> Num. 74. col. 1. depravatus locus<marginalia>Circa amo-|rem Patris|erga Chri-|stum enor-|mis error.</marginalia>
Ioan. 10. v. 17. ubi loquitur Christus: Proptereà
me diligit Pater &c. nam additum, quo sensus
redditur contrarius, pro Me scilicet Nec, & quî
hoc stare queat ut Pater non diligat Filium de
illius semper gratissimo obsequio sollicitum?<marginalia>Ioan 10.|v. 17.</marginalia>
Quia ego pono animā meam. Cujus voluntas vo-
luptas mea est, ipsa mihi pretiosior vita. Poterat
alicujus depravata stoliditas suspicari Patrem
Christum non amasse ,$uncleareo utens argumento,
quo ipse usus, quia scilicet eo sic volente mor-
tuus: quandoquidem malorum omnium ma-
ximum, mortem scilicet, non sategerit evita-
re. Amare enim bene velle est, aut aliquid ad
amorem necessariò spectans, ut ex Philoso-
phia notum. Sed quidem argumentum ejus-
modi nullius momenti est: quandoquidem
mors, quæ maximum naturæ malum est, à
Deo ita elevari potest, ut Christo maximum
bonum sit, & ad Patris gloriam ita conferat,
ut nihil in ordine ad illam possit majus, immò<-P>@@

<-P>nec simile cogitari. Quid ita gloriosum Patri,
quàm ut Deus pro Deo, factus ipsi sacrificium
moriatur? In quo quidem voluntas & volup-
tas Christi satis habetur perspecta, sine illa
enim stare sacrificium tale non poterat, cùm à
nullo posset immensa ejus potentia subjugari.<marginalia>Sponte|libera cur|dicatur|Passioni|deditus,|& quid|Sponte in-|dicet.</marginalia>
Unde ipsum dicentem audivimus: Quia ego pono
animam meam. Unde valde fuit sua in Passione
sollicitus, ut apertè cognosceretur voluntariè
seipsum tormentis obtulisse. Quod in sacro
hymno ab Ecclesia celebratum,</P>
<shi>Sponte libera Redemptor
  Paßioni deditus.</shi>
<P>Ubi quod spōtè Passioni deditus fuerit videba-
tur sufficienter indicatum, si sponte deditus di-
ceretur; sic enim communi loquendi modo
receptum, qui & Scripturæ in usu Exodi 34.
v. 2. Qui sponte sua obtulerant. Levit. 7. v. 16. Si<marginalia>Exodi 34.|v. 2.|Levit. 7.|v. 16.</marginalia>
voto, vel sponte quispiam obtulerit hostiam, &
sæpè alibi. Sed illud magis speciale Numer.
15. v. 25. & rogabit Sacerdos pro omni multitu-
dine filiorum Israel, & dimittetur eis, quoniam<marginalia>Num. 15.|v. 25.</marginalia>
non sponte peccaverunt. Vbi manifestissimum
est plenam libertatem indicari, sine qua grave
peccatum non est. Cur ergo sponte libera di-
ctum? Ideò equidem, ut de perfectissima in
Passione libertate testimonium clarissimum
redderetur. Sponte aliqua fiunt, quæ tamen
non liberè Sic Levit. 25. v. 5. Quæ sponte gignet<marginalia>Levit. 25.|v. 5.|Isai. 37.|v. 30. & 53.|v. 7.|Virgilius.</marginalia>
humus. Isai. 37. v. 30. Quæ sponte nascuntur. De
quo & Virgilius Georg. 4.</P>
<shi>Sponte sua Sandix pascentes imbuet agnos.</shi>
<P>Quod & in Christo videtur indicare Evange-
licus Vates verbis illis: Sicut ovis ad occisionem
ducetur. Isai. 53. v. 7. Vt ergo non tantùm
spontanea utcumque voluntas in Passione
Christi signaretur, additum, Libera, quod & ab
Evangelico etiam Vate satis apertè demon-
stratum dum eodem in loco sic dixit: Obla-
tus est quia ipse voluit. Circa quod D. Ber-
nardus Sermone in Feria 4. majoris hebdomadæ sic
habet: Fidelis sermo, & omni acceptione dignus:<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
quia enim voluit, oblatus est: non modò voluit, &
oblatus est, sed quia voluit. Hæc ille, & alia.
Hoc autem quantum ipsi fuerit gloriosum in
præfato est etiam hymno designatum, cujus
illud initium:</P>
<shi>Pange lingua gloriosi
  Lauream certaminis.</shi>
<P>Gloriosi inquam ob multiplices victorias, de
quibus in Epithalamio ex professo actum.</P>
<P>  <absatz-nummer>363.</absatz-nummer> Et glorificavi, clamat Pater, & iterùm
glorificabo. Joan. 12. v. 28. Sic Versio Syriaca,<marginalia>Ioan. 12.|27. & 28.</marginalia>
S. Gaudentius, Franciscus Lucas, & alij, ubi
Vulgata habet: Et clarisicavi, & iterùm clari-
ficabo. Quibus verbis respondit sic poscenti
Filio: Pater clarifica nomen tuum. Ibid. Vbi &
Glorificatio postulata, sic enim responsio con-
gruit petitioni. Vbi quod & præcesserat, ob-
servandum, sic enim Dominus: Nunc anima
mea turbata est. Et quid dicam: Pater, salvifica<marginalia>Obsistente|licet naturæ|imbecilli-|tate.</marginalia>
me ex hac hora. Sed proptereà veni in horam hanc.
v. 27. Circa quod D. Joannes Chrysostomus
Homil. 66. in Joannem ita scribit: Ita pertur-
batus est, ut etiam à morte absolvi cuperet, si li-
cuisset: hæsunt humanæ naturæ imbecillitates, &<marginalia>D Ioannes|Chrysostom,</marginalia>
quid dicam, inquit, cùm mortem deprecer?<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0137.jpg/>
@@1@<SE137>122 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Proptereà veni in horam hanc: quasi diceret: Li-
cet moveamur, & perturbemur: mortem tamen non
fugimus: nam ita nunc perturbatus non recuso, fe-
rendum est quod instat. Non dico enim, libera me
ex hac hora, sed Pater clarifica nomen tuum. Et
licet perturbatio me dicere cogat, contrarium ta-
men dico. Clarifica nomen tuum, hoc est: Duc me
jam ad crucem. Hæc S. Doctor: juxta quæ satis
perspicuum habetur quanta cum libertate Chri-
stus ad Passionem venerit, quandoquidem
obsistente humanæ naturæ imbecillitate, non
solùm contra illam animositas ejus insurrexe-
rit, sed etiam duci se ad crucem postularit. In
qua postulatione illud est consideratione di-
gnissimum, quod verbum nullum Passionem
exprimens inveniatur, & tamen D. Chrysosto-
mus id, quod jam vidimus, pronuntiarit, apud
quem Dominus: Duc me jam ad crucem. Vult
ergo petitionem crucis illam ipsam esse, cui
respondit Pater: & clarificavi &c. dum scili-
cet dixit: Pater, clarifica nomen tuum. Petitio
ergo Paternæ glorificationis, petitio crucis
est, & dum utrumque petit, suam sic glorifica-
tionem exposcit: crux enim utriusque glorifi-
catio est: licet de sua gloria modestissimè, &
quasi circumloquendo proloquatur, unde idem
S. Doctor ita subdit: Indicat se pro veritate mori,
quod Dei gloriam appellat: & hoc post crucis mor-
tem contigit. Debebat enim orbis terrarum ad Deum
converti, & in Dei cognitionem venire, & ipsum
colere. Verùm hoc non Patris tantùm, sed & Filij
gloria: quod tamen tacet. Tantùm ille, nec plu-
ra Nos, ubi & complura possent dici, si illud
tantùm adjiciamus. Num. 75. pro Num interro-
gativo haberi Cùm, ex quo legitima constru-
ctionis forma corrupta, unde suo reddenda de-
cori.</P>
<Z><A+1>§. V.
Errorum pertinacia doctrinali eruditione
sanata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>364.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 76. col. 2. sic positum: Divino<marginalia>Propositum|languens|roboran-|dum.</marginalia>
ac proposito conformantes. Ubi in eo
error, quòd Ac pro se mutatum, sensu languen-
ti relicto: neque mirum, ut fervens in princi-
pio propositum humana ex fragilitate langue-
scat, unde necessarium est, ut auxilio gratiæ
non frustrato, si proficere volumus, si ad me-
tam pervenire cursu felici, roboretur. Quod
equidem pulchrè & vivaci spiritu dictum à
Venerabili Thoma à Kempis, vel ab alio, qui-
cumque ille sit Auctor libelli aurei de Imitatio-
ne Christi Lib. 1. Cap. 19. omnino legendi à
quocumque profectus sui in spiritu diligenti
æmulatore. Secundùm propositum nostrum, cursus<marginalia>Thomas à|Kempis.</marginalia>
profectus nostri: & multa diligentia opus est benè
proficere volenti. Sic ibi cum alijs. De sapientia
sic per excellentiam Sapiens: Super salutem &<marginalia>Sap. 7.|v. 10.</marginalia>
speciem dilexi illam, & proposui pro luce habere
illam: quoniam inextinguibile est lumen illius.
Sapient. 7. v. 10. Ubi quidem si de sapientiæ
studio sermo est, egregium nobis exhibetur
exemplum pro continuatione virilis propositi.
Qui enim studio sapientiæ operam navare<-P>@@

<-P>proposuit, si in eo frigescat, ex ijs erit, de qui-
bus Apostolus 2. ad Timoth. 3. v. 7. Semper dis-
centes, & numquàm ad scientiam veritatis perve-<marginalia>2. Tim. 3.|v. 7.</marginalia>
nientes. Neque dissimiles, qui in negotio spiri-
tualis profectus, cùm proposuerint, relangues-
cunt. Sed majus ibi aliquid perdocemur, ut sci-
licet circa sapientiam mysticam, & spiritualem
negotiationem, sic urgeamus propositum, ut
viriliter assumptis laboribus insistamus. Ubi
quod dicitur pro luce habendam, cùm illius
lumen inextinguibile sit, polarem videtur stel-
lam designare, ad cujus conspectum navigatio
dirigitur, quia numquàm ejus lumen occul-
tum, unde sicca ab Ovidio dicta, eo quòd
horizontali pelago numquàm videatur immer-
gi. Qui ergo illam proponit & intueri & sequi,
navigantem se indicat: unde & semper in
cursu progredientem, quia navigantibus cessa-
re non licet, dum spirant venti; quod in spiri-
tali navigatione non accidit, semper enim di-
vini Spiritus aura conanti, & petenti adest, ut
ibidem: Invocavi, & venit in me Spiritus sapien-<marginalia>Sap. 7. v. 7.</marginalia>
tiæ. v. 7. Spiritus enim sanctus, spiritus sapien-
tiæ est. Isai. 11. v. 2. & requiescet super eum Spi-
ritus Domini, Spiritus sapientiæ &c. Supra salu-<marginalia>Isai 11. v. 2.</marginalia>
tem ergo & speciem diligenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>365.</absatz-nummer> Ubi duo quædam proponuntur, qui-<marginalia>Impedimen-|tum à nimis|salutis cura.</marginalia>
bus solet proficiendi propositum infirmari; sa-
lutis inquam & speciei immoderata custodia.
Propositum siquidem sine corporis nequit
mortificatione constare, quæ multis saluti in-
commodatura proponitur: id quod licet verum
aliquando futurum, regulariter loquendo non
curandum, licet aliquale sit incommodum ea
ex parte sustinendum. Unde quidam ex No-
stris dicere solitus propter regularem obser-
vantiam meritò posse vitam decem annis sub-
tractis, breviari. Præterquam quòd Sancto-
rum illustrissimi, in quibus mira viguit austeri-
tas, longissima vitæ spatia percurrerunt, quod
in Divis Paulo Eremitarum primo, Antonio
Magno, Hilarione, Hieronymo, Romualdo,
S. Francisco de Paula, & alijs compertissimum
habemus. Ante quos D. Jacobus Minor, aliàs
inter Maximos numerādus supranonagenarius,
de cujus vitæ austeritate notum est quot &
quanta prodigia referantur. Jam quod ad spe-
ciem attinet pro qua in Gręco, forma, & pulchri-<marginalia>A studio|placendi|hominibus.</marginalia>
tudo habetur, ad eam est curam referendum,
qua student homines alijs placere, nec singu-
lares, & ita despicabiles, aut molestos appare-
re. Id quod apud Hispanos dici solet, Mirar
por el que diràn. In quo quidem singularitatem
vitandam sæpè esse non abnuo, pro qua no-
bilis Hispa nus Poe&#x0308;ta sic filio inter alia scrip-
sit:</P>
<shi>Huye singularidades<marginalia>Singulari-|tates vitan|dæ.</marginalia>
De escandalos, y aun de exemplos,
Que el ser singular un hombre,
Es herida aun en lo bueno.</shi>
<P>In ijs autem quæ ad Dei legem, aut Ecclesiæ
præcepta, vel Prælatorum spectant, hostilem
illam machinam superandam in Epithalamio
ostendi, pro quo & integer extat liber cujus-
dam Societatis nostræ Patris, quem relegisse
præstabit. Modò Vatis Regij expendamus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0138.jpg/>
@@1@<SE138>§. V. Circa Partem I. Erratorum persanatio &c. 123
<duolan 2><-P>illud ex Psalmo 52. v. 6. Quoniam Deus dißipa-<marginalia>Psal. 52.|v. 6.</marginalia>
vit omnia ossa eorum, qui hominibus placent: Con-
fusi sunt quoniam Deus sprevit eos. Ubi Cardina-
lis Bellarminus sic exponit: Id est, debilitat<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
omne robur eorum: ossa enim in Scripturis pro for-
titudine paßim accipiuntur. Nullum ergo robur,<marginalia>Studentium|placere ho-|minibus &|indoles, &|p&#x0153;na.</marginalia>
fortitudo nulla in propositis sperari potest, ubi
in ijs, qui proponunt studium placendi homi-
nibus recognoscitur. Et quidem Psalmus præ-
dictus illud habet exordium: Dixit incipiens in
corde suo; Non est Deus. Unde eorum, quæ se-
quuntur, contextura descendit. Ut meritò
eos, qui hominibus, contempta Dei lege, pla-
cere satagunt, inter eos nominandi veniant
insipientes, qui dicunt in corde suo non esse
Deum. Non enim aliter videntur se gerere,
quàm si Deum esse negarent, quandoquidem
ipsius legi curam placendi hominibus facto
ipso indicant, aut ostendunt, penitus præfe-
rendam. Quid ergo à Deo sperent illi nisi
æternam confusionem? Confusi sunt, qui con-
fusionem laudabilem coràm hominibus ti-
muerunt. Quid nisi perpetuum ejus, qui & ip-
sum despexere, despectum? Quoniam Deus spre-
vit eos. Quod ad præsentem statum etiam refe-
rendum. Ubi horribile subintrat illud Eccles. 7.
v. 14. Considera opera Dei, quòd nemo poßit cor-<marginalia>Eccles. 7.|v. 14.</marginalia>
rigere, quem ille despexerit. Et quis ad hæc non
exhorrescat?</P>
<P>  <absatz-nummer>366.</absatz-nummer> Num. 98. in Titulo Corollarij pro<marginalia>De amore|inimicorum.</marginalia>
Pectoris extat Peccatoris. Et quod ad veritatem
sententiæ attinet, stare illa meritò posset, ut
scilicet in Christiano inimicorum dilectio fo-
veatur, qua se ad illos extendat, quia juxta D.
Jacobi verissimum effatum, In multis offendimus<marginalia>Iacobi 3.|v. 2.</marginalia>
omnes. Jacobi 3. v. 2. In quo duplex sublucet
ratio. Prima ex eo quod offendentes in mul-
tis alios, eorum benevolentia pro dimissione
offensionum indigemus: ut sic nos eadem men-
sura cum alijs metiamur, & licet secundùm
præsentem statum habeat quis sibi persuasum
à nullo sibi inimico imminere periculum, quia
nullum se meminit offendisse, de futuro quis
possit esse securus? Præterquam quòd sæpè ac-
cidit, ut dum quis ita credit, aliter res habeat,
dum multi, ex imaginarijs fundamentis ad ini-
micales affectus moveantur. Audiendus Apo-
stolus sic Galatis scribens: Sicut Angelum Dei<marginalia>Gal 4. v. 14|15. & 16.</marginalia>
excepistis me, sicut Christum IESVM. Testimo-
nium enim perhibeo vobis, quia si fieri posset, ocu-
los vestros eruissetis. Galat. 4. v. 14. & 15. Et
quis apud tales inimicale quidquam futurum
credidisset? Audiatur jam ille: Ergo inimicus
vobis factus sum, verum dicens vobis. v. 16. Quod
equidem minimè sibi c&#x0153;lestis Magister per-
suaderet, nisi experimento id certissimo com-
perisset. Secunda majoris ponderis est, In multis<marginalia>Dominica|Oratio|quàm au-|dacter à non|parcentibus|recitatur.</marginalia>
enim offendimus omnes, non solùm homines, sed
Deum, & ita benigna ejus indulgentia nobis
necessaria est, & corditus expetenda. Sic au-
tem orandum uti à divino sumus Præcep-
tore perdocti, & divina institutione formati
audemus dicere: Pater noster. Et statim: &
dimitte nobis debita nostra, sicut & nos di-
mittimus debitoribus nostris. Si ergo verè &
ex animo orandum, verè & ex animo di-
mittendum, nequis contra se ipsum sententiam<-P>@@

<-P>damnationis proferat, summæ infelicitatis me-
ritis audiendus. Expendendum illud: Divina
institutione formati audemus dicere. Hoc & San-
ctissimi quique proferre debent: Deum enim
compellare Patrem quis auderet, nisi divina
institutione formatus? Quanta ergo jam au-
dacia sit, eum, qui inimico parcere renuit, &
dimittere debita, ad quæ dimittenda tenetur,
obstinatè recusat, Deum & vocare Patrem, &
impudenter exorare? In eo quidem quòd ita
se gerat, peculiari ratione à paterna compella-
tione repellitur, cùm dicat Dominus dilectio-<marginalia>Matth. 5.|v. 43. & 6.|v. 14. & 15.</marginalia>
nem inimicorum injungens: Vt sitis filij Patris
vestri. Matth. 5. v. 45. & quidem cùm Oratio-
nem Dominicam proposuisset, ut sequenti Ca-
pite legitur, & tot in illa sint, circa quorum
declarationem doctrinam ampliorem propone-
re potuisset, in sola id petitione præfata ab ip-
so factum invenimus, dum post Amen ita sub-
dit, Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum:
dimittet & vobis Pater vester c&#x0153;lestis delicta ve-
stra. Si autem non dimiseritis hominibus: nec Pa-
ter vester dimittet vobis peccata vestra. Matth. 6.
v. 14. & 15. Ubi de quibus debitis loquatur,
aperuit: neque enim legalia debita remitti im-
perat, cùm debeant justitiæ jura servari, sed
morales offensiones, & quod Christianā violat
charitatem. Ubi quod apud D. Jacobum occur-
rit præfato in loco juvat adnotasse, sic enim
ille: Nolite plures magistri fieri, fratres mei:<marginalia>Iacobi 3.|v. 1. & 5.</marginalia>
scientes quoniam majus judicium sumitis. v. 1. &
statim: In multis enim offendimus omnes. Ubi
quidem licet offendere idem ac cadere sit, ex
eo non tollitur quin etiam pro offensione in
recepta significatione sumatur, cadentes enim
Deum offendimus, & offendentes cadimus:
ideòque & quod de judicio præmittitur, ritè
cadit, cùm se Deum ostendat offensum, quan-
doquidem de judicio agit, & quidem non qua-
licumque, sed gravi, & tale quidem esse illud
ex eo quod quis magisterium, seu magistra-
tum, (sic enim docti Interpretes) & sic sæcula-
rem, aut Ecclesiasticā Prælationem ambiat, ex
eo inter alia accidit, quod inimicitiar&#x0169; fontes
& fomites assumantur, ex eo quod inter illos
oriatur ambitio & contentio, dum unus alium ex-
cellere aut supprimere satagit: quod à P. Corne-<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
lio sapienter adnotatum. Inde ergo magnum
judicium, quia scilicet inimicitiarum occasio-
nes expetuntur. Quale ergo illud, & quàm
formidabile pro ijs erit, qui non occasiones tan-
tùm quærunt recedendi ab amicis, quod à Spi-
ritu sancto suggillatum Proverb. 18. v. 1. sed
inimicitias fovent: & judicium quando orant,
petunt, & sibi manducant & bibunt, quia &
dum comedunt & bibunt cogitationibus illis
ad vindictam semper instantibus saginantur.
Miseret me illorum: utinam & Deus meis, &
meliorum me precibus ad miserendum, Chri-
stiana illis immissa charitatis dulcedine movea-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>367.</absatz-nummer> Num. 99. col. 2. Perpetuis principatus,<marginalia>Diligentium|amicos per-|petuus prin-|cipatus.</marginalia>
pro Perpetuus principatus. Utrumque verum
juxta id, de quo ibi: nam & dabitur ducibus
Christianis perpetuus principatus, & perpetuis
etiam dabitur: id quod eo ipso satis erat per-
spicuum, quòd perpetuus principatus dicitur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0139.jpg/>
@@1@<SE139>124 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>sic enim & qui eodem potientur, perpetuos
futuros habetur manifestum. Et ideò senten-
tia, quæ principatui perpetuitatem adscribit
suo cum decore & proprietate, Scriptore, de
quo ibidem dignis, penitus præferenda. Et
qui vicerit, & custodierit usque in finem opera<marginalia>Apocal. 2|v. 27. & 28.</marginalia>
mea, dabo illi potestatem super Gentes, & reget eas
in virga ferrea, & tamquàm vas figuli confrin-
gentur: sicut & ego accepi à Patre meo: & dabo
illi stellam matutinam. Apocal. 2. v. 27. & 28.
Ecce perpetuum & amplissimum principatum,
& cui ille? Vincenti, & custodienti opera<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
Christi usque in finem: id est, ab eo præcepta,
ipsiusque exemplo firmata, ut doctè P. Cornelius
exponit. Nullum autem præceptum ita Chri-
stus suo firmavit exemplo ac illud, quod de
inimicorum dilectione protulit, pro quibus in
cruce jamjam moriturus exoravit. Et citatus
quidem Scriptor genuinam expositionem esse
affirmat, quæ ad judicij diem præmij præfati
largitionem refert, quando Sancti Victores, &
Dei mandata custodientes usque in finem vi-
tæ, creabuntur à Deo judices orbis, & cum
Christo gentes impias condemnabunt. At di-<marginalia>Notanda|expositio.</marginalia>
ces præmium hujusmodi tunc temporis con-
ferendum, finiendum etiam judicio peracto,
unde non apparere quomodo sit perpetuus fu-
turus principatus. Sed verò observandum quod
additur: Sicut & ego accepi à Patre meo. Atqui<marginalia>v. 28.</marginalia>
Christus non temporarium, sed perpetuum à
Patre accepit principatum: unde & eum qui
vicerint, & opera ejus custodierint suo & prę-
cepto & exemplo firmata, perpetuo participa-
tu perfruentur. Unde & quos in judicio virga
confringent ferrea, suo semper sub do-
minio retinebunt, nec solùm homines, sed
etiam dæmones, ad nutum servituros. Jam
quod ad stellam matutinam attinet, magna est
apud Interpretes, & erudita varietas, pro qua
is, quem præmisimus, consulendus. Et quidem
ex illis plures Luciferum intelligendum affir-
mat, quem constat stellam Veneris compella-
ri: amoris inquam, quæ solem & præit, & se-
quitur, Christum inquam, cujus amorem erga
inimicos qui imitati fuerint, ipso felicissimè
fruituri: qui dum se uti Luciferum promittit,
cùm ait: Ego sum stella splendida & matutina.
Apocal, 22. v. 16. Uti perfecti se amoris exem-<marginalia>Cap. 22.|v. 16.</marginalia>
plar inducit, unde & imitationem ejus pecu-
liarem exquirit.</P>
<P>  <absatz-nummer>368.</absatz-nummer> Num. 101. col. 2. Amplexam pro Am-<marginalia>Circa ver-|bum Perpe-|tro, ubi de|Virgine a-|gitur non|usurpan-|dum, à qua|omnis inde-|centia pro-|cul. Vbi no-|tati Scripto-|res duo.</marginalia>
plam. 102. col. 2. Perpetua pro Perpetrata. Ubi
de Virgine sermo, quia verbum Perpetro etiam
in bono usurpari solitum. Si tamen modò id
scriberem, eo usus non fuissem, quia frequen-
tiùs in malo illius usus adhibetur; & ubi de
Virgine agitur, quidquid indecentiæ appa-
ruerit, debet penitus relegari. Si ergo Patrata
dict&#x0169; fuisset, nihil esset, in quo quisquam posset
hęrere, licet minùs commod&#x0169; conclusioni pe-
riodi videretur, de quo nimium non est Ec-
clesiastico Scriptori curandum. Bene verò ut
cùm de Virgine loquendum, omnis in eo de-
centia servetur. Roganti Virgini verbis illis: Quo-<marginalia>Lucæ 1.|v. 14. & 15.</marginalia>
modo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Re-
spondit Angelus: Spiritus sanctus superveniet
in te: & Virtus Altißimi obumbrabit tibi. Lucæ<-P>@@

<-P>1. v. 14. & 15. Ubi quidem observatione di-
gnum occurrit, nihil de viro non interventu-
ro eo in opere, ab ipso admixtum, sed Spiritus
sancti, & virtutis Altissimi, quæ aut ipse est,
aut divinum aliud: & sic labia ejus meram
spirarunt divinitatem. Verè labia ejus lilia di-<marginalia>Cant. 5.|v. 13.</marginalia>
stillantia myrrham primam. Cant. 5. v. 13. Quod
quidem de Prædicatoribus multi Patres expo-
nunt, unde & ad D. Gabrielem derivandum,
qui Evangelicorum Prædicatorum primus,
unde ab eo Prædicatores omnes sermonum
suorum exordia desumunt, dum salutationes
præmittunt. Et meritissimò quidem quia in
Virgineæ salutationis officio labia ejus fuerunt
lilia meram spirantia puritatem, quia & divi-
nitatem, unde & myrrham primam, odorem
inquam omnium pretiosissimum: & primam
etiam, quia, ut diximus, prima fuit Evangeli-
cæ prædicationis effusa fragrantia in illo Præ-
dicatorum divinissimo formatore. Missus à Deo,<marginalia>In D. Ga-|briele Præ-|dicatorum|forma.</marginalia>
sic & Prædicator. Ingressus ad Virginem. Sic
& ille, à cujus non solùm salutatione, sed in-
vocatione præmissa, dicendi felicitas exoran-
da. Turbatur illa, quærit, & audit instruen-
tem: Sic enim & facturus Prædicator cum
præclaro illo ipsorum magistro, de quo di-
ctum: Toletus docet. Movet etiam cognatæ
Elisabeth exemplo, & tandem fructum prædi-
cationis assecuitum, dum dicente Virgine:
Fiat mihi secundùm verbum tuum, statim Verbum<marginalia>V. 38.</marginalia>
caro factum est. Joan. 1. v. 14. & disceßit ab illa
Angelus. v. 38. Quod & à Prædicatoribus accu-
ratè præstandum, ut concione peracta in do-
mum redeant, neque prædicationis fructum,
& mercedem suam in vanis laudibus & convi-<marginalia>Peculiaris|amator pu-|dicitiæ.|Novarinus.</marginalia>
vijs recepturi. Novarinus in Vmbra Virginea n.
939. ex Alberto Magno, quem secuti alij, af-
firmat D. Gabrielem unum ex illis fuisse An-
gelis, qui nefandas civitates injectis ignibus
destruxerunt, & ita peculiarem impudicitiæ
hostem, & amatorem specialissimum purita-
tis, unde sic concludit versibus sui genij:</P>
<shi>Puræ Virginis cultor sit hostis impuritatis,
Pudicamque qui Virginem adit, ab omni abeat
<DUAN>impudicitia.</DUAN></shi>
<P>Ex re quidem prorsus incerta, certi conse-
quentia. Et erit, qui non sine ration abili fun-
damento contrarium sentiat; minus decens re-
putans ut salutaturus Virginem pudicissimam
ex ijs Angelis venerit, qui in nefandis illis ad-
stiterit civitatibus, etiam turpissima crimina
puniturus. Minùs etiam verosimile apparet,
quod Richardus à S. Laurentio de laudibus B.<marginalia>Richardi à|S. Laurentio|modus lo-|quendi mi-|nùs decens.</marginalia>
MARIÆ Lib. 4. §. de humilitate ejus, responsum
Archangeli paraphrasticè exornans profert, sic
locutus: Noli propter propositum de promißione
diffidere, quia Spiritus sanctus superveniet in
te. Noli propter promißionem de proposito formi-
dare, quia Virtus Altißimi obumbrabit tibi. Spiri-
tus sanctus superveniet in te, ne per coitum corrum-
patur integritas tua. Virtus Altißimi obumbrabit
tibi, ne per libidinem polluatur castitas tua. Spiri-
tus sanctus superveniet in te, & Virtus Altißimi
obumbrabit tibi. Ministrabit substantiam, & non
senties concupiscentiam: non suscipies semen ex
viro, & f&#x0153;cunda fructum ventris germinabis in Fi-
lio &c. Quæ quidem pudicissimæ Virgini non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0140.jpg/>
@@1@<SE140>§. VI. Circa Partem VI. Ex errorum semente seges &c. 125
<duolan 2><-P>erat decens obtrudi: cùm intelligenti, & adeò
profundè, pauca, eaq&#x0301;ue decentissima satis &
plusquàm satis suffectura. P. Cornelius in præ-
sentem locum ita scribit. Septimò Iansenius &<marginalia>Decentissi-|mus P. Cor-|nelij.</marginalia>
Toletus. q. d. Virtus Altißimi te amplexabitur, &
sua virtute f&#x0153;cundam efficiet, sicut vir feminā ob-
umbrat & f&#x0153;cundat in opere generationis. Verùm
hoc nimis crassum, & parùm castis auribus pudi-
cum videtur. Octavò, simpliciùs, & castius. Vir-
tus Altißimi obumbrabit te, hoc est, arcanè arca-
num maximum in te operabitur &c. Quibus ca-
stissimus, & pijssimus Scriptor ostendit quàm
castè, pudicè & purè de Angelica sit salu-
tatione, & consequenti allocutione loquen-
dum.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Nova ex errorum semente & utilis seges.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>369.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>um. 104. col. 2. Ostium pro Otio.<marginalia>Otium ma-|lorum om-|nium|ostium.</marginalia>
Quod stare quidem aliàs posset, cùm
otium malorum omnium ostium sit, & laudata
ibi Magni Cassiodori sententia, d&#x0169; ait Lib. 1.
39. Natura siquidem humana sicut duris laboribus<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
instruitur, ita per otia torpentia fatuatur. Quam
quidem præclara quorumdam, qui egregiè la-
boraverant, peregrinationibus longis assump-
tis, ut experientia eruditi evaderent, eleganter
expensa præcesserant. Ex quo infert fatuam
reddi humanam naturam torpentium otiorum
occasione. Ex quo & aliam nos elicere verissi-
mam possumus, juxta id, quod ex Spiritus san-
cti habemus oraculo Eccles. 1. v. 15. Stultorum<marginalia>Eccles. 1.|v. 15.</marginalia>
infinitus est numerus. Ergo & infinitus numerus
otiosorum: quandoquidem omnes otiosi fatui
lunt. Hinc etiam fit, quod nuper dicebamus,
otium scilicet esse ostium malorum omnium:
sicut & est fatuitas, quæ disciplinæ incapax ut
apud Siracidem: Corfatui quasi vas confractum,<marginalia>Eccli. 21. v.|17. & 22.|v. 7.</marginalia>
& omnem sapientiam non tenebit. Eccli. 21. v.
17. Quod aptissima similitudine idem expli-
cat Cap. seq. v. 7. dicens: Qui docet fatuum, quasi
qui conglutinat testam. Quidquid enim boni fu-
turum in nobis, à cælesti magisterio futurum,
& divinæ legis informatione: cujus est fatuus
incapax, sicut vas confractum, quod congluti-
nari nequit: & ubi bona deficiunt, subintrant
mala. Unde Psal. 49. post disciplinæ odium,
malorum examina proponuntur. Tu verò odisti<marginalia>Psal. 49. v.|17. & seqq.|Ex odio dis-|ciplinæ ma-|la omnia.</marginalia>
disciplinam: & projecisti sermones meos retror-
sum. v. 17. & statim: Si videbas furem, currebas
cum eo: & cum adulteris portionem tuam ponebas.
Os tuum abundavit malitia: & lingua tua concin-
nabat dolos. Sedens adversus fratrem tuum loque-
baris: & adversus filium matris tuæ ponebas scan-
dalum: hæc fecisti, & tacui. Existimasti iniquè
quòd ero tui similis &c. Ecce malorum, crimi-
num inquam catalogum usque ad blasphemiam
contra divinam providentiam decurrentium,
ut otium malorum omnium ostium agnosca-
mus. Nec de illo tacitum, cùm sedentem ad-
versus fratrem audiamus: Sedens adversus fra-
trem tuum loquebaris. Circa quod ita scribit Car-
dinalis Bellarminus: Addit peccatum oris, quod
non solùm adversus extraneos, sed etiam proprios<-P>@@

<-P>fratres per linguam deliquerit. Sedens, inquit,
adversus fratrem tuum loquebaris, id est, non
obiter, & per iram, sed sedens otiosus, & pacato
animo, studiosè, & longo tempore, detrahebas fra-
tri. Sic ille. Nec nos modò plura cùm de illo
aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>370.</absatz-nummer> Num. 106. col. 2. Quid dicat pro Quasi<marginalia>Dus an|dici non|indignus|bonorum|nostrorum|possit.|Psal. 15.|v. 1.</marginalia>
dicat. Num. 107. col. 2. Indignus pro Indigus.
De Deo Sermo, qui nullius indigus, juxta illud
Vatis Regis Psal. 15. Dixi Domino: Deus meus
es tu, quoniam bonorum meorum non eges. Nullius
ergo indigus. Sed an stare possit modus ille
loquendi, Nullius indignus? Non videtur equi-
dem penitus dissonare. Cùm enim non obstan-
te supremo illius dominio, illud etiam possit
apud homines residere, hortari possumus bo-
nis fortunæ præditis, ut ipsi magis etiam pre-
tiosa offerant, nullius enim indignus est: licet
talis loquendi stylus non adeò conveniens vi-
deatur. Stat enim aliquem non esse indignum,
nec tamen proptereà dignum esse. Indignus
enim non est, qui nihil habeat, quo donum ali-
quod demereatur à liberalitate alterius proces-
surum: nec tamen propterea dignus, quia di-
gnitas, aut meritum importat, aut titulum ali-
quem superiorem. Sic natura humana in statu
puræ naturæ non esset indigna gratiæ & glo-
riæ: cùm tamen ad statum gratiæ elevata, &
gratiæ & gloriæ digna esse possit. Deus ergo
non dicitur indignus eo quòd dignissimus sit
ob titulos sublimes creationis, conservationis,
& redemptionis &c. Vnde viginti quatuor senio-<marginalia>Dignus|qualiter|prædicetur.</marginalia>
res procidebant ante sedentem in throno, & adora-
bant viventem in sæcula sæculorum, & mittebant
coronas suas ante thronum, dicentes: Dignus es<marginalia>Apocal. 4.|v. 10. & 11.</marginalia>
Domine Deus noster accipere gloriam, & honorem,
& virtutem, quia tu creasti omnia, & propter vo-
luntatem tuam erant, & creata sunt. Apocal. 4.
v. 10. & 11. Ecce non indignum, sed dignissi-
mum, pro quo titulo adeò præexcellentes al-
legati. Ubi cùm adorare dicantur viventem in
sæcula sæculorum, quo ejus est æternitas desig-
nata, mirum est eam inter titulos non recense-
ri, propter quos dignus gloria, honore, & vir-
tute prædicatur: omnes enim illi ad opera ejus-
dem referuntur. Ad quod dici potest adoratio-<marginalia>Commen-|data grati-|tudo.</marginalia>
nem illam, & gloriosas conclamationes ad gra-
titudinem præstandam ordinari, & ita neque
æternitatem, neque attributa alia recenseri.
quia motiva formalia gratitudinis non sunt.
Vult ergo Deus nos erga ipsam gratitudinem
secundùm suum formalem conceptum exer-
ceri (adeò illi grata est) & ita attributa & per-
fectiones suas actum illum sibi placidissimum
non intrare. Neque proptereà minùs ille gra-
tus, quandoquidem dicuntur dare gloriam, ho-
norem, & virtutem, & ipse accipere, uti eorum
dignus, & ac si eorum dominus non esset, qui
enim accipit, ejus, quod accipit, videtur ca-
ruisse: nemo enim dat alteri, quod jam ille
habet, & ita neque recipere, quod habet, po-
test, in cujus erat plenissima possessione. Quod
quidem à Domino sic agitur, ut gratitudini lo-
cus relinquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>371.</absatz-nummer> Num. 118. col. 1. Quem pro Quam, est<marginalia>Misericor|dia ut possit|masculinè|sumi.</marginalia>
enim de misericordia sermo. Sed aliquando
misericordia uti masculini generis invenitur.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0141.jpg/>
@@1@<SE141>126 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Sic Threnor. 3. v. 22. & 23. Misericordiæ Do-
mini quia non sumus consumpti: quia non defece-<marginalia>Thren. 3. v.|22. & 23.</marginalia>
runt miserationes ejus. Ubi quidem licet Scrip-
tores aliqui illud Novi præteritum esse verbi
Nosco censuerunt, minimè in Originali lingua
versati, non esse verbum, sed nomen, & rectum
Pluralis, docti & observantiores probant, &
convincunt, aut evincunt Interpretes, ita ut
perinde sit ac si diceretur Novæ, misericordiæ<marginalia>Vt novæ il-|læ quotidie.</marginalia>
inquam, quia Hebræa vox respondens mascu-
lini generis, & placuit Vulgatæ Auctori illum
retinere. Sic P. Martinus Del-Rio, P. Corne-
lius, & alij, apud quos variæ Versiones idem
comprobantes. Ex quibus posterior ita scribit:
Ergo novi, supple dies, quotidie clari & læti ex<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
tuarum affluentia misericordiarum illucescunt no-
bis: vel novi, scilicet effectus misericordiæ tuæ ap-
parent indies. q. d. Adeò non deficiunt misericordiæ
tuæ, ut quotidie novas recipiamus, & novæ quoti-
die ipso summo manè celeriter nobis proveniant:
nam cum sole, immò ante solem in ipsa aurora
indies nova è c&#x0153;lo in homines beneficia, quasi man-
na depluunt. Sic ille & doctè, & piè. Sed cùm
illud Novi directè misericordias significare &
censeat, & probet, nihil certè videtur supplen-
dum: & quod ad dies & effectus spectat, satis
ex locutionis tenore clarescit. Dicantur ergo
misericordiæ quotidie novæ, & c&#x0153;lum manna
multiplex in Orbe universo cunctis incessabili
favore depluere. Pro eodem consulendus P.
Gaspar Sancius, cujus veneranda memoria in
præsentem diem incidit, qui notissimæ mode-
stiæ Scriptor affirmare non dubitat eos qui ver-
bum in citato Prophetæ loco, & non nomen
accipiunt, errare Hebraici prorsus sermonis
ignaros. Et hæc quidem non eo animo à me
dicta ut errorem typographicum studeam de-
fensare exemplo adducto, ubi translationis di-
versitas non potest suffragari: sed occasione
inde assumpta doctrinalem doctrinam, &
pietati fovendæ consentaneam, libuit in-
duxisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>372.</absatz-nummer> Num. 119. col. 2. Error notabilis, Mo-<marginalia>Quàm di-|versa hu-|milis, &|divitis sors|in fine.|Iacobi 1.|v. 9. & 10.</marginalia>
rietur pro Glorietur. Ubi locus D. Jacobi 1. v. 9.
& 10. Glorietur autem frater humilis in exalta-
tione sua: dives autem in humilitate sua: quoniam
sicut flos f&#x0153;ni transibit. Ubi quidem sensus esse
verus & congruus potest, quidquid de legiti-
ma lectione sit penitus retinenda: nam revera
frater humilis in exaltatione sua morietur, quia
in morte exaltatio ejus incipiet, licet eo usque
omnium peripsema fuerit, & vilis terrę vermi-
culus: & superbi divitis humiliatio, etiam si
supremum omnium habuerit principatum:
sicut ille, de quo Isaiæ 14. v. 15. Verumtamen<marginalia>Isai. 14.|v. 15.</marginalia>
ad infernum detraheris, ad profundum laci: jacta-
bundus inquam Tyri rex, Luciferi simula-
crum: quando pauper Servulus, qui à primæ-<marginalia>S. Servuli|beatus finis.</marginalia>
va ætate usque ad finem vitæ paralyticus jacuit in
porticu prope Ecclesiam S. Clementis, Angelorum
cantibus invitatus transivit ad gloriam paradisi: ad
cujus tumulum Deus miracula creberrimè ostendit:<marginalia>Martyrol.|Romanum.</marginalia>
ut ex D. Gregorio Magno habet Martyrolo-
gium Romanum die 23. Decembris. & quod hu-
milis tunc gloriari possit, mirum non accidit,
quia in exaltatione sua habet magnum pro
gloriatione hujusmodi fundamentum: quod<-P>@@

<-P>quod autem dives & potens gloriari tunc
queat, mirabile profectò est, in humilitate in-
quam sua, unde confusionem scilicet habitu-
rus: pro quo & citato loco Isaias, ubi dignum
pro Tyrio illo epinicium: Qui te viderint, ad
te inclinabuntur &c. v. 16. & seqq. Quod cùm
cùm ita sit, ironicè videtur, quod de gloria-
tione dicitur, accipiendum: pro quo & f&#x0153;nilis
floris similitudo: ac si illi dicatur: Gloriare,
gloriare de tua qualicumque pompa f&#x0153;ni flos-
cule, & quanti illa ævi? hodie eris, & cras
mitteris in clibanum. Matth. 5. v. 30. etiam si
non mittereris, paululùm duraturus. Hic est
error ille, quem serò infelices agnoscunt cùm
dicunt: Nos insensati vitam illorum æstimabamus<marginalia>Sap. 5. v. 4.|& 8. & 14.</marginalia>
insaniam, & finem illorum sine honore. Sapient.
5. v. 4. Æstimabamus inquam finem non fu-
turum vitæ dissimilem, & ita inhonorum, sine
particula exaltationis. Sed in eo insensati, de
divina providentia indignissimè sentientes, qui
meritò talium honorificat finem, & nostrum
infamat, in quem de vitæ gloria nihil trans-
missum. Quid ergo nobis profuit superbia, aut
divitiarum jactantia quid contulit nobis? Sequi-
tur elegantissima declaratio brevitatis munda-
næ gloriæ, qualis neque apud celebres sæculi
oratores occurret, ut mirari juvet quomodo
qui insensati, adeò in brevitate prædicta ex-
pendenda elegantes inveniantur. Ubi P. Cor-
nelius circa vers. 9. affirmat Sapientem non
tam dicta vel dicenda referre, quàm ipsa sensa:
nil enim cogit nos dicere, quòd impij in die
judicij complorantes, ijsdem hisce similitudi-
nibus omnibus sint usuri: cùm sufficiat quòd
hisce, vel similibus utantur. Sed quidem anim-
advertisse oportuit, quod vers. 14. sequitur:
Talia dixerunt in inferno hi, qui peccaverunt.
Non ergo de judicio tantùm ibi sermo. Quòd
si sensa admittuntur, circa verba dubitatio
nulla: cùm nihil sit, quod verba possit impe-
dire. Video eumdem Scriptorem inferni no-
mine intelligere locum inferiorem in valle Jo-
saphat, quem habituri in extremo judicio. Sed
quidem licet talem sint habituri locum, violen-
tia videtur aliqua fieri præfatæ sententiæ, cùm
& fateatur ipse talia damnatos in inferno di-
cturos. Patres Tirinus & Menochius rem com-
pertam censuerunt, omittentes versus præfati
explicationem. Dicamus ergo p&#x0153;nam elegan-
tes eos reddere, qui insensati priùs dum mun-
di delicijs fruerentur. Sic enim usu venit, ut
sicut illa oculos aperit, ita solvat & linguam, ut
sit etiam eo pacto gravior illa, sensibus & ver-
bis luculenter celebrata.</P>
<P>  <absatz-nummer>373.</absatz-nummer> Occasione autem loci dicti, quem sunt<marginalia>Moderni|Scriptoris|circa judi-|cium extre-|mum explo-|sa senten-|tia.</marginalia>
damnandi in judicio habituri, refellenda venit
cujusdam moderni Scriptoris cogitatio, qui
ut prædicabilem offerret conceptum, id qui-
dem protulit, quod minimè videtur sustinen-
dum. Ait ergo totum judicium extremum du-
plici verbo peragendum. Venite, & Discedite.<marginalia>Matth. 25.|v. 34. & 41.</marginalia>
Matth. 25. Venite audient salvandi. Discedite
damnatis dicetur. Ergo damnati ante senten-
tiam Dei erunt ipsi proximiores, siquidem à
longè vocandi, & ut accedant invitandi. Ista
autem proximitas & remotio non est per gra-
tiam, siquidem nulli Deo proximiores quàm<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0142.jpg/>
@@1@<SE142>§. VI. Circa Partem I. Ex errorum semente seges. 127
<duolan 2><-P>boni, nulli à Deo remotiores, quàm mali: sed
per potestatem & auctoritatem, per illam sci-
licet qua ad Deitatis cōsortium quasi advocan-
tur, ob regimen commissum, Superiores. Ego
dixi: Dij estis. Timendum ergo. Nam qui Deo
propinquiores per regiminis auctoritatem vi-
xerunt, audient terribile illud damnationis
Discedite. Qui verò nulla auctoritate aut po-
testate fulserunt, salvandi vocabuntur. Sic ille
discurrit; in cujus discursu non videtur quo-
modo stare illud possit, quod ab ipso dictum,
dum sic infert: Ergo damnati ante sententiam
Dei, erunt ipsi proximiores, siquidem à longè vo-
candi, & ut accedant invitandi. Si enim proxi-
miores, quomodo à longè vocandi, & ut acce-
dant invitandi? Quod ergo de salvandis di-
cendum fuerat, damnatis attributum. In quo
error aliquis incuria scribentium, aut typo-
graphorum esse potuit. Pergo ad alia. Quod
damnandi proximiores Christo in judicio fu-
turi significentur, admitti nequit, & contra
illud facit, quod à P. Cornelio assertum cir-
ca citatum Sapientiæ locum vers. 14. ubi ita<marginalia>P. Cornelius|Locum|damnando-|rum in ju-|dlcio.</marginalia>
scribit: Accipe locum inferiorem, in quem con-
jiciendi sunt impij velut rei in die judicij, ut ex-
cipiant sententiam damnationis à Christo. Sic ille,
cujus ratio convincit non fore futurum locum
propinquiorem, quia futurus reorum, rei enim
non constituuntur propinquiores judici, quàm
sint assessores, aut filij, vel amici, & fideles
ministri, & hoc indicatum à Christo, cùm ab
eo dictum separandas oves ab hædis, & illas à
dextris, hos à sinistris collocandos v, 31. & 33.<marginalia>In beatis|dignior.</marginalia>
quia digniorem & honorabiliorem loc&#x0169; prębi-
turus. Licet autem Abulensis Quæst. 359. in cita-
t&#x0169; Cap. Matthæi affirmet separationis rationem
præcipuā non esse propter differentiam digni-
tatis, fatetur, revera caussam esse, licet alias sub-
dat: & quocumque id explicetur modo, stat
pro digniori loco in electis ratio adducta: ho-
nor enim regis judicium diligit, Psal. 95. n. 7. il-<marginalia>Psal. 95.|v. 7.</marginalia>
lius inquam, qui se Regem in judicio com-
pellet, & de illo honore agitur, quo nullus
major, immò neque illi ullatenus exæquan-
dus. Tunc dicit Rex his, qui à dextris &c. v.
34.</P>
<P>  <absatz-nummer>374.</absatz-nummer> Prætereà, duæ tantùm classes consti-<marginalia>Vrgetur|modernus|evidenti|dilemmate.</marginalia>
tuuntur à præfato Scriptore, salvandorum in-
quam & damnandorum: & in priori eos sta-
tuit, qui auctoritate & potestate, ut alios re-
gerent, caruerunt: in altera illos, qui auctori-
tate & potestate fulserunt. Ex quo sequitur ex
istis salvandum nullum, cùm tamen dogma
fidei sit multos & Pontifices, & Episcopos, ac
Ecclesiasticos Prælatos, Reges etiam, & Prin-
cipes gloriam assecutos. Quod cùm negari ne-
queat, rogo unde illi vocandi? Non à longè,
quia proximiores, quibus dicitur Discedite.
Neque è propinquo, quia eis dicendum Veni-
te, unde elongati supponuntur. Deinde, licet
auctoritate fulgentes aliquomodo videantur
Deo proximi, unde & dij dici possunt: à Deo
tamen longè esse Scriptura proclamat. Pro-
verb. 15. v. 19. Longè est Dominus ab impijs.
Ephes. 2. v. 12. & 13. Sine Deo in hoc mundo.
Nunc autem in Christo IESV vos, qui aliquando
eratis longè, facti estis prope in sanguine Christi.<-P>@@

<-P>Cùm tamen Justi Deo proximi, & Deus ipse<marginalia>Deus longe|ab impijs,|qui justis|proximus.|Prov. 15.|v. 19.|Ephes. 2.|v. 12. & 13.|Ioan. 1. v. 12|Rom. 8.|v. 15.|Ioan. 14.|v. 23.|1 Cor. 6.|v. 17.</marginalia>
illis sit, utpotè non Dij politica compellatio-
ne, sed quia Dei filij perfectissima adoptione,
de qua Ioan. 1. v. 12. & Rom. 8. v. 15. Et alibi.
Pro quo & illud Christi, Joan. 14. v. 23. Si
quis diligit me, sermonem meum servabit, & Pater
meus diliget eum, & ad eum veniemus, & mansio-
nem apud eum faciemus. Ex quo & illa resultat
identitas, de qua Apostolus 1. Cor. 6. v. 17.
Qui autem adhæret Domino, unus spiritus est.
Cùm ergo in illis absoluta propinquitas sit,
quæ in gubernatoribus tantùm est, ut more
Scholarum loquamur, secundùm quid, ex ver-
bis illis, Venite, & Discedite, nihil est contra-<marginalia>Venite be-|nedicti, ue$unclear|accipien-|dum.</marginalia>
rium deducendum. Unde cùm dicitur Iustis
venite, à remotiori non vocantur statu, sed
quia, ut Abulensis exponit Quæst. 362. vocat<marginalia>Abuenlsis.</marginalia>
eos Christus ad locum, in quo erit beatitudo: nam
licet beatitudo erit ubicumque Deus per essentiam
videatur à bonis, tamen ad hoc specialiter deputa-
tus est locus unus, scilicet cælum Empyreum, in quo
in æternum maneant Sancti cum Christo. Sic ille,
alias etiam adducens expositiones. Neque ex<marginalia>De verbo|Discedite.</marginalia>
verbo Discedite urgeri plus potest, in quo præ-
ter sententiam projectionis in tartaream abys-
sum, nullum est aliud peculiare mysterium.
Unde idem est ac Ite maledicti. Et sic habet D.
Joannes Chrysostomus Homil. 80. in Matthæum,
& alij, & quidem cùm tales in Christi essent
conspectu, & ita præsentes, ut ejus possent au-
dire sententiam, benè eis dici potuit, Discedite.<marginalia>Imperfectus|in Mat-|thæum.</marginalia>
Circa quod Auctor Operis Imperfecti in cita-
tum Evangelistam Homil. ultima ita scribit:
Discedite à me &c. Quasi qui non sufferat præsen-
tiam illorum vel aspicere, sic dicit: Discedite à
me. Nam sicut carnales oculi carnalem speciosita-
tem videndo delectantur: si qua autem dißipata
vel deformia videamus, quasi vulneratus est aspe-
ctus noster, sic & Deus, qui in sanctitate delectatur
animarum, peccatrices animas aspiciens quasi gra-
vatus non suffert. Tamquàm si dicat eis: Quasi
putredo & spurcitia estis, nec diu vos sustineo,
quamdiu statis in judicio meo. Sic ille. O quàm
formidandum illud! Utinam mihi, & legen-
tibus ista non sic, sed sicut lilium florentes, &
sicut odor balsami in conspectu ejus assistere,
& persistere mereamur. Neque de hoc plura,
ubi & admonuisse non piget ne studio subti-
lium novitatum ea in publicum dentur, quæ
inter futilia sint adnumeranda figmenta, abu-
su potiùs quàm usu Scripturæ sacræ, tantope-
rè venerandæ. Laudandus nihilominùs Au-
ctor, in quo & eruditio & elegantia, cum mul-
tigenæ adminiculis pietatis.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Par doctrinæ & errorum cursus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>375.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 126. col. 1. Nec pro Ne. Num.<marginalia>Adnotati|errores.</marginalia>
128. col. 2. Ait pro At. Num. 129.
col. 1. Alieno sensu pro Alieno censu. & Maleficus
pro Malè fidus. Præteritus n. 128. D. Antonius
pro D. Antoninus. Num. 132. col. 2. Amisisse pro
Omisisse. Non semel accidit ut omisisse aliquid<marginalia>Matth. 23.|v. 23.</marginalia>
amisisse, & perdidisse sit. Matth. 23. v. 23. sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0143.jpg/>
@@1@<SE143>128 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Dominus: Væ vobis Scribæ & Pharisæi, hypocritæ:<marginalia>Omissio quo-|modo &|amissio.</marginalia>
qui decimatis mentham, & anethum, & cyminum,
& reliquistis quæ graviora sunt legis, judicium, &
misericordiam, & fidem, hæc oportuit facere, &
illa non omittere. Circa quæ sic Cardinalis Ca-
jetanus: Decimam solvitis horum minimorum, &<marginalia>Cardinalis|Cajetanus.</marginalia>
reliquistis quæ graviora sunt legis. Ecce peccatum
in magnis. Judicium. In his, quæ sunt debita al-
teri. Et misericordiam. in ijs, quæ sunt necessaria,
licet non debita pauperibus, & universaliter indi-
gentibus. Et fidem, hoc est veritatem seu veraci-
tatem in verbis, in promißis, in factis, hanc enim
Virtutem directè & primò relinquunt hypocritæ:
hypocrisis enim vitium est virtuti huic contrarium.
Hæc oportuit facere, misericordiam, judicium,
& fidem. Et illa non omittere, decimare mentham,
anethum, & cyminum. Et dixit hæc ne putares
IESVM reprehendisse observationem minimorum.
Sic ille. Cura ergo minimorum dimittenda
non est, etiam cùm de gravioribus agitur, quia
in eorum omissione, amissio potest non con-
temnenda misceri. Mulier habens drachmas de-<marginalia>Lucæ 15.|v. 8. & 9.</marginalia>
cem, de qua Lucæ 15. v. 8. & 9. perdens unam,
summam adhibet diligentiam ut inveniat: &
inventa gratulationem solicitat vicinarum. Si
ergo diligentiam omitteret, amitteret, unde
& omittere, amittere & perdere est. Sed tanti
ne una drachma habenda habenti sine illa no-
vem, ut pro ea tanta sit adhibenda exquisitio-
nis anxietas, versionis domus, accensionis lu-
cernæ, & pro inventa adeò plausibilis appara-
tus? Drachma quidem decima erat pars, sine
qua commodè transigi vita poterat: unde à
Deo meritò fructuum victualium decima po-
tuit postulari. Non est ergo tanto labore digna
drachma, neque inventio gratulatione tanto-<marginalia>Quid drach-|ma.</marginalia>
perè convocata. Juxta Budæum drachma est
centesima pars assis, & ut docti Scriptores evin-
cunt, regali nostro respondet, qui est octava
unciæ pars. Et quid ad hæc? Mulier equidem
prudenter se gerit, quia si unius drachmæ cu-
ram non habeat, illam amittet, & illa amissa
ob vitandum laborem, circa aliam, si fuerit
similiter perdita, pigritabit, & sic in alijs, unde
jacturam gravem patietur: eritq&#x0301;ue omissio
etiam amissio, nec levis. Hoc ergo nos instrui-
mur documento, sicut & præcedenti: qui enim
minimorum fructuum decimas solvere omise-
rit, ubi solvendi obligatio est, ex omissione
illa ad graviora procedet, & benedictionem
amittet, quam solet Deus fidelibus in hac parte
debitoribus impartiri. Omittit sponsa apertio-
nem ostij pulsante & vocante sponso. Surgit<marginalia>Cant. 5. v. 6.</marginalia>
tandem, sed serò: At ille declinaverat, atque
transierat. Cant. 5. v. 6. Illum ergo amisit, quia
celerem apertionem omisit. S. Tobias lumen
oculorum amisit. Tob. 14. v. 3. & unde amissio
boni omnium pretiosissimi? Ex omissione in-
quam diligentiæ circa nidum hirundinum ex
quo calida stercora inciderunt super oculos ejus.<marginalia>Tob. 3. v. 11.|& 14. v. 3.</marginalia>
Cap. 3. v. 11. Licet enim cùm id accidit, non
potuerit, lassitudine urgenti, provideri: po-
tuit profectò anteà, cùm se hirundines non
potuerint occultare, & intra domum non po-
terant non multiplicem molestiam importare.
De morali defectu non arguo virum sanctum,
sed successum morali instructioni servientem<-P>@@

<-P>enarro: ut stet quod initio §. dicebam omis-
sionem quandoque cum amissione concurrere,
& circa mores hanc curam non perfuncto-
riam, sed vivacem & seriam adhibendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>376.</absatz-nummer> Num. 134. col. 2. Præcisio pro Prævi-<marginalia>Errores|quidam.</marginalia>
sio. Ubi licet stare mutatio aliqualiter posset,
quia præcisio ad cognitionem referenda, de
qua ibi: minùs tamen congruit, unde adhi-
benda correctio. Ibidem Sit pro Scit, ubi con-
gruus esse sensus nequit. Quòd num. 133.
sicut & 141. col. 1. sit Cornezo pro Cornexo,
mirum non est, in hujusmodi enim nominibus
errores frequentes, & litteræ, circa quam mu-
tatio parùm diversa. Num. 135. sic habetur:
Alium defuturum, cùm debuisset: Aliunde futu-
rum. Sine sensu aptabili, etiam grammaticali.
Num. 137. col. 1. Varitati pro Veritati. Ubi lu-
dere interdum, sed non inutiliter possemus,
dicere cum possimus, A interjectum sæpius
corrumpere veritatem. Amorem in primis,<marginalia>Amor veri-|tati contra-|rius.</marginalia>
non divinum, sed humanum, multa mendacis-
simè, etiam superis testibus, promittentem.
Novit illa inter alias, de qua Naso Epist. 2.</P>
<shi>Iura, fides, ubi nunc commissaque dextera dex-<marginalia>Ovidius.</marginalia>
<DUAN>træ?</DUAN>
  Quique erat in falso plurimus ore Deus?
Si de tot læsis sua numina quisque deorum
  Vindicet, in p&#x0153;nas non satis unus eris.</shi>
<P>Pro eodem aliæ Epistolæ, & experimenta quo-
tidiana succurrunt, ut clamare passim cogan-
tur misellæ:</P>
<shi>Quis enim jam credat amanti?</shi>
<P>In Ambitionis officina quæ non mendacia<marginalia>Ambitio.</marginalia>
finguntur? Non est qui te audiat constitutus à re-
ge, dicebat Absalom. Quis me constituat judicem<marginalia>2. Reg. 15.|v. 3. & 4.</marginalia>
super terram, ut ad me veniant omnes, qui habent
negotium, & justè judicem. 2. Reg. 15. v. 3. &
4. Mentita est iniquitas sibi, dicet ad hæc David
parens Psal. 26. v. 12. qui constitutos habebat
judices, pro quo Abulensis Quæst. 5. in citatum<marginalia>Abulensis.</marginalia>
Caput. Quàm autem verum fuerit, quod de
judicij sui rectitudine protulerit, res ipsa ob-
tenta tyrannide, patefecit. Populus autem mise-
rabilis attractus blandimentis Absalonis credebat
judices illos esse iniquos, quia amanti facile est
omnia credere & sperare, etiam impoßibilia. Ut
citatum scribit portentum sapientiæ. Veniat
jam Avaritia armata mendacijs, ut hericius
spinis, ideò inaccessibilis, quia semper habere
se quod petitur avarus negat. Vt cùm multa ra-
piat, semper egeat. Cassiodorus Lib. 4. 39. Quod
à noto vate dictum: Semper avarus eget, & ita
semper se non habere testetur. Quod & alio
sensu verum: quia non habet, sed habetur à
domina pecunia, cui obediunt omnia. Eccles. 10.
v. 19. & præ alijs is, qui eam ligneo in sepul-
chro recondit. Vide mendacissimum Naba-
lem 1. Reg. 25. v. 10. & 11. Quis est David?<marginalia>1. Reg. 25.|v. 10. 11.|15. & 16.</marginalia>
& quis est filius Isai? Hodie increverunt servi, qui
fugiunt dominos suos &c. De illis inferiùs verita-
tis filij: Homines isti boni satis fuerunt nobis, &
non molesti: nec quidquam aliquando perijt omni
tempore, quo sumus conversati cum eis in deserto:
pro muro erant nobis tam in nocte, quàm in die &c.
v. 15. & 16. Sed ut omittamus alias in alpha-
beto reperiendas juratas inimicas veritatis, ve-
niat magis ex directo depugnans.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0144.jpg/>
@@1@<SE144>§. VII. Circa Partem I. Cursus doctrinæ & errorum. 129
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>377.</absatz-nummer> Adulatio ex meris compacta menda-<marginalia>Adulatio|enormis.</marginalia>
cijs, quod tam est notum, quàm quod no-
tissimum. Quàm ingens illud à poetarum
maximo!</P>
<shi>Tuque adeò, quem mox quæ sint habitura deorum<marginalia>Virgilius|1. Gerog.</marginalia>
Concilia, incertum est, urbesne invisere, Cæsar:
Terrarumque velis curam, & te maximus orbis
Auctorem frugum, tempestatumque potentem
Accipiat, cingens materna tempora myrto,
An deus immensi venias maris, ac tua nautæ
Numina sola colant.</shi>
<P>Quàm etiam & illud cum impietate ridicu-
lum hominum pessimo dictum:</P>
<shi>  Tibi numine ab omni<marginalia>Lucanus.</marginalia>
Cedetur, jurisque tui natura relinquet
Quis Deus esse velis; ubi regnum ponere mundi.</shi>
<P>Lucanus Lib. 1. Pharsaliæ. Quæ quidem sunt
adulationis portenta nihil enim prodigialius
fingi potuit. Circa quod quidem dici multa
possent, de quibus non pauca alij videnda apud
ipsos. Duo hîc tantùm loca ex Scriptura ex-
pendam, quæ pro adulatione in ipsa occur-
runt, cùm plura non suppetant. Primum ex
Eccles. 7. v. 6. & 7. Melius est à sapiente corripi,<marginalia>Eccles. 7.|v. 6. & 7.</marginalia>
quàm stultorum adulatione decipi. Quia sicut soni-
tus spinarum ardentium sub olla, sic risus stulti:
sed & hoc vanitas. Ubi quidem id in primis ha-
bemus omnes adulantes esse stultos. Quod sanè
aliter ipsis apparet, qui se urbanos, elegantes,
& discretos reputant, cùm tamen in Vocabu-
lario cælestis sapientiæ adulatores stulti, &
jure optimo compellentur: cùm sint à veritate
remoti, id quod non obscurè innuitur, dum
adulationi deceptio adnectitur, ex eo enim
apertè convincitur adulationem ex mendacijs
esse compactam: decipitur enim cui falsum pro
vero ingeritur, juxta quod Hevæ illud: Serpens<marginalia>Gen. 3. v. 13</marginalia>
decepit me. Gen. 3. v. 13. exitiali inquam mun-
do de obtinenda divinitate obtruso mendacio,
in quo & sua etiam admixta adulatio. Sic ergo
satis luculenter evincitur melius esse à sapien-
te corripi, qui veritatis lucem effundit. Ubi D.
Gregorij Thaumaturgi, in cujus hodie festiva
commemoratione versamur expositio propo-
nenda sic se habens: Hinc etiam longè optabi-<marginalia>D. Gregor.|Thaumat.</marginalia>
lius est increpationem & castigationem unius sa-
pientis ferre, quàm totius Chori improborum ho-
minum cantu aures demulcentium fieri auditorem.
Iuxta quem quod Stultorum dicitur, Universa-
lis significatio est, omnium inquam, cùm sint
illi infiniti, de quo dictum n. 379. Cujus ratio
est perspicua, quia omnes illi pariter mentiun-
tur, & ita majus creant periculum: quod simi-
litudine spinarum ardentium sub olla graphicè
declaratum, circa quam multi multa, ex qui-
bus P. Pineda, & P. Cornelius consulendi. Sen-<marginalia>Aptissima|similitudo.</marginalia>
sus siquidem genuinus ad multitudinem est
adulantium, & ineptè in eo garrientium, est
referendum, sic enim multæ spinæ sunt arden-
tes sub olla, solo strepitu, sine fructu ullo, im-
mò cum damno manifesto. Ardentibus enim
spinis, & crepitantibus flammulis excitatis,
quod est edulium in olla non coquitur, quia
necessarium calorem minimè pompa illa vana
ministrat: sed per antiperistasim frigescit ma-
gis, unde & edulium depravatur. Talis eorum<-P>@@

<-P>infelicitas, quos adulantium risus mendacio-
rum accumulatione demulcet, suis enim in ma-
lis miserè indurantur, & lethali frigore conta-
bescunt, cùm æterna salus spiritu tantùm fer-
ventibus promittatur: Sollicitudine non pigri:
Spiritu ferventes: Domino servientes. Rom. 12.<marginalia>Rom. 12.|v. 11.</marginalia>
v. 11. Domino inquam, non vanitati, cujus
seria repulsa admonitio præfata terminatur:
quia in fine nihil in adulationibus præter va-
nitatem fuisse tandem apparebit: In malignita-<marginalia>Sap. 5. v. 13|& 15.</marginalia>
te autem nostra consumpti sumus. Sic illi Sap. 5.
v. 13. & tamquàm fumus, qui à vento diffusus est.
v. 15. Consumpti quidem in malignitate, quia
adulationibus tenaciùs illa resedit. Unde &
vanitas sine fructu & remedio deprehensa,
quando velut fumus, qui ex spinarum combu-
stione erupit, à vento diffusus est, & vanita-
tum vanitas deprehensa.</P>
<P>  <absatz-nummer>378.</absatz-nummer> Secundum pro adulatione locum<marginalia>1. Thessal. 2.|v. 3. 4. & 5.|& 6.</marginalia>
Apostolus exhibet, 1. Thessal. 2. v. 3. 4. & 5.
ita scribens: Exhortatio enim nostra non de er-
rore, neque de immunditia, neque in dolo: sed sicut
probati sumus à Deo, ut crederetur nobis Evange-
lium: ita loquimur, non quasi hominibus placentes,
sed Deo, qui probat corda nostra. Neque enim ali-
quando fuimus insermone adulationis, sicut scitis:
neque in occasione avaritiæ, Deus testis est: nec
quærentes ab hominibus gloriam, neque à vobis, ne-
que ab alijs. O præclarissimum Apostolicæ
conversationis exemplar! Illi ergo, qui mini-
stri Christi sunt, & de lucro animarum seriò
tractant, ab adulationibus debent penitus ab-
stinere: si enim secus agant, auctoritatem
Evangelio detrahunt, & minùs faciunt credi-
bile, quod conantur lenocinio verborum per-
suadere. Probatum se Paulus à Deo testatur,
ut ipsi Evangelium crederetur, & dignus in-
ventus, quia de placendo hominibus studium
nullum, unde neque de adulationibus, cum re-
spectibus alijs quæstuosis. Sed qui hoc stare
queat, ut de placendo nulla ipsi cura, si enim
non placeat, neque audietur, & ita neque
Evangelicæ annuntiationis fructum reporta-
bit? Sed quidem stare illud ritè potest ut non
studens placere, plus placeat. Non placet, dum
ad palatum mundi non loquitur cordatis audi-
toribus: sed placet eo ipso magis, dum ad cor
loquitur, juxta Prophetam: Loquimini ad cor<marginalia>Isai. 40.|v. 2.</marginalia>
Ierusalem. Isai. 40. v. 2. Sic advocatur illa: Et
advocate eam, quæ, si non ita ei loquatur, avo-
catur. Adulati non sumus, quod est seductorum.
Sic D. Joannes Chrysostomus. Ex quo fit Evan-
gelicam prædicationem, si adulationibus age-
retur, respuendam: eo enim ipso qui ita age-
rent, probarentur seductores, quandoquidem
mendacijs niterentur: laus enim veritate sub-
nixa, adulatio non est: unde & observat cita-
tus nuper aureus Doctor Thessalonicenses ab
Apostolo collaudatos, id quod ex Cap. 1. con-
stat, ubi inter alia illud: & vos imitatores nostri<marginalia>1. Thess. 1.|v. 6. & 7.</marginalia>
facti estis & Domini. Excipientes verbum in tri-
bulatione multa, cum gaudio Spiritus sancti: ita
ut facti sitis forma omnibus credentibus &c. v. 6.
& 7. Quæ laus sublimis est, ut vix similis apud
ipsum reperiatur. Expedit enim quandoque
bene merentes laudare, quod potest sine adu-
lationis fumo consistere, albescente veritate.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0145.jpg/>
@@1@<SE145>130 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Ubi & illud consideratione dignissimum,
etiam cùm laudat Apostolus fideles dictos, &
benevolos sibi reddere satagit, & eatenus ipsis
placere, stare id, quod ab ipso asseritur, Non
quasi hominibus placentes, quia placere non in-
tendit humano respectu, sed sublimiori, in quo
Deus admiscetur, & ita non solis hominibus,
quibus & placere studendum est, ut ipse ad-
monet, Rom. 15. v. 2. Vnusquisque vestrum pro-<marginalia>Rom. 15.|v. 2.</marginalia>
ximo suo placeat in bonum, ad ædificationem. Ad
profectum inquam in spiritu, exercitio chari-
tatis, quæ juxta eumdem ædificat. 1. Cor. 8.
v. 1. Scientia inflat, charitas ædificat. Ubi ergo<marginalia>1. Cor. 8. v. 1.</marginalia>
ædificatura charitas venit, secura potest ad
placendum scientia procedere: non ita si sola,
sic enim & dicentem & audientem inflabit
adulationis vanissima tempestate. Quæ qui-
dem per occasionem dicta sint, licet non adeò
comprimentem.</P>
<P>  <absatz-nummer>379.</absatz-nummer> Num. eodem col. 3. Gloriantur pro<marginalia>Deus conse-|quentias ex|peccatis|quomodo|deducat.</marginalia>
Glorientur. Et Ergo pro Ego. Ubi retineri ali-
quomodo lectio potest, sed non ita congruè:
si videlicet ex permissione peccati sub condi-
tione consequentiam Deus pro ipsius bono
elicere videatur: quæ quidem juxta rei condi-
tionem non est, sed à sua ipse benignitate de-
ducat, ut sæpè aliàs, sed præclarissimum illud<marginalia>Isai. 28.|v. 15. & 16.</marginalia>
Isai. 28. v. 15. & 16. ubi sic loquitur: Dixistis
enim: Percußimus f&#x0153;dus cum morte, & cum in-
ferno fecimus pactum. Flagellum inundans cùm
transierit, non veniet super nos: quia posuimus
mendacium spem nostram, & mendacio protecti su-
mus. Idcircò hæc dicit Dominus Deus: Ecce ego
mittam in fundamentis Sion lapidem, lapidem pro-
batum, angularem, pretiosum, in fundamento fun-
datum &c. Ubi promissionem esse de Christo
maximus è Cathedra exponit Interpres Petrus
luculentissima expositione. 1. Petri 2. v. 6.
Propter quod continet Scriptura: Ecce pono in Sion<marginalia>1. Pet. 2.|v. 6.</marginalia>
lapidem summum, angularem, electum, pretiosum,
&c. Et hæc minimè sperabilis ab humanis dis-
cursibus consequentia, à divina misericordia
supra spem, immò & contra spem & cogita-
tionem omnem infertur. Audiendus D. Hie-
ronymus in eum locum: Dixeram, inquit, vo-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
bis: Audite verbum Domini viri illusores, & nolite
f&#x0153;dus habere cum morte, nec pactum cum inferno
&c. & gloriantes, immò desperantes dicitis: Men-
dacio protegemur. Idcircò misericors & miserator
Dominus, patiens, & multùm misericors, nolenti-
bus vobis, in fundamenta Sion lapidem electum, &
probatum, & pretiosum & angularem missurum
esse se dicit. Sic ille: qui alia pro lapide isto
adducens Scripturæ loca, hujus non meminit
omnium clarissimi & compertissimi: non enim
semper etiam magnis Scriptoribus omnia oc-
currunt, quæ illi, cui insistunt, esse convenien-
tia poterant, instituto. Pro nostro id apprimè
facit, quòd eos, quibus fit omnium divinissima
promissio, desperantes introducit, & ex eo mi-
sericordiæ divinæ magnitudinem manifestat,
quę talem sola elicere ex præmissis adeò oppo-
sitis, poterat consequentiam. Quòd si pro des-
perantibus tales ille profert illationes, quid
de sperantibus oportet conjiciamus? Bonus est<marginalia>Thren. 3.|v. 25.</marginalia>
Dominus sperantibus in eum, animæ quærenti il-
lum. Threnor. 3. v. 25. Ubi D. Hieronymus<-P>@@

<-P>ita prosequitur: Quia beneplacit&#x0169; est Domino su-<marginalia>D. Hieron.</marginalia>
per timentes eum. Pro quo citatur in margine
Psalm. 46. per errorem, cùm sit 146. vers. 11.
Omisit autem quod ad rem specialiùs condu-
cebat, quod scilicet sequitur: & in eis, qui spe-
rant super misericordia ejus. Illis ergo non solùm
bonus Deus, sed speciale beneplacitum in eo-
rum habet subventione. Unde ex præmissis
hujusmodi certæ & opportunæ consequentiæ
deducuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>380.</absatz-nummer> Num. 140. col. 2. Susciperet pro Suspi-<marginalia>P. Suarij|elogium.</marginalia>
ceret. Ubi de Eximio Doctore P. Suario sermo
est, dignissimus sanè ut & suspiciatur, & susci-
piatur, non immediatione suppositi, sed im-
mediatione virtutis, in doctrina inquam, nam
vivit in libris, & vivet, & plus in æterna ho-
minum memoria. Non recedet memoria ejus: &<marginalia>Eccli. 39.|v. 13. & 15.</marginalia>
nomen ejus requiretur à generatione in generatio-
nem. Sapientis laus est, & encomij particula à
Siracide decantati Eccli. 39, v. 13. Ubi in Grę-
co est Vivet, ut observavit P. Cornelius, &
Eximio est Doctori præ mille alijs tribuen-
dum, de quibus ibi v. 15. Nomen derelinquet
plusquàm mille. Non è vulgo ut apud eumdem
Scriptorem, illa enim eximia laus non est pro
Scriptore quocumque: sed Scriptoribus, etiam
notæ non inferioris. Quidquid invidia obstre-
pat, quidquid malevolentia (si timeri illa pos-
sit) fremat & contabescat. Sed de hoc dictum
aliàs. col. eadem sic legitur: Ex quo etiam fit pro-
mißio secundùm se &c. Ubi inter Fit, & promißio
deest particula Vt, ut sensus constet. Num. 142.
col. 2. Mihi pro Mitis. Ubi ex Psalmo 85. v. 5.
verba occurrunt: Quoniam tu Domine, suavis
& mitis. Et poterat qui tunc loquebatur D.<marginalia>Psal 85.|v. 8.|& D. Ber-|nardi.</marginalia>
Bernardus id sibi verissimus testis applicare,
cui suavis Dominus, & dulcis, ut inde Melli-
flui epithetum meritissimo ipsi tribuatur. Mihi
autem & suavis quidem, misericordiæ ipsius
suavitates & dulcedines agnoscenti, & pro
modulo decantanti. Sed nolo ut proptereà
quòd mitis etiam sit ullatenus taceatur, Suavis
& mitis. In suavitate quidem videbatur suffi-
cienter mititas explicata, quæ suavitas quæ-
dam nobilis pectoris est, nihil acervum aut
amarum erga alios meditantis. Unde Christus<marginalia>Suavitas &|mititas ut|prædicatæ|in Deo.</marginalia>
cum illa suavitatem expressit, cùm dixit: Dis-
cite à me quia mitis sum, & humilis corde, & in-
venietis requiem animabus vestris. Iugum enim
meum suave est, & onus meum leve. Matth. 11. v.<marginalia>Matth. 11.|v. 29. & 30.</marginalia>
29. & 30 & illud Apostoli. 2. Cor. 6. v 6. idem
indicat: In suavitate, in Spiritu sancto. Ubi Au-
ctor Commentariorum in Epistolas D. Pauli
apud D. Hieronymum Tom. 8. ita scribit: In<marginalia>2. Cor. 6.|v. 6.</marginalia>
suavitate. vt nulli verbis nostris amaritudinem ge-
neremus: & dicatur de nobis: Facies ejus dulcedi-
nes, & totus desiderium. Ubi licet non citetur
locus, allusio est tamen ad illud Cant. 5. v. 16.
Guttur illius suavißimum, & totus desiderabilis.<marginalia>Cant. 5. v.|15. & 16.</marginalia>
Ubi aliam Auctor secutus versionem, & juxta
Hebræam proprietatem satis nota versio illa
Guttur illius dulcedines, & totus desideria. Quāvis
etiam possit dici quod ad faciem attinet ad
priora referri ex vers. 15. Species ejus ut Libani:
in quo ob illius amænitatem omnigena suavi-
tas confluebat. Unde sic exponit Ghislerius
in fine Expositionis 1. circa vers. 16. Pul-<-P><marginalia>Ghislerius.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0146.jpg/>
@@1@<SE146>§. VIII. Circa Partem I. Ex erroribus proventus. 131
<duolan 2><-P>cherrimus usquequaque est, omniq&#x0301;ue ex parte insi-
gnis dilectus meus instar Libani: adeo ut qui ex ip-
sius specie percipitur gustus, ipsamet sit dulcedo
&c. Et hæc pro auctore dicto. D. Joannes
Chrysostomus pro suavitate habet Benignitate.
Theophylactus autem sic locutus: Adamantini
animi planè est, si quis, cùm undique exacerbatur
& pungitur, non solùm longanimis sit (est enim
etiam ibi in longanimitate) verùm etiam mitis &
benignus, supra humanum hoc est Christianum est,
divinum est. Sic ille apud P. Cornelium, qui id,
quod in D. Chrysostomo invenerat, cujus
elegans breviator. In benignitate, mititatem est
interpretatus, quam Apostolus suavitatis no-
mine compellavit. Quod cùm ita sit, nihilo-
minùs Regius vates, cùm dixisset: Quoniam tu
Domine suavis, addendum censuit & mitis: no-
luit enim mititatem inexplicatam penitus re-
manere, ut sciamus expressè & suavem esse
Dominum & mitem, & quod additur: & mul-
tæ misericordiæ: Ut sic excitare fiduciam de-
beamus, & cum ea ipsum invocare: Omnibus
invocantibus te. Qui ergo non talem se Deum
experiri conqueritur, non erga ipsum quere-
las torqueat, sed contra seipsum, in quo
aut fiducia, aut orationis requisitalia defi-
ciunt.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Circa errores cum correctione proventus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>381.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 144. col. 1. Rationem pro Ratio-<marginalia>Circa no-|men Augu-|stinus, cum|laude Do-|ctoris san-|cti.</marginalia>
ne. col. 2. Præditi pro Prædicti. Num.
145. col. 2. Augustißimum pro Augustinum. Di-
gnissimum quidem tanti Doctoris epithetum,
sed loco non opportuno. Et dubitare quisquam
forsan poterit an Augustinus diminutivum
nomen sit, sicut nonnulla alia similis termina-
tionis. Ad quod dicendum non videri talem,
quia & multa sunt terminationis consimilis,
quæ tamen non debent diminutiva censeri, ut
Paulinus, Justinus, Faustinus, & quod om-
nium certissimum Constantinus, qui eo quod
Constantij Clori filius fuerit, nequit dici di-
minutivo nomine consignatus, cùm revera
major & gloriosior parente fuerit, neque cre-
dibile, ut diminutivo appellaretur nomine ex
præsumptione minoris in illo futuræ dignita-
tis: unde Constantinus dictus quia Constantij
filius, quisquis deinceps futurus; Antoninus
ab Antonio, atque à Severo Severinus. Sic
ergo & Augustinus, qui cum ab Augustis Im-
peratoribus originem non traxerit, incertum
quare sit ita dictus: bono tamen omine, ut &
nomen & agnomen Imperiale fuerit, Aurelij
inquam & Augustini in eo, in quo Imperialis
ut ita dicam, majestas Sapientiæ coruscavit,
& quia incomparabilis, non solùm dignus ille
Augusti nomine, sed Augustissimi. Sic Tul-
lius Augusti titulo Platonem condecoravit 5.
Tuscul. ita scribens: Ex hoc igitur Platonis quasi
quodam sancto augustoque fonte, nostra omnis ma-
nabit oratio. Quod quidem de Augustino di-
cere multi potuerunt, & ante alios Angelicus
Thomas: neque sancto tantum augustoq&#x0301;ue,<-P>@@

<-P>sed & sanctissimo atque augustissimo, uterque
enim in illo titulus pari gressu decurrit, ut di-
gnosci nequeat imparilitas, quando, & incom-
parabilis sapientia, & supra similitudinis ter-
minos sanctitudo. Videndus Cassiodorus de<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
divinis lectionibus Cap. 22. cujus illud exor-
dium: Ipse etiam Doctor Eximius beatißimus Au-
gustinus &c. ut in P. Suario, de quo nuper ti-
tulum eumdem Pontificia auctoritate dela-
tum, magni, ut oportet, faciamus. Post erro-
rem prædictum, ubi de eodem S. Doctore ser-
mo, error subest, dum pro Posuisse habetur Pro-
fuisse. Et bonus quidem profectus juxta Augu-
stinum stare poterat, si aliàs lectio congruisset
cùm sit ille certissimus, si ut par est lectio ejus-
dem resumatur. Cujus aperta suavia sunt, obscura<marginalia>Idem.</marginalia>
verò magnis utilitatibus farcita pinguescunt. Ut
Cassiodorus loquitur citato in loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>382.</absatz-nummer> Num. 146. col. 2. Se stare pro Id stare.<marginalia>Errores|aliquot.</marginalia>
& 147. Elevastis pro Elevatis. Post quem Nu-
merum omissus 148. & in sequent. 149. col.
2. Potuisse pro Posuisse, & Potest pro Post. 150.
Potest pro Potes. 151. col. 2. Nec pro Ne. post Imi-
tatur pro Innitatur. col. 1. & Vbi pro Vti col. 3.<marginalia>Circa Em-|pireum ut|plures in|moribus.</marginalia>
Tædet tot errorum; sed nihil mirum si errores
abundent, ubi de cælo Empyreo agitur. Erra-
verunt in solitudine in inaquoso, viam civitatis ha-
bitaculi non invenerunt. Psal. 106. v. 4. Ubi de<marginalia>Psal. 106.|v. 4. 7. 39.|& 40.</marginalia>
Hebraico populo est sermo, sed cum præcipuo
ad Christianum respectu; pro quo D. Augu-
stinus subtili, profunda & eleganti elucida-
tione discurrit. Sed miserationibus Dei actum,
ut qui errabant, ad viam directam feliciter
traducti ad cæleste habitaculum, ad Empy-
reum inquam properarent, fundata per Chri-
stum Ecclesia, qui & ipse factus via. Et deduxit
eos in viam rectam, ut irent in civitatem habita-
tionis. v. 7. Sed prô dolor! Et pauci facti sunt:
& vexati sunt à tribulatione malorum, & dolore.
Effusa est contemptio super principes: & errare fe-
cit eos in invio, & non in via. v. 39. & 40. Quod
quidem D. Augustinus de hæreticis præsertim
exponit aliam secutus lectionem, & seduxit eos.
Quod & sic explicat: Quid est seduxit eos? Tra-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
didit illos Deus in concupiscentias cordis eorum.
Hoc est enim seduxit eos, donavit eos sibi. Sic ille.
Ubi hæresum origo dilucidè expressa; omnes
enim inde ortæ; à concupiscentiæ inquam in
errantes homines dominatu, carnis inquā, quę
meritò est primo loco ab Evangelista sancto
collocata. 1. Ioan. 2. v. 16. Sed quidem univer-
salior illius imperium est; & quod de hæreticis<marginalia>1. Ioan. 2.|v. 16.</marginalia>
dictum à S. Doctore, qui eos intus & in cute
pernovit, ad perditionem mundi protrahen-
dum, ut pauci sint, qui viam rectam insistant,
juxta Christi, id est, ipsius veritatis Oraculum,
extra viam errantes. Matth. 7. v. 14. & pauci
sunt qui inveniunt eam. Singularem autem per-
ditionis & errorum caussam in principes re-
fundendam satis apertè Vates explicat, quod à<marginalia>Magnum à|gubernanti-|bus detri-|mentum.</marginalia>
Cardinali Bellarmino graviter adnotatum, qui
post alia ita scribit. Et errare fecit &c. Hæc est
caussa contemptus, quia principes ob sua & populi
peccata deserti lumine sapientiæ & gratiæ, per devia<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
inced&#x0169;t, & non per vias rectas, id est, vitiosè viv&#x0169;t,
exemplo malo populum scandalizant &c. quæ ille
ad Ecclesiasticos & sæculares asserit pertinere.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0147.jpg/>
@@1@<SE147>132 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>383.</absatz-nummer> Num. 153. col. 1. ita habetur & erat,<marginalia>Mortis mos|apud om-|nes.</marginalia>
pro Deerat. col. 2. Prævidebat pro Providebat.
col. 1. Num. 156. Soli pro Solis. col. 2. Illo pro
Illa. Num. 161. col. Hic mors, pro Hic mos. Non
stat id cum grammaticali lege, nisi Hic suma-
tur adverbialiter, ubi & quod mors, cum more
reciprocetur ita certum quàm quod certissi-
mum: nihil enim ita in more positum. In di-
versis regionibus, civitatibus, & familijs mo-
res diversi, unde & laudatus ab Homero
Ulysses:</P>
<shi>Qui mores hominum multorum vidit & urbes.</shi><marginalia>Homerus.</marginalia>
<P>Solus in morte ubique mos constans. Unde &
verbum Morior à nomine Mos existimare forsi-
tan posset quispiam derivatum. Et variari qui-
dem mores pro temporum diversitate apud eos-
dem soliti, unde Tullianum illud frequenter
in ore: O tempora, ô mores! Sed nihil in morte
tale, unde & non inepto exclamare licet sensu:
O tempora, ô mortes! Nulla enim sunt tempora,
in quibus mortes non videamus & audiamus.
Unde cum fructu aliquo deberet esse exclama-
tio. David Psal. 115. v. 5. Pretiosa in conspectu<marginalia>Psal. 115.|v. 5.|Illius cum|fructu futu-|ra memo-|ria.</marginalia>
Domini mors sanctorum ejus. Et ubi de morte me-
moria apud ipsum, statim exclamatio: O
Domine, quia ego servus tuus, & filius ancillæ tuæ.
v. 6. Vtilissima sanè exclamatione cum recur-
su ad dominum vitæ & mortis, servum se &
vernaculum ex ancilla genitum protestatus,
unde & ad serviendum promptum, ne ipsum
mors inveniat inparatum. Et præfatum Psal-
mum partem esse præcedentis Hebræi tradunt,
divisus tamen à Septuaginta, juxta quos usus
Ecclesiæ, sicut & circa translationem. Vide-
tur tamen ipse continuationem agnoscere, si-
quidem Psalmi 115. numeri in Versibus spe-
ciales non sunt, sed præcedentis continuantur:
unde quem quintum diximus juxta divisio-
nem, in Vulgata est 15. & sequens 16. Est
autem Psalmus dictus ad mortem spectans, &
eorum primus ex ijs, quæ Ecclesia pro Officio
Defunctorum assumit. Vbi & illud: Circum-<marginalia>Psal. 114.|v. 3. & 5.</marginalia>
dederunt me dolores mortis, & pericula inferni in-
venerunt me. Post quæ & exclamatio: O Do-
mine libera animam meam &c. Psal. 114. v. 3.
& 5.</P>
<P>  <absatz-nummer>384.</absatz-nummer> Num. 162. col. 1. Ponderentur pro Pan-<marginalia>Ponderanda|Scriptura.</marginalia>
derentur. Vbi de Sacris Scripturis sermo, pro
quibus ponderatio convenienter posset inti-
mari: nihil enim est dignius illa, & in quo esse
utilior aut jucundior queat: ubi sane miscetur
utile dulci: de quo dictum alibi, sed non sem-
per opportuna ponderatio. Vnde præclarum
illud effatum apud Auctorem de Imitatione<marginalia>Auctor de|Imitat.|Christi.</marginalia>
Christi Cap. 5. Curiositas nostra sæpè nos impedit
in lectione Scripturarum, cùm volumus intellige-
re, & discutere, ubi simpliciter esset transeundum.
Inde est ut multi formentur subtiles conceptus
sine solido fundamento, de quo dictum aliquid
n. 383. & seq. & possent plura congeri alia, si
non alia commodiora vocarent. Ibidem col. 2.
Coram pro Curam. Num. 169. col. 1. Lucem pro<marginalia>Effectus|Optimus te-|stis affectus.</marginalia>
Levem. & Effectuum pro Affectuum. Non equi-
dem absurde, si quandoque effectus tales es-
sent, ut non esset opus alio signo affectus de-
clarasse. Psal. 31. v. 5. Dixi: Confitebor adver-<marginalia>Psal. 31.|v. 5.</marginalia>
sum me injustitiam meam Domino: & tu remisisti<-P>@@

<-P>iniquitatem peccati mei. Sic de se David. Sed
quomodo stare illud possit ut propter solum<marginalia>In Davide|probatio.</marginalia>
cōfitendi peccatum verbale propositum ei fue-
rit remissum, cùm pro remissione contritio
fuerit requisita? Stat equidem, quia effectus
remissionis verum fuisse affect&#x0169; contritionis
ostendit. Taliter confessus, ut effectus necessa-
rium pro eo affect&#x0169; declarârit. Cardinalis Bel-
larminus ita explicat, ut contritio præcesserit
cōfessionem in Davide, quando à Nathan cor-
reptus dixit: Peccavi Domino. 2. Reg. 12. v. 13.<marginalia>2. Reg. 12.|v. 13.</marginalia>
Ad quæ statim Nathan: Dominus quoque tran-
stulit peccatum tuum. Id quod Divo etiam Au-
gustino videtur arridere, qui pro Confitebor ha-
bet Pronuntiabo, & sic post alia subjungit. Con-
feßio verò mea ad os nondum venerat. Dixeram<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
enim, Pronuntiabo adversum me: Verumtamen
Deus audivit vocem cordis mei. Sic ille juxta ver-
sionem, quam etiam amplectitur circa postre-
ma verba: & tu remisisti impietatem cordis mei.
Sed quidem ibi de successu præfato Nathan
non agit, neque in persona sua Davidem lo-
cutum existimat, sed hominis non meritis
operum, sed gratia Dei confitentis peccata sua,
ab ipsis liberati, & ita intelligentis. De casu
autem prædicto agens Homil. 41. ita scribit:
David graviter increpatus post comminationes Dei<marginalia>Idem.</marginalia>
terribiles exclamavit dicens: Peccavi: & mox au-
divit: Dominus abstulit peccatum tuum. Tantum
valent tres syllabæ: tres syllabæ sunt Peccavi: sed
in his tribus syllabis flamma sacrificij coràm Domi-
no ascendit in cælum. Sic Doctor sanctus, quod
& apparet verborum tenori valde consenta-
neum, in quibus Confessio pro remissionis
caussa designatur. Quod licet ita sit, nihilomi-
nùs positionis nostræ veritas elucescit, ut effe-
ctus demonstret affectum, quia syllabæ solæ
pro remissione non sufficiunt, nisi quatenus in-
teriori contritionis affectu animatę procedunt.
Et quamvis effectus remissionis ex parte Dei
videatur se habere, est etiam talis suo etiam
modo ex parte peccatoris, quia & contritionis
ad remissionem Deum sua efficacitate moven-
tis, juxta eum gradum meriti, quem Theolo-
gia communis agnoscit, de quo aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>385.</absatz-nummer> Num. 170. col. 1. Subsilia pro Subtilia.<marginalia>Ampla im-|peria dimi-|nutionibus|obnoxia.</marginalia>
Sibi pro Vbi. Num. 171. Multi pro Muti. Conditio
pro Conditione. Num. 174. col. 2. Potius pro
Potitus. Vbi de Davidis regno Sermo, sic enim
reponendum: Quomodo ergo David amplißimo
potitus regno &c. Et ita quidem usu venit ut de
amplissimis regnis aliquid detrahatur. Et quo
ampliora, plus extant detractionibus iteratis
obnoxia: Virtus enim unita, ut est Philosophi-
cum dogma, fortior est seipsa dispersa. Vnde
Monarchia Hispana, quæ sub terminis suis in-
expugnabilis extitit, amplitudine obtenta, hu-
jusmodi patuit detrimentis, quod & in alijs
visum. Quod quidem ita accidit, etiamsi quod
est amplitudinis comparatum, jure steterit,
quod violare numquam Christianissimi Prin-
cipes voluerunt. Quid ergo ij de integritatis
permanentia præsumant, qui malè partis glo-
riantur, malè equidem dilapsuris? Vnde pro
regno Christi speciale illud Daniel. 7. v. 14.<marginalia>Secus in|Christo.|Dan. 7. v. 14</marginalia>
Potestas ejus, potestas æterna, quæ non auferetur:
& regnum ejus, quod non corrumpetur. Sicut alia,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0148.jpg/>
@@1@<SE148>§. VIII. Circa Partem I. Ex erroribus proventus. 133
<duolan 2><-P>de quibus ibi: quorum prius & diuturnius,
Assyriorum inquam, aquilæ comparatum. Sed
quid de illo Vates? Aspiciebam donec evulsæ sunt<marginalia>V. 4.</marginalia>
alæ ejus. v. 4. Circa quæ D. Hieronymus sic ait:
Quod autem habebat alas aquilæ, superbiam signi-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
ficat regni potentißimi. Quod autem evulsæ sunt
alæ ejus, cetera regna significat, quibus prius im-
perabat, & volitabat in m&#x0169;do. Sic ille inter alia. Et
quòd plumę evellantur, id frequens: sed & non
adeò rarum ut & alæ, regna inquam integra,
quibus per mundum videbantur volitare. Circa
quod non defuerunt, qui apologum dormien-
tis aquilæ, & eatenus deplumatæ, bono sint
animo commentati. Utinam Christiani non
dormiant Principes, neque dormitent, quia &
noxialis esse dormitatio potest: unde non dor-<marginalia>Psal. 120.|v. 4.</marginalia>
mitabit, neque dormiet, qui custodit Israel. Psal.
120. v. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>386.</absatz-nummer> Num. 177. col. 2. Exaltasti pro Exal-<marginalia>Errores ad-|notati.</marginalia>
tati. Num. 180. Sua pro Suo. col. 3. Vsum pro
Visum. Profundi pro Perfundi. Num. 183. col.
3. Sed autem fit, pro Sic autem sit. Quod posset
tamen non durè retineri, si aliquid in eo mo-
menti perluceret. 184. Elevatura pro Elevatiora.
col. 1. & Excentricum, col. 2. & 3. Qui in cor-
pora, pro Quia in corpora. Num. 187. col. 1. Te-
stimonia pro Testimonio. Num. 188. col. 2. Per-
fectio pro Perfectum. Num. 189. col. 1. Censerit
pro Censuerit. col. 2. Non aliàs pro Nam aliàs.<marginalia>Pro parti-|cula Non|apologia.</marginalia>
Ubi ex adeò levi mutatione contrarius sensus
efformatus. Est enim Non particula malignan-
tis naturæ, quidquid post se invenit destruit:
ut in Scholis circumfertur. Sed licet stare illud
juxta commodum sensum possit: non est ta-
men generaliter infamanda, quæ in Scripturis
invenitur commendata, & cum affirmante
verbo pariter collocata summa divi Magi-
gistri auctoritate. Matth. 5. v. 37. Sit autem<marginalia>Matth. 5.|v. 37.</marginalia>
sermo vester, Est, Est: non, non: quod autem his
abundantius est, à malo est. Non est ergo à malo
Non, nec malignantis naturæ, ubi de moribus
agitur, aut rebus, quibus commodissimè potest
adaptari. Suavissimum quidem illud, de quo
Num. 409. Bonus EST Dominus sperantibus in<marginalia>Thren. 3.|v. 25.</marginalia>
eum. &c. Thren. 3. v. 25. & illud: ex Psalmo
97. v. 7. Quia ipse EST Dominus Deus noster: &
nos populus pascuæ ejus, & oves manus. Quod cùm<marginalia>Psal. 94.|v. 7.</marginalia>
legam in Biblijs Plantinianis omnium exactis-
simis, & Anni 1608. quando errores typo-
graphici non ita paginas inundabant, errorem
non tolerandum reperio: nam pro Nos autem
populus ejus, habetur, Non autem populus ejus. Ubi
Non malignantis potest dici naturæ, dum per-
peràm adhibetur. Sed pergamus audientes
Domin&#x0169; apud eumdem Evangelistam 23. v. 9.
& Patrem nolite vocare vobis super terram, unus<marginalia>Matth. 23.|v. 9.</marginalia>
EST enim pater vester, qui in cælis EST. Ubi &
de Magistro Christo. v. 8. Quibus & adjun-
gendum, quod præcesserat 12. v. 50. Quicum-<marginalia>12. v. 50.</marginalia>
que fecerit voluntatem Patris mei, qui in cælis EST,
ipse meus frater, & soror, & mater EST. Quibus<marginalia>Parallelæ-|sententiæ.</marginalia>
(omissis plurimis) parallelæ possunt ex adver-
so, non tamen adversæ proponi sententiæ, in
quibus negans particula multùm etiam dulce-
dinis conciliabit: Non veni vocare justos sed pec-<marginalia>Matth. 9.|v. 13.|Ioan. 10.|v. 28.</marginalia>
catores. Idem 9. v. 13. De ovibus sic Joan. 10.
v. 28. Et ego vitam æternam do eis: & NON<-P>@@

<-P>peribunt in æternum. Et Non rapiet eas. Iterum
ille apud eumdem 14. v. 18. Non relinquam<marginalia>14. v. 18.</marginalia>
vos orphanos. Vbi & audiendus ille, in quo lo-
quebatur, & modò etiam loquitur Christus 1.
Cor. 10. v. 13. ubi utramque particulam am-
plexus sic ait: Fidelis autem Deus EST, qui<marginalia>1. Cor. 10.|v. 13.</marginalia>
NON patietur vos tentari supra id, quod potestis:
sed faciet cum tentatione proventum, ut poßitis
sustinere. Et Divum quidem Baptistam satis
celebrem iterationes negantis particulæ red-
diderunt. Joan. 1. v. 20. & 21. Primò enim,
NON sum ego Christus. Deinde, NON sum. Tan-<marginalia>Ioan 1.|v. 20 & 21.</marginalia>
dem, Non. Sicut & infelicem Davidem in il-
lius retentione defectus lamentabili amissione
filij: dum petenti Absalon ut ejus frater Am-
non ad paratum permitteretur ire convivium,
respondit: Non est necesse ut vadat tecum. 2. Reg.<marginalia>2. Reg. 13.|v. 16. & 17.</marginalia>
13. v. 16. Sed instanti annuit: Coe&#x0308;git itaque
Absalon &c. damnabili permissione. Id quod
non semel parentibus accidit, ut importunis fi-
liorum coacti precibus, perniciosa inconstan-
tia condescendant. Quæ quidem prælusisse
placuit, quia & utilia futura: dum ex proposi-
tis ex Scriptura sententijs pij possunt affectus,
& considerationes perutiles excitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>387.</absatz-nummer> Num. 190. col. 2. Si pro Sic. Vt sicut<marginalia>In contra-|rijs ent erro-|res pares.</marginalia>
circa Non error præcesserat, sic & circa opposi-
tam particulam sequeretur. Sic enim usu venit
ut qui inter se contrarij pariter errent, dum
quisque judicat sibi rationem suffragari, cùm
tamen non ratione, sed immoderantia passio-
nis agatur. Sic Lucæ 22. v. 24. Facta est con-<marginalia>Lucæ 22.|v. 24.</marginalia>
tentio inter eos (Apostolos inquam) quis eorum vi-
deretur esse major. Qua in contentione omnes
errarunt: quia si quisquam cum fundamento
major videri poterat; is erat Petrus, semper
prælatus alijs: quod quidem si ipse ita censuit,
quia contentio de omnibus prolata, in eo erra-
vit, quia ex signis exterioribus non potest ma-
joritas conjectari: quandoquidem Deus sin-
gularia quædam honoris privilegia in aliquos
pro suæ providentiæ inscrutabili profunditate
derivat, quibus ij, qui apud ipsum majores, mi-
nimè perfruuntur, de quo superiùs dictum: qua-
le est illud B. Catharinæ Virginis Bononiensis
incorrupti corporis, & ita tractabilis, ut possit
à Clarissis Religiosis vestiri: quod & de B.
Rosa Viterbiensi refertur. Et sic alia. Addo
id quod Psal. 106. v. 40. datum superiùs, sed<marginalia>Psal. 106.|v. 39. & 40.</marginalia>
diverso sensu: & errare fecit eos in invio, & non
in via. Quosnam? Illi inquam, de quibus v. an-
teced. 39. & pauci facti sunt &c. circa quod sic
D. Augustinus: Omnes qui se dividunt ab unita-
te, pauci sunt. Et licet loquatur de divisione
schismatica, ejus ratio generalior est, & in
quacumque verissima comprobatur: quando
& ij etiam qui ab Ecclesiæ unitate discedunt,
inter se acerbissimè digladiantur. Num. 193.
Ostatateuchi pro Octateuchi. 194. Vexam pro Ve-
ram. Semper veritas nihil cùm mereatur tale,
vexatur, de quo paulò superius disceptatum n.
386. & seqq. Num. 196. col. 2. Despicitur pro
Dispicitur. Et quàm illud verum in multis, sed<marginalia>Gloria ut|despiciatur.</marginalia>
errantibus errore turpissimo. Empyrei structura
despicitur: cùm tamen dispici, considerari at-
tentione incessanti debuisset. Sed jam in re-
dempto à servitute Ægyptiaca populo despe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0149.jpg/>
@@1@<SE149>134 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>spectus hujusmodi viva, licet aliàs turpis, figu-
ra præmissa, de qua Psal. 105. v. 24. & pro ni-<marginalia>Psal. 105.|v. 24.</marginalia>
hilo habuerunt terrā desiderabilem. Pro nihilo? O
rem humanæ rationis indignam! Neque enim
parvi aut minoris habita dicitur terra, ad quam
uti omnium præstantissimam, lacte & melle
manantem, toto debebat desideriorum arden-
ti cumulo suspirari; sed pro nihilo, promitten-
te Deo, & in id negotij miraculosis, & por-
tentosis expensis provocanti. Christiana hic
agitur, & mutato nomine, non fabula, sed ve-
ritas inconcussa narratur: Pro nihilo habuerunt<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
terram desiderabilem, quia transitoriam dile-
xerunt, ait ibi D. Hieronymus. Et non credide-
runt in verbis ejus, quibus promisit regna cælorum,
Sic ad v. 25. Vbi vulgata: Non crediderunt ver-
bo ejus. Ergo qui despiciunt non credunt? Non
id de Christianis dicam, in quibus cum pecca-
tis perseverat fides: sed talis illa, ut vix digna
eo nomine censeatur. Unde erit ut in extremo
judicio damnandi instar infidelium sint à su-
premo judice reputandi. Proferenti enim tre-
mendam sententiam: Discedite maledicti &c.
respondebunt audientes illam, & pariter red-
dentes caussam non impensæ erga egentes mi-
sericordiæ, Respondebunt & ipsi dicentes: Domi-<marginalia>Matth. 25.|v. 44.</marginalia>
ne, quando te vidimus esurientem? &c. Matth.
25. v. 44. Non ergo Evangelio crediderunt, in
quo adeò expressum habetur Christo impendi
quod pauperibus erogatur. Crediderunt ergo,
& non crediderunt, quia ita operati sunt ac si
fidem non habuissent, quia mortua illa: unde
& quod de uno dictum à Domino, ad omnes
spectat: & partem ejus cum infidelibus ponet.<marginalia>Lucæ 12.|v. 46.</marginalia>
Lucæ 12. v. 46.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Pergunt errores utiliter observati.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>388.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost Num. 198. desideratur sequens,<marginalia>Occasione|erroris|D. Francisci|elogium.</marginalia>
unde in eo col. 4. legitur Propriorem,
cùm legi debuisset Propiorem. Vbi, ut aliàs
dixi, unius litteræ additio sensum alterat, &
corrumpit. Num. 202. col. 2. Ita pro Ista in-
verso errore, nam quod priùs per additionem,
modò per subtractionem incurritur, licet faci-
lè possit intelligi. Sedes ita pro Sedes ista. Vbi
de Sede agitur D. Francisco præparata, in cu-
jus jam pridem possessione versatur. Subtracta
S. qua stigma conscribitur, ut interpretari li-
ceat eam diabolum Divo Parenti conari in-
ferre molestiam, quam ipse ore Apostoli co-
natus est amoliri. De cetero nemo mihi molestus
sit: ego enim stigmata Domini Jesu in corpore<marginalia>Galat. 6.|v. 14. & 17.</marginalia>
meo porto. Galat. 6. v. 17. Scimus enim fuisse
plures sacris stigmatibus, immò vulneribus,
adversantes, quod & neotericis hæreticis per-
suasum. Cùm autem hæc sit illius major glo-
ria, ut clamat ipse ejusdem verbis: Mihi autem
absit gloriari nisi in cruce Domini nostri Jesu
Christi &c. v. 14. mirum non est molestum ei-
dem accidere, si quis contendat ea per sum-<marginalia>Evange-|lium Festi|ut ineptè à|quodam|usurpatum.</marginalia>
mam injuriam ipsum defraudare. In Evange-
lio Festi Beatissimi Patris particula dicta legi-
tur dicente Domino: Ita Pater, quoniam sic fuit<-P>@@

<-P>placitum ante te. Matth. 11. vers. 26. & audivi
Concionatorem, qui pro dicendorum funda-
mento duo illa verba tantùm arripuit. Ita Pater.<marginalia>Matth. 11.|v. 26. & 27.</marginalia>
Cumq&#x0301;ue particula dicta sit nota similitudi-
nis, ex ea conformitates Seraphici Patris cum
Christo est, ut potuit, prosecutus. In quo qui-
dem non defuit, qui eum de singularitate lau-
dârit: sed nescio an illa tanti debuerit fieri. Et
quidem ut plus de singularitate, quod vendita-
ret, haberet, solam pro themate particulam as-
sumere potuisset: nam de Patre in concione
nihil. Sed verò ubi Evangelium adeò illustres
Christi sententias contineat, ex quibus fun-
dari conformitates possunt, pro quibus extat
liber, ut quid ita ad sensum à mente Christi
alienum Ita torquetur. Si humilitas & man-
suetudo non placet, quia duæ illæ tantùm vir-
tutes, audiatur Salvator dicens: Tollite jugum<marginalia>Thema|còmmodius.</marginalia>
meum super vos. v. 29. & dicatur D. Francis-
cum cum Christo pariter tulisse jugum, cùm
enim ait Meum, illud ipsum designat, quod
ipse portabat: quod non fuerit difficile com-
probare, dum ego ad alia transeo.</P>
<P>  <absatz-nummer>389.</absatz-nummer> Num. 203. col. 1. Arguit pro Arguat col.<marginalia>Errorum|copia.</marginalia>
2. Naamethites Qui vim voluptati. Tollend&#x0169;
Vim. Qua figura corrigenda quæ habetur Quæ:
Num. 204. De gloriæ pro De gloria. Num. 206.
Pacant pro Pascant. Num. 209. col. 1. Decipien-
das pro Decipiendos. Num. 211. col. 2. Quæ est
præclara. Num. 213. Hi duo Principes. Num.
221. col. 1. Eo officio. Homini est data, col. 2. Ex-
cellentia tanta. Michael. Num. 223. col. 2. Enim
pro Eum. Num. 227. col. 2. Hoc præ illo. Num.
229. col. 2. sic legendum: Qualis erga homines
sit, non est difficile &c. Num. 231. col. 2. An-
gelus quis pro Angelus pacis. Stare aliàs mutatio
posset, si cùm Quis dicitur, allusio esset ad no-
men, Michaelis, de quo ibi, cùm sit idem ac
Quis ut Deus? Clamat Vates Rex Psal. 112.
v. 5. Quis sicut Dominus Deus noster? Quod ad-<marginalia>Psal. 112.|v. 5.|D. Michae-|lis elogium.</marginalia>
ducens D. Bernardus Sermone 2. de Verbis Isaiæ,
Vidi Dominum, sic ait: Vide autem ne fortè
Michaelis verbum sit, superbo illi dicenti: Similis
ero Altißimo (Isai. 14. v. 14.) in faciem resisten-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
tis, Michael enim interpretatum dicitur, Quis ut
Deus? Sic ille. Censet ergo Davidem Michae-
lis locutum verbis, & ejus nomen sic loquen-
tem expressisse. Et cur non tanto ille gloriare-
tur magistro, qui ut talis eo in Psalmo videtur
introductus, cujus initium: Laudate pueri Do-
minum: laudate nomen Domini. Sit nomen Domi-
ni benedictum &c. Ecce pueri ad Dei laudes
excitantur: ex quo apparet erga illos magiste-
rium exerceri. Michaelis ergo illud, qui statim
loquens introducitur. Sed quinam hi pueri ad
scholam prophetalem & Angelicam evocati?
Respondeat D. Augustinus sic locutus: Nostis,<marginalia>D. Augissti-|nus.</marginalia>
fratres, & sæpißmè audistis in Evangelio Dominum
dicere: Sinite pueros venire ad me, talium est enim
regnum c&#x0153;lorum. Et iterùm: Si quis non receperit<marginalia>Matth. 19.|v. 14.</marginalia>
regnum Dei sicut puer, non intrabit in illud, &
multis alijs locis Dominus Deus noster per singula-<marginalia>Marci 10.|v. 14.</marginalia>
re humilitatis exemplum superbiam veteris hominis
ad innovandam humiliter vitam, similitudine pue-
rilis ætatis accusat. Quapropter, Charißimi, cùm
cantari auditis in Psalmis: Laudate pueri Domi-
num, ne arbitramini ad vos istam exhortationem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0150.jpg/>
@@1@<SE150>§. IX. Circa Partem I. Observationes utiles. 135
<duolan 2><-P>non pertinere, quia jam corporis pueritiam super-
greßi, vel juvenili decore virescitis, vel simili ho-
nore canescitis, omnibus enim vobis dicit Apostolus:
Nolite effici pueri sensibus, sed malitia parvuli esto-<marginalia>1. Cor. 14.|v. 20.</marginalia>
te, ut mentibus perfecti sitis. Qua malitia maximè,
nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate
præsumens non sinit hominem ambulare per arctam
viam, & intrare per angustam portam. Pueri autem<marginalia>Matth. 7.|v. 14.</marginalia>
facilè intrant per angustam portam: & ideò nemo
nisi ut puer intrat in regnum cælorum. Quid autem
superbiæ malitia deterius, quæ præpositum vult ha-
bere nec Deum? Nam scriptum est: Initium super-<marginalia>Eccli. 10.|v. 14.</marginalia>
biæ hominis, apostatare à Deo. Hæc clarissimus
ille hujus scholæ discipulus, quæ etsi longius-
cula, placuit & hoc loco legi, quia pro insti-
tuto præsenti commodissima, cùm  sint dignis-
sima aliàs ut in ipsis compitorum parietibus
conscribantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>390.</absatz-nummer> Humilium ergo scholæ Divus Mi-<marginalia>David S.|Michaelis|discipulus|in schola|humilitatis.</marginalia>
chael magister est, ex cujus magisterio Rex
Vates etiam magister evasit, quia & studiosus
auditor. Audiam quid loquatur in me Dominus
Deus: quoniam loquetur pacem in plebem suam; &
super Sanctos suos, & in eos, qui convertuntur ad<marginalia>Psal. 84.|v. 9.</marginalia>
cor. Sic ille Psal. 84. v. 9. Ubi cùm pacem lo-
quentem Dominum se audire, auditurumq&#x0301;ue
testetur, Divum Michaelem debemus agnos-
cere, qui est Angelus, ut Ecclesia canit, cujus
ministerio Deus ad instructionem humilis il-<marginalia>Pax & hu-|militas ma-|ritantur,|quam su-|perbia ex-|turbat.</marginalia>
lius mentis utebatur. Et quidem ritè consonat
ut magister pacis, humilitatis etiam magister
sit: turbulentæ siquidem contentiones ex su-
perbiæ inflatione nascuntur. Quod quidem à
D. Bernardo citato in Sermone præclarè ex-
pensum, ubi sic post alia: Semel turbavit super-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
bia regnum illud concußit muros, etiam prostravit
ex parte, & parte non modica &c. Unde statim
D Michaelem ambienti Altissimi similitudi-
nem introducit in faciem ei impudentissimam
resistenti, ut jam ex ipso audivimus, ut prop-
tereà humilitatis beneficio restitutam pacem
agnoscamus, cujus quidem & ille magister in
c&#x0153;lis, eo enim duce & Angeli ejus duci super-
biæ in faciem restiterunt. Pro quo Ecclesiæ
hymnus unde illud:</P>
<shi>Contra ducem superbiæ,
  Sequamur hunc nos Principem,
  Vt detur ex Agni throno
  Nobis corona gloriæ.</shi>
<P>Sicut ergo Lucifer superbiæ dux, ita & D.<marginalia>Vide infe-|rius 248.</marginalia>
Michael humilitatis & Dux & Princeps, qua
fugatus ille cum asseclis, & pax æterna regnis
c&#x0153;lestibus restituta. Quam & per eum loqui-
tur fideli populo, & sancti audiunt, atque ij,
qui convertuntur ad cor. Nam revera ex eo hu-<marginalia>Quid sit|converti ad|cor.</marginalia>
militatis defectus accidit, quòd homines non
convertantur ad cor. Ex eo profectò quòd se-
riæ considerationi non datur locus, sed ut lo-
quitur Apostolus Rom. 1. v. 21. Evanuerunt in<marginalia>Rom. 1. v.|21. & 22.|Superbia|ingens stul-|titia.</marginalia>
cogitationibus suis, & obscuratum est incipiens cor
eorum. Unde non incongrua versio juxta He-
braica, quam & Cardinalis Bellarminus cona-
tur Vulgatæ conformare. Et super Sanctos, &<marginalia>Card. Bel-|larminus.|Notanda|versio circa|citatum|Psalmiloc&#x0169;.</marginalia>
non revertentur ad stultitiam: cui præmiserat sic:
Qui autem sint sancti, quibus promittitur pax, ex-
plicatur per verba sequentia: & in eos, qui conver-
tuntur ad cor. Sic ille. Itaque quòd homines<-P>@@

<-P>sancti non sint, ex eo evenit, quòd non
convertantur ad cor, sed ad stultitiam eorum
cogitatio devolvatur. Superbia autem mera
stultitia est Apostolo teste suprà v. 22. Dicentes
enim se esse sapientes, stulti facti sunt. De quo &
in superioribus dictum. Unde concludit sapien-<marginalia>Cardin.|Bellarmin.</marginalia>
tissimus Cardinalis dicens: Sic etiam converti
ad cor, & non converti ad stultitiam, pro eodem
accipi possunt. Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>391.</absatz-nummer> Num. 232. col. 1. Subteritur pro Sub-<marginalia>Errorum|series.</marginalia>
texitur. sensu incommodo. Num. 233. col. 2.
Quia erga is, pro Ergo is. col. 3. Quid jam sic, pro
sit. Num. 235. col. 3. Assensus pro Ascensus. Num.
238. col. 1. Desivere pro Deficere. Dico pro Diu.
Num. 239. col. 2. Definitionem pro Definitio.
Regregia pro Egregia. Ubi posset quispiam no-
minis proprietatem defendere, ut regregia sit
valde egregia ex re addito, quod in multis alijs
accidit, in quibus perfectionem significat, ut
docti Grammatici observant. Sed placet emen-
datio. Sic enim pro Si enim. Num. 249. col. 1.
Non percere pro Nos perducere. Solitudo pro Soli-
citudo. Quid pro Quod. Num. 252. col. 2. Basa<marginalia>Bassus quid.</marginalia>
suerte pro Baja suerte. & Bajo apud Hispanos à
Basso dictum; est autem Bassus idem quod
imus, humilis, à basi, ut nonnulli existimant, li-
cet alij secus Græcam Originem requirentes.
In musica quidem Bassus vox est crassa, op-
posita Discantui, Triple, quæ exilis, sed jucun-
dior, inter quas quæ Tenor dicitur. Et quidem
qui Bassum à Basi dictum censent, id in musica
eatenus aptant, quod Bassus illius fundamen-
tum sit. Ex quo pro moribus aliquid posset non
ineptum fabricari. Sed id alijs relinquamus; si
illud dicamus tantùm, in Republica nullum
etsi bassæ sortis contemnendum, quia pro con-<marginalia>Pro Reipu-|blicæ har-|monia infi-|mæ sunt|sortis homi-|nes.</marginalia>
sona illius harmonia tales fundamentum sunt,
sine quibus stare illa non poterit. Sublimes
enim pauci, & mediæ conditionis licet plures,
non tamen eos, qui sunt imæ, artifices scilicet
rerum mechanicarum, exæquant: in quibus
profectò vitæ communis recognoscitur funda-
mentum, unde & debent justæ æstimationis
pondere apud prudentes appendi. Domini enim<marginalia>2. Reg. 2.|v. 8.</marginalia>
sunt cardines terræ, & posuit super eos orbem. Sic
Anna S. Samuelis alma parens suo in Cantico,
& ita magistra musicæ spiritalis. 1. Reg. 2. v. 8.
Ubi D. Hieronymus in traditionibus Hebrai-
cis cardines esse affirmat eos, quos mundus
calcat, qui scilicet infimum tenent locum: &
super istos à Deo est orbis constitutus. Quòd
autem cardinum sapiens meminit femina, ad
c&#x0153;lestes habitum fuisse respectum, ex quibus
derivata similitudo, docti arbitrantur Interpre-
tes, ex quibus genuina elegantia P. Gaspar
Sancius: quia videlicet in c&#x0153;lis suus est con-
centus sublimiorum & inferiorum, de quo Job<marginalia>Iob. 38.|v. 37.</marginalia>
38. v. 37. & concentum cæli quis dormire fa-
ciet?</P>
<P>  <absatz-nummer>392.</absatz-nummer> Num. 254. col. 2. Notantur pro Notan-<marginalia>De colum-|ba, in cujus|specie appa-|ruit Spiritus|sanctus.</marginalia>
ter. & Circa pro Citra pessima mutatione. De
Spiritu sancto erat sermo, qui corporali specie
sicut columba apparuit: quod quidem citra
personalem unionem accidisse, ut erat opus
dictu, pronuntiatum. Dum autem pro Citra
positum Circa, contrarius sensus indicatus,
quem quidem vera Theologia non patitur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0151.jpg/>
@@1@<SE151>136 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>cum D. Thoma 3 p q. 39. arti. 6. ad 2. esseq&#x0301;ue
id certum affirmat P. Suarez Tomo 2. in 3. p.
Disput. 27. Sect. 2. & uti error Tertulliani lib.
de Carne Christi Cap. 3. notatur apud P. Mal-
donatum in Matth. 3. circa Vers. 16. & Pater
ipse affirmat esse cavendum. Sed P. Joannes
Ludovicus de la Cerda Tomo 2. in Tertullianum<marginalia>Circa men-|tem Tertul-|liani quid|P. Cerda.</marginalia>
circa citatum Caput, illius sententiam uti ab eo
propositam vult locum habere defensionis,
non enim ita cruda sunt verba, ut in bonum
sensum explicari nequeant, sicut à P. Suarez
citato loco fact&#x0169;: quod ut stare possit illius sunt
verba proponenda. Sic enim ibi: Qui Spiritus
cùm hoc esset, tam verè erat & columba, quàm &
Spiritus: nec interfecerat substantiam propriam,
assumpta substantia extranea. Circa hæc citatus
Pater ait extrema verba eò dumtaxat protulis-
se, ut ostenderet contra Marcionem, non quo-
tiescumque forma aliqua & natura acquiritur,
necesse esse perire antiquum esse, sicut Mar-
cion existimabat. Priora autem verba etiam
mitigantur, si particula Vera non appellet su-
per copulam verbi est, sed super columbam &
Spiritum, ut sensus sit Spiritum ad Christum
advolantem esse columbam veram, non appa-
rentem, sicut & Spiritum verum, sed diverso
nimirum modo. In qua expositione firmari se
ait ex eo quod Tertullianus Cap. 4. indicat re-
putare se indecens Deo assumere creaturam
irrationalem, ut lupum, taurum, aut etiam
cygnum: quod ex vi argumentationis ejus li-
cet colligere ab Jove, qui in taurum aut cyg-
num conversus est. Sic dictus Scriptor ingenua<marginalia>Non ad-|mittitur.</marginalia>
in Tertullianum pietate ductus, sed immeri-
ta: cùm enim tot fuerit erroribus ab Ecclesia
condemnatis obstinatissimè depravatus, quid
mirum si in eum deprehendatur lapsus, qui non
ita damnatus ab illa est, & illius verba adeò
apertè præseferunt: ut si ex instituto illum
proferre vellet, nullis clarioribus verbis id fa-
cere potuisset. Tam verè erat & columba quàm
& spiritus. Quid hoc clarius? Sed falsius quid?
Theologi omnes in hanc conspirant verita-
tem, unde minima censura erit insignis teme-
ritatis, in re gravissima, & levissimo fundamen-
to. Sin minus dicatur etiam Spiritus sanctus
linguas igneas, aut ventum vehementem pa-
riter assumpsisse, pro eo quod habetur Act. 2.
Dicatur ergo citra, non circa personalem
unionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>393.</absatz-nummer> Num. 268. col. 1. Materialem pro Ma-<marginalia>Errores ali-|quot.</marginalia>
teriale. Num. 269. col. 1. In Divo Petro Michae-
le. Immanis error, illud enim Petro superfluit
sensum f&#x0153;dè corrumpens. Num. 270. col. 1.
Existimantur pro Existimentur col. 2. Quo pro
Qui. Num. 274. col. 1. in principio claudendum
parenthesi à verbis illis Deo scilicet usque ad lu-
strali exclusivè. col. 2. Milites pro Miles. De<marginalia>Cornelius|Centurio ut|dici plures|queat.</marginalia>
Cornelio sermo, qui unus pro multis, in quo
primitiæ sunt Gentium conversione multiplici
dedicatæ. Et quidem sicut Deus plurali nomi-
ne dictus Eloim, ita & qui ipsi per veram ad
ipsum conversionem adhærent, & inserviunt,
evadunt virtute, & æquivalentia quadam plu-
res, ut cum Davide aliquando pro decem milli-
bus computentur. Num. 277. col. 3. Fidelium<marginalia>1. Tim. 2.|v. 11.</marginalia>
pro Fidelem. In loco ex 1. Tim. 1. v. 11. ubi de<-P>@@

<-P>se Apostolus loquitur. Qui fidelem me existima-
vit ponens in ministerio. Et standum quidem le-
gitimæ lectioni: cùm tamen veritate constan-
te posset etiam errans lectio non penitus im-
probari. Apostolus siquidem à Christo in mi-<marginalia>Apostolicus|minister non|suus, sed|proximorum|esse debet,|D. Pauli|instar.</marginalia>
nisterio positus, totum futurum se fidelium
existimavit, quorum saluti prorsus impensus.
Sed & si immolor supra sacrificium, & obsequium
fidei vestræ, gaudeo, &c. Philip. 2. v. 17. Ecce se
in sacrificium offerentem propter obsequium
fidelium. Ubi Græcè est Liturgia, quod cum
alijs exponit P. Cornelius, Sacrum ministerium.<marginalia>Philip. 2.|v. 17.</marginalia>
Quia ergo sacro ministerio traditus, se jam
non suum reputat, sed pro illis se sacrificium
contendit offerre: sacrificium enim res alterius
est. Unde qui paratus est in ministerio, & prop-
ter ministerium immolari, cōsequens est, ut ad
omnia, quæ tanti momenti sunt, obsequentis-
simum se debeat exhibere. Audiant hoc mini-
stri Evangelici. Ibidem Potest pro Post. Num.
278. col. 2. & minùs dignè Ante Minùs ponen-<marginalia>Errores cir-|ca D. Pau-|lum ob il-|lius excel-|lentias.</marginalia>
dum Nil, aut Nihil. Et statim Quamquàm pro
Quàm. De Divo Paulo est sermo, cujus magi-
sterium passim incurrit, & dolendum quando
in divinam imaginem transformatus asseritur,
& per excellentem Deitatis participationem
Deum redditum, errores admisceri. Sed id cer-
tè non novum, adeò enim sanctus, illustris,
excellens, & privilegijs c&#x0153;lestibus singularis,
ut circa illum hæretici quidam exerrarint, sen-
tientes, & clamantes fuisse illum Spiritum san-
ctum à Christo promissum, & ex narratione
Divi Lucæ etiam constet, Act. 14. v. 11. & 28.
v. 6. Quod quidem & erga S. Franciscum Xa-
verium accidisse affirmant quidam, sed nullo
fidem faciente Luca, sed auctore merenti nul-
lam his noto in regionibus: unde ego pro il-
lius laudibus nihil tale sine magno scrupulo
auderem usurpare.</P>
<Z><A+1>§. X.
Errorum emendatio doctrinalis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>394.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 280. col. 2. Accipimus pro Ac-<marginalia>D. Petrus|semper in|Ecclesia do-|cet.</marginalia>
cepimus, sic enim apud D. Clemen-
tem de Divo Petro magistro suo loquentem.
Cùm aliàs stare verissimè queat, quod acce-
pimus aliquando, etiam modò accipere:
semper enim fons ille doctrinæ c&#x0153;lestis
emanat, & quod semel tradidit, curat
nobis efficaciter instillari. Sicut enim Chri-
stus Petra est, cujus extitit antiqua illa à Moy-
se percussa figura, Apostolo teste 1. Cor. 10. v.
4. Petra autem erat Christus. Et ex illa egressæ<marginalia>5. Cor. 10.|v. 4.|Num. 20.|v. 11.</marginalia>
sunt aquæ largißimæ, Numer. 20. v 11. circa quod
nonnulli improbanda confingunt: quæ tamen
ad spiritalem redacta sensum, eam indicant, de
qua Apostolus, veritatem. Bibebant autem de
spiritali consequente eos Petra: quia doctrina
Christi largissimè fluit, ut nova quotidie vi-
deatur. Ad eum modum & Petrus, quia Petra,
& ipsa largissimas ministrat aquas, usque ad
sæculi finem profluxuras. Num. 285. col. 2.
Quidam pro Quidem, sensu inepto. Num. 287.
col. 2. Vnda pro Vnde. Ibidem Societati à Jesu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0152.jpg/>
@@1@<SE152>§. X. Circa Part. I. Emendatio doctrinalis. 137
<duolan 2><-P>pro Societatis Jesu. Licet enim stare queat ut
Societas à Jesu Religio nostra dicatur, in lo-
co tamen illo id legitima constructio non pati-
tur. Ubi quidem de B. Stanislao sermo est, qui<marginalia>B. Stani-|slaus in Pe-|ruvio mira-|culosus post|Beatifica-|tionem.</marginalia>
tunc temporis eum non fuerat assecutus hono-
rem judicio Apostolicæ Sedis, quo jam felicis-
simè gaudet, propediem supremo omnium
expectato. Et quidem post illum gloriosior
juvenis beatissimus apparuit, tum alibi, tum
in hoc Peruviano regno, & præsertim in hac
Limana Civitate miraculorum varietate, de
quo dixi in ultimo Tomo Auctarij Thesauri In-
dici, sed post laborem illum prælo transmis-
sum pergit divina potentia mirabilium multi-
tudine circa cultum præstitum beneplaciti sui
singularem rationem ostendens, ut ipsam am-
plam beatificationem Canonizare quodam-
modo videatur. Ut etiam pariter ostendat de-
ferendam quantocyùs, cùm dicere Majestas di-
vina possit digniori sensu, quod indignissimi
aliàs: Quid adhuc egemus testibus: Matth. 26.<marginalia>Matth. 26.|v. 65.</marginalia>
v. 65. Vulgaris est apud Nostrates paræmia:
Aquien Dios se la diò, San Pedro se la bendiga. Cui
eam dedit Deus, S. Petrus benedicat. Sed qui-
dem inverso videbatur ordine dicendum, quod
& in negotio præsenti compert&#x0169; habemus? cui
enim eam dedit D. Petrus, Dominus benedixit. A
D. Petro datum censendum est, quod ab ejus
Sede descendit, unde Pontifices in talibus ejus
solent auctoritatem protestari, non quia Vica-
rij, quod solùm respectu Christi contingit, sed
ut successores, cum recognitione debita prima-
rij in illo principatus. Sic ergo & amplificata
Beatificatio à D. Petro data, & illi est à Do-
mino benedictio glorificati per multiplicia
miracula nominis impertita. Pro quo pulchrè
succurrit ea laus, de qua David Psal. 20. quæ
ad Regem quidem dirigitur, & præcipuè ad
Christum spectat, sed ut ait Titelmanus, pos-
sunt ea, quæ in illa dicunt, pro Sanctorum
gloriosa Victoria, & salute post pugnam secu-
ta, Deo decantari. Hi enim omnes reges sunt, re-<marginalia>Titelmanus</marginalia>
gnaturi cum Christo Imperatore suo, qui illis dedit
esse Reges in sæcula sæculorum. Ut autem hoc ve-
rum aliàs sit, in B. Stanislao cum quadam spe-
ciali proprietate decurrit, cui illud bellissimè<marginalia>Psal 20.|v. 3.</marginalia>
congruit: Quoniam prævenisti eum in benedictio-
nibus dulcedinis: posuisti in capite ejus coronam de
lapide pretioso. v. 3. Præventus siquidem est ab
incunabulis ipsis benedictionibus dulcedinis
erga Jesum, & Mariam, quibus cor & cor-
pus ejus redundabant: unde brevi in capite ejus
imposita corona de lapidibus pretiosis: qui
unius tantùm nomine designati, eo quòd li-
cet multi & varij, quod ad pretium attinet
unus sunt, quia circa illud ita certant, ut nul-
lus alium videatur superare: Et unde adeò de-
properata felicitas? Ex eo sanè quod sequitur.
Vitam petijt à te, & tribuisti ei longitudinem die-<marginalia>Vers. 4.</marginalia>
rum in sæculum sæculi. v. 4. Quàm hoc peculia-
re, quàm & mirabile in illo! Per epistolam pe-
tijt ad Virginem directam, de quo historia, à
qua & amanter ac feliciter exauditus, impetrā-
te à Filio, ut post quinque dies jucundus suæ
interesset festivitati, omnium quidem maxi-
mæ, Assumptionis inquam incomparabiliter
gloriosæ. Magna inde & gloria ejus in salutari<-P>@@<marginalia>Vers. 5.</marginalia>

<-P>Dei, quod v. 5. subnectitur, In salvatione ut Titel-
manus exponit, cui & quod annectitur, copu-
latum: Magna est gloria ejus in salutari tuo: gloriā
& magnum decorem impones super eum: fuit enim
magna cum gloria & decore salvatio, dum eum
Deus & in cælo & in terra reddidit gloriosum,
miraculis, titulis, cultu, & Reliquiarum cele-
berrima transmissione. Et quid jam ultra? Quo-<marginalia>Vers. 6.</marginalia>
niam dabis eum in benedictionem in sæcul&#x0169; sæculi.
v. 6. Quod quidem ad mirabilia post Beatifica-
tionem meritò referendum: propter illa enim
benedictiones in ipsum multiplices, ij de quibus
bene meritus, & qui vident, aut audiunt, jacu-
lantur. Benefici enim sic soliti more Scripturæ
salutari. Genes. 24. v. 31. Ingredere benedicte<marginalia>Gen. 24.|v. 31.|2 Reg. 2.|v. 5.|Eccli. 31.|v. 28.</marginalia>
Domini; cur foris stas? 2. Reg. 2. v. 5. Benedicti vos
à Domino, qui fecistis misericordiam hanc. Eccli.
31. v. 28. Splendidum in panibus benedicent labia
multorum. Inter quos & ego meas etiam bene-
dictiones, dum semel & iterùm de illo loqui
gestio, jactare studui, & quoties opportuna
pro ijs occasio inciderit, studebo, juxta eum
modulum, iterare.</P>
<P>  <absatz-nummer>395.</absatz-nummer> Num. 288. col. 2. Hustic pro Hus. Di-
gnus cujus nomen inter errores & f&#x0153;das litu-
ras recondatur. Ibid. Impendi pro Impendendi.
non constante sensu. Num. 292. col. 1. Fideli-
tates pro Fideliter. Ineptissimè. col. 2. Mos pro<marginalia>Mortis ite-|randa me-|moria.</marginalia>
Mors. Jam de mutatione hujusmodi superiùs
dictum, sed verò non potest non memoria ista
sæpiùs repetita prodesse. Utinam & mihi, ejus
januas, quotidie pulsanti, & valenti c&#x0169; D. Paulo
profari 2. Cor. 1. v. 9. Et ipsi in nobismetipsiis re-<marginalia>2. Cor. 1.|v. 9.</marginalia>
sponsum mortis habuimus, ut non simus fidentes in
nobis &c. Sed quale responsum? Illud equidem,
quod apud Isaiam 28. v. 10. Expecta, reexpecta;<marginalia>Isai. 28.|v. 10.</marginalia>
expecta reexpecta: modicum ibi, modicum ibi. Itaq;
cum S. Job inter mutationes istas litterarias
cunctis diebus, quibus nunc milito, expecto donec
veniat immutatio mea. Job 14. v. 14. Utinam
ex illis unus, de quibus dictum, Expectatio ju-
storum lætitia, Proverb. 10. v. 18. Num. 294. col.
1. Custodem pro Custodes. Num. 297. col. 2.
Quam pro Qua. Angelo pro Angulo. Neque an-<marginalia>Angelus|custos quo-|modo &|angulus.|Isai. 19.|v. 13.</marginalia>
guli nomen adeò Angelo indignum, ut non
possit juxta stylum Scripturæ loquendo ipsi
convenienter adaptari. Isai. 19. v. 13. Decepe-
runt Ægyptum, angulum populorum ejus, id est,
præsidium & firmamentum, ut doctè P. Sancius;
in angulis enim ædificij firmitas illius est: un-
de & Christus lapis angularis dictus. Isai. 28.
v. 16. & 1. Pet. 2. v. 6. Sunt autem Custodes An-
geli præsidium & firmamentum nostrum ad
quod possumus amicabili fiducia confugere, &
juvamen infirmitati nostræ opportunissimum
expectare. Unde quod in Oratione habetur pro
D. Gabriele, ad Custodem quisque suum po-
test derivare: Vt nos recurrentes ad præsidium
tanti Paranymphi, fortitudinem adversus visibiles
& invisibiles hostes concedere digneris &c. Id
quod etiam ostendunt à Nobis adducta §. illo
20. Num. 300. col. 2. inter D. Francisci Xa-
verij epitheta sit habetur; Dignus resurrectionis,<marginalia>B. Francis-|cus Xave-|rius quomo-|do dignus|resurrectio-|nis.</marginalia>
pro Pignus resurrectionis. In eo enim quod di-
gnus, nihil peculiare designatum, secus cùm
pignus dicitur, neque de resurrectione pro-
pria, sed aliorum accipiendum insinuatur &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0153.jpg/>
@@1@<SE153>138 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>Dominus Episcopus, ac noster Sacerdos, de
quibus ibi, licet non mortui penitus, quia se-
pulti tamen, & opitulante ipso vivi evaserunt,
quodammodo resurrexisse visi sunt, & ita Præ-
latus dictus judicavit. Cùm aliàs tot sint mor-
tui beneficio illius suscitati, ut meritò possit di-
cto epitheto celebrari.</P>
<P>  <absatz-nummer>396.</absatz-nummer> Et quidem licet Decreto quodam
Clementis VIII. quod adducit Lauretus de
Franchis in Controversiis inter Episcopos & Re-<marginalia>Litaniæ|novæ ut|prohibitæ.</marginalia>
gulares Pag. 52. sint litaniæ prohibitæ, quæ à
sacra Rituum Congregatione non fuerint ap-
probatæ: id quidem absolutam prohibitionem
non continet, sed publicum usum, sic enim
ibi: Quicumque alias Litanias edere, vel jam edi-<marginalia>Decretum|Clementis|VIII.</marginalia>
tis, in Ecclesiis, sive Oratorijs, sive Proceßionibus,
uti voluerint, eas ad Congregationem Sacrorum
Rituum recognoscendas, & si opus fuerit, corrigen-
das, mittere teneantur. Neque sine licentia prædi-
ctæ Congregationis eas in publicum edere, aut publi-
cè recitare præsumant; sub p&#x0153;nis (ultra peccatum)
arbitrio Ordinarij & Inquisitoris infligendis &c.
Juxta quæ Litaniæ jam editæ non prohiben-
tur pro usu cujusque, dum publicè non reci-
tentur; licet in Decreto innumerabiles esse
proferatur. Sicut illæ, licet tot sint, dicto mo-
do permittuntur, ita & aliarum editio, in quo
majus esse inconveniens nequit: cùm & sup-
ponatur ab omni futuras errore eximias, Or-
dinarij approbatione juxta Ecclesiæ præscrip-
ta, præmissa.</P>
<P>  <absatz-nummer>397.</absatz-nummer> Itaque particula Aut idem est ac &.<marginalia>Explicatum|quoad obli-|gationem.</marginalia>
Et transgressionem quidem non futuram le-
thale peccatum ex eo potest non levi conjectu-
ra deduci, quod tale in Decreto non asseratur,
sed tantùm dicatur, Vltra peccatum. Et cùm
odiosa prohibitio sit, juxta vulgarem regulam
restringenda, & receptam gravium Scriptorum
doctrinam, pro qua Diana Parte 1. Tract. 10.
Resolut. 25. & P. Arriaga Tomo 4. Disput. 20. n.
24. Quibus & addo prohibitionem dictam non
videri generaliter receptam, aut certè ejus obli-
gationem usu contrario abrogatam. Nam Li-
tania de SS. Sacramento ubique decantatur, &
hæc ipsa, in qua sumus, in Aragonia, ut ex te-
stibus fide dignis accepi. De peculiari alia, quę
à multis recitari solita cum Virginis encomijs
non ago: quæ sub judice sunt. Prodierunt
etiam post Decretum dictum Thesaurus precum
P. Thomæ Saillij, & Paradisus animæ Chri-
stianæ, in quibus Litaniæ variæ, quibus nul-
lus negotium hucusque facessivit sicut neque
Xaverianæ facessurum spero, semper tamen
judicio eorum, ad quos hæc spectant, obsequen-
tissimus excepturus. Vide infra n. 1412.</P>
<P>  <absatz-nummer>398.</absatz-nummer> Num. & col. dictis, Naufragia pro Nau-<marginalia>Circa Silen-|sem, aut|Chilensem|narrationem|adnotata|nonnulla.</marginalia>
fragio. Et Clausula pro Clausura. Ubi de Reli-
giosarum clausura non violata Silensi terręmo-
tu, circa quod relationem secutus typis vulga-
tam, quam prorsus veridicam reputavi: cùm
tamen non talem deprehenderim, licet non-
nulla divinæ providentiæ argumenta sit cer-
tum extitisse. Et quod ad impeditum exitum
attinet, unum ex illis est à Dom. Episcopo, de
quo citato loco dictum, fideliter enarratum
Tomo 1. Gubernationis Ecclesiasticæ Parte 2.
Quæst. 20. arti. 2. qui circa Monasterium S.<-P>@@

<-P>Claræ, etsi ruinam proferat, & incommodissi-
mam proptereà habitationem, id, quod est
à Nobis assertum, non attingit, sicut nec
quidquam aliud, quod non est tamen propter
silentium dictum penitus improbandum. Id au-
tem quod ad prius Monasterium spectat ita vi-
detur, uti ab ipso est scriptum, accipiendum,
neque credibile apparet rem adeò specialem
inenarratam prorsus reliquisse. Quod enim
animadvertisse placuit, ob eam fidem, quæ de-
bet in Scriptis & scriptione præsertim talium
elucere, ob cujus defectum aliquorum scripta
& fidelium, & multò plus hæreticorum risum
meruerunt. Sunt etiam præfato in loco col. 3.
errores duo, dum Et pro It positum, It clamor ad
auras, & Docet pro Decet. Sicut Num. 302. col.
2. Hoc pro Hos. Num. 304. col. 2. Choripæus
pro Choripheus. Quamquàm & stare non ineptè
mutatio posset, ut sit Chori instructor, aut ma-
gister, sicut Melopæus: quamquàm nomen hoc
apud delicatiores Latinos non inveniatur, quod
tamen est in usu, & Græcum totum. Num. 305.
col. 2. Vir pro Vix. & Errati pro Errata. Num.
307. col. 1. Currum igneorum pro Curruum ig-
neorum. Num. 309. col. 2. At dices aliquis pro
Dicet. Sed non penitus absurda mutatio; nam
& stare posset Dices. Ibidem Ergo pro Erga.
Num. 310. col. 2. Hic pro Sic. Pergerit pro
Peregerit. Num. 312. col. 1. Apparet pro Appa-
rent. col. 2. Ancilia pro Ancile. Ubi quod Scutum<marginalia>Ancile qui|quod pro|Angelis.</marginalia>
sit cælo delapsum, fabulosum tamen, assertum.
Et fabulam quidem habet Naso lib. 3. Fastorum
ubi Numæ datum illud à Jove canit, ut cer-
tum Imperij pignus:</P>
<shi>Imperij pignora certa dabo.<marginalia>Ovidius.</marginalia>
Tum memor Imperij sortem consistere in illo
Consilium multæ calliditatis init.</shi>
<P>O nos felices, quibus pro fabula inconcussa ve-
ritas suffragatur. Consilium illud multæ calli-
ditatis in eo constitit, quòd ancilia multa, sic
agente Numa, à Memorario artifice fabricata.
Atqui delapsum cælo unum fuit. Nobis autem
quot Angeli, tot defer&#x0169;tur ancilia, tot scuta sor-
tis felicissimæ pignora, si & servare eos nobis,
ut nos & ipsi servant, studeamus. Sed diximus
Num. 406. Angelo posse Anguli nomen attri-
bui. Atqui de Ancile ita qui suprà:</P>
<shi>Idque ancile vocat, quod ab omni parte recisum Idem.
<DUAN>est,</DUAN>
  Quemque notes oculis, angulus omnis ab-
<DUAN>est.</DUAN></shi>
<P>Sed quidem nihil in eo est adversans veritati.<marginalia>Quomodo|non angu-|lus in illis.</marginalia>
Est angulus ob fortitudinem & firmitatem, in
quo tamen anguli sub significatione alia im-
perfectio denegatur. Vbi angulus, ibi sordes, à
D. Bernardo dictum. Sed absit ut tale quid de
Angelis suspicemur. Nulla illi sorde vilescunt:
purissimi namque, unde & lucis nomine desi-
gnatos in mundi creatione D. Augustinus, &
alij ex antiquis censuerunt, quando dictum:
& divisit lucem à tenebris. Genes. 1. v. 5. quæ
quidem & in angulis esse solent: Ecce Ange-<marginalia>Gen. 1. v. 5.</marginalia>
lus Domini astitit, & lumen refulsit in habi-
taculo. Act. 12. vers. 7. Benè equidem, quia<marginalia>Act. 11.|v. 7.</marginalia>
erat ille lux & lumen, quidquid de primaria il-
la compellatione sit Dei Filio propria, de qua
Ioan. 1. v. 9.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0154.jpg/>
@@1@<SE154>§. X. Circa Partem I. Emendatio doctrinalis. 139
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>399.</absatz-nummer> Num. 314. col. 2. & hoc quidem huma-<marginalia>Errores|varij.</marginalia>
na sapientia. Ubi ante vocem Sapientia deest
propositio De. Num. 315. col. 2. Delicias in
Paradisi. Tollendum In. Num. 318. col. 2. sic
legendum: Sed illos sua patria contineret. Num.
319. col. 1. Divinorum nos cupiunt, ubi Non.
Num. 321. col. 2. Posuit pro Poßit. Nomine pro
Nomina. Num. 323. col. 1. Duo ista. Ablegatione.
324. col. 1. Sedebis pro Sedebit. col. 2. Hunc diem
pro Nunc inferius: Vel, ut alij legunt. Num.
327. col. 2. Virtutes pro Virtute reponendum.
Ubi de Virgine est sermo super omnes Virtu-
tes ascendente. Et poterat quidem sententia
illa ut prostat sensum legitimum habere; sic
enim ibi: Dum super omnes Filij virtute ascende-
re innixa prædicatur. Ex Cant. 8. v. 5. Innixa su-
per dilectum suum. Constat autem eo ipso quòd<marginalia>Cant. 8.|v. 5.</marginalia>
innixa ascendit, virtute ascendere Filij, & su-
per omnes quidem. Plus autem eo loco con-<marginalia>Virginis|gloriæ im-|mensitas|explicata.</marginalia>
tenditur, scilicet Matrem super omnes Filij
virtutes ascendisse: quod ut stare queat, ibi-
dem explicatum. Sed explicatio etiam satis
Virgini honorifica subjicienda. Omnes in Chri-
sto virtutes, & quà Deus, & quà homo: quia
& illæ, quæ Deitati propriæ, per unionem per-
sonalem, humanam naturam etiam affecerunt.
Super omnes autem virtutes istas innixa con-
scendit, quia ex omnibus illis suum decus ac-
crescit: est enim Mater ejus, qui illis omni-
bus supereminet. Sicut autem ratione illarum
suum accrescit decus, ita & gloria proportio-
nali retributione respondet. Ex quo quanta
illa sit, solus ille, qui contulit, potest æstima-
re. Nobis autem cumulus tantùm sublucet im-
mensus, ut dicere solùm possimus immensita-
tatem illam captum nostrum superare. Unde
celebris illa D. Bernardi sententia Serm. 1. de
Assumptione huc convenienter advocanda:
Christi generationem, & Mariæ Assumptionem,<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
quis enarrabit? Christus enim secundùm æter-
nam generationem à Patre procedit ex cogni-
tione virtutum omnium ac perfectionum sua-
rum, quibus quasi innixus ad productionem
tendit, easque modo inenarrabili in Filio ex-
primit. Hinc ergo circa Virginem philoso-
phandum, quæ super omnes Christi virtutes &
perfectiones ascendit innixa, quia ejus Mater,
in quo illæ infinitè resplendent, & in ordine
ad quas respectum habet peculiarem. Unde
gloria debet proportione accommoda respon-
dere. Est ergo & illa inenarrabilis, & hoc de
ipsa enarrari tantummodò potest, quòd in-
enarrabilis sit: qua laude major nulla potest
dici, quia nec cogitari. Et huic etiam expli-
candi modo, quod circa alium, de quo ibi, pa-
riter adaptandum, sic etenim locutus: & mihi
videtur sanè sub doctiorum censura posse ita non
incommodè rem istam declarari. Ubi per errorem
Remissam legitur: quo remissus quidem notari
posset discursus, sed dummodò non carpatur
affectio, erit mutatio tolerabilis, quam arden-
tissimam cupio, & curo pro viribus erga Ma-
trem dulcissimam inflammare.</P>
<P>  <absatz-nummer>400.</absatz-nummer> Num. 330. col. 1. Ad illius dexteram<marginalia>Circa D.|Magdalenæ|dilectionem|enodata|difficultas.</marginalia>
consessuro. Num. 334. Su boca es la medida.
Num. 335. in fine Qui pro Quia. Num. 342.
col. 3. Quam pro Quem. Num. 343. col. 1.<-P>@@

<-P>Quæstio est hæc. Et quæstio erat circa D. Ma-
riam Magdalenam aliquatenus implicata, quo-
modo scilicet dimissa illi peccata, quia dilexit
multùm, & aliàs multùm dilexerit, quia di-
missa illa, unde dilectio & præivisse videtur, &
pariter dimissionem peccatorum subsecuta, &
quòd amare post dimissionem potuerit, extra
dubium est, non est tamen de dilectione illa
sermo, sed de ea, quæ motivum præstiterit di-
missioni, quæ & aliàs magna ob remissionem
ingentis debiti prædicatur. Quam quidem ex
eo expediendam duxi, quòd felix peccatrix
ante dimissionem spe firmissima illam ante-
vertit, & ita dilexit ac si Christus jam grande
illud peccatorum debitum remisisset: pro quo
data D. Gregorij Magni verba ex Homil. 33. in
Evangelia, quibus gavisus sum cogitationem
meam, quam sine auctore, magno tamen, ut
mihi videbatur, fundamento, roboratam. Ita-
que vera spes pro facto reputat, quod incon-
cussa prætendit. D. Paulus Rom. 12. v. 12. fi-
deles vult spe gaudentes. Quod quidem juxta
moralis philosophiæ dogmata non videtur quo-<marginalia>Rom. 12.|v. 12.|Spes cum|gaudio ut|stare queat.</marginalia>
modo stare possit: siquidem gaudium est de
re possessa: cùm tamen spes ad non possessa
porte&#x0303;dat; unde afflictionem parere potiùs nata
sit, quàm gaudium: pro quo Salomon Proverb.
13. v. 12. Spes, quæ differtur, affligit animam: li-<marginalia>Prov. 13.|v. 12.</marginalia>
gnum vitæ desiderium veniens. Id est adimple-
tum, desiderati possessione: tunc enim non
spes, sed gaudium, per lignum vitæ mirificè
declaratum. Ad quod quidem ea est adhiben-
da responsio, quæ ex præfatis indicata; spem
scilicet magnam, quæ & magnarum mentium,
pro possessione habendam, & consequenter
gaudere sperantes posse, & sperare gaudentes.
Unde & lignum vitæ esse illis desiderium po-
test, fructibus inchoatis. Quod quidem D.
Magdalena, dum spe est firmata, gustavit:
habet enim & præcoces fructus, qui solent esse
sanis gustibus dulciores. Unde illius lacrymæ
& dolorem & gaudium habuerunt. In quo qui-
dem æmulatio quædam Christi est, qui in pec-<marginalia>Pro D.|Magdalena|id stat, cum|illius enco-|mio.</marginalia>
catrice quasi jam sancta gaudebat: id quod à
B. Laurentio Justiniano eleganter expensum
Sermone de ipsa, ubi inter alia sic ait: Non aspi-
ciebat Dominus quid tunc ipsa erat, sed quid futu-
ra erat: tamquàm si artifex & faber lignorum de<marginalia>B. Lauren-|tius Iusti-|nianus.</marginalia>
sylva excidat rudem arboris truncum, de quo velit
ingenio suo formare imaginem ad decorem regiæ
domus. Iam enim imaginem operatus est in corde
suo. Iam in suo gaudet artificio &c. Sic agit opti-
mus artifex omnium Dominus Jesus. Sic ille.
Sicut ergo Christus quod in peccatrice erat
futurum sua & scientia & affectu pijssimus
antevertit: ita & illa ipsius directa spiritu, jam
sibi dimissa peccata reputat, remissionem spe-
rans, & quod erat in ea à magno faciendum
artifice præcognovit. Unde sicut gaudebat ille,
Iam in suo gaudet artificio: ita & illa; quæ eo
quòd fuerit remissioni cooperata, dici po-
tuit se sanctificasse, juxta illud 1. Joan. 3.
vers. 3. Et omnis, qui habet hanc spem sancti-<marginalia>1. Ioan. 3.|v. 3.</marginalia>
ficat se. Et consequenter fuisse novæ illius
sanctitatis imaginis artificem, quam in ea
Christus formare volebat, & in qua veluti
jam formata prægaudebat: & ita etiam illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0155.jpg/>
@@1@<SE155>140 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>jam in suo gaudebat artificio, spei beneficio
præformata.</P>
<Z>CIRCA
<A+2>EMPYREVM</A+2>
AMPLIOR EXORNATIO.</Z>
<P><absatz-nummer>401.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost lucubrationem de illo in manus<marginalia>De PP.|Henao, &|Izquierdo|Empyrei|Encomia-|stis.</marginalia>
venere graves aliqui Scriptores, qui
pro illo cum eruditione multiplici feliciter de-
sudarunt. Ex quibus præcipuus P. Gabriel de
Henao, justo de Empyrologia volumine, in
quo multa discutit ad Philosophiam spectātia,
& quæ sunt pro materijs alijs communia, non-
nullaq&#x0301;ue à Nobis in Theologicis Problemati-
bus disputata. Alia autem etsi scitu digna, pro
instituto tamen nostro minimè necessaria,
circa quæ forsitan non esset injucundum im-
morari, nisi opus pręsens plura alia complexu-
rum, ad curandam compelleret brevitatem.
Agendum ergo Nobis cum illo, ubi adversari
contigerit, aut sapienter suffragari. Prodijt
etiam nuper aureus de quatuor Novissimis li-
bellus P. Sebastiani Izquierdo, qui sapientiam
& eruditionem magnam magnis & pro re
Philosophica ac Theologica momenti perma-
gni, omnium litteratorum plausu & fructu
pervulgarat. Voluit autem Religiosissimus
Pater præfato Opusculo, aureo profectò gran-
dia illa profundi ingenij molimina coronare.
Ex illo ergo quod fuerit instituto commodum
eliciemus, & si adversum occurrerit aliquid,
diluemus, sicut in nonnullis alijs, in quibus
diversi sensus deprehensi.</P>
<Z><A+1>§. XI.
Empyreum an corpus simplex.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>402.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On repugnare corpus simplex com-<marginalia>PP. Henao|& Arriagæ|sententia.</marginalia>
pletum censet & probat P. Henao
Lib. 2. Exercitat. 4. n. 9. & seqq. citans pro eo
nonnullos alios ex recentioribus: sed n. 22. &
seqq. negat id de Empyreo, cum tamen apud
ipsum unus aut alter affirment, quo philoso-
phandi modo usus & P. Arriaga possibilitatem
agnoscens, & negans illam de facto, quia ita
sentiunt omnes auctores communiter, unde &
probabilius. Sic ille Tom. 2. in 1. p. Disput. 29.
nu. 13. P. Henao ex eo probat quod simplicita-
tis nullum sit apparens vestigium, nisi tantùm
ejus non repugnantia, & quia pro compositio-
ne favent congruentiæ philosophicæ expensæ
pro cælo sidereo, & quia cùm ordinatum præ-
cipuè sit in domicilium glorificatorum homi-
num penes animam & corpus, par est æmu-
lari ipsos in ea quòd coalescat ex materia, &
forma. Sed quidem præfata omnia parvi mo-<marginalia>Infirmæ|illius ratio-|nes propo-|nuntur, &|disjiciuntur.</marginalia>
menti sunt possibilitate supposita: si unum ex-
cipiamus auctoritatis pondus, quo est P. Ar-
riaga permotus. Quod enim ad vestigiorum
defectum attinet, similiter potest pro adversa<-P>@@

<-P>parte proponi; quòd scilicet nullum composi-
tionis vestigium appareat; sin minùs à suis as-
sertoribus proferatur. Congruentiæ pro Side-
reo expensæ ab auctore n. 20. & 21. & Prima
est ex communibus accidentibus cælis & com-
positis sublunaribus. Secunda quia in illis est
lux ordinata ad agendum, & ad recipiendum
quantitas, quæ formam indicant & materiam.
Tertia, quia magnam habet communicationem
cum corporibus inferioribus: ergo & simili-
tudinem. Tandem ex aquis formatum, ut in-
dicat Scriptura, & multi Patres ac Doctores
affirmant. Quis autem non videat levia esse
isthæc. Nam quod de communibus accidenti-
bus dicitur ad lucem & quantitatem in secun-
da ratione revocatur: pro quibus necessaria
compositio non apparet, quia juxta asserentes
possibile, corpus lucidum & quantum est inne-
gabile. Quod autem ad communicationem
spectat, nihil juvat. Si enim lucidum sit, illu-
minare poterit, & esset ridiculum contendere
lucis communicationem ad sola posse simplicia
corpora extendi, & majoris etiam virtutis fu-
turum ob excellentiam majorem. Jam quod de
formatione ex aquis asseritur, satis solidum est
intra terminos, de quibus formatio procedit.
Empyreum autem altioris conditionis est, ne-
que ex aquis factum, uti firmamentum, quod
uti exploratum amplectitur Auctor. Denique
quod ad proportionem cum beatis incolis per-
tinet, trahi ad Angelos potest, qui incompara-
bili excessu plures futuri, quàm homines: cum-
q&#x0301;ue simplicissimæ substantiæ sint, decens vi-
detur, ut & loco simplici perfruantur. Præter-
quam quòd, si ex simplicitate perfectio accres-
cat, majus inde etiam Beatis commodum pro-
veniet, quod specialiter attenditur, ut scilicet
Beati cum loco habeant proportionem, quę ip-
sorum meritis adæquatur. Iam quod de forma-
tione ex aquis dicitur, minimè ad rem facit,
cùm Empyreum ex illis factum sit, ipso ita
Auctore pronuntiante. Nihil est ergo à ratio-
ne petitum, quod simplicitatem possit amovere.
Quod verò ad auctoritatem spectat, si verè
attendendum est, genus quoddam certitudinis
arguit, & de re Theologica agitur: ergo non
tantùm probabilius, sed certum reputandum:
ita ut oppositum censuram mereatur. Quod
cùm non ita reputet, qui ex eo arguit, & jam
non omnes ita sentiant, poterit sine obstaculo
aliquo sententia præfata defendi. Præterquam
quòd si consentaneè philosophandum est, com-
muniter negatur simplicitas, quia communiter
censetur impossibilis: unde possibilitate proba-
biliter asserta, nihil est jam quod asserendæ de
facto possit obstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>403.</absatz-nummer> Dico Primò. Stante possibilitate cor-<marginalia>Assertio 1.|pro composi-|tione.</marginalia>
poris simplicis, in ordine ad effectum, de quo
agimus, constituendi scilicet in illo miseri cor-
diæ Amphitheatrum, parùm interest, quòd
Empyreum simplex aut compositum asseratur.
Id ostendo: Nam compositum potest esse adeò
perfectum, ut nihil in illo desiderari queat à
beatis incolis, quod in illo non inveniatur,
quoad pulchritudinem, amplitudinem, splen-
dorem; & ceteras decentissimas qualitates. Ne-
que enim simplex generaliter loquendo perfe-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0156.jpg/>
@@1@<SE156>§. XI. Circa Partem I. Exornatio Empyrei. 141
<duolan 2><-P>ctius composito est: unde communiter Philo-
sophi asserunt corpora mixta perfectiora esse
elementaribus, cùm tamen hæc quodammodò
simplicia censeantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>404.</absatz-nummer> Dico Secundò. Admittentes possibili-<marginalia>Assertio 2.|Pro simpli-|citate.</marginalia>
tatem corporis simplicis, si hoc absolutè perfe-
ctius reputent, immeritò Empyreum simplex
esse negant. Probatur ex nuper dictis, quia
cùm id probabile sit, neque juxta illos quid-
quam obstet, quod momenti considerabilis sit,
non est cur perfectionem istam illi denegent
corpori, quod Deus ad finem omnium pręstan-
tissimum destinavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>405.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Empyreum est corpus<marginalia>Assertio 3.|absoluta|pro composi-|tione.</marginalia>
compositum. Probatur ex dictis Tomo 1. Pro-
blematum n. 932. & seqq. ubi probatum tale
corpus repugnare, & quidem non levibus fun-
damentis, & ea quidem non attigit P. Henao,
qui ut positionem suam fundet, ex multis ar-
guit, quæ possibilia judicat, & non sunt minùs
difficilia, ut illud de materia spirituali, quod
perinde est ac corpus spirituale, & sic alia &
quidem quod spirituale corpus dici posset, ex
eo evincitur, quòd homo compositus, dicitur
ex corpore & anima. Sicut ergo materia spiri-
tualis dicitur, cùm tamen pro communi subje-
cto sumatur, ita etiam & spirituale corpus dici
poterit; quod constat quàm sit absurdum.
Sicut ergo conceptus corporis spiritui repu-
gnat, ita & materiæ. Unde & quidam refu-
giunt partem illam spiritualem materiæ re-
spondentem materiam compellare, contra<marginalia>Materiam|spiritualem|repugnare.</marginalia>
quos aliter arguendum. Et quidem talem com-
positionem de facto dari negant Theologi om-
nes. Quòd si illa esset possibilis, non est fun-
damentum momenti alicuius ad illius negatio-
nem. Ex Scriptura enim & Patribus ad sum-
mum infertur Angelos esse spiritus, & corpo-
ris compositione carere. Licet autem Patrum
aliqui eos vocent substantias simplices, expli-
cari possunt de simplicitate partium integra-
lium exclusiva. Vel si de essentiali: ex eo etiam
arguendum, quia in mentem illorum non ve-
nit posse compositionem hujusmodi reperi-
ri. Quod equidem ad Theologos jam pri-
dem scholasticæ doctrinę parentes transferen-
dum, & eos hucusque secutos, constanter
compositionem negantes, quæ numquàm tali
constantia rejecta fuisset, si illa esset possibilis,
cùm pro negatione, ut dixi, fundamentum
nullum, quod urgeret, obstitisset. Immò nec
mentio compositionis talis apud ipsos, quam in
speciali refellere fuerit ab ipsis judicatum. Pro
quo luculentam probationem exhibet D. Tho-
mas 1. p. q. 50. arti. 2. qui circa compositionem
Angelicæ substantiæ institutus, & in eo com-
positionem materiæ & formæ contra Avice-
bron rejiciens S. Doctor, ea est doctrinæ suffi-
cienti traditione contentus, nullam de spiri-
tuali comparte faciens mentionem. Illius ver-
ba sunt: Sed adhuc ulteriùs impoßibile est quòd
substantia intellectualis habeat qualemcumque ma-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
teriam. Sic ille. Ubi existimare possit quis-
piam terminis illis, Qualemcumque materiam, ab
eo spiritualem expunctam. Sed revera, non
aliam nisi communiter acceptam corpoream
partem intellexit, ut ex sequentibus constat<-P>@@

<-P>apertè, sic enim subdit: Operatio enim cujuslibet<marginalia>Idem.</marginalia>
rei est secundùm modum substantiæ ejus: intellige-
re autem est operatio penitus immaterialis. Non
ergo in illius mentem materia illa spiritualis,
nisi fortè ut chymærica, incurrit, & ideo illam
repellere minimè necessarium judicavit. Quod
& de alijs similiter pronuntiandum. Et Cardi-
nalis quidem Cajetanus in Commentario præfati<marginalia>Ma eriam|spiritualem|ut vocave-|rit Cajeta-|nus.</marginalia>
Articuli §. Circa improbationem, & sequenti, ma-
teriæ spiritualis meminit, sed eo nomine per-
peràm accommodato eam intelligit, quæ re-
mota quantitate indivisibilis remanet, quod
S. Doctor tradiderat in Corpore Articuli, sed
minimè spiritualis compellatione: Qua remo-
ta remanet substantia indivisibilis. Illius verba
sunt.</P>
<Z><A+1>§. XII.
De incorruptibilitate Empyrei.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>406.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Git de illa P. Henao Exercitat. 12.<marginalia>P. Henao|ut probet|incorrupti-|bilitatem.</marginalia>
ubi multa congerit hoc loco mini-
mè necessaria, dum varios dicendi modos ad-
ducit & rejicit, ut certam de incorruptibilitate
apud omnes sententiam tueatur. Et tandem nu.
14. & seqq. duos adducit probatiores, ex qui-
bus posteriorem præfert, uti sibi gratiorem,
juxta quem ideò Empyreum est incorruptibile
substantialiter, quia ejus dispositiones ita ad-
hærent ipsi, ut semel acquisita possessione præ-
cludant aditum alijs adventitijs, sine actione
& repassione. Sicut unio hypostatica in hu-
manitate Christi Domini, & visio beata in in-
tellectu, nequeunt saltem ex natura rei amit-
ti per peccatum in instantibus sequentibus.
Pro eo laudat PP. Oviedum & Franciscum
Alfonsum. Nec tamen unionis corporis beati
meminit, de quo n. 14. ubi impassibilitatem
attribuit qualitati, ratione cujus corpus beati
repugnantiam habet naturalem cum omni al-
teratione destructiva compositi. Eam autem
pro Empyreo proptereà non approbat, quia
sine necessitate adjicitur, & modus ille exposi-
tus est difficultati declarandi, quid eveniret
casu, quo Deus de potentia absoluta orbaret
Empyreum qualitate dicta. Videtur autem
juxta hujusmodi philosophandi modum incor-
ruptionem Empyrei majori fundamento inniti,
quàm corporum beatorum: quandoquidem
pro his solam qualitatem dictæ conditionis
sufficientem judicat illius Auctor, cùm tamen
pro Empyreo alia magis intrinseca & genuina
proponantur. Cùm tamen & Nos de illa agen-
tes n. 164. præferendam illam isti & dixeri-
mus, & studuerimus non leviter compro-
bare.</P>
<P>  <absatz-nummer>407.</absatz-nummer> Dico ergo Primò. Incorruptibilitas<marginalia>Assertio 1.|Statuitur|omnimoda.</marginalia>
Empyrei est omnimoda, totalis, & ab intrinse-
co. Id probo. Nam talis à Deo produci potest
in aliquo excellenti corpore: ergo existiman-
dum omnino verosimiliter est eam in Empy-
reo omnium nobilissimo statuisse: quia ut
negetur nullum est verosimile fundamen-
tum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0157.jpg/>
@@1@<SE157>142 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>408.</absatz-nummer> Dico Secundò. Incorruptibili-<marginalia>Assertio 2.|Ab intrin-|seco, & non|solùm ob|dispositio-|nes.</marginalia>
tas dicta non est tantùm ratione dispositio-
num, sed ratione substantialis constitu-
tionis, quia & forma & unio tales sunt,
ut exigant naturalem permanentiam à nul-
la naturali caussa violabilem, neque ab
ipso Deo secundùm potentiam ordinariam
operante. Unde si Deus cælum aliud majus
conderet Empyreum ambiens, ut revera con-
dere potest, ab illo non posset alterari cum
corruptionis nota: quòd autem illuminari am-
pliùs posset, non involveret repugnantiam ali-
quam, Deo sic disponente. Ubi existimare
aliquis posset lucem non esse qualitatem sine
termino intensibilem, sed habere gradualem
terminum, & ad eum Empyrei lucem perveni-
re, sicut primariæ qualitates, colores, odores
&c. Ex quibus habetur, etiamsi divinitus sub-
stantia Empyrei nudaretur dispositionibus il-
lis, quibus ejus incorruptibilitas tribuitur ab
auctoribus nuper adductis, nihilominùs illam
inviolabilem permansuram. Unde non videtur
momenti esse alicujus difficultas illa circa qua-
litatem in hoc philosophandi modo, quid scili-
cet eveniret casu, quo Deus orbaret Empy-
reum qualitate illa, quam quidem non viden-
tur vitare, qui ad dispositiones recurrunt: ro-
gari enim possunt, Quid si Deus dispositioni-
bus illis substantiam orbaret Empyream? Si
enim dicant mansurum tunc Empyreum cor-
ruptioni obnoxium: ex eo fiet non esse sub-
stantialiter incorruptibile. Si autem minimè
subjectum corruptioni asseratur; jam ex eo
habetur non esse dispositionibus incorruptibi-
litatem adscribendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>409.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Incorruptibilitas corpo-<marginalia>Assertio 3.|Incorruptio-|nem beato-|rum corpo-|rum præfe-|rendam.</marginalia>
rum beatorum nobilior est & major absolutè
loquendo, quàm sit Empyrea, licet secundùm
quid major esse videatur. Ita dixi citato n. 164.
& probavi ibidem, quia inter nobiliora extre-
ma versatur unio illa, & ad excellentissimas
operationes. Licet enim unio corporis & ani-
mæ rationalis in statu mortali etiam nobilior
videatur propter easdem rationes; anima enim
nobilissimum extremum est, & operationes
intellectus & voluntatis etiam nobiliores, &
ita ex eo titulo non apparere excellentiam ali-
quam in ratione incorruptibilitatis. Contra
tamen est: Nam cùm revera incorruptibilis
constituatur unio, eo in genere perficitur, &
ita ratione extremorum, quæ ad multò nobi-
liores operationes elevantur, quæ & æternæ
futuræ, nobiliorem gradum incorruptibilitatis
acquirit; fitq&#x0301;ue absolutè major. Quòd autem
ab Empyrea aliquatenus excedatur, ex eo
ostendi potest quòd non sit adventitia, sed co-
æva, ac formæ debita. Ubi suppono unionem<marginalia>Vnio in il-|lis an diver-|sa futura?</marginalia>
Corporum beatorum esse diversam ab ea, quæ
inter corpus & animam in statu mortali inter-
cessit, illa enim corruptibilis est. Neque ex eo
quòd sit diversa aliquid resurrectioni detrahi-
tur quoad surgentium identitatem, in qua idem
qui est mortuus debet resurgere, quia & idem
remunerandus aut puniendus. Ad hoc enim
unionis diversitas nullum affert detrimentum.
Unitas enim in corpore mortali quotidie va-
riatur additione partium per nutritionem, &<-P>@@

<-P>ideò moralis identitas pro absoluta locutione
sufficiens judicatur. Quod si quis circa hoc ali-
quo pulsetur scrupulo, dicat unionem etiam re-
surgere & incorruptibilem reddi eo ipso quod
corpus glorificatione donetur. Sicut gratia
habitualis in mortali statu amissibilis per con-
nexionem cum visione beatifica redditur in-
amissibilis, sicut etiam ex unione hypostatica,
posset etiam dici cùm unione dicta aliam su-
perioris naturæ posse consistere, & ita à Deo
conferendam: sicut nodo alicui nodus alius &
alius addi solet, ut quod revera erit innoda-
tum, ampliùs & ampliùs, & ita meliùs & per-
fectiùs innodetur. Et quidem circa res istas tot
sunt dicendi modi, dum quisque meliorem ex-
plicationem affectat: ut & Nobis jam pridem
in hac palæstra certantibus, liceat aliquid au-
gurari.</P>
<P>  <absatz-nummer>410.</absatz-nummer> Posset etiam dici unionem Empyrei<marginalia>Materia|an specie|distincta.</marginalia>
esse item humanâ ex eo perfectiorem, quod
materiæ perfectioris sit nexus, perfectioris in-
quam, excessu specifico, quod placet P. Ar-
riagæ Disput. 29. citata, nu. 14. ubi postquàm<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
assertum ab ipso non videri unde possit decidi
quæstio ista, subdit valde probabile esse prop-
ter altissimum finem, ad quem est creatum,
constare diversa specie materia à nostra, &
quidem incomparabiliter perfectiori. P. He-
nao Exercitat. 5. nu. 63. contrarium tenet.
Quod ex eo potest (quando rationes ab in-
trinseco non suppetunt,) suaderi quòd vi-
deatur inconveniens materiam aliquam crea-
tam perfectionis specificæ excessu materiam
beatorum corporum superare: inter quos sunt
Christi, & Matris ejus corpora, solum illud
pedibus eorum subjectum calcatura. Et cùm
propter ea creatum sit, non oportuit ut illa
tantoperè anteiret. Sic enim pro majori unio-
nis perfectione discursus est à Nobis efforma-
tus. Quia verò ad majorem Beatorum acci-
dentalem gloriam id potest conducere; po-
test excessus dictus admitti, stante possibi-
litate: quin ratio adducta concludat. Non
enim videtur inconveniens ut quod nobilius
sub aliqua ratione est, nobiliori absolutè
subserviat. Sic Christus minoratus modi-
co quàm Angeli, ut D. Paulus loquitur
Hebr. 2. vers. 9. eos habet sibi summa pote-<marginalia>Hebr. 2.|v. 9.</marginalia>
state subjectos, ut ibidem habetur: quod
& de Virgine dubio procul asserendum.
Sicut enim regum famuli solent quando-
que splendidioribus ornari vestibus, quàm
reges ipsi, quod quidem non est regibus
indecorum, quia totum illud in eorum re-
redundat gloriam; ita & in negotio præ-
senti discurrendum, cùm quidquid est in Em-
pyreo nobilioris materiæ, in Beatorum ce-
dat gloriam, ad quam totus ille apparatus or-
dinatur: nec deesse censendum, quod habent
illi sub pedibus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0158.jpg/>
@@1@<SE158>§. XIII. Circa Partem I. Exornatio Empyrei. 143
<duolan 2><Z><A+1>§. XIII.
Empyreum an solidum, aut penitus, aut
ex parte.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>411.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Oliditatem Empyrei statui §. 6. & 7.<marginalia>Sententia|pro non in-|tegra soli-|ditate.</marginalia>
eamq&#x0301;ue totalem, non admissa senten-
tia eorum, qui fluidum ac liquidum media sui
parte constituunt, quos quidem secutus est P.
Henao Exercitat. 14. Sect. 1. Et eum P. Izquier-
dus de Novißimis pag. 406. Affirmat autem P.
Henao Conclus. 5. n. 12. credibile esse dari in-
tra ipsam mediam partem solidum aliquod qua-
si pavimentum Theatri, seu montis summita-
tem, in qua aderunt Beati Christo Domino ut
Principi. Id quod indicare videtur D. Joannes
in Apocalypsi Cap. 21. v. 10. dum se sublatum
dicit in montem magnum & altum. Et ostensam
sibi civitatem sanctam Ierusalem. Pro quo P.<marginalia>Apocal. 21.|v. 10.</marginalia>
Cornelium & D. Bernardinum Senensem, aut
Nicolaum Lyranum adducit. Præter pavimen-
mentum Theatri aliquos etiam thronos solidos
futuros esse asserit, pro Christo saltem, & ejus
sanctissima Genitrice, de quibus Exercitat. 18.
& 19. Sed neque throni, neque pavimentum
necessaria erunt juxta ipsum, ut pedibus insi-
stant, uti de pavimento indicat Aversa, sed
conducent ad majorem pulchritudinem Regiæ
c&#x0153;lestis, & ad ostentationem majoris majesta-
tis. P. Arriaga Disputat. illa 29. n. 15. utram-
que sententiam censet probabilem, neque con-
temnendas rationes Molonij, cui P. Tannerus
subscribit, & P. Cornelius in Cap. 1. Genesis.<marginalia>P. Arriaga</marginalia>
& fortaßè, ait, id est probabilius, quia non video
cur non debeamus hominibus beatis concedere respi-
rationem, & consequenter corpus aliquod respira-
bile in cælo admittere. Quod verò corpus illud di-
vidatur, ut noster ae&#x0308;r dividitur, nullam dicit im-
perfectionem. Hæc ille: qui cùm corpus tan-
tùm respirabile in cælo admittendum velit,
apertè indicat totum cælum non esse respirabi-
lis conditionis, unde & sententiam præceden-
tium Patrum amplecti.</P>
<P>  <absatz-nummer>412.</absatz-nummer> Dico Primò. Cælum Empyreum pe-<marginalia>Assertio 1.|pro integra.</marginalia>
nitus solidum est. Sic plurimi, quos congerit
P. Henao suprà Sect. 1. nu. 5. Id quod §. septimo
ita firmatum, ut non occurrat quidquam, quod
de novo urgeat. Quod enim de respiratione
objicitur, ibidem discussum. Quòd si adeò ur-
gere pergant auctorum illorum asseclæ, &
respirabile corpus aliquod esse contendant, fa-
cilè concedi potest futurum illud, tale scilicet
ut Beatorum ambiat corpora, & sit quasi quod-
dam lucidum vestimentum, juxta ea, quæ de
dote claritatis dicta sunt in Epithalamio n. 526.
Benè verum est quod si habitatio cęlesti&#x0169; in-
colarum intra cælum esset constituenda, val-
de absonum videretur, ut intra corpus solidum
esset futura, quamvis dos subtilitatis nihil pa-
teretur impervium, & ita spatium illud immen-
sum corpore aliquo subtili & permeabili sine
miraculis deberet assignari, cùm esse non pos-
set vacuum attenta naturæ conditione, quam-
vis Deo id non esset impossibile: & ut staret
id naturæ conditionem admittere, aut non re-<-P>@@

<-P>pugnare; pro majori tamen Beatorum & di-
gnitate & solatio plenitudo illa poneretur re-
spondens ae&#x0308;reæ regioni, qua cælestia & terre-
stria ordinatissimè copulantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>413.</absatz-nummer> Dices stante etiam habitatione supra<marginalia>Circa Em-|pyreum an|fluidum ali-|quod cor-|pus.</marginalia>
Empyrei convexam sublimitatem, videri etiam
conveniens tale aliquid in eo constitui, ut &
dignitati & solatio Beatorum consulatur, &
etiam necessitati, ut sit spatium aliquod ple-
num, per quod species ad sensuum officia ne-
cessariæ transmittantur. Sed id negandum,
quia jam esset novum cælum fluidum supra
supremum constituere: & si consequenter
philosophandum, dicendum pariter supra flui-
dum illud spatium futurum culmen etiam
splendidum, ut Beati quocumque oculos diri-
gant, beatificam aliquam videant claritatem.
Sufficit ergo illis pavimenti claritas, & ea qua
totum Amphitheatrum resplendebit. In casu
autem illo habitationis spatij intermedij non
ex ea admittitur fluidum illud corpus, quod
pro usu sensuum necessarium sit, sed quia va-
cuum, non deberet admitti, juxta ea, quæ nu.<marginalia>Quid circa|sensuum|usum &|præsertim|circa audi-|tum.</marginalia>
179. dicta sunt. Ubi quod de visu assertum
circa illius amplissimam sphæram dubitare
quispiam posset an sit ad auditum extenden-
dum: & videtur sanè ita futurum, si pona-
mus inter se distantes velle inter se colloquia
miscere, aut audire eos, qui sine remedio pec-
cati originalis decesserunt suo in exilio collo-
quentes. Pro quo Guilielmus de Rubione in
4. dist. 48. quæst. 2. arti. 2. conclus. 3. ubi tra-
dit per species inditas sonorum posse Beatos
se mutuò audire, etsi sint valde distantes lo-
quanturq&#x0301;ue summissa voce. Et idem est alijs
quibuscumque distantibus, si velint aures ap-
plicare. Unde & longè distantium cantus au-
dire poterunt. Circa quod specialius aliquid
habet P. Henao Exercitat. 29. nu. 40. & seqq.<marginalia>De cælorum|concentu.</marginalia>
ubi de concentu cælorum ex harmonica mo-
tione indicato Iob 38. v. 37. & concentum cæ-<marginalia>Iob. 38.|v. 37.</marginalia>
lorum quis dormire faciet? pro quo auctores ad-
ducit, & Beatis asserit fore etiam post finem
mundi gratissimum: quia licet cælorum motus
sit cessaturus, si præcisè attendatur generatio-
ni & corruptioni rerum sublunarium, pro qua
jam minimè necessarius: Nihilominus Deum
quandoque indulturum quòd detur eo fine, ut
Beatorum aures conditissimo mulceantur sono,
quem causset. Ubi quidem consequenter con-
cedendum sonum hujusmodi ex distante val-
de spatio à Beatorum auribus hauriendum.
Nisi dicatur adeo esse ingentem illum, ut à
distantissimis possit audiri. Et erit illud egre-
gium commentum. Ex quo & fieret in terra
audiendum, minùs enim cælum à terra distat,
quàm Empyreum ab orbe lunæ, & alijs, ex
communi Astrologorum sensu solidis conje-
cturis roborato. Et quidem sonus ille ingen-
tium adeò corporum non videtur quomodo
esse aurium lenocinio aptus. Quamquàm si ad
Dei omnipotentiam recurramus, non erit im-<marginalia>Rejectus|circa illum|quidam di-|cendi mo-|dus.</marginalia>
poßibile apud Deum omne verbum. Lucæ 1. v. 37.
Sed certè quod propter delectationem illam ex
audito cæli concentu orbes c&#x0153;lestes jam quie-
scentes movendi aliquoties sint, nescio an ve-
rosimiliter asseratur, & ut tale sit à prudenti-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0159.jpg/>
@@1@<SE159>144 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>bus auribus excipiendum: præcipuum quidem
naturæ ordinem propter voluptatem adeò par-
vi momenti variari: parvi inquam, quia pro
auditus delectatione innumeri alij possunt con-
centus glomerari. Et quidem convenientius
esset cælos semper in motu esse, & Deo glo-
riam suo concentu personare, sicq&#x0301;ue Davidi-
cum etiam stare concentum Psal. 18. v. 1. Cæli<marginalia>Psal. 18.|v. 1.</marginalia>
enarrant gloriam Dei &c. At hoc non admitti-
tur, etiam ex fine adeò sublimi, & dignum
deifica majestate, unde neque illud videtur ad-
mittendum. Concentus autem rectè explica-
tur à P. Gaspare Sancio, ut sit ipsa cęlorum dis-<marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
positio & ornatus, ex quorum motibus múlti-
plex fiat Planetarum congressus, & ex eo in
terra multæ rerum vicissitudines, ex quibus
quædam admirabilis resultat harmonia, qualis
esse solet in vocibus, quar&#x0169; alię acutę sunt, alię
graves, aliæ ex utrisque temperatæ: sic tamen
illas in cantu & cithara moderatur magister,
ut ex multis una existat symphonia, quæ mi-
rum in modum complet & recreat sitientes au-
res. Miror autem illum Pythagoricum afferen-
tem figmentum, nihil contra illud proferre, in
Ciceronis pro ipso sententia delectatum. Est
autem D. Hieronymi, seu Venerabilis Bedæ, vel
quicumque est Auctor expositionis Tomo 8. D.
Hieronymi satis dilucida & apta expositio de<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
Angelis, unde ait ille: Hujus igitur cæli concen-
tum, ait Dominus, quis dormire faciet? Id est, quis
erit, qui eos à perpetuis laudibus, quibus me bene-
dicunt Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus incessa-
biliter concinentes, ut cessent & quasi obdormientes
poßit inhibere? Sic ille. Pythagorici figmenti
nulla facta mentione. De concentu autem,
qui ex partibus fluidis cæli formari potest, qui
tale constituunt, ut libuerit philosophen-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>414.</absatz-nummer> Dico Secundò. Quòd Beati pedibus<marginalia>Assert. 2.|circa insiste&#x0303;-|tiam in pe-|dibus.</marginalia>
insistant, aut non insistant, circa quod vidimus
diversos sensus, potest sublata æquivocatione
ad concordiam revocari. Pro quo juvat P. Ar-
riagam n. 11. citatæ Disputat. sic pro distinctio-
ne Empyrei ab alijs cælis loquentem excepisse:
Addi potest pro hac veritate congruentia, quia vi-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
detur planè esse indignum ut perpetuò sub Beato-
rum pedibus cælum volvatur, nec enim possent in eo
pedem figere: permittere verò se cum illo raptari,
abfurdißimum esset: ergo debet esse sedes immobi-
lis ac fixa. Dixi esse congruentiam, quia responderi
potest, Beatos non gravitare, ideoq&#x0301;ue eo cælo non
trahi. Sic ille: qui licet congruentiam in eo
tantùm agnoscat, secundùm propriam tamen
locutus mentem; aliàs nullius esset momenti
ad intenti probationem. Censet ergo Beatos
posse pedes figere, & ita etiam pedibus insiste-
re, etsi non gravitent. Qui ergo negant de
insistentia ratione gravitatis, ita pronuntiant;
qui autem affirmant, ex eo quòd ita pedes fi-
gere possunt, ac si gravitarent, unde & vestigia
imprimere, quasi virtuali aut eminentiali gra-
vitate. Unde si ita insistentes cum cælis volve-
rentur, nulla in eo appareret absurditas, sublata
perpetuitate, esset enim cælum, velut currus
honorarius. Et hoc quidem juxta receptissimam
sententiam, juxta quam Beatorum corpora in
cælo minimè gravitant, etiam si proportiona-<-P>@@

<-P>tam retineant gravitatem, quam ut naturalem
proprietatem non esse Beatis denegandam te-
nent non contemnendi Scriptores cum Ægidio
Lusitano Lib. 4. quæst. 1. arti. 2. & Lib. 5. quæst.
5. arti. 7. à §. 3. & P. Henao Exercitat. 23. nu.
87. ubi ait esse communem sententiam. Ea
enim non obstante, nulla supra cælos corporum
aliàs gravium gravitatio est, juxta ea, quæ cum
doctis modernis tradit idem Pater Exercitat.
18. n. 28. etiam dote agilitatis abjuncta. Ex quo
fit ut si Beatus pedibus insistens vellet conna-
turalem gravitatem applicare, & se reddere ef-
ficaciter ponderosum, minimè posset, secus
extra cælum, ubi illa pro libitu uti poterit,
sicut alijs facultatibus beatifico statui minimè
adversantibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>415.</absatz-nummer> Dico Tertiò. Constitutio illa Thea-<marginalia>Assert. 3.|contra con-|stitutionem|Theatri ex|n. 421.</marginalia>
tri in medio cæli spatio conveniens non appa-
ret. Id probo. Nam elevatio illa ratione solidi-
tatis statuitur: atqui pro ea non est necessaria,
quandoquidem concavus cæli ambitus solidus
est, & in eo potest convenientius totus ille ma-
gnificus apparatus collocari. Neque dici po-
test sublimitatem requirendam pro sublimi
adeò throni Christi, & Deiparæ majestate: id
enim potiùs est à sublimitate recedere, si, ut
debet, res ista consideretur: omnes enim illius
ambitus partes æqualiter sublimes sunt: vel si
sublimior aliqua per respectum aliquem con-
fingatur, in ea certè id debet constitui, quod
dignissimum sublimitate, ut ita loquar, subli-
missima judicatur.</P>
<Z><A+1>§. XIV.
Empyreum an penitus sphæricum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>416.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2> Henao Exercitat. 13. Sect. 3. diversas
circa hoc sententias suis cum patro-
nis adducit pro sphærica penitus figura con-
cludens, quia nulla est ratio, quæ convincat
illud non esse cælis reliquis simile. Exercitatio-
ne autem 18. Sect. 2. decem rationes adducit
ut probet theatrum beatificum non esse supra
convexam Empyrei superficiem. Nos aliter<marginalia>Empyreum|sphæricum|& superiori|parte qua-|dratum.</marginalia>
philosophati §. 11. & Empyreum quidem
sphæricum ita constituimus, ut cælos alios cir-
cumcludat, cùm tamen versus unam superio-
rem partem sit perfecta quadratura formatum,
pro quo graves Scriptores dati, & auctoritate
non levi stabilitum. Id quod absolutè ita credi
affirmat Mag. Joannes à S. Thoma Tractatu de
Metheoris Cap. 2. Iuvat autem decem illa fun-
damenta P. Henao proponere, ut ex illo-
rum debilitate ampliùs positio nostra robo-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Arguit ex auctoritate SS. Hieronymi, &<marginalia>P. Henao|adversa|fundamenta|convulsa.</marginalia>
Augustini. Sed prioris verba omnes debent
ad convenientem sensum revocare: Alterius
autem nihil evincunt, ut adeunti consta-
bit.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Ex Apostolo Hebr. 8. v. 1. & Ephes. 2. v. 6.<marginalia>Hebr. 8. v. 1|Ephes. 2.|v. 6. & 4.|v. 10.</marginalia>
Christum in cælis considere, ergo non extra
cælos. Opponendum ex eodem Ephes. 4. v. 10.
Ascendit super omnes cælos, ergo supra & in non
opponuntur in mente Apostoli. In domo qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0160.jpg/>
@@1@<SE160>§. XIV. Circa Partem I. Exornatio Empyrei. 145
<duolan 2><-P>dem sua est, qui in solario sedet illius, aura
zephyri fruiturus. Ad quam probationem re-
ducitur illa, quæ ordine prior ex Act. 3. v. 21.
Quem oportet quidem cælum suscipere. Ubi Syrus,<marginalia>Act. 3.|v. 21.</marginalia>
Quem oportet cælo capi. Ubi standum Vulgatæ;
licet autem Syriaca parvæ auctoritatis sit, con-
gruo potest explicari sensu juxta nuper alla-
tum exemplum in solario sedentis aut stantis,
quem illud capit. Et locus quicumque ubi plu-
res aut pauci simul esse possunt, eos dicitur
capere.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Ad idem reducitur, sumitur enim ex eo
quod Christi Sedes, & Beatorum regnum prę-
dicatur ab Scriptura esse in cælis, nec sufficit
illos pedibus tangere superficiem convexam
cæli, quia hoc Beatis necessarium non est, ra-
tione agilitatis. Dicimus enim in cælo regnum
Beatorum esse cum Christo regnantium, quia
in nobilissima ejus parte, non utcumque sum-
pta, sed in modum Curiæ splendidissimè & or-
natissimè conformatæ. Neque fideles aliter
concipiunt benè à magistris instructi, & ima-
ginibus eruditi.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Quia incredibile videtur Deum condi-
disse adeò pulchrum domicilium & palatium,
ut non intra ipsum, sed quasi supra tegu-
las habitaret. Ad quod respondetur facile in-
eptum esse quod de tegulis dicitur, cùm su-
prema Empyrei pars omnium sit pulcher-
rima & ornatissima: neque enim tota re-
gio ad regnum spectans pro curia haben-
da est, sed ex illa pars aliqua nobilior eli-
genda.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Quia si Beatorum corporà existerent
permanenter extra Empyreum, non compo-
nerent permanenter unum universum cum cę-
lis & elementis. Id negatur, quia sunt in par-
te nobilissima Universi juxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Ex ratione, quam affert D. Thomas
3. p. q. 57. artic. 1. in Corp. pro ascensione
Christi ex incorruptibilitate, ut haberet lo-
cum proportionatum. Inde infertur conse-
quentia inutilis, ac si locus, quem assignamus
Christo non esset incorruptibilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Quia justi homines merentur benè de
Deo intra hunc mundum: ergo & intra il-
lum, in parte inquam nobilissima, debent prę-
miari. Ita quidem conceditur, nam & pars illa
intra mundum est, quandoquidem illius pars,
sicut caput hominis intra hominem est, etiamsi
emineat.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Quia si Beati existant extra Empyreum,
nulla apparet caussa cur sit à Deo conditum,
cur immotum & tanta luce refulgens. Hoc
quam sit debile constat ex dictis.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Specialiter contra eos procedit, qui
Empyreum penitus sphæricum constituunt,
unde contra nos non militat. Ex quibus com-
pertum habemus, quàm sint infirma positio-
nis adversæ fundamenta & argumenta pariter
contra nostram instaurata.</P>@@

<Z><A+1>§. XV.
De Empyrei influxu in inferiora.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>417.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc à Nobis §. 9. & pro-<marginalia>Influxus|statuitur.</marginalia>
batum cum multis non esse Empy-
reo negandum influxum, licet sit ille quoad
peculiarem rationem occultus. Quod & am-
plectitur P. Henao Parte 2. Exercitat. 16. Sect.
2. ubi pro eo plures auctores adducit, sicut &
Sectione 1. aliquos adversantes. Post varios
autem dicendi modos circa illum, peculiarem
expromit Sectione 7. quem & seqq. solutione
objectorum firmare contendit; & in eo con-
sistit, ut Empyreum cum cælis alijs, & caussis
naturalibus concurrat ex abundanti, ut ille lo-
quitur non ex necessitate absoluta, sed ex prę-
cellenti dignitate. Circa quod multa ex Philo-
phia admiscet non explorata penitus, & aliqua
communiter improbata: in quibus illud de
concursu totali plurium caussarum juxta natu-
ræ ordinem. Sed Sect. 10. genus quoddam re-
tractationis exhibet ejus dignum ingenuitate.
Et possemus equidem circa nonnulla aliquan-
tulùm immorari, quæ sicut alijs, ita & nobis
displicuerunt; sed alterius loci sunt, neque va-
cat circa illa divagari, quando & circa ea, quæ
sunt instituto præsenti congenea, oportet cur-
sum calami moderari.</P>
<P>  P. Arriaga Disput. citata, Sect. 2. Subsect. 3.<marginalia>P. Arriaga|ut neget.</marginalia>
influxum negat Empyreo, sic concludens post
adductas hinc inde pro utraque sententia ra-
tiones: Vnicè ergo hic rejiciendus: & quidem so-
lùm probabiliter, quia nec necessarius videtur, nec
habet fundamentum ullum. Sic ille. Sed quidem
quanto cum fundamento asseratur, ex ijs con-
stat, quæ à Nobis dicta §. citato. Opponit au-
tem sibi quorumdam argumentum ex eo ar-
guentium quòd omne corpus naturale habet
aliquam virtutem activam, quæ in non viven-
tibus non ordinatur ad se, sed ad alia corpora:
ergo cùm Empyreum sit nobilissimum corpus,
debet etiam habere aliquam talem virtutem.
Ad quod respondet, Antecedens esse valde du-
bium etiam in corporibus sublunaribus: Quæ
enim virtus operativa ad extra est propria ada-
mantis, nisi per motum ad dividenda vitra v. g.
Idem est de ferro, de latere, & sic fortè inve-
nientur multa alia corpora, lapides, metalla
&c. quæ talem non habent virtutem. Sed qui-
dem ex eo quòd in nonnullis corporibus talis
non deprehendatur virtus, non debet illa Em-
pyreo denegari. Neque enim satisfacit, quod
ibidem respondet: Empyreum scilicet à Deo
productum ut sit Sedes Beatorum, & ita non
requiritur alia operatio, quàm summa ipsius
pulchritudo & ornatus, sive hic producatur ab
ipso cælo, sive ab extrinseco, scilicet à Deo.
Non inquam satisfacit in primis ex eo quod
habet n. 10. ubi sic ait: Absolutè respondeo, gratis<marginalia>Redargui-|tur sua ip-|sius dostri-|na.</marginalia>
assumi illud principi&#x0169;, quòd scilicet tale cælum non
debeat esse in alios usus: ratio est, nam eo quòd sit
utile in alios fines, non erit minùs dignum Beatis;
immò fortè magis dignum; quia quo plura potest
efficere; eo perfectius & nobilius est. Hæc ille,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0161.jpg/>
@@1@<SE161>146 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>quorum oportuit meminisse. Deinde, stare
quidem posset ut Empyreum eo fine à Deo
productum nullam aliam haberet operationem
præter pulchritudinem & ornatum, si in cælo-
rum ordine non esset constitutum; cùm autem
unum ex illis sit, quos & circumcludit, & illi
operationem præter suam habeant pulchritu-
dinem, consequens est ut non debeat illi dene-
gari. Prætereà quod de corporibus dicitur nul-<marginalia>In omnibus|corporibus|virtus ali-|qua.</marginalia>
lam peculiarem virtutem habentibus ex eo po-
test non leviter improbari; quia in multis, quæ
vilissima censentur, deprehensa sunt, & quoti-
die miranda commoda deprehenduntur. Et<marginalia>Adamanti|immerito|negatæ ab|illo virtutes.</marginalia>
quidem cur non in adamante lapidum pretio-
sissimo tale aliquid deprehendamus, quando
in gemmis alijs illa jam pridem experientia
demonstravit? Unde videmus eas medicinali-
bus poculis adhiberi, quod in hyacinthis fre-
quentius. Hinc est ut de adamantis virtu-
tibus multa apud Scriptores de gemmis agen-
tes reperiantur, nec contemnendum illud,
quod ex Dionysio Poe&#x0308;ta vulgaris profert au-
ctor:</P>
<shi>Hic fulget lymphata Adamas qui pectora sa-<marginalia>Cortes de|physiogno-|mia.</marginalia>
<DUAN>nat,</DUAN>
Et prohibet miseris occulti damna veneni.</shi>
<P>Jam quod ad ferrum attinet, est quidem sa-
tis verosimile, & ex eo colligitur, quod de
chalybe experientia multiplex notissimum
reddidit, pro obstructionibus stomachi, he-
patis, & lienis, adhiberi solito. Et quid il-
le nisi ferri species? Quid de latere? Sci-
mus illos calefactos pro morbido frigore ex-
pellendo applicitos præ alijs, in quibus & ca-
lor poterat conservari. Sed sit tale aliquid
in illo quale contenditur circa virtutem spe-
cialem. Cùm tamen ipsum ferè sit terræ ele-
mentum, in eo nequit operatio negari ad ex-
tra per genuinas ipsi qualitates. Nihil ergo
præfatus Scriptorsuo illo discursu potest ob-
tinere. Qui immeritò ait circulum vitiosum
fieri quando virtus asseritur, & tamen esse in-
cognitam respondetur, supponendo propo-
sitionem universalem, quòd omnia corpo-
ra debeant illam habere, & inde inferendo
circa particularia, ipsam verò propositionem
Universalem non probando, quia non fit suf-
ficiens ascensus nisi ex omnibus particulari-
bus: si autem in particularibus non probatur,
universalis ruit. Immeritò inquam vitiosus
circulus objicitur, quia universalis illa non
sine probatione proponitur, si ut debet, pro-
ponatur, & legitimus servetur ascensus. Nam
ex eo quod in omnibus fere rebus virtutem
aliquam agnoscamus, idque non solùm in
ijs, quæ nobilis conditionis sunt, sed etiam
in vilissimis, valde verosimiliter infertur, &
genere aliquo saltem moralis evidentiæ, in
omnibus aliqualem virtutem inveniri. Unde
pro Empyreo validissimum argumentum ef-
formatum.</P>@@

<Z><A+1>§. XVI.
In Empyreo quæ & qualia ædificia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>418.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Ontra illa arguit P. Henao Exerci-<marginalia>Contra ædi-|ficia argui-|tur.|D. Greg. M.</marginalia>
tat. 13. v. 20. Primò ab auctorita-
te. Nam D. Gregorius lib. 4. Dialogor. cap. 36.
post enarrationem multorum, quæ à redivivo
milite sunt conspecta sic concludit: Quis hoc
si sanum sapiat, intelligat? Sed per hoc, quod illic
ostensum est, quisquis ille est, cui mansio ista con-
struebatur, apertè datur intelligi, quid est, quod hic
operatur. Hæc S. Doctor refellens apertè do-
mos ex laterculis aurum referentibus, ex quo
& infertur quæcumque alia ædificia ab ipso
neutiquam admittenda. Dionysius Carthusia-
nus Tractatu de particulari judicio Cap. 31. post<marginalia>Dionys.|Carthus.</marginalia>
traditam visionem, de qua D. Gregorius sic ait:
Vnde videtur in Paradiso terrestri esse quædam re-
muneratio hominum, cùm in c&#x0153;lesti palatia non
sint. Sic ille. Circa quam etiam visionem simi-
liter loquuntur alij: sed expressiùs circa ver-
ba D. Petri in Transfiguratione Matth. 17. v.
4. Si vis, faciamus hîc tria tabernacula. Ansel-<marginalia>Matth. 17.|v. 4.</marginalia>
mus, Remigius, Radulph. Tostatus. Et cir-
ca locum Apocal. 21. vers. 12. de quo suprà.
Ubertinus Casalensis. Pro quo & D. Joannes
Chrysostomus Homil. 1. de Resurrectione ita lo-<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
quitur: & nunc quidem opus est nostro corpori do-
micilio propter carnis infirmitatem: tunc vero
idem & corpus erit & domicilium, neque tecto, ne-
que ullis velamentis habens opus, pro omnibus his
contentum sui ipsius incorruptibilitate. Sic ille.
Proclus apud Epiphanium hæresi 64. ita inquit:
vult Deus non lapideam dom&#x0169; David ædificare, nec<marginalia>Proclus.</marginalia>
ut in regno cælorum pulchram domum habeat; sed
carnem tabernaculum animæ, quod ipse suis mani-
bus fabricavit. Hæc Proclus, quem præfatus
Pater allegans, sic interponit: Si Proclum hunc
adducere liceat. Quod ex eo videtur cavere,
quia Origenis recenset errores circa resurre-
ctionem: sed quidem non ut assertor, sed im-
pugnator: eum enim virum fuisse sanctum, &
prophetico spiritu præditum, auctores veteres
tradunt, pro quo videri potest Sixtus Senensis
in Bibliotheca lib. 4. lit. P. Unde non est cur
ejus debeat auctoritas rejectari. Addit ratio-
nem jam insinuatam ex placidissima illius loci
temperie, & nulla tecti necessitate, & quia
in statu innocentiæ nullæ construerentur do-
mus, ut advertit P. Arriaga Tomo 2. in 1. p. Dist.
(Corrige Disput.) 43. n. 12. & in aureo sæcu-
lo condito ab Ethnicis & Poe&#x0308;tis, putarunt ipsi
non fuisse, ex Ovidio, & Iuvenale. Producit<marginalia>Catechis-|mus PijV,</marginalia>
tandem Catechismum Pij V, Parte 1. Cap. 13.
nu. 12. ubi sic habetur: Etsi autem amplæ etiam
ac magnificæ domus posseßio ad humanam felicita-
tem pertineat: quid cælo ipso, quod Dei claritate
undique collustratur, vel amplius, vel magnificen-
tius cogitari potest? Sic ibi. Et hæc cùm propo-
nat præfatus Scriptor, ut si eorum præponde-
ret auctoritas, præferenda ea sententia sit:
præponderet inquam eorum auctoritati, quos
pro affirmante præmiserat, non videtur, re-
pugnare, dummodo quod ad diversas mansio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0162.jpg/>
@@1@<SE162>§. XVI. Circa Partem I. Exornatio Empyrei. 147
<duolan 2><-P>nes attinet, de quibus Christus Joan. 14. v. 2.
In domo Patris mei mansiones multæ sunt, incon-
cussum relinquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>419.</absatz-nummer> Dico Primò. In Empyreo sunt am-<marginalia>Assertio 1.|affirmans.</marginalia>
plissima & pulcherrima ædificia. Sic Divi
Athanasius, Epiphanius, Vincentius Ferre-
rius, Salvianus, apud P Henao nu. 19. cum<marginalia>P. Izquier-|dus.</marginalia>
Constantino Magno, Guilielmo Parisiensi,
PP. Cornelio, Benedicto Fernandez, Tanne-
ro, Drexelio, Eusebio, Cresolio, & Barradio,
qui id luculentissimè executus Tomo 3. in
Evangelia Lib. 10. Cap. 3. & pro eo affert D.
Anselmum Cap. 44. de Similitudinibus, ubi ædi-
ficia ampla, & diversi generis mansiones agnoscit,
doctissimum etiam Patrem Ferdinandum Pe-
rez, & Cajetanum ac Sotum, quos tamen ait
P. Henao non palatia, sed distinctas mansio-
nes locales Beatis tribuere. Sed numquid man-
siones illæ angusta aliqua domicilia futura?
An non regum digna, cùm sint omnes futuri
reges? Palatia ergo, & palatia, quorum com-
paratione, quæ augustissima pro Augustis, vix
humilium casularum compellationem, immò
& multò minorem, mereantur. Pro quo fa-
ciunt quæ à Nobis adducta §. 12. & 13.
Quibus addendæ, modò revelationes ali-
quot Venerabilis Virginis Marinæ de Esco-<marginalia>Revelatio-|nes Vene-|rab. Mari-|næ proea.</marginalia>
bar ex multis, quæ circa c&#x0153;lestis pa-
triæ gloriam in duobus Tomis de illius vita
legi possunt. In 2. lib. 2. Cap. 31. Sic illa.
Iueves quinze de Mayo, y Octava de la Ascension,
estando fatigadißima de dolores de pecho y estoma-
go, se llegaron à mi estos mismos Señores Angeles,
y me dixeron con un modo suavemente imperioso:
Vence, hermana, con nosoros. T Luego sin poderlo
yo reusar, me llebaron à la celestial Ierusalen, y
me presentaron à su Magestad, el qual les dixo que
me llebassen por aquella bienaventurada Patria, pa-
raque me recreasse, y alentasse un poco con su vista.
Asi se hizo: traxeronme por algunas calles y pla-
zas bellißimas de la celestial Ciudad. Adonde es
imposible contar lo que se vee de gloriay hermosura,
tan diferente de quanto acà puede imaginar el en-
tendimiento &c. Cùm ergo & colles & plateæ
in illa c&#x0153;lesti Civitate sint, ædificia esse in
illa nequit dubitari. Sed quia de incolis nihil
in revelatione expressum habetur: quamquàm
verosimile omnino sit & illos, qui Civitatis
sunt præcipua portio, conspectos: pro ipsis
revelatio alia satis admiranda succurrit ex Lib.
1. Cap. 38.</P>
<P>  <absatz-nummer>420.</absatz-nummer> Vi en medio de aquella santa Ciudad un
Castillo hermosißimo y glorioso con las puertas
abiertas, todo èl lleno de grande gloria y belleza,
como alcazar donde moraba la Magestad de Dios
Nuestro Señor Trino y Vno. Toda la Celestial Corte
parecia como abrasada en un Divin fuego, y lumi-
narias tan resplandecientes, que bastaban para
alumbrar mil mundos. Oì grandes y suavißimas
Musicas de dulces instrumentos y voces Angelicas:
todo era alegria, gozo y alabanzes del Señor. Saliò
de este Castillo una sole&#x0303;nißima Procesiō en dos Sile-
ras de Angeles y Almas bienaventuradas. En me-
dio iba la Magestad de IESV Christo, S. N. y por
remate de la Procesion la Virgen santißima su
Madre acompañada de todas las santas Virgenes,
Martyres, viudas y casadas. El canto que entre<-P>@@

<-P>tanto se oìa, eran alabanzas del Señor, y de sus
Santos. Desta manera anduvo la Proceßion en con-
torno de la Celestial Ierusalen, que fue un espacio,
que no puedo explicar, por representarseme la
Ciudad estandidißima, y de casi immensa grande-
za, y vino despues à parar al mismo Castillo, en
llegando se prostraron todos y adoraron à Dios N. S.
dondole gracias per la merced, que les avia hecho
por sola su bondad de hazerlos participantes de la
gloria, que poseian. El Señor les echò su santißima
bendicion, y los Santos y Angeles se fueron cada
uno à su lugar y asiento. Juxta hæc & de gloria
illius c&#x0153;lestis Civitatis constat, nec non de il-
lius amplitudine, sicut etiam de Sanctorum
Sedibus, ubi non solùm de illis dictum, sed
etiam de locis, ut appareat loca esse pro Sedi-
bus, non quidem, quæ Sedes solas capiant, sed
capacissima, ut & palatia dici queant, juxta
dicta & dicenda.</P>
<P>  Aliam jucundissimam narrationem offert
post allatam, dum de Festo SS. Trinitatis
agens, Angelos suis è locis procedentes indu-
cit, & in solemnis supplicationis modum or-
natissimos eleganter repræsentat: & tandem
circa Virginem ita scribit: Estaba esta gran
Señora en otro bellißimo trono, que me parecia tan
rico y celestial como el primero (Dei scilicet) solo
que no espiraba una oculta Divinidad, un no sè que
inefable, que adornaba al otro. Mostrabase esta sobe-
rana Reyna tan hermosa, y tan bañada de indecible
gloria, que dezia yo entre mi: Quando no ubiera
mas bien, que gozar en esta dichosa Patria, si no
la vista de esta gloriosißima Señora, aviamos de
trabajar infinitos millares de años por gozar de tan
incomparable bien. Sic illa, cui toties ad felicem
c&#x0153;lestis illius civitatis lustrationem invitatæ
illa ex 4. Esdræ 10. v. 55. & seqq. verbo pos-
sunt adaptari: Tu ergo noli timere, neque expa-<marginalia>4. Esdræ 10.|v. 55. &|seqq.</marginalia>
vescat cor tuum, sed ingredere, & vide splendo-
rem, & magnitudinem ædificij, quantùm capax
est tibi visus oculorum videre. Et post hæc audies
quantum capit auditus aurium tuarum audire. Tu
enim beatus es præ multis, & vocatus es apud Altißi-
mum sicut & pauci. Ubi si pro Beatus & vocatus,
si Beata, & Vocata reponatur, stare id quidem
poterit ipsius suffragio Veritatis felicissimam
Virginem invitantis. Prædicta autem verba ad
civitatem gloriosam pertinere affirmat P. Mar-<marginalia>P. Roa.</marginalia>
tinus de Roa in libro de statu gloriæ Cap. 6. Ne-
que quia Canonicæ auctoritatis duo libri Es-<marginalia>De 3 & 4.|libri Esdræ|auctoritate.</marginalia>
dræ non sunt, illis est magna, quam meren-
tur, detrahenda: ut enim P. Tirinus asseruit,
nullus post Canonicos Scriptor illis potest an-
te stare, unde & post illos Concilij Tridentini
Decreto constituti. Licet enim in Decreto de<marginalia>Circa usum|Patrum &|Ecclesiæ ip-|sius vide|Sixtum|Senensem|Lib. 1. Sect.|3. in Esdra.</marginalia>
libris Canonicis duorum illorum librorum
mentio nulla extet, ex Præfatione tamen Bi-
blica ab eo dispositionem illam derivatam po-
test verosimiliter conjectari. Nam & hoc
Conciliari providentia dignum est, ne scili-
cet libri tales ab Ecclesiæ usu penitus arean-
tur: cùm illam ad librorum recognitionem
fuisse extensam dignoscamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>421.</absatz-nummer> Dico Secundò. Mansiones quæ pala-<marginalia>Assertio 2.|Mansiones|anæquales.</marginalia>
tiorum nomine meritò decorandæ videri non
inverosimiliter potest futuras æquales in Bea-
tis, eisdem scilicet mensuris, quia id videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0163.jpg/>
@@1@<SE163>148 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>ad pulchriorem ornatum pertinere. Quia ve-
rò pro diversitate meritorum etiam in illis fu-
tura diversitas, dici potest eam quidem non de-
futuram in ipsa æqualitate; quia materia ædi-
ficij esse pretiosior poterit, ex quo pulchritudo
major ob varietatem semper gratam resulta-
bit. Ubi supponendum ædificia diaphana &
transparentia futura, quia id ad eximiam spe-
ctat venustatem. Quod & Apocal. 21. nu. 16.
habetur perspicuum: Ipsa verò civitas aurum<marginalia>Apocal. 21.|v. 16.</marginalia>
mundum simile vitro mundo. Sed erunt fortè qui-
bus hoc non placeat, nec videatur contra civi-
tatis pulchritudinem inæqualitas numerosa,
dummodò circa altitudinem non adstruatur
excessus, ob ea, quæ dicta §. 13. ubi P. Cor-
nelium adduximus pro omnimoda æqualitate
pronuntiantem, Antverpiæ exemplo. Sed
quia quæ ibi adstruximus, similiora vero
apparent, ijs standum, pro varietate verosi-
milibus, de quibus nuper, adjectis conjectu-
ris. Ad oppositæ sententiæ fundamenta re-<marginalia>Objectorum|solutio.</marginalia>
sponsio est facilis, D. Gregorius non est apertè
contrarius, nec de c&#x0153;lestis Curiæ locutus
mansionibus, sed de quodam alio, quod tunc
assurgebat, ædificio minimè rationi consenta-
neo. Dionysius Carthusianus unus est licet
gravis profectò Doctor, cui possunt plures ex
adverso stantes sapientia & probitate insignes
objectari. Cùm aliàs sententia ejus id conti-
neat, quod nullus est eruditus censor probatu-
rus, in Paradiso scilicet terrestri quamdam esse
hominum remunerationem, & ita etiam in illo
locum posse habere hominum remuneratio-
nem, D. Joannes Chrysostomus de necessitate
ædificiorum locutus, Proclus de novæ domus
ædificatione pro Davide remunerando: & alij,
qui de tabernaculis Petri nihil circa præsens
negotium speciale. Ratio non urget, quia de
necessitate non agitur. In Paradiso, cùm esset
hortus, non erant amplæ domus opportunæ.
Quod ex Ovidio & Iuvenale additum, ad fa-
bulas spectat, semper enim in mundo ædi-
ficijs opus fuit, qualiacumque illa extite-
rint.</P>
<P>  <absatz-nummer>422.</absatz-nummer> Unum illud ex Catechismo Roma-<marginalia>Circa Cate-|chismum|Pij V.</marginalia>
no poterat alicui negotium aliquod facessere,
videtur enim parem cum Rituali Pauli V. au-
ctoritatem habere à Sanctissimo inquam Pio
V. non minùs auctorato: immò & ampliùs,
quantò credenda ab Ecclesia proposita sunt
firmiùs quàm agenda, roboranda; in ijs opi-
nionum usus frequens admittitur, non ita in
illis. Sic arguit Vincentius Baronus in Theolo-
gia morali Parte 1. Disput. 1. Sect. 4. Arti. ult.
contra P. Raynaudum, qui illum ab uno Ordi-
nis Prædicatorum confectum asserit, neque
excedere auctoritatem privati Doctoris. Quod
ulteriùs improbat Auctores producens Leo-
nardum Marinum Archiepiscopum Lancinen-
sem, Ægidium Foscarium Episcopum Muti-
nensem, & Franciscum Forerium Lusitanum,
& quidquid illi scribebant communi opera, ad
limam Cardinalis Sirleti fuisse revocatum. Sed
verò quidquid ille contendat, & usque ad sa-
tietatem convitietur, suo non potietur intento.
Et quod ad Rituale attinet, quod Choquetius
Dominicanus unius privati Doctoris opera<-P>@@

<-P>fuisse confectum ex professo contendit, neque
majorem ipsi aliunde auctoritatem concilia-
tam, à Nobis explosum in Thesauro Indico Ti-
tulo 16. nu. 19. & alibi. Catechismum autem
non in eo auctoritatis gradu consistere, quem
citatus prætendit Auctor, communis est Theo-
logorum vox, licet clamet ille Concilij Gene-
ralis auctoritate scriptum, jussu Pij V. revisum
& emendatum, à tota Ecclesia summo applau-
su exceptum, tamquàm divinum opus, in quo
eruditio cum eloquentia, doctrinæ puritas &
sinceritas, cum alijs dotibus certarent. Ex eo
enim tantùm habetur, quæ ad fidem spectant,
ut talia recipienda, & hoc est quod Conci-
lium intendit, ut statuta in ipso doctrinali for-
mula disposita fidelibus à suis magistris trade-
rentur. Quæ verò ante Concilium sub opinio-
ne erant, si uti verosimilia tali formulæ inser-
ta, opinionis gradum neutiquàm prætergressa,
non enim tres illi viri, Dominicani omnes,
condendi novos fidei articulos, etiam lima
Cardinalis Sirleti accedente, auctoritatem ha-
buerunt. Pro quo, ut alia præteream, unum
evidens argumentum exhibebo. In præfato<marginalia>Ex senten-|tia circa|verba con-|secratione|Calicis va-|lidum argu-|mentum.</marginalia>
Catechismo omnia verba, quæ pro consecra-
tione Calicis in Missali proponuntur, uti ne-
cessaria penitus extant, quia in eo illius Aucto-
res D. Thomæ sunt sententiam amplexi, 3. p. q.
78. arti. 3. Quod tamen Cardinalis Cajetanus
non caussatus oppositam in illius Articuli
Commentario tradidit: quam tamen in Ro-
mana impressione Pius V. jussit expungi, ut-
potè S. Doctori contrariam, ut videri potest
apud P. Vasquez Tomo 3. in 3. p. Disput. 197 n.
10. & 32. P. Suarez Tomo 3. in eamdem Disput.
60. Sect. 1. Vers. De quibus. Et alij communi-
ter. Licet autem à Pontifice ita dispositum
fuerit, Cajetani sententia in sua est probabili-
tate relicta, quam P. Vasquez judicat verissi-
mam, & est in Scholis communior, & apud
Recentiores frequentissima, & ut asserit Tho-
mas Hurtadus Tomo 2. variarum resolut. Tract.<marginalia>Thomas|Hurtadus|ut ineptè|obstet.</marginalia>
13. nu. 388. omnes pro ea sunt ferè Societatis
Doctores. Et ait ferè, ob ea, quæ habet. n. 407.
ubi affirmat apud se habere tres gravissimos
R. R. qui Dominici Soti modum dicendi se-
quuntur, quem ipse absolutè judicat D. Thomę
menti contrarium, ut scilicet verba prædicta
sint, juxta ea, quæ statuit §. 2. de essentia, &
non tantùm de integritate. Inter eos autem
manuscriptos unum exprimit P. Didacum
Deza PP. Suarij & Vasquij, aliorumq&#x0301;ue gra-
vissimorum Doctorum in Academia Complu-
tensi Magistrum. Qui tamen per errorem Di-
dacus, cùm Alfonsus fuerit, cui errori adjun-
ctus alter cit. n. 388. ubi inter Auctores Socie-
tatis contra D. Thomam decertantes Pesan-
tium annumerat, minimè talem. Illud autem
tres gravißimi R. R. quid indicet non apparet,
Rectores enim, & Reverendi ineptè accipien-
di, & benignior explicatio errori typographi-
co adscribit, ut pro PP. Patribus inquam error
præfatus irrepserit: unde ex eo non liquet an
omnes illi è Societate fuerint, cùm unum tan-
tùm P. Dezam dicat se honoris gratia nomi-
nare. Circa quem ita etiam scribit nu. 414.<marginalia>Sibi ipsi|contrarius.</marginalia>
Secundum notandum est, quòd opinio ista Thomi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0164.jpg/>
@@1@<SE164>§. XVI. Circa Partem I. Exornatio Empyrei. 149
<duolan 2><-P>starum dupliciter intelligitur. Primò quod dum
quis dicit illa verba: Hic est calix sanguinis mei,
antequàm proferantur alia verba, jam est peracta
conversio vini in sanguinem, & sic quando alia se-
quuntur, nihil faciunt, sed solùm ornant, & perfi-
ciunt formam. Et sic intellexit Cajetanus, quem
Deza secutus est, & aliqui alij. Sed hæc intelligen-
tia prorsus eliminanda est, sicut eliminavit, & jure
optimo Pius V. Commentarium Cajetani expungens
illud à partibus Summæ: est enim manifestè contra
S. Doctorem dicentem præfata verba esse de neceßi-
tate formæ, & continere vim effectivam, & propter
alia, quæ suprà retulimus §. 1. Hæc ille. Ex qui-
bus manifestè apparet auctorem hunc circa
P. Dezam sibi esse contrarium: illum enim
pro Soti sententia citaverat, asserentis verba
prædicta non tantùm ad ornatum & perfe-
ctionem, sed ad integritatem formæ pertine-
re: modò autem id, quod vidimus, asseren-
tem profert, unde & non debuit, uti saltans
extra Societatis chorum, compellari.</P>
<P>  <absatz-nummer>423.</absatz-nummer> Juxta quæ est sanè mirabile quod<marginalia>Et Divinum|instinctum,|ubi aequit|ille locum|habere, con-|fingens.</marginalia>
scribit §. ult. statim in principio, sic enim ibi:
Placuit sententiam sapientißimi Dominici Soto
enucleare, enodare, defendere: video enim il-
lam multis, illisque gravißimis Patribus Magi-
stris Ordinis Prædicatorum Cajetanum secutis
placuisse. Et non possum mihi persuadere ita con-
corditer ferè omnes S. Thomæ alumnos post emi-
nentißimum Cardinalem hoc sentire, nisi ex ali-
quo instinctu Thomistico divino. Sic ille. Ex
quo sic inferre licet: Ergo ex aliquo instin-
ctu Thomistico divino id amplectuntur gra-
vissimi illi Magistri, quod est à Pio V. tot
titulis, quot Auctor conclamat, expun-
ctum. Vel si instinctus talis divinus est, quo-
modo aut eo caruit Sanctissimus Pius, aut
si habuit, contra illum pronuntiavit? Si
Thomisticæ scholæ alumnos minimè Emi-
nentissimum voluit Cajetanum sequi, quo-
modo illi contra Pontificis mentem obnitun-
tur, idq&#x0301;ue divino agi dicitur instinctu?
Quidquid de hoc sit; Catechismo digna non
subtrahatur auctoritas: sed neque major
quàm sit æquum conferatur. Docti illum
confecere Theologi, sed pauci, contra quos
possunt pauci alij docti etiam militare. Pos-
sunt & plurimi, ut quod circa casum, de quo
Nobis sermo, de ædificijs inquam c&#x0153;lestis
civitatis, non debeamus illius auctoritate re-
tardari. Ubi etiam dici potest palatia qui-
dem negata non fuisse, sed id tantùm asser-
tum, pro beatitudine contendentibus non es-
se cur de palatijs habenda cura sit, quando
etiam si nulla in cælo sint, ipsum cælum pro
illis abundè suffecturum. Deinde etsi ampla
fuissent negata palatia, quia singulis singu-
la attribui non videatur opportunum, man-
siones tamen non negatas à Christo promis-
sas, dignasq&#x0301;ue incolis tantis futuras, ex quo
non adeò notabilis concertationis materia re-
sultabit.</P>@@

<Z><A+1>§. XVII.
De incomparabili Empyrei magnitudine.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>424.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illa §. 13. sed non ea ex-<marginalia>Quanta|m$unclearl$unclears ex|P. Pavonio,|& Hierony-|mo Vitali.</marginalia>
acta dimensione, quam aliqui cu-
riosiùs perscrutati, & utili quidem labore;
nam ad Dei intelligendam potentiam mirè
confert, & ad excitandos affectus dignos gra-
titudine Christiana. P. Franciscus Pavonius
Parte 2. Introductionis in sacram doctrinam defi-
nit. 2507. solidis fundamentis affirmat firma-
mentum ad concavam Empyrei superficiem,
seu ad convexam primi mobilis comparatum
se habere sicut punctum, quemadmodum se
habet terra ad ipsum firmamentum comparata.
Adducit illum Hieronymus Vitalis in Lexico
Mathematico Verb. Empyreum, ex quo & addit
majorem ejus molem concipiendam esse, quàm
esset occupatura omnis Angelorum multitudo,
si quilibet Angelus in sua se sphęra locaret ex-
tra cujusque Angeli sphęram. Ubi sphęræ no-
mine cælum est accipiendum ex ijs, quos ipsi
movent, juxta communem sententiam. Quan-<marginalia>Quanta An-|gelorum|multitudo &|hominum.</marginalia>
ta autem Angelorum numerositas sit, solùm
per milliones millionum multiplicatos aliqua-
tenus percipiendum. Circa quod sic Virgo Di-
vam Birgittam allocuta, ut refert ipsa Lib. 4.
Cap. 11. sic dicens: Nam si computarentur omnes<marginalia>S. Birgitta.</marginalia>
homines, qui nati sunt ab Adam usque ad novißi-
mum, qui nasciturus est in fine mundi, plusquàm
decem Angeli inveniuntur pro unoquoque hominum.
Sic Diva Parens. Ubi cùm non dicat decem
uni respondere, sed plusquàm decem, magnus
in eo adhuc latet excessus, ratione cujus major
evadit numerus, quàm sit ille, que&#x0303; P. Izquierdus
in Opusculo de Novißimis docta supputatione<marginalia>Supputatio|specialis.</marginalia>
deducit, secutus P. Ricciolum, qui in fine Tomi
suæ Geographiæ, tradit numerum hominum in
fine mundi (si rerum cursus hucusque servatus
continuetur) & per quindecim mille annos
ejus constiterit duratio, futurum unius millio-
nis millionum. Iam ergo Angelorum propor-
tione servata quantus futurus sit eorum nume-
rus intelligi poterit, si & decuplo excessui id
addatur, quod esse addendum Virgo, ut vidi-
mus, indicavit. Quia verò ex hominum multi-<marginalia>Paucitas|salvando-|rum.</marginalia>
tudine Prædestinatorum decima tantum futura
portio, juxta id, quod ex D. Bernardo refert
Duvallius de quatuor Novißimis quæst. 5. arti. 2.<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
sic dicente: In mari Maßiliensi ex decem navibus
vix una perit: sed in mari hujus mundi ex decem
animabus vix una salvatur. Sic Divus Pater.
Quia inquam decima futura est, juxta illam
est sedium cælestium amplitudo simul cum
Angelis computanda. Sed modò in eo sumus
ut id quod de sphæris pro singulis Angelis di-
ctum juxta eorum numerum exigamus: juxta
sententiam procedentes de habitatione supra
Empyrei superficiem supremam. P. Izquierdus
Angelorum simul cum hominibus collectione
facta ita scribit: Ex suprema superficie Empyrei,
quæ est terminus Vniversi, unicuique respondet (2.
686. 599.) duo milliones. Sexcentæ & octoginta
ac sex mille & quingentæ nonaginta novem leucæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0165.jpg/>
@@1@<SE165>150 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>quadratæ. Sic ille. Licet autem ex prædicta
summa Angelorum & hominum, pars decima
hominum juxta dicta secernatur, tot leucæ re-
manent, ut magnam profectò sphæram possint
integrare. Et sic stat ritè quod ex duobus Au-
ctoribus Pavonio & Vitali dicebamus. Quod
equidem minus est quàm id, quod modò ex
docto Scriptore prolatum, dum sphæris pro
Angelis sphæræ pro hominibus adjiciuntur,
quæ etsi solæ essent, amplitudinem constitue-
rent adeò ingentem, ut vix queat ad humani
discursus captum revocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>425.</absatz-nummer> Et hæc quidem ampliora sunt, quàm<marginalia>Varij di-|cendi modi|circa ma-|gnitudinem.</marginalia>
sint ea, quæ ex diversis Scriptoribus adducit
P. Henao Exercitat. 13. Sect. 2. Illud summum
ex Patribus Drexelio & Eusebio, magnitudi-
nem esse plusquàm decem mille & quatuorde-
cim millionum milliarium in longitudine, &
in latitudine trium mille & sexcentorum mil-
lionum. Quod equidem non consonat ijs, quæ
de æqualitate in longitudine & latitudine
superiùs dicta. Et ut æqualitas admittatur, mi-
nus certè id est, quàm quod nuper positum de
spatijs correspondentibus singulis Beatorum,
ex quibus incomparabiliter major resultat ma-
gnitudo. Ex Cassanæo, si massa plumbi à cęlo<marginalia>Cassaneus.</marginalia>
Empyreo descenderet, vix in quingentis annis
ad terram veniret. Ex P. Cornelio si quis per
octo mille annos ascendens à terra pertransiret
quotidie centum milliaria, vix perventurum
ad concavam Empyrei superficiem. Sed audi
majora juxta dicta ex P. Izquierdo sic scriben-<marginalia>P. Izquier-|dus.</marginalia>
te: Ex superius dictis sequitur, si Angelus per dia-
metrum Vniversi decurreret, & quotidie iter sex
mille & quadringenta leucarum conficeret, in
eo transitu ex uno ad aliud extremum mille annos
insumpturum. Et si cum eâdem velocitate ejus cir-
cumferentiam cursu pervaderet, per qualemcumque
illius ex maximis circulum, uno in circuitu tria
millia & centum ac quadraginta annorum insume-
tur. Sic ille, & quidem ita oportebat ut Deus in
spatio quodammodo immenso immensitatis
suæ specimen luculentum exhiberet: sicut &
æternitatis in statu felicissimo Beatorum.
Et cùm magnitudo hæc talis ac tanta sit,<marginalia>Divinæ po-|tentiæ ex-|pensio.</marginalia>
quot in eo molimine confecta temporis spatia,
quot sunt artis instrumenta adhibita, quis &
qualis operarum præmissus apparatus? O verè
admirandam divinæ potentiæ majestatem! In
momento, in ictu oculi, ut aliàs Apostolus 1. Cor.
15. v. 52. & non aliàs David Psal. 148. v. 5.<marginalia>Psal. 148.|v. 1. 2. & 5.</marginalia>
Ipse dixit, & facta sunt: ipse mandavit, & creata
sunt. Ubi exordium illud: Laudate Dominum de
cælis: Laudate eum in excelsis. Ubi de Empyreo
peculiaris mentio, quia de cælorum summa
celsitudine, ex qua ad inferiores orbes statim
descendit. Unde post cælorum excelsitatem
eorum incolas ad laudem conditoris invitat di-
cens: Laudate eum omnes Angeli ejus: laudate<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
eum omnes virtutes ejus. Pro quo sic Cardinalis
Bellarminus: Illud de cælis significat locum ubi
Angeli degunt, ut sensus sit, Laudate Dominum de
habitaculo vestro c&#x0153;lesti, vos omnes, qui estis in
cælo. Omnes virtutes ejus, id est omnes exercitus
ejus. Et intelligi debere Angelos perspicuum est &c.
Illud ergo est quod Prophetę considerationem
ante omnia alia abripuisse videtur, cùm & ma-<-P>@@

<-P>gnitudinem contemplaretur immensam, &
conditoris potentiam pariter, qui dixit, & facta
sunt. Et ut id, quod de æternitate dictum hoc
loco non prętermissum censeamus, sequitur
statim: Statuit ea in æternum, & in sæculum sæ-
culi. Vers. 6. Ex quo pro stabiliendis Christia-
nis cordibus circa mysteria alia argumentum
satis opportun&#x0169; occurrit, ut circa Virginitatem
Deiparæ, continentiā corporis Christi sub Sa-
cramentalibus speciebus, resurrectionem cor-
porum. Circa quod observandus modus lo-
quendi Archangeli Lucæ 1. v. 37. Quoniam<marginalia>Lucæ 2.|v. 37.</marginalia>
non erit impoßibile apud Deum omne verbum. Li-
cet enim in Scriptura verbum pro ejus sumi
significato soleat: hîc tamen aliquid specialius
indicatum; videlicet Deo in ordine ad magna-
lia ejus potentia dignissima solo opus esse ver-
bo; unde in illis nullum impedimentum, diffi-
cultatem nullam experitur. Quomodo enim in
alijs tale aliquid subsit, quando in sublimi c&#x0153;-
lestium molitione, ipse dixit, & facta sunt, ipse
mandavit, & creata sunt? & si enim aliqua supra
naturam sint: nihilominùs Dei potentia ma-
gis in creatione mundialis structuræ resplen-
det. Cùm in illis circa accidentia quædam vi-
deatur divina potentia versari, quæ in crea-
tione partum illum habuit, qui abundè potest
magnitudinis ejus singularem excellentiam de-
clarare.</P>
<Z><A+1>§. XVIII.
Errores aliquot utili animadversione eor-
recti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>426.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 349. col. 1. cui cum leone pro ceu<marginalia>In oratione|Deus humi-|litate pla-|candus.</marginalia>
cum leone. Ubi sermo de Deo, quo-
cum humillima submissione in templo, quando
oramus, agendum, ut sic ejus indignationem,
ut pusilla, aut meticulosa animantia suum il-
lum regem mansuefacere solita, mitigemus.
Leoni tantùm ex feris clementia in supplices, pro-
stratis parcit. Sic Plinius Lib. 8. Cap. 16. Au-<marginalia>Plinius de|leonum|clementia.</marginalia>
diendus Ieremias Cap. 25. v. 30. Dominus de ex-
celso rugiet, & de habitaculo sancto suo dabit vo-
cem suam: rugiens rugiet super decorem suum. Et<marginalia>Ierem. 25.|v. 30. 34,|& 38.</marginalia>
ut ad leonem alludi notum fieret, subdit infe-
riùs vers. 38. Dereliquit quasi leo umbraculum
suum. Et quid adhæc? Vlulate pastores, & clama-
te & aspergite vos cinere optimates gregis. v. 34.
Ad preces inquam perfugium: in eo enim ve-
rissimum quod superstitiosum in Africa. Credit<marginalia>Plinius.</marginalia>
Lybia intellectum pervenire ad eos precum. Sic
Plinius, prodigialem subjungens narrationem.
Et de templo quidem apud Prophetam sermo,
in quo Deus quasi leonina latebat majestate.
Unde sic ex D. Hieronymo & alijs P. Corne-
lius: Dereliquit, scilicet Deus, templum habita-<marginalia>P. Cornelius.</marginalia>
culum suum, quod ut leo, quasi latibulum suum ante
tuebatur, ut nemo auderet illud aggredi: sed Deo
quasi illud derelinquente, & egresso, Chaldæi in-
greßi sunt illud, atque vastarunt. Sic ille. Ex quo
apparet quanto sit cum reverentiali timore
templum adeundum. Sed positioni de clemen-
tiæ comparatione humilitatis objectu in præ-
fato Ieremiæ loco illud videtur obstare, eos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0166.jpg/>
@@1@<SE166>§. XVIII. Circa Partem I. Vtilis errorum correctio. 151
<duolan 2><-P>scilicet qui aspersi cinere, ut sic leoninam in-
dignationem placarent, id non fuisse consecu-
tos, cùm apud eumdem sic consequenter habea-
tur: Quia completi sunt dies vestri, ut interficia-
mini, & dißipationes vestræ, & cadetis quasi vasa<marginalia>Ierem. 25.|v. 34.</marginalia>
pretiosa. v. 34. Ad quod quidem apta est &
Dei benignitate, etiam cùm rugit, digna re-<marginalia>P&#x0153;nitentia|numquàm|infructuosa.</marginalia>
sponsio: Non exauditos quidem ululantes, &
cum humilitatis schemate manifesto claman-
tes, in ordine ad p&#x0153;nas temporales, benè ta-
men in ordine ad negotium pręcipuum ani-
marum, ut p&#x0153;næ dictæ in remedium gravium
offensionum, quibus Deum irritaverant, ver-
terentur. Semper enim Deus ad p&#x0153;nitentiam
dignum dignatur habere respectum. Et peribit<marginalia>Ierem. 25.|v. 35.|D. Hieron.</marginalia>
fuga à pastoribus. Sic v. 35. Ubi D. Hierony-
mus ita subdit: Quando non egerint p&#x0153;nitentiam.
Numquàm enim illa infructuosa. Et verè juxta
mentem Doctoris sancti ad p&#x0153;nas etiam prę-
fata est prophetia referenda, ut Deus quidem
quidquid in ejus est verbis terribile commine-
tur, nisi egerint p&#x0153;nitentiam: modum autem
illius adjuncto ipsi humilitatis præscribit anti-
doto, dum aspersionem cineris cum precum
vehementi clamore, quas ululatus designat, in-
jungit. Sic leonem se & agnum pariter osten-
dit, dum rugiens rugit, hoc est, valida indi-
gnatione fervescit, & modum simul mitiga-
tionis apponit, humili orationis officio com-
mendato.</P>
<P>  Num. 350. col. 2. In sublimi conantur,<marginalia>Dei ante|omnia quæ-|renda gloria|cōtra super-|bam ascen-|sionem.</marginalia>
pro In sublime, id est ad sublime conatum
urgent, futuri felices ascensu. Stat aliàs
in sublimi conari, sed infelici conatu. Qui
enim mundiali est dignitate sublimis am-
bitionis notis artibus comparata, in subli-
mi conatur, numquàm contentus obtentis, in-
ter conatus, & torquentia desideria moriturus.
Superbia eorum, qui te oderunt, ascendit semper.<marginalia>Psal. 73.|v. 23.</marginalia>
Sic vates Rex Psal. 73. v. 23. Sed quî stare illud
queat, ut sint qui odio Deum habeant? Sunt
equidem, propter tuæ gloriæ contemptum, inquit
Titelmanus, qui suæ gloriæ vanis incrementis<marginalia>Titelma-|nus.</marginalia>
sunt semper intenti, divinam contemnunt,
quod odij genus est: Sicut enim amare est vel-
le bonum, ita malum velle, odisse est: qui au-
tem Dei gloriam contemnit, ita se gerit, con-
temptus enim gloriæ ipsius, malum quoddam
est, quod non solùm corde agitur, sed practica
illatione à contemptore frequenter irrogatur.
Nec leve illud, cùm nihil à Nobis Deus aliud
quęrat, nisi ut ejus gloriæ militemus. Hic crea-
tionis fructus, hic redemptionis. Glorificantes<marginalia>Eccli. 43.|v. 32.</marginalia>
Dominum quantumcumque potueritis, supervalebit
enim adhuc & admirabilis magnificentia ejus. Ita
Siracides post enarrata opera creationis. Eccli.
43. v. 32. Iam pro redemptione audiendus
Apostolus: Empti enim estis pretio magno. Glori-<marginalia>1. Cor. 6.|v. 20.</marginalia>
ficate, & portate Deum in corpore vestro. 1. Cor. 6.
v. 20. ut non solis verbis negotium adeò nobile
peragatur, sed ad externa officia se prodat affe-
ctus. Utinam sic omnes, utinam & cum alijs, &
præ alijs nos, magni illius Parentis proles, qui
Jesu nomen semper in ore habuit, cujus &
gloriam in omnibus quæsivit, ut de ipso Ec-
clesia in sacris officijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>427.</absatz-nummer> Ibidem col. 3. Hominum pro Hominem.<-P>@@<marginalia>Circa pedes|pro Zacha-</marginalia>

<-P>Num. 351. col. 1. Vox pro Vos. Quid pro Quòd<marginalia>riæ vatici-|nio conside-|rationes|aliquot.</marginalia>
Et quod dissonantius Pedibus pro De quibus. Et
quomodo stabit sententia illa: Vt fiamus illi
lapides, pedibus scriptum est: Lapides sancti vol-
vuntur super terram. Zachar. 9. v. 16. ut habet<marginalia>Zachar. 9.|v. 16.</marginalia>
D. Hieronymus, cùm in Vulgata sit: Eleva-
buntur. An scribi pedibus possit, idq&#x0301;ue ad Pro-
phetas spectet? Scimus quidem in hoc Peru-
viano regno fuisse graphiarum insignem, qui
pede scribebat, & venustè equidem. Pedibus
loqui jam arte discitur, de qua Dom. Caramuel
in Haplote Arti. 8. Sed nihil horum videtur in-
stituto præsenti conveniens; nisi fortè illud
Pedibus in casu dandi sit, ut ad pedes scriptum
vaticinium asseratur. Et quidem de lapidibus
sermo, ex quibus est c&#x0153;leste Amphitheatrum
mysticum construendum: qui non coacti, sed
spontanei suis sunt locis manu divini artificis
coaptandi. Habituri ergo & mysticos pedes.
Parum illud. Sunt & ipsi pedes futuri, ut stet
quod à D. Hieronymo dictum: Vt non præstolen-<marginalia>P. Hierony-|mus.</marginalia>
tur ædificantium manus, sed ipsi festinent imponi
super fundamentum Christi. Ubi non ædifican-
tis, sed ædificantium manus dictæ; quia cum
primario artifice secundarij alij concurrunt,
Angeli inquam, & illius pro hominum æterna
salute comparanda ministri. Quidquid ergo de
typographico errore sit, & apta aliàs correctio-
ne, id quod modò dictum, est sanè verissimum,
eum scilicet qui ad c&#x0153;leste ædificium se spe-
ctare confidit, & lapidem aptum eidem futu-
rum prompta ad divinum obsequium obseque-
la: & lapidem ea ratione, qui totus pedes sit,
sicut & rotæ, de quibus Ezech. 1. v. 20. & cit.<marginalia>Obedientiæ|specimen.|D, Bernar-|dus.</marginalia>
n. 351. Pulchrum D. Bernardi monitum: Ve-
rus obediens parat aures auditui, linguam voci, ma-
nus operi, pedes itineri &c. Ire ergo jussus totus
futurus pedes, ut sic vnus ex illis posset esse
fortunatissimis incolis, de quibus dictum: Stan-
tes erant pedes nostri in atrijs tuis Ierusalem. Psal.<marginalia>Psal. 121.|v. 1. & 2.</marginalia>
121. v. 2. nec solùm in atrijs, sed in domo ipsa
Domini, de qua præcesserat: In domum Domini
ibimus. Ubi pedum eatenus honoraria facta
mentio, quia itineri parati semper, felix illud
ad gloriam ducens confecerunt. Ibidem col. 2.
Confirmandus pro Conformandus. Ubi apta con-
structio corrupta; licet aliàs confirmatio &
conformatio ritè possint in caussa, de qua ibi,
coaptari. Debet enim hominum puritas Ange-
licæ conformari, quæ & firmissima, quia prę-
terquam quòd gloriæ status id secum afferat,
in sua illi via dici possunt post fidele contra
Draconem & sequaces obsequium in gratia
confirmati. Pro quo D. Basilius stat exponens
Psalmum 32. circa ver. 6. Verbo Domini cæli<marginalia>Psal. 32.|v. 6.</marginalia>
firmati sunt; & spiritu oris ejus omnis virtus eo-
r&#x0169;. De Angelis siquidem accipiendum censet,<marginalia>D. Basilius.</marginalia>
& eorum significatam constantiam, immobili-
tatem, & soliditatem in bonis. Iuxta hæc ergo
conformandi ipsis, sua etiam constantia im-
mobilitate, & soliditate debent esse conspicui:
unde ij, qui gratiæ sunt incuriosi custodes, &
cadentes ac resurgentes, cùm fluidæ sint quo-
dammodo conditionis, valde difficilè erit An-
gelicæ, cujus prædicata soliditas, coaptari:
fluida enim solidis uniri nequeunt, ex quo fa-
ctum ut multi sanguinem animatum fuerint<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0167.jpg/>
@@1@<SE167>152 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>inficiati. Circa quod & error Num. 352. col.
2. ubi sic habetur: Vt Cherubini meritò poßint
coæquari. Cùm sit dicendum Cherubinis. Ex quo
discursus præcedens ampliùs potest robo-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>428.</absatz-nummer> Num. 356. col. 2. Antequam pro An-<marginalia>Cura de|minimis.</marginalia>
te quem. sensu omnino contrario. Num. 360.
col. 2. Despicitur pro Dispicitur. In utraque mu-
tatione apparet quantam unius litteræ muta-
tio possit confusionem importare. De quo
aliàs, & alij integris, & non minimæ, sed exi-
miæ eruditionis tractatibus. Inde difficultas
linguæ sanctæ, quia vocalibus caret, unde tot
exortæ versiones. Si enim Nos illis careremus,
& inveniremus S & L. N. & X. P. & X. Incer-
tum esset an sol, vel sal: an nox, vel nix: an pax vel
pix deberet intelligi. Unde Deo agendæ sum-
mæ gratiæ sunt, cujus singulari providentia
Scripturæ sacræ ad nos incorruptę devenerunt.
Et ergo Divo Hieronymo peculiaris excitan-
dus affectus, quod in ejus panegyrico à Nobis
non leviter commendatum. Num. 365. col. 2.<marginalia>Felix per|mortem de-|cessus gratia|Christi.</marginalia>
Decedentes pro Accedentes. Contrario sensu, nisi
servato illo, qui proprius Textui sacro est, illud
decedentes pro morientibus sumamus, sic enim
stat verissimus sensus. Deceßit filius tuus, id est,
decurrit ad eum finem ad quem omnia properant.
Sic Seneca de Consolat. ad Martiam Cap. 11. Et
sic alij principes Latinitatis. Decedentes ergo
per Christum, ad Deum felicissimè perveniunt.
Dicuntur autem per Christum decedere, qui
per ipsum gratiam fuerint consecuti: nam gra-<marginalia>Ioan. 1.|v. 17.|Rom. 1. v 5.|Rom. 12.|v. 12.</marginalia>
tia & veritas per Jesum Christum facta est. Joan.
1. v. 17. Per quem accepimus gratiam &c. Rom.
1. v. 5. Non est alia via per quam eundum, un-
de curandum solicitudine non pigrâ sed fervi-
da, ut adhæreamus ipsi, & cum sponsa tenea-
mus & non dimittamus, Cant. 3. v. 4. ne & ipse
dimittat, & fiant novißima pejora prioribus.
Matth. 12. v. 45. Tenui eum nec dimittam donec<marginalia>Cant. 3.|v. 4.|Galat. 4.|v. 26.</marginalia>
introducam illum in domum matris meæ. Et quæ-
nam hæc mater? Notum ex Apostolo Galat. 4.
v. 26. Illa autem, quæ sursum est Ierusalem libera
est, quæ est mater nostra. Non ergo dimittendus
sponsus donec illum in domum illam felicissi-
mam introducamus. Sed quî hoc stare queat,
cùm ab illo introducendi nos simus per cujus
gratiæ consortium fortunatus decessus obtine-
tur? Stat equidem ritè & rectè: & introdu-
cit ille nos & à nobis introducitur. Cùm enim
membra illius simus, introductio nostra intro-
ductio illius est, summo id ejus amore agente,
qui ad ineffabilem protenditur unitatem. Sic
cùm cogitassem inveni Theodoretum ita scri-
bentem: Sponsa se sponsum inventum dimissuram<marginalia>Theodore-|tus.</marginalia>
negat, priusquàm in thalamum & cubiculum in-
structum simul ingrediantur. Id est in c&#x0153;lestem
Ierusalem, quam matrem omnium nostram appel-
lat Apostolus. Sic ille, pro quo & Gislerius
non injucunda ministrat Exposit. 3. Videatur,
& nos in nostro persistamus themate, ut non
dimittamus Christum semel feliciter appre-
hensum; ne & ipse dimittat, sitq&#x0301;ue propterea
infelicissimus dimittentis decessus, quia eum
non ampliùs tenere poterit, unde nec obti-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>429.</absatz-nummer> Num. 369. col. 1. rarum additamen-<-P>@@

<-P>tum occurrit, sic enim ibi: Vnde sequitur, Papa<marginalia>Papæ in-|congrua|mentio.</marginalia>
præparabitur veritas tua in eis. Sed unde hîc Pa-
pa? Ubique sanè illius veneranda memoria:
sed (ut cum Poe&#x0308;ta loquar) nunc non erat his lo-<marginalia>Horatius|in Satyr.</marginalia>
cus: nam & multa sunt, in quibus ille locum
non potest, aut certè non expedit illum habe-
re: pro quo multiplex apud Scriptores disqui-
sitio præsenti minimè consonans instituto. In
eo felix aliquatenus additamenti deformitas,
quod ibi collocatus Papa, ubi de veritate divi-<marginalia>Ritè illi|adnexa c&#x0153;-|lestis veri-|tas.|1. Tim. 3.|v. 15.</marginalia>
na præparata in cælis agebatur, cùm sit Ponti-
ficia Cathedra columna & firmamentum veritatis.
1. Tim. 3. v. 15. Quod de Ecclesia quidem di-
ctum, sed suo cum Capite, ut neque Concilijs
sine illo ea sit singularis prærogativa tribuen-
da. Ut neque in ipsis cælis, neque in firmamen-
to ipso, de quo Psal. 18. v. 1. Cæli enarrant glo-<marginalia>Psal. 18.|v. 1.</marginalia>
riam Dei, & opera manuum ejus annuntiat firma-
mentum, majus possit veritatis firmamentum
inveniri. Nam & c&#x0153;lestis est, cui Pontificium
Oraculum insistit, auctoritas, & qui per stel-
las in firmamento loquitur: in terra suas etiam
per stellas lucem profert ineluctabilis veritatis.
Visus à Divo Evangelista Joanne Christus ha-<marginalia>Apocal. 1.|v. 16. & 20.</marginalia>
bebat in dextera sua stellas septem. Apoc. 1. v. 16.
De quibus statim: Septem stellæ, Angeli sunt
septem Ecclesiarum. v. 20. Episcopi scilicet, ut
ex sequentibus liquet, & gravium Interpre-
tum discursus evincit. Divus ergo Petrus
stella fuit, quia Episcopus, illius Vicarius, qui
sic de seipso: Ego sum stella splendida & matu-<marginalia>Ibidem 22.|v. 16.</marginalia>
tutina. Cap. 22. v. 16. Vnde & stellæ etiam suc-
cessores cum plenitudine potestatis. Per illas ergo
loquitur Deus, & quidem diviniùs quàm per
eas, quas posuit in firmamento cæli, ut lucerent<marginalia>Genes. 1.|v. 17.</marginalia>
super terram. Genes. 1. v. 17. Per has enim na-
turæ vocibus instruimur: per illas majora di-
vinitatis mysteria in gratiæ ordine reserantur.
Et naturæ quidem voces non propriæ, sed me-
taphoricæ, cùm tamen aliæ verè & propriè ta-
les sint, & c&#x0153;lestis sapientiæ Oracula lumi-
nosa.</P>
<P>  <absatz-nummer>430.</absatz-nummer> Num. 372. col. 1. Collectaneus pro Col-<marginalia>Errores|aliquot.</marginalia>
lactaneus, Manahen scilicet, de quo Act. 13. v. 2.
Nec potest congruum sensum habere mutatio,
licet Collectaneus vox benè latina sit, sed diver-
sæ valdè significationis: cùm id indicet, quod
ex varijs sit locis, aut aliter, collectum, unde
& in Scriptoribus Collectanea, qualia ex
Dom. Barbosa obvia. In fine Num. præced.
Conquiescant pro Conquiescat. col. 2. Humiliter<marginalia>Notabilis|quidem, ubi|de austeri-|tate.</marginalia>
pro Humilitas. Num. 383. col. 1. notabilis alte-
ratio, sic enim ibi: Cujus non decipienda auste-
ritas. Cùm debuisset legi: Cujus non despicien-
da auctoritas. In alienissimum sensum mutata
sententia, quæ neque textui apta, neque utili-
ter aptabilis caussæ alteri. Nisi fingamus Præ-
latum aliquem austerum, eo quòd ita status
rerum exigeret, quem decipere aliqui cona-
rentur, ut ad laxitatem declinaret, qui tamen
decipi præ ingenij maturitate non posset. Vel
si eumdem austerum sibi, alijs tamen tractabi-
lem & humanum, qualem S. Petrum de Alcan-<marginalia>S. Petrus de|Alcantara,|S. Francis-|cus Borgia.</marginalia>
tara ejus prodit historia, & S. Franciscum Bor-
giam, cujus vitæ austeritatem elogium in
Martyrologio Romano decantandum repræ-
sentat, de cujus materna erga subditos indul-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0168.jpg/>
@@1@<SE168>§. XVIII. Circa Part. I. Vtilis errorum correctio. 153
<duolan 2><-P>gentia præclarissimis attestationibus Societatis
scriptores præiverunt. Et scimus quidem circa
prædictos, & alios ejusdem spiritus deceptione&#x0303;
intentatam, ut aliquid admitterent opportuni
commodi erga defatigatum corpus, quod eo-
rum vigilantia respuebat. Sed pius ab ipsis de-
tectus dolus, ut minimè deceptio suum fuerit
effectum consecuta. Non ergo patitur de-
ceptionem austeritas, nimis enim erga mo-
dum tractandi corporis oculata eorum an-
tipoda, de quibus Apostolus Roman. 13.
vers. 14. & carnis curam ne feceritis in deside-<marginalia>Rom. 13.|v. 14.</marginalia>
rijs. Dum enim curam hujusmodi desiderijs
agitur, oculi & mentis & carnis in eo infelici-
ter occupantur. Oculus meus memoria mea, &<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
cogitare quodammodo videre est, ait D, Bernardus:
Sermone 5. in Festo omnium Sanctorum. Quid
jam ubi incessabilis cogitatio desideria exci-
tans, & desiderijs pariter excitata? Felices ani-
mæ, quæ etsi penitus ad ista non c&#x0153;cæ, incu-
ria sancta caligant. Caligavit quidem, sed non
ita feliciter typographus, qui citato loco Lucæ
pro sua posuit: non alio fundamento, nisi quod
Lucæ mentio præcesserat, memoriæ magis
quàm exemplari, quod visum requirebat, in-
tentus.</P>
<P>  <absatz-nummer>431.</absatz-nummer> Num. 385. col. 1. Facescere pro Faces-<marginalia>Pro Divi|Petri excel-|lentijs non-|nulla.</marginalia>
sere. col. 3. In Christi pedibus, pro In Petri pedi-
bus. Et hic etiam incuriosus formarum compo-
sitor caligavit Petrum pro Christo apponens,
quando de lotione pedum illius agebatur: quod
si cerneret, vehementius exclamaret. Egóne
Christus? Ego, ego, illius indignissimus præ-
sentia, ut jam antè judicavi cum dixi: Exi à me,<marginalia>Lucæ 5.|v. 8.</marginalia>
quia homo peccator sum, Domine? Lucæ 5. v. 8.
Ego Christus, cùm sit ille, cui revelante Patre
à me dictum: Tu es Christus Filius Dei vivi, qui<marginalia>Matth. 16.|v. 17.</marginalia>
in hunc mundum venisti? Matth. 16. v. 17. De
quo & mihi ab eodem è splendenti nube dire-
ctum imperium, ut ipsum audirem, quem glo-
riosum in monte sancto fueram conspicatus?
Absit, absit, vel tale aliquid per somnium,
transvolaturum statim, & in Chymericas itu-
rum umbras, fabricare. Sic tamen cùm sentiat
ille, retineri Christi nomen potuit additione
per pauca, si diceretur: In Vice-Christi pedibus,<marginalia>Vt nomen|Christi in|illo.</marginalia>
aut Pro-Christi (quod idem est,) cunctorum Apo-
stolorum peccata abluens, quæ erat D. Hierony-
mi sententia. Ex quo id habemus, D. Petrum
ad excellentias Christi propiùs accessisse, ut
visus fecerit Dominus studiosè cavisse, quæ
Petri erant, aliquomodo temperasse, ne æqua-
lis in eisdem videretur. Sic cùm super aquas
ambularet ut veniret ad Christum, eo sic dis-
ponente, c&#x0153;pit mergi Matth. 14. v. 30. Circa<marginalia>Matth. 14.|v. 30.</marginalia>
quod sic D. Maximus Sermone 1. de SS. Apost.
Petro & Paulo, ita scribit: Ne dum super aquas<marginalia>D. Maxi-|mus.</marginalia>
ambulans Petrus pede intrepido pervenisset ad
Christum, Domini fortè sui virtutibus æquaretur.
Sic ille, & quidem benè. Sed quid dicemus ad
stupendum illum miraculorum cumulum, de<marginalia>Act. 5.|v. 15.</marginalia>
quo Act. 5. v. 15. Cum in plateas ejicerent in-
firmos, & ponerent in lectulis ac grabatis, ut ve-
niente Petro, saltem umbra illius obumbraret quem-
quam illorum, & liberarentur ab infirmitatibus
suis? Circa quod ita scribit D. Joannes Chry-
sostomus homil. 12. in Act. Vnde autem hoc fa-<-P>@@

<-P>ctum est? Ex eo quod Christus prædixerat: Qui<marginalia>Vt major|miraculis.|D. Chryso-|stomus.</marginalia>
credit in me, opera, quæ ego facio, faciet, & ma-
jora faciet. Sic Doctor sanctus. Habemus ergo
Domini sui non solùm æquatum virtutibus, sed
prælatum: ut si quid in mersione minus fuerit,
in alijs ita excreverit, ut & æquare posset, &
verò etiam superare. Multùm ergo ad Chri-
stum, unde & ad nomen ejus accessit. Nolite<marginalia>Christus|Christos|habet suos,|ex quibus|primarius|Petrus.</marginalia>
tangere Christos meos. Sic Psal. 104. v. 15. Sunt
ergo Domino, sunt & Christo sui etiam Chri-
sti. Inter quos primarius Petrus, qui supra com-
munem compellationem, aliam sublimiorem
ob acceptas illius vices obtinuit, unde &
Christus eum Christum suum potuit singulari
titulo compellare. Unde & dici potuit Domi-
num in Christo suo omnium peccata Aposto-
lorum abluisse. Sed licet potuerit, Divi Hie-
ronymi sententia suo est verborum tenore &
sensu retinenda, & sua sit aliàs Divo Aposto-
lorum Principi gloria, quam ut nostro pro<marginalia>Vt se ad|invicem|glorificent.</marginalia>
modulo promoveamus, nullam elabi patimur
occasionem, pro quo & Dominus ipse solici-
tus, cujus dignum illud munificentia tanta pro-
missum. 1. Reg. 2. v. 30. Quicum&#xE8BF; glorificaverit<marginalia>1. Reg. 2.|v. 30.</marginalia>
me, glorificabo eum. Glorificatum autem à Petro
omni exceptione major testis asseruit dicens:<marginalia>Ioan. 21.|v. 19.</marginalia>
Hoc autem dixit, significās qua morte clarificaturus
esset Deum. Joan. 21. v. 19. Ubi pro clarificabit
legisse aliquos Glorificabit, dictum in Amphi-
theatro n. 261. In cujus elogio cùm simus ex
citato num. 385. notandi & errores sequentis
col. 2. ubi Quid pro Quòd. & col. 3. Minus pro
Mirus sensu prorsus absurdo.</P>
<Z><A+1>§. XIX.
Pro Divo Iacobo Hispaniæ Patrono nonnulla
cum utilibus alijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>432.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 387. col. 2. Lapidi pro Iaspidi.<marginalia>D. Iacobi|zelus sa-|pientia tem-|peratus.</marginalia>
Doctum pro Dictum. Currum pro Au-
rum. Ubi de sapientia sermo, qua zelus tem-
perandus: id quod in D. Jacobo laudatum: quia
sapientia auro in Scriptura designata. Ex quo
apparet incongruam fuisse mutationem. Sed
quidem cùm adeò vehemens zelus in Divo
Apostolo fuerit, non apparet quale in illo tem-
peramentum fuerit, quandoquidem illius ve-
hementia odium contra ipsum Iudaicorum
procerum concitavit. Sed fuit sanè tempera-
mentum c&#x0153;lesti directum sapientia. Neque
enim cùm temperandus zelus prudentia dici-
tur, is tantùm commendatur, qui ad remissio-
nem vergit, sed qui etiam inardescit, & pro-
rumpit sapientiæ directionibus observatis. Fuit
quidem in D. Jacobo aliquando zelus non ita
à sapientia directus moderamine congruenti,
quando Samaritanus non recipientibus Chri-
stum dixit cum fratre: Domine, vis dicimus, ut<marginalia>Lucæ 9.|v. 54. & 55.</marginalia>
ignis descendat de cælo, & consumat eos? Lucæ 9.
54. Ubi temperamenti defectum Dominus sua
increpatione notavit. Et conversus increpavit
illos, dicens: Nescitis cujus spiritus estis. v. 55. Ne-<marginalia>Rom. 10:|v. 2.</marginalia>
scitis, inquit. Non ergo erat zelus secundùm
scientiam, qualem & c&#x0153;litus edoctus requirit
Paulus Rom. 10. v. 2. Quod ergo tunc scientiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0169.jpg/>
@@1@<SE169>154 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>defuit, meliori est tempore comparatum, ut
ignem quidem de cælo sapientissimè agens ad-
vocaret. Prædicabat post Spiritus sancti ad-
ventum, ignis inquam illius, quem Deus misit
in mundum, & voluit vehementer accendi:
& ut vehementer accenderetur, vehementer
prædicabat: Tunc imponebant manus super illos,<marginalia>Act. 8.|v. 17.</marginalia>
& accipiebant Spiritum sanctum. Act. 8. v. 17.
Sic ille cum alijs, & præ alijs. Et tunc quidem
secundùm scientiam, quia Spiritus sanctus Spiri-
tus scientiæ est ex Isaiæ 11. v. 2. & requiescet
super eum Spiritus sapientiæ & intellectus, spiritus<marginalia>Isai. 11.|v. 2.</marginalia>
consilij & fortitudinis, spiritus scientiæ &c. Ca-
veant ergo ad Apostolicum vocati ministe-
rium, & in eo juxta gradum sibi destinatum
constituti, ne humanæ prudentiæ prætextu in
exercitio sui muneris intepescant, quandoqui-
dem & ardens vehementia cum scientia & pru-
dentia potest sublimi ratione connecti. Nesci-
tis cujus spiritus estis, dictum priùs; sed jam est
cujus sint spiritus manifestum; spiritus inquam
scientiæ, & etiam consilij, inter quæ dona for-
titudinis est donum constitutum, ut intelliga-
mus quibus illa sit dirigenda luminibus, quibus
ita temperanda, ut tamen suo in robore perse-
veret, diciq&#x0301;ue possit re & nomine, Fortitudo: id
quod in Divo Jacobo suis fuit numeris absolu-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>433.</absatz-nummer> Num. 388. col. 2. Objecta pro Abjecta.<marginalia>Deo suavis|de nobis|cura.</marginalia>
Num. 390. Duram pro Curam. Perperàm qui-
dem; de cura enim Dei sermo pro Nobis sus-
cepta, in qua durum nihil: cùm sit illi suavis,
sicut & suave jugum, Matth. 11. v. 30. cujus
impositio à suavi cura descendit, sicut à cura
venit agricolæ, quæ circa boves jam aratri pa-
tientes exercetur. Dulcis & rectus Dominus:<marginalia>Psal. 24.|v. 8.</marginalia>
propter hoc legem dabit delinquentibus in via. Psal.
24. v. 8. Ubi probatio extat propositæ verita-
tis; quia enim dulcis Dominus, etiamsi rectus
legifer, legem accommodatam humanæ fragi-
lati, quæ illius est jugum, imponit. Unde du-
rum dixisse reproborum est. Durus est hic sermo.<marginalia>Ioan. 6. v.|61. 64. &|seqq.</marginalia>
Joan. 6. v. 61. Sic illi, de quibus statim: Ex hoc
multi discipulorum ejus abierunt retrò. v. 67. cum
Juda inquam, de quo ibidem v. 65. Sciebat
Jesus quis traditurus esset eum. Cùm tamen do-
ctrina, de qua ibi, suavius nihil: Verba, quæ ego
locutus sum vobis, spiritus & vita sunt. v. 64. De
Eucharistia enim fuerunt, de pane c&#x0153;lesti, de
quo D. Ambrosius precatione ad ipsum: Panis
dulcißime, sana palatum cordis mei, ut sentiam<marginalia>Suavitas|Euchari-|stiæ.</marginalia>
suavitatem amoris tui. Sana illud ab omni languore
ut nullam præter te sentiam dulcedinem. Panis can-
didißime, habens omne delectamentum, & omnem
saporem &c. Ubi si quispiam dixerit se hujus-
modi non expert&#x0169; suavitates, citatis in verbis
caussam deprehedat: Sana illud ab omni languore.
Languor in palato cordis obsistit, quia humor
pręvalet mundialium & terrenarum voluptat&#x0169;,
alio desiderabili ex corde languore sanandus,
de quo Sponsa Cant. 2. v. 5. Quia amore langueo.<marginalia>Cant. 2.|v. 5.</marginalia>
Ubi allusio est ad id, quod præcesserat: Intro-
duxit me in cellam vinariam, ordinavit in me cha-
ritatem, v. 4. Quod de Eucharistia accipiunt
D. Gregorius Nyssenus, Psellus, Rupertus,
Paschasius, & alij, ex quibus P. Cornelius,
apud quem sic Sponsa: Ipsemet rex sponsus me<-P>@@

<-P>introduxit in apothecam vini, hoc est jussit introire
ad altare Dei, & illic sumere calicem salutaris
Domini, qui Deum lætificat, qui hominem vivifi-
cat: sic pro vinea, quam dereliqui, cellaria melio-
ris nectaris sum adepta. Sic ille, cujus ultima<marginalia>Cant. 1. v. 5.</marginalia>
verba ad illa Cap. 1. v. 5. sponsæ ipsius allu-
dunt: Posuerunt me custodem in vineis, vineam
meam non custodivi. Quod is dicere potest &
debet, qui ad sublimiorem rationem agendi
advocatus, qualis decet Christianum, proprio-
rum commodorum, in quibus noxia esse solet
ebrietas, obliviscitur. Sic enim id stare poterit,
quod dudum dicebamus de terrenis voluptati-
bus, ad decentem moderantiam revocandis,
ut sic possit suavitas Eucharistici Sacramenti
suo in fonte gustari, felici languore, amoris
inquam, amori repensi, de quo jam audivi-
mus: Ordinavit in me charitatem. Bona hæc
Domina. Sed non ideò sustinendus error, qui
citato nu. & col. extat, ubi Dominam pro Domi-
num.</P>
<P>  <absatz-nummer>434.</absatz-nummer> Num. 394. col. 2. Arcent pro Arcem.
Num. 396. col. 1. Susperare pro Superare. Num.
399. col. 2. Eisdem pro Eosdem. Veritatis pro
Veritati. Vindebantur pro Videbantur. Num. 401.
col. 3. Tangeret pro Tangerent. Ubi de Scriptu-<marginalia>D. Iacobi|Minoris|Elogium ob|singulares|dotes.</marginalia>
ræ & verbis & sensu variandum nihil. Sed cùm
de D. Jacobo Minore, Fratre Domini, juxta
Scripturæ morem de cognatis agentis, non esset
mirum si pluralis locutio in singularem muta-
retur. Fuit enim Beatissimus hic Apostolus in
omnibus ferè naturæ & gratiæ dotibus singu-
laris. Plusquàm alij Christo propinquus san-
guine, & faciei venusta majestate persimilis.
E ternario Apostolico Frater major. Ob insi-
gnem sanctitatem ad ingressum Sancti San-
ctorum admissus. Pro Ierosolymitana Eccle-
sia à tribus sanctis Apostolis Episcopus conse-
cratus. In primo Concilio circa abrogationem
veteris legis mirabili majestate locutus. A Chri-
sto Domino post resurrectionem peculiari re-
creatus & visu & alloquio, & ut comederet
jam triduo jejunus invitatus, ipsi forsitan cibo
c&#x0153;lesti porrecto, longiori provectus ætate,
unde & meritorum singularis cumulus, & con-
sequenter gloriæ principatus. Cum extrema
singularitate martyrij, nullus enim ex Aposto-
lis præcipitio consummatus, addita percussione
fullonis fuste. Quæ quidem Sanctissimum
hunc Apostolum singulari reddunt fidelium
affectu ac veneratione dignissimum: unde &
orandus animitus, ut qui jam non in terreni,
sed c&#x0153;lestis templi cum Fratre introivit in<marginalia>Fiducialiter|exorandus.</marginalia>
Sancta, æterna redemptione inventa. Hebr. 9. v.
12. fraternam etiam erga nos exerceat chari-
tatem. An quidquam illi negarit frater in cæ-
lo, qui in terra eum tot est singularis amoris
signis prosecutus? Rogavit ille pro inimicis
in ipso mortis conflictu, quid pro ijs faciat,
qui plenis veneratione & fiducia precibus ejus
pietatem exorant, in quo scit se gratissimum
obsequium Fratri facturum? Postulavit Ado-
nias à Salomone fratre id, quod Regum narrat
historia Lib. 3. Cap. 2. in quo tamen fatalem
passus repulsam, quia sic petens regnum ipsum
fratri moliebatur auferre, quod est ille sagaci-<marginalia>3. Reg. 2.|v. 22.</marginalia>
ter odoratus. Postula ei & regnum. v. 22. Postulet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0170.jpg/>
@@1@<SE170>§. XIX. Circa Partem I. De S. Iacobo, Euchar. &c. 155
<duolan 2><-P>Jacobus à Christo fratre, quod ab ipso à fi-
delibus postulatur. An locus aliquis ibi repul-
sæ? Minimè gentium. Etiamsi dimidium re-
gni petierit, etiamsi integrum. Habet ille quod
det regnum petentibus, cùm orare præcipiat:
Adveniat regnum tuum. Matth. 6. v. 20. Annuet<marginalia>Matth 6.|v. 20.</marginalia>
ergo, dabit, ad suæ gloriæ cumulum, & pariter
postulantis. Ergo ora pro me felicissime Do-
mini Frater, ut dignus efficiar Fratris tui,
Domini mei promissis: nolo enim quod alijs
suadere intendo, in me malè providus retar-
dare.</P>
<P>  <absatz-nummer>435.</absatz-nummer> Num. 405. col. 1. Ipsique Christo pro<marginalia>Errores|quidam.</marginalia>
Ipsique Christum, propter sequentia. Num. 407.
Objecisse pro Abiecisse. Sensu opposito. Num.
408. col. 2. Quæ sicut, pro Quæsivit. Num. 411.
col. 1. Quidam pro Quidem. Præfertur pro Pro-
fertur. col. 2. Est tollat pro Extollat. col. 1. Te
interpellente pro Te interpellante. Contestatione
pro In tentatione. Num 413. col. 2. Quo pro
Quod. Ab urdius pro Absurdius. Arati pro Atrati.
Dicamus pro Discamus. Junge tria isthæc po-
strema & conficient orationem: Absurdius
atrati discamus. Sic enim aliquando contingit,
ut quod candidi non didicimus, absurdiùs
atrati, aut denigrati discamus. Psal. 118. v. 71.<marginalia>Discitur hu-|miliatione|magistra.|Psal. 118.|v. 71.</marginalia>
Bonum mihi, quia humiliasti me, ut discam justi-
ficationes tuas. Canduerat, qui sic atratus dis-
cebat, quod candoris beneficio non fuerat as-
secutus. Unde ipsum pro candoris restitutione
orantem audivimus Psal. 50. v. 9. Lavabis me,<marginalia>Psal. 50.|v. 9.</marginalia>
& super nivem dealbabor: neque ita didicerat,
quod atrore humiliationis in peccati p&#x0153;nam,
tribulationum inquam fumigabundo turbine
se asserit didicisse. Tempestas enim atra est, &
noctis imago, unde apud poe&#x0308;tarum principem:</P>
<shi>Ponto nox incubat atra.</shi>
<P>  <absatz-nummer>436.</absatz-nummer> Pro quo melior poe&#x0308;ta, quia Pro-<marginalia>Psal 17.|v. 10. & 19.</marginalia>
pheta Psalm. 17. vers. 10. Ascendit sumus
in ira ejus, & ignis à facie ejus exarsit,
&c. Quod quidem ad ipsum sic loquentem
referendum, & tempestatem, qua submersus,
affirmat Cardinalis Bellarminus circa Versum
19. ubi sic idem: Misit de summo, & accepit me,
& assumpsit me de aquis multis. De aquis inquam
non mundantibus, sed denigrantibus, quia &
de illis ignis & fumus. Jam ergo quod ad hu-
miliationem spectat, ratione tempestatum hu-
jusmodi ob admissum & commissum pecca-
tum accipiendum, sic enim præmiserat v. 67.
Priusquàm humiliarer ego deliqui, proptereà elo-<marginalia>Psal. 118.|v. 67.</marginalia>
quium tuum custodivi. Humiliatione ergo præ-
fata didicit practicam observantiam manda-
torum. Ubi audiendus Titelmanus circa v. 71.
sic locutus cum loquente: Bonum est mihi quod<marginalia>Titelmanus.</marginalia>
disciplina tua me afflixeris ad eruditionem, atque
ita humiliaveris: confert enim valde afflictio disci-
plinæ tuæ ad custodiam præceptorum tuorum: cùm
non rarò per disciplinam adversitatis ad obedien-
tiam redeant, qui in prosperitate per inobedientiam
à te recesserant. Hæc illi, & Vates & Interpres,
ut stat sententia dicta: Absurdiùs atrati disca-
mus. Absurdiùs quidem, quia atrati, cùm opor-
tuisset discere prosperitatis candore decoratos.
Orandus ergo Deus ne adeò nobis absurdo
egeamus magisterio: sed si dura incurrerit
necessitas, pro addiscenda imposterùm divinæ<-P>@@

<-P>legis observantia solerter insistendum. Num.
416. col. 2. Proximo pro Præconio, ineptissima
mutatione. Nec mirum si Sanctorum præco-
nia intervertere diaboli moliatur invidia, Apo-
stolorum præsertim, quibus designati throni,<marginalia>Isai. 14.|v. 13. & 15.</marginalia>
cùm thronum ille ambiens ad ima fuerit infer-
ni ergastula deturbatus. Super astra Dei exalta-
bo solium meum, sedebo in monte testamenti. Sic<marginalia>Matth. 19|v. 28.</marginalia>
ille. Isai. 14. v. 13. & 15. Sed ecce majus ali-
quid: In regeneratione, cùm sederit Filius homi-
nis in sede majestatis suæ, sedebitis & vos super
sedes duodecim &c. Habituri post judicium sub-
limiores non solùm super astra, & in monte
testamenti, sed supra Empyrei splendidissi-
mas mansiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>437.</absatz-nummer> Num. 417. col. 1. Poßimus pro Peßi-
mus. Ubi de Iuda erat proditore Sermo, ac si
parum fuerit visum illum pessimum compel-
lasse: tales enim dicti alij. Sodomitæ Genes. 13.<marginalia>Dignum|Iuda elo-|gium.</marginalia>
v. 13. Nabal 1. Reg. 25. v. 3. Aman, Esther 7. v. 6.
unde in superlativo illo malitiæ termino nihil
proditore dignum invenitur. Notissimum illud
Bilbilitani poe&#x0308;tæ:</P>
<shi>Mentitur qui te vitiosum Zoile dicit:
  Non vitiosus homo es, Zoile, sed vitium.</shi>
<P>Ad eum modum si ex pessimo abstractum pos-
set formari vocabulum, dici etiam posset
sic,</P>
<shi>Iuda parum dixit data, cui pessimus audis:
  Pessimus haud fueris, sed mera pessimitas.</shi>
<P>Ex quo pro D. Mathia in ejus suffecto locum<marginalia>Dignum &|D. Mathia.</marginalia>
laus potest ipso dignissima concinnari. Ut sci-
licet non quo modocumque sanctus, sed san-
ctitas ipsa quodammodo videatur. Electus ille
præ illo, qui Justus ob excellentem sanctita-
tem dicebatur: unde ipsa videtur fuisse sancti-
tas, eminentia divinæ participationis, ubi ab-
stracta hujusmodi substantialiter prædicantur.
Num. 419. col. 2. Similis pro Similem. & tum
citato num. tum alijs §. illius 17. erratum circa
Mathiæ nomen ex æquivocatione cum nomi-
ne Matthæi, t, littera geminata. Unde cùm
nominis Matthæi, quod Hebraicum est, inter-<marginalia>Circa ejus|nominis|Originatio-|tionem.</marginalia>
pretationem originariam habeamus, est enim
idem ac Donatus. Mathiæ tamen, quæ genuina
putetur, non apparet: si ad D. Hieronymum,
cui summa in hoc deferenda auctoritas, atten-
damus; ille enim de nominibus Hebraicis circa
Librum Actuum Apostolorum Matthæi inter-
pretationem dictam adducit, cùm tamen Ma-
thiæ apud ipsum mentio nulla. Ubi quidem
juxta aliquos dici posset ideò mentionem
omissam, quia utrumque nominis eandem esse
significationem fuit arbitratus, sic enim cen-
sent aliqui, & geminato thau scribendum
censuit Pagninus, pro quo videri potest P. Cor-
nelius post P. Lorinum omnia complectentem.
Et citati quidem cum alijs, in quibus & P.
Tirinus eamdem significationem utrique tri-
buunt, cùm tamen revera difficile videatur, ob
D. Hieronymi sublime judicium, juxta quod
nihil tale potest cum fundamento affirmari, id
enim proculdubio innuisset, esse scilicet nomi-
na ejusdem significationis, unde à Patribus
Gaspare Sancio & Menochio nihil de tali si-
gnificatione habetur quam videntur, ut mini-
mè legitimam, præterisse. Et quidem unius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0171.jpg/>
@@1@<SE171>156 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>interpositæ litteræ diversitas non levis solet
esse momenti: sic enim nomen Barrabas à Ba-
rabba diversum est: prius enim idem est ac Fi-<marginalia>De nomine|Barabbæ.</marginalia>
lius magistri, posterius autem Filius patris, sicut
apud Nostros Perra & Pera, jarra, & jara, &
apud Latinos Canna & Cana, Allia & Alia,
Annus & Anus, & alia. Stat ergo Mathiæ no-
men per simplex thau scribendum, & origina-
tionem incertam, ut si de illo interrogetur, re-
sponderi possit, quod alius Angelus ludic. 13.
v. 19. Cur quæris nomen meum, quod est mirabile?<marginalia>Iudic. 15.|v. 19.</marginalia>
Quod si placeat etymologia præfata, sicut &
aliæ, per me quidem licet, cùm in gloriam
D. Apostoli cedant, unde & citato §. 17. n.
418. nonnullas alias dedimus. Undique ergo
evadit ille laudabilis, vel ex nominis signifi-
catione multiplici, vel quia ignota.</P>
<Z><A+1>§. XX.
Errores nonnulli cum documentis utilibus
proponuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>438.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 422. col. 2. Domine pro Domino.<marginalia>Divorum|Pauli &|Barnabæ|elogium.</marginalia>
Divo pro Divi. Num. 425. col. 2.
Quid pro Quod. Hic pro Sic. Ubi de Divis Pau-
lo & Barnaba à Spiritu sancto in Apostolatus
munus specialiter designatis: neque notabiles
circa illos errores, sed leviusculi. Vitæ inno-
centissimæ Barnabas, Paulus etiam & ipse in-
teger vitæ, scelerisque purus, excepto sermone Vriæ,
excepto inquam furore, quo in Christi Eccle-
siam persecutor acerrimus ferebatur. Sed con-
versus ab ipso in eam vitæ puritatem evasit, ut
cum Barnaba bigam potuerit Evangelicam
constituere pro salvatione mundi ex illis, de
quibus Habac. 3. v. 8. Qui ascendes super equos<marginalia>Habae. 3.|v. 8.|Psal. 17.|v. 11.</marginalia>
tuos, & quadrigæ tuæ salvatio. Davidem canen-
tem audio Psal. 17. v. 11. Et ascendit super Che-
rubim, & volavit. Nec tamen ibi audio salva-
tionem. Et bene quidem: non enim Cheru-
bim ad salvationem ut ministri ejus primarij
& Christo propinquiores adsciti, sed qui ab
ipso electi plusquam Cherubicis virtutibus
eminentes: Apostoli inquam, ut D. Ambrosius
eleganter exposuit in Psal. 118. in fine Octon. 4.<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
sic locutus, Ascendisti in equos tuos, equitatus tuus
sanitas. O bonorum equorum duodeca jugum mira-
bile, quibus fræna pacis, habenæ sunt charitatis,
constricti inter se concordiæ vinculis, & jugo fidei
subjecti .... Bonum aurigam portantes Dei Verbum,
cujus flagello fugatæ sunt illecebræ sæculares &c.
Ubi licet S. Doctor de duodecim loquatur,
ejus doctrina ad duos præfatos pariter referen-
da, & singulari quadam ratione, quia simul
electi, ut simul pergerent, dum aliud cælitus
oraculum non haberent, unde illis id apprimè
congruit, quod à S. Ambrosio dictum: Quibus
fræna pacis, habenæ sunt charitatis, constricti inter
se concordiæ vinculis. Ex quo sit ut non solùm
scientiâ Cherubim, sed & ardenti fuerint Se-
raphim charitate. Quid ergo si tantùm levissimi
errores in ipsis, quos humana nequit penitus
fragilitas evitare. Et talis ne in ea divisione
eorum inter se fuit, quam occasione Joannis<marginalia>Act. 15. v.|37. & seqq.</marginalia>
Marci accidisse narrat D. Lucas? Act. 15. v. 37.<-P>@@

<-P>& seqq. Fortè illud, sed quod cum constantissi-
ma constiterit charitate: pro quo sic D. Joan-<marginalia>Separati|salva cha-|ritate.|D. Ioan.|Chrysost.</marginalia>
nes Chrysostomus post alia magno ejus spiri-
tu digna: Mihi etiam videtur disertè separatio illa
facta, & quòd inter se dixerint: Quoniam ego non
volo, nec tu vis, ne pugnemus: distribuamus provin-
cias, & ita sibi invicem multum cedentes hoc fece-
runt. Volebat enim Barnabas non dejici quod à
Paulo erectum. Idcircò & seceßit. Volebat simili-
ter & Paulus non infirmare quod illi visum: ea
propter & ipse idem facit, ac secedit. Vtinam &
nos tales seceßiones faceremus, & sic ad prædicand&#x0169;
abiremus. Sic ille. Ex quo apparet quanta cum
circumspectione dissensio illa processit, atten-
dentibus beatis commilitonibus, ne occasio ulla
violandæ charitatis, & intimæ amicitiæ, inter
pugnam utrimque rationabilem oriretur. Ex
qua factum ut gloria Dei amplificaretur cre-
dentium cumulo, prædicatione ampliùs pro-
pagata, & sancta amicitia sine violationis
cujusquam periculo conservata.</P>
<P>  <absatz-nummer>439.</absatz-nummer> Num. 429. col. 2. Hic pro Sic. Error<marginalia>D. Marci|singularis|laus.</marginalia>
tolerabilis, & qui posset sustineri. Non ita qui
sequitur Num. 430. col. 2. Reciperet pro Cogeret.
Ubi de D. Marco agitur suo exemplo omnes
imitatores Christi ad exemplum sui cogente;
ut loquitur D. Hieronymus, quod ibidem ex-
pensum. Sed an stare etiam possit, quod & re-
ciperet? Videtur equidem indole S. Evange-
listæ perspecta, minimè singularitatis fastuosæ
avida, ut neminem velit sibi, more Pharisæi il-
lius in Evangelio miserè celebris, coæquari.
Non sum sicut ceteri hominum. Lucæ 14. v. 11.<marginalia>Lucæ 14.|v. 11.</marginalia>
Itaque volebat esse plures Marcos, & quo si-
miliores, eo dilectiores, quia ex eo ampliùs
Christi gloria, quam ambiebat corditus, auge-
batur. In quo nescio an dicam Divum Paulum
præivisse, quem dicentem audio: Volo enim<marginalia>1. Cor. 7.|v. 7,</marginalia>
omnes vos esse sicut me ipsum. 1. Cor. 7. vers. 7.
Magnum quidem in Paulo magisterium, sed
alijs, non Marco scribebat, in longinquo agen-
ti, & sublimiori lumine collustrato: licet ne-
gari nequeat magnum in Marco fuisse Pauli
spiritum prædicto in ornamento in se mirabi-
liter expressisse. Cujus præfatam sententiam
Auctor Commentariorum in ipsius Epistolas
inter D. Hieronymi opera sic exponit: Volo<marginalia>Auctor|apud D.|Hierony-|mum.</marginalia>
autem &c. Hoc parvulis indulgeo, non præcipio ut
perfectis: nam omnes homines cupio mihi similes
inveniri. Sic ille. Omnes ergo homines cupie-
bat esse perfectos, & omnes pariter ita sibi si-
miles, ut nullius comparatione esset singularis,
si Deus vellet dona sua æqualiter impartiri.
Sed unusquisque proprium donum habet ex Deo.
Ibidem. Et hoc quidem in D. Marco quod
summæ est ipsi laudi, credimus, & dicimus
præfulsisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>440.</absatz-nummer> Num. 432. col. 2. Hunc ergo ille præ<marginalia>Circa D.|Lucam.</marginalia>
oculis, non Illa. Num. 433. col. 1. Ablusione pro
Adlusione adversante sensu. De se solo locutus,
deest particula, Non, ut ex contextu constat.
Vegetionum pro Vegetiorum ex comparativo Ve-
getior à Vegetus. col. 2. Iam ille pro Tam ille.
Num. 434. col. 2. Domicans pro Dimicans col. 3.
Tamen esse divinam pro Tam. Trationem pro Tra-
ditionem, Perarat pro Perorat. Totus hic erro-
rum cumulus §. 19. ubi de Divo Evangelista.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0172.jpg/>
@@1@<SE172>§. XX. Circa Partem I. Errores cum documentis. 157
<duolan 2><-P>Luca Nobis sermo, dum conaremur dignum
illi præconium adornare. Sed lux ille est, juxta
nomen suum, & lux, ut spero, lucebit in te-
nebris, & multò meliùs erroribus profligatis.
Et quidem mirum haberi non debet, si sata-
gente tenebrarum aliquo principis satellite er-
rores fuerint plusquàm in Heroibus alijs c&#x0153;le-
stibus cumulati: cùm odio illum habeat plus-
quàm vatiniano, eo quòd excellentias Virginis
suo in Evangelio reddiderit manifestas. Hinc<marginalia>Genes. 3.|v. 15.|Vt conterat|quotidie ca-|put serpen-|tis.</marginalia>
enim contra infernum durum & durans instau-
ratum pr&#x0153;lium, hinc victoriæ innumeræ, &
triumphi innumeri reportati. Ipsa conteret ca-
put tuum. Genes. 3. v. 15. An id semel? Mini-
mè. Vicit, & vincit quotidie per fideles adju-
torio c&#x0153;lesti roboratos: habet enim caput quod<marginalia>Psal. 73.|v. 23.</marginalia>
sæpiùs conteri possit: quia superbia eorum, qui
te oderunt, ascendit semper. Psal. 73. v. 23. ut
infernalibus hydris nova capita, crescente su-
perbia, emergere, & ascendere videantur Sicut
ergo ob contritionem hujusmodi inimicitiæ
inter Virginem & Serpentes tartareos positæ,
ut ibidem dicitur: Inimicitias ponam inter te &
mulierem: ita & inter eos, qui ea auxiliante
conterunt. Sed cum D. Luca præ alijs: quia
quòd alij conterant, ipsi est præ alijs adscri-
bendum. Per ipsum enim excellentiæ Deiparę
cognitæ, unde & ad ipsam recursus compara-
tus, sicq&#x0301;ue & ipse dici potest cum conterenti-
bus conterere, & cum triumphantibus trium-
phare, ut & continuatione gaudeat præmio-
rum. In Psalmo nostro id habemus, de quo in
principio: Misericordias Domini in æternum can-<marginalia>Psal. 88.|v. 1. & 2.</marginalia>
tabo. In generationem & generationem annuntiabo
veritatem tuam in ore meo. Psal. 88. v. 1. & 2.
& dictum nu. 49. quod ore suo Propheta an-
nuntiaturus dicatur veritatem Domini futuris
generationibus, quia ad illas ejus erant carmi-
na perventura. Et stat ritè illud: unde & stat
quod in generationem & generationem canta-
verit, sicque & modò cantet in utraque Ec-
clesia militante & triumphante, quia ea, quæ
essent cantanda ministravit. Ad hunc ergo
modum, vincit & triumphat D. Lucas, & ser-
pentis conterit caput, quia Virginem mundo
exhibuit, dum notam fecit, cujus imploratis
auxilijs victoriæ & triumphi apud fideles fre-
quentissimi comperiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>441.</absatz-nummer> Num. 438. col. 1. Sed illius pro Sed<marginalia>De D. Lucia|Virgine.</marginalia>
illud. Intexisse pro Interisse. De Sanctissima
Virgine Lucia sermo, & doleo, ubi de illa agi-
tur, puritatis speculo, quidquam litura dignum
admisceri. Illius hodie festus recurrit dies, &
transire illum sine alicujus laudatorij addita-
menti obsequio non permittit affectus. Ubi
de morte agebatur errores dicti incurrerunt,
cùm scilicet similitudo cum Christi morte fir-
maretur. Cùm voluit ille, mortuus, mortua
& Lucia. Rogavi Dominum meum Jesum Chri-
stum ut ignis iste non dominetur mei: & impetravi
à Domino inducias martyrij mei. Sed cur illa
ignis martyrium recusat, & precibus amoli-
tur? Ideò utique, (ut rationes alias discurren-
tibus aliter relinquamus) ne virgineum corpus
in cineres abiret, & eo pretiosissimo divinæ<marginalia>Ignis mar-|tyrium cur|recuset.</marginalia>
beneficentiæ pignore privaremur. Sic spiritu
sancto inspirante peractum. Castè & piè viven-<-P>@@

<-P>tes templum sunt Spiritus sancti. Sic illa de se-
ipsa, dum sibi, quod commune videri poterat,
specialiter adaptavit, contestante exceptione
omni majore teste, Diva inquam Agatha: Quia
jucundum Deo in tua virginitate habitaculum præ-
parasti. Cùm ergo Virgineum Corpus Spiri-<marginalia>Vt in ejus|corpore Spi-|ritus san-|ctus.</marginalia>
tus sancti esse habitaculum agnovisset, perma-
nere illud sua in geminata integritate voluit,
sic enim & Spiritus sanctus cum ipso & in ip-
so, qui fons est donorum, ut ex Isai. 11. v. 2.
constat. Ubi licet de spirituali donorum sep-
tennario sermo sit, ad omnia alia debet exten-
di, vulgari argumento de majori ad minus:
unde & in labore requies, in æstu temperies, in
fletu solatium, dulce & refrigerium aderit, ubi
& corpus, aut ex corpore pretiosa portio; im-
mò & ubi nihil ejusmodi, si petentis pietas eò<marginalia>Felix ipso|Veneta|Respublica.</marginalia>
se proripiat, ubi thesaurus talis asservatur, Ve-
netijs inquam, amplissima illa & erga sacra
pignora apprimè religiosa Republica. Neque
enim sine mysterio dispositum ut in ejus Festo
Evangelium de Thesauro in agro abscondito
decantetur, pro quo qui invenit, omnia, quæ
habuit bona contulit, lætissimus comparato.
Gaudeat ergo opulentissima & florentissima
Respublica Thesauro isto, quem debet meritò
suis omnibus thesauris anteferre, cùm dono-
rum omnium pariter habeat munificentissi-
mum largitorem. Inducias illa impetravit
martyrij, etiam cùm inviolata ab igne, trans-
fixo gladio gutture loquebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>442.</absatz-nummer> Et cur itura jam ad sponsi nuptias, ad<marginalia>Cur differas|mortem.</marginalia>
gloriæ palmas, exitum remoratur? Ut oret
quidem, & feliciorem statum Ecclesiæ, im-
mani persecutionum turbine cessante pollicea-
tur. Ita ergo tenerum illud cor erga Ecclesiam,
& fideles filios affectum, ut gloriæ jamjam
instanti orationem præferat, & quod ad fide-
lium consolationem conferre poterat, non cur-
sim, sed per otium exequatur. Et quia in morte
similem Christo & dictum & probatum, videa-
mus & hoc in illo graphicè demonstratum.
Matrem discipulo dilecto, & discipulum Ma-
tri pendens in cruce commendat. Ecce filius<marginalia>Similis|Christo in|illa.|D. Ambro-|sius.</marginalia>
tuus. Ecce mater tua. Joan. 19. v. 26. & 27. Cir-
ca quod D. Ambrosius Libro de Institut. Virgi-
nis ad Eusebium ita scribit: Paulisper publicam
differt salutem, ne Matrem inhonoram relinquat.
Sic ille. Nec solùm Matris honori & solatio
consultum ab ipso, sed & discipuli. Ideò ille
dilectionem sui narrationi præmisit: Cùm vi-<marginalia>Ioan. 19.|v. 26. & 27.</marginalia>
disset ergo Jesus matrem, & discipulum stantem,
quem diligebat. v. 26. Ubi de Matris dilectione
nihil, de hoc enim non poterat dubitari. Se
autem nota peculiari designat, & dilectum
pleno ore pronuntiat: ut quod narraturus per-
git, dilectioni loquentis, & mirabiliter agen-
tis adscribatur. Paulisper ergo differt ille pu-
blicam salutem, mundi redemptionem, ut Ma-
tris & discipuli sic honori & solamini consula-
tur. Huic se divino exemplari Virgo sanctissi-
ma Lucia præstitit ardenti ex dilectione con-
formem; dum & martyrij decus, & gloriam
divinæ differt visionis, ut Ecclesiæ honori, &
fidelium consolationi accommodis omnibus
singulare momentum importet. Et in Domino
quidem dilatio prædicta geminatæ gloriæ re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0173.jpg/>
@@1@<SE173>158 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>tardatio fuit: publicæ inquam salutis, hoc est
redemptionis, in quo summa est ipsius gloria
constituta: & etiam ejus, quæ ad beatitudi-
nem pertinebat: non quidem animæ, quod ad
substantiam ejus spectat, sed ad illa, quæ
ad animam ex mortalis corporis consortio re-
dundabant, & p&#x0153;nali onere deprimebant, at-
que etiam corporis, glorificandi citiùs, si &
citò mortalis conditio finiretur. Pro quo id ob-
servatione dignum in D. Ambrosij verbis oc-
currit: quòd scilicet Christus de gloria du-
dum explicata minimè quod ad dilationem
attinet, curasse videatur, dum honoris Ma-
tris, & discipuli adeò se providum ac solicitum
curatorem ostendit: & publicæ tantùm salutis
mentio celebris exhibetur. Plus ergo ille pon-
derandā nobis salutis nostræ curam impendit,
& illius dilationem, quàm quod ad gloriam
suam spectat, quod nec videtur curare, ut quan-
tùm amori ejus maneamus obstricti hoc præ-
stantissimo argumento dignoscamus. Ut & stat
quod ad D. Luciā attinet, cujus & amori debet
Christianus populus peculiarem se recognosce-
re debitorem. Et sint hæc paucula pro ipsa sa-
tis, pro quibus felicem ad alia tendentes arri-
puimus occasionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>443.</absatz-nummer> Num. 440. col. 1. Ferus pro Feris. Num.<marginalia>Errorum|series.</marginalia>
442. col. 1. Theodotus pro Theodorus. Persona-
rum pro Personam. Num. 443. col. 2. Quid pro
Qui. Num. 448. col. 2. Ne credendus, pro Nec.
Nuncupata pro Nuncupatam. Num. 452. col. 2.
Potest pro Potu. Num. 453. Divitias pro Divi-
nas. Sistamus hîc aliquantulùm ex hoc inju-
cundo errorum cursu, & in hoc ultimo divinas
leges divitias dictas non ineptè neque fallaci-<marginalia>Legum cu-|stodia divi-|tiæ veræ.|Psal. 118.|v. 14. 72.|& 127.</marginalia>
ter æstimemus. Optimus circa hoc judex &
rex & Propheta, qui id non semel protestatus;
sic enim Psal. 118. v. 14. In via testimonior&#x0169; tuo-
rum delectatus sum, sicut in omnibus divitijs v. 72.
Bonum mihi lex oris tui super millia auri & argen-
ti. v. 127. Ideò dilexi mandata tua super aurum &
topazion. Ideò equidem quia mundanis omni-
bus pretiosiores, unde & solæ illæ verè divites
possunt reddere felici earum avaritia insatiabi-
liter æstuantes. Ubi tamen id solerter obser-
vandum; magnum quidem discrimen interce-
dere inter divinas leges (& humanas item, si sub
culpa obligent, quia jam eo pacto divinę repu-
tantur) & divitias sæculi: quòd istæ in malum
domini custodiuntur, juxta illud Eccles. 5. v. 12
Est & alia infirmitas peßima, quam vidi sub sole:<marginalia>Eccles. 5.|v. 12.</marginalia>
divitiæ conservatæ in malum domini sui. Ubi con-
servatæ idem est ac custoditæ, ut antiquissimus
omnium exponit Interpres D. Gregorius
Thaumaturgus, post quem D. Ambrosius sic
locutus: Avaritiæ languor inexplicabilis cupidita-<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
tis languor istæ divitiæ sunt, ut dicit Ecclesiastes:
Est languor malus, quem vidi sub sole, divitias cu-
stodiri in malum poßidentis eas. Sic ille in expo-
sitione Psalmi primi. Cùm tamen leges divinæ
omnium optimo in loco debeant custodiri. Da<marginalia>Psal. 118.|v. 34.</marginalia>
mihi intellectum, & scrutabor legem tuam: & cu-
stodiam illam in toto corde meo. Psal. 118. v. 34.
Sic custodientes evadunt divites, quia inenar-
rabiles divitias Christi consequuntur, seu investiga-<marginalia>Ephes. 3.|v. 8.|2. Cor. 9.|v. 13.</marginalia>
biles, ut loquitur D. Paulus Ephes. 3. v. 8. ad
quod & spectat quod habet 2. Cor. 9. v. 13. Su-<-P>@@

<-P>per inenarrabili dono ejus. Pro quo Salomon<marginalia>Proverb. 3.|v. 1. & 2.</marginalia>
Proverb. 3. v. 1. & 2. Fili mi, ne obliviscaris legis
meæ: præcepta mea cor tuum custodiat, longitudi-
nem enim dierum, & annos vitæ, & pacem appo-
nent tibi. Non potuit præcepta in corde custo-
dienti majores divitias polliceri, pro quo D.
Hieronymus audiendus in eum locum; sic
enim ille: Ne imposita præceptorum custodia tur-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
baret audientem, præmisit præmia certa, & sic enu-
meravit præcepta, longitudinem dierum, lucem
sempiternam: annos vitæ, transcensum mortalita-
tis hujus: augmentum pacis, ipsum æternæ beatitu-<marginalia>Isai. 9. v. 7.</marginalia>
dinis statum designat, de qua dicit Isaias: Multi-
plicabitur ejus imperium, & pacis ejus non erit fi-
nis. Sed & priori Dei populo in præsenti datum est,
ut cùm legi Dei obediret longo tempore in pacis
quiete viveret. Sic S. Doctor. Ubi doctrina quę-
dam observatione digna proponitur, ut cùm
observationi legis in veteri illa promissiones
bonorum temporalium factas audiamus, illas
pro nova & gratiæ ad sublimiora directas cre-
dere debeamus. Sic ergo præcepta in corde
servanti, quæ à Salomone expressæ, juxta D.
Hieronymi debent sensum usurpari, pro subli-
mioribus inquam divitijs, de quibus & Vates
idem sic, aut ore ipsius Deus: & sedebit popu-<marginalia>Idem 32.|v. 18.</marginalia>
lus meus in pulchritudine pacis, & in tabernaculis
fiduciæ, & in requie opulenta. Isai. 32. v. 18. Ut
ergo non negemus commissum errorem dum
pro Divinas positum Divitias, id tamen sine
absurdo stare potuisse oportet fateamur, ut sci-
licet appositivè legendum sit, Divitias leges,
quo pacto præfatus possit discursus locum non
importunum habere.</P>
<P>  <absatz-nummer>444.</absatz-nummer> Num eodem col. 3. Jesum pro Jesu. Si<marginalia>IESVS re-|gnum cælo-|rum. & Dei.</marginalia>
Grammaticæ leges admitterent, staret bellè il-
lud: In regnum Jesum, sed cùm sequatur Christi,
addenda correctio. Verissimè namque Jesus
regnum est, & qui illum possederit, regnum se
assecutum meritò potest gloriari. In diebus illis<marginalia>Matth. 3.|v. 1. & 2.|& 4. v. 17.</marginalia>
venit Ioannes Baptista prædicans in deserto Iudææ
& dicens: P&#x0153;nitentiam agite: appropinquavit enim
regnum cælorum. Matth. 3. vers. 1. & 2. Similia
Christus Cap. 4. v. 17. Felix prædicatio, quam
Christus sua prædicatione commendat. Et ita
quidem qui concioni efformandæ incumbit
apud se cogitare & deliberatione habita in-
terrogare deberet: An Christus meos hos dis-
cursus, conceptus, dicendi modum approbabit?
An ita prædicaret ipse? Scio quemdam in eo
labore versantem interrogare seipsum solitum:
& quid ad hæc dicet, cùm audierit Pater N. Qua
consideratione non parùm eo in munere pro-
vexit. Jam ad regnum. Et quodnam illud? Re-
spondeat in priorem locum scribens eruditus
Interpres Novarinus num. 158. ubi sic ait:
Per regnum cælorum, ipse etiam Christus, per quem<marginalia>Novarinus</marginalia>
regni c&#x0153;lestis heredes constituimur, intelligitur.
Sic ille. Audiamus iterùm Dominum ipsum<marginalia>Marci 8,|v. 39.</marginalia>
sic Apostolos & turbas allocutum: Amen dico
vobis, quia sunt quidam de hîc stantibus, qui non
gustabunt mortem, donec videant regnum Dei ve-
niens in virtute. Marci 8. v. 39. Quod quidem ad
Transfigurationis mysterium pertinere com-
munis est Interpretum sententia circa Matth.
16. de quo & Nos alibi. Ibi autem cum de
visione agatur, ad solum Christum videtur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0174.jpg/>
@@1@<SE174>§. XXI. Circa Partem I. Errores cum documentis. 159
<duolan 2><-P>revocandum. Pater enim non visus, & licet
visi Moyses & Elias, cùm tamen in Dei regno
nondum illi sint, non videtur ad ipsos visio re-
gni pertinere: sicut neque nubes lucida, in
qua Spiritus sanctus designatus, ut in Officio
Transfigurationis habetur: dum enim per cor-
poreas ille figuras se prodit, pro Dei regno ni-
hil substantiale contribuit. Præterquam quòd
in Christo ille, ut quid ad ipsum spectans tam-
quàm regnum veniens in virtute: quo nomi-
ne significatus ipse Lucæ 1. v. 35. verbis illis
Archangeli: Spiritus sanctus superveniet in te,
& virtus Altißimi obumbrabit tibi: ut volunt<marginalia>Lucæ 1.|v. 35.</marginalia>
multi. Relinquitur ergo veniens regnum Chri-
stum esse: Ille enim regnum integrum, in quo
quidquid ambire gloriosa potest ambitio, cu-
mulatiùs invenitur. Circa quod discursus pos-
sunt formari plenissimi, pro quibus in Epitha-
lamio multa occurrent, & hoc loco omittendi,
quia licet occupationem possent præbere di-
gnissimam, eo ipso properantem ad alia am-
pliùs impedirent.</P>
<P>  <absatz-nummer>445.</absatz-nummer> Num. 454. col. 2. Introirit pro Introie-<marginalia>Errorum|correctio.</marginalia>
rit. Num. 455. col. 2. & jam pro Etiam. Quid-
quid pro Quid. Num. 460. col. 1. Seu pro Heu.
Nil mirum dolori & lacrymis obicem per er-<marginalia>Dolorem &|lacrymas ut|diabolus|studeat im-|pedire.|Psal. 119.|v. 4. & 5.</marginalia>
rorem apponi. Dolet diabolus, quod doleamus,
& quodammodo quia lacrymamur, & ipse la-
crymatur. Sagittæ potentis acutæ cum carbonibus
desolatorijs. Psal. 119. v. 4. Quas sagittas illas
ipsas intelligit Cardinalis Bellarminus, de qui-
bus Apostolus Ephes. 6. v. 16. In quo poßitis om-
nia tela nequißimi ignea extinguere. Et ad quid
illæ? Ne scilicet fideles salutiferum dolorem,
& lacrymas vivificatrices assumant. Quod
Propheta probè rimatus ita subdit: Heu mihi,
quia incolatus meus prolongatus est &c. Ecce in-
ter versum Heu sagittis & telis præfatis obje-
ctum, quo illæ feliciter extinguuntur. Num.
462. col. 1. & ut tui, pro Tuæ. Quando pro
Quanto. Ubi in sententia Cassiodori ante ver-
bum potuit omissum verbum Exhibere, sine
quo illa claudicat, & indignum est circa Dei
amorem, de quo ibi fidelium affectum claudi-
care, amore Christi potentissimè provocatum.
Claudicare enim est animam non se totam in
eum ferri, sed affectum in alia cum eo non be-
nè cohærentia currere, & ita imparibus quasi
pedibus, ex quo claudicatio contingit. Unde
sic dictus Scriptor: Dilige, quæso te, tota Domi-<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
num & sponsum tuum, vitam tuam, solatium tuum,
auxilium tuum. Denique dilige illum: illum, qui
tibi est quidquid optabile, aut amabile esse potest.
Sic ergo totam te jactes in eum, sic amando tota
transeas in amatum, ut tui oblita, factaq&#x0301;ue apud
te tamquàm vas perditum, vivas in Christo, & à
teipsa deficias, ut poßis dicere cum Propheta: defecit
cor meum, & caro mea, Deus, in æternum. Hæc<marginalia>Psal. 30.|v. 12. & 72.|v. 26.</marginalia>
ille & alia. Ibidem col. 2. Portam pro Partam.
De Baptismo agebatur, & non incongruum
quòd porta dicitur, sic enim & dici janua Sa-
cramentorum solitum, & videri specialiter po-
test in Concilio Tridentino Seßion. 14. Cap. 2.
ibi: Per Baptismi januam fuerit ingressus. Item.<marginalia>A cumulo|ad tumu-|lum mutatio|ut fiat.</marginalia>
Tumulasti pro Cumulasti. Ineptissimè ad inten-
tum, sed lapsus facilis ex mutatione unius
tantùm initialis litteræ, in qua parum diversi-<-P>@@

<-P>tatis apparet. Ex quo pro animad versione no-
stra illud potest utiliter adnotari, ex cumulo ad
tumulum facilem esse mutationem. Quàm in-
gens bonorum cumulus in illo, qui soliloquio
illo utebatur ad ventrem deum, licet ad ani-
mam locutus videatur: Anima habes multa bona<marginalia>Lucæ 12.|v. 19.</marginalia>
posita in annos plurimos: requiesce, comede, bibe,
epulare, Lucæ 12. v. 19. Sed sequentia audi. Dixit
autem illi Dominus: Stulte, hac nocte animam
tuam repetent à te: quæ autem parasti, cujus erunt?
v. 20. Erunt utique & ejus, cujus & ani-
ma non multa post spatia ab ipso repetatur.
Unde & sic à quodam paronomasticè præ-
lusum:</P>
<shi>A cumulo tumulum vix littera dividit una:
  Quàm tumulo cumulo est nil quia proximius.</shi>
<P>Circa quod longos non est opus exhibere dis-
cursus, cùm experimentis quotidianis verita-
tem istam doceamur.</P>
<Z><A+1>§. XXI.
Correcti errores, formati mores.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>446.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 462. col. 3. Fidelis pro Fideli.<marginalia>Circa testis|fidelitatem.</marginalia>
Et de teste sermo, in quo sicut pec-
cari propter defectum potest, ita & per exces-
sum; cùm tamen veritas, ut ex Philosophia no-
tum in indivisibili consistat. Unde circa hoc
attentio est adhibenda permagna, ne veritas
cum ipsius injuria, & aliorum noxa violetur.
Videantur dicta n. 854. & quidem si adden-
dum aliquid sine veritatis injuria, circa illud
Dei est judicium ante oculos habendum, id
quod generaliter observandum. Audiendus S.
Iob: Addidit quoque Iob, assumens parabolam<marginalia>Iob 27. v. 1.|& seqq.</marginalia>
suam, & dixit: Vivit Deus, qui abstulit judicium
meum, & Omnipotens, qui ad amaritudinem ad-
duxit animam meam. Quia donec superest halitus
in me, & spiritus Dei in naribus meis, non loquen-
tur labia mea iniquitatem, nec lingua mea medita-
bitur mendacium. Sic illud non solum patien-
tiæ, sed totius perfectionis exemplar: in qui-
bus pro additamento divini judicij considera-
tio non levis adjecta. Qui abstulit judicium
meum. Quia scilicet duriùs mecum egit, quàm
peccata mererentur, in quo & judiciorum suo-
rum profunditas venerāda. Quòd si ille mecum
talis, quid sperent perjuri, nisi horrendum &
certaturum cum æternitate judicium? Iurat
insuper se numquam mendacium prolaturum.
Ubi egregium extat sanctitatis ejus indicium.
Mendacium siquidem ex suo genere veniale
tantùm peccatum est, ut ex morali notum fa-
cultate, & pro eo se vir sanctus non dubitat
obligare. Et hoc quidem quando duriùs à Deo
cum ipso actum, ut nihil eum à veritatis stu-
dio potuerit revocare. Magna hæc profectò
documenta, & imitatione dignissima, cùm ad
perfectiora nos status gratiæ, in quo feliciter
consistimus, constet provocare, aut etiam<marginalia>Studium li-|beralium|facultatum|sine recursu|ad Deum|non assu-|mendum.</marginalia>
obligare. Ibidem. Analogicè pro Anagoricè. Ana-
goricum sensum eum esse, qui ad cælestem
intelligentiam ducit, quis eruditorum ignorat?
sicut & analogias ad logicos pertinere. Et ac-
cidit non semel ut pro horum studio & simili-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0175.jpg/>
@@1@<SE175>160 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>bus, cælestium meditatio reliquatur, aut te-
pidè peragatur. Id quod Deo nequit non inju-
cund&#x0169; accidisse. Scimus quemdam ex Nostris à
Divo Parente Ignatio jā in cælis regnante se-
veriùs reprehensum, qui ex paterna monitione
in virum magnum evasit, futurus aliàs sua in
damnabili prælatione pusillus. Recedant vetera<marginalia>1. Reg. 2.|v. 3.</marginalia>
de ore vestro: quia Deus scientiarum Dominus est, &
ipsi præparantur cogitationes. 1. Reg. 2. v. 3. In-
ter vetera quidem illud, quod à D. Bernardo
dictum Sermone 1. de SS. Apostolis Petro &<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
Paulo, Aristotelis versutias inversare. Quando
scilicet ita discuntur, ut & illæ traditæ, huma-
no quodam, & nihil c&#x0153;leste sapiente mentis
adhæsione. Nova ergo veteribus recedentibus
accedant: & Deo ut scientiarum Domino re-
ligiosæ præparentur cogitationes. Sic scientiæ
omnes, & ipsæ Aristotelis versutiæ proderunt,
ex quibus & arma conflari contra eum pote-
runt, de quo Apostolus 2. Cor. 2. v. 11. Non
ignoramus cogitationes ejus, id est, thecnas, versu-<marginalia>2. Cor. 2.|v. 11.</marginalia>
tias, vafriciem, dolositatem, molimina, malitiam,
ut apud D. Joannem Chrysostomum Homil. 4.
& alios. Sic in laudibus sapientis positum Eccl.
39. v. 2. Et in versutias parabolarum simul in-<marginalia>Eccli. 39.|v. 2.</marginalia>
troivit.</P>
<P>  <absatz-nummer>447.</absatz-nummer> Num. 463. col. 2. Claritatem pro Cha-
ritatem. Non temerandus sacer textus, licet<marginalia>Charitas|etiam clari-|tas.</marginalia>
charitati cum claritate nobilis & nota cogna-
tio, immò & charitas ipsa claritas etiam sit:
sola enim est quę pręclaros apud Deum reddit,
obscuros futuros aliàs, licet dotibus pretiosio-
ribus exornatos. Fortis est ut mors dilectio: lam-<marginalia>Cant. 8.|v. 6.</marginalia>
pades ejus, lampades ignis, atque flammarum.
Cant. 8. v. 6. Ecce charitatem; & quia cùm
dicta est fortis ut mors, obscurum aliquid vi-
deri posset indicatum; adduntur statim splen-
dores ex flammigero apparatu. Inde est ut non
amanti solus mortis tenebrosus squalor relin-
quatur: Qui non diligit, manet in morte. 1. Joan. 3.<marginalia>1. Ioan. 3.|v 14.</marginalia>
v. 14.</P>
<shi>Cum moribunda niger clauderet ora liquor.</shi>
<P>Simile quid Num. 464. col. 2. sicut bis in præ-
cedenti. Num. 465. col. 2. Processerat pro Præ-<marginalia>Præcedere|volenti qui|obstare co-|nentur non|desunt.</marginalia>
cesserat. Præcedere volenti rarò qui non ob-
stare conetur, deficit. Audiatur Divus Marcus:
& accedunt ad eum Iacobus & Ioannes filij Zebe-
dæi: & dixerunt: Da nobis ut unus ad dexteram
tuam, & alius ad sinistram tuam, sedeamus in glo-
ria tua. Marci 10. vers. 35. & 37. Et quid ad
hæc? Et audientes decem, c&#x0153;perunt indignari de<marginalia>Marci 10.|v. 35. 36.|& 41.</marginalia>
Iacobo & Ioanne. v. 41. Etiámne & Petrus in-
dignatus, qui Joannem ardenter diligebat? Ita
quidem. Decem indignati sunt. Ergo & Petrus,
qui unus è decem. De duobus, nam expressus<marginalia>Matth. 20.|v. 25.</marginalia>
Joannes. Ita enim usu venit, ut neque dilectos
quis præcedere æquanimiter patiatur. Et sic
illi ante adventum divini Spiritus, etiam in
schola Christi; ut uterque ad moderandum
hujusmodi impatientiæ impetum necessarius
quodammodo videatur. Et indignatio quidem
ex eo accidisse credi poterat, quod in schola
Christi talis præcedendi spiritus videretur:
essetq&#x0301;ue satis pia existimatio, nisi Christi do-
ctrina ad illos directè transmissa aliter judi-
cium ferendum indicaret, & pro eo communis
Patrum atque Interpretum sensus staret. Et<-P>@@

<-P>quidem quod in eo tunc imperfecto statu
esse poterat tolerabile, non est tale in eo, quem
post adventum Spiritus sancti, & stabilitum
Ecclesiæ regimen, feliciter obtinemus. Unde
indignatio, quæ olim in decem Apostolis con-
tra duos exarsit, ad Christum devoluta est, ut
meritò debeant, qui imitantur illos id timere,
quod apud Salomonem legimus Proverb. 16.
v. 14. Indignatio regis, nuncij mortis. Pro quo<marginalia>Contra am-|bitiosos|divina indi-|gnatio.</marginalia>
satis notabilis narratio extat Parte 1. vitæ Vene-
rabilis Virginis Marinæ de Escobar Lib. 4. Capi-
te 5. §. 6. Illud etiam ex Parte 1. Lib. 4. Cap. 5.
§. 3. animadversione dignissimum, dum à Do-
mino Angelis conclamatio talis indicitur: Que
los santos Angeles de la guarda de las sagradas Re-<marginalia>Vener. Vir-|go Marina.</marginalia>
ligiones tuviesen gran cuidado con la conservacion
y guarda dellas: porque por las faltas, y poca reli-
gion de algunos Religiosos, y las pretensiones, irri-
taban la ira del Señor, y le tenian muy enojado, y el
Demonio andaba muy solicito para hazerlos mal y
daño. Sic illa; quòd scilicet Sancti Angeli Cu-
stodes sacrarum Religionum magnam adhibe-
rent curam circa earum conservationem &
custodiam: siquidem propter defectus, & par-
vam religiositatem aliquorum Religiosorum,
& eor&#x0169; ambitiones, Domini iram & indigna-
tionem provocabant, unde valdè adversus eos
erat iratus: & dæmon nimis incedebat solici-
tus ut quantùm posset mali & damni ipsis in-
ferret. Sic Latinè quod suprà Hispanicè. Uti-
nam sapiamus & intelligamus, ac novissima
provideamus. Cùm horrendum sit in manus Dei<marginalia>Hebr. 10.|v. 31.</marginalia>
viventis incidere Hebr. 10. v. 31. irati inquam:
& quid valde irati, & usque ad furorem meri-
tissimum provocati?</P>
<P>  <absatz-nummer>448.</absatz-nummer> Num. 467. col. 1. Lætum pro Latum.<marginalia>Latum &|lætum præ-|ceptum cha-|ritatis.</marginalia>
Circa locum Psal. 118. v. 96. Latum mandatum
tuum nimis. Ubi textus inviolato tenore, stat
nihilominùs lætum esse præceptum charitatis:
amor enim non potest non lætus esse, cùm
sit complacentia in bono, pro quo violentia
esse nulla potest, ut cum D. Thoma firmat
communis sensus Theologorum. Quòd fi &
violentia admittatur, erit quidem sic violen-
lentiam passus, etiam lætus. Lætum ergo præ-
ceptum charitatis, quia & latum; lætitia enim
dilatatur cor, unde ubi cordis latitudo, non po-
test deesse lætitia. Unde & fit ut inter gravissi-
ma pericula constitutus, si diligat, etiam gau-
deat, & exultet. Dilexi, quoniam exaudiet Do-<marginalia>Psal. 114.|v. 1.</marginalia>
minus vocem orationis meæ. Sic David, amator
ille Dei fidelissimus Psal. 114. v. 1. Ubi & amo-
ris divini, & lætitiæ specimen satis aptum ex-
hibuit, dum eam ei similem, quæ in sponsa à
Sponso ardenter amata esse solet, indicavit.
Pro quo ita scribit Titelmanus: Vbi nota quod<marginalia>Titelmanus</marginalia>
Dilexi accipi debet ut valeat, affectum dilectionis
& amoris dedi, & collocavi, in hunc sensum, ut
dicat fidelis: Affectum amoris mei jam dedi Domi-
no, jam in illum collocavi, sive defixi amorem meum,
quoniam ipse est qui exaudiet vocem orationis meæ.
Quomodo si dicat Virgo de electo sponso suo: Dilexi
hunc sponsum: id est, amorem meum in ipsum col-
locavi: quoniam ipse abundanter mihi præstabit
quæ cumque postulavero. Hæc ille. Iam de pres-
suris, & periculis Circumdederunt me dolores
mortis, & pericula inferni invenerunt me. vers. 3.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0176.jpg/>
@@1@<SE176>§. XIX. Circa Partem I. Formati mores. 161
<duolan 2><-P>Ubi licet videatur de præteritis loqui, cùm ta-
men & de præterito dicat Dilexi, tunc etiam
amorem cum lætitia extitisse significat, ut &
latum, & lætum fuerit præceptum charitatis.
O quàm digna, & corditus iteranda oratio illa:<marginalia>Auctor li-|belli de Imi-|tat. Christi.</marginalia>
Dilata me in amore, ut discam interiori cordis ore
degustare, quàm suave sit amare, & in amore li-
quefieri & natare. Cantem amoris canticum, se-
quar te dilectum meum in altum, deficiat in laude
tua anima mea jubilans ex amore. Lib. 3. de imi-
tat. Christi Cap. 5. Vide n. 468.</P>
<P>  <absatz-nummer>449.</absatz-nummer> Ibidem. Promiserat pro Præmiserat.<marginalia>Volatus ad|c&#x0153;lestia ut|studeant|animæ ho-|stes impedi-|re.</marginalia>
Num. 468. col. 3. Ab pro Ob. Num. 469. col. 2.
Intellecti pro In cælesti. Num. 471. col. 3. Con-
vellere pro Convolare. Num. 477. col. 1. Locus
fluentium pro Locus flentium. Ex Iudic. 2. v. 5.
recurrens etiam col. 2. Num. seq. col. 2. Por-
phyreticis. Num. 483. col. 1. Facta pro Factas.
Erratur sine termino, & inter errores præfatos
illum observasse juvabit, in quo pro Convolare
habetur Convellere. Sic enim frequentissimè,
ut volatum ad c&#x0153;lestia non solùm retardare,
aut impedire, sed verò etiam convellere hostes
animæ sine intermissione contendant, de quo
superiùs dictum, sed quia non cessat inimica
contentio, neque cessare debet validum hor-
tamentum. Volatus animæ non impossibilis:
sic citatus nuper Theodidactus loco eodem:<marginalia>Auctor ci-|tati Operis.</marginalia>
Amans volat, currit, & lætatur, liber est, & non
tenetur. Ut ergo volet, teneri non debet: ne-
que alia caussa non volandi suberit, nisi quod
miserè teneatur. A quo autem teneri possit,
nisi ab hostili manu ad convulsionem fatalem
totis viribus anhelanti? Psal. 54. v. 3. sic Vates<marginalia>Psal. 54.|v. 3. & 7.</marginalia>
Rex: Contristatus sum in exercitatione mea, &
conturbatus sum à voce inimici, & à tribulatione
peccatoris. Quod & versibus sequentibus am-
pliùs manifestat. Et ad tentationes pro impe-
diendo & convellendo volatu ad c&#x0153;lestia, se-
quens versus reddit manifestum, dum ille ait:
Et dixi: Quis dabit mihi pennas sicut columbæ, &
volabo, & requiescam? v. 7. Circa quod sic Car-
dinalis Bellarminus: Verba sunt justi, suspirantis<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
ad patriam c&#x0153;lestem; neque enim alibi vera requies
invenitur. Q. D. O si nunc poßim ad altißimos
montes c&#x0153;lestis Ierusalem confugere, quomodo co-
lumba potest pernicitate sua ungues accipitris eva-
dere, non pugnando, sed fugiendo. Sic enim & vir
justus adversus tentationes accipitris Tartarei fu-
giendo potius, quàm disputando vel altercando vin-
cere solet. Sic doctissimus & pijssimus Cardi-
nalis, quem cùm instituto meo faventem in-
venio, de alijs non curo, quia neminem arbi-
tror meliorem ob linguæ sanctæ peritiam, &
affectum erga divina cum eruditionis gravi
supellectili cælitus inflammatum. Habemus
ergo & solicitudinem Tartarei inimici pro
convellendo volatu animæ fidelis impensam,
& volatus curam, ut sic hostiles conatus feli-
cius convellantur. Ad idem potest referri illud
ex Psalmo 67. v. 14. Si dormiatis inter medios
cleros, pennæ columbæ deargentatæ, & posteriora<marginalia>Psal. 67.|v. 14.</marginalia>
dorsi ejus in pallore auri. Ubi medios cleros, me-
dias sortes, communiter exponunt Interpre-
tes, licet circa earum explicationem varius sit
ipsorum sensus. Multi autem cum D. Augu-
stino c&#x0153;lestem ac terrenam indicant possessio-<-P>@@

<-P>nem, inter quas dormiendum, id est, rationa-
biliter quiescendum: sed ita ut cùm corpus
quiescat, spiritus convolet, sitq&#x0301;ue  ita columba
pulcherrima, pro qua quod de pennis deargen-
tatis, & pallore auri dicitur, explicatio exi-
miæ pulchritudinis est, sic enim in illis argenti
splendor in pennis, & auri fulgor in dorso so-
let apparere. Sed quia hic nihil de volatu im-
pediendo occurrit, consulendus insignis inter-
pres Genebrardus ita exponens: Si dormiatis<marginalia>Genebrar-|dus.</marginalia>
inter medios cleros, inter medias sortes, inter me-
dia, & præsentißima pericula. Dormire hîc per Ca-
tachresim, pro jacere, situm esse. Potest tamen nati-
vus intellectus retineri. Si somno opprimamini
præ nimia tristitia &c. Tunc ergo optimum est
in volatu instar columbæ præsidium: sic enim
succedet desiderata felicitas additis columbæ
pulcherrimis, & pretiosissimis ornamentis.
Addit citatus Scriptor Hebræa sic habere: Si
cubetis inter medios lebetes, & tripodes, & in
idem recidere ac inter præsentissima ac cer-
tissima pericula versari. Sed hujusmodi lectio-
nem acriter impugnare videtur Cardinalis
Bellarminus, quatenus eadem est cum illa Inter
medias ollas, dicens mirari se non satis posse
Recentiorum temeritatem, ex quibus Calvi-
nus, qui Rabbinos secuti illam extulerunt. Et
Genebrardus quidem circa versionem eam-
dem ita scribit: Alij vulgò si tam atri ac sordidi<marginalia>Idem.</marginalia>
sitis, quàm hi, qui jacent inter nigras ollas, eritis
post lac tam candidi, quàm alæ columbæ argenteæ,
& instar auri fulgentes. Quod cùm vulgare di-
cat, non videtur amplecti; cùm tamen quod
ad lebetes & tripodes spectat juxta Hebræa
esse protestetur. Quis autem non videat eum,
qui inter lebetes ac tripodes versatur, etiam
inter ollas versari, cùm simul in eadem officina
concurrant. Unde dictus Cardinalis ollas re-<marginalia>Cardinalis|Bellarmini|temperata,|censura.</marginalia>
spuens, lebetes etiam & tripodes pariter vide-
tur respuisse. Cùm tamen Genebrardus in lin-
gua etiam sancta doctissimus versionem di-
ctam ipsi asserat conformari, quod & alij Re-
centiores Catholici & docti pronuntiant, tem-
peranda est Doctoris tanti censura. Neque in-
ter Recentiores, de quibus ille, videntur annu-
merandi Xantes Pagninus, & Arias Monta-
nus, qui versionem Inter tripodes ut conformem
amplectuntur, in quod summum collatum stu-
dium, sicut circa alia prioris Scriptoris à viris
doctissimis, sic accurante inclytæ memoriæ
Philippo Secundo Rege nostro, ut in Præfa-
tione pręfati Montani adversionem generalem
videre licet. Pro quo & Buchananus sic ha-
bet:</P>
<shi>Vestra licet somno sternantur corpora, nigræ<marginalia>Buchana-|nus.</marginalia>
  Instar fuliginis ollas:
Illa tamen vincent nitidam candore columbam
  Rutilæ cervicis honore,
Quæ nunc argentum nitidum, nunc luminæ
    blandum
  Radiantis provocat auri.</shi>
<P>Et quis auctor hîc fuerit scio: permissus ta-
men, quia & Hebraicè doctus, & metro præ-
stans. Quidquid autem de illo & alijs sit, do-
ctrina à Nobis circa spiritualem volatum, quem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0177.jpg/>
@@1@<SE177>162 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>animæ hostes convellere satagunt, non est in
eorum, versione fundata, sed in ea, quæ re-
cepta communiter, & juxta certum sensum
exornata.</P>
<Z><A+1>§. XXII.
Cum errorum adnotatione utilis eruditio.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>450.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 485. col. 1. Designata pro Desi-<marginalia>Errorum|catalogus.</marginalia>
gnati. col. 3. Admiratur pro Admira-
tus. Num. 486. col. 1. In hæc pro Isthæc. Num.
487. col. 1. Aequa pro Læva, contrario sensu.
Creatura pro Creaturas. col. 2. Qui pro Quia.
Suscipere pro Suspicere. Num. 488. col. 2. Con-
tinuatur pro Contineatur. Applicabili pro Appli-
cabilis. Adductas pro Adducta. Num. 481. col. 2.
Vt poßibile, pro Vt poßibilis. Et sustineri posset,
licet pręcedat Creatura, ut sit sensus. Creatura ut
poßibile quid & existens in Deo. Num. 492. col. 2.
Si pro Sic. Num. 496. col. 1. Desciscendum pro
Deducendum. Ubi non barbarum aliquid ob-
trusum, cùm Descisco verbum notæ & recep-
tissimæ significationis sit, sed ineptè accom-
modatum. Id quod non semel accidit, ut scili-
cet quæ aliàs bona, perperàm applicentur.
Ex quo & accidere solet ut non solùm non
prosint, sed etiam noceant, ut ex Poe&#x0308;ta ob-
vium:</P>
<shi>Et data non apto tempore Vina nocent.</shi>
<P>Id quod in reprehensionibus solet à formatori-<marginalia>Quæ forma|in reprehen-|sione ser-|vanda.</marginalia>
bus morum observari. Est enim reprehensio
valde utilis, ut est per se notum; sed circum-
stantiæ sunt diligenter observandæ; ut fortu-
natè procedat: pro quo à præfatis multa: hic
nonnihil. Domine, ne in furore tuo arguas me:<marginalia>Psal. 6. v. 2.</marginalia>
neque in ira tua corripias me. Sic petebat Da-
vid. Psal. 6. v. 2. & hoc est ab omnibus, quibus
corripiendi auctoritas competit, observandum.
Non enim cum furore & ira stare poterit de-
bita in correctione mensura, quibus homo in
feram, aut dæmonem quandoque commuta-
tur. Cùm audisset Petrus Christum sua de
morte loquentem ab inimicis inferenda, impa-
tienter id tulit, & assumens eum, c&#x0153;pit incre-
pare illum &c. Matth. 16. v. 22. & quid ad hæc<marginalia>Matth. 16.|22. & 23.</marginalia>
Dominus? Qui conversus dixit Petro: Vade post
me Satana. v. 23. Qui ergo ductus impatientia
corripit, in Satanam vertitur. Et quis æquani-
miter ferat Satanæ correctionem? Psal. 38. v.
12. Afortitudine manus tuæ ego defeci in increpa-<marginalia>Psal. 38.|v. 12.</marginalia>
tionibus: propter iniquitatem corripuisti hominem.
Hispanismus est quando quispiam acerbè re-
prehenditur: Darle una buena mano. Sed quæ
manus ut divina, à cujus fortitudine Propheta
se asserit defecisse? Et quidem meritò, quia
propter iniquitatem perspectam, & exploratam.
Ut enim correctio ritè & rectè cadat, culpa
debet diligenter explorari, præsertim, si gra-
vior & severior sit illa futura. Quàm gravis &
severa reprehensio illa Heli sacerdotis auctori-
tate jactata? Vsquequò ebria eris? Digere pau-<marginalia>1. Reg. 1.|v. 12. & 14.</marginalia>
lisper vinum, quo mades. 1. Reg. 1. v. 14. Sed
quàm illa injusta, sine exploratione culpæ, à
qua Anna prorsus eximia, dum orationis fer-
vor ebrietatis effectus computatur. Cùm illa<-P>@@

<-P>multiplicaret preces coram Deo, v. 12. Utinam ille
in manifesta filiorum scelera sic exarsisset: sed
secus accidit, dum frigida illa animadversio-
ne se satis fecisse putavit: Et dixit eis: Quæ-<marginalia>2. v. 23.|& 24.</marginalia>
re facitis res hujusmodi, quas ego audio &c.
2. vers. 23. & 24. Peccavit ergo ille & per
excessum, & per defectum, unde & ipse
defecit in increpationibus à fortitudine manus
Domini. Sed ut deficiant oculi tui: & tabescat
animatua. Sic dictum ipsi à Dei legato. Ibi-
dem v. 33.</P>
<P>  <absatz-nummer>451.</absatz-nummer> Cùm & in Psalmo sic consequenter<marginalia>Psal. 38.|v. 13.</marginalia>
habeatur: & tabescere fecisti sicut araneam ani-
mam ejus, v. 13. & pergit Vates sic locutus Psal.
140. v. 6. Corripiet me justus in misericordia, &<marginalia>140. v. 6.</marginalia>
increpabit me. Iustus inquam. si enim non ta-
lis, ludibrio se ejus, quem increpabit, exponet,
cùm dici talibus possit quod Pharisæis Chri-
stus: Quare & vos &c. Matth. 15. v. 3. De hu-<marginalia>Matth. 15.|v 3.|Isai. 54.|v. 10 & 11.</marginalia>
jusmodi Isai. 56. v 10. Vniversi canes muti, non
valentes latrare. Ubi de ijs sermo, ad quos fide
lis populi spiritualis spectabat cura: & muti
erant, quia peccata illius corripere recusabant,
propter id, quod statim sequitur: & canes im-<marginalia>Psal. 18.|v. 9.|Eccles. 8.|v. 1.</marginalia>
pudentißimi nescierunt saturitatem v. 11 Circa
quod sic D. Hieronymus: Non enim possunt di-
cere: Mandatum Domini lucidum illuminans ocu-
los: nec nosse quod scriptum est: Sapientia homi-
nis illuminat faciem ejus &c. Debet ergo
in facie corripientis divini mandati lumen re-
fulgere, & non tantùm in ore sonitu resonare
inutili, ut sic illuminare alios possit jacentes in
tenebris, & umbra mortis. Iam quod de cor-
reptione in misericordia dicitur ad id condu-
cit, quod nuper dictum est circa iram & furo-
rem, quod piè & graviter prosequitur Cardi-
nalis Bellarminus. Insinuatur enim correctio-
nis & reprehensionis finis, ut ex misericordia,
& non ex alio depravato derivetur affectu, &
specialiter vindictæ: id quod satis ex eo habe-
tur compertum, quòd justus ille, qui est correp-
turus asseratur, in eum enim vindictæ non
cadit affectus: sed non ineptèis, qui est mise-
ricordiæ genuinus, expressus: hæc enim &
commendanda & inculcanda est: qua num-
quàm videtur satiar Deus, cùm semper clamet:
Misericordiam volo. Osee 6. v. 6 Matth 9. v. 13.<marginalia>Osee 6. v. 6.|Mat. 9. v. 13</marginalia>
& nobilior nulla, quàm illa, quæ correctioni
opportunum præstat officium, cùm ad animæ
tendat sanitatem, sicut adulatio, quæ est oleum
peccatoris, ad necem, cùm vulnus lethale sit,
sic enim & legunt aliqui juxta Hebraicam
originem: Vnguentum veneni ne frangat caput
meum. Pro quo Genebrardus, & qui suprà Pa-
raphrastes:</P>
<shi>Me malo justus increpet, me verberet<marginalia>Bachana-|nus.</marginalia>
  Quàm palpet impius, comam
Quam rore nardi spargat impij precor.</shi>
<P>Ubi Nardi impij nomine venenum designa-
tum. Pro quo hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>452.</absatz-nummer> Num. 497. col. 1. Quæ pro Quia Num.<marginalia>Visioni|beatæ ut|vitium con-|trarium.</marginalia>
499. col. 2. Vitio pro Visio. Nil turpius, nam
de visione beata sermo. Et quidem si ei quid-
quam potuit opponi, error vitiosus est, vitium
enim, quod sine errore numquàm, maximè
visioni comperitur esse contrarium. Et quidem
peccatum apertè illi adversatur, sed in vitio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0178.jpg/>
@@1@<SE178>§. XXII. Circa Partem I. Ex erroribus eruditio. 163
<duolan 2><-P>specialius aliquid extat, unde oppositio major
comprobetur. Siquidem peccatum juxta ge-
nuinum conceptum suum nihil permanens, &
sua conditione stabile videtur imputare: cùm
tamen vitium habituale malum sit, unde pec-
cati fluenta lethalia decurrunt: est enim vir-
tuti contrarium, quæ constantiam & stabilita-
tem pro operationibus honestis inducit. Illi
autem qui vitiosi sunt, id est, in statu perversæ
inclinationis, & ita etiam in statu peccati, ra-
tione exercitij, in quod frequenter prorum-
punt, rarò, aut verò etiam rarissimè ad Dei vi-
sionem emergunt. Beati enim mundo corde, quo-<marginalia>Matth. 5.|v. 9.</marginalia>
niam ipsi Deum videbunt. Matth. 5. v. 9. Ubi
non munditia quælibet, sed stabilis & scho-
larum more loquendo habitualis designata:
quemadmodùm in alijs Beatitudinibus non
actus sed habitus in actus prodeuntes exigun-
tur. Veni de Libano sponsa mea, veni de Libano,
coronaberis &c. Cant. 4. v. 8. Ad coronam vo-
catur, & quænam illa? Ipsa profectò sponsi
visio. Vulnerasti cor meum in uno oculorum tuo-<marginalia>Cant. 4. v.|8. & 9.</marginalia>
rum. v. 9. Sed unde vocatur? De Libano. Quod
interpretatur candidatio, ut loquitur Rupertus,
& alij. Et quidem non candidatio fugax & in-
constans, sed stabilis, qualis in Libano, de quo
Ierem. 18. v. 14. Numquid deficiet de petra agri<marginalia>Ierem. 18.|v. 14.</marginalia>
nix Libani? Stet ergo propulsandum vitiorum
atrorem & stabilem munditiem accurandam,
ut videri possit c&#x0153;lestis sponsus, & unius oculi
visione felicissima, quæ & ipsa est felicitas,
coronari. Uno inquam, quia animæ unus tan-
tùm oculus est; non enim duobus indiget,
sicut corpus, ut deficiente uno alius suo non
desit officio, sic naturæ Auctore detrimentis
hujusmodi providente.</P>
<P>  Num. 500. col. 2. Comprehendat pro Com-<marginalia>Circa erro-|res nonnul-|la.</marginalia>
prehendant. Num. 501. in fine. Laudat pro
Ludat. Num. 506. col. 2. Parata pro Patrata.
Poterat tolerari. Num. 507. Caveam pro Caveai.
Scena pro Scenai. Genitivi noti, & apud Lu-
cretium frequentiores. col. 2. Collocuta pro
Collocata. Num. 513. col. 2. Habet pro Habeat.
Ubi mutatio sensui officit: quamquàm non
ægrè defendi posset, non esse absurdam locu-
tionem Habet licet, sicut Habeat licet. Sed hoc
Grammaticis discutiendum relinquamus. Num.
519. col. 2. Lapi pro Lapis. Num 520. col. 1.
Vti pro Ita. col. 2. Quomodo pro Quando. Or-
namentum pro Sacramentum. Num. 521. col. 2.
Hac de caussa pater ipsius substantialiter. Super-
fluit illud Substantialiter. Num. 522. in prin-
cipio. Sic decentiæ suæ Filio, deest præpositio
A, & ita dicendum A Filio. col. 2. & Filio pro
& Filij. num. 524. col. 1. Satiari pro Sanari. Et
quàm ineptè cùm satietas nimis sit contraria<marginalia>Satietas|officit sani-|tati.|Prov. 25.|v. 16.</marginalia>
sanitati. Mel invenisti, comede quod sufficit, ne
fortè satiatus evomas illud. Proverb. 25. v. 16.
Ubi de quocumque cibo sermonem esse docti
Scriptores observant. Numquàm ergo usque
ad satietatem comedendum, sed ita ut cibi ul-
terior remaneat appetitus. Unde vulgare illud
Medicorum effatum: Omnis saturatio mala: pa-
nis verò peßima. Hinc & illud Eccles. 5. v. 11.
Saturitas autem divitis non sinit eum dormire. Ex
quo & salutis dispendia, defectu inquam som-<marginalia>Eccles. 5.|v. 11.</marginalia>
ni, in quo vires reparantur. Circa quod pul-<-P>@@

<-P>cherrimum extat D. Hieronymi monitum in
Exhortatione ad Virgin. Cap. 15. ubi ita scribit:<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
Tanta sit in sumendo cibo sobrietas, tanta talisque
parcitas, ut venter potius conqueratur, quàm gau-
deat. Sic ille, aut quisquis fuerit præfatæ Ex-
hortationis auctor. Num. 527. col. 3. Numine
pro Nomine. Ubi cum de Divo Josepho Virgi-<marginalia>Numen in|D. Ioseph.</marginalia>
nis Sponso sermo sit, non fuerit mirum si &
numinis nomen ipsi aliquatenus conferatur. Si
enim Tullio Philip. 6. ita loqui licuit: Magna<marginalia>Tullius.</marginalia>
vis est, magnum numen, unum & idem sentientis
Senatus. Et Ovidio Lib. 4. Tristium.</P>
<shi>Iuppiter ingenijs præbet sua numina vatum.</shi><marginalia>Ovidius.</marginalia>
<P>Cur non & D. Josepho liceat tale aliquid præ-
buisse propter dicta? De Virgine sic Noster
Antonius Chanut Lib. 5. Carmine 2.</P>
<shi>Si qua foret mundo Dea femina, Virginis hujus<marginalia>P. Chanvt.</marginalia>
Ore foret: neque sidereæ diversa decorem
Frontis ab hac: neque certa magis daret omina
<DUAN>veri</DUAN>
Numinis.</shi>
<P>Daret si Dea. Sed & dat modò etsi Dea numi-
ne cum primario non sit: Unde & ad Spon-
sum gloria numinis derivatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>453.</absatz-nummer> Num. 528. col. 1. Vencrabilis pro Ve-<marginalia>S. Ioachim|Encomium.</marginalia>
niabilis. Ioachim pro Ioakim, & col. 2. in prin-
cipio bis, ubi & Sociæ pro Iosiæ. futili lapsu. Num.
529. col. 2. Sed pro Se. Num. 530. col. 2. Alius
pro Aluit. Ubi sensus sine sensu. Num. 531. col.
1. Additi pro Addicti. col. 2. Certi pro Certè.
Num. 532. col. 1. Ab pro Ad. col. 2. Sontibus pro
Fontibus. Quibus in locis de D. Joachimo Vir-
ginis parente sermo: cujus elogio juvat au-
ctarium præstantissimum adjecisse ex revela-
latione Venerabilis Virginis Marinæ de Esco-
bar Parte 2. Lib. 1. Cap. 22. pag. 112. ubi hæc<marginalia>Venerab.|Virg. Ma-|rina de|Escobar.</marginalia>
illa Latinè reddita, dum præsentia SS. Josephi
Sponsi Virginis frueretur: Anima mea singulari
est repleta gaudio in Deo: consideransque virtutes
& excellentias adeò c&#x0153;lestis Hospitis, cum omni
devotione & affectu cordis mei c&#x0153;pi illi dicere: O
Gloriosißime Sancte inter Beatos! Tu vir virorum
omnium felicißimus fuisti, & super omnes, quos
mundus habuit, magnificatus, & à Deo conditi
sunt: quandoquidem tanta fuit tua felicitas, ut te
in sponsum ejus elegerit, quæ mater erat futura
Verbi Incarnati: & hunc ipsum Dominum educa-
sti & aluisti sudore laboris tui. O Vir felicißime
& sanctißime. Audivit Gloriosus Sanctus quæ illi
dicebam, & mihi respondit: Benè profectò dixisti,
Anima, benè dixisti: cùm mihi Deus adeò ingen-
tem misericordiam, & eximium favorem impen-
derit, ut Sponsus ejus Matris fuerim, & in ejus in-
fantia servierim Salvatori. Sed in veritate tibi no-
tum facio beatum meum patrem & dominum glo-
riosum sanctum Ioachimum, patrem Virginis san-
ctißimæ MARIÆ, Deum in excelso & supremo loco
collocatum habere, ut nulla sit viventium lingua,
quæ id poßit explicare, nec mens, quæ valeat com-
parare. Hunc beatum Patriarcham omnes vene-
rantur C&#x0153;lites, & Angeli Domini eum recognos-
cunt patrem MARIÆ Virginis & avum Redempto-
ris. Magna est valde, & fere infinita illius digni-
tas. Ingentem ob hæc consolationem mea anima
habuit, laudes auscultans, quas Sanctus mihi illius
magni Patriarchæ proferebat: nam quantùm valeo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0179.jpg/>
@@1@<SE179>164 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>ipsi devota existo. Sic illa, & sic ille, qui ex ve-
ritatis fonte quidquid est locutus, hausit, ut vasi
limpidissimo, ex quo in orbem Christianum
proflueret, instillavit. Veneremur ergo & nos
eum, quem cælites venerantur universi, &
hîc incipiat ex corde impensum obsequium,
quod est æterna in sæcula cum eisdem impen-
dendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>454.</absatz-nummer> Num. 533. col. 3. Proprietate pro Pro<marginalia>Circa erro-|rem singu-|larem.</marginalia>
pietate. Num. 454. col. 3. Pendit pro Pendet.
Agnoscere pro Agnoscens. Item. Officiorum solem,
mores, ritus, Pro Officiorum solemniores ritus.
Vbi videtur quasi speciali studio facta muta-
tio, interpunctione trium illarum vocum, quæ
videntur specialius aliquid indicare: cùm ta-
men errorum congestio sit mysterio nullo. Et
quod ad mores, & ritus attinet, sustineri ali-
quatenus posset, nam & ritus ex directa inten-
tione positi, & mores non dissonat superaddi,
nam & in sacris officijs illi. Quod autem de
sole additum, non apparet quo potuerit fine
componi. Nisi dicamus D. Joachimum, de
quo ibi sermo, fuisse quidem antea apud quos-
dam sacro cultum officio, ex Pontificia con-
cessione, posteà autem communi Ecclesiæ luci
concessum, immò & injunctum, ut publica
celebratio solis nomine designetur, usu Scrip-
turæ 2. Reg. 12. v. 11. In oculis solis hujus, id<marginalia>2. Reg. 12.|v. 11.</marginalia>
est, publicè & manifestè. Nisi & velimus
Officiorum solem dictum, quia summum illud
honoris genus ab Ecclesia sanctis attribui soli-
tum, & ita summus splendor, unde & solis
splendori similis, quo major nullus. Quæ qui-
dam ita excogitari possent, si vellemus posi-
tionem illam ab aliqua censura defendere, cùm
ex instituto sic ab auctore sciente & prudente
processisset. Sed cùm error typographicus sit,
id sit nosse satis, & aliàs ut voluerit mutatio-
nis ignarus accipiat. Addamus tamen in Divi
Parentis gloriam, quod ex D. Petri Chrysologi
juvat doctrina desumere, sic enim ille Sermone<marginalia>Sol. D. Ioa-|chim, quia|pater.|D. Chrysolo-|gus.</marginalia>
1. ubi de Prodigo filio: Inter propinquorum lu-
mina non valent delicta versari. Propinquorum
quot oculi, tot lucernæ. Dies est aspectus matris. Sol
patris rutilat in vultu. Vnde viventi inter tot vir-
tutum luces, criminum tenebræ propinquare non
possunt. Sic ille. Ex quo habemus D. Ioachi-
mum in gloriosa illa familia solis instar fuisse,
aut solem mysticum, idq&#x0301;ue ea excellentia &
proprietate, ut nulli alij præter æternum id po-
tuerit convenire. Et quia talis, factum inde
ut de familia illa D. Petri Chrysologi elogium
videatur divino instituto formatum. De qua
enim dici verius illud potest Patrem solem,
Matrem diem, & propinquos virtutum luces,
ubi criminum tenebræ non potuerint propin-
quare? & ad Filiam quidem, neque peccati
umbra; ad alios autem vix leve aliquid, quod
fragilitati nequit non humanæ subesse, & in-
fectioni potiùs naturæ, quàm depravationi sit
mentis adscribendum. Vbi quod & de ma-
tre dictum, diem scilicet esse illius aspe-
ctum, ad Sanctissimam constat Annam per-
tinere, circa quod erudita poterit pietas
otiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>455.</absatz-nummer> Num. 535. col. 2. Læta sum pro Læ-<marginalia>Committere|peccatum</marginalia>
tata sum. Num. 536. col. 1. Ex orepræsenti pro<-P>@@

<-P>Ex re præsenti. Id est, ad rem præsentem condu-<marginalia>in regibus,|quomodo sit|immittere|propter|scandalum.</marginalia>
cens. Erga pro Ergo. Num. 541. col. 1. circa
finem Perpendens legendum. Num. 542. col. 2.
Immisit pro Commisit. Ubi de Divo Ludovico
Rege agitur; & licet error manifestus sit, sta-
re aliàs mutatio cum veritate posset, quia rex
peccatum, quod committit, immittit, dum alios
facit ille peccare f&#x0153;cunditate scandali lamen-
tanda. Docebo iniquos vias tuas, & impij ad te<marginalia>In Davide|probatio.|Psal. 50.|v. 14.</marginalia>
convertentur. Sic David Psal. 50. v. 15. & unde
illud ut se doctorem, qui rex & bellator Deo
teste constituat? Inde equidem, quia de adul-
terij agebatur peccato cum appendicibus, de
quo Nathan ad ipsum 2. Reg. 12. v. 14. Quo-<marginalia>2. Reg. 12.|v. 14,</marginalia>
niam blasphemare fecisti &c. Multiplex in eo
fuerat scandalum; & ideò multos se docturum
verbo & exemplo pollicetur. Pro quo sic Ge-
nebrardus: Intendam convertendis alijs, satis-
factionis species &c. Ubi observatione dignum
occurrit, Nathan solam inimicorum blasphe-
miam exprobrare Davidi, & de scandalo erga
subditos nihil adjicere. De Gentilibus enim<marginalia>Abulensis.</marginalia>
communis expositio est; licet Abulensis secus
Quæst. 13. in citatum Caput. Ad quod genuina
videtur responsio, si dicamus Nathan non op-
probrasse David, quod est in regum peccatis
commune, sed speciale illud blasphemandi
Dominum argumentum. Dicebant enim, ut
apud citatum Scriptorem, Deum Hebræorum
esse acceptatorem personarum, quia abstulit re-
gnum de domo Saulis propter parva peccata,
& non punivit David in aliquo propter pecca-
ta majora. Hæc ergo peculiaris circumstantia
blasphemati Dei nominis illius peccatum ita
Deo exosum reddidit, ut propterea p&#x0153;nas gra-
vissimas intentârit. Quod quidem pro ijs, qui<marginalia>Pro Indijs,|monitum|peculiare.</marginalia>
Indias incolunt, apprimè faciant, ut caveant
sibi, ne flagitijs suis in oculis solis perpetratis,
indigenas faciant non solum à fidei susceptio-
ne arcere, sed Dei nomen sanctissim&#x0169; blasphe-
mare. Jam verò quòd de communi scandalo pro
subditis nihil expresserit, in promptu est ratio
jam allata. Quamvis & dici possit de illo etiam
increpationem Prophetæ processisse, sed non
omnia, quæ intervenere, fuisse narrata, ut in
simili circa casum præsentem P. Gaspar San-
cius asseruit. D. Joannes Chrysostomus Homi-
lia 2. in Psal. 50. Tomo 1. eleganter expendit
Davidem non dixisse Prophetæ multa, quibus
aut excusare peccatum, aut audaciam incre-
pantis posset cohibere, & inter alia sic: O ille<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
tu, cur non consideras fragilitatem humanam? Cur
non temetipsum carnalem intelligis? An nescis me
in culmine constitutum esse regali? Cur mihi au-
dacter impegisti crimen? Sic S. Doctor. Ubi cùm
fragilitas humana regiæ potestati adnexa pro-
ponatur, quod ad scandalum spectat, quasi
quid consectaneum videtur devorari, unde in
speciali non expressum. Pro quo hæc satis.</P>
<P>  Num. 544. col. 1. sic extat. In qua inquam, cùm<marginalia>Ho mines|esse solent in|continuan-|dis erroribus|pertinaces.|Vnde ab eo-|rum initio|cavendum.</marginalia>
sic dicendum In quam. Num. 545. in principio
Cultore pro Cultorem. Suscitātur pro Sciscitantur.
N. 547. col. 2. in fine lege Incola. col. 3. Corrupta
Num, 549. col. 2. Qui vinis pro Qui visus. Infe-
rius Confundet genas. Num. 551. col. 3. Susci-
tantur pro Sciscitantur. Hic error jam priùs oc-
currerat, & qui semel erravit, pergit errorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0180.jpg/>
@@1@<SE180>§. XXIII. Circa Partem I. Ex erroribus eruditio. 165
<duolan 2><-P>futurus tenax. Cavendum ergo ne errare inci-
piamus, quia prosequemur, nisi divinæ provi-
dentiæ singulare aliquod beneficium cursum
errorum intervertat. Venite, faciamus nobis civi-
tatem & turrim, cujus culmen pertingat ad cælum
&c. Genes. 11. v. 4. & quid ad hæc Dominus?<marginalia>Genes. 11.|v. 4. 6. & 7.</marginalia>
& dixit: Ecce unus est populus, & unum labium
omnibus: c&#x0153;peruntque hoc facere, nec desistent à
cogitationibus suis, donec eas opere compleant. Ve-
nite igitur, descendamus &c. v. 6. & 7. Immanis
profectò error turrim velle construere, cujus
culmen pertingeret cælum, cùm cælum lunæ,
quod est terræ proximius ab ea distet interval-
lo quinquaginta septem mille leucarum, plus
minusve, & id infirmis adeo fundamentis, qua-
lia ibidem describuntur. Phrasi Hispana ut in-
signis aliqua significetur stultitia dici solet:
Necedad de cal y canto. Stultitia ex calce &
saxo. Quasi firma, certa, & constans. Quid
ergo de illis dicamus stultissimis architectis,
quorum stultitia ex lateribus fuit & bitumine?
& tamen major omni ea, quæ ex calce & saxis
dici solita. Et tamen de illis Deus: C&#x0153;perunt,
nec desistent. Sed quomodo. Donec opere com-
pleant: cùm esset impossibile complementum?
Quia scilicet à complementi pertinaci conatu
non desisterent, perseverantia erroris inelu-
ctabili, nisi divinitus fuisset detruncata. Sic
D. Joannes Chrysostomus hom. 30. in Gene-
sim, cujus illa verba: Non cessabunt enim (Deus<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
loquitur) ab his, quæ decreverunt ut faciant: nihil
eorum impetum & ardorem morari poterit: sed om-
nia, quæ statuerunt secum, studebunt perficere, ni
statim pro attentatis p&#x0153;nam luant. Sic S. Doctor,
juxta quem constantia tantùm aut persistentia
conatus à Deo est prædicto loquendi modo de-
signata. Et conatus quidem in impetum & ar-
dorem evadit, ut ex hoc discamus principijs
obstandum: nam impetus & ardor, difficilius
futurum remedium ostendunt, aut verò etiam
p&#x0153;nam graviorem.</P>
<Z><A+1>§. XXIII.
Ex errorum tenebris lux splendens.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>456.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Tinam imitari sciamus eum qui<marginalia>2. Cor 4.|v. o.</marginalia>
dixit de tenebris lucem splendescere. 2.
Cor. 4. v. 6. ex errorum tenebrosa congerie lu-
cem elicientes pro illuminatione eorum, qui-
bus esse utilis noster hic labor possit, tunc feli-
citer collocatus: quamquàm aliàs suo non in-
utilis futurus auctori, dum pro gloria Dei mi-
litat, quidquid de eventibus fuerit, divinæ pro-
videntiæ remittendum. Ergo Num. 557. Præ-
dicatorem pro Prædicatorum. Ubi de Divo Do-
minico Prædicatoriæ familiæ inclyto Proto-<marginalia>D. Dominici|opportuna|laus.</marginalia>
parente sermo, circa quem nihil erratum vel-
lem, nec tenebrosum quidquam obstrepere,
cùm sit ille à Conceptu ipso lux, ut dici de
ipso etiam queat, quod de Christo Joannes.
Et lux in tenebris lucet. Joan. 1. v. 5. In ipso sci-<marginalia>Ioan. 1. Y. 5.</marginalia>
licet matris ventre, quo nihil obscurius: unde
nasci est in lucem edi, phrasi notissima. Unde
illud D. Joannis Chrysostomi de Baptista lo-<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
quentis: Cùm in tenebricoso matris utero continea-<-P>@@

<-P>ris. Noto in Sermone, & de Baptista quidem
laus illa sat celebris in Evangelio extat: Ille
erat lucerna ardens & lucens. Joan. 5. vers. 35.
Quod quidem tunc dictum à Christo, cùm
jam Joannes prædicationem suam non in-
choasset solùm, sed etiam admirabili progressu
celeberrimam reddidisset. Cùm tamen D. Do-
minicus in tenebricoso matris utero lucerna
ardens & lucens dici queat, quia ignea in ore
fax, ut lucem simul & ardorem indicaret. Ne-
que tantùm dici potens Erat, sed etiam Est; non
solùm quia in Deo vivens, & cælo transcriptus
ignea claritate resplendet, sed quia in filijs
jam inde ab instituta illustrissima Religione
resplenduit, resplendet modò, & usque ad
consummationem sæculi resplendebit. In quo
quidem Divum Baptistam præcellit, licet alias
ille in multis incomparabilis habeatur. Sed qui-
dem neque nobilitate, neque virginitate, nec
zelo divinæ gloriæ apparet excessus, licet vir-
tutum exacta ponderatio ei reservanda sit, qui
est spirituum ponderator. Iam si de miraculis
agamus, nullum à D. Joanne patratum. Ioan-<marginalia>Ioan. 10.|v. 41.</marginalia>
nes quidem fignum fecit nullum. Ioan. 10. v. 41.
cùm tamen D. Dominicus & plurima & stu-
penda fecerit, inter quæ tres suscitati mortui,
quotquot in Evangelio suscitatos à Domino
comperimus: id quod ad splendorem lucernæ
constat pertinere. Ideò doleo in ejus elogio
errorum tenebras admisceri: ex quibus etiam
Num. 558. col. 2. ille Extera pro Æthera. col. 3.
Hic pro Hi. Num. 559. col. 2. Pro loco Præ.
Anis pro Alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>457.</absatz-nummer> Num. 562. col. 2. Fractionem pro<marginalia>Pro Divo|Antonio|Pata vino.</marginalia>
Factionem. Et solus hic error ex contextu aper-
tè constans, in Elogio D. Antonij Patavini, pro
quo semper militare videtur felicitas, ut non
errent qui ad ipsum pro reperiendis, quæ sunt
substracta, confugiunt, non inquam errent
huc illucq&#x0301;ue iterata inquisitione pergentes;
neque etiam servi, qui sæpè ad dominos pro-
videntia mirabili revertuntur. Mulier illa
Evangelica, quæ drachmam amiserat Accendit<marginalia>Lucæ 15.|v. 8,</marginalia>
lucernam, & everrit domum. Lucæ 15. v. 8. Ubi
quidem pro Divo Antonio videtur prælusum:
siquidem ei, qui quidquam perdidit, ille ser-
vandus ritus, ut & domum everrat, conscien-
tiam scilicet mundet, & D. Antonij imploret
auxilium: id enim lucernam accendisse est,
eum scilicet, qui in memoria videbatur extin-
ctus, digno in ea splendori restituens: nam
& ille lucerna etiam est ardens & lucens, dequo
num. præced. ubi longiori posset discursu pro-
cedi, quem tamen temporis angustiæ, quibus
constringimur, coarctabunt. Num. 568. col. 1.
Tormenta, qui quæ, superfluit Qui. Num. 574.
col. 1. Est pro &, tolerabile, quia non variatur
sensus. Num. 576. col. 2. Qui pro Quæ. Et il-
lud item. Num. 585. col. 2. Apostolico pro Apo-
stolica. Ubi offendiculum nullum. Et de Divo<marginalia>Circa D.|Thomam|notanda|doctrina.</marginalia>
Thoma Doctore Angelico sermo, in cujus
doctrina etsi varietas, offendiculum nullum,
ut etiam qui illam aliquoties non amplectun-
tur, de illius securitate nequeant dubitare,
unde & cum reverentia recedunt. De Epistolis
D. Pauli sic D. Petrus: In quibus sunt quædam<marginalia>2. Pet. 3.|v. 17.</marginalia>
difficilia intellectu, quæ indocti & instabiles depra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0181.jpg/>
@@1@<SE181>166 Recognitio II. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>vant, sicut & ceteras Scripturas. 2. Pet. 3. v. 17.
Ubi cùm fateatur quædam esse difficilia intel-
lectu, circa eorum intelligentiam solos indo-
ctos & instabiles removet, qui ad suam illas
interpretantur perditionem; non ergo doctos
& maturos, in quibus ob difficultatem potest
esse varietas. Id quod circa D. Thomam operæ
erit pretium observetur. Non enim intelligen-
tia multorum, quæ apud ipsum occurrunt dif-
ficilia, aliquibus est specialiter reservata. Sed
dummodò neque indocti, neque instabiles sint,
levissimi quidem judicij, & damnabilis varie-
tatis: licebit illis suum circa id, quod occurre-
rit, proferre judicium, sicut & circa Divi Pauli
Epistolas licuisset. Pro reverentia autem quan-
do apertè recedendum, id facit quod superiùs
expensum circa Divos Paulum & Barnabam,
qui circa admittendum Joannem Marcum sen-
tentia discordarunt: Barnabas autem volebat sec&#x0169;<marginalia>Act. 15.|v. 37. & 38.</marginalia>
assumere & Ioannem. Act. 15. v. 37. Ab illius
ergo judicio orta controversia, in qua Paulus
contrarium sentiebat. Sed qualis ille erga Bar-
nabam? Paulus autem rogabat eum non debere
recipi. v. 38. Ecce quali reverentia: neque pro
libitu, aut minùs aliquo convenienti affectu,
sed ratione adducta, de qua ibi. Vade ergo, &
tu fac similiter. Lucæ 10. v. 37.</P>
<P>  <absatz-nummer>458.</absatz-nummer> Num. 586. col. 2. sic extat. Et divinæ<marginalia>Circa erro-|res aliquot|aliqualis|observatio.</marginalia>
locutus iste promittitur. Sine sensu aliquo. Unde
reponendum quod perperam mutilatum & in-
terversum, sic videlicet: & divinæ (Conversio-
nis scilicet, quæ præcesserat) locutionis locus iste
promittitur. Inferius: Longum sæculum dixere
vale pro Sæculo. Num. 587. col. 1. Audiens vo-
cantes Christum pro Vocantem. Sensu alieno.
Quis pro Qui ineptè. Num. 588. in principio
Incessus pro Incensus. Quamquàm & posset sta-
re mutatio, ut incessus non sit à Verbo Incedo,
sed à Verbo Incesso, quod ab illius supino for-
matum: licet supinum non ita in usu reperia-
tur: ne scilicet confusio subeat ob supinum
Verbi, Incedo. Divus Antonius Magnus, de
quo ibi sermo, parùm minutias curaret istas,
de quo sic D. Athanasius in ejus vita scribit:
& cùm jam puer esset non se litteris erudiri, non<marginalia>S. Antonius|Abbas san-|ctè illittera-|tus.</marginalia>
ineptis infantium jungi passus est fabulis, sed Dei
desiderio flagrans, secundùm quod scriptum est, In-
nocenter habitabat domi. Sic ille alludens ad Ge-
nesis 25. v. 27. Factus est Esau vir gnarus ve-<marginalia>Genes. 25.|v. 27.</marginalia>
nandi, & homo agricola: Iacob autem vir simplex
habitabat in Tabernaculis. Non ergo illi de mi-
nutijs Grammaticalibus cura fuit, quia amor
Dei, quo flagrabat, eum ad sublimiora moli-
mina perurgebat. Ergóne litterarum studium<marginalia>Litterarum|studium di-|vino amori|non obstat.</marginalia>
divino amori contrarium? Minimè: cùm scia-
mus viros sanctissimos duo illa præclara orna-
menta cum magno in Dei Ecclesia fructu so-
ciasse. Et quidem ipsum, quod sanctissimus
& sapientissimus Doctor uti innocentiæ præ-
clarum exemplar adducit, id potest verosimi-
liter persuadere, quia id quod de Jacob dici-
tur, habitasse scilicet in tabernaculis, de Scho-
lis exponit Nicolaus de Lyra, ex Hebraica
traditione, illas enim frequentabat, ad discen-
dam sapientiam & timorem Dei, juxta Chaldai-
cam versionem: Erat vir integer, & minister<marginalia>Chaldæa|Paraphra-|sis.</marginalia>
domus doctrinæ. Pro quo Interpretes nostri post<-P>@@

<-P>Abulensem, & P. Salianus Tomo 1. Annal. an.<marginalia>Puerorum|institutio|grandævos|decet.</marginalia>
2218. n. 4. licet id non penitus probet. Et in
eo difficultatem peculiarem invenit, quod
Heber grandævus, si ad illam ætatem perve-
nit, puerili institutioni operam dederit. In
quo quidem non multùm videtur inesse mo-
menti: grandævos enim institutio præfata non
dedecet, quando illi & vegeti, & maturi judi-
cij, ut multos comperimus: si præsertim alij
idonei pro eo munere non suppeterent. Unde
& in Universitatibus multos videmus littera-
rio in pulvere consenescere, & in Societate no-
stra non paucos, divinæ gloriæ flagrantes ze-
lo, in quo utinam stadio plures alios currentes
videremus. Fuerit ergo Divo Antonio litte-<marginalia>D. Antonij|cælestis sa-|pientia.</marginalia>
rarij studij repulsa laudabilis, quem Deus subli-
miori volebat magisterio reddere divinitus sa-
pientem. Unde magnos Philosophos ad eum
adventantes doctissima ratiocinatione convi-
cit, ut videri apud vitæ Scriptorem fidelissi-
mum potest. Quia verò Deus non omnes sic
reddi sapientes, sed ordinato naturæ cursu pro-
vidit, sitq&#x0301;ue in ejus Ecclesia adeò necessaria
doctrina, ad minutias Grammaticales descen-
dere, quando id opus est, debet equidem cen-
seri laudabile, quando & id etiam in ipsius
Antonii gloriam, de cujus præconijs agitur,
constat redundare. Sic enim divina est provi-
dentia dispositum, ut virum illitteratum Viri
litteratissimi prædicarent, Divi inquam Atha-
nasius, Gregorius Nazianzenus, Chrysosto-
mus, Hieronymus, & alij, quibus & nos libuit
adjungere, licet eorum comparatione quasi
locustæ videamur. Ad eum spectat error Num.
589. col. 3. Condenti pro Candenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>459.</absatz-nummer> Num. 590. col. 2. Addicavit pro Ab-
dicavit. Num. 594. col. 1. Ore ex suo, pro Ore
est suo. Sine inconvenienti stare mutatio posset.
Num. 595. in Carmine: Nocte, dieque sibi pro
Tibi. Num. 596. col. 3. Nuntiate patribus meis
pro Fratribus. Penitus damnanda mutatio, qua
nobis gloria fraterni cum Christo consortij tol-<marginalia>Apostoli an|dici Christi|patres pos-|sint.</marginalia>
litur, & quæ impossibilis affirmatur. Nisi fortè
nomen patris honorificè tantummodò sumere-
tur. Sic enim eos, qui patres ob spiritualem re-
spectum, quia Sacerdotes videlicet, compel-
lantur, alij dum urbanè salutant, patres suos vo-
cant; etiamsi inferiores gradu & ætate: unde
& Prælati ipsi ita loqui soliti. Cùm ergo Apo-
stoli Patres essent, de quo in Epithalamio cir-
ca v. 17. Pro patribus tuis &c. potuisset quidem
Christus suos compellare patres, suos inquam,
non quòd ipse eorum filius, sed quia tales ab
ipso constituti. Sed quidem honorificentius
& gloriosius nihil quàm fratres fuisse vocita-
tos: quod quidem decus non ad Apostolos tan-
tùm ea legatione directum, ut in ipsis solùm
inciperet, & pariter finiretur: sed ad fideles
omnes propagatum, ut dicere ore pleno possit
Apostolus. Vt sit ipse primogenitus in multis fra-<marginalia>Rom. 8.|v. 29.</marginalia>
tribus. Roman. 8. v. 29. In multis quidem, id
est, in omnibus, qui & filij, de quibus v. 15.
Accepistis spiritum adoptionis filiorum. Et in priori
quidem loco videtur D. Paulus solos prædesti-
natos fratrum titulo decorare: sic enim ibi:
Nam quos præscivit, & prædestinavit conformes<marginalia>V. 15.</marginalia>
fieri imaginis filij sui. Et statim: Vt sit ipse pri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0182.jpg/>
@@1@<SE182>§. XXIII. Circa Partem I. Lux ex erroribus. 167
<duolan 2><-P>mogenitus &c. in ijs inquam, de quibus in ea-
dem clausula prælocutus; ij autem solùm præ-
destinati sunt. Sed quidem ad fideles omnes
extendendum, quibus dedit potestatem filios fieri.
Joan. 1. v. 12. & re ipsa tales facti sunt, ex al-<marginalia>Ioan. 1.|v. 12.</marginalia>
lato ejusdem Apostoli testimonio, quod præ-
cesserat, ad sanandum. Benè verum est circa
prædestinatos ita gratiæ negotium peragi, ut
soli ipsi prærogativis redemptionis frui vi-
deantur, & propter ipsos illam à divina beni-
gnitate dispositam & peractam. Sic enim illud
Apostoli Hebr. 2. v. 10. cum alijs, de quibus
alibi procedit: Decebat enim eum, propter quem<marginalia>Heb. 2.|v. 10.</marginalia>
omnia, & per quem omnia, qui multos filios in
gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per
paßionem consummare. Quos adduxerat inquam,
quia enim prædestinati, ob certitudinem di-
vini decreti, jam quasi adducti poterant æsti-
mari. Et ad hos quidem Christi passio directa
asseritur, ac si ad alios non spectaret, cùm re-
vera deceret redemptionem passione perfe-
ctam omnibus applicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>460.</absatz-nummer> Num. 597. col. 3. Obligatum pro Obli-
gatam. Num. 598. Parcens pro Pavens. Discre-
tiorum pro Discretionum. Num. 599. Posset sci-
licet pro Posse. Tolerabile. Num. 601. col. 1.
Horrendum pro Hortentium. Et horrenda qui-
dem mutatio ad nullum convenientem sensum
aptabilis. Inferius, Perfectis pro Præfectis. Nihil
minùs. Num. 628. col. 2. Noscere potuit pro
Nocere non potuit. De S. Francisco Borgia age-
batur, & mirabili ejus inter mundi illecebras
castitate. Et in sente&#x0303;tia dicta præter verbi mu-<marginalia>Pro Divo|Francisco|Borgia.</marginalia>
tationem deficiebat particula Non, ut disca-
mus eum, qui eo in genere, aut de malo in bo-
num, aut de bono in melius (quod est instituto
præsenti consentaneum) mutari velit, debere
particulam dictam in promptu habere, non
quidem oretenus, sed constantissima volunta-
te. Caro enim, cùm domesticus inimicus sit,
frequenter lethale sibi obsequium præstari<marginalia>Carni ut re-|sponden-|dum Non,|continuato.</marginalia>
curat, opportunè numquàm, semper importu-
nè: unde opportunum semper futurum re-
spondenti: Non, locum negando noxiali in-
gressui voluptatis, neque impuras species in-
curiosè fovendo: Sed sancti juvenis Josephi in-
star, de quo sic D. Ephræm in Oratione de ejus
laudibus ab Ægyptia domina pertinacissimè
ad f&#x0153;dum facinus impetiti: Ad hæc ille lapidis<marginalia>Gen. 39.|v. 10.|Instar Io-|seph Ægyp-|tiæ.|D. Ephræm.</marginalia>
adamantini instar, animo & corpore fortis atque
invictus perstitit: & in tanta procella haud qua-
quàm mente succubuit: sed timore Dei præservatus
cuncta ejus dicta lasciva ac facta repellebat &c.
Erat ergo in ejus corde & ore perpetuum Non:
sicut in adamante perpetua est ictibus innata,
& insuperabilis semper obstantia, juxta com-
munem de illius natura conceptum;  vel si
quod sit aliud labefactari nescium: id enim
significare volunt Patres cùm similitudine prę-
fata uti solent. Sicut Marpesia cautes. apud Vir-
gilium Lib. 4. Æneid. Pro quo advocare juvat
Davidis illud Psal. 39. v. 1. & seqq. Expectans
expectavi Dominum & intendit mihi. Et exaudi-<marginalia>Psal. 39. v.|1. & seqq.</marginalia>
vit preces meas; & eduxit me de lacu miseriæ, &
de luto fæcis, & statuit super petram pedes meos
&c. Quæ quidem ad tentationes, de quibus
agimus, specialiter referenda, in quibus &<-P>@@

<-P>lacus miseriæ, & lutum f&#x0153;cis licet intueri:
pro quo Divus Ephræm in Sermone Ascetico cir-<marginalia>D. Ephræm.</marginalia>
ca illud: Attende tibi. Cap. 3. ita loquitur.
Verùm tu expecta Dominum, precesque tuas cum
lacrymis coram bonitate ipsius effunde: & ipse te
exaudiet, elevabitq&#x0301;ue ex lacu miseriæ sordidarum
cogitationum, & à volutabro luti turpißimorum
phantasmatum, & constituet supra petram sancti-
tatis pedes tuos, & videbis auxilium ab ipso tibi
emissum. Expecta modò, & ne relaxeris cogitatio-
nibus, neque defatigeris sentinam exhauriendo: in
propinquo enim est portus vitæ: nam te adhuc lo-
quente dicet: Ecce adsum. Sic magnus ille my-
sticæ doctrinæ Magister. Ubi quod de petra
dicebamus luculenter expressum, Deum si-
quidem invocantem, dum sordidæ cogitatio-
nes irrumpunt, constituet ille in petra sancti-
tatis, ut continuata resistentia, & cum Divo
Ioanne respondentem Non, Ioan. 1. v. 21. in c&#x0153;-<marginalia>Ad B. Bot-|giam rever-|sio.</marginalia>
lesti Amphitheatro faciat ædificij tanti nobilis-
simam portionem. Et talis Sanctissimus Fran-
ciscus, cujus in Elogio sumus, dum errores ob-
repentes emendamus, cujus exemplum in sæ-
culari statu, nam de religioso nihil mirum, ex
prodigiosis est, quibus Ecclesiæ singularis
puritas illustratur. Circa quam Ibidem col. 3.
legitur Ista immota pro Ita commota. Sensu ad-
versante.</P>
<P>  <absatz-nummer>461.</absatz-nummer> Num. 634. col. 1. Oleastrum pro Olea-<marginalia>Errorum|cumulus.</marginalia>
stro. col. 2. Num pro Non. Sensu pugnante.
Num. 640. col. 3. Clariorem pro Chariorem.
Num. 641. col. 3. Aptus pro Aptos. Num. 642.
col. 1. Prolato. legendum. col. 2. Theodoreto
pro Theodoretus. Abdens pro Addens. Ibidem
geminata clausula manifesta. col. 3. Hic pro
Huic. Num. 647. col. 2. Sic pro Sit. col. 3.
Filia pro Folia. ineptissimè. Num. 648. col. 2.
Observatur pro Obversatur. col. 3. De cumbe pro
Recumbe. Non penitus absurdè, nisi Scripturæ
sacræ obstaret auctoritas, cui etiam in mini-
mis obsequendum. In fine: Considerant pro
Consideant. Num. 649. col. 1. Thronum pro Thro-
nus. col. 2. Spectatore pro Spectare. Num. 650.
col. 3. Studio pro Studeo. Et hîc errorum finis
pro Parte priore, qui, quàm in alijs plures,
quia diffusior illa, licet pro materiæ dignitate
restricta. Ultimus autem error circa studium<marginalia>Ex errori-|bus Deus|fructus so-|let eximios|hominibus|importare.</marginalia>
incidit, & curam pro illo. Et fortè admoneor
de illo ipso, quod dum sic loquerer, reco-
gnovi: insipientiam inquam erroribus obno-
xiam, quibus ex typographia, quos vidimus, &
nonnulli alij correctionis facilis, accreverunt.
Sed quidem licet errasse quandoque contin-
gat, non ideò laborem futurum inutilem mi-
hi persuaserim, cùm sciam ex erroribus fructus
non exiguos colligi solitos, Deo sic altè dis-
ponente, & ingenuam munerante pietatem.
Per errorem Jacob Liam accepit uxorem: ex
qua tamen benedictionem accepit plurium &
illustrium filiorum. Sic enim ejus septenniali
labori consultum, quibus servierat pro Ra-
chele, mysticus laborator. Genes. 29. & 30.<marginalia>Gen 29.|& 30.</marginalia>
Erraverat priùs Isaac erga ipsum, sed error ille
pientissimi senis propagationi fidelis populi &
à Deo electi occasionem felicissimam mini-
stravit. Inde enim Jacobi fuga, & duodecim
tribuum memoranda successio. Genes. 27. Circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0183.jpg/>
@@1@<SE183>168 Recognitio III. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>nepotem posteà erravit Putiphar, dum nimis
credulus verbis uxoris tradidit Ioseph in carce-<marginalia>39. v. 20.</marginalia>
rem. Genes. 39. v. 20. Sed ex errore illo felici-
tata Ægyptus, Ioseph remedium septennariæ
famis providente. Cap. 40. Potest etiam in
ejusdem positionis comprobationem Iudæ Pa-
triarchæ error circa Thamarem adduci, quam
meretricem credidit, & ex errore facta mater
Phares & Zaræ, & eatenus Christi, ex Genes.<marginalia>38. &|Matth. 1.</marginalia>
38. & Matth. 1. Licet enim in turpi congressu
pietatis nihil: ex eo tamen argui potest, ut cre-
damus potiori ratione id de Deo sperandum,
quando laudabilis sinceritas in erroribus obser-
vatur. Id quod & in Putiphare censendum, si
eum non justitiæ zelus, sed privatæ vindictæ,
ut Sacer textus indicat, ad inferendam Josepho
carceralem molestiam provocavit. Ut alia
omittam, sicut & multa, quæ circa errores
præfatos poterant adnotari.</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
TERTIA
<A+2>Partis Secundæ
AMPHITHEATRI</A+2>
MISERICORDIÆ.
<A+2>§. Unicus.</A+2>
<A+1>Eruditio multiplex ex errorum adnota-
tione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>462.</absatz-nummer> <INI4>N</INI4>Vm. 651. col. 1. Artificiorum pro
Artificem. col. 2. Ad his pro Ab his.
Deferendis pro Referendis, gratijs
inquam Deo. Ubi non multùm
erroris, quod legentem possit offendere, nam
& deferri gratias dici posse usus circa verbum
istud peritiorum ostendit. Deferre enim vene-
rationem, idem est ac attribuere, aut conferre,
unde & de gratijs nō videtur posse dubitari. In<marginalia>Verbum|Defero pro|gratijs|agendis.</marginalia>
eo aute&#x0303; referre & deferre differre videntur, quod
referre est opere ipso se gratum ostendere, par
pari reddendo: quod tamen verbum deferre non
indicat, sed offerre, aut exhibere. Ex quo fit
ut Deo referre non possimus gratiam, aut gra-
tias, nam & utrumque verbum præfatum ad-
mittit: cùm tamen deferre modo dicto valea-
mus, sicut reverentiam, cultum, & hono-
rem. Num. 653. col. 2. Prodat te pro Se. Vt
quia pro Vt qui. 655. in principio Electiones
pro Lectiones. Discursum pro Diversum. col.
3. Immoraris pro Immorari. Vel hujus pro Vt hu-
jus. Num. 656. col. 1. Debeant pro Debeat. Cæli
ipsis pro Cælis ipsis. Illarum pro Illorum. Qua
major pro Quia major. Num. 659. col. 2. Alvis
pro Muis. Simeon Muis Psalmorum interpres.
Est & Alvis, Martinus quidem, sed non Inter-
pres, doctus tamen & acutus Theologus à me
in Problematibus sæpiùs allegatus. Sic solet<-P>@@

<-P>aliquādo ex hujusmodi ęquivocationibus oriri<marginalia>Æquivoca-|tio circa|Scriptores.</marginalia>
confusio, & quod unius est auctoris, alteri attri-
bui, ut Doctori Angelico quod est Thomę An-
glici, Gersoni quod est Gerson, quod multoties
ex incuria circa exploratione&#x0303; accidit aut ex per-
functoria lectione. Num. 662. col. 2. Formatur
pro Firmatur. num. 664. col. 3. Quasi pro Qua se.
Num. 665. col. 1. Ilescentes pro Silescentes. Vel
hominum pro Vt hominum. col. 2. Factum pro Fa-
stum. Quid pro Quod. Simillimi pro Humillimi.
Soporatum pro Saporatum. Dividet pro Dividit.
col. 4. Evastationes pro Devastationes. Num. 671.
col. 1. De voto pro de toto. col. 3. Sic pro Sit.
Num. 673. col. 1. In quo pro In qua. Num. 674.
col. 2. Agnoscant pro Agnoscunt. Non infre-
quens illud, ut cognitio, quam de nobis ipsis
de præsenti habere debuimus, in aliud tempus
differamus: sicut & eorum, quæ oportebat
agnoscere: ex quo defectu gravia incommoda
subsequantur. Prædicavit D. Paulus Athenien-<marginalia>Cognitio ne-|cessariorum|non diffe-|renda.|Act. 17.|v. 32.</marginalia>
sibus resurrectionem mortuorum: Et quidam
quidem irridebant: quidam verò dixerunt: Au-
diemus te de hoc iterum. Act. 17. v. 32. Ecce in
aliud tempus cognitionem c&#x0153;lestis doctrinæ
stultissimè extrahentes, in qua salutis æternæ
negotium vertebatur. Et quid inde factum; ut
qui sic audientiam distulerunt, numquàm fue-
rint cognitionem adeò necessariam assecuti:
sequitur enim sic: Sic Paulus exivit de medio<marginalia>V. 33. & 34|& 18. v. 1.</marginalia>
eorum. Quidam verò viri adhærentes ei credide-
runt &c. v. 33. & 34. Post hæc egressus ab Athe-
nis &c. Cap. 18. v. 1. Exivit, & quidam credi-
derunt, sed qui adhæserunt prædicanti, neque
negotium tantoperè conveniens in aliud dif-
ferre tempus voluerunt. Qui autem distulisse
referuntur, audieruntne iterum, ut dixere?
Minimè: nam post hæc exivit ab Athenis,
unde quod desiderasse innuerant, neutiquàm
adimplerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>463.</absatz-nummer> Num. 678. col. 2. Referendam pro Re-<marginalia>Ars timendi|Dominum|addiscenda|diligenter.</marginalia>
ferendum. Num. 682. col. 2. O Divi Pauli pro &
D. Pauli. Studio pro Studeo, de quo nuper. Ubi
& doctrina immediatè proposita poterat in-
culcari, ut quod de studio dicitur circa Dei ti-
morem ad præsentem articulum revocetur.
Nocet enim plurimum circa hoc, & est valde
periculosa dilatio. Serva timorem illius, & in<marginalia>Eccli. 2.|v. 6.</marginalia>
illo veterasce. Eccli. 2. v. 6. Ubi timor Dei quasi
ars injungitur diligenter addiscenda, cujus
non sit differendum studium, quia ab illa vi-
tæ transigendæ necessarius fructus requiren-
dus. Pro quo piè & graviter P. Cornelius ita
scribit: Quocirca sicut miles in armis & gladijs,<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
Doctor in libris, Prædicator in pulpitis, Medicus
in pharmacis, Legisperitus in legibus, Rusticus in
agris, Sartor in vestibus, Aurifex in auro, Opifex
quisque in sua arte, & opere veterascit & consene-
scit: sic fidelis & Sanctus in timore & amore Dei.
Hic enim est ejus gladius, hic ejus liber, hic ejus
pulpitum, ejus pharmacum, ejus lex, ejus rus &
ager, ejus vestis, ejus aurum, ejus ars & opus.
Hæc ille, quibus nihil dici opportunius po-
test.</P>
<P>  Ibidem col. 3. Demnare pro Demnare. Igno-<marginalia>Non dam-|natur qui se|condemnat.</marginalia>
tum verbum Demno, licet in compositione ta-
lis sit recepta mutatio. Ubi si quidquam my-
sterij libeat exquisisse, dicere possumus, ut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0184.jpg/>
@@1@<SE184>§. Vnicus. Circa Part. II. Eruditio multiplex. 169
<duolan 2><-P>Deus damnationis sententiam, benigna expe-
ctatione suspendat, utendum esse compositione
verbi Damno. Et utendum verbo Condemno. Pro
quo illustre succurrit Divi Pauli testimonium
1. Cor. 11. v. 21. & 22. ubi sic ait: Quòd si nos-
metipsos dijudicaremus, non utique judicaremur.
Dum judicamur autem, à Domino corripimur, ut<marginalia>1. Cor. 11.|v. 21. & 22</marginalia>
non cum hoc mundo damnemur. Ubi dijudicare
idem est ac condemnare, unde D. Joannes
Chrysostomus in eum locum Homil. 28. ita
scribit: Non dixit: Si puniremus, si supplicium de
nobis sumeremus, sed, si dijudicaremus: hoc est si<marginalia>D. Chryso-|stomus.</marginalia>
nostra tantùm voluerimus peccata cognoscere, si
condemnare nos ipsos, liberaremur utique & ab hu-
jus, & futuri sæculi supplicijs: qui enim se ipsum
condemnat, dupliciter Deum placat; & quòd pec-
cata sua cognoscit, & quòd imposterùm pigrior ad
peccandum efficitur. Sic Doctor Sanctus, ubi ha-
bemus condemnationem damnationi opposi-
tam, Vt non cum hoc mundo damnemur. Ex quo
& fiet ut non solùm divinæ interpellemus
damnationi, sed etiam condemnare alios va-
leamus. Condemnat autem justus mortuus vivos
impios. Sapient. 4. v. 16. Non quidem ob futu-<marginalia>Sap. 4.|v. 17.</marginalia>
ram tantùm gloriam judiciariæ potestatis, sed
& dum viveret, & jam felici fato defunctus:
unde non solùm qui vitæ innocentia eximius,
sed qui criminum maculas solicita condemna-
tione detersit, eos, qui in volutabro luti hærere
maluerunt, agni inquam novelli suas illas, de
quibus illorum Pastor vetus proverbium appli-
catione legitima pronuntiavit. 2. Pet. 2. v. 22.<marginalia>2. Pet. 2.|v. 22.</marginalia>
Pastor inquam eorum etiam, qui post p&#x0153;ni-
tentiam dici meritò agni novelli possunt, quia
ex eorum numero, qui ad Christi dexteram col-
locandi, qui & agni & oves dicuntur, unde
& ipsi & agnorum & ovium nomine com-
mendati Ioan. 21. v. 16. & 17. Hæc enim est
gratiæ sublimis potestas, ut hædi converti in
agnos possint, & pro pastore tartareo c&#x0153;lestem
habere Pastorem. Nec plura occurrunt circa
tertiam Recognitionem, ut sit jam</P>
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
QVARTA
<A+2>Partis Tertiæ
AMPHITHEATRI</A+2>
MISE RICORDIÆ.
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Aliqualis doctrinæ utilis apparatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>464.</absatz-nummer> <INI4>N</INI4>Vm. 686. col. 1. Retibus pro Ri-<marginalia>Nonnulli|errores.</marginalia>
tibus, Sensu alienissimo. Num.
687. col. 2. Eo pro Ea. col. 3.
Magno pro Magna. Num. 691. col.
2. Citatio Cassiodori; ubi reponendum. Cap.
17. Et inferius: & vita mortalis, talibus &c.
Num. 694. col. 1. Experimentur pro Experitur.<-P>@@

<-P>Num. 697. in principio. In pro Ex. Num. 698.<marginalia>Circa ver-|bum Col-|loco.</marginalia>
col. 1. Collocata pro Collata. Posset tolerari,
cùm Suetonio in Augusto Cap. 39. sic loqui fue-
rit non solùm licitum, sed elegans: Suam Iu-
liam Pompeio collocavit. num. 699. col. 2. Videns
pro Vadens. Ubi quod ad sensum moralem at-
tinet, verum utrumque habet: nam & Videns
in casu, de quo ibi Vadens etiam. Cùm enim de<marginalia>Videns ut|idem quòd|vadens. Et|de cautione|in oculis.</marginalia>
ijs agatur, qui post concupiscentias vadunt; in
ipsis quidem videre, quod concupiscant, vade-
re profectò est, cùm de cohibenda concupis-
centia oculis proritata, cura nulla sit, cùm
esse magna debuisset. Quæcumque naturaliter<marginalia>Iudæ 10.</marginalia>
quasi muta animalia norunt, in his corrumpuntur.
Sic Divus Iudas Apostolus. v. 10. Ubi pro No-
runt Gagneius ex Græco vertit Appetunt. Ut
nosse in talibus, appetere sit. Licet aute&#x0303; P. Cor-
nelius pro lectione Vulgata militet, affirmat ta-
men quod tò Norunt; includit Tò appetunt. Inde<marginalia>P. Cornelius</marginalia>
abominanda in talibus morum corruptela. Nos-
se autem ad sensibilem spectat notitiam, ubi
princeps visus, ut videri apud eumdem Patrem
potest. Dicuntur autem muta animalia, quia
illecebrosis postulationibus non valent ratio-
nabiliter respondere, & dicere: Et si videam,
non vadam: nec volo ante mortem videre corrup-
tionem. Psal. 15. v. 10.</P>
<P>  Num. 704. col. 1. Cùm pro Cur. Num. 709.<marginalia>Quomodo|æqualitas|in admini-|stratione|justitiæ|servanda.</marginalia>
col. 2. Sancto Victoris pro Victori. cùm priùs
Divi Victori pro Victoris. Itaque ubi Victoris po-
nendum fuit, Victori positum, & è converso,
ubi Victori, Victoris minimè stare valens collo-
catio. Sic usu venire vident & dolent multi,
possem & ego, ijs, quæ de mundo notitiæ
irrumpunt, affectus: multis scilicet non con-
ferri, quod erat meritò conferendum: & con-
ferri alijs, quibus conferri minimè debuisset:
cujus damnabilis inæqualitatis p&#x0153;nam subituri
ij sunt, ad quos distributivæ justitiæ munia
constat pertinere. Ad quod dici potest malum
hoc non esse in mundo recens, cùm jam pri-
dem hic fuerit ipsius stylus, & inutilis esse
moliminis velle ipsum reformare. Sed quidem
cùm in Republica Christiana versemur, sem-
per est pro morum reformatione certandum,
ut si universale non possimus adhibere reme-
dium, aliquale tamen, nobis ut par est agenti-
bus, deferatur. Id quod pro Indijs specialius ac-<marginalia>Pro Indijs|specialiter.</marginalia>
curandum, in quibus à suo Monarcha adeò
distantibus, cùm sit operosa securitas, justitia
est ritè administrata comparanda. Quoniam ju-
stitia firmabitur solium. Proverb. 16. v. 12. Quod<marginalia>Prov. 16.|v. 12.</marginalia>
quidem ad regna distantia peculiari ratione
referendum. Sicut enim agentia naturalia
sphæram habent suæ activitatis, & ad ea, quæ
remotiora sunt ipsorum virtus extenuata per-
tingit, ita ut contrariorum in cursu facilè su-
peretur: ita & in distantium accidit admini-
stratione regnorum, ad quæ regalis providen-
tia cum extenuatione protenditur: ut miraculi
loco habendum sit inconcussa conservari.
Curandum ergo eximia solicitudine ut justitia
cominus regnet, id quod præstari convenien-
ter poterit, si ij, qui illius sunt administri fu-
turi, & à Rege ex sibi proximis eliguntur, ta-<marginalia>Inde regno-|rum firmi-|tas.</marginalia>
les sint, quales negotium momenti tanti vide-
tur postulare. Ab ijs regnorum firmitas pendet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0185.jpg/>
@@1@<SE185>170 Recognitio IV. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>sicut in citato nuper loco non obscurè habetur
indicatum: Quoniam justitia firmatur solium.
Ubi illud Quoniam præcedens aliquid insinuat,
cujus id, quod sequitur, perhibeatur effectus:
est autem illud: Abominabiles regi qui agunt ini-
què. Ibidem. Ut sensus apertus sit firmitatem
solij à ministris justitiæ fidelibus incorruptis-
q&#x0301;ue pendere: & ideò impiè agentes esse regi
abominabiles, quia impietate ipsorum domi-
nante nequit regni firmitas sperari, sed cer-
tissimum exitium pertimeri. Sed meliora
Deus.</P>
<P>  <absatz-nummer>465.</absatz-nummer> Num. 725. in principio. Clara pro<marginalia>Misericor-|dia Deo|chara &|clara, cujus|judicij con-|sideratio|adhibenda.</marginalia>
Chara. Ubi de misericordia chara Deo, quæ
& etiam clara, non solùm quia honorabilis, &
ejus digna respectu, sed etiam ut admoneamur
circa modum impendendi illam, ut nullo vili
affectu fuscetur, cùm Deo omnia sint nuda
& comperta, qua consideratione misericordiæ
operibus insistendum. Pro quo est Davidicum
illud Psal. 111. v. 7. Iucundus homo, qui misere-
tur & commodat: disponet sermones suos in judi-<marginalia>Psal. 111.|v. 7.</marginalia>
cio, quia in æternum non commovebitur. Ubi D.
Augustinus ita scribit: Facta ipsa sermones sunt,<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
quibus in judicio defendetur: quod ei non erit sine
misericordia, quia & ipse fecit misericordiam. Sic
Sanctus Doctor: juxta quem disponere sermo-
nes in judicio est misericordiæ opera in eo dis-
ponere: unde & ita exequi ut in Dei judicio
possint apparere: non ergo humanis, aut etiam
depravatis obeunda respectibus, sed conside-
ratione divini judicij, in cujus lumine sunt in-
dispensabiliter expendenda. Et educet quasi lu-<marginalia>Psal. 36.|v. 6.</marginalia>
men justitiam tuam, & iudicium tuum tamquàm
meridiem. Psal. 36. v. 6. Nam & misericordiæ
opera justitiæ nomine in pręfato Psalmo com-
pellata v. 10. Dispersit, dedit pauperibus: iusti-<marginalia>Psal. 111.|v. 10.</marginalia>
tia eius manet in sæculum sæculi. Ex eo autem
quòd de claritate & splendore justitiæ & judi-
cij dicitur, quàm sit misericordia & chara &
clara luculenter ostenditur, quia enim chara,
meridiana ipsa claritate nobilitat, ut non so-
lùm clara, sed & præclara sint, in lumine ex-
tremi judicij singulari præconio & præmio
commendata.</P>
<P>  <absatz-nummer>466.</absatz-nummer> Num. 735. Colum. 1. Qui pro Quibus.
Num. 736. col. 1. Pro paßionis pro unico voca-
bulo Propaßionis. Est enim de Christo sermo.
Ubi & lapsus alij circa verba Cardinalis Caje-
tani sic reponenda: Proceßisset ex tui natura,<marginalia>Cajetanus.</marginalia>
in tantùm cruciatus ille, ut motum & sensum ab-
stulisset à corpore Christi, aut valde impedisset.
Num. 742. col. 2. Dico pro Dic, ubi Tentator<marginalia>Diabolus|non penitus|in verecun-|dus in Chri-|stum. Vbi de|petente Sa-|s$unclearome.</marginalia>
alloquitur Christum. Et salva Textus sacri au-
ctoritate, stare etiam posset positio eadem, si
per modum imperij ille loqueretur, ut scilicet
lapides ab eo panis fierent. Sed non audet etsi
inverecundus aliàs, ita loqui. Et in matre qui-
dem Jacobi & Joannis simile aliquid inveni-
mus: Dic ut sedeant hi duo filij mei &c. Matth.<marginalia>Matth. 20.|v. 20. & 22.</marginalia>
20. v. 22. Nullo imperij muliebris vestigio,
unde & adorans & petens. v. 20. in quo minùs
habens est Tentator inventus, qui adoratione
non pręmissa conversionem lapidum in panem<marginalia>Quæ inve-|recunda|Oratio.</marginalia>
postulavit. Unde diabolici spiritus indicium
est inverecunda petitio; & est quidem quæ-
cumque illa inverecunda, in qua debitæ reve-<-P>@@

<-P>rentiæ defectus invenitur. Num. 743. col. 1.
Si esset priùs homo pro Purus ineptissima muta-
tione. Num. 749. col. 1. Puram pro Duram. Ubi<marginalia>Manus Dei|ut dura &|pura.</marginalia>
de manu Dei ultrice sermo: & posset sensus
idem retineri, quatenus purum pro eodem ac
merum sumi solet, id est, non mixtum. Qua
dicendi formula usus David Psal. 74. v. 8. Quia<marginalia>Psal. 74.|v. 8.</marginalia>
calix in manu Domini vini meri. Ubi Genebrar-
dus ita habet: Calix vini meri & rubentis (non
diluti misericordia & favore Dei) in manu Dei est<marginalia>Genebrar-|dus.</marginalia>
ad impios potionandos. Nam judicium fiet sine mi-
sericordia ei, qui non fecit misericordiam. Sic ille.
Ad eum ergo modum manus Dei pura erit
manus sine misericordia & favore, juxta lo-
cum, ad quem alludit præfatus Scriptor Jacobi.
2. v, 13. Iudicium sine misericordia illi, qui non<marginalia>Iacob. 2.|v. 13.</marginalia>
fecit misericordiam. Quod equidem horren-
dum est auditu, quod experientia comproba-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>467.</absatz-nummer> Num. 754. col. 2. Sed Iuxta momenta<marginalia>Errorum|acervus.</marginalia>
pro Iusta. Posset non alienum habere sensum,
utjuxta momenta pensare, sit rem juxta id, quod
ejus gravitas exigit expendisse. Num. 760. col.
2. Quoddam pro Quod dum. Num. 762. col. 2.
Propignit pro Progignit. Num. 766 col. 2. Re-
vocamus pro Revocemus. col. 2. Indicarum pro
Indicorum. Num. 679. col. 2. Abstiterunt pro
Astiterunt. Contrario sensu. Vbi minimè tole-
rabile, cùm sit in sacro Textu. Num. 780. col.
1. Curremus pro Curramus. col. 2. Proferenda
pro Perferenda. Sensu non commodo, quæ
enim perferenda sunt, non expedit ut profe-<marginalia>Nobilis|patiendi|modus, ex-|emplo Chri-|sti.</marginalia>
rantur, nisi pro eo ratio occurrat, quæ perfe-
ctioni patientiæ nō videatur adversari. In quo
Christi Domini illustrissimum pręluxit exem-
plum, qui ab instanti conceptionis perpetuo
est cruciatus dolore, & interiùs crucifixus: nec
tamen hujusmodi doloris significationem ex-
hibuit; sed ita placidè cum hominibus conver-
satus est ac si paradisi delicijs frueretur. Et in<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
vita paßivam habuit actionem, & in morte paßio-
nem activam sustinuit, ait D. Bernardus Sermone
in Feria 4. hebdomadæ p&#x0153;nosæ. Itaque in vita
dum agebat exteriùs, id quod in morte est
passus interiùs patiebatur: sicut in Passione id
agebat interiùs, quod fuerat toto vitæ discursu
multipliciter operatus. Quidquid enim agebat,
negotium redemptionis erat; quam sua in Pas-
sione perfecit. Pro quo ex eodem sancto Do-
ctore dulcius aliquid hauriendum, dum illud
explicat sponsi c&#x0153;lestis elogium Cant. 2. v. 1.
Ego flos campi, & lilium convallium. Circa quod<marginalia>Idem.</marginalia>
multa ipso digna, ex quibus illud: Illa ergo mon-<marginalia>Cant. 1. v.|16. & 2.|v. 1.</marginalia>
strante lectulum (Cap. 1. v. 16. Lectulus noster flo-
ridus) ille vocat ad campum, ad exercitium provo-
cat. Et quodnam exercitium? Patientiæ qui-
dem, cujus se proponit exemplar: unde & se-
quitur: Vtrumque es mihi, Domine IESV: & spe-
culum patiendi, & præmium patientis. Sic il-
le. Ex quo id habemus Christum dum pati-
tur, florem se campi protestari: unde & pla-
cidum, & humanum, & tractabilem, ut
minime pati quidquam videatur. Est ergo no-
bilis ille patiendi modus, ut id, quod quis inte-
riùs sentit, occultet, & auctarium illud suæ
patientiæ conciliet, dum levamen illud vitat,
quod ex propalatione solet à vexato conquiri:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0186.jpg/>
@@1@<SE186>§. II. Circa Partem III. Doctrinæ apparatus. 171
<duolan 2><-P>Deo id patere contentus, cui cùm Propheta
dicat, Psal. 9. v. 35. Quoniam tu laborem & do-<marginalia>Psal 9.|v. 35.</marginalia>
lorem consideras. Quod & à D. Bernardo addu-
ctum citato priùs Sermone. Et satis nobis illud
esse potest, ut ab eo non solùm sciatur, sed
consideretur, à quo præmium est solùm ex-
pectandum, & cui unicè cupimus compla-
cere. Num. 784. Esto pro Es tu.</P>
<Z><A+1>§. II.
Aliqua pro gloria Virginis cum utili
appendice.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>468.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 785. col. 2. Apostolicum pro<marginalia>Dignitas|Matris in|Vngine ab|omnibus|celebrata.</marginalia>
Apostoli locum. num. 787. col. 2. Præ-
cedens pro Procedens. num. 792. col. 2. Inten-
tione pro Inventione. Theoticon pro Theotocon.
Deipara. Neque est mirum contra nomen il-
lud Virgini gloriosissimum errores à menda-
cij patre, & ejus satellitibus intentari. Sed
manet, æternumque manebit, personante Eccle-
sia, plaudente c&#x0153;lo, & Deo ipso pro illius glo-
ria militante. Psal. 86. v. 6. Numquid Sion di-<marginalia>Psal 86.|v. 6. & 8.</marginalia>
cet: Homo & homo natus est in ea: & ipse funda-
vit eam Altißimus? Ubi de Virgine esse sermo-
nem Ecclesiæ sensus est in sacris officijs: cu-
jus materna dignitas prædicatur. Vide jam
quid sequatur: Sicut lætantium omnium habita-
tio est in te. v 8. Pro habitatione docti quidam
vertunt fontem, & ad cogitationes referunt,
quod à vero sensu nō discrepare affirmat Gene-
brardus, ut sit ille: Omnium cogitationes in te<marginalia>Genebrar-|dus.</marginalia>
sunt sicut tripudiantium. Alij sic: Omnes ingenij
meæ venæ, studia & cogitationes in te sunt. Quod
equidem quis non videat circa Virginem
plausibiliter actitari. Num. 794. col. 3. In mon-<marginalia>Quomodo in|monte præ|destmata.</marginalia>
te Dei, pro In mente Dei. Ubi de prædestinatio-
ne Virginis sermo, quæ & in monte Dei præ-
destinata dici potest; quatenus in supremo
gradu respectu aliorum, de quo dictum aliàs.
Veni de Libano sponsa mea, veni de Libano, veni.<marginalia>Cant. 4.|v. 8.</marginalia>
Cant. 4. v. 8. ubi & montes alij celebres me-
morantur. Non enim nisi à montibus vocari
potest, quæ ab æterno ordinata est in sublimita-
te, ad quam nulli est indultus ascensus: Quæ<marginalia>D. Grego-|rius.</marginalia>
omnem electæ creaturæ altitudinem electionis suæ
dignitate transcendit, ut ait D. Gregorius in
Exposit. lib. reg. circa Cap. 1. v. 1. alibi da-
tus: sed modò ad institutum præsens specia-
liùs, quatenus de electione seu prædestinatio-
ne pronuntiat, ejus supra omnium aliorum al-
titudinem attestatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>469.</absatz-nummer> Num. 796. col. 1. in principio. Tum<marginalia>Errores plu-|rimi.</marginalia>
quidem pro Sum. num. 797. Quomodo pro Quan-
do. Quam stella pro Quem. col. 2. Decore pro
Decora. num. 798. col. 2. & quem illud pro
Quàm. Num. 799. col. 1. Deum mensium pro
Decem. Formatione pro Formationi. num. 802.
col. 2. Super abundantiam pro Superabundantium.
Inferius. Qui sic natus legendum. Num. 804.
col. 1. Quid pro Quod col. 2. Affecta pro
Effecta. Contractu pro Contactu. num. 806. In-
volumenti pro Involumenta. num. 807. col. 2.
Priorem pro Priore. Quid pro Quod. Idem 810.
col. 2. 811. col. 2. Sic penes, pro Sit. num. 811.<-P>@@

<-P>col. 1. Stellum pro Stellam. Videbatur quidem<marginalia>Stella cur|femineum|nomen, &|an idem|quod sidus.</marginalia>
sic esse dicendum. Cur enim quod aliàs Sidus
vocatur, femineo nomine compelletur? Quam-
quàm aliqui stellam à sidere diversam statuāt,
eo quòd hoc sit congeries stellarum compo-
nentium signum, ut Aries, Taurus, Corona, Orion
&c. Sed certè aliud communis Scriptorum
stylus apertè designat. Et Ecclesiæ hymnus
pro eo manifestus. Iam lucis orto sidere, quod
de sole dictum, qui congeries non est. Et in
alio Sidus refulget jam novum. Iudæ v. 13. Side-<marginalia>Iudæ. v. 13.</marginalia>
ra errantia: ubi Syrus, Stellæ seductrices, & Ara-
bicus, Stellæ caliginosæ. Plinius Lib. 2 Cap. 6.<marginalia>Plinius.</marginalia>
Septem Sidera, inquit, quæ ab incessu vocamus
errantia. De quibus Cap. 25. sic: Sperguntur
aliquando & errantibus stellis, ceterisque crines.
Præcesserat Capitis 24. titulus in hunc mo-
dum: De repentinis Sideribus. Et statim: Nam-
que & in ipso cælo stellæ repente nascuntur. Et
quis Plinio in latinæ linguæ puritate & pro-
prietate eruditior? & quod in laudibus D. Ja-
cobi Hispaniæ Patroni habemus. O sidus, ô<marginalia>D. Iacobus|sidus, &|quale.</marginalia>
decus Hispaniæ, ad stellam profectò, non ad si-
gnum earum congeriem referendum, ut Sol
Hispaniæ dictus videatur; quod & Hymnus
non obscurè indicat:</P>
<shi>Tu c&#x0153;ca nox, atque impia
Nos cùm teneret vanitas
Luem salutis primitus
Oris Iberis impetras.</shi>
<P>Nox enim solius Solis splendore depellitur.
Ubi multa possunt eximij hujus tituli occasio-
ne pro ejus gloria argumenta concinnari. Sed
ad stellæ nomen cur femineum fuerit redeun-
tes, nihil certè quod momenti quidquam ha-
beat dici potest: & quod ad decus earum spe-
ctat, satis videtur esse factum Sideris nomine:
ut sicut terra quia mater, femineo nomine
gaudet, ita & in c&#x0153;lestibus etiam natu-
ræ parentibus maternum influxum agnosca-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>470.</absatz-nummer> Num. 813. col. 1. Oppositum pro Ap-<marginalia>Errorum|turba.</marginalia>
positum. num. 814. col. 1. Gloriam gratiæ pro Glo-
riam patriæ. Spiritus sancto pro Spiritu sancto.
num. 815. col. 1. Circa Quæsita pro Circa quæ ita.
num. 816. Sepulchra Operta pro Aperta. num.
817. col. 2. Reus pro Deus. Quid absurdius. num.
818. col. 2. & in negotio pro Eo in negotio. Ipse
& sic posset pro Vt sic. num. 819. col. 1. Spiri-
tum gratiæ, & per eum. pro Precum col. 2. Vene-
ratione pro Venatione. Durißimè pro Durißima.
Se luciferam pro Salutiferam. num. 820. col. 2.
Quo Christi est, cùm dicendum Pro. Num. 821.
col. 2. Congruè pro Congruere. Prærogativa. In-
novat Ille bis. Non ut ibi: Num. 822. col. 1. Vt
sit omnibus pro Vt sit in omnibus. Debet celebrari
pro Debere celebrari. col. 2. Oravit pro Crevit.
In hac errorum turba prorsus injucunda, ille
videtur eminere, in quo Reus pro Deus posi-
tus, quod ut dixi, & statim apparet, nimis<marginalia>Christus|Reus quo-|modo judi-|catus.</marginalia>
quantùm se prodit absurdum. Sed audiamus
quid de Christo vero Deo in judicio adstante
cum eorum principe judices Synagogæ pro-
nuntient: At illi respondentes dixerunt: Reus est<marginalia>Matth. 26.|v. 67.</marginalia>
mortis. Matth. 26. v. 67. Ad hoc siquidem se
Majestas illa dejecit, ut quod in cogitationem
cadere non poterat, utpote à Deo penitus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0187.jpg/>
@@1@<SE187>172 Recognitio IV. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>alienum, & præ omnibus alijs ejus perfectioni
repugnans, peccatum scilicet, propter quod
p&#x0153;næ condignitas tribueretur. Clamabat Da-
vid: Tibi soli peccavi, & malum coram te feci: ut<marginalia>Psal 50.|v, 5.</marginalia>
justificeris in sermonibus tuis, & vincas cùm judi-
caris. Psal. 50. v. 5. Ubi quod Deus justificatur
& vincat cùm judicatur, difficile quidem appa-
ret. Quomodo enim stare queat ut judex om-
nium judicetur. Sed D. Augustinus ex eo dif-
ficultate&#x0303; superat quod Christo Domino in casu
pręfato accidit, quādo reus est mortis judicatus
& ita scribit: Huic itaque nullum habenti pecca-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
tum dicit in præsentia Propheta David: Tibi soli
peccavi &c. Superas omnes homines, omnes judi-
ces; & qui se putat justum coram te, injustus est.
Tu solus justè judicas, injustè judicatus. Omnes ho-
mines superas, quia plus es quàm homines, & per
te facti sunt homines. Sic Doctor sanctus. Quan-
do ergo illi dixerunt: Reus est mortis, tunc ita
judicatus vicit, & judices ipsos superavit, quia
plusquàm omnes, juxta datam expositionem.
Sed quidem modus ille loquendi plus aliquid
videtur indicare, ut victoria scilicet alia sic
parta intelligi videatur. Et dici satis verosimi-
liter potest Christum judicatum reum, inju-
riam illam in eum direxisse finem, ut super-
biam nostram digni impatientem judicij supe-
raret. Pro quo facit id quod n. 482. circa Da-
videm à Nathan reprehensum expendimus
cum D. Joanne Chrysostomo: judicium enim
Prophetæ æquo animo pertulit, c&#x0153;litus illu-
stratus, quia judicandum Dominum jam ille
prænoverat, & ita ejus est naturalis inclinatio
ad repellendum injucundum de se judicium,
superata. Quod autem circa Christi passionem
divinitus fuerit illustratus ante præfatum arti-
culum ex Psalmo 21. habetur conspicuum, in
quo de illa, expressis circumstantijs ab Evan-
gelistis allegatis, luculentissima mentio con-
tinetur. Ut & discamus in Evangelij luce vi-
ventes judicia de nobis parum favorabilia
æquanimiter tolerare.</P>
<P>  <absatz-nummer>471.</absatz-nummer> Num. 823. col. 1. Præregibus, pro Pro re-<marginalia>Cumulati|errores.</marginalia>
gibus. col. 2. Ipsa pro Ipse. Hic pro Sic. Ipso pro
Ipsa. num. 824. col. 2. Fruitioni pro Functioni.
num. 825. col. 1. Conservatio pro Conservatis.
num. 826. col. 1. Vocabit pro Vocavit. Num. 827.
col. 1. Ideoque & spiratur, pro Ideoque qui &
spiratur, col. 2. Visionem pro Versionem. num.
828. col. 2. Patrum pro Parum. Distributus pro
Delibutus. Oppositionem pro Oppetitionem. num.
829. col. 2. Formaverat pro Firmaverat. Poßitis
pro Petistis. col. 2. Determinatè pro de æternitate.
Iacularitate pro Iocularitate. Benè etiā possunt,
quæ æterna sunt jacularitate tractari, per jacula
scilicet, per jaculatorias nempe aspirationes,
quæ sunt utilissimæ, & à magistris spiritus val-<marginalia>De oratio-|nibus jacu-|latorijs.|Psal. 76.|v. 7.</marginalia>
dè commendatæ. Et meditatus sum nocte cum
corde meo, & exercitabar: & scopebam spiritum
meum. Psal. 76. v. 7. Ubi Genebrardus ita scri-
bit post communem expositionem: Fortaßis
etiam à scopo, id est, instituto, sive proposito, ver-<marginalia>Genebar-|dus.</marginalia>
bum deductum est Scopebam, id est, ad scopum di-
rigebam, id est, considerare faciebam spiritum meum,
ut propius accedat ad Hebræa &c. Sed quidem si
scopere in ea sit significatione usurpandum,
propriè est sagittas dirigere, nam scopus meta<-P>@@

<-P>est, ad quam sagittæ diriguntur. Id ergo David,
magnus in Spiritus schola magister, faciebat.
Et modus ipse loquendi sublime aliquid insi-
nuat: non enim ait affectus suos in Deum
tamquam in metam sagittas, direxisse, sed in-
tegrum spiritum suum, ad vehementiam dire-
ctionis hujusmodi denotandam, ut discamus
inde nos penitus qualibet hujusmodi sagitta in
Deum debere contendere, ut sic fabulosum
illud de Cupidine commentum locum habere
felicissimè possit, qui se pro sagitta in arcu
constituit, & sic victoriam reportavit. Et pos-
sunt hoc loco duæ interpretationes de cura
munditiæ scopis accuratæ, & jaculari directio-
ne bellè componi: nam ex spiritus munditia
sit ut possit ille in metam suam divinam diri-
gi, dum nihil illi terrenum adhærescit. Uti-
nam qui hæc scribimus non simus sicut æs so-
nans, aut cymbalum tinniens. 1. Cor. 13.
vers. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>472.</absatz-nummer> Num. 830. col. 2. Sed in sæculi, dicen-<marginalia>Circa erro-|res cater-|vatim.</marginalia>
dum Sed in sæculum sæculi. col. 3. Quia habetis
pro Qui habetis. Stare veritas sententiæ posset,
sed Scripturæ textui penitus obsequendum.
Num. 831. col. 1. Bacharius pro Bachiarius, &
statim Quo pro Quos. Num. 832. col. 1. Aut pro
Ait. col. 2. in principio, Neque. Num. 834. col.
1. Auditur pro Audiatur reponendum. Et Mel-
leus pro Malleus. Unius litteræ mutatione quàm<marginalia>Melleus &|malleus ut|queant sta-|re.</marginalia>
immanis à vero deviatio! Iam circa hoc alibi
peroratum. Et verendum ne melleum abeat in
malleum, sicut è converso ne malleus decli-
net in melleum, cùm & malleos esse in Dei
Ecclesia cognomina illorum heroum, qui mal-
lei hæreticorum dicti sunt necessarium & glo-
riosum reddiderint manifestum. Et quod ma-
jus est, Ierem. 23. v. 29. sic habetur: Numquid<marginalia>Quid Præ-|dicatores.|Ierem. 23.|v. 29.</marginalia>
non verba mea sunt quasi ignis, dicit Dominus, &
quasi malleus conterens petras? Unde Prædicato-
res omnes, qui zelo Dei exardescunt, & præ-
dicatione sua ad conversionem prævalent pec-
catorum, mallei Evangelici dici possunt. In
quo quidem ita videtur congruè philosophan-
dum, ut nullus ita malleus sit, quo minùs &
melleus possit, cùm occasiones id exegerint,
deprehendi. Ille quidem ipse, cujus audivimus
verba esse quasi malleum conterentem petras,
verba habet dulciora super mel & favum. Psal.
18. v. 11. Desiderabilia super lapidem pretiosum<marginalia>Psal. 18.|v. 11.</marginalia>
multùm, & dulciora super mel & favum. In cu-
jus imitatione perfectio Christiana resplendet.
Unde & in laudibus sponsæ positum, Cant. 4.
v. 11. Favus distillans labia tua, sponsa. Et cùm
in labijs dictis sola laudetur dulcedo, in qui-
bus designati Prædicatores, ut quamplures do-
cent Patres apud Ghislerium: videtur magno
& arcano mysterio innui, plus mellis, quàm
mallei in illis futurum. Quam utrumque desi-
gnatum Magni Gregorij subtilitas introspexe-
rit ob id, quod sequitur: Mel & lac sub lingua<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
tua. Ibidem. Sic enim ille Lib. 15. Moralium
Cap. 5. Plerique justorum dum quosdam agere per-<marginalia>Præclara|correctioni$unclear|forma.</marginalia>
versè conspiciunt, qui duris sunt increpationibus
feriendi, linguæ asperitatem sumunt: sed sub lin-
gua mentis suæ benignitatem contegunt. Vnde san-
ctæ Ecclesiæ Sponsi voce dicitur: Mel & lac sub
lingua tua. Qui enim mentis dulcedinem aperire<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0188.jpg/>
@@1@<SE188>§. II. Circa Partem III. De Virgine, & alijs. 173
<duolan 2><-P>infirmis nolunt, sed loquente quadam eos asperita-
te inter verba aspera quasi latenter quiddam dul-
cedinis intermittunt; hi videlicet non in lingua,
sed sub lingua habent dulcedinem: quia inter dura,
quæ proferunt, emittunt quædam blanda & dul-
cia, quibus mens poßit ex benignitate refoveri.
Hæc Doctor sanctus; juxta quæ inter mallei
ictus stare & mellis dulcedo potest, immò &
debet, si Dei Spiritu correctio est à Prælatis
ejus vices gerentibus, obeunda.</P>
<P>  <absatz-nummer>473.</absatz-nummer> Num. 835. col. 1. Lenes pro Leves. To-<marginalia>Auctarium|errorum.</marginalia>
lerabile. Cur pro Cor. Sic pro Sit. Num. 856.
col. 1. in principio. Aliquibus pro Aquibus. num.
838. col. 1. Sicut illa pro Ille. Quia est pro Qui
est. Num. 839. Quid pro Quòd. Idem. Num.
840. ubi Qui consequens pro Quia. Et sepultura
pro Sepultorum. Num. 842. col. 1. Quidque pro
Quodque. Aliæ pro Aleæ. Num. 843. col. 2. linea
7. ante Promittentem deest Ecce. Num. 844.
col. 1. Accidit pro Accedit. Num. 845. Fuerant
pro Fuerat. Num. 846. col. 1. Non in ea pro
Nam in ea. Sensu contrario, ubi de throno Ec-
clesiæ est, in quo Christus requiescit. Dolet
id diabolus, & ideò non paucos ex luto & f&#x0153;ce
hæresis ad negationem impellit, Ecclesiam<marginalia>In sola Ec-|clesia Ca-|tholica|quies, pro|quo exci-|tanda gra-|titudo.</marginalia>
phantasticam confingentes, qualis Anglica,
ubi cum monstroso capite f&#x0153;dus init confusio
Duritana, & aliæ abominandæ origines con-
fusionum. Sicut & alibi, ubi filiæ Babylonis
miseræ, id est, confusionis. Psal. 136. v. 8. Ubi
in nobis ingens est gratitudinis affectus exci-
tandus, qui non Babylonis filij, sed Ecclesiæ
Christi, Catholicæ, Romanæ sumus, & cum
requiescente in illa Christo possumus requies-
cere: Vt non circumferamur omni vento doctrinæ<marginalia>Ephes 4.|v. 14.</marginalia>
in nequitia hominum, in astutia ad circumventio-
nem erroris. Ephes. 4. v. 14. Quibus graphicè
c&#x0153;lestis Magister negotium præsens expedi-
vit. A nequitia enim hominum ortum habuit
doctrina illa, in qua ventorum omnium con-
fusio conscientias turbat, ad decipiendos in-
cautos astutia nebulonum excubante. Sub<marginalia>Cant. 2.|v. 3.</marginalia>
umbra illius, quem desideraveram sedi. Cant. 2.
v. 3. Cujusvis fidelis animæ verba sunt, seden-
tis inquam, & ita quiescentis sub umbra Chri-
sti, id est protectione, ut cum multis ex Pa-
tribus exponit P. Cornelius, pariter de Eccle-
sia, & anima sancta expositionem adornans.
Ibi ergo sedere datur, quiescere, respirare,
& non alibi. Gratias Deo super inenarrabili do-<marginalia>2. Cor. 9.|v. 15.</marginalia>
no ejus. 2. Cor. 9. v. 15. & gratias quidem im-
mensas, ardentes, perpetuas, inchoandas modò,
nusquam finiendas. Num. 848. col. 1. Emergit
Thronus. pro erratis ibi.</P>@@

<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
QVINTA
<A+2>Partis Quartæ
AMPHITHEATRI</A+2>
MISERICORDIÆ.
<A+2>§. Unicus.</A+2>
<A+1>Ex erroribus documenta.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>474.</absatz-nummer> <INI4>I</INI4>N Præfatione Passum pro Paßim.<marginalia>Errorum|finis.</marginalia>
Num. 855. col. 1. Devastationi pro De-
vastationes. num. 860. col. 2. Versatur
pro Versetur. num. 866. col. 2. Velit
heredibus pro Velut. num. 872. col. 2. Affectum
pro Affectuum. num. 888. col. 2. Habeamus pro
Habemus. num. 893. col. 1. Concidunt pro Coin-
cidunt. num. 898. col. 2. Regamus pro Rogamus.
num. 904. col. 2. Illud Hugonem deest Apud.
num. 906. col. 2. Locus pro Locutus. Num. 911.
col. 2. ανταλλαγμα. num. 913. col. 2. Erant
tunc pro Eant. nom. 914. col. 1. Dicebamur pro
Dicebamus. Oblata pro Ablata. Contrario peni-
tus significato, & id quidem unius tantum lit-
teræ mutatione, circa quod aliàs discursus ef-
formati. Modò id percontari juvat, an stare ritè
possit, ut res aliqua ablata & oblata sit? circa
quod utiliter discurrendum. Et in primis stat<marginalia>Ex ablatis|appetitui|grata Deo|oblatio.</marginalia>
equidem ut quod ab appetituausertur, Deo of-
feratur, id quod Deo gratissimum est. Satis est
celebre illud Davidis libamen, cùm aquam de
cisterna Bethlehem adducta magno trium mi-
litię principum periculo libavit Domino. Tem-
pus erat messis ferventissimum quidem: Desi-<marginalia>2. Reg. 23.|v. 15. & 16.</marginalia>
deravit ergo David, & ait: O si quis mihi daret
potum aquæ de cisterna, quæ est in Bethlehem juxta
portam. 2. Reg. 23. v. 15. & quid ad hæc tres
illi dicti? Irruerunt ergo tres fortes castra Phili-
sthinorum, & hauserunt aquam de cisterna Bethle-
hem, quæ erat juxta portam, & attulerunt ad Da-
vid. v. 16. Habebat ergo jam vehemens ille ap-
petitus aquam desideratam sub regia, & cui
resistere nullus valeat, potestate. Sed irrumpit
tribus fortior David sua etiam castra, & ab
appetitu desideratum levamen aufert, & Deo
offert: At ille noluit bibere: sed libavit eam Domi-
no. Ibidem. Ecce rem & ablatam & oblatam.
Quod ad ablationem attinet suis proprijs ter-<marginalia>Abulensis.</marginalia>
minis exposuit Abulensis Quæst. 23. In citatum
Caput ita scribens: Noluit tamen David bibere de
illa, quia voluit sibi inferre quamdam abstinentiam
auferendo desiderium suum, quòd habita aqua non
biberet de illa. Sic ille: qui & inferiùs circa li-
bationem sic ait: Voluit enim David honorare
Deum: nam valde honoratur, cùm ea, quæ nobis
gratißima sunt, ei offerimus: erat autem gratißi-
mum bibere aquam de Bethlehem, quam jam habe-
bat, ideo in reverentiam Dei voluit se privare hoc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0189.jpg/>
@@1@<SE189>174 Recognitio V. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>desiderio effundendo aquam coram Deo. Hæc ma-
gnus ille magister, ex quo habemus & ablatum
& oblatum posse prædicta ratione componi.
Simile aliquid habetur in vita S. Petri de Al-
cantara, cui in extrema infirmitate ex febris
ardoribus æstuanti oblata frigida aqua in vase
nitido à devoto oppidano, quam noluit bibere
memor sitis Domini in Cruce, volens eum
etiam in agone positus imitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>475.</absatz-nummer> Deinde stat oblatum & ablatum in<marginalia>Idem in|ablatione|somni ob|spiritualia|exercitia.</marginalia>
ijs, qui tempus ablatum somno, Deo offerunt
spiritualibus exercitijs occupatum. Pro quo
afferri possent innumeri: sed præclarum illud
in Rege Vate sic de se testante: Media nocte
surgebam ad confitendum tibi super judicia iustifi-
cationis tuæ. Psal. 118. v. 62. Mirum hoc in
Rege, ex cujus magisterio mos receptissimus<marginalia>Psal 118.|v. 62.</marginalia>
in Ecclesiam devenit, ut multi ex Patribus
tradunt visi à Cardinali Bellarmino, ut de vi-
sis à nobis taceamus. Et de excluso somno pro
insistendo æmulationi illi c&#x0153;lestis officij sępè
alibi, ut D. Ambrosius eloquitur circa Psal. 36.
v. 30. ubi ita scribit: Vince naturam diligentia,
exclude corporis somnum. Naturam nobis formare<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
non possumus, possumus diligentiam. Homo erat
David, indulgebat aliquid somno per noctem, sed
excludebat somnum, lavans per singulas noctes le-
ctum su&#x0169;, & lacrymis irrigans stratum. Ideò memor<marginalia>Psal. 6. v. 7.|62. v. 7.|Ephes. 5.|v. 14.</marginalia>
erat in stratu suo semper Domini sui, & in ipso me-
ditabatur, ut diluculum præveniret, & in tenebris ei
illucesceret Christus dicens: Surge, qui dormis. Non
in omnibus hæc gratia est, sed potest esse & in plu-
ribus diligentia. Hæc & alia Doctor Sanctus.
Est autem in hac oblatione à præcedenti diver-
sitas: in illa siquidem quod fuit ablatum in
oblationem religiosam transijt, & sacrificale
libamen: in hac autem excluso somno, & ab
appetitu naturæ violenter ablato, nihil restat
quod possit offerri; quod enim non est, nullas
habet proprietates, unde neque esse oblatio
potest. Sed verò & oblatio ibi habere locum
potest, dum quod esse poterat, & erat in prom-
ptu juxta naturæ indigentiam, & naturalem
propensionem Deo generosè mactatur. Sic Re-
ligiosus renuntians hereditati paternæ vivente
patre, rem quidem grandem præstat, & obla-
tionem Deo gratissimam peragit: cùm tamen
hereditas nihil in rerum natura sit, clamanti-
bus juribus, viventis non esse hereditatem: ob
jus tamen illud conditionale, si supervivat pa-
tri, magni apud Deum oblatio talis æstimatur.
Sic ergo & somnus offerri Deo potest, non
quidem reipsa existens, sed ad imperium ejus,
qui dormire voluerit extiturus. Sic & stat illud
Eccli. 31. v. 10. Qui potuit transgredi, & non est<marginalia>Eccli. 31.|v. 10.</marginalia>
transgressus, facere mala, & non fecit. Ubi & id,
quod non est, pronuntiatur laudabile, & ita
digna Dei oblatio. Quidquid sit de quæstione
illa, an pura Omissio possit esse meritoria, in
qua ego negativam partem sum in scholis am-
plexus, quæ receptissima est, licet nonnulli ex
Novioribus reluctentur, sed parùm solido fun-
damento.</P>
<P>  <absatz-nummer>476.</absatz-nummer> Consimilis præcedenti est ablati &<marginalia>In Scripto-|ribus præ-|fata conne-|xio.</marginalia>
oblati connexio in ijs, qui scribendi munus
assumunt, & ut functioni adeò præstantis mo-
menti vacent, non solùm de somno decerpunt,<-P>@@

<-P>sed de multis alijs, quibus & corporis commo-
dis & alterius generis non uni possent insistere
voluptati. Eccli. 38. v. 15. sic habemus: Sapien-<marginalia>Eccli 38.|v. 25.</marginalia>
tia Scribæ in tempore evacuitatis. Ubi antiquissi-
ma Lectio, & in Glossis obvia, sic: Sapientiam
scribe in tempore vacuitatis. Quod licet non sit
Græco textui conforme, affirmat tamen P.
Cornelius eôdem redire utriusque lectionis
sensum, ut scilicet sacer Scriptor ad id muneris
sibi persuadeat necessarium esse tempus vacui-
tatis, seu tempus vacuum, liberum videlicet ab
extraneis occupationibus. Sed parum illud: alia
enim est adhibenda vacuitas, illa inquam, de
qua dictum, commodorum & voluptatum.
Unde Nicolaus de Lyra ad jejunium & pau-<marginalia>Singularis|in Ordini-|bus Mendi-|cantibus.|Lyranus.</marginalia>
pertatem sensum revocavit, cum verissima ob-
servatione, quòd scilicet à multo tempore Reli-
giosi Mendicantes plura scripserunt in Theologia,
quæ est vera sapientia, quàm alij. In illis pauper-
tas & abstinentia præ ceteris floruerunt, & in
Religiosis ipsis Mendicantibus, qui celebres
Scriptores extiterunt, ultra communes leges
suorum Ordinum, severiorem secessum affecta-
runt, pro quo eorum historiographi: quod &
in nostro præclarissimis potest exemplis de-
monstrari. Ex illis unus & se & alios verissimè<marginalia>Et Societate|IESV ex|illis uno.</marginalia>
expressit, cùm dixit: Prætervehuntur aliquando
ultra modum sapientium vigiliæ & lucubrationes,
& ne sapientiæ desint, desunt valetudini curandæ,
desunt sibi ipsis, ac vitæ necessarijs desunt. Dicere
ergo possunt nobiliori spiritu id quod apud Se-
necam quidam, quibus & se accenset ille Libro
de Vita beata Cap. 28. Vsque ad ultimum Vitæ<marginalia>Seneca.</marginalia>
finem in actu erimus; non desinemus communi bono
operam dare, adjuvare singulos, opem ferre etiam
inimicis, eniti manu. Nos sumus qui nullis annis va-
cationem damus: & quod ait ille Vir disertißimus
(Virgilius lib. 9. Æneid,) Canitiem galea premi-
mus. Nos sumus apud quos usque eo nihil ante mor-
tem otiosum est, ut, si res patitur, non sit ipsa mors
otiosa. Sic ille, qui ad hujus vitæ genus invitans
Paullinum Libro de brevitate vitæ Cap. 18. ita<marginalia>Idem.</marginalia>
scribit: Excerpe itaque te vulgo, Paulline carißi-
me. Nec te ad segnem aut inertem quietem voco, non
ut somno, & caris turbæ voluptatibus, quidquid est
in te indolis vivæ, demergas &c. In his ergo ge-
nio, naturæ, & vitæ ipsi detractis, & violenter,
aut valenter potiùs, ablatis, est quod offerri
Deo, utpotè gratissimum, queat. Unde & in
citato Ecclesiastici loco id habemus expressum
juxta veterem lectionem: Sapientiam scribe in
tempore vacuitatis. Cujus hortamenti sen-
sum, qui Spiritus sancti est, jam vidimus
minimè à Vulgata discordare. Quomodo
enim non placeant Deo æterni præcones ve-
ritatis? Hinc est ut Doctoribus præter com-
mune cum alijs beatitudinis præmium sua
cum Martyribus & Virginibus respondeat
Aureola, de qua dictum à Nobis Tomo 2. Au-
ctarij.</P>
<P>  <absatz-nummer>477.</absatz-nummer> Pergamus ultra, & certissimum ne-<marginalia>Ablata ut|queant per|eleemosynas|Deo offerri.</marginalia>
xum inter ablata & oblata præmissis adjicia-
mus. Gratissima Deo potest oblatio constare,
si quis à dominio imperiosæ cupiditatis aufe-
rat, quæ in subsidium egentium Christiana
miseratione dispenset. Stat enim quemque
respectu suimet ipsius pium esse raptorem.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0190.jpg/>
@@1@<SE190>§. II. Circa Partem IV. Ex Erroribus documenta. 175
<duolan 2><-P>Impendamus virtuti, quod subtrahimus voluptati.<marginalia>D. Leo.</marginalia>
Verba sunt Divi Leonis Sermone 2. de Iejunio
Decimi mensis. Ubi subtrahere idem quod aufer-
re est è medio, juxta Grammaticalem proprie-
tatem. Iuxta quod accipiendum est quod ait
Divus Valerianus Homil. 9. Nemo claudum re-
fugiat, nemo surdum non audisse se fingat, nemo<marginalia>D. Valeria-|nus.</marginalia>
debili manum subtrahat, quia omnia ista in retri-
butione consistunt. Et in fine: Vnde, dilectißimi,
moneo ut nemo partem divitiarum Deo subtrahat,
qui justis laboribus non difficilem boni operis fru-
ctum reportat. Sic ille. Sic autem subtractum
& ablatum quàm sit Deo gratum Scripturæ
Sacræ proclamant, & Sanctorum Patrum ita
est contestatione firmatum, ut circa illud ma-
gni possent, & interminabiles discursus effor-
mari. Inter omnia autem nihil ita veritatem
istam ostendit, ut Christi illud luculentissimæ
pietatis effatum Matth. 25. v. 40. Amen dico vo-<marginalia>Matth. 25.|v. 40.</marginalia>
bis: Quamdiu fecistis uni ex his fratribus meis mi-
nimis, mihi fecistis. Circa quod allatus dudum
D. Valerianus sic ait: Tanta est enim apud Do-
minum nostrum cura miserorum, ut sibi præstitum
putet quidquid egentibus erogatio miserata contule-
rit. Sic Divus hic Pater, qui eloquentissimus
& disertissimus cùm esset, adducto citato loco,
nihil habuit speciale, quo posset rem tantam
explicare. Unde ad Epiphonama confugit, di-
cens: Tanta est. Sic enim in rebus supra pon-
derationem eximijs agi solitum:</P>
<shi>Tantæ molis erat Romanam condere gentem.<marginalia>Virg. 1.|Æneid.</marginalia>
  Tanta est fiducia formæ.</shi>
<P>Exodi 23. v. 20. & 21. sic locutus Dominus:<marginalia>Exodi 23.|v. 20. & 21.</marginalia>
Ecce ego mittam Angelum meum, qui præcedat te,
& custodiat in via, & introducat in locum, quem
præparavi. Observa e&#x0169;, & audi vocem eius, nec con-
temnendum putes, quia non dimittet, cùm pecca-
veris: & est nomen meum in illo. Ubi multa cùm
dici possint, unum aut alterum expendendum.
Et in primis quærit Abulensis quisnam Ange-<marginalia>D. Michael|Dei nomine|loquentis|mysterium.</marginalia>
lus iste fuerit? Et respondet Quæst. 81. in cita-
tum Caput fuisse D. Michaelem. Sed cur talis
ac tantus c&#x0153;lestis militiæ Princeps? Ideo qui-
dem, quia, ut sequitur, erat nomen Dei in illo,
quia ejus nomine loquebatur, ut legatus regis
sui nomine loqui solet, dum Mosi quæ essent
facienda Deum consulenti dictabat. Vide jam
pauperum prærogativam, dignitatemq&#x0301;ue subli-
mem, in quibus non solum Christi nomen, sed
Christus ipse misericordiam exhibituris fideli-
bus exhibetur: Mihi fecistis.</P>
<P>  <absatz-nummer>478.</absatz-nummer> Audiamus jam ipsum Christum, ut<marginalia>Excellentia|præmij beni-|gnorum.</marginalia>
mysterium hoc nominis ampliùs calleamus:
Qui recipit prophetam in nomine prophetæ, merce-
dem prophetæ accipiet. Matth. 10. v. 41. Quo-
modo autem id stare queat, ut recipiens pro-
phetam pari cum illo mercede congaudeat, do-
ctè explicat Abulensis Quæst. 114. in citatum<marginalia>Matth. 10.|v. 41.</marginalia>
Caput. Et affirmat revera accipiendum ut so-
nat, quòd scilicet mercedem accipiat prophetæ,
similem inquam, licet non penitus æqualem,
quia dum adjuvat temporali subsidio, id ipsum
ministerium exequitur, quod ad munus pro-
phetæ, ministri inquam Evangelici pertinebat.
Tunc sic: Ergo qui recipit Christum, merce-
dem Christi accipiet. Videtur legitima conse-
quentia. Et quod de receptione dicitur, ad<-P>@@

<-P>quodlibet est temporale subsidium referen-
dum. Cùm autem modò juvare nequeamus
Christum mercedem pro ministerio aliquo re-
cepturum, id videtur ad statum ejus moralem
advocandum, ut scilicet similem, qui eum re-
cipit, mercedem accipiat, illi, quæ theandricis
ipsius operibus responderet. Atqui illa est infi-
nita secundùm aliqua, pro quo non est huc
fusior Theologia ad hoc pertinens, convehen-
da. Ergóne talis recipienti Christum? Non
equidem: sed talis ut recepto respondeat se-
cundùm mensuram ipsi tantùm notam: ut stet
consequentiæ vis, dum ex recipiente prophe-
tam in nomine prophetæ, ad recipientem pau-
perem in nomine Christi præstat arguisse. Et
quòd recipiens pauperem, mercedem pauperis
accipiat faciliùs intelligitur, quia eum ita ju-
vat, ut beneficio ipsius vivat. Cùm autem in
paupere Christus sit, quodammodo etiam per
eum vivit, qui vitam pauperi pia largitione
contribuit. Inde ergo mercedis est præstantia
deducenda, ex qua & quàm sit Deo gratum
obsequium hujusmodi colligendum. Bene ergo
ubi de Angelo, in quo Dei nomen, ab ipso
agebatur, dictum pariter: & introducat in lo-<marginalia>Pauperes|introducto-|res benefa-|ctorum in|cælum.</marginalia>
cum, quem præparavi: ut inde ad pauperes argu-
mentum derivemus. Verè enim illi in locum
à Deo paratum sibi beneficos introducunt. Ve-
nite benedicti Patris mei, poßidete paratum vobis
regnum à constitutione mundi: Esurivi enim &c.
Matth. 25. v. 34. & 35. Ecce paratum locum:
ecce introductores esurientes, sitientes &c.
Introductor præcipuus Christus, sed & intro-
ductores pauperes. Et ego vobis dico: Facite vobis<marginalia>Lucæ 16.|v. 9.</marginalia>
amicos de mammona iniquitatis, ut, cùm defeceri-
tis, recipiant vos in æterna tabernacula, Lucæ 16.
v. 9. Sunt ergo in hoc pauperes feliciores &
excellentiores illo, qui Dei populum in terram
promissionis introduxit, quantum æterna ta-
bernacula à terrena illa inhabitatione diversa
comperiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>479.</absatz-nummer> Et quidem quod de receptione in<marginalia>Et etiam|conductores.</marginalia>
æterna tabernacula dicitur, non est ita acci-
piendum, ut solùm circa hospitale officium
felicium pauperum cura versetur, ita ut circa
conductionem ad illa nihil fuerint operati. Si-
quidem quod est in hoc negotio præcipuum,
illud profectò est, ut pauperes benefactores
suos ad paratum disponant regnum, conducant,
& introducant. Id quod ex eo potest manife-
stè convinci, quòd Christus amicos facere de
mammona iniquitatis hortetur, ut sic illi verè
& fideliter amicitię leges observent, & ita in eo,
quod ipsis est magis necessarium advigilent.
Quis autem non videat misericordiam impen-
dentibus ex mammona, qualiscumque illa sit,
magis esse necessariam opem pro felici exitu.
quàm pro hospitali receptu ab ijs, quibus est
misericordia prærogata, pro illo enim deesse
nequeunt, cùm sint gloriosa in patria complu-
res, in quibus regnans charitas erga novos in-
colas officiosa obsequia solicitat. His adden-
dum eos qui de indigentibus benè mereri stu-
dent, eosdem sæpè in mortis oppetitione præ-
cedere, & ita non posse ab ipsis in æternis ta-
bernaculis recipi. Cùm tamen Christi debeat
assertio præfata salvari, & ita ad sensum con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0191.jpg/>
@@1@<SE191>176 Recognitio V. Amphitheatri Misericordiæ.
<duolan 2><-P>venientem adscisci, ut & qui in tabernaculis
æternis nondum sunt, recipere dicantur illos,
quatenus ipsos eò dirigunt, & anticipata qua-
dam admissione recipiunt; cùm in prædesti-
nationis ordine aliquem habere prioritatis gra-
dum videantur. Cùm ergo aliquo modo in
prædestinatione præcedant; jam habent ali-
qualem tabernaculorum æternorum possessio-
nem, & ita etiamsi eos, quibus benefecere,
non præcedant, sed subsequantur, dici possunt
eos recipere in æterna tabernacula, quorum
jam sunt prædestinationis certitudine possesso-
res. Pro quo felicitatis gradu id observandum,
quod ibidem audimus: Nec contemnendum pu-<marginalia>Amaritudo|pauperis|vitanda,|sicut An-|geli.</marginalia>
tes. Ubi juxta Hebraicam originem, quam Do-
cti admittunt, sic legendum: Nec ad amaritu-
dinem provoces. Quod contingit, si rebellis &
inobediens sis ei, juxta docti Interpretis expo-
sitionem. Id autem pro pauperibus commo-
dissimè cadit, pro quibus Eccli. 4. v. 2. Sic con-
sonus sibi Spiritus sanctus: Animam esurien-<marginalia>Eccli. 4.|v. 2. & 6.</marginalia>
tem ne despexeris, & ne exasperes pauperem in in-
opia sua. Ubi idem est ac Ne in amaritudinem
provoces, ut ex versu 6. constat: sic enim ibi:
Maledicentis enim tibi in amaritudine animæ eius
exaudietur deprecatio. Ubi benè P. Cornelius
Glossam post vocem Amaritudine interponit,
dicens: Quam tu tua avaritia, duritia, & ira, ini-
què concitasti. Ubi quod comminationis attexi-
tur, comminatoriæ illi sententiæ respondet.
Quia non dimittet, cùm peccaveris, scilicet impu-
nitum. Unde Santes Pagninus, & Arias Mon-
tanus sic legunt juxta Hebraica: Quia non par-
cet prævaricationi vestræ. Obediendum ergo vo-
cibus pauperum, sicut voci Angeli, & Angelo-
rum Principi. Id quod erat satis ad fidelium
pietatem commovendam. Sed plus est aliquid
pro hujusmodi commonitione. Obediendum
ut petenti Christo, & sua petenti, à quo quod
negatur, aufertur: Vt nemo partem divitiarum
Deo subtrahat, quod jam ex D. Valeriano da-
tum. n. 507.</P>
<P>  <absatz-nummer>480.</absatz-nummer> Est adhuc & aliud, in quo ablata &<marginalia>Gloria ut|possit esse|ablata &|oblata.</marginalia>
oblata possunt magno cum fructu componi: si
videlicet gloriam à nobis ablatam Deo humi-
liter, sincerè, & amanter offeramus, dicentes
cum Regio Vate: Non nobis Domine, non nobis,<marginalia>Psal. 113.|v. 9.</marginalia>
sed nomini tuo dagloriam. Psal. 113. v. 9. In quo
Dei magnalia, quæ in liberatione fidelis po-
puli ex Ægyptiaca servitute patrarat Domi-
nus, juncto miraculo eductæ aquæ de petra;
ex quibus poterat ille, sic amatus, sic prote-
ctus, sic honoratus, ut videbatur, non imme-
ritò gloriari. Pro quo Moses jam olim præive-
rat. Sic cygnea clausula vale, & benè vates di-
vinus enuncians Deuteron. 33. v. 29. Beatus es<marginalia>Deuter. 33.|v. 29.</marginalia>
tu Israel: quis similis tui popule, qui salvaris in
Domino? Scutum auxilij tui, & gladius gloriæ tuæ:
negabunt te inimici tui, & tu eorum colla calcabis.
Nihilominùs Vates Rex, quod jam audivimus
Stentoreâ voce, ut totus Orbis posset audire
concinuit: Non nobis Domine &c. circa quod sic<marginalia>Genebrar-|dus.</marginalia>
Genebrardus: Non nobis, quos tam honorificè &
potenter eduxisti ex Ægypto, & populo barbaro, de
istis miraculis gloriosis da gloriam, sed tibi. Hæc
nobis non sint gloriosa, sed tuo nomini. Non prop-
ter ista laudemur, sed tu, ô Domine: nempe propter<-P>@@

<-P>tuam misericordiam & fidem. Sic ille. Et quidem
Deum eorum, qui ipsi fideles existunt, gloriā
accurare, ex illius promissione compertum ha-
bemus. 1. Reg. 2. v. 30 Quicumque glorificaverit
me, glorificabo eum. Cur ergo Vates gloriā hujus-<marginalia>1. Reg. 2.|v. 30.|V$unclear ste$uncleart re-|cusariglo-|riam à Deo|venientem.</marginalia>
modi ita amolitur, ut in solius divini nominis
commendationem velit redundare? Cur non
se circa hoc præstat divinæ voluntati confor-
mem? Neque enim hîc de gloria ab homini-
bus occupanda agitur, quæ vana communi vo-
cis usurpatione vocatur, sed de gloria à Dei
ordinatissimo judicio veniente: Vanam siqui-
dem exploratum est non esse à Deo conferen-
dam, cujus statim veritas prædicatur: Super
misericordia tua, & veritate tua &c. v. 10.</P>
<P>  <absatz-nummer>481.</absatz-nummer> Ad quæ quidem dicendum revera ita<marginalia>Commoda|explicatio.</marginalia>
esse ut Deo cura sit glorificandi eos, qui pro
ipso glorificando fideli solicitudine perurgen-
tur. Neque hoc Vates ignorare potuit, qui id
præfato in loco legebat, & ut non legisset, cum
alijs Divinitatis arcanis exploratissimum reti-
nebat, ut frequenter audivimus: Incerta & oc-<marginalia>Psal 50.|v. 8.</marginalia>
culta sapientiæ tuæ manifestasti mihi. Psal. 50. v. 8.
Sed fidelissimo affectu, & magno illo spiritu
digno, id & optabat & petebat, ut quidquid
gloriæ ab ipso in populum emanaret suum, in
ipsum gloriæ fontem sine cunctatione recur-
reret, ut hujusmodi sensum postulatio fidelis
haberet: Non nobis Domine gloriam tribuas, quæ
in suum non sit reversura principium. Si quam es
daturus, talis sit, ut nominis tui glorificationi de-
serviat. Nolumus aliam, si fortè à te venire illa po-
test, qui quandoque tibi etiam non fideles propter
arcanos tuæ providentiæ fines non refugis honorare.
Præterea. Nolumus gloriam, quam amicis soles
amicorum omnium fidelißimus impendere, quia
nimis honorificati sunt amici tui, Deus. Psal. 138.<marginalia>Psal. 138.|v. 17.</marginalia>
v. 17. Nolumus inquam quatenus gloria nostra est,
sed quatenus tuæ subservire potest, ut in nobis, &
per nos nominis tui majestas, agnoscatur, prædice-
tur, protendatur. Et hæc quidem explicādi ratio
instituto est præsenti percommoda, ubi de
ablata, & oblata gloria agimus, quod ita con-
venienter, & dignè, juxta sublimem Vatis
spiritum explicatum. Ad quod revocari potest
Cardinalis Bellarmini brevis, sed medullata
commentatio sic se habens: Precatur Propheta<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
Deum nomine totius populi, ut non respiciat de-
merita populi, sed gloriam suam, & pergat prote-
gere cultores suos. Non nobis, inquit, non nobis, id
est, non meritis nostris, quæ nulla sunt, gloriam, sive
laudem petimus; sed nomini tuo da gloriam, id est,
propter gloriam nominis tui protege nos, non prop-
ter merita nostra. Sic ille: juxta quem, ubi non
agnoscuntur merita, neque gloria postulatur,
juxta dicta: divinæ tamen ne demerita impe-
diant, digna precatio est in populo fideli, si de
præteritis doleat, & meliora sincero corde pro-
mittat. Ex quo licet reddendus sit ille glorio-
sus, adhibita protectione: pro eo non est at-
tentio directa, in Dei gloriam penitus conci-
tata, unde & stare potest illud: Non nobis se-
mel & iterùm pronuntiatum, ut non vocete-
nus, sed ex corde prorumpere dignoscatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>482.</absatz-nummer> Quem spiritum Divus parens Igna-<marginalia>Spiritus|Societatis|Gloriæ Dei|militare.</marginalia>
tius Societati suæ hereditaria quasi successio-
ne reliquit: ut scilicet Dei gloriam ejus filij,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0192.jpg/>
@@1@<SE192>§. Vnicus. Circa Partem IV. Ex erroribus documenta. 177
<duolan 2><-P>posthabita, immò & profligata propria, con-
quirant, de quo dictum alibi. Et quidem si non
ita agant, sublimi Dei scopo in ejus fundatio-
ne minimè facient satis. Contra Lutherum, &
ejusdem temporis hæreticos instituta est, ex
constanti omnium sensu, qui & Pontificio
comprobatus oraculo, ut in Sacris habetur of-
ficijs: In prædictis autem malitiæ portentis,
nulla divinæ gloriæ cura, sed propriæ nimis
quantùm affectata prætensio. Videatur expo-
sitio Psalmi 11. in Discursu Isagogico à n. 51.
& seqq. Quibus illud Christi apprimè congruit
Joan. 12. v. 43. Dilexerunt enim gloriam homi-<marginalia>Ioan. 12.|v. 42. 43.|& 44.</marginalia>
num magis, quàm gloriam Dei. Quod de ijs di-
ctum, pro quibus sic præmissum: Verumtamen
& ex principibus multi crediderunt in eum, sed
propter Pharisæos non confitebantur, ut è Synagoga
non ejicerentur. vers. 42. post quæ sic, Jesus
autem clamavit, & dixit &c. Adeò etenim est
indignum, absurdum, & turpe gloriam va-
nam hominum anteponi gloriæ Dei, ut Re-
gem gloriæ Christum clamare compellat, in-
dignitatem, absurditatem, & turpitudinem
ejusmodi admirantem, horrescentem, condem-
nantem. Absit ergo illa à Societatis legitimis
filijs, quibus è cælo clamat c&#x0153;lestis Pa-<marginalia>Galat. 5.|v. 25. & 26.</marginalia>
rens: Si spiritu vivimus, spiritu & ambulemus. Non
efficiamur inanis gloriæ cupidi. Gal. 5. v. 25. & 26
Ambulare in spiritu phrasis illius est, dum allo-
quitur filios in Examine Cap. 4. §. 44. Sic qui<marginalia>D. Ignatius.</marginalia>
procedunt in spiritu, nam procedere ambulare
est, & in textu Græco non quomodocumque,
sed cum aliquo ordine: quod pro negotio præ-
senti ritè cadit: & pro Societate mirificè, in
qua ordinatissimè sunt omnia constituta, &
pariter peraguntur. Sic ergo convenienter sub-
ditur, quod ad vanæ gloriæ expunctionem<-P>@@

<-P>spectat, qua subintrante nihil esse ordinatum
potest, cùm sit illa inordinatio maxima, dum
vanæ divina posthabetur, unde D. Joannes
Chrysostomus additamentum illud quasi par-<marginalia>D. Chrysost.</marginalia>
tem textus posuit: Quæ est caussa omnium malo-
rum. Sicut enim Christus Dominus contra va-
nam gloriam clamavit, ita & D. Ignatius
pro eliminanda penitus illa à Societate Jesu,
& sua, pariter & clamavit & clamat, & à filijs
bonus Pater auditur. Pro quo exempla possem
quamplurima cumulare. Sed quia illud insti-
tuti præsentis non est, unum tantùm rarissi-
mum sanè proponam, ex quo quàm altè sit
spiritus iste c&#x0153;nodoxiæ propulsator in cordi-
bus Jesuiticis defixus poterit conjectari. Extat
illud apud P. Joannem Nadasi in Anno dierum<marginalia>Rarum vi-|tati honoris|exemplum.</marginalia>
memorabilium Societatis Jesu, die 28. Augusti,
ubi de P. Laurentio Bartilio Polono agens sic
Auctor: de Societate Fratrum non nemo Smolensci
occasione usus, ad fornicem, ubi mortui requies-<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
cunt, descendit, & è capillis P. Laurentij aliquid ad
venerationem decerpsit. Sed nocte proxima P. Lau-
rentius per quietem illi adfuit, & vultu severo re-
prehensum jußit reponere quod accepisset. Neglexit
id, phantasma somniantis ratus Coadjutor: at ecce
sibi in nocte altera severiorem P. Laurentium ite-
rùm arguentem, & reponi accepta urgentem, si-
mulque addentem: Nescis, mi frater, quantis ego
mortificationibus à Domino obtinuerim ne ulla
mei particula in veneratione esset. Recepit se factu-
rum hic, at postea capillos non reperit. Sic ille, &
quis audivit unquam talia? Utinam & talia, &
aliena non admiratione solùm, sed æmulatio-
ne pretiosi hujus Charismatis Societati con-
genei prosequamur. Pro quo hæc pauca
modò satis, sunt & pro recognitionibus Am-
phitheatri, ut ad alia gressus utiles dirigamus.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0193.jpg/>
@@1@<SE193>178
<Z><A+2>RECOGNITIO</A+2>
<A+1>TOMI PRIMI</A+1>
<A+4>PROBLEMATVM</A+4>
<A+3>THEOLOGICORVM.</A+3></Z>
<P>  <A+2>Pro illo, sicut & pro Secundo, qui occurrunt errores, typographiæ Peruvianæ sunt
formis adnotati, & errorum summa ad calcem adjecta, quod fieri commodè potuit ante-
quam ij, qui ex Europa transmißi, distraherentur, uno eorum per antecessum accepto,
quam quidem, cùm ad omnes per Europam dispersos non fuerit deproperare poßibile, hîc
exhibebimus, ut prosit quod poßit, seu quantùm poßit, errorum enumeratione vitata,
quæ non potest non tædium & molestiam aggerare. Id quod circa Epithalamium &
Amphitheatrum præstari non valuit, unde circa illa id est, quod jam vidimus, ob-
servatum. Recognitiones ergo alio modo procedent, ut series ipsa monstrabit.
Sit ergo</A+2></P>
<duolan 2><Z><A+1>§. I.
Circa Prolusionem. Vbi pro definitione pu-
rißimi Conceptus Virginis nonnulla mo-
menti non exigui proponuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>483</absatz-nummer> <INI7>P</INI7>Rolusio tota pro de-<marginalia>Errores|nonnulli ty-|pographici.</marginalia>
finitione militat, in
cujus Num. 54. addu-
ctus Alexander IV. &
cùm in auctographo
sic esset IIII. quarta
littera omissa, aut non
expressa atramenti defectu; vel compressio-
nis III. legitur errore manifesto. Sicut n. 135.
in principio, ubi sic habetur. D. Eusebio, ubi
post D. deficit E, quod ex contextu liquet, &
n. 137. & 194. Xepes pro Yepes. & nu. 182.
Quintus pro Sixtus, lapsu inexcusabili, qui si
de Sixto V. ageretur, poterat tolerari: cùm
autem de Quarto trium illarum, de quibus ibi,
Bullarum auctore, neutiquam excusandum.
Ubi quidem de Virginis purissima Conceptio-<marginalia>Inexcusabi-|les purita-|ti Concep-|tionis ad-|versantes.</marginalia>
ne agitur, & dici quidem meritissimò potest
eos, qui circa illam errant, non habere sui er-
roris excusationem. Cùm enim piè & ratio-
nabiliter hanc gloriam Virgini possimus asse-
rere, pro qua debet semper Christiana pietas
militare, & ad ita sentiendum Ecclesiæ sensus
festiva celebritate, Indulgentijs, & religiosis
alijs significationibus ardentis devotionis in-
vitat: quomodo non errare censendus sit, qui
hac luce despecta proprij judicij vult dictamen
erraticum consectari? Stultus homo despicit ma-<marginalia>Proverb. 15.|v. 20.</marginalia>
trem suam. Et quæ mater ut Ecclesia? Et quæ
stultitia major, quàm eam despicere, dum illius
non statur judicio, sed pertinaciæ proprij post-<-P>@@

<-P>habetur? Aptiùs ad intentum & vivacius illud
Eccli. 3. v. 3. Et judicium matris exquirens fir-<marginalia>Eccli. 3. v. 1.|2. & 3.</marginalia>
mavit in filios. Deus inquam, de quo ibidem:
Deus enim honoravit patrem in filijs. Vult ergo<marginalia>Ecclesiæ|judicium|quanti fa-|ciendum,|quia Ma-|tris.</marginalia>
ille ut filij matris judicium amplectantur, pro
quo solicitum se curatorem affirmat. Audien-
dus ibi P. Cornelius sic locutus: Iudicium hîc
significat tum jus, auctoritatem, & imperium, tum
sententiam & præceptum. q. d. Deus vult cuique
suum jus servari: unde exquirit, id est, severè ju-
bet, exigit, & punit, ut judicium, id est sententia,
& auctoritas matris conservetur & fiat à filijs: at-
que hoc ipso sancit & confirmat matris jus, auctori-
tatem, sententiam, & præceptum apud filios: ut
filij illud quasi Dei præceptum audire, eiq&#x0303;ue obedire
teneantur: ei enim suam, id est, divinam auctori-
tatem addidit, dum jußit & statuit, ut filij obediant
parentibus quasi Vicarijs suis. Hæc ille: Juxta
quæ satis superq&#x0301;ue intelligitur, quanti sit Ma-
tris Ecclesiæ judicium habendum, quanta
promptitudine amplectenda sententia. Ubi ad
illam hoc loco adlusum prior versus indicat,
dum sic ille: Filij sapientiæ, Ecclesia justorum.
v. 1. Ut penitus inexcusabiles sint, qui tali ju-
dicio ac sententia posthabitis, periculosum ju-
dicium, & formidandam sententiam proprij
cerebri, ac devij spiritus, amplectuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>484.</absatz-nummer> Ante non multos dies Scriptorem le-<marginalia>Stante pro-|babilitate,|ut queat|definiti.</marginalia>
gi, apud quem aliqui ita de opinione cense-
bant, ut impossibile judicarent rem sub ea posi-
tam posse ab Ecclesia decerni. In quo quidem
si ita res sub opinione sit posita, ut utraque
pars æqualiter aut ferè æqualiter probabilis sit,
non infirmo id nititur fundamento: nam res
in eo statu posita revera dubia est, & valde ve-
rosimile eum, cui res æquè probabiliter propo-
nitur pro utraque parte, nulli posse assensum
absolutè præstare. Dum enim quis assensum
præstat, & asserit rem ita se habere, re etiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0194.jpg/>
@@1@<SE194>§. I. Circa definitionem puriss. V. C. 179
<duolan 2><-P>vera absolutè non dubitat, nam absolutè asse-
rere, dubitare non est. Id autem stare nequit,
quia stante æquali probabilitate ante assen-
sum res absolutè erat dubia: post assensum
autem nihil est adjectum, ratione cujus potue-
rit dubium submoveri. Id autem quod respe-
ctu privati cujusque accidit, respectu etiam
Ecclesiæ potest accidere, si res sub illa indif-
ferentia proponatur: licet possit opinione uti
pro commoda occurrentis negotij dispositione,
ut non semel actum scimus, de quo dict&#x0169; aliàs.
Si aute&#x0303; probabilitas talis non sit, sed valde inæ-
qualis, definitio loc&#x0169; habere potest juxta dicta
§. 8. Quod evidenter ostenditur in casu, de quo
agimus; nam ante annos aliquot sub opinione
fuit an Ecclesia celebraret Conceptionem Vir-
ginis celebratione in origineam directa purita-
tem, cùm essent qui contenderent solam cele-
brari sanctificationem incerto factam instan-
ti, præcedentem tamen Nativitatem, quæ
proptereà ut sancta potuit celebrari. Atqui
jam penitus talis cessavit opinio post Con-
stitutionem Alexandri Septimi contrarium
definientis: ergo simile aliquid poterit circa
alia contingere ex concursu circumstantiarum
succedente, Spiritu sancto Pontificiam men-
tem illustrante.</P>
<P>  <absatz-nummer>485.</absatz-nummer> Ubi objici potest ab Ecclesia non<marginalia>Specialis|discussa|difficultas.</marginalia>
posse nisi id, quod est certum, definiri, & ita
ante definitionem tale esse debere, ac prop-
tereà opinioni rem suppositam non esse defi-
nibilem, quia ante definitionem statum opinio-
nis retinet, post quem cùm nihil novum erga
ipsam extat, ex quo acceperit mutationem,
ut nuper post assensum opinati arguebamus.
Sed hoc urgere non potest, cùm in casu addu-
cto Constitutionis Pontificiæ omnes debeant
respondere, & in similibus alijs, de quibus
citato §. 8. Dicendum ergo rem opinioni sup-
positam ante definitionem gradum aliquem
habere certitudinis, & per illam ad superio-
rem alium elevari, unde opinio respectu Pon-
tificis jam statum opinionis amifit, & ita sine
formidine ad definiendum progreditur. Sicut
in Canonizatione Sanctorum accidit: ante-
quam moralis certitudo procedit, quæ per
definitionem ad gradum evehitur sublimiorem.
Quoad alios verò, qui ad definitionis præ-
ambula proximè non concurrunt, res sub opi-
nione perstat. De proximè autem concurren-
tibus, illis inquam, per quos mens Pontifi-
cis informatur, & à quibus pro definitione
concluditur, videtur etiam asserenda certi-
tudo, cùm ex illorum consilio sit ad il-
lam procedendum. Ex quo apparet non
esse eamdem rationem de assensu opinati-
vo in casu, de quo suprà: ibi enim res eo-
dem modo se habet, neque qui assensum præ-
staret, eam posset ad altiorem gradum certi-
tudinis elevare.</P>@@

<Z><A+1>Circa probabilitatem occasionalis discußio,
cum conformatione sæpiùs stabilitæ
doctrinæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>486.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Nte dies aliquot, ut dicebam nu-<marginalia>Circa nupe-|rum Scrip-|torem.</marginalia>
per, ad manus venit præproperè
evolvendus liber molis non exiguæ, ementiti
nominis Auctoris clancularia impressione, in
quo de conscientia, ac regulis & principijs
pro illius directione agitur. Et cùm nova pro-
mittat Auctor, vix est aliquid, quod in aucto-
ribus alijs non inveniatur. Fatetur se diu cum
communi doctrina de probabilitate docendo,
& agendo vixisse: sed consideratione posteà
ad profundius examen adducta palinodiam
recantasse. Unde ex professo probandum assu-
mit opinionem probabilem sic generaliter as-
sumptam, non posse uti regulam rectæ ope-
rationis adhiberi. In quo quidem jam præive-
rant Fagnanus, Bonæ-Spei, Mercorus,
Barron, & Gonet à Nobis impugnati. De-
beri tutius, aut probabilius amplecti operatu-
rum honestè. Et hoc apud citatos, juxta varios
modos explicandi. In opinionum æqualitate
non posse cuilibet assensum præstari. Id qui-
dem, ut vidimus, & Nos approbavimus: posse
tamen cum solo probabilitatis assensu licitè
operari: id quod ille negat, & est præfatis con-
sentaneum: sicut neque posse quempiam juxta
alterius sententiam agere, Caramuele specia-
lius impugnato. Cùm ita severè cum sibi ad-
versantibus agat, pro stabiliendo recto con-
scientiæ dictamine affirmat non esse pro licita
& honesta operatione necessarium assensum,
quo quis affirmet & pro certo habeat se hîc &
nunc minimè peccare, sed sufficere probabi-
lem, in quo quidem laxiùs philosophatur, quàm
illi, qui pro certa regula probabilitatem ad-
struunt, quatenus ea posita certum formatur
de operationis honestate dictamen, ex certo
illo principio, quod licitum est operari juxta
opinionem probabilem: licet suo illo in asser-
to patronos habeat, quos & Nos alibi dedi-
mus. Sed cùm stante probabilitate pro parte
contraria, videatur necessariò asserendum pro-
babile esse eum peccare, qui pro lege aut præ-
cepto non operatur, unde & dubium remanet,
c&#x0169; quo nō licet operari asserit operantem pra-
cticè non dubitare, quia licet cognoscat & di-
cat non repugnare, seu possibile esse quod ob-
jectum aliter se habeat, in sensu tamen compo-
sito nequit dicere, fortè objectum non est ita.
Quemadmodùm in amicitia & humana fide,
licet possibile sit eum, qui pro amico habetur,
minùs fidelem esse, & eum fallere, cum quo
communiter agimus, & experientiam servatæ
fidelitatis habemus: non ideo cum formidine
illa procedimus, ut in omnibus, qui occurrunt,
casibus, quasi dubij procedamus. Pro quo etiam
facit certitudo illa, quam de statu in gratia ha-
bemus, quæ quidem omnimoda esse non po-
test, juxta Concilij Tridentini doctrinam sine
speciali revelatione: nec tamen proptereà cum
stimulo illo dubitationis in omni operatione,
pro qua est status gratiæ requisitus, post adhi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0195.jpg/>
@@1@<SE195>180 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>bitam diligentiam pro justificatione procedi-
mus. Et dubium quidem actuale ex eo remo-
vendum censet, quòd teneatur quis opinionem
probabiliorem sequi relicta minùs probabili:
tunc enim gradus quidam certitudinis datur;
qui licet sit infimus, est tamen sufficiens, &
tunc accidit, cùm res, de qua agitur, ferè sem-
per ita se habet, ut matrem diligere filium. Ad
eum enim modum de probabiliori est opinione
censendum. Sed quia casus accidere potest, in
quo secus se res habeat, cum eo onere talis
modus operandi conceditur, ut si quid contra
opinionem probabiliorem occurrat, id debeat
diligenter expendi, nec verendum circa illam
decernere ex intrinsecis principijs legitimum
discursum efformando. Id quod in sententia
communi pro licito usu probabilium affirmat
accidere. Cùm enim illam magis probabilem
reddant tot graves Scriptores, sitq&#x0301;ue commu-
niter recepta: Nihilominùs quia sunt qui cla-
mant & reclamant aliqui, & præjudicialem
talem doctrinam agnoscant, meritò circa id in-
quiri potuit, quod & factum ab ipso, nonnul-
lis zelo pro simili collaudatis, & rationibus
quibusdam adductis, quas & Auctores, quibus-
cum à Nobis actum, adducunt, & plus verbis,
quàm pondere muniuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>487.</absatz-nummer> Ad quæ quidem quatenus ea concer-<marginalia>Illius ex-|plosa do-|ctrina.</marginalia>
nunt, de quibus aliàs dictum, præsertim Tomo
1. & 2. Auctarij, aut respondendum, aut an-
nuendum, juxta Ibidem dicta. Modus autem ille
philosophandi circa securitatem in operatione
ex eo quòd probabilior debeat opinio eligi,
quia rarò accidit ut vera non sit, negotium
sub confusione & perplexitate penitus indiscus-
sum relinquit. Nam in casu occurrente statue-
re, quæ sit probabilior sententia, valde diffici-
le, immò & impossibile est, cùm circa illud
diversimodè ab Auctoribus sentiatur; & quam
quisque sententiam amplectitur, eam reputat
probabiliorem. Non ergo doctrina illa de ferè
semper accommodari convenienter potest, quia
non apparet cui ex duobus probabilibus possit
applicari. Cumque applicatio deficiat, ex eo
habetur peccare eum, qui juxta opinionem pro-
babilem operetur, quandoquidem periculo se
exponit contra legem operandi, juxta Scrip-
toris præfati mentem, de qua dictum. Et qui-
dem quod de modo operandi sine aculeo illo
formidinis dicebatur, eatenus verum est, qua-
tenus qui habet assensum opinativum, non est
in statu purè dubio, cùm statuat rem ita esse:
quia verò de suo est incertus assensu, dubium
penitus non excludit, cùm dicere possit: Ego
quidem censeo, v. g. me non esse ad restitutio-
nem aut jejunium obligatum: sed certus de eo
non sum, & forsitan meo in judicio fallor. Ex
eo autem quòd in sensu composito id dicere
nequeat, si rationabiliter operaturus sit, secu-
ritas operationis constare asseritur. Atqui dici
illud proculdubio potest: nam admittitur posse
dici non repugnare ut objectum aliter se ha-
beat: ergo & dicere, fortè nunc non ita est: quia
hoc non magis repugnat, quàm illud, cùm sit
propositio particularis sub universali conten-
ta; nec magis incertitudinem excludens quàm
illa. Sicut in exemplo adducto de statu gratiæ,<-P>@@

<-P>quid vetat aliquoties quempiam supra seipsum<marginalia>Circa sta-|tum gratiæ|ut se gerere|quisque de-|beat.</marginalia>
reflectere, ut stet Concilij Tridentini doctrina
Seßione 6. Cap. 9. ubi sic dicitur: Nam sicut ne-
mo pius de Dei misericordia, de Christi meritis, de-
q&#x0303;ue Sacramentorum virtute & efficacia dubitare<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
debet: Sic quilibet, dum seipsum, suamque pro-
priam infirmitatem, & indispositionem respicit, de
sua gratia formidare & timere potest: cùm nullus
scire valeat certitudine fidei, cui non potest subesse
falsum, se gratiam Dei esse consecutum. Sic Con-
cilium: juxta quæ convenientissimum appa-
ret ut fidelis quisque circa incertitudinem gra-
tiæ quandoque considerationem inflectat: sic
enim actus amoris & contritionis eliciet, qui-
bus securitas adstruatur. Licet hoc non sit ni-
mis frequenter faciendum, ob molestiam, &
anxietatem, quam consideratio talis potest in-
gerere, per quod fiducia de divina misericor-
dia, Christi meritis, & Sacramentorum virtu-
te, videtur aliquatenus infirmari. In amicitia
autem & fidelitate, si demus ita procedendum,
ut asseritur, nihil ex eo contra nostram reso-
lutionem, & pro firmanda adversantis elucet,
quia ibi non agitur de lege aut præcepto vio-
landis, sicut ex eo quòd quis dum per calles
civitatis incedit non applicet animum ad con-
siderandum posse tegulam aliquam cadere, &
caput graviter conquassare: quod exemplum
etiam adducitur. Præterquàm quòd in amici-
tia & fidelitate, ut sincerè & sine formidine
procedatur, adest lex justitiæ & charitatis, ut
non temerè de proximis judicemus. Sicut etiam
de statu gratiæ potest esse moralis certitudo,
quæ anxietatem depellat, licet sanctum illum
timorem, de quo est dictum, aliquoties admit-
tat: sic enim aliquando in filijs suboriri suspicio
potest de matrum amore, ne scilicet illum ali-
qua in ipsis demerita propulsarint.</P>
<P>  <absatz-nummer>488.</absatz-nummer> Cùm ergo præfato philosophandi<marginalia>Vrgetur|impugnatio.</marginalia>
modo non vitetur inconveniens illud de incer-
ta regula pro directione conscientiæ, quæ in
absoluta probabilitate ab auctoribus receptis-
simæ sententiæ constituitur, alius est à præfato
Scriptore quærendus: vel si in sua illa velit per-
sistere, majus profectò debet devorare. Et ar-
guit quidem ille ex eo quòd in reddenda ratio-
ne alicujus demonstrativi discursus non est ad-
mittendus processus infinitus, sed ad princi-
pium aliquod veniendum, quod non indigeat
probatione. Tunc sic. Cùm pro licito usu cu-
juslibet opinionis probabilis arguitur, pro fun-
damento assumitur universalis illa: licitus est
absolutè usus opinionis probabilis: ergo & hujus, &
illius, sive probabilior, sive minùs probabilis simul
proponatur. Atqui negari assumptum illud po-
test, ut negatur à multis. Debet ergo illud alio
fundamento probari. Quod ergo illud? Dice-
tur fortè, ipsam rationem probabilitatis hoc
secum importare: nam probabile est id, quod
potest absolutum assensum terminare. Sed cùm
id etiam negetur, pro eo ratio alia reddenda
est, quæ non extat apud Scriptores hujus sen-
tentiæ patronos, vel si reddatur, talis erit pro-
fectò ut in ea non possit conquiesci. Quod
quidem argumentum posset validum censeri,
si non idem contra sic arguentem posset in-
staurari. Dicitur enim posse quempiam opi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0196.jpg/>
@@1@<SE196>Circa probabilitatem ex recenti scriptore. 181
<duolan 2><-P>nionem sequi contra legem, si opinio sit pro-
babilior quàm ea, quæ pro lege stat. Sed id
negatur, quia etiamsi probabilior sit, non ces-
sat periculum faciendi contra illam, conceditur
enim assensus, quo decernatur non repugnare
ut objectum aliter se habeat. Quid ad hæc? Id
scilicet, quod jam vidimus: probabiliorem sen-
tentiam habere gradum certitudinis sufficien-
tem, eo quòd rarò contingat objectum aliter
se habere. Quod tamen cùm impugnatum
manifestè sit, quærenda est ulteriùs ratio fun-
damentalis, quæ apud Auctorem desideratur;
cùm sibi sufficiens visa fuerit illa, quæ ex ipso
adducta est. Sicut ergo illi visa est sufficiens, ita
& sufficiens videri potest cōmunissima pro sen-
tentia ab ejus patronis reddita, qui plures &
gravioris notæ, in qua meridiana luce non de-
buit ille cespitare. Et quidem in præsenti statu
non sine gravissimis inconvenientibus agi po-
test de scrupulis injiciendis circa modum ope-
randi cum opinione probabili, cùm sit illud
multis peccatis obnoxium, & injuriosum do-
ctissimis & gravissimis magistris in Theolo-
gia Principibus suadendo fidelibus illos mini-
mè audiendos. Quamvis aliàs existimare quis-
piam possit de hoc non esse curandum: adeò
enim altas radices receptissima sententia in
cordibus fidelium misit, & tot primariorum
luminum splendore collucet, ut nihil à parvu-
lorum sagittis, aut angularibus lucernulis, ti-
mendum videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>489.</absatz-nummer> Er rogare quidem præfatum Scripto-<marginalia>Et conclu-|dens impro|batio.</marginalia>
rem juvat an in editione præfati libri proba-
biliori sit opinione usus, vel non? Si hoc ulti-
mum, id quod conatus est ædificare destruit:
contra suam doctrinam adeò commendatam
agens, ex quo libro auctoritati nimis quantùm
derogatur. Si secundum, ergo probabile, immò
& probabilius est, Religiosos sine licentia Prę-
latorum suos posse libros edere; & nomen in-
vertere pro ipsis eludendis. Quod quide&#x0303; quàm
sit absurdum statim apparet, cùm stent contra
illud Conciliaria Decreta, Lateranensis scili-
cet, & Tridentini Seßione 4. ubi Lateranensis
Decretum confirmat, & observandum præci-
pit. In quo cùm adeo graviter à Religiosis
fuerit terminis deviatum, habemus unde do-
ctrinam lucubrationis dictæ minùs veritati
consonam censere debeamus. Deus enim ve-
ritatis lucem hujusmodi spiritibus lucifugis, &
simulatione utentibus, minimè lucem veritatis
ostendit. Unde D. Jacobus in sua Catholica<marginalia>Iacobi 3.|v. 17.</marginalia>
Cap. 3. v. 17. ita scribit: Quæ autem desursum est
sapientia, primùm quidem pudica est, deinde pa-
cifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, ple-
na misericordia, & fructibus bonis, non judicans,
sine simulatione. Ubi circa nonnullas ex prædi-
ctis qualitatibus posset non sine veritatis ma-
nuductione discurri; sed omittens alias, quòd
suadibilis dicitur, instituto præsenti congruit,
sic enim Syrus Interpres, Obediens, Obsequens,
ut ibi P. Cornelius, qui circa simulationem il-
lud Sap. 7. v. 13. uti bellè consonum attexit:
Quam sine fictione didici, & sine invidia commu-<marginalia>Sap. 7. v. 13.</marginalia>
nico, & honestatem illius non abscondo. Non in-
quam abscondo Prælatis, unde nec mea sa-
pientia judicans est; judicium scilicet eorum fu-<-P>@@

<-P>giens, ad quos illud, Deo sic jubente, spectat,
& mihi illud usurpans, judicio aliàs mihi in-
honoro, & formidabili judicandus. Conclusio
operis sic se habet: Atque hæc, Domine, post exa-
men annorum assecutus sum, te utique donante, si<marginalia>Scriptoris|finales|preces.</marginalia>
vera sunt, quæ de probabilibus, & dubijs, ac nostris
opinionibus redderem tibi tua: sicubi verò nesciens
aberro, atque latentior paßio, aut culpa fefellit,
ignorantias quæso meas ne memineris, ac miseri-
cordiam consequar, quia ignorans feci: sit autem
tibi gloria in omnibus, & per omnia. Hæc ille,
laudanda quidem, si quæ desiderantur, suadibi-
lis, non judicans, sine simulatione, & abscon-
sione, laudabiliter præstitisset. Cumq&#x0301;ue ille
non admodùm de sui laboris veritate confidat,
non est cur nobis debeat ille quidquam nego-
tij facessere. Unde standum dictis, & cum mo-
deratione à Nobis aliàs requisita, in negotio
probabilitatis cum magnis in Ecclesia lumina-
ribus procedendum.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa existentiam Dei in spatijs imaginarijs.
Circa Sect. 3. Probl. 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>490.</absatz-nummer> <INI2>T</INI2>Vetur sententiam à Nobis traditam<marginalia>Circa spa-|tia imagi-|naria mo-|dus expli-|candi P.|Izquierdi.</marginalia>
citato loco P. Sebastianus Izquierdus
Tomo 1. Operis Theologici Tract. 3. Disput. 6. n. 89.
& seqq. & solidè ac erudita subtilitate corro-
borat. In explicandis autem spatijs imaginarijs,
pro quibus nu. 81. & seqq. & fusius Disput. 5.
Quæst. 2. singularem dicendi modum ample-
ctitur, dum ait independenter à cogitatione
nostra dari spatium locale, quod consistit in
reali possibilitate præsentiarum realium vero-
rum entium infinita diffusa undequaque: quæ
possibilitas capacitas quædam est, non realitate
existentiæ, sed realitate essentiæ, seu quiddi-
tatis, aut possibilitatis, de quo in Pharo scientia-
rum Disputat. 10. Quod quidem non caret dif-<marginalia>Difficilis|ostenditur.</marginalia>
ficultate, quòd scilicet spatium sit capacitas
realis realitate essentiæ, sed non existentiæ.
Nam realitas aut asseritur respectu ipsius spa-
tij, aut præsentiarum. Si primum, respectu il-
lius non est distinctio realitatis essentiæ & exi-
stentiæ, cùm verè existat juxta eum existen-
tiæ modum, qui illi competit. Si secundum,
cùm realitas hujusmodi extra illius quiddita-
tem sit, per illam non potest constitui, & ita
neque declarari. Addit spatium dictum non
posse negatione constitui, qualiscumque illa
sit, id quod à Nobis aliter stabilitum. Et pro-<marginalia>Negatio|pro consti-|tutione ad-|mittenda.</marginalia>
bat, Primò, quia negatio nullum esse actuale
habet, cùm non in esse, sed potiùs in non esse
constituat. Quod argumentum est contra Ari-
stotelem, & receptam Philosophiam, juxta
quam privatio est principium generationis.
Dicendum negationem consistere in non esse
ejus, quod negat, non tamen sui ipsius, & ita
suo modo posse existere. Secundò, Quia nega-
tio nequit habere extensionem necessariam ad
locale spatium, quia tantùm competere potest
extensio ratione extensionis positivæ, quam
removet. Negatur tantum, sicut & negatio-
nem esse extensionis actualis, sed eo modo, quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0197.jpg/>
@@1@<SE197>182 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>est à Nobis explicata, unde cum extensione
actuali corporis supervenientis potest consiste-
re, juxta dicta Ibidem. Quidquid Auctor oblu-
ctatur contra P. Charletonem. Tertiò. Quia
negatio nequit esse capacitas extensionis po-
sitivæ, ut videtur per se notum. Id nego de ne-
gatione æquivalente rei positivæ, & illius
quodammodo habente proprietates, de quibus
cum præfatis discursus exhibitus. Neque plura
addam circa Propositiones alias perdocti Scri-
ptoris, propriam defendisse contentus, & diffi-
cultatem circa modum philosophandi ipsius,
indicasse.</P>
<P>  P. Bonæ-Spei Tomo 1. Disputat. 2. nu. 30.<marginalia>P. Bonæ-|Spei adver-|santis obje-|cta discussa.</marginalia>
negativæ sententiæ adhæret referens se ad
Tractatum 3. Physicum, Disput. 9. Dub. 2. & ad-
ducens D. Thomam in 1. dist. 37. q. 2. art. 3.
ubi sic ait: In quocumque est aliquid, illud oportet<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
esse, quia in nihilo nihil omnino est, & D. Bernar-<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
dum Lib. 5. de Consideratione Cap. 6. sic locu-
tum: Non est ut quæras ultra ubi erat: præter ip-
sum nihil erat, ergo in se ipso erat, & non in alio.
Objicit prætereà sibi magno numero adversa-
rios à P. Quiros citatos, & respondet asseren-
tibus Deum esse extra mundum, ita quidem
esse, quia est inquam in seipso, & non tam-
quàm in spatijs imaginarijs, cum præsentia ad
distinctum à se, pro quo refert Lezanam, &
Michaelem à Bononia. Concludit autem sic:
Nec certè video quomodo Deus magis dici poßit ibi
esse in spatio imaginario cum præsentia ad distin-
ctum à se, quàm species in Eucharistia dici poßint
esse in subjecto imaginario cum inhæsione ad sub-
jectum à se distinctum, quod non admittitur. Sic
ille. Ad quæ dicendum Divi Thomæ mentem<marginalia>Vtriusque|commoda|explicatio.</marginalia>
expressam haberi 3. p. Quæst. 57. arti. 4. ubi
affirmat & probat Christum ascendisse, & esse
supra superficiem Empyrei: & huic potiùs re-
solutioni standum, quàm insinuationi cuilibet
alteri. Potest prætereà adducta auctoritas ex-
plicari, ut in nihilo nihil sit quod sit purum
nihil, & non æquivaleat propter speciales ali-
quas rationes rei positivæ. D. Bernardus eo lo-
cutus modo, qui videbatur sufficiens non agen-
ti cum Theologo, sed Jurisperito; neque enim
erat ibi locus philosophicis difficultatibus im-
morandis sine quibus res Theologica non po-
terat expediri. Potest siquidem verè dici Deum
esse in se, quatenus per se subsistit, sine indi-
gentia sustentantis, & ratione circumin ses-
sionis, quæ de divinis personis in Theologia
admittitur & explicatur, & suo modo potest
de divinis perfectionibus affirmari. Iam quod<marginalia>Inepte dici-|tur Deus|extra mun-|dum, quia|in seipso.</marginalia>
attinet ad explicationem illam de existentia
Dei extra mundum, quia est in seipso, quis
non videat esse frivolam: ex ea enim sequitur
non existere in mundo, quia in mundo etiam
est in seipso, & ratione ejusmodi rationis es-
sendi in seipso dicitur esse extra mundum. De-
inde cùm Patres eo modo loquendi utuntur,
explicare intendunt Dei magnitudinem, ut
non sit ad mundi quantitatem arctata, sed
extra ipsum diffundatur, ut constat ex addu-
ctis à Nobis, & præsertim ex similitudine infi-<marginalia>Species Eu-|charistiæ|cur non in|subjecto|imaginario.</marginalia>
niti maris, in quo esset finita spongia, à D.
Augustino adducta. Quod de speciebus Eucha-
risticis objicitur nullius est ponderis, non enim<-P>@@

<-P>sunt, neque esse possunt in subjecto imagina-
rio, quia illud penitus nihil est, neque à natu-
ra datum, nisi ut existens suo fungatur officio,
sicut res omnes ad sua propria destinatæ. In
spatijs autem peculiaris est ratio sufficienter
explicata. Item si revera species dicerentur esse
in subjecto imaginario, id esset contra doctri-
nam Catholicam juxta quam sine subjecto exi-
stere pronunciatur. Imaginaria autem existen-
tia ineptè confingeretur, neque esset casui prę-
senti adaptabilis, in quo non dicimus Deum
imaginaria præsentia, sed vera in spatijs ima-
ginarijs existere, juxta congruam imaginarij
explicationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>491.</absatz-nummer> Redeo ad Thomam, qui in Corpore<marginalia>Explicatus|D. Thomas|ut non ad-|versetur.</marginalia>
citati Articuli de Christi ascensu sic locutus:
Nec est ibi aliqua potentia susceptiva alicujus cor-
poris, sed potentia illuc perveniendi est in Christo.
Hæc S. Doctor, ex quibus videtur colligi in
spatio imaginario illam non esse capacitatem,
de qua diximus, sic enim & potentia esset.
Sed verò id non urget, nam explicandus est
de potentia vera, reali, & physica pro conti-
nentia corporis Christi. Quod autem spatium
concedendum sit, ex adductis verbis constat,
dum dicitur: Sed potentia illuc perveniendi. Ergo
est ibi Illuc. Quid ergo illud? Si merum nihil?
ergo in nihilum pervenit, quod perinde est ac
non pervenisse, juxta modum arguentes, quem
adversantes usurpant. Commoda erga expli-
catio adhibenda est, ut stare posset Illuc, & istuc
& ibi, & alibi, ac aliæ loci varietates. Sed est
quod in antecedentibus verbis debeamus etiam
observare, sic enim illa: Vnde nihil prohibet,
corpus Christi esse extra totam continentiam c&#x0153;le-
stium corporum, & non esse in loco continente: nec
tamen oportet quod extra cælum sit vacuum, quia
non est ibi locus. Sic ibi Doctor Sanctus, affir-
mans non esse locum supra cælum, & ideò
non esse vacuum, quia vacuum designat cor-
pus plenitudine carens, & loco sua inest ple-
nitudo, cùm juxta Aristotelem sit superficies
corporis continentis, & nihil tale supra cælum
est. Itaque cùm ait Non oportet, ita exponen-
dum est ut perinde sit ac si diceret: Licet supra
omnem corporum continentiam sit, & ita ubi
nullum est corpus, non ideò vacuum admit-
tendum est, quia non est ibi locus Aristotelicæ
considerationis. Sed cùm aliàs admittatur
Illuc, & consequenter aliæ differentiæ loci, vi-
detur locus admittendus alterius consideratio-
nis, quem non est Aristoteles assecutus. Sicut
idem Doctor sanctus ibidem tradit sic conclu-
dens: Quod autem Aristoteles probat. 1. de Cælo,<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
quod extra cælum non est corpus, intelligendum est
de corporibus in solis naturalibus constitutis, ut per
probationes apparet. Sic ille. Et Aristoteles qui-
dem propter dictam rationem inficiatus est
vacuum extra universum, quia scilicet est na-
turalis incapacitas, ut corpore repleatur; quod
tamen admiserunt ex Philosophis non pauci,
ut videri potest apud P. Henao in Empyrologia
Lib. 3. Exercitat. 11. n. 36. ubi spatium imagina-<marginalia>P. Henao|modus di-|cendi circa|spatia ima-|ginaria non|admittitur.</marginalia>
riumexplicat per negationem superficiei, quæ
sit immobilis, per quam definitur locus, unde
adveniente corpore spatium imaginarium esse
desinit. Qui explicandi modus sua etiam diffi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0198.jpg/>
@@1@<SE198>§. II. Circa Dei existentiam in spatijs imagin. 183
<duolan 2><-P>cultate laborat, neque est conformis explica-
tioni nostræ, licet existentiam Dei in illo affir-
met n. 40. Et quidem cùm talis existentia Deo
tribuatur in tali spatio, minimè aptum videtur
si dicamus, Deus est in carentia veri loci: per
quod minimè intelligitur ubinam esse dica-
tur, aut sit. Cùm aliàs auctor dictus spatium
imaginarium dicat esse locum extrinsecum,
in quo sit Empyreum. Est quidem in spatio
imaginario, dum non repletur, carentia veri &
positivi loci, quæ illo adveniente destruitur:
sed est prætereà spatium, quod adveniente pos-
sit repleri: Atqui non repletur carentia, sed
spatium, & ita à carentia debet ut quid distin-
ctum computari. Neque contra præfatum Au-
ctorem plura; sicut enim in Problematibus à
spiritu contradictionis calamum revocavimus,
ita & modò circa eadem volumus, quia non
tam contradicenti spiritu agimur, sed quæren-
dæ, illustrandæ, & defendendæ veritatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>492.</absatz-nummer> Guilielmus Herincx Tomo 1. Tract. 1.<marginalia>Modus di-|cendi P.|Herincx.</marginalia>
Disput. 5. Quæst. 3. negat Deum esse in spatijs
imaginarijs eo communi argumento, quia nihil
sunt; nihilominùs asserit, reipsa & actu extra
mundum esse, quia est in spatio, quod immen-
sitas sua formaliter extendit, cui immensum
spatium creatum potest coextendi. Itaque Deus
ratione suæ immensitatis existit modo tam illi-
mitato, ut possit esse indistans respectu omnis
entis in infinitum multiplicabilis extra mun-
dum absque aliqua sui mutatione: adeò ut
ubicumque imaginamur creaturam, extra hunc
mundum produci posse, ibi (quamquam impro-
priè dicatur ubi & ibi, cùm illi termini conno-
tant aliquid reale) Deus de facto sit, cum apti-
tudine coexistendi creaturæ ibi creabili: ita ut
ratio cur Deus extra mundum non sit alicubi,
vel in aliquo solùm sit defectus termini, cui
possit dici præsens, vel respectu cujus possit
dici esse alicubi: sive (ut loquitur D. Bona-
ventura. A. 37. p. 2. arti. 1. q. 3.) id non sit pro-
pter limitationem suam, sed loci defectionem.
Sic ille adducens pro Conclusione Smising, &
Patres Lessium, Suarez, & Præpositum, in
explicatione autem secutus specialiter P. Les-
sium, & ita in eo, in quo nostræ adversatur
sententiæ, similiter impugnandus. Et quidem
cùm ratione formalis extensionis sint spatia, in
quibus dicatur esse, quæ non impropria asse-
rantur, aliàs impropriè dicetur esse in seipso,
non videtur posse negari cum proprietate dici
Ibi. Deinde quòd respectu spatij distincti
etiam dici possit, ex eo ostenditur, quod di-
ctum n. præced. cum S. Thoma circa particulam
Illuc: nam Christus per motum illuc pervenit:
ergo terminus motus esse potest. Atqui hoc
non dicitur omninò impropriè & abusivè:
ergo. Prætereà cùm dicitur Deum esse ubi-
cumque, imaginari possumus Deum creaturam
posse producere, fatendum necessariò est nos
imaginatione tali non confingere ens aliquod
rationis sine fundamento, quia in eo Deus
producere creaturam nequit, ut est comper-
tum: ergo aliquod non fictum est, sed revera
actuale eo modo, quo ea, quæ ejusmodi esse
possunt, possunt existentiam habere, ut tene-
bræ, c&#x0153;citas, surditas, & similia. Tandem in-<-P>@@

<-P>ter partes illas spatij, in quibus imaginari pos-
sumus Deum posse creaturas producere, est
vera distantia: quod ex eo patet, quia potest
priùs perveniri ad unam quàm ad aliam per ve-
rum motum: Atqui in spatijs illis intra Deum
nihil tale admitti potest, quia omnia sunt una
simplicissima & indivisibilis entitas: sunt ergo
omnino distincta. Omitto alios dicendi mo-
dos, qui fortè apud alios occurrent, & vel im-
pugnari possent, vel ex ipsis doctrina à Nobis
stabilita fulciri, cùm satis pro illa esse possint,
quæ & in Problemate, & superiùs adducta,
paucioribusq&#x0301;ue sint graves Scriptores con-
tenti, quos Nos indecorum non fuerit æmu-
lari.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa æternitatem Dei, & tempus imagina-
rium, difficultates quædam expeditæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>493.</absatz-nummer> <INI2>Æ</INI2>Ternitas per coexistentiam ad<marginalia>Quid tem-|pus imagi-|narium|juxta P.|Izquierdum</marginalia>
tempus imaginarium communiter
explicatur: ideò investigare oportet quid tem-
pus imaginarium sit. Circa quod P. Izquierdus
Disput. 9. Quæst. 3. n. 104. remittens se ad dicta
Disput. 8. n. 39. & 40. docet non esse aliquid
reale & verum actui existens à parte rei, sed
esse extensionem quamdam successivam, seu
fluxum quemdam successivum ad instar mo-
tus, perpetuum, utrimque infinitum, carentem
scilicet principio & fine, invariabilem, incor-
ruptibilem, à Deo distinctum, & independen-
tem ab ipso Deo: & consistere in reali possi-
bilitate durationum successivè fluentium, serie
quadam continua à parte ante & à parte post
infinita: quæ possibilitas dicenda est capacitas
quædam realis omnium, quæ existere & dura-
re possunt, non realitate existentiæ, sed reali-
tate essentiæ quidditatis, seu possibilitatis, jux-
ta dicta de spatio imaginario, nu. 537. In quo<marginalia>Ejus dicen-|di modus|unde appa-|reat diffici-|lis.</marginalia>
quidem non levis difficultas occurrit, sicut in
spatijs diximis. Et quidem res possibilis ab exi-
stente non distinguitur: nam id ex terminis
videtur constans: quod enim potuit esse, id
revera est, & quod est, idipsum est, quod esse
potuit. Si ergo reale tempus in tempore imagi-
nario est, erit in seipso: dicitur enim tempus
imaginarium invariabile, & incorruptibile, ac
proinde in eo existit, quidquid existit. Dein-
de, juxta probabilissimam sententiam duratio
non distinguitur realiter à re durante: ex quo
fiet, si præfatus dicendi modus admittendus sit,
idem de illis dicendum. Sed quia hæc indistin-
ctio negari potest, & negatur reipsa à multis,
aliter instruenda probatio, ex eo scilicet quòd
si realitas essentiæ sumatur pro necessaria con-
nexione prædicatorum essentialium, si res ex-
titura sit, hæc non consistit in fluxu, ut liquet,
& licet in qualibet instanti temporis imagi-
narij id verum habeat, non ideò est, quia in
tali fluxu consistat; sed quia quod verum est,
semper tale est, & ut tale potest cognosci &
enuntiari. Si autem sumatur pro essentia ipsa,
ut est ab existentia distincta, & diversum ha-
bet statum: id nequit admitti, quia de illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0199.jpg/>
@@1@<SE199>184 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>affirmari nequit quod de imaginario tempore
vidimus pronuntiatum, & præcipuè illud esse
independens à Deo: neque enim sola rerum
existentia, sed res ipsæ secundùm essentiam à
Deo sunt, ut est dogma fidei certum. Præter-
quàm quòd possibilitas durandi per tempus
non potest reddi pro ratione, cur dicenda sit in
tempore duratura: quia pro ratione redditur
capacitas, quæ aliud quid à possibilitate dicit,
siquidem nihil est capax sui ipsius. Item, du-
rans per tempus aliquod determinatum, nequit
dici durasse per infinitum tempus, etiam reali-
tate essentiæ entitativè sumptæ, & ut reipsa
existit secundùm propriam rationem, aliàs
fuisset prior seipsa. Tandem tempus imagina-
rium consideratur ut fluxus quidam perpetuus,
cui æternitas virtualiter coextenditur, & ita
ut unica duratio, cùm tamen possibilitates re-
rum successivarum sint infinitæ, unde & infi-
nita erunt imaginaria tempora. Et ut dicamus
omnia illa per modum unius considerari, con-
sideratio talis non congruit, quia sicut res exi-
stentes non constituunt unum tempus, nisi
quatenus sub una aliqua communi mensura
sunt, ut motus cæli communiter dicitur, unde
eodem aut diverso tempore esse dicuntur: ita
de ipsis ut possibilibus dicendum est, ut præter
possibilitatem essentiæ sub mensura sint ima-
ginarij temporis, ut distincti à possibilitate ge-
nere aliquo distinctionis.</P>
<P>  Quid ergo imaginarium tempus? Non est<marginalia>Aptior ex-|plicatio.</marginalia>
quidem facile illius proprium conceptum ex-
actè declarare. Videtur tamen certum non esse
purum imaginationis inventum, quia sicut de
spatio imaginario diximus in quocumque ima-
ginabili spatio Deus revera est, quomodocum-
que explicetur, ita & de temporali dici potest,
ut scilicet Deus per æternitatem eidem coexi-
stat. Itaque mundus creatus est tali reali pun-
cto, à quo c&#x0153;pit annorum computatio: &
potuit illum creare puncto antecedenti, inter
quod & illud, in quo creatus est determina-
tum spatium fluxit respondens anno, mensi,
horæ aut plus, minusve. Quemadmodum si
Deus destrueret mundum, & post aliquod spa-
tium illum reproduceret, spatium hujusmodi
esset similiter mensurabile; ad eum modum,
quo si inter duo corpora poneretur vacuum,
distantia esset determinata, & mensurabilis
per passus, ulnas, aut palmos. Hinc etiam fit
ut si Deus creasset Angelos ante mundum cor-
poreum, quod plures ex antiquis voluerunt, in-
ter eorum creationem & productionem mundi
spatium determinatum effluxisset, cùm tamen
tempus non fuisset, quod cum motu cæli dici-
tur inc&#x0153;pisse, de extrinseca loquendo mensu-
ra. Videtur autem fluxus hujusmodi spatij non
adhærere rebus possibilibus, quasi earum du-
ratio, quia, ut nuper dicebamus, res per deter-
minatum durantes tempus non habuerunt flu-
xum æternum, licet potuerint in quolibet ima-
ginabili produci; unde consideratur ut quid per
se stans, neque est aggregatum omnium possi-
bilium durationum, quod & nuper dictum:
& in eo imaginarium potest dici, quod velut
positivum quid sine interruptione decurrens
apprehenditur, & per mod&#x0169; substantiæ, & non<-P>@@

<-P>accidentis adfixi subjecto. Est autem ne-
gatio quædam per se stans, quæ à Deo re-
sultantia quadam necessaria fluxit, & fluit,
ficut de spatio imaginario dictum; negans
quidem verum tempus non subjectivè, sed
entitativè, unde & cum eo valens consi-
stere, & æquivalens aliquo modo positivo,
quatenus potest mensurari, sicut de spatio ima-
ginario propter similes cum positivo proprie-
tates aliquas dicebamus. Quem explicandi
modum qui non admiserit, meliorem proferat,
quem libenter admittemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>494.</absatz-nummer> Sed est circa illud, sicut & circa aliud<marginalia>Specialis|difficultas|circa æter-|nitatem ob|successio-|nem.</marginalia>
quomodocumque explicatum non levis diffi-
cultas in sententia eorum, quam & ego in
Scholis Philosophicis sum amplexus, asseren-
tium res successivas ab æterno esse non po-
tuisse, quia æternitati repugnat prioritas &
posterioritas, sine quibus successiva nequeunt
ulla ratione constare. Imaginarium autem
tempus æternum asseritur, cùm dicatur infini-
tum à parte ante, & à parte post, scholarum
more loquendo. Neque enim dici potest pri-
mum illius punctum æternum fuisse, & inde
fluxum derivatum, quia necessarium fuisset
punctum illud fuisse æternum, unde non posset
partibus immediatis uniri, quas per æternum
spatium præcessisset: de illo loquendo ac si
verè positivum quid esset, quia ita loquendum
est, considerata genuina ejus, qualecumque
illud fuerit, fluxione. Si enim in ea non depre-
henditur quidquam contrarium æternitati, ne-
que rebus successivis in mundo videtur dene-
ganda. Cùm aliàs nequeat designari punctum,
in quo inc&#x0153;perit, quia quocumque signato,
fuit aliud & aliud prius, cui fuit æternitas co-
extensa per virtualem extensionem. Ad quod
quidem videtur dicendum tempus imagina-
rium æternum dici tantum syncathegoremati-
cè, quia ascendendo à tempore modò fluenti
versus initium, non poterit inveniri primum, ad
eum mod&#x0169;, quo de æternitate à parte post phi-
losophamur: numquam autem inveniri in
æternitate poterit pars aliqua spatij, quæ fue-
rit æterna, quia successioni cathegorematicè
repugnat æternitas. Non est autem simile de
infinitate generationum, quam tradidit Aristo-
teles, quia ille in principijs erravit fidei, mun-
dum ab æterno constituens. Contra quem
etiam ex eo argui potest, quod cùm non neget
Deum esse mundi creatorem, licet latè crea-
tione sumpta, quia juxta ipsum ex nihilo nihil
fit, in qualibet rerum specie ad aliquam caus-
sam deveniendum est, quæ sit primum princi-
pium successionis, cùm Deus per se ipsum ad
illius individua non concurrat ut caussa par-
ticularis. Illa ergo prior caussa successionis
immediatè à Deo producta erit æterna, quan-
doquidem generationes dicuntur ab æterno, &
non erit æterna. Patet, Quia primum concedi
necessario debet juxta dicta de æterna succes-
sione. Secundum item, quia clauditur termi-
nis, generatione inquam & prima, & ultima,
quod est contra infiniti rationem hucusque
receptam, & Aristoteli ipsi conformis, quid-
quid nonnulli obstrepant, in Scholis Societa-
tis neutiquàm audiendi. Demonstrationem de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0200.jpg/>
@@1@<SE200>§. IV. Visio beatifica an naturalis esse queat. 185
<duolan 2><-P>caussis ut necessariò deveniendum sit ad
unam non productam, quæ sit Deus, doctè pro-
sequitur P. Izquierdus Disputat. 1. nu. 124. &
seqq. & supposito quod ad Deum devenien-
dum sit, unum aliquod sit individuum ab eo
solo producendum, ratio nostra procedit. Pos-
set etiam Deus plura individua producere, quę
se ipsa propagarent, & diversas familias diver-
sa successione fundarent: quo eventu eamdem
vim discursus haberet, cùm esset primum &
ultimum. Quomodo autem generatio hominis
æterna esse non possit, ostensum. n. 882.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa impoßibilitatem naturæ, cui naturalis
esse Visio beatifica queat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>495.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ectione 4. Problem. 1. statuta illa. Cir-<marginalia>P. Izquier-|dus quid|circa quæ-|stionem.</marginalia>
ca quod P. Izquierdus Disputat. 18.
Quæst. 14. Proposit. 1. statuit, si rationi standum
sit, probabile esse non repugnare: id quod per-
git ostendere solutione rationum, quæ pro
parte negante congeruntur. Proposit. 2. affir-
mat ratione auctoritatis non esse improbabi-
lem, quia plures & docti Theologi pro ea
stant ab eo adducti. N. 133. Proposit. 3. con-
cludit substantiam supernaturalem, cui dona
supernaturalia debita sint, probabiliter defen-
di posse ab impetu argumentorum, quibus im-
petitur, pro quo in sequentibus. Proposit. 4. asserit
absolutè esse probabile non repugnare sub-
stantiam supernatutalem, cui visio beatifica,
aut alia supernaturalia dona connaturalia sint.
Ubi respondens argumento P. Arriagæ, qui
pro impossibilitate arguit, ex eo quod nulla est
repugnantia in eo quod Deus habeat aliqua
accidentia, quæ nulli sint debita substantiæ:
ex quo infertur talem esse gratiam justifican-
tem & visionem beatam. Id negat, affirmat-
q&#x0301;ue prætereà nullum esse acci ens posse, cui
non respondeat connaturale subjectum; quia
accidens est entis ens, & non tam pro se est,
quàm propter substantiam: & consentaneum
est rerum naturis, ut quodlibet accidens possi-
bile substantiæ possibili proportionetur, atque
eatenus naturale sit. Quæ quidem doctrina<marginalia>In verosimi-|le ostendi-|tur.</marginalia>
parùm verosimilis apparet. Et quidem P. Ar-
riaga ex eo urget, quia ex terminis videtur no-
tum, id ad divinam perfectionem spectare, ut
plura possit beneficia creaturis præstare, quàm
ipse creaturæ exigere queant. Item ut possit
Deus plura efficere ut Auctor supernaturalis,
quàm ut Auctor naturæ. Ad quem etiam mo-
dum nos argumentati n. 350. addentes ita id ad
Dei perfectione&#x0303; spectare, ut semper agere pos-
sit supra ordinem naturæ proprium, & non tan-
tùm conferendo bona ordinis prædicti, licet
individuo indebita sint: non enim cuicumque
sunt debitæ divitiæ, sed quia ordinis naturalis
sunt, dum illas Deus providentia ordinaria tri-
buit, juxta naturæ ordinem operatur. Si ergo
supernaturalis substantia crearetur, cui debita
essent gratia, visio &c. ex eo fieret, quòd li-
cet Deus dona aliqua non debita conferret, or-
dinem illum supernaturalem aut gradum non<-P>@@

<-P>excederent, qui esset ipsi naturalis: cùm ta-
men Dei perfectio exigat ut semper supra na-
turam possit operari. Nec satisfacit doctus
Pater dum ait, Deum tunc accidentia superioris
naturæ in ordine supernaturali posse inferiori
conferre: superiori autem alia indebita defe-
ctu tituli, licet ipsi improportionata. Non in-
quam satisfacit, quia quod superiori naturæ
conferretur, cùm proportionatum asseratur,
intra gradum supernaturalem est, & ita Deus
non operatur juxta illum, cùm tamen, ut con-
tendimus, ad ejus perfectionem spectet posse
supra naturam semper operari. Unde & ad id
quod dicitur de accidentibus naturæ inferiori
collatis idem dicendum, siquidem neque tunc
Deus supra gradum supernaturalem operatur:
juxta illum enim stat ut substantiæ nobiliori-
bus, quàm exigant accidentibus decorentur:
ficut in ordine naturali supra illius gradum non
fit, quando aliqua accidentia nobilioris condi-
tionis, quàm substantia aliqua exigit, confe-
runtur: sic enim ferro ignis videmus additas
qualitates, & terrestre corpus in avibus eleva-
ri. Iam ex eo quod nullum sit supernaturale ac-<marginalia>Incon ve-|niens spe-|ciale.</marginalia>
cidens, quod naturale sibi non exigat subje-
ctum, ex eo improbandum, quod à Nobis di-
ctum n. 358. de lumine gloriæ, & idem est
de gratia sanctificante, esse scilicet extra na-
turale subjectum, unde & contra naturalem
inclinationem, & cum genere quodam violen-
tiæ, quod est incredibile: cùm aliàs violentia
illa sit in æternum duratura. Ex quo & fiet
visionem beatam aliquid hujusmodi partici-
paturam, quod est incredibilius, & contra ra-
tionem ultimi finis, in quo est totalis, plena,
& undequaque perfecta quies.</P>
<P>  <absatz-nummer>496.</absatz-nummer> Num. 343. argumentati sumus ex na-<marginalia>Ex incon-|venienti|filiationis|naturalis|argumento|facto non|fieri satis.</marginalia>
turali filiatione Dei: cui citatus Scriptor re-
spondet in primis ex eo quòd concedatur sub-
stantia supernaturalis, non sequi gratiam ha-
bitualem futuram illi connaturalem, quia ut
ait n. 248. potest esse tātùm perfectione æqui-
valens complexo ex habitu fidei aut scientia
infusa. Deinde admissa connaturalitate gratiæ,
respondet n. 259. & asserit futur&#x0169; filium adop-
tione alterius generis possibili, quia erit filius
per affectum dumtaxat, debitum tamen aliquo
modo suæ naturæ. Cui consequenter naturale
erit jus ad hereditatem gloriæ: non quòd à fi-
liatione tali opposita adoptivæ nascatur, sed
quod à filiatione adoptiva, seu affectiva natu-
raliter conveniente proveniat. Contra quæ in
primis, quod ad complexum illud attinet, mon-
strum equidem apparet, & talia multa à sic
opinantibus confinguntur, ex quibus statim
inverosimilis eorum sententia comperitur, pro
quo & inferiùs. Admisso autem complexo illo,
non est negabile aliud ex substantia & gratia,
quia & pro illo similiter argui, si standum sit
consequentiæ doctrinæ. Deinde quod ad filia-
tionem spectat, minimè responsio satisfacit,
quia præterquàm quòd novum genus filiatio-
nis adoptivæ confingitur, nequit illa talis dici,
cùm minimè in solo affectu consistat, sed in
physica divinæ naturæ participatione. Et con-
stat ex eo quòd circa hereditatem consequen-
ter dicendum est, ad quam non est tantùm jus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0201.jpg/>
@@1@<SE201>186 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>ratione affectus naturaliter debiti, sed ratio-
ne participationis physicæ & intrinsecæ hujus-
modi substantiæ convenientis. Melius ergo dici
posset esse filiatione&#x0303; alterius generis possibilis,
quæ neq; naturalis sit nec adoptiva. Et hoc ip-
sum inverosimilem ulterius reddit sententiam
dictam, dum tot in ea iterantur figmenta. In
quo quidem cum P. Izquierdo non ago, qui
tantùm eo loco ab improbabilitatis nota cona-
tur illam vindicare.</P>
<P>  Circa argumentum ex impeccabilitate de-<marginalia>Circa im-|peccabilita-|tem quid ex|P. Izquier-|do.</marginalia>
sumptum, de quo n. 360. & seqq. multa habet
citatus Scriptor n. 248. dicens in primis non
sequi impeccabilitatem ex admissione substan-
tiæ supernaturalis, nec reveritus asserere pec-
catum per actus supernaturales, quod equidem
inverosimile prorsus apparet, & ex terminis
implicatorium, cùm peccatum maximè contra
naturam sit, & prætereà actus supernaturalis
ex speciali Dei motione contingat, sitq&#x0301;ue ali-
quid in ordine gratiæ. Dicit etiam posse venia-
le peccatum admitti, id quod in confirmatis in
gratia aliquomodo accidit, id tamen ex speciali
Dei protectione, sed cum absoluta potentia ad
lapsus graviores; quidquid de Virgine fuerit,
pro qua peculiares militant rationes. Et qui-
dem substantia hujusmodi supernaturalis per-
fectiori cognitione prædita esse debet, quàm
naturalis quælibet, ob gradum superiorem.
Non ergo veniale peccatum ex cognitionis
imperfectione continget. Erit ergo ex levitate
materiæ; ubi jam supponitur posse illam esse
gravem, & consequenter circa illam graviter
posse quisquis fuerit ille peccare. Præterquam
quòd figmentum imaginarium apparet, natu-
ram hujusmodi constitui, quæ in sublimi or-
dine intellectuali sit, & Deum non videns, cui
solùm leges cum obligatione sub veniali po-
nantur, idq&#x0301;ue ita exigente illa ex vi propriæ
constitutionis: cùm legis naturalis præcepta
gravem materiam concernant, neque ab illis
exempta pro statu viæ possit rationalis natura
confingi. Sed admittitur tandem impeccabili-
tas contra communem SS. Patrum sensum mi-
nimè commoda explicatione. Contra quod
argumentum nuper factum potest instaurari
de obligatione legis naturalis: ubi nequit op-
poni, quod ex Virgine dictum, quia id ex pri-
vilegio habitum, & non ex naturali exigen-
tia. Et ut dicamus deberi dignitati Matris, ea
ipsa dignitas accidentarium quid naturæ est,
& ad ordinem unionis hypostaticæ spectans.
Addo implicare naturam, quam Deus suis le-
gibus non possit obligare: id enim contra su-
premum illius dominium foret: posita autem
hujusmodi obligatione, id sequitur quod modò
dicebamus, & quidem ut impeccabilitatem
Christi cum divinis præceptis componamus
non parum ingenia fatigamus, cùm illius sit
salvanda libertas. Quid jam ubi libertas abso-
lutè concedenda est, & non adeò compertum
peccati impedimentum? ut indicio sit nihil
tale in alijs illo carentibus posse reperiri.</P>
<P>  <absatz-nummer>497.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Tomo 1. Tractatu 1.<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ad-|versetur.</marginalia>
Disput. 4. à n. 180. impugnandum assumpsit
P. Quiros, qui 1. p. Disputat. 20. communem
est sententiam amplexus, & doctè ac subtiliter<-P>@@

<-P>conceptum supernaturalitatis, explicuit, illu-
stravit, roboravit. Contra quem non solùm as-
serit posse dari naturam, cui visio sit natura-
lis, sed etiam unio hypostatica, immò & oculo
corporeo in virtutem mentis quodammodo
converso, virtualiter æquali visio beatifica
creata (si possibilis) vel saltem unio ad increa-
tam, si ista impossibilis sit, ut ipse latè probat
Dubio 2. Probat autem id, quod ad unionem
hypostaticam spectat & consequenter ad visio-
nem, n. 194. & seqq. quia sicut ex eo quòd unio
hypostatica creata petens essentialiter uniri ut
Quo Personalitati Verbi, sit possibilis, rectè
infertur quòd unibile creatum essentialiter pe-
tens uniri ut Quod sit possibile, idq&#x0301;ue à fortio-
ri, cùm perfectio tanta potius enti solido per-
fectiori convenire debeat: ita ex eo quòd
unio creata petens essentialiter uniri ut Quo
visioni Dei increatæ possibilis sit, de quo cit.
dub. 2. rectè infertur quod unibile creatum pe-
tens essentialiter uniri ut Quod, visioni Dei
increatæ sit consequenter possibile: Atqui
non est ratio cur negetur intellectum altioris
perfectionis esse tale unibile: Ergo &c. Idem
est proportionaliter de dicto oculo corporeo.
Item quia unio illa est intrinsecè accidens, aut
saltem modalis substantia: Atqui omne acci-
dens ex genere suo, & idem est de forma mo-
dali substantiali, esse debet alicui subjecto pro-
portionatum, naturale, & proprium. Sic ille<marginalia>Evidens &|multiplex|ejus impu-|gnatio.</marginalia>
philosophatur; sed quidem non urgens: Nam
ex unione ad unibile benè quidem arguitur, ut
esse necessariò queat: sed quòd esse debeat su-
pernaturale ex parte utriusque extremi, infir-
ma profectò consecutio est. Id quod evidenter
ostenditur: nam juxta ipsius doctrinam, de
qua n. 181. aliquid omnino naturale potest
supernaturaliter uniri rei etiam omnino na-
turali, eo quod ipsi indebitum sit, ut calor in
summo aquæ, & Angelicus intellectus homi-
ni. Licet autem ille citato loco dicat calorem
& intellectum esse supernaturales respectu
aquæ & hominis: id quidem non tollit, quin
absolutè naturalia penitus entia sint: neque
ratione talis unibilitatis absoluta admitti su-
pernaturalitas potest, ratione cujus res eleva-
tur ad superiorem ordinem. Unde sicut calor in
summo potest in aqua constitui, ita frigus in
summo in igne, sicut & intellectus humanus
in Angelo, si ab illis distinguitur, nec ta-
men proptereà ad superiorem gradum elevan-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>498.</absatz-nummer> Deinde. Unio hypostatica est modus<marginalia>Ex uniont|hypostatica|quam levi-|ter argua-|tur.</marginalia>
ita assixus extremis, ut per nullam potentiam
possit extrema alia copulare: ergo non petit
subjectum aliud præter humanitatem, cùm
persona Verbi subjectum esse non possit. At-
qui humanitas supernaturalis non est, ut con-
stat: ergo ineptè arguitur de unione ad sub-
jectum ejusdem rationis. Ex eo autem quòd
unio sit modus imperfectior, non benè argui-
tur pro unibili ut Quod, solido & perfectiori:
quandoquidem modus omnino necessarius
est, non verò solidum. Cùm enim natura per
accidentia indebita perficiatur, vel per modos,
unio necessaria omnino est, non ita solidum,
in cujus existentia inconveniens esse potest,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0202.jpg/>
@@1@<SE202>§. IV. Visio beatifica an connaturalis esse queat. 187
<duolan 2><-P>licet ut quid perfectius falsò concipiatur. Ita-
que solidum quod revera esse possit, si in eo-
dem gradu sit cum accidente & modo, perfe-
ctius erit, sicut gratia perfectior est unione
ipsius, & unio hypostatica minimè æquat
Verbi perfectionem: & sic modus arguendi
posset censeri legitimus: at modus alius argu-
mentationis vitiosus prorsus est, quia de subje-
cto non supponente. Unde arguenti sic: Unio-
ni convenit supernaturalitas: ergo & solidæ
substantiæ: neganda consequentia est. Si per-
gatur: Solida substantia est perfectior, si de
existente, cujus est modus, sit sermo; de
persona Verbi admittendum; si de humani-
tate admittatur, & ex eo argui debeat, fiet
humanitatem esse supernaturalem. Si de soli-
do creato supernaturali, aut quod esse tale sup-
ponatur, suppositio falsa est, & ita neganda.
Et est quidem vitiosus arguendi modus, quan-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
do ex eo quòd aliquid imperfectum est ex
conceptu suo, infertur in eo genere perfe-
ctius aliquid esse debere. V. g. Materia pri-
ma ex conceptu suo imperfecta est: ergo in
genere materiæ primę debet dari aliquid perfe-
ctum. Ad eum modum: In ratione substantiæ
supernaturalis datur aliquid imperfectum: er-
go & perfectum dari debet, si de creata super-
naturalitate sermo sit, eodem vitio laborat ar-
gumentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>499.</absatz-nummer> Ulterius insto. Nam si unio hyposta-<marginalia>Quàm in-|verosimiliter|ut naturalis|admittatur|unio hypo-|statica.</marginalia>
tica connaturalis esse potest: ergo & erit sub-
stantia, cui connaturalis sit unio simultanea
cum tribus divinis personis. Patet: nam secun-
dùm receptissimam sententiam illa est possibi-
lis, ad illud autem quod possibile est superna-
turaliter, potest esse exigentia naturalis, juxta
citati Scriptoris mentem. Quis autem non vi-
deat, alienissimum hoc esse à mente omnium
Theologorum, & contra excellentiam unio-
nis, quæ est omnium maxima gratiarum, &
ideò talis, ut supra omnem exigentiam sit, &
id potiùs quod in eo genere satis monstrosum
apparet? Et quidem jam non erit adeò mira-
bile Incarnationis mysterium ex unione di-
stantium extremorum Dei scilicet & creaturæ
in unam personam, cùm naturale esse possit.
Probo autem & modò naturale dici posse jux-
ta id quod de oculo corporeo asserit præfatus
Scriptor, n. 140. & 153. ac seqq. posse scili-
cet elevari ut Deum videat, & n. 194. ut id
possit ex debito naturali contingere, eo quòd
in conditionem sublimiorem potest elevari:
Ergo & humanitas ita elevari potuit. Quod si
potuit, unde non ita accidisse poterit compro-
bari. Quòd si objiciantur SS. Patres asserentes
fuisse gratiam, adhiberi poterunt aliquæ ex re-
sponsionibus ejusdem Auctoris. Quæ quidem
admittenda non sunt; sed juxta illius doctri-
nam veniunt admittenda, aut principia unde
verosimiliter derivantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>500.</absatz-nummer> Et de prodigioso illo oculo naturali-<marginalia>Sicut & vi-|sio Dei ocu-|lis corpo-|reis.</marginalia>
ter potente videre Deum etiam materiali visio-
ne, loquendo, satis quidem mirabile est, ut
cùm visio talis etiam per absolutam potentiam
impossibilis à Doctoribus judicetur, jam non
solum possibilis, sed connaturalis & debita pe-
nitus asseratur. Circa quod aliquas Assertiones<-P>@@

<-P>statuit. Prima est Deum non posse videri oculo
corporeo, ut corporeo, id est visione simili illi,
quam oculis corporalibus videndo experimur.
Quam esse ait omni&#x0169; Theologorum, à quibus
opposit&#x0169; dignum gravi censura judicatur, ex
quibus adducit aliquas. Sic n. 141. Secunda vide-
ri posse per visione&#x0303; spiritualem à Deo infusam
& oculo unitam. Ita nu. 147. Tertia, Per vi-
sionem materialem, ad quam potest elevari,
quâ elevatione oculus corporeus in virtutem
mentis quodammodo convertitur, & spiritua-
lis efficitur. Sic n. 153. Et utroque modo vi-
suros post resurrectionem Beatos affirmat &
probat Dubio 6. Quarta circa connaturalita-
tem, de qua. 193. & 194. Sed quidem quid-
quid pro Prima adducit, censuris dignissima,
contra Tertiam militat, & multò magis con-
tra Quartam. Id probo. Nam Sancti Patres &
Doctores absolutè negantes corpoream visio-
nem, etiam modos, quibus id contendatur fieri
posse, repellunt, cùm manifestum esset excogi-
tandos illos & lucem aliquā superiorem confe-
rendam, cùm objectum adeò superexcellens
sit, & experientia cōstet in lucidissimum obje-
ctum corporeum aciem non posse oculorum
intendi. Unde censuræ Doctorum non cadunt
solummodò supra visionem primo modo ac-
ceptam, sed supra supernaturalem, quæ purè
corporea sit, ut videri potest apud P. Suarium<marginalia>Censuræ|contra il-|lam.</marginalia>
Lib. 2. de Attributis Cap. 6. n. 5. ubi ait esse dog-
mati fidei propinquam. Cùm enim statuat sic
eo loco: Secundò certum est nullo modo posse vi-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
deri Deum per oculum corporeum, atque ita Deum
esse invisibilem corporeo visu, per absolutam etiam
ejus potentiam, sic inferiùs subdit: Est que jam
recepta hæc sententia, ut licet non poßimus dicere
esse dogma fidei, proximè ad illud accedat. Sic ille
P. Vasquez Tomo 1. in 1. p. Disput. 40. affirmat
esse errorem manifestum. Et mitiùs quidem il-
lorum est judicium, quam Patrum Valentiæ &
Arrubal, quos adducit P. Izquierdus Disputat.
17. n. 123. Quod & alios censere testatur P.
Martinon Tomo 1. Disputat. 7. n. 1. nec rejicit,
ex quibus Theodorus Smising, Disput. 6. nu.
46. P. Amicus Tomo 1. Disputat. 9. n. 122. ubi
ait esse sententiam Catholicam. Sed P. Recu-
pitus Lib. 6. de Deo, Quæst. 10. nu. 6. & P. Ri-
palda in Manuscriptis apud P. Izquierdum su-
prà, temeritatis tantùm notam adversæ senten-
tiæ inurunt, quam P. Franciscus de Lugo
Disput. 21. Cap. 1. n. 11. non plena asseveratione
profert, sed addendo fortè. Ubi tamen P. Or-
tega Tomo 1. Controversia 1. Disput. 5. Certam.
2. addit ut minimum. Sed verò cùm præfatus
Scriptor eos Scriptores adducat, qui severio-
rem sunt censuram amplexi, & illi de absoluta
potentia loquantur, aut non benè ipsos alle-
gat, vel eorum debet contra se censuras susti-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>501.</absatz-nummer> Et quidem ille in hujusmodi Asser-<marginalia>Auctoris|distinctio|convulsa.</marginalia>
tione, cùm de oculo loquitur addit, Qua corpo-
reo, & in eo sensu Auctores appellat: Atqui
visio, quam admittit, corporea est; ergo qua
corporeus est oculus ad videndum assurgit, &
quidem distinctio illa, solis videtur vocibus
adornata ad imperitorum elusionem, dum di-
citur oculum corporeum in virtutem mentis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0203.jpg/>
@@1@<SE203>188 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>quodammodo converti, & spiritualem effici.
Rogo enim quomodo hoc contingat, cùm re-
ipsa corporeus remaneat, & visio corporeæ
conditionis sit? Si dicatur ideò esse, quia visio-
nem elicere potest ad petitionem principij de-
veniendum, id enim est quod quærimus, quo-
modo scilicet illam possit elicere, cùm corpo-
reus sit? & respondebitur: Quia in virtutem
mentis convertitur, & hoc ipsum est quod ro-
gamus, quomodo scilicet converti queat, cùm
intra sphæram corpoream maneat, & actum
eliciat ejusdem conditionis. Quomodo etiam
spiritualis efficiatur, cùm corporaliter opere-
tur. Dicetur forsitan ideò spiritualem dici, &
ita in virtutem mentis converti, quia ad spiri-
tuale objectum, quod proprium est mentis, ele-
vatur. Sed recurrit instantia: hoc enim est
quod urgemus, quomodo scilicet materialis
facultas ad hujusmodi actum elevari possit
quæ intra sphæram corpoream jacet, & actum
elicit merè corporalem? Itaque oculus ut ocu-
lus Deum videre nequit: Atqui in visione
quæcumque illa sit, præsertim materiali, sem-
per operatur ut oculus: ergo nequit absolutè
Deum videre. Facilis & captui aptior respon-
sio esset, si diceretur oculum ut oculum secun-
dùm sua naturalia Deum videre non posse:
benè tamen ut elevatum. Et tunc rationibus,
quæ apud Doctores occurrunt, urgendus &
prætereà discursu præcedenti, dum singula-
rem mavult loquendi modum amplecti. Con-
tra quem prætereà argui specialiter potest ex
ex eo quod ipsum affirmasse vidimus, posse
scilicet oculum corporeum nostrum ut spiri-
tualem, & in virtutem mentis quodammodò
conversum, connaturaliter Deum videre. Su-
pra quem dicendi modum censuræ omnes ad-
ductæ magis speciali ratione descendent, ne-
que ij, qui de temeritate locuti, illa erant con-
tenti, ubi additum adeò exorbitans deprehen-
ditur. Et arguo insuper ut suprà. Oculus ut
oculus concurrit ad visionem naturalem: Visio
prædicta est talis: ergo ad illam ut oculus
concurrit. Est ergo distinctio illa verborum
umbratile tantùm figmentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>502.</absatz-nummer> Et Auctores quidem dicti de corporeo<marginalia>Quid circa|possibilem|potentiam|sensitivam.</marginalia>
oculo secundùm præsentem naturæ statum ut
vidimus, decernunt, ita contra Scriptorem
præfatum eorum censuræ procedunt, cùm
tamen & plures de possibili etiam corporeo
visu pronuntient, pro quo P. Gonet Tomo 1.
Disputat. 1. de Visione Dei n. 58. Patres Suarium<marginalia>P. Gonet.</marginalia>
& Vasquium eisdem assentiens adducit, ad-
dens P. Valentiam, & Recentiores alios, qui-
bus studium est nihil certum statuere, sed om-
nia in dubium revocare, de oculo possibili ali-
ter sentire. Quibus bonus Pater suum illum
in Societatis Auctores pium affectum voluit
eo novo argumento reddere manifestum. Et
Pater quidem Valentia Tomo 1. Disputat. 1.
Quæst. 12. Puncto 8. ita scribit: Non satis autem
constare videtur implicare quoque contradictionem
ut potentia aliqua sensitiva sic à Deo condatur, ut
vel natura sua, vel saltem ex dono aliquo gratuito
superaddito valeat non solùm octa sensibilia cor-
poralia, sed etiam aliquod objectum spirituale, at-
que adeò Deum ipsum percipere. Sic ille, minimè<-P>@@

<-P>plenum assensum ejusmodi positioni præstans,
sed tantùm asserens non ita videri apertam in
eo contradictionem, sicut in certo visu, pro
quo certam de fide statuit assertionem. Id au-
tem in eo neutiquàm probandum quòd pro
potentia sensitiva, quæ natura sua possit vi-
dere Deum non censuerit apertam esse repu-
gnantiam, ipsi concedens, quod non concedi-
tur, nec concedi potest intellectui.</P>
<P>  <absatz-nummer>503.</absatz-nummer> Ubi audiendus P. Drexelius in Tribu-<marginalia>Vtobstet P.|Drexelius.</marginalia>
nali Christi Lib. 2. Cap. 15. §. 4 Tomo 1. sic lo-
cutus: Gregorius de Valentia (non citat locum)
ingenuè fassus est eos, qui sentirent oculis corporeis
Deum aspici posse, opinionis falsæ minimè dam-
nandos esse. Nec desunt recentiores Theologi, qui
hanc pro viribus propugnent. Sic illi ratiocinantur:
Si corporeus inferorum ignis potest torquere spiri-
tum, cur corporei oculi non possunt videre spiri-
tum? Ignem avernalem esse corporeum in Theolo-
gia notum est. Hinc illud Augustini (Lib. 21. de
Civit. Dei. Cap. 10.) Torquentur miris, sed veris
modis. Sic ille, qui deinde arguit ex potentia
obedientiali activa, & sic prosequitur: Accedit<marginalia>Iob. 19. v.|26. & 27.</marginalia>
divini Voluminis auctoritas. Clarißimè Iobus 19
v. 26. & 27. In carne mea, inquit, videbo Deum
meum. Quem visurus sum ipse, & oculi mei con-
specturi sunt, & non alius. En meridianum solem,
si suo permittantur verba significatui. Quod si lu-
beat, verborum interpretem audiamus. Meliorem
Augustino nullus postulaverit. Augustinus ergo &c.
locum adducit ex Lib. 22. de Civit. Dei Cap.
29. apud omnes obvium de hoc agentes post
D. Thomam, 1. p. q. 12. arti. 3. adhibita cōmoda
explicatione in responsione ad. 2. Ubi quidem<marginalia>Ejus fun-|damenta|disiecta.</marginalia>
pius & eruditus Pater non videtur P. Valen-
tiam suo in fonte legisse, sed aliorum non fideli
usus attestatione. Cùm ex manifesta ipsius
sententia constet de facto ita certum putare
Deum non videri, aut videndum corporeis
oculis, quibus nunc præditi homines, ut de fi-
de esse asserat constantissimam veritatem.
Quod verò ad possibile attinet non assertum
ab ipso etiam vidimus. Quod de igne inferni
objicitur nullius momenti Scriptores judicant,
id modis diversis exponentes, & ut hic quod de
potentia obedientiali activa dicitur applice-
mus, pro visionediversa est ratio, cùm sit po-
tentiæ vitalis corporeæ actus habens limita-
tum objectum, ratione cujus ab alijs differt.
Locum Iobi immeritò meridianum compella-
vit solem ad positionis propositæ claritatem,
ad aliam potiùs advocandum ex contextu ob-
viam. Sic enim v. 25. Scio enim quòd Redemp-
tor meus vivit, & in novißimo die de terra surre-
cturus sum. Et rursum circumdabor pelle mea;
& in carne mea &c. Ubi illud Vivit, ut Divus
Hieronymus, D. Thomas & alij plures expo-
nunt, idem est ac Resurrexit. Ait ergo visurum
se Christum resurrectione gloriosum, quod
quidem oculis corporis poterit obtinere, & sic
videre Deum, cùm revera Christus Deus sit,
& licet ejus non videatur Divinitas, ratione
personalis unionis stare proprietas locutionis
potest. Ubi & addendum, quod de oculis dici-
tur, non esse necessarium ut ad corporis ocu-
los referatur, ut tradit Venerabilis P. Gaspar<marginalia>P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
Sancius ita scribens: Aut oculos intelligit meta-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0204.jpg/>
@@1@<SE204>§. IV. Visio beatifica an naturalis esse queat. 189
<duolan 2><-P>phoricos, qui cùm propriè sint corporis, ad animos
tamen transferuntur, qui videre familiari sermone
dicuntur illa, quæ intelligunt. Quomodo dicimus,
vide quàm acutè hæc dicta sint, aut quàm parùm
consentanea: quod animorum est, non oculorum
opus. Sic doctus Pater, & exactus semper in-
terpres.</P>
<P>  <absatz-nummer>504.</absatz-nummer> P. Esparza Tomo 1. Lib. 1. de Deo Quæst.<marginalia>P. Esparza|ut faveat &|P. Drexe-|lium notet.</marginalia>
11. Arti. 1. ad. 3. statuit & probat sententiam
de impossibilitate absoluta respectu cujuslibet
potentiæ. Et Arti. sequenti ita scribit: Concesso
igitur antecedenti, quidquid in contrarium exci-
piant de potentia materiali poßibili Ripalda, &
nonnulli alij, aususque sit quoad de facto Drexe-
lius (non indicato loco) fretus conniventia Au-
gustini Lib. 22. de Civitate Dei Cap. 23. (Corri-
ge 29.) quem tamen exponit legitimè D. Thomas,
q.  12. arti. 3. ad 2. tamquàm disputativè solùm &
conditionaliter ibi locutum, cùm absolutam repu-
gnantiam visionis Dei in se per oculos corporeos do-
cuisset ex professo Epist. 6 &c. Audacem ergo
in assertione proposita doctus Scriptor pium,
eruditum, & elegantem Scriptorem, non dubi-
tavit, & jure quidem optimo pronuntiare. Ubi
tamen pia pariter dicenda audacia est, sed non
omnes laudabiles pietates, d&#x0169; à firmis Theolo-
giæ principijs aberraverint. Nec sine laude
ille, cui fundamentum præstitit, dimittendus:
sic enim claudit: Verùm animi mei non erat, hic
judicem agere, aut quidquam hac in re definire, sed
Augustini, & aliorum cum illo sentientium men-
tem aperire. Cum priscis sapere plerumque tutius.
Sic ille. Sic ergo & sapere cum Augustino tu-
tum, ubi ille mentem suam nobis apertam
voluit, quod citatâ Epistolà egregiè ab ipso
præstitum, & alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>505.</absatz-nummer> Iam circa Assertionem 2. P. Bonæ-<marginalia>Visio spiri-|tualis ut|repugnet.</marginalia>
Spei, de qua n. 550. similiter videtur proce-
dendum, quod ad factum attinet, cùm absolu-
tè dicatur Deum videri corporeis oculis, & id
censuris dictis feriatur. Quod verò ad possi-
bilitatem spectat, eam communiter Auctores
negant cum P. Suarez suprà, sed eam admittit
P. Salas Tomo 1. in 1. 2. Tract. 2. Disput. 5. Sect.
1. quem cùm referat P. Martinon Tomo 1. Disp.
1. n. 4. subdit, idem cohærenter loquendo de-
bere asserere quicumque putant quidlibet pos-
se elevari ad quodlibet: & potentiam obedien-
tialem creaturarum non esse metiendam ex
entitate & viribus ipsarum, sed ex virtute om-
nipotentiæ divinæ, cui subordinatur, quæque
potest uti qualibet creatura ad omnia in seipsis
possibilia, quod ipse improbat. Sed quidem
cohærentia doctrinæ minimè id exigit, quia<marginalia>Potentia|obedientia-|lis non benè|pro illa ap-|plicatur.</marginalia>
quod de potentia obedientiali dicitur, suas ha-
bet limitationes. Et in casu nostro benè à P.
Becano sic scriptum. Tract. 1. de Deo Cap. 9.
Quæst. 6. Vbi nota, visum duobus modis spectari
posse 1. ut est potentia vitalis. 2. ut est creatura<marginalia>P. Becanus.</marginalia>
quædam Deo subjecta per potentiam obedientialem.
Priori modo non potest ferri extra suum objectum,
& ideò impoßibile est ut aliqua visio corporalis ver-
setur circa rem spiritualem, aut circa sonum, vel
odorem: quia hæc non sunt objecta potentiæ visivæ.
Posteriori modo potest assumi à Deo tamquàm in-
strumentum ad producendum quemcumque effe-
ctum, qui non indiget principio vitali in sui pro-<-P>@@

<-P>ductione. Vide Conimbricenses Lib. 2. de Anima
Quæst. 3. Arti. 2. ad 2. & Suarez in Metapbysi-
ca Disput. 30. Sect. 11. nu. 2. Hinc confirmatur
illud, quod suprà dixi Quæst 4. Conclus. 1. visio-
nem beatificam, cùm sit actio vitalis, non posse elici
ab intellectu, nisi ut à potentia vitali, & vitaliter
agente, non autem per solam potentiam obedien-
tialem. Nam si hæc sola potentia sufficeret, cur
eadem visio non posset fieri ab oculo corporeo?
Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>506.</absatz-nummer> Et quidem juxta id, quod à me tradi-<marginalia>Vt queat|aliqualiter|admitti.</marginalia>
tum in Philosophia, intellectio tria involvit,
actionem, passionem, & terminum, scilicet
verbum, aut speciem expressam, cùm necessa-
riò sit motus à se immane&#x0303;ter operantis, de quo
& dixi in Tomo, circa quem versamur. n. 548.
Si ergo solum verbum mentis à Deo infun-
deretur, neque intellectus ipse eo intelligeret,
quid jam corporea potentia? Ubi juxta recep-
tam doctrinam de potentia obedientiali dici
potest oculum corporeum ad illius productio-
nem concurrere posse, sicut de Sacramentis
affirmat satis recepta sententia respectu gratiæ
& characteris. In eo autem potest esse diffi-
cultas an oculus respectu verbi in ipso reci-
piendi eamdem potentiam habeat, eò quòd
materialis sit, & verbum spirituale. In quo
multi nullum inconveniens deprehendunt, li-
cet P. Suarez citato n. 6. censeat id non esse ad-
mittendum. Eo autem admisso videtur posse
argui ut oculo corporeo videri Deus possit;
Quia assumi potest ut instrumentum ad ver-
bi beatifici productionem: ergo esse illa vita-
lis potest. Illatio ostenditur: Nam intellectus
licet sit instrumentum respectu visionis, de quo
Problemate 10. ad illam vita liter concurrit. Ad<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
quod congrua est explicatione respondendum:
non quidem futuram vitalem, quia non est ab
oculo ut vitali, sed secundùm generalem po-
tentiam, juxta quam concurreret etiamsi non
esset vitalis. Ad eum modum, quo speciem
immittit, qua videri possit, qualem emittit &
mortuus. Cùm tamen potentia vitalis specia-
lem habeat rationem, sicut & modum tenden-
di in objectum, ratione cujus illæ inter se di-
stinguuntur. In intellectu autem respectu vi-
sionis alia est ratio, quæ ex dudum dictis elu-
cet: elevatur enim ut peculiaris potentia est,
& talis est concurrendi modus, ut multi in-
strumentum esse negent, sed partialem caus-
sam esse contendant ad formalitatem ipsi cor-
respondentem, de quo in citato Problemate, ubi
discrimen diximus esse de nomine.</P>
<P>  <absatz-nummer>507.</absatz-nummer> Et hęc quidem occasione peculiaris do-<marginalia>Quid P. Ar-|riaga circa|visionem de|possibili.</marginalia>
ctrinæ P. Bonæ-Spei circa ocularem visionem
circa quam P. Arriaga, quod ad præsentem na-
turæ statum spectat, cum alijs, de quibus suprà
impossibilitatem statuit, ita ut nulla potentia
corporea sit, quæ ad Dei possit visionem as-
surgere, immò neque ad cognitionem objecti
spiritualis. De possibili autem minimè repu-
gnare, quod ad spiritualia objecta attinet, ex
quo non sequitur, ut ad Dei possit devenire
conspectum, cùm pro eo summa ejus perfe-
ctio possit obstare. Ita Disputat. 5. de Anima
Sect. 1. & 2. & Tomo 1. in 1. p. Disput. 6. Sect. 1.
in cujus n. 5. & 6. ita scribit: Hoc in ordine ad<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0205.jpg/>
@@1@<SE205>190 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>consequentiam: absolutè autem, an aliunde possit
reperiri repugnantia in tali potentia, dubium valde
dixi esse: posseq&#x0301;ue probabiliter doceri imperfectio-
nem rei materialis, licet non sit tanta ut impediat
ne ulla res materialis possit cognoscere aliquid spi-
rituale: quia tamen est imperfectio aliqua, impe-
dire ne nobilissimum objectum inter omnia spiri-
tualia, scilicet Deum, cognoscere possit; fortassè id
etiam reipsa non repugnat. Vnde meritò P. Valentia
quæst. 12. disput. 1. punct. 6. (corrige 8.) dubiam
hanc dicit esse quæstionem. Hæc ille ubi propter
defectum debitæ interpunctionis, confusus
redditur sensus, cùm ante verbum Impedire,
comma adhiberi debuerit, ut à Nobis adhibi-
tum, & ante Fortasse major nota pro explica-
tione. Et circa P. Valentiam jam dictum nu.
552. Quidquid de hoc sit, imperfectionem
materialitatis obstare quo minùs possit videri
Deus, ut ille asserit, & illam non esse impedi-
mento pro visione aliarum rerum spiritualium,
ægrè sustineri potest, quia res omnes purè spi-
rituales carent omnimodò materialitate: ergo
quod materiale est nequit ad earum cognitio-
nem pertingere. Deinde, Ergo saltem poterit
Deus cognosci abstractiva cognitione, quæ
imperfecta est, aut intuitiva secundùm ratio-
nem spiritus & peculiarem aliam, quas præci-
siones præfatus Pater admittit. Alij aliter
Conclusionem dictam impugnant, quibus illa
non placuit, ut ipse affirmat citato n. 6. conten-
dentes eo ipso quòd admittatur potentia mate-
rialis potens cognoscere objectum spirituale,
debere admitti posse ab ipsa videri Deum, qui-
bus ipse conatur satisfacere, utrum exactè, vi-
derint alij, mihi enim pro instituto præsenti,
prædicta sunt satis, cùm oporteat ad finem
properanti à prolixis discursibus abstinere.
Unde sit jam</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa lumen gloriæ, de illius certitudine
Ad Problema 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>508.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ine nota aut censura posse defendi nō<marginalia>Lumen glo-|riæ non esse|habitum si-|ne censura|ut possit|defendi.</marginalia>
esse habitum, dictum ibi. & n. 381.
adductus Theodorus Smising inter eos, qui
Clementinam Ad nostrum, ex Concilio Vien-
nensi non urgere pro habitu protestantur, &
plus aliquid ipsum arbitratum; non tamen ci-
tato loco, eo quòd visus antea ex amicabili cu-
jusdam commodatione, tunc præ manibus
non haberetur. Arbitratur ergo lumen gloriæ
non esse ab ipsa visione & divina essentia ob-
jectivè concurrente distinctum Tract. 2. Dis-
putat. 2. n. 38. & seqq. & Disput. 6. n. 93. putans
& probans esse juxta mentem Scoti; in quo
tamen ait Herincx Disputat. 5. nu. 47. forsan
falli, Scotista ipse, sed probabilem illius sen-
tentiam pronuntians, cùm uti valde probabile
statuat n. 46. esse habitum à specie impressa
distinctum, idq&#x0301;ue conformius reputat menti
Scoti, pro quo & Scotistas producit plures. Pro
simili Concilij intelligentia adducit plures P.
Bonæ-Spei Disputat. 4. §. 4. in quibus de Socie-<-P>@@

<-P>tate sunt P. Arriaga Disputat. 7. Sect. 1. n. 1. &
2. & addere sequentes alios potuisset. Nihilo-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
minùs n. 6. concludit quod licet non sit de fi-
de, sit tamen ob communem consensum cer-
tissimum. Sed cùm communis adeò consensus
non sit, non est pro eo summa illa certitudo
superlativo termino declarata. P. Martinon 1.<marginalia>P. Marti-|non.</marginalia>
Parte Disputat. 8. Sect. 2. n. 14. ita scribit: Ne-
que his contradicit Concilium Viennense damnans
Beguardos, ajentes animam non egere lumine glo-
riæ ipsam elevante ad Deum videndum. Nam vel
Concilium loquitur generaliter de lumine gloriæ
abstrahendo à creato vel increato, ut multi affir-
mant; vel, si ut alij malunt &c. Iuxta quæ sen-
tentia sic exponentium nulla est digna censu-
ra, cùm sint multi, & quidem doctissimi; unde
non est pro opposita intelligentia consensus
ille, quem P. Arriagam vidimus protulisse P.<marginalia>P. Quiros.</marginalia>
Quiros 1. Parte Disputat. 27. Sect. 1. nu. 1. sic
scribentem: Existimo præcipuæ curæ Concilij fuis-
se definire quòd natura ex se non sit beata, ut vole-
bant hæretici: quare id solùm desinitum est sine
auxilio adjuvante naturam non posse Deum videre,
sive elevatio consistat in concursu actuali, juxta
Scotum in 3. dist. 14. quæst. 2. sive in visione ipsa
juxta Aureolum apud Capreolum in 4. dist. 49.
quæst. 3. sive denique in concursu in actu primo ex-
trinseco. Ita tenent Bannez, Molina, Suarez, Vas-
quez, Salas, cum Smising in præsenti Lib. 2. Dis-
put. 6. n. 78. Sic ille Disputat. 28. unde corri-
genda citatio: sicut & quæ apud eumdem Pa-
trem extat, cùm revera ij, quos citat, non ita
ut ipsis attribuit, fateantur. Licet enim non
fuisse expressè & directè definitum asserant,
indirectè tamen, & non leviter indicato Pa-
trum Conciliarium sensu, illius assertè verita-
tis præbuit fundamentum, ut videri potest
apud P. Izquierdum Disput. 9. n. 16. qui mul-
torum ex præfatis censuras congerit. Et in ipso
Patre id videre licet, qui ante præfata verba id
indicatum voluit: & ideò non unicę curę Con-
cilio fuisse protulit, sed præcipuæ, hæreticos
condemnare.</P>
<P>  <absatz-nummer>509.</absatz-nummer> Adducit etiam P. Bonæ-Spei, Patrem<marginalia>P. Vekenus|de auxilio|divino ut|explicet.</marginalia>
Vekenum 1. Part. Disputat. 12. Cap. 1. n. 3. qui
ut præfati discurrit, adducto in speciali Patre
Vasquez, aliosque generatim laudans pro eo
Recentiores; commendatq&#x0301;ue ante alias expli-
cationem de auxilio actuali, quale concedi-
tur infideli ad conversionem, & à Concilijs &
Patribus illuminatio dicitur. Pro quo est illud
in Concilio Tridentino Sessione 6. Cap. 5. Ita<marginalia>Quomodo|lumen.</marginalia>
ut tangente Deo cor hominis per Spiritus sancti
illuminationem &c. ubi de justificatione est ser-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
mo, & libertate necessaria ad ipsam. Contra
hoc tamen arguit P. Izquierdus supra n. 15. ex
eo quòd hoc sensu, (pro habitu scilicet) acci-<marginalia>Impugna-|tio P.|Izquierdi.</marginalia>
piunt lumen gloriæ communiter Scholastici,
estq&#x0301;ue sensus magis proprius: nam sicut hoc
lumen corporeum qualitas est disponens &
prævia ad visionem corpoream, ita lumen bea-
tificum, ad quod à corporeo nomen transla-
tum est, qualitas quædam debet esse prævia
ad beatificam visionem, si cum aliqua proprie-
tate loquendum sit: Concilium autem absque
dubio censendum est loqui de lumine juxta
acceptionem magis propriam. Ad quod re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0206.jpg/>
@@1@<SE206>§. V. Circa certitudinem luminis gloriæ. 191
<duolan 2><-P>spondeo acceptionem illam non esse ita com-<marginalia>Responsione|exacta|disjicitur.</marginalia>
munem, ut non sint, & fuerint multi, ut supe-
riùs vidimus, qui aliter nomen luminis usurpa-
rint. Ad aliud de similitudine luminis dico ita
quidem esse potuisse, si ad intentum Concilij
aliquid interesset quòd lumen cum illa pro-
prietate ab Ecclesiæ filijs reciperetur: quod ta-
men secus habet, cùm ejus intentio aut unica
aut præcipua fuerit hæresim Beguardorum,
qui visionem Dei viribus attribuebant naturæ,
propulsare. Et quidem licet minùs de proprie-
tate videatur habere divini auxilij lumen, id
quod ex ea parte deficit, luminis excellentia
suppletur. Deus siquidem lumen est tantoperè
in Scripturis prædicatum: & hoc lumen habi-
tuali permanentia intellectibus Beatorum assi-
stit cum æterna illustratione.</P>
<P>  <absatz-nummer>510.</absatz-nummer> Deinde arguit. Quia Concilium de<marginalia>Aliæ ejus-|dem proposi-|tæ & dilu-|tæ.</marginalia>
lumine elevante animam ad Deum videndum
agit, nihil autem magis propriè quàm habitu
infuso dicitur elevari. Respondetur, & si id
magis propriè dicatur, ad Concilij scopum
nihil conducere, juxta dicta, quod de eleva-
tione summa non est locutum, & cùm ea, quæ
modo nuper replicato contingit, satis propria
sit, per illam satis est ipsius fini satisfactum.
Prætereà instat, quia communi Theolgorum
consensu, quorum multi putant esse de fide,
per habitus infusos & permanentes elevantur
potentiæ nostræ ad actus supernaturales fidei,
spei, & charitatis, aliarumq&#x0301;ue virtutum. Er-
go potiori jure ad præstantissimum actum vi-
sionis beatificæ censendus est intellectus no-
ster pariter elevari, tum ex mente Concilij.
Respondeo rationem dictam congruentiam
non excedere de qua & Nos nu. 382. id autem
quod additur de mente Concilij negatur, quia
licet pro habitibus præfatis de Ecclesiæ mente
constat, pro quibus opportuna fundamenta
succurrerunt, pro visione Dei nihil tale expres-
sum, & contentum supernaturali elevatione,
reliqua Theologorum disputationibus reserva-
vit, sciens varios esse explicandi modos cir-
ca divinitatis manifestationem, & illapsum
illum, quo Beati similes Deo evadunt viden-
tes Deum sicuti est. 1. Ioan. 3. v. 2. Tandem.
Quia licet de potentia absoluta possit intelle-
ctus noster adjutus auxilio extrinseco absque
habitu sibi infuso videre Deum, connaturalius
est quòd per intrinsecum habitum ad id mune-
ris elevetur: ergo de facto talis habitus conce-
dendus est in Beatis, illumq&#x0301;ue subinde Conci-
lium nomine luminis intelligere. Ad quod si-
militer respondetur, in eo scilicet congruen-
tiam ostendi: sed Concilium non ad omnes
congruentias attendisse, quæ sub opinione
sunt, sed ad scopum superiùs ponderatum. Post
præfata quatuor argumenta (tertium enim
omissum, quia nil videbatur urgere) ita sub-
dit doctissimus Pater: Propter hæc concors jam
Theologorum assertio est intellectum Beatorum de
facto per habitum permanentem supernaturalem &
infusum elevari ad videndum Deum, talemq&#x0301;ue ha-
bitum nomine luminis gloriæ venire appellandum.
Sic ille subdens statim aliquorum Theologo-
rum censuras; de quibus n. præced. cùm tamen
ipse non adjiciat suam, licet aliquam adjici de-<-P>@@

<-P>bere, videatur indicare. Sed quidem quod de
concordia asseritur Theologorum in præfata
assertione, non ita esse ut profertur, ex dictis
perspicuum habetur, unde ex ea parte non ve-
nit illa gravibus subjicienda censuris.</P>
<P>  <absatz-nummer>511.</absatz-nummer> Circa quod quidem P. Rhodes Disput.<marginalia>P. Rhodes|ut obstet, sed|immeritò.</marginalia>
2. Quæst. 2. Sect. 2. §. 1. valde severum se judi-
cem præstat, asserit enim Concilij esse claram
definitionem, quia de lumine gloriæ statuit<marginalia>Idem tenet|Mag Vin-|centius Fer-|re Tomo 1.|in 1. p. n.|845. dicens|esse certum|certitudine|fidei.|P. Antonius|Perez.</marginalia>
necessariò ad elevationem pro Dei visione:
esseq&#x0301;; manifestum per visione&#x0303; ipsam non ele-
vari intellectum. Sed cum alijs modis elevari
intellectus possit, & non per solam unionem,
contra illos ut staret ejus censura, agere debuis-
set. Et quidem quod ipsi est visum manife-
stum, adeò manifestum non est ut oppositum
à P. Antonio Perez indubitabile fuerit judica-
tum Disputat. 2. n. 165. Divum Augustinum
allegante Libro de Correptione & gratia, ubi
beatitudinem compellat adjutorium. Audien-
dus ille sic locutus: Itemque ipsa adjutoria dist in-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
guenda sunt. Aliud est adjutorium sine quo aliquid
non fit, & aliud est adjutorium, quo aliquid fit.
Nam sine alimentis non possumus vivere, nec ta-
men, cùm adfuerint alimenta, eis sit ut vivat, qui
mori voluerit. Ergo adjutorium alimentorum est,
sine quo non fit, non quo fit ut vivamus. At verò bea-
titudo, quam non habet homo, cùm data fuerit, con-
tinuò fit beatus. Adjutorium est enim non solùm sine
quo non fit, verùm etiam quo fit propter quod da-
tur. Quapropter hoc adjutorium, & quo fit est, &
sine quo non fit. Quia etsi data fuerit homini beati-
tudo, continuò fit beatus, etsi data numquàm fue-
rit, numquàm erit. Sic Doctor Sanctus. Cùm
ergo in Dei visione consistat beatitudo, dici
illa adjutorium potest: & cùm adjutorium idem
ac elevatio sit, ad id quod natura non præva-
let, dici convenienter potest visione ipsa & ad-
juvari & elevari ad videndum, Lumine gloriæ
ipsam elevante ad Deum videndum, & eo beatè
fruendum, quæ sunt verba Concilij. Ubi obser-
vatione dignum non esse à Concilio dictum,
Ipsam elevante ad visionem, sed, ad videndum: per
ipsam siquidem visionem elevari perspicuum
est: & elevatur ad videndum, ad affectum sci-
licet formalem videndi Deum, & sic ad eo benè
fruendum. Eo autem ipso quod per visionem
elevetur, supponitur elevatio quasi habitualis,
ut nuper dicebamus, unde non in sola visione
consistit elevatio, nisi quatenus actum secun-
dum importat, quo dicitur elevari.</P>
<P>  <absatz-nummer>512.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei citatus n. 558. cum Au-<marginalia>P. Bonæ-|Spei placita|peculiaria|non proba-|ta.</marginalia>
ctoribus ex Societate adductis alios congerit
pro eadem assertione, quod scilicet ex Conci-
lio Viennensi nihil deduci possit pro luminis
gloriæ habitualis firmanda veritate. Et Disput.
5. n. 13. affirmat nihil præter plurium Theo-
logor&#x0169; auctoritatem suadere lumen glorię esse
habitum creatum. Unde & ipse in negatione
persistit, sed singularem magis dicendi modum
amplexus, scilicet Deum à Beatis videri per ip-
sam Dei increatam visionem eorum intellectui
infusam, seu immediatè unitam, ita ut nec spe-
cies impressa, seu, verbum mentis, aut species
expressa sint, nec esse possint, in actu beatificæ
visionis. Sic Disputat. 4. Dubio 2. ubi multo-
rum quidem erudita congeries, paucis, ut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0207.jpg/>
@@1@<SE207>192 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>æstimo, placitura, sicut non placuit Patri
Herincx Disput. 5. n. 36. qui assertionem est ad-
miratione ingenti prosecutus: licet ibi de Bea-
torum visione directè non loquatur, sed de pa-
radoxo alio, quatenus visionem increatam om-
nibus Prophetis communicatam affirmat Au-
ctor. Sed est quod mirabilius apud ipsum oc-
currit, dum communicationem dictam non so-
lùm intellectui, sed etiam corporeo oculo as-
serit convenire, sic enim n. 13. citatæ Dispu-
tationis, de quo & dictum n. 547. Circa quæ
multa quidem dici possent, & erunt qui dicant
multi, cùm mihi non opportunum accidit fu-
sioribus controversijs distineri. Sed ut ea pe-
nitus non faciam missa, urgeo probans etiamsi
visio increata uniatur, lumen gloriæ immeri-
tò negari: Quia visio increata unitur intelle-
ctui media Unione ab ipsa distincta, de qua
n. 77. & seqq. & de eadem nu. 79. in fine ita
scribit: Vnde actus visionis, haud magis creatus esse
potest, quàm essentia divina, quæ est actus visionis
Dei, nec proinde id, quod lumen gloriæ ex parte in-
tellectus Beati producit, aliud esse potest, quàm vin-
culum &c. de quo nu. 78. Sic ille, qui citato n.
rogat quid S. Thomas per unionem & conjun-
ctionem intelligat, ubi an sit vinculum à Bea-
torum intellectu productum inter se & Deum
ut visionem increatam? & sequenti affirmati-
vè respondet. Atqui Disputat. 5. Resolut. 3. sta-
tuit lumen gloriæ realiter non distingui à vi-
sione beatifica sub munere elevantis intelle-
ctum. Pro quo citat Scotum, Bannez, Moli-<marginalia>Infidelis|Auctorum|citatio.</marginalia>
nam, Vasquez, Smisigum, quorum nullus
tale aliquid somniavit. Sed cùm neget, & qui-
busdam Scripturæ locis probare contendat, in
quibus pro asserto illo succi nihil, licet aliàs
concesserit, urgendus est qui sic voluerit de-
viare. Nam visio increata unitur creata unio-
ne: ergo ad illam potest intellectus concurre-
re. Constat illatio, quia nullum pro concursu
tali potest obstaculum allegari, neque illius
meminit præfatus Auctor, qui sic Conclusione&#x0303;
probat n. 6. Probatur. Quia ex præmißis Disput. 4.<marginalia>Redargutio|valida.</marginalia>
Dub. 2. statim citato Resolut. 2. Visio nostra beati-
tifica est visio Dei increata intellectui nostro super-
naturaliter unita: Atqui visio illa est lumen gloriæ,
de quo dubium hoc procedit: Ergo &c. Atqui
unio visionis non est Visio: ergo potest ab in-
tellectu produci. Dici potest visionem ut ele-
vat esse lumen gloriæ, & ad lumen gloriæ non
dari aliud lumen. Sed contra. Nam hoc pacto
non tollitur quin intellectus possit ad unionem
concurrere. Eo autem admisso manifestè se-
quitur posse à Deo conferri habituale princi-
pium hujusmodi concursus. Tunc autem quæ-
stio erit de nomine an lumen gloriæ compellan-
dum sit. Et pro affirmatione est evidens fun-
damentum: Quia lumen gloriæ à Doctoribus,
jam à D. Thomę temporibus dictum est princi-
pium visionis; non quòd illud sit vitale ali-
quid intellectum illustrans, per quod sublata
visione haberi quidquam gloriæ substantialis
possit, sed ex eo quòd principium esse illius
possit: Ergo & virtus illa permanens, qua visio
increata uniri potest. Neque obstat visionem
ipsam habere munus luminis posse, quia non
implicat dari duo lumina, increatum unum,<-P>@@

<-P>creatum aliud. Vel dicendum potius visionem
increatam non gerere munus luminis gloriæ,
licet enim elevet, non tamen in actu primo,
quod est lumini gloriæ proprium. Qui discur-
sus videtur manifestus.</P>
<P>  <absatz-nummer>513.</absatz-nummer> Addo & alium satis efficacem. Nam<marginalia>Discursus|efficacissi-|mus.</marginalia>
intellectus creatus non est privandus nobilissi-
ma operatione, qua finem ultimum consequi-
tur sine magno aliquo & urgentissimo funda-
mento. Atqui nullum est tale. Ergo Major est
evidens, & Minor ostenditur. Quia ex Scrip-
turis nullum affertur, quod momenti alicujus
sit. Sic illud Isaiæ 60. v. 19. Et erit tibi Domi-<marginalia>Isai. 60.|v. 19.|Psal. 35.|v. 10.</marginalia>
nus in lucem sempiternam. Et Psal. 35. v. 10. Quo-
niam apud te est fons vitæ, & in lumine tuo vide-
bimus lumen. Quæ quidem commodissimas ha-
bent expositiones, neque hucusque fuit inter-
pres, qui sensum illum peregrinum fuerit ve-
rosimilem neque per somnium arbitratus. Do-
minus erit in lucem sempiternam. Sit D. Joannes
Evangelista præ alijs & interpres & testis
Apocal. 21. v. 23. Et civitas non eget sole, neque<marginalia>Apocal. 21.|v. 23.</marginalia>
luna, ut luceant in eo, nam claritas Dei illumina-
vit eam, & lucerna ejus est Agnus. Quod sequi-
tur sua se luce manifestat: In lumine tuo vide-
bimus lumen. Nam, ut ait Cardinalis Bellarmi-
nus, nihil aliud significat, nisi in te ipso, qui
lux, & fons luminis es, videbimus te lumen in-
accessibile & indeficiens. Nunc enim vide-
mus Deum, sed in speculo creaturarum &c.
Addit explicationem de lumine gloriæ Theo-
logico, sed priorem expositionem concludit
videri magis litteralem. Expendit autem cohæ-
rentiam cum versu præcedenti: Torrente volup-<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
tatis tuæ potabis eos, ita scribens: Vtitur autem
David nomine fontis, ut persistat in metaphora tor-<marginalia>Psal. 35.|v. 9.</marginalia>
rentis, quasi dicat, Torrente nos potabis, quia apud
te est fons unde torrens iste descendit: Sic ille.
Beatitudo ergo formalis, ut ab objectiva di-
stincta, torrens est, non fons ipse, qui nequit
dici descendere à seipso. Conatur etiam ex
Divis Augustino & Thoma idem expromere,
sed invitis, ut adeunti constabit. Nam prior id
tantùm habet quod & Apostolus. 1. Cor. 13.
v. 12. Videmus nunc per speculum in ænigmate:<marginalia>1. Cor. 3.|v. 12.</marginalia>
tunc autem facie ad faciem. Alter unionem &
conjunctionem cum Deo tradit: quam nullus
negat. Quod autem aliquando asserit essen-
tiam divinam posse comparari ad intellectum
creatum ut speciem intelligibilem, qua intel-
ligit, ex lib. 3. contra Gentes Cap. 51. Nihil in-
dicat aliud, quàm quòd divina essentia se ha-
bet ad modum, quo species ex parte objecti
præsens intellectui, & constituens in actu pri-
mo potentem ad eliciendam visionem simul
cum alijs, quæ se tenent ex parte potentiæ. Sed
clarissima est illius mens, 3. p. q. 9. arti. 2. ubi
sic ait: Ad secundum dicendum quòd ex ipsa unio-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
ne homo ille est beatus beatitudine increata, sicut ex
unione est Deus. Sed præter beatitudinem increa-
tam oportuit in natura humana Christi esse quam-
dam beatitudinem creatam, per quam anima ejus
in ultimo fine humanæ naturæ constitueretur. Hæc
ille: ad quæ citatus Auctor respondet n. 87.
Disput. 4. post verbum Creatam supplendum ut
quo, id est unionem. Ubi  egregius apparet sup-
plendi modus, unum pro alio statuendo.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0208.jpg/>
@@1@<SE208>§. V. Visio beatifica an naturalis esse queat. 193
<duolan 2><-P>unionem scilicet pro beatitudinem creatam. Sed
audiendus iterùm Doctor sanctus in Responsio-
ne ad primum, juxta quam est doctrina pro se-
cundo adhibita regulanda: sic enim habet: Ad
primum dicendum quòd divinitas unita est huma-
nitati secundùm personam, non secundùm essen-
tiam vel naturam: sed cum unitate personæ rema-
net distinctio naturarum. Et ideò anima Christi,
quæ est pars humanæ naturæ, per aliquod lu-
men participatum à natura divina perfecta est ad
scientiam beatam, qua Deus per essentiam videtur.
Quid hoc clarius? Nequit equidem hîc locum
habere expositio illa ut quo, & de unione, quia
unio non est lumen participatum juxta Au-
ctorem, qui solam divinam visionem ait gere-
re munus luminis gloriæ, quatenus intelle-
ctum elevat, neque etiam scientia beata, qua
natura perficiatur, cùm divina scientia perfi-
cere illam dicatur participata scientia, pro qua
est lumen.</P>
<P>  <absatz-nummer>514.</absatz-nummer> Sed ad rationes veniamus. Ad unam<marginalia>Rationes|propositæ|& penitus|infirmæ|ostensæ.</marginalia>
omnes illæ revocantur, quòd scilicet cognitio
creata similitudinem importet pręsertim ratio-
ne speciei expressæ, quæ si detur circa Dei vi-
sionem, erit media inter intellectum & Deum,
& sic non videbitur immediatè in se ipso. De-
inde quia impossibile est dari accidens, quod
sit imago repræsentativa intuitivè Dei, quia
neque accidens dari potest quod imago sit in-
tuitivè substantiæ. Item species impressa Dei
repugnat: ergo potiùs expressa, quæ habet
perfectiorem repræsentationem, & ita majo-
rem repugnantiam, quia in Deo ratio utraque
reperitur, unde & utraque species essentialiter
superflua est: ex quo evincitur ipsa Dei visio-
ne videndum Deum. Contra quæ id stat quod
nuper dicebamus, & hîc evidentius apparet,
rem adeò magnam sine magno non esse fun-
damento affirmandam, & ita quæ asseritur mo-
dò hujus esse generis, pro qua adeò est leve,
quod affertur. Cùm enim ab auctoritate nihil
sit, quod urgeat, in rationibus idem defectus
reperitur. Nego igitur in primis Deum imme-
diatè non videri, quia inter visionem & Deum
mediat nihil: visio autem specie expressa con-
stituitur. Deinde non est imago repræsentati-
va intuitivè ut Quod, sed ut Quo. Ex eo etiam
quòd species impressa repugnet, non sequitur
expressam repugnare, ut illius repugnantiam
concedamus; quia pro illa obstat præsentia
objecti perfectissima, non ita pro ista, cùm
potiùs pro ea faciat, quia est in ordine ad vi-
sionem illa, quam cum objecto habet conjun-
ctionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>515.</absatz-nummer> Arguo insuper. Quia si visio, utpotè<marginalia>Instantia|urgens.</marginalia>
actus intellectus, & cognitio, in sola actione
consisteret, ut volunt multi, nullum esset im-<marginalia>Vide infrà|in fine.</marginalia>
pedimentum quo minùs Deus videri immedia-
tè posset, tunc enim neque species impressa
necessaria esset, sicut neque modò juxta satis
receptam sententiam, neque expressa, quæ
qualitas quædam est, & similitudinem impor-
tat. Ergo neque etiamsi intellectio expressam
speciem in suo conceptu præ se ferat. Patet
consequentia, quia intellectus æquè erga ob-
jectum se habet, & species juxta communem
loquendi modum est actio grammaticalis, quia<-P>@@

<-P>cognitio & intellectio actionem sonat, &
Deum habet pro termino immediato. Hinc est
ut si ratione speciei aliquid obstare Dei visioni
videretur, dicendum potiùs esset per eam non
produci verbum, quàm rarum illud prodigium
in scholas invehere unitæ divinæ visionis cum
tot illis aggravantibus circumstantijs. In illo
enim nihil novum & insolens, nec malè au-
diens in scholis diceretur, cùm tamen in hoc
secus accidere videamus. Sic scriptor noster
n. 58. inducit Auctores plures negantes spe-
ciem expressam, cùm tamen fateatur ipse non
ideò negare visionem creatam, cujus commo-
dam explicationem ex ipsis adducit, in qua
nullus reperit offendiculum. Nec de his plura,
illud solùm pro coronide addendo, sententiam
eorum, qui asserunt posse dari potentiam ma-
terialem adeò perfectam, ut elevata possit vi-
dere Deum, ab scholis Societatis relegatam
cum nonnullis alijs. Quid de illa, quæ corpo-
reo oculo præsentis naturæ status tribuit? Quid
de asserente id stare posse per ipsam Dei visio-
nem, de qua nuper. Addo insuper juxta cita-
tum Scriptorem visionem esse puram actio-
nem, pro quo Disput. 5. n. 25. referens se ad
libros de Anima. Ex quo adductum contra ip-
sum argumentum roboratur.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Circa æqualitatem visionis non obstante in-
tellectus inæquali perfectione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>516.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tabilita illa Problem. 11. Contra quam<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ob-|stet.</marginalia>
tamen insurgit P. Bonæ-Spei Disput.
5. Dub. 3. gratis admittens communem senten-
tiam de lumine gloriæ, & probat Primò ex D.<marginalia>1. Auctori-|tate.</marginalia>
Augustino de peccator. meritis. Cap. 5. ubi sic
ait: Adjutor noster Deus dicitur: neque adjuvari
potest, nisi qui aliquid sponte conatur. Et in Psal-<marginalia>D. Augu-|stinus.</marginalia>
mum. 78. Qui enim adjuvatur etiam per seipsum
aliquid agit. Et ex D. Thoma 1. p. q. 12. arti. 5.
ubi sic inquit: Cùm virtus naturalis intellectus<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
creati non sufficiat ad Dei essentiam videndam,
oportet quòd ex Dei gratia supercrescat ei virtus
intelligendi: & hoc augmentum intellectivæ vir-
tutis illuminationem intellectus vocamus. Sic illi.
Ex quibus infertur perfectionem intellectus
ad perfectiorem effectum conferre. Sed qui-<marginalia>Cui fit satis.</marginalia>
dem vis illationis non apparet. Divus enim
Augustinus tantùm probare intendit homi-
nem adjutum à Deo aliquid de suo etiam con-
ferre cum Dei adjutorio, sicut & nos concedi-
mus intellectum operari, quicumque ille sit,
ubi de instituto præsenti nihil; sicut neque in
D. Thoma, cum quo augmentum virtutis ele-
vatione luminis confitemur. Qui Arti. 6. satis
mentem suam aperuit ita dicens: Facultas vi-<marginalia>Idem.</marginalia>
dendi Deum non competit intellectui creato secun-
dùm suam naturam, sed per lumen gloriæ: unde in-
tellectus plus participans de lumine gloriæ perfectiùs
videt Deum. Quibus non satisfacit præfatus
Scriptor asserens solùm velle id competere in-
tellectui ut elevato, quod conceditur, idq&#x0301;ue
perfectiùs, perfectiùs elevato. Non inquam
satisfacit, siquidem Doctor sanctus omnem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0209.jpg/>
@@1@<SE209>194 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>respectum ad naturam secundùm se spectatam
removet, quod admissa inæqualitate dicta stare
nequit. Addit Confirmationem nu. 21. ex qua
tantùm habetur lumen gloriæ non esse to-
tam rationem agendi, quia aliter esset intel-
lectus.</P>
<P>  <absatz-nummer>517.</absatz-nummer> Secundò. Effectus caussæ perfectio-<marginalia>2. Ex ope-|ratione per-|fectioris ut|talis.</marginalia>
ris ut perfectioris debet esse perfectior effectu
caussæ imperfectioris. Atqui visio Angeli, v. g.
est effectus caussę perfectioris in ratione caus-
sæ visionis, visione hominis ut caussæ imper-
fectioris in ratione caussæ visionis. Ergo &c.
Consequentia patet, Major probatur. Quia
alioqui caussa illa esset perfectior in ratione
caussæ visionis, & non esset; ut supponitur
enim esset, & non esset, quia non haberet ef-
fectum perfectiorem sibi in ratione caussæ ut
perfectioris propositionatum. Ergo &c. Sic
cùm arguat, adducit statim responsionem P.<marginalia>Negatur &|probatur.</marginalia>
Arriagæ dicentis non semper perfectiorem
caussam perfectionem effectam operari, ut pa-
tet in sole producente calorem non ita inten-
sum ut ignis. Contra quem insurgit, quia quid-
quid de effectu sit, actio debet esse perfectior,
& visionem esse actionem. Deinde solem non
producere calorem ut caussa perfectior est, secus
Angelum. Sed quidem hoc ultimum probare
debuisset, scilicet Angelum dum concurrit ad
visionem, ut caussam concurrere perfectiorem;
id enim negatur, non enim ejus intellectus
concurrit nisi ut elevatus, & ita juxta mensu-
ram elevationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>518.</absatz-nummer> Tertiò. Quia intellectus habet vir-<marginalia>3. Ex vir-|tute inchoa-|ta intelle-|ctus, & quia|esset otiosa|perfectio.</marginalia>
tutem inchoatam in ordine ad visionem, &
non concurrit ut Sacramenta, in quibus illa
non est, & ita in ordine ad productionem gra-
tiæ per accidens se habet major materiæ per-
fectio, aquæ, scilicet, olei, balsami &c. aliàs
major illo perfectio erit otiosa in ordine ad vi-
sionem, quod non est admittendum. Ergo &c.
Non ampliùs urget, & negatur in intellectu<marginalia>Non urgere|ostenditur.</marginalia>
ob inchoatam virtutem aliam esse rationem.
Neque proptereà major illa perfectio dicenda
est otiosa, quia licet non inducat excessum per-
fectionis, inducit tamen varietatem, de qua
in Problemate §. ult. Deinde otiosa non est, quia
physicè concurrit ad visionem, quatenus non
est quid distinctum ab intellectu, & etiam ne-
cessarium ut hæc species intellectus constitua-
tur, & ita ut hæc etiam species intellectus se-
cundùm se totam elevari possit.</P>
<P>  <absatz-nummer>519.</absatz-nummer> Quartò, Nihil est quod possit con-<marginalia>4. Quia|caussa non|occurrit à|qua possit|temperari.</marginalia>
cursum luminis gloriæ temperare, ut non secun-
dùm suam perfectionem concurrat, quia caus-
sa libera non est: ergo neque concursum intel-
lectus perfectioris ut perfectioris. Consequen-
tia probatur, quia si esset aliquid, maximè lu-
men ipsum gloriæ: Atqui ex illius præsentia
id stare nequit, quia hoc illius vires auget, non
minuit, ut omnes post Tridentinum, Augu-
stinum, & D. Thomam fateri tenentur. Con-
cilium quidem eatenus tantùm citat, quatenus
temperare indifferentiam dicit libertati pro-
priam, & in supernaturalibus actibus ad justi-
ficationem, & illius progressum, necessariam
statuit, de quo n. 21. & Disput. 4. nu. etiam 21.
Nam de lumine gloriæ nihil apud illud. Au-<-P>@@

<-P>gustinum autem & Thomam pro dictis n. 566.
Ex quibus haberi tātùm potest, quod illius ser-
viat intento, elevari quidem & adjuvari intel-
lectum, quod verissimum est: sed non tempe-
rari illius activitatem, quia cùm temperari ali-
quid dicitur, supponitur potentia ad effectum,
quem aliàs posset producere, quod in casu præ-
senti non accidit, cùm constet sine gloriæ lu-
mine non posse intellectum actum elicere vi-
sionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>520.</absatz-nummer> Quintò. Duo intellectus æquales<marginalia>5. Ex ab-|surdo.</marginalia>
cum inæqualibus gloriæ luminibus visionis
perfectiorem & imperfectiorem producunt:
Atqui hoc stare non posset. Ergo &c. Proba-
tur Minor, Quia non est ratio cur potiùs lu-
mina gloriæ inæqualia cum æqua libus intelle-
ctibus producant visiones perfectiorem & im-
perfectiorem supernaturales, quàm intellectus
inæquales cum luminibus gloriæ æqualibus.
Nam (præterquàm quòd mutuò supra vires na-
turales elevent ad producendum istum actum
supernaturalem: intellectus quidem lumen
gloriæ quoad vitalitatem, sed è contra lumen
gloriæ intellectum, quoad supernaturalitatem:
nec unum sit magis caussa adæquata ist iusmo-
di actus, quàm aliud) lumen gloriæ tam
est caussa connaturalis illius actus, quàm in-
tellectus perfectior & imperfectior sit suæ in-
tellectionis naturalis perfectioris & imperfe-<marginalia>Quod ne-|gatur.</marginalia>
ctioris caussa connaturalis. Verba sunt omnia
Auctoris, qui longas habet in usu frequenti pa-
rentheses. Cui fit satis negatione sequelæ. Et
ad probationem negatur pariter quod assumi-
tur, & ad id, quod additur, concedo paritatem.
Sed quid inde? Certè non video, cùm intel-
lectus respectu visionis caussa connaturalis non
sit. Licet autem lumen gloriæ non sit magis
caussa adæquata, est tamen elevans, & ad effe-
ctum hujusmodi elevatio potiùs attenditur,
juxta dicta in Problemate.</P>
<P>  <absatz-nummer>521.</absatz-nummer> Objicit sibi deinde in hunc modum.<marginalia>Contrario|argumento|minimè ab|ipso fit satis.</marginalia>
Si intellectus ratione majoris perfectionis, cum
lumine gloriæ ut quatuor, v. g. producere pos-
set visionem supernaturalem ut quinque; quin-
tus gradus refundetur in vires naturales solius
intellectus, ac sic intellectus sibi relictus ali-
quid poterit in ordine ad gradum supernatu-
ralem: Sed consequens sapit Semipelagianis-
mum: ergo & illud ex quo sequitur. Ad quem
modum nos argumentati. Respondet autem
negando dari quintum visionis gradum, qui à
solo intellectu producatur, cùm tota visio ab
aggregato intellectus & luminis in suo genere
completè partialibus producatur totalitate ef-
fectus: nam uti lumen gloriæ ad supernaturali-
ratem elevat intellectum, ita intellectus elevat
lumen gloriæ ad vitalitatem: Sed verò respon-
sio hujusmodi non satisfacit. Nam aggregato
& lumini gloriæ nequit quintus gradus re-
spondere, quia cùm lumen gloriæ ut quatuor
sit, elevatio tantùm esse potest ut quatuor, &
sic illi correspondens operatio: ergo si datur
quintus, intellectui tantummodò respondebit.<marginalia>Intellectus|non elevat|lumen glo-|riæ ad vi-|talitatem.</marginalia>
Id autem quod in fine additur, satis peregrinum
in Theologia apparet, intellectum scilicet ele-
vare lumen gloriæ ad productionem superna-
turalitatis, ut sit reciproca elevatio. In quo &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0210.jpg/>
@@1@<SE210>§. VI. De visionis æqualitat. perfectiore intell. &c. 195
<duolan 2><-P>aperta repugnantia involvitur, quod scilicet
supernaturale principium à naturali possit ele-
vari. Et hæc pro adducta responsione, quæ est
apud ipsum p. secunda.</P>
<P>  <absatz-nummer>522.</absatz-nummer> In priori autem arguit retorquendo<marginalia>Retorti ar-|gumenti im-|becillitas.</marginalia>
argumentum hoc modo. Si intellectus ratione
suæ vitalitatis cum lumine gloriæ ut quatuor
v. g. producere possit visionem supernaturalem
ut vitalem, vitalitas actus supernaturalis in
vires naturales solius intellectus refundetur,
& non in lumen gloriæ, cùm vivens non sit:
ergo intellectus sibi relictus aliquid poterit in
ordine ad actum supernaturalem per Adversa-
rios identificatum: quod sapit Semipelagia-
nismum. Sed est satis infirma retortio: nego
enim vitalitatem supernaturalem in vires na-
turales refundi, cùm stare illa sine elevatione
queat. Et ubi contra hoc probatio? quod pro-
cedit juxta receptissimam sententiam, juxta
quam intellectus non concurrit ut caussa par-
tialis, sed ut instrumentalis. Iuxta aliam verò
etiam est argumenti infirmitas manifesta; cùm
solum evinci queat vitalitatem in intellectum
refundi, licet revera supernaturalis sit, quia
respectu illius alia caussa est, unde vitalitas su-
pernaturalis nequit dici soli intellectui respon-
dere. Videtur autem argumentum istud non
ex deprehenso in ipso aliquali pondere ab Au-
ctore vibratum, sed quasi vellicatum verbis il-
lis ab aliquo prolatis de sapore Semipelagianis-
mi, unde eisdem voluit terminis arguentem
lancinare. Nos ab hujusmodi acerbitatibus du-
cimus temperandum.</P>
<P>  Sed notanda succurrit quædam Auctoris<marginalia>Citati Au-|ctoris im-|probanda|doctrina.</marginalia>
ejusdem doctrina in præsenti circa salvan-
dum Ecclesiæ dogma de æqualitate præmij pro
æqualitate meritorum; quod stare non posset
si habenti perfectiorem intellect&#x0169; major ea de
caussa gloria accresceret, quo argumento com-
muniter utuntur Auctores. Ait enim visionem
ut est gratia remuneratoris non dari nisi ob
merita, secus gratiam Creatoris: & talem esse
in præsenti illam, qua perfectior est: cùm to-
tum sit à gratia indivisibiliter, ab aggregato
inquam intellectus & luminis, cui est conna-
turalis, unde citra mira culum visio perfectior
impediri non posset. Quod quidem non vide-
tur sanæ doctrinæ conforme: nam gratia Crea-
toris ut talis, gratia est non superans naturæ
ordinem: ergo ratione illius nequit stare super-
naturalis effectus, & is præsertim, qui in ordine
gratiæ summus est, visio inquam beata. Præ-
tereà cùm visio dicatur secundùm se totam in-
divisibiliter ab aggregato procedere, quomodo
stare potest diversitas illa remuneratoris &
creatoris, & gratiæ ac beneficij naturalis? Prę-
terquā quòd si posito aggregato dicto impossi-
bile est non sequi effectum perfectiorem: ergo
perfectio necessariò est connexa cùm effectu,
& ita nequit ad ordinem naturæ, & respectum
Creationis pertinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>523.</absatz-nummer> Argui insuper potest contra eumdem<marginalia>Ex alia|ejusdem ar-|guitur pro|asserto præ-|cipuo.</marginalia>
ex doctrina 39. ubi tradit juxta propriam illam
ipsius sententiam de visione increata unionem
illam ab intellectu productam ejusdem perfe-
ctionis esse quacumque intellectus posita per-
fectione: ergo & de visione pariter asseren-<-P>@@

<-P>dum. Nec satisfacit ex eo quòd dicatur unio-
nem hujusmodi non esse vitalem, quia etiam
sublato respectu vitalitatis potest esse major &
minor perfectio: sic enim unio hypostatica
respectu animæ Christi perfectior est unione
ad corpus. Unde instaurari argumentum potest
ex eo quòd intellectus agit ut caussa perfectior,
& ita debet effectus respondere perfectior.
Quòd si dicatur ut elevatus concurrere, id cer-
tè poterit Auctor argumento suo pariformiter
applicare. Præterquam quòd non videatur cur
unio illa, quatenus actus intellectus est, non
sit vitalis, cùm sit assecutio ultimi finis, ad
quem sicut per actus vitales tenditur, ita & per
illos obtinendus, in quo major perfectio inter-
venit, ut est rationabiliter discurrentibus ma-
nifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>524.</absatz-nummer> Circa dicta in Problemate §. 4. de<marginalia>P. Izquierdi|nova philo-|sophia circa|actiones non|admissa.</marginalia>
unitate specifica visionum peculiarem habet
philosophandi modum P. Izquierdus Disput. 21.
Quæst. 2. dicens actiones non diversificari per
ordinem ad principia & objecta, sed ex diverso
modo tendendi, de quo in Pharo Disput. 16.
Quæst. 4. quem quidem non habent visiones:
quia dissimilitudinis nullum vel leve extat in-
dicium: omniaq&#x0301;ue prædicata, quæ in illis in-
trinseca novimus, similia sunt; nimirum esse
cognitiones Dei in seipso, & creaturarum in
Deo intuitivas, judicativas, claras, certas &c.
Probat insuper, quia aliàs juxta perfectiores
intellectus perfectiora essent præmia, etiamsi
merita essent æqualia: quod est erroneum, cùm
sit cert&#x0169; secundùm fidem pręmium gloriæ me-
ritis commensurandum esse. Sed quidem talis
philosophandi modus peregrinus in Scholis est,
& parùm verosimilis, quia de actione ut re-
spicit principium loquendo, est exercitium
virtutis, in qua continetur, & ita quodammo-
do ipsa virtus continens, ac proptereà per re-
spectum ad illam illius essentia mensuranda.
De objecto autem, quia est ipsum in fieri, si
factibile sit; si autem merè speculativum, est
illius similitudo, & ita etiam quodammodo
ipsum. Inconveniens autem, quod pro visioni-
bus proponitur, non admittitur, ut cōstat ex di-
ctis citato §. 4. Pro quo & Theologi probabiles
alias explicandi rationes adducunt, neque illis
pro inconvenienti illo vitando visum est ad no-
vam illam philosophiam provocare, ut neque
à principijs, neque ab objectis, aut ab eorum
aliquo speciem accipiant actiones. Ingenio
quidem & eruditione valet Auctor, & ut stet
dictis in Pharo, non senili opere, maturiora
opera pergit eisdem conformare. Et quidem
maturum Auctoris cum ingenij subtilitate ju-
dicium, non libenter sustinet modos philoso-
phandi à communi sensu deviantes, ut videre
licet citata Disputat. 21. Quæst. 5. n. 54. Ubi
quemdam dicendi modum impugnans P. Qui-
ros circa visionem prout attingit perpetuita-
tem, & ita videtur à Deo destrui non posse, sic
locutus: Hic tamen modus etiam est rejiciendus, pri-
mò quia philosophiam inducit alienam à communi.
Similia habet n. 56. Nec plura circa beatificam
visionem, cùm non sit animus novum texere
de illa Tractatum, sed nonnulla adjicere, quæ
stabilitis à Nobis possent liber&#x0169; & expeditum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0211.jpg/>
@@1@<SE211>196 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>progressum impedire: unde neque omnia con-
vellere, quæ displicent, ut in Præfatione ad-
monui, tædet enim semper in pugna versari:
cùm non levis fructus laboris esse possit inge-
nij, invenisse. Et addidisse aliquid, quo res
divinæ & sacræ possint noviter, sed securè am-
pliùs illustrari. Sit ergo jam</P>
<Z><A+1>§. VII.
Ex ratione substantiæ spiritualis quomodo
scientia legitimè deducatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>525.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Educi quidem probatum Problem. 1.<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ob-|stet, & illius|fundamen-|ta.</marginalia>
Sectionis 5. Sed insurgit P. Bonæ-
Spei Tract. 1. Disputat. 8. Dub. 1. sic arguens:
Cognoscitivitas, intellectivitas, discursivitas &c.
neque ad rationem substantiæ præcisè sequi-
tur, ut patet ex substantijs inanimatis & ani-
matis non cognoscitivis, ut v. g. plantis: neque
ad rationem spiritualis, ut patet in gratia ha-
bituali, charactere, &c. neque ex ratione sub-
stantiæ & spiritualitatis simul: quia quod neu-
tra ratio seorsum habet inchoatè, inadæquatè
&c. neutra illud habere potest conjunctim
adæquatè: ut patet ex materia & forma acci-
dentali gratiæ habitualis, characteris, si illi
supernaturaliter, ut possunt, uniantur. Secundò
quia licet constet hominem esse intellectivum,
in ratione tamen naturali præcisè sistendo dif-
ficulter probatur habere animam spiritualem,
de quo ipse in libris de Anima. Tertiò. Quia esse
substantiam spiritualem ex conceptu suo for-
mali, aliud non est, quàm esse substantiam in-
extensam ut sit tota in toto loco, & tota in
qualibet parte ejusdem loci; quæ sicut in suo
conceptu formali non importat vivens, ita
multò minùs importat esse intellectivam, dis-
cursivam &c. ut patet in gratia, charactere &c.
sic extensis, & tamen non intellectivis, discur-
sivis &c. à quibus ad talem substantiam possi-
bilem bona est consequentia. Ad rationem
ergo D. Thomæ respondet negando conse-
quentiam, & ad sequelam ex illa distinguit
Assumptum: Quo substantia est immaterialior,
si simul sit intellectiva, ut homo, Angelus &c.
eo magis est cognoscitiva, quantùm ab enu-
meratione substantiarum, quas defacto esse
spirituales intellectivas per fidem cognoscimus.
Concedit Assumptum. Si sit substantia spiri-
tualis præcisè, quàm esse possibilem contendit,
negat Assumptum. Sic citatus Scriptor, sed pa-
rùm urgens.</P>
<P>  <absatz-nummer>526.</absatz-nummer> Ad Primum ergo respondeo, & insto.<marginalia>Discussa|illa, & ad|1. responsio.</marginalia>
Nam licet neque ex præcisa ratione spiritus,
neque ex præcisa ratione substantiæ debeatur
cognitio, de qua agimus, etiamsi addatur ratio
viventis, potest esse debita substantiæ spiritua-
li. Neque generalis illa doctrina vera est de
necessaria convenientia inadęquata, in disjun-
ctis, ut conjunctim in aliquo haberi possit ratio
illa, de qua fuerit actum. Id enim non
ostenditur: exemplum de gratia unita sub-
stantiæ non est ad rem: siquidem juxta omnes
compositum ex substantia & accidente acci-<-P>@@

<-P>dentale est, quia attenditur unio, & denomi-
natio sequitur debiliorem partem, sicut con-
clusio. Immò etiam si extrema substantialia
sint. Ut in sententia ipsius Patris complexum
resultans ex intellectu, & visione Dei unita
ipsi, & eo mediante, Angelis, aut animæ, acci-
dentale est, etiamsi extrema substantialia sunt.
Quod verò ratio aliqua conveniens complexo
non debeat etiam inadæquatè disjunctis con-
venire manifestum est evidentibus exemplis.
Et in ipso quod Auctor inducit clarissimè ap-
paret. Nam ratio compositi accidentalis est in
conjuncto illo: cùm tamen ratio accidentis in
uno tantùm extremo sit. Prætereà in compo-
sito vivente ratio vitæ in materia prima non
est secundùm se spectata. Idem est de ratione
corruptibilis, cùm tamen materia ingenerabi-
lis & incorruptibilis sit, unde & de ratione ge-
niti idem dicendum, sicut de ratione discursivi
in homine, & sic de innumeris alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>527.</absatz-nummer> Ad Secundum animam esse spiritua-<marginalia>Ad Secun-|dum.</marginalia>
lem licet difficulter probetur, ut ipse conten-
dit, secus sentientibus alijs, ex eo tantùm elici
poterit cognitionem non repugnare substantię
materiali: quod verò cognitio propria ratione
spiritualis substantiæ, dari sine cognitione pos-
sit, minimè inferri potest. Unde ex prædicta
ratione sumi argumentum contra sic arguen-
tem potest. Nam substantiæ materiali non re-
pugnat cognitio: ergo spirituali, tantopere
profectiori, quæcumque illa sit, minimè repu-
gnabit. Qui est discursus Divi Thomæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>528.</absatz-nummer> Ad Tertium, circa rationem spiritus<marginalia>Ad Ter-|tium.</marginalia>
in quo illa consistat variæ sententiæ sunt.
Quidquid autem de illis sit, certum est dogma
in Ecclesia dari spirituales substantias, quas
Theologi omnes nobilissimas inter omnes re-
cognoscunt, nec per solum modum illum exi-
stendi in loco exponunt, unde & nobilissimum
modum cognoscendi illis attribuunt, & alijs
sunt dotibus ita præditæ, ut copiosissimam ex-
hibeant materiam Theologicæ tractationi.
Cùm ergo tales agnoscantur eo quòd spiritus
sint, sicut & anima ex philosophicis & Theo-
logicis principijs: meritò asseritur cognitio-
nem esse illis genuinam. Ubi & argui potest
ex gratia & charactere in argumento adductis,
retorquendo illud: nam gratia & character
ad substantiam intellectivam pertinent, licet
intellectivi perfectionem formaliter non con-
tineant. Substantia autem ad gradum intelle-
ctivum spectans, cùm alterius additamentum
non sit, perfectionem hujusmodi debet forma-
liter continere.</P>
<P>  <absatz-nummer>529.</absatz-nummer> Iam quod ad D. Thomam attinet,<marginalia>D. Thomæ|auctoritati|nonfieri|satis ab|Auctore.</marginalia>
adducta responsio satis apparet inepta. Cùm
enim distinctione respondetur propositioni il-
li: Quò substantia est immaterialior, eò est magis
cognoscitiva, de facto admittitur propter homi-
nem & Angelum. Alterum autem membrum
distinctionis futurum hoc: De poßibili nego.
Ex quo sequitur de possibili non futuram ma-
gis recognoscitivam substantivam, etiamsi im-
materialior sit; quod evidenter constat esse
falsum. Cùm autem non ita disponatur, sed
absolutè negetur, D. Thomæ assertioni apertè
contraitur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0212.jpg/>
@@1@<SE212>§. VII. Circa Dei scientiam ex ratione spiritus. 197
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>530.</absatz-nummer> Objicit sibi prætereà Patrem Quiros<marginalia>Sicut nec|rationi docti|alterius|Scriptoris.</marginalia>
hic (scilicet Quæst. 14. Arti. 1.) ex eo arguen-
tem, quòd licet immaterialitas præcisè non sit
ratio cognoscitivi, ratione tamen perfectionis
id habet, quod explicari debet juxta dicta à
Nobis ad Tertium, & quia excessum dicit su-
per rem omnem materialem, qui sine gradu
intellectivi nequit intelligi. Ad quod re-
spondet omnimoda negatione, quia non ap-
paret cur inter vivens sensitivum, & vi-
vens intellectuale non sit possibile vivens
spirituale individuatum à parte rei, sicut ani-
mal nec rationale, nec irrationale. Sicut ne-
que probatur titulo perfectionis debere imma-
terialem sumi, ut ei intellectio debeatur. Sed
quidem P. Quiros discursus satis est verosimi-
lis, & ut dixi, conformis dictis n. 578. & qui-
dem excessus dictus ex eo evincitur, quia est
supra substantias cognoscitivas: ergo cùm ra-
tio spiritus eam habeat excellentiam, quam
arguit independentia à materia, & alia à No-
bis explicata, necessariò est illi tribuenda co-
gnitio, unde medium illud spirituale chymeri-
cum est, quidquid de alio monstro sit, quòd si
materiale penitus sit, non est ad rem; si spiri-
tuale, jam constat repugnare, si cognitio ipsi
denegetur: secus si concedatur modus alius
cognitionis ab eo diversus, qui proprius est spe-
ciei humanæ, de quo aliàs, id enim ad præsens
non confert institutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>531.</absatz-nummer> P. Ortega Controversia 3. Disputat. 1.<marginalia>P. Ortega ut|adversetur|infirmis|fundamen-|tis.</marginalia>
Quæst. 3. Certamine 1. rationem P. Quiros etiam
refellit; sicut & aliorum pro D. Thoma mili-
tantium, & Certam. 2. affirmat possibilem es-
se substantiam spiritualem, quæ non sit princi-
pium cognitionis: idq&#x0301;ue probat, quia Deus
substantia spiritualis est, & tamen non est prin-
cipium intellectionis. Item Conceptus spiri-
tualitatis est metaphysicè distinctus à concep-
tu intellectivi: ergo dari potest sine illo. Quæ
quidem satis debilia sunt: nam Deus etiamsi
principium physicum intellectionis non sit,
est tame&#x0303; in gradu supremo intellectivi, & ideò
idem cum sua intellectione, ex quo fit perfe-
ctionem dictam in nullo alio posse reperiri: sed
quòd cum minori necessaria sit in qualibet
spirituali substantia ex ratione prædicta
neutiquàm probatur. Et argumentum prædi-
ctum simile est huic: In Deo datur tendentia
intentionalis in objectum sine physico influ-
xu; ergo & in aliquo etiam extra Deum stare
potest. Item & illud: In Deo est potentia ge-
nerativa sine actione distincta: ergo &c. sicut
& istud: In Deo est subsistentia relativa con-
stituens personam: ergo & dari in creatis po-
terit. Et sic complura alia. Ad aliud nego con-
ceptum spiritualitatis in substantia spirituali
esse metaphysicè distinctum, cùm intelligi ne-
queat sine illo. Et ut demus aliquomodo distin-
gui, infertur, tamen per legitimas consequen-
tias juxta dicta. Videantur P. Antonius Perez
Disput. 3. Cap. 1. circa Arti. 1. citatæ quæstio. 14.
& P. Ribadeneira Tractatu de Scientia Disput.
1. Cap. 2. post citatos in Problemate editi. P.
Izquierdus resolutionem in alium locum re-
mittit nondum visum, Auctores referens hinc
inde sentientes. Tomo 2. Disputat. 23. n. 81. inter<-P>@@

<-P>quos P. Oviedum pro parte contraria Controv.
5. de Anima. pun. 6. ex dictis refellendum,
sicut & Joannem Pontium, quem adducit
Herincx Disput. 6. nu. 2. ex d. 5. nu. 1. nec vi-
detur improbare.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Circa intellectum divinum an rationem ha-
beat actus primi, & potentiæ.
Ad Problema 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>532.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2> Bonæ-Spei Disputat. 8 Dub. 4. vix<marginalia>P. Bonæ-|Speiut|faveat.</marginalia>
discrepat à sente&#x0303;tia à Nobis stabilita,
negans ex parte objecti formalitatis cujuslibet
distinctionem, & veram rationem potentiæ,
quam tamen cum D. Thoma 1. p. q. 41. arti. 4.
ad. 3. secundùm modum intelligendi admittit.
Objicit autem sibi Patrem Derkennis 1. p.<marginalia>P. Derken-|nis argu-|mentum|adversantis</marginalia>
Disput. 8. Cap. 1. ubi regulam statuit circa ap-
plicationem nominis creaturis convenientis
respectu Dei. Videndum an in illius significato
exclusis omnibus imperfectionibus, remaneat
aliqua perfectio, quæ tunc erit Deo tribuenda,
sicut & nomen. Ex quo arguit pro intento
præsenti: Nam in significato nominis poten-
tiæ intellectivæ, ut elicitivæ, vel receptivæ,
post exclusas imperfectiones, non manet aliqua
perfectio propria illius significati: quia po-
tentia ut sic positivè excludit actum secundum,
nec solùm præscindit: Ergo &c. Ad quod qui-
dem satis confusè respondet post adducta quæ-
dam D. Augustini verba ex Lib. 2. ad Simpli-<marginalia>Vt respon-|deat P. Bo-|næ-Spei.</marginalia>
cianum Quæst. 2. Distinguit ergo sic Minorem:
Atqui in significato nominis potentiæ intellectivæ,
ut elicitivæ &c. post exclusas imperfectiones, non
manet aliqua perfectio se tenens ex parte objecti
& realis propria illius significati, nego Minorem:
se tenens ex parte nostri intellectus & intentiona-
lis transeat Minor: sed hinc nihil imperfectionis
in Deo, nam totum in intellectum nostrum refundi-
tur. Sic ille. Sensus videtur esse, exclusis im-
perfectionibus manere aliquid quod revera sit
in Deo, sed non prout significatur tamquàm
formalitas aliqua. Iuxta quæ quod significatur<marginalia>Instantia|contra re-|sponsionem.</marginalia>
nomine potentiæ est revera ipsa divina intel-
lectio, quæ in se est actus purus. Nam ex parte
objecti nihil aliud est, ut idem loquitur n 24.
Sed est statim obvia instantia: Quia nomen
potentiæ intellectivæ non significat actum
puræ intellectionis. Neque recurri potest ad
actum cognitionis sic apprehendentis & judi-
cantis ex imperfectione sua, quia si judicat esse
potentiam, quod revera non est, falsò judicat,
& ita non attingit objecti realitatem Videtur<marginalia>Aptior alia.</marginalia>
ergo clariùs dicendum exclusis imperfectioni-
bus manere aliquid perfectionis quod possit
Deo attribui nomine potentiæ non veræ, &
physicæ, sed secundùm quod est magis aut
minus cognoscibilis, minimè apprehendendo
veram rationem potentiæ, & multò minùs ju-
dicando, ex eo quòd intellectus creatus est, quo
formaliter substantia redditur intellectiva; id
quod & in divina intellectione accidit, qua
formaliter Deus constituitur in gradu intelle-
ctivo. Quod cùm concipitur, intellectio ipsa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0213.jpg/>
@@1@<SE213>198 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>concipitur, sed non ita expressè, unde ad mo-
dum potentiæ concipitur, ob similitudinem
illam in ratione constituendi formaliter intel-
lectivum. Itaque damus P. Derkennis non
manere in potentiâ intellectiva elicitiva post
exclusas imperfectiones in nomine potentiæ
aliquid quod veram potentiam arguat: manere
tamen conceptum illum constituendi formali-
ter in gradu intellectivo, quod potest nomine
potentiæ aliqualiter designari.</P>
<P>  <absatz-nummer>533.</absatz-nummer> P. Izquierdus Disput. 23. Quæst. 2.<marginalia>P. Izquierdi|Propositio-|nes adver-|sæ.</marginalia>
magis Nobis pręsenti in negotio novitates in-
ducens adversatur, ait enim sic Proposit. 1. Pe-
tentia intellectiva, sive intellectus per modum actus
primi, revera reperitur in Deo, sine potentia ta-
men realiter formaliter productiva aut receptiva
intellectionis. 2. Potentia intellectiva Dei forma-
litas est, ratione nostra distincta ab alio conceptu
reali, qui in substantia Dei reperitur, subjecti po-
tentis intelligere, & actu intelligentis. 3. Concep-
tus intellectivi in Deo principium est à parte rei
virtualiter, æquivalenter, seu eminentialiter pro-
ductivum intellectionis liberæ seu contingentis ip-
sius Dei. 4. Conceptus intellectivi in Deo etiam est
principium à parte rei virtualiter productivum in-
tellectionis necessariæ ipsius Dei. Addit tres alias
circa speciem impressam, habitum, & memo-
riam, juxta ea, quæ à Nobis tradita, unde non
est opus illas suis verbis exhibere. Iuxta dicta
autem non solùm vitam intentionalem in Deo
statuit, sed physicam per realem actuum pro-
ductionem, id quod n. 53. specialiùs exprimit,
& probat, quia vivens perfectiùs ac pleniùs
vivere censendum est, quod non solùm vitam
intentionalem, sed etiam physicam exerceat.
Cumq&#x0301;ue productio realis formalis Deo ne-
queat attribui ob multas, quas fert secum im-
perfectiones, tribuenda est utique realis vir-
tualis, quæ ab omni prorsus imperfectione de-
f&#x0153;cata est: præstat enim quoad æquivalentiam
munia veræ & formalis productionis, cùm
verè productio non sit: atque ita commoda
productionis formalis sine ejus incommodis
secum fert. Sic ille loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>534.</absatz-nummer> Sed loquatur ut velit doctus Pater<marginalia>Non pro-|bantur; &|improban-|tur.</marginalia>
ingenio indulgens, Nobis enim standum dictis,
& vera potentia neganda, sicut & principium,
licet enim multa congerat ut Propositiones
suas firmet, fateor mei tenuitatem ingenij, dum
in illis nihil, quod urgeat, deprehendo. Et qui-
dem ex dictis nuper præstat arguere, dum ait:
Munia veræ productionis (quam formalem vocat
ut oppositam virtuali) cùm verè productio non
sit. Ergo cùm verè productio non sit, neque
vera erit potentia, neque principium respectu
illius. Consequentia est manifesta. Neque
enim dici potest esse veram potentiam virtua-
tualem. Id enim involvit implicationem: nam
illud virtualis est limitatio in adjecto, ex quo
evincitur non posse dici absolutè talem: sicut
in virtuali productione constat; cùm enim non
sit vera productio, limitatio adiecti illam non
extrahit à propria sua absoluta ratione. Quod
urgeo. Nam Deus non habet potentiam vir-
tualem ad illud, quod si habere posset, esset in
illo maxima, immò & minima imperfectio: Id
quod evidenter constat in prædicato infructibi-<-P>@@

<-P>lis; non enim habet potentiam virtualem ut
seipsum facere possit, quia id maxima imper-
fectio esset. Atqui imperfectio etiam magna
esset, si ejus intellectus esset potentia formali-
ter productiva: ergo respectu illius non habet
potentiam virtualem. Idem est de prædicato
immutabilis: non enim habet virtualem po-
tentiam ad mutationem, quia si revera illam
haberet, esset in illo imperfectio manifesta.
Neque dici potest potentiam virtualem tan-
tùm concedi respectu actuum, qui verè esse in
Deo possunt. Non enim ex eo vis rationis eli-
ditur: Quia cum ipsa respondetur conclusio-
ne, & vitium incurritur petitionis principij. Id
enim est quod cōtendimus, in ordine scilicet ad
prędictos actus non dari veram potentiā, quia
ex illius positione maxima in Deo imperfectio
sequeretur. Neque hoc tollit quin aliqualis ra-
tio potentiæ, de qua n. 582. admitti possit: illa
enim non est per virtualem illam æquivalen-
tiam, respectu eorum, quæ Deo repugnant,
sed juxta modum ibidem explicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>535.</absatz-nummer> Arguo insuper. Nam ex præfata vir-<marginalia>Valida pro-|batio.</marginalia>
tualis potentiæ doctrina probari potest non re-
pugnare Deo productionem formalem respe-
ctu intellectionis. Ideò enim repugnare dici-
tur, quia imperfectionem involvit: Atqui ab-
solvi ab illa potest interventu dictæ virtualis
potentiæ: Ergo non repugnat. Major admit-
titur, & Minor ostenditur: Nam sicut dicitur
ratione virtutis hujusmodi identitatem æqui-
valere distinctioni, ita & dici potest distinctio
non æquivalere unitati, & ita dici intellectio-
nem & intellectum esse virtualiter unum: quia
ad omnia munia identificationis inter se æqui-
valentia continent. Neque recurri potest ad
imperfectionem, quam distinctio importat:
quia illa absolutè non repugnat in divinis, ut
est de fide in Personis, in absolutis autem im-
perfectionem absorberi beneficio virtualis
principij, quia cùm distinctio æquivaleat per-
fectioni identitatis, in illa etiam perfectio re-
peritur. Quòd si dicatur identitatem esse à
Concilijs definitam, dici poterit, locuta de
identitate, quæ salvari potest ratione æquiva-
lentiæ virtualis. Quod si dicatur novos istos
esse in Theologia terminos: id quidem & dici
contra modum præfatum philosophandi pote-
rit, quia non minorem illi inducunt novitatem.
Concilia enim cùm in distinctionem tradunt,
etiam veram potentiam & principium remo-
vent, & hoc distinctione illa virtualis & for-
malis potentiæ & principij, sicut & productio-
nis sufficienter salvari reputatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>536.</absatz-nummer> Pergo & urgeo. Divinitas non gene-<marginalia>Alia ex di-|vinitate non|generante.</marginalia>
rat, ut est in Theologia certum: Atqui suppo-
sita vera potentia virtuali, id stare posset: Ergo
non est admittenda. Minorem probo: Nam
ratio cur stare generatio nequeat, est indistin-
ctio realis inter principium & terminum: At-
qui hoc non obstat, ut probo. Quia dici potest
in divinitate esse potentiam virtualem æqui-
valentem distinctioni principij & termini. Si
dicatur propositionem dictam judicio Ecclesiæ
reprobatam. Contra est. Nam dici potest id
intelligendum de formali generatione. Si au-
tem contendatur debere intelligi etiam de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0214.jpg/>
@@1@<SE214>§. VIII. Intellectus in Deo an potentia &c. 199
<duolan 2><-P>virtuali. Instandum cur id ita sit. Neque alia
reddi ratio poterit, nisi quia realis identitas
etiam virtualem generationem excludit. Ex
quo habemus intentum. Et eodem modo ex-
plodenda responsio, si dicatur definitionem ge-
nerationis non posse convenienter applicari,
quod scilicet sit origo viventis à vivente à
principio conjuncto in similitudinem naturæ.
Siquidem ratione virtualis potentiæ etiam ad-
mittitur origo vitalis, & principium: & nihil
magis conjunctum, quàm quod per identita-
tem conjungitur, ut omnes explicant in hujus
profunditate mysterij, in quo neque identitas
similitudini obstat, quomodocumque illa ve-
niat declaranda. Standum ergo principio illi
fixo de necessaria distinctione generaliter cùm
de productione agitur, applicando.</P>
<P>  <absatz-nummer>537.</absatz-nummer> Id autem quod de vita physica dice-<marginalia>Circa vitam|Dei physi-|cam non|cohærentia|doctrinæ.</marginalia>
batur necessariò tribuenda Deo, non video
quomodo possit cōponi cum eo, quod præfatus
Scriptor habet n. 32. ubi ait actum intelligen-
di in suo conceptu nullam involvere caussali-
tatem sive actum caussandi, etsi actus vitalis
sit: quia non est actus vitæ physicæ, sed tan-
tùm vitæ intentionalis, præcisè ut est actus
intelligendi, seu percipiendi objectum. Ubi
forsan dicetur rationem vitæ physicæ habere
quatenus est productio, sive formalis, sive vir-
tualis. Nam absolutè negatur esse actum vitæ
physicæ, unde neque ratione productionis esse
actus vitæ physicæ potest. Deinde vita physica
& intentionalis diversæ supponuntur, unde
actus unius non debent sphæram alterius usur-
pare, & inter se illi commisceri; unde neque
ratione productionis stat eos physicæ vitæ pro-
prios compellare. Hinc factum Recentiores
quosdam Scriptores negare conceptum præci-
sum vitæ, quia intentionalis, cum non physica
nullum habet prædicatum commune cum vita
physica. Quod licet ego non penitus probem,
sicut neque communis Scriptorum sensus; in
eo tamen quòd actus utriusque vitæ impermi-
xti sint, omnes videntur convenire. Item. Ad-
missa caussalitate virtuali nequit conceptus hu-<marginalia>Quædam|non verosi-|milis im-|probata|doctrina.</marginalia>
jusmodi actus intelligi, nisi involvens objecti
perceptionem; per ordinem enim ad illam ex-
plicatur potentia virtualis. Quid enim aliud est
nisi potentia ad producendam intellectionem:
intellectio formaliter est perceptio objecti:
Ergo de primo ad ultimum erit potentia ad
perceptionem. Neque aptè intelligi potest di-
stinctio illa producendi intellectionem, & po-
tentia intelligendi: quod ex eo fundatur, quia
in specie impressa datur potentia producendi,
& tamen nō datur potentia intelligendi. Quod
quidem non urget, quia species non est subje-
ctum aptum natum intellectionis, sicut est in-
tellectus. Unde intellectum posse producere
intellectionem, idem est ac posse sibi ipsi con-
ferre effectum formalem intelligendi, sicut
potentia ad calorem producendum formaliter
est potentia ad reddendum calidum subjectum
illius receptivum.</P>
<P>  <absatz-nummer>538.</absatz-nummer> Et prædictum quidem dicendi modum<marginalia>Modus|alius dicen-|di Recen-|tiorum|Scriptorum.</marginalia>
impugnat P. Ortega Controv. 2. Disp. 2. Quæst. 3
præsertim Certam. 4. ubi contra Patrem Arru-
bal, qui primus illius videtur Auctor, & Recen-<-P>@@

<-P>tiores alios, in quibus fortè P. Izquierdus, dum
publicus esset Compluti Professor. Et ipse qui-
dem Quæst. 4. Certam. 2. modum alium, cujus
se videtur inventorem agnoscere, uti probabi-
lem proponit: sed qui in summæ difficultatis
articulo debeat ab omnibus usurpari. Ait ergo
intellectionis in Deo dari veram potentiam &
principium re ipsa, quia est vera operatio juxta
Aristotelis doctrinam 1. Ethicor. Cap. 8. unde &
veram potentiam & principium operans debet
habere, quia operatio non est operatio suiip-
sius. Sed cùm sit operatio intentionalis, non
est necessarium ut ratione illius aliquid produ-
catur, sed ut percipiat objectum, id quod in
voluntate suo modo est etiam accipiendum.
Quòd autem possit dari vera operatio respectu
principij realiter non distincti, ex origine acti-
va in divinis habetur perspicuum, quæ à vera
potentia generativa & principio est, sine reali
tamen distinctione. Et licet id stare non posset,
nisi esset terminus realiter distinctus, quia est
origo activa: in operatione tamen purè inten-
tionali aliter se res habet, ob rationem dictam.
Contra quem dicendi modum, qui est etiam<marginalia>Efficaciter|exploditur.</marginalia>
Patris Quiros Disput. 35. n. 16. & seqq. licet
præfatus Auctor non ita ab ipso exactè expli-
catum significet, ea militant quæ à Nobis di-
cta Sect. 2. Problem. 2. §. 4. Et quidem cùm
explicari res difficilis accuratur, magis videtur
implicari, nec posse verum influxum & pro-
ductionem vitari. Nam cùm dicitur actus pri-
mus, non significatur prioritas utcumque etiam
cum virtute radicali: sic enim omnia attributa
præcedit metaphysicè natura, nec tamen actus
primus respectu illorum dicitur, etiamsi eo-
rum radix metaphysicè sit: & intellectus idem
habet respectu voluntatis. Amplius ergo ali-
quid eo loquendi modo designatur. Atque il-
lud nihil esse aliud potest præter influxum,
actionem, caussalitatem, aut productionem;
Ergo in Deo si concedatur vera ratio actus
primi, tale aliquid concedendum est, cùm aliàs
expressè admittatur vera potentia, & reale
principium. Unde & argui ex origine activa
potest, cujus exemplum adducitur. Nam
ibi vera actio & productio est, non obstan-
te identitate: ergo tale aliquid ab ipsis debet
admitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>539.</absatz-nummer> Et urgeo rogans quo genere conse-<marginalia>Instantia|urgens.</marginalia>
quentiæ intellectio divina principium suum &
veram potentiam subsequatur? Dicitur qui-
dem intellectionem sola posse receptione sal-
vari, si à Deo expressa species infundatur, in
qua intellectio creata consistit, & ita ex con-
conceptu suo non dicere actionem, neque in-
fluxum effectivum, aut activum. Sed contra
est. Nam licet hoc demus miraculosè loque&#x0303;do,
connaturali tamen modo operandi attento
semper verus influxus intercedit: Ergo in Deo
connaturalissimè operante ille etiam debet ad-
mitti, quandoquidem vera in eo potentia, &
reale principium admittitur, sive intellectio
formaliter in specie expressa, sive in illius acti-
va expressione inadæquatè constituatur, aut
quocumque alio modo ipsam concernat. De-
inde, Actus nihil est nisi exercitium potentiæ:
ergo illam non utcumque, sed ut tale subsequi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0215.jpg/>
@@1@<SE215>200 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>tur: Atqui exercitium potentiæ per actionem
est, si potentia sit activa, & per receptionem,
si passiva. Sed in Deo posita potentia vera &
reali principio non est solum exercitium
passivum, ut videtur manifestum: ergo acti-
vum. Quod ex doctrina Aristotelis, de qua n.
præced. ab Auctoribus prædictis decantata, ve-
nit etiam apertè comprobandum, siquidem vi-
tam Dei in operatione constituit, quæ ad men-
tem spectat. Et eo quidem ipso, quod passivum
aliquid proferatur, activum designari debet, à
quo descendat passio. Cumq&#x0301;ue in Deo nullum
esse aliud possit præter ipsum, illud erit passivæ
denominationis, & effectus, quasi formalis
activum principium, quæ videntur quidem in-
dubitabiles consequentiæ. Circa quod nolo
nonnullos alios dicendi modos impugnandos
assumere, contentus propriam stabilisse sen-
tentiam, & oppositas procedendi vias, quæ esse
videntur pręcipuæ, efficaciter refellisse. P. Rho-
des Disputat. 2. Quæst. 2. Sect. 1. cum Aureolo,
P. Herice, ac alijs, de quibus citatis locis, om-
nem actum primum improbat, minimè à No-
bis impugnandus in præsenti, quia modum
explicandi nostrum non videtur directè refel-
lisse, & in substantia convenimus.</P>
<P>  Et ea, quæ generaliter circa scientiam divi-<marginalia>Pro scientia|libera ac|potentia.</marginalia>
nam sunt dicta, liberæ, seu contingenti pari-
ter applicanda, cùm nihil positivum addat,
juxta dicta Problem. 1. Sectionis 7. §. 2. Vide-
tur autem respectu illius facilius intelligi quo-
modo esse actus primus possit, cùm major ali-
quo modo distinctio inter primum & secun-
dum elucescat. Nihilominùs potentia realis,
& principium, ob rationem dictam removen-
da: quamvis nomen actus primi & secundi
non ita videantur rejiciendum, cùm esse pri-
mus sine secundo possit quoad illius comple-
mentum. Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Deus quomodo se in creaturis, aut ex
creaturis poßit cognoscere.
Ad Problema 5. Sect. 5.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>540.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi Deum se cognoscere in<marginalia>Cognitio-|nem ab-|stractivam|ut neget Deo|P. Izquier-|dus.</marginalia>
creaturis, quod cùm admittat &
probet P. Izquierdus Disputat. 24. Quæst. 9. sta-
tuit tamen Proposit. 2. neutiquam se abstractivè
cognoscere, sed intuitivè, & ut est in se: Cùm
autem particulam Nullatenus, addat, omnem
removet abstractionis modum; cùm tamen
Nos illum fuerimus amplexi, quod & tenet P.
Bonæ-Spei Disput. 9. Dub. 1. loquens de cogni-
tione, qua cognoscit cognitionem creatam de
seipso. Probat autem quia cognitio Dei debet
esse perfectissima, & ita comprehensiva, quod
non habet abstractiva. Sed certè ratio ista non
concludit intentum, admisso enim quòd con-
prehensiva esse debeat, negatur abstractivam
perfectissimam in suo genere comprehensivam
esse non posse, quia potest illi definitio com-
prehensionis penitus adaptari, quæ scilicet ta-
lis est, ut nihil lateat cognoscentem: quod qui-<-P>@@

<-P>dem ratione cognitionis abstractivæ obtineri
potest, & prætereà si dicatur cognitionem de-
bere esse talem, ut adæquet cognoscibilitatem
ob ecti; abstractiva in Deo talis esse potest,
in eodem enim gradu cum ipso est, & divini
divina. Neque dici potest Dei cognoscibilita-
tem exigete cognitionem penitus intuitivam
ob suam infinitam perfectionem, & ita quæ ta-
lis non est, ipsi non adæquari, & proptereà
non esse comprehensionem. Nam est evidens
instantia in casu ipso, in quo sumus. Nam Dei
cognoscibilitas ob perfectionem infinitam exi-
git, ut objectum divinum directè & primariò
cognoscatur: Atqui cùm cognoscitur Deus in
creaturis, non est objectum directum & pri-
marium: ergo non poterit esse comprehensio,
quomodocumque illa explicetur. Et quid ad
hæc? Videat illud, qui sic arguit, & solutio-
nem suo adaptet argumento. Nihil certè dici
opportunius potest, nisi quod dummodò co-
gnitio sit divina, satis videtur cognoscibilita-
tem intensivè adæquare, quidquid de diversis
modis cognitionis sit, qui verosimiliter à Do-
ctoribus admittuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>541.</absatz-nummer> Habet prætereà duplicem aliam Pro-<marginalia>Circa cogni-|tionem Dei|in cognitione|etiam falli-|bili de seip-|so, quid Au-|ctor idem.</marginalia>
positionem, in quarum priori statuit Deum se
agnoscere intuitivè in quacumque cognitione
infallibili de seipso, sive sit fides, sive scientia,
ob connexionem cum illo ut caussa, & etiam
ut objecto, in quo parum difficultatis est. In
altera affirmat Deum nulla ratione se cognos-
cere in cognitione fallibili de seipso, titulo
respectus, quem talis cognitio ut ad objectum
habet. Tametsi hujusmodi cognitionem co-
gnoscere non possit, nisi seipsum ut terminum
prædicti respectus apprehendat simpliciter. In
quo videtur id de cognitione opinionis assere-
re, quod tamen à Nobis admissum, & tenet
etiam P Bonæ-Spei: quidquid P. Derkennis
apud ipsum videatur reluctari. Cùm autem ait
non cognoscere titulo connexionis, quam co-
gnitio habet per respectum ad objectum, non
videtur penitus cognitionem excludere ex alijs
titulis, & præcipuè titulo physici effectus; ut
objectum autem proptereà negat, quia cùm
sit medium fallibile, non est accommodatum
ad movend&#x0169; circa infallibilem veritatem, licet
non possit cognosci sine illius apprehensione.
Ubi distingui potest de opinione attinge&#x0303;te ve-
ritate&#x0303;, & non attingente. Et de priori adhuc sub-
distingui an medi&#x0169;, quod ab aliquo assumitur,
fallibile sit; sæpè enim opiniones veras non ve-
ris fundamentis comprobamus, aut ex se infal-
libiles, licet non ut tale cognoscatur. Et in hoc
casu, non videtur denegandum medium esse
sufficiens, cùm illius objectum sit revera ut
affirmatur aut negatur. In altero verò etiam
videtur admittendum, licet non ita se habeat ut
objectum sicut in altero; quia cognoscit Deus
cognitionem hujusmodi discordare à termino,
circa quem versatur: non potest autem discor-
dantiam hujusmodi cognoscere, nisi cognito
termino, à quo discordat. Sicut nequit cognos-
ci Petrum esse dissimilem Paulo, nisi cognito
Paulo. Neque satis est quod dicitur de cogni-
tione per simplicem apprehensionem: argui
enim contra sic asserentem potest ex ipsius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0216.jpg/>
@@1@<SE216>§. IX. Quomodo se Deus in creaturis cognoscat &c. 201
<duolan 2><-P>doctrina circa necessitatem comprehensionis
ob summam cognoscentis perfectionem. Tunc
sic: Ergo & propter eamdem dicendum est
Deum non apprehensionem solam, sed etiam
posse, & debere necessariò habere judi-
cium.</P>
<P>  <absatz-nummer>542.</absatz-nummer> Quæst. 4. ejus Disput. 1. inquirit Au-<marginalia>Quid circa|cognitionem|ex illis.</marginalia>
ctor idem an Deus se cognoscat ex creaturis,
& affirmat cum Albiz, Ribas, & alijs Recen-
tioribus, cùm pro negatione stent apud ipsum
Herice, Sfortia, Alarcon, Gaspar Hurtadus,
Arriaga, Ribadeneira, & alij Recentiores, qui-
buscum & Nos in fine Problematis. Id probat,
Quia quando unum objectum cognoscitur
ob connexionem, quam habet cum alio, ibi
sunt duæ distinctæ cognitiones: sic cognos-
cuntur creaturæ: Ergo & Deus ex illis. Pro
Majoris probatione remittit se ad Disputat. 23.
Quæst. 6. Propos. 2. & Quæst. 7. Proposit. 3. Sed
fundamentalis probatio habetur ante Proposi-
tionem 1. & specialiter nu. 133. Ubi quidem
non contendit cognitionem connexionis ne-
cessariò importare duplicem actum, cùm possit
unico haberi; sed possibilem esse cognitionem
connexionis determinantem ad alium actum
respectu termini. Sic qua nos posse circa Deum
philosophari, & philosophari quidem poterit
qui, me non multum reluctante, voluerit; hanc
enim quæstionem non magni esse momenti
reputavi, & ideò ferè illam omiseram, cùm
breviter pro negativa parte judicavi, quam &
modò satis verosimilem arbitror. Et rationem
quidem à me redditam apud P. Aldrete benè
illustratam ab ipso habet lector Disputat. 16.
Sect. 5. qui nescio quanto cum fructu laboret
in rationibus informandis, quas exhibet P. Ar-
riaga, ut à Deo discursum amoliatur, quando-
quidem cum eo in substantia assertionis con-
venit: quod cùm accidit, non est nimium in
evertendis rationibus gravium Scriptorum de-
sudandum, quod & alicui ex citatis Scrip-
tor alieni instituti, de cujus tamen piæ volun-
tatis affectione dubitari possit, exprobravit.</P>
<P>  <absatz-nummer>543.</absatz-nummer> Magister Joannes à S. Thoma Tomo<marginalia>Mag. à S.|Thoma, ut|obstet.</marginalia>
1. Disputat. 17. Arti. 2. Difficult. 1. affirmat
quidem Deum se cognoscere in creaturis, negat
tamen illas esse motivum formale cognitionis.
quia id tantum convenit divinæ essentiæ, quæ
habet rationem speciei impressæ respectu di-
vinæ cognitionis: unde creaturæ tantùm ha-
bent rationem objecti terminativi: quod nihil
aliud est quàm Deum cognoscere se finito
modo contineri in creatura, & sic terminare
relationem in Deum, & totum, quod Deus
cognoscit in creatura, tam de ipsa, quàm de se
ipso contento in creaturis, totum cognoscit in
seipso, tamquam in ratione formali, à qua de-
rivatur ipsa creatura, & modus ipse finitus,
quo Deus continetur in illa, & quo terminat
relationem illius. Negat ergo cognitionem
abstractivam, ratione cujus tantùm posset
cum limitatione cognosci. Iuxta quem phi-
losophandi modum vix stare potest Deum
se cognoscere in creaturis: quia cognos-<marginalia>Quid incon-|sequentiæ in|illo.</marginalia>
cere se continere in illis, & terminare re-
lationem ad seipsum, non est seipsum in illis
cognoscere, ita ut ex penetratione illarum, &<-P>@@

<-P>connexione cum seipso, se diversa aliquo mo-
do cognitione attingat, quæ sit illa, qua cir-
ca creaturas versatur, dum se earum caussam
cognoscit, & consequenter omnium earum ra-
tionum, quæ juxta proprias ipsis rationes con-
veniant, cum limitationibus ab essentia deri-
vatis. Hoc enim Deus ex propria & primaria
suæ essentiæ penetratione habet, dum ratione
ipsius dependentiam à se creaturarum agnos-
cit, & finito modo in ipsis contineri. Ut quid
ergo distincta statuitur resolutio, & probatio
ex eo quòd sic Deum cognoscere in creaturis
nullam dicat imperfectionem? Quis enim de
hoc unquam dubitavit? Dum ergo doctus Ma-
gister aliquid in sua schola novum conatur di-
cere, nihil revera dicit, sed eorum se penitus
sententiæ opponit, qui Deum se in creaturis
cognoscere asserunt, juxta sensum præsuppo-
situm quæstionis. Et quidem ex eo negatum<marginalia>Impugna-|tur multi-|pliciter.</marginalia>
creaturam posse rationem objecti motivi ha-
bere, quia nefas est imaginari intellectum di-
vinum uti aliqua specie creata ad intelligen-
dum. Atqui hoc non sequitur, quia ut Deus
creaturas cognoscat non eget specie ab ipsis
accepta; si autem aliqua intra ipsum illi cor-
respondens sit, jam creata non est. Sed neque
illa opus, quæ ex parte actus primi se teneat,
cùm sufficiat infinitum lumen divini intelle-
ctus ut se ad creaturas extendat: ratione cu-
jus, dum penetrantur in seipsis nova potest re-
sultare cognitio, quin obstare queat id, quod de
abstractione dicitur, in quo nullum esse incon-
veniens jam ostendimus, cùm resultet absoluta
comprehensio. Quomodò autem divina essen-
tia rationem speciei non habeat respectu co-
gnitionis ipsius Dei probatum à Nobis cum
multis & gravissimis Scriptoribus Problem. 2.
§. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>544.</absatz-nummer> Ex alio autem fundamento negari<marginalia>Vt auctor|idem neget|creæturas in|seipsis co-|gnosci.</marginalia>
potest Deum se cognoscere in creaturis, quia
scilicet illas in scipsis non cognoscit, sed in
seipso, de quo dictum à Nobis Sect. 6. Probl. 2.
& est illa communis sententia Thomistarum
de possibilibus specialiter loquentium, pro qua
& citatus Magister Disputat. 18. Arti. 2. & pro-
bat quia nulla cognitio potest in Deo poni,
quæ non sit summè perfecta, & per rationem
formalem, & medium perfectissimum, quod
inveniri possit: ergo si potest dari perfectius
medium formale, quàm cognoscibilitas creata,
illud debet attribui Deo: Atqui formalis ratio
cognoscendi creaturas perfectior est in ipsa
cognoscibilitate divina, quàm in creata, siqui-
dem se habet per modum veritatis primæ, quæ
altior & perfectior est omni veritate creata. Et
hoc procedit etiam admittendo, ut admittitur,
cognitionem per rationem formalem divinam,
quia cùm illa perfectissima sit, alia non debet
admitti, cùm in omni sua cognitione debeat
Deus perfectissimus recognosci. Quæ ratio
parùm urget, & in doctrina ipsius Magistri
apertam habet instantiam: Nam ob rationem
dictam perfectissimæ cognitionis Deo attri-
buendæ, sequitur manifestè ipsi adæquatam &
non inadæquatam attribuendam cognitionem,
quia ex conceptu suo perfectior est: Atqui ille<marginalia>Idem Au-|ctor.</marginalia>
sic ait n. 22. Itaque in cognitione creaturarum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0217.jpg/>
@@1@<SE217>202 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>poßibilium sub statu poßibilitatis ad plura attribu-
ta respicit Deus, & secundùm diversam formali-
tatem, qua unumquodque attributum respicit il-
las, potest intelligi, quòd Deus cognoscit creaturas
poßibiles inadæquatè, & prius vel posteriùs conci-
piuntur sub una formalitate, quàm sub alia priori-
tate rationis nostræ: adæquatè verò intelligit illas
sub omni respectu, quem habent ad Deum per omnia
attributa, quæ circa creaturas poßibiles quoquo
modo versantur. Sic ille, qui doctrinam præfa-
tam suo illi fundamento pro neganda cogni-
tione in creaturis poterit applicare. Stet equi-
dem, si placet, cognitionem per formalem ra-
tionem divinam esse perfectissimam: id non
tollit aliam ab omni imperfectione liberam
esse cum illo compossibilem, quatenus cogni-
tio divina pro objecto habet omnem verita-
tem, quam luminis infiniti interventu attin-
git, & perfectissima in suo genere est, sicut per-
fectissima dicetur cognitio inadæquata cujus-
libet formalitatis, juxta dicta. Ad eum modum,
quo licet Christo ut homini sit debita cognitio
Dei perfectissima, quem ratione beatificæ vi-
sionis assequitur, etiam inferior alia competit
ratione scientiæ infusæ: id quod etiam in san-
ctitatis perfectione accidit: quandoquidem
cum summa ratione hypostaticæ unionis con-
currit alia ratione gratiæ habitualis. Neque
dici potest id accidere ex eo quòd humanitas
est capax imperfectionis: licet enim ita sit, ta-
men etiam est capax summæ perfectionis in
dicto genere; & ex eo arguimus, quod summo
non repugnat cum aliquo inferiori circa for-
malem effectum communem utriq; componi.
Et quod quemadmodùm id stare in humanita-
te potest cum inferioris formæ imperfectione,
in Deo sine imperfectione aliqua possit, quam
non involvit cognitio creaturarum in seipsis,
quæ & dici potest æqualis alteri, quia id, quod
habet cognitio earum in Deo ob adjunctum
divinitatis respectum, habet alia, quatenus ten-
dit etiam in Deum; unde aggregatum est ejus-
dem omnino perfectionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>545.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Disputat. 9. citata Re-<marginalia>P. Bonæ-|Spei singu-|lare placi-|tum impro-|batum.</marginalia>
solut. 5. singularem modum dicendi circa co-
gnitionem creaturarum amplexus ait creatu-
ras quidem in seipsis cognosci à Deo impu-
gnans Patrem Derkennis, qui talem co-
gnitionem negat, eo quòd superflua, &
quòd Deus per rationem formalem divi-
nam, quæ est perfectior cognitionis ratio,
eas agnoscat: circa quod nihil est, quod addi
oporteat. Asserit insuper Deum creaturas co-
gnoscere in sua scientia, non verò in alijs at-
tributis. Hoc ultimum propter independen-
tiam, juxta plurium aliorum sententiam. Illud
autem, quia licet independens etiam sit, ha-
bet tamen creaturarum repræsentationem, quæ
licet creaturæ redderentur impossibiles, eum-
dem modum intrinsecæ repræsentationis ha-
berent, quia cognitio objecti, etiamsi illud de-
struatur, sitq&#x0301;ue illa intuitiva, perseverare po-
test, sicut & materialis visio. Quod quidem
valde apparet difficile: Nam Deus cognoscens
creaturas, illas secundùm proprias earum ra-
tiones per formale & expressum judicium at-
tingit: ergo cognoscit illas ita esse possibiles,<-P>@@

<-P>ut per nullam potentiam reddi impossibiles
possint. Atqui si redderentur impossibiles, tale
judicium esset falsum, ut est evidens: ergo non
posset idem perseverare, quod modò est, & ita
neque intrinseca repræsentatio. Ubi manifestè
apparet discrimen inter cognitionem divinam,
& corpoream visionem, si id stare queat, quod
ab Auctore profertur. Circa quod nolo am-
pliùs distineri.</P>
<Z><A+1>§. X.
Scientia Dei quomodo caussa rerum.
Circa Problem. 7. Sect. 7.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>546.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Agister Joannes à S. Thoma Disput.<marginalia>Scientiam|visionis esse|rerum|caussam qui|censeant.</marginalia>
18. Arti. 8. communiorem inter
Thomistas sententiam secutus, scientiam visio-
nis, & non simplicis intelligentiæ, caussam
esse rerum doctè & dilucidè probavit, quem
allegat, & cum alijs suis nominibus compella-
tis, citat & sequitur P. Bonæ-Spei; non ita
felici perspicuitate, cujus juvat argumenta &
proposuisse, ac perspicuè dissolvisse. Arguit
ergo Disput. 4. Dubio 3.</P>
<P>  Primò. Quia scientia visionis, quæ est caussa<marginalia>1. Ratio.</marginalia>
rer&#x0169;, quà caussa rerum pręcisè, tam contingen-
ter est; quàm res ipsæ per Deum contingenter
existant: Sed scientiæ simplicis intelligentiæ
id convenire non potest: Ergo &c. Probatur
Minor. Quia scientia simplicis intelligentiæ,
quà caussa rerum modo sibi proportionato, sive
ut ad scientiam visionis antecedenter se habet,
non est futurorum præ merè possibilibus, sed
est merè possibilium, & ita omnino necessa-
ria. Ergo &c.</P>
<P>  Resp. Negando suppositum Minoris, sup-<marginalia>Sol vitur.</marginalia>
ponitur enim scientiam visionis esse caussam.
Si verò ad meliorem formam reducatur in hunc
modum: Scientia, quæ est caussa contingen-
tium tam debet esse contingens, quàm res
ipsæ à Deo productæ. Tunc negari potest: quia
res productæ sunt contingenter quoad sub-
stantiam & modum: cùm tamen scientia, quę-
cumq; illa sit, quoad entitatem positivam con-
tingens non sit. Deinde neganda absolutè est,
quia directè opposita sententiæ stanti pro ne-
gatione. Et ad probationem omnes Scripto-
res pro ea stantes respondent ut in Problemate
visum. Et modò dico Scientiam simplicis in-
telligentiæ, & visionis eamdem esse indivisi-
bilem perfectionem, & hanc solum addere id,
quod à Nobis est dictum & explicatum Pro-
blem. 1. Sect. 7. Iuxta hæc ergo scientia simpli-
cis intelligentiæ sub priori consideratione om-
nino necessaria est; sub altera contingens. Sed
cùm contingentia omnis non possit esse nisi
post Decretum liberum Dei: ex eo fit totam
caussalitatem ad scientiam simplicis intelli-
gentiæ esse referendam. Quæ quidem licet
necessaria sit, effectum tamen potest contin-
gentem habere, quia in ordine ad applicatio-
nem subest divino decreto, aut subordinata est.
Sicut omnipotentia, cùm sit necessaria perfe-
ctio, ad operandum per voluntatis imperium
applicatur. Et in arbitrio creato; posita objecti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0218.jpg/>
@@1@<SE218>§. X. Scientia Dei ut sit caussa rerum. 203
<duolan 2><-P>propositione, intellectus ex se necessariò ope-
rans, fit caussa liberæ operationis dum volun-
tas se determinat ad liberè operandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>547.</absatz-nummer> Secundò, Ex D. Augustino Lib. 13.<marginalia>2. Ratio &|illius solu-|tio, circa|mentem D.|Augustini.</marginalia>
Confeßion. Cap. ult. Lib. 6. de Trinit. Cap. 10.
& lib. 15. Cap. 13. quibus locis asserit Deum
non ideò cognoscere creaturas, quia sunt, sed
esse quia novit. Resp. mentem S. Doctoris esse
manifestam, vult etenim Deum antequam
creaturas conderet novisse illas, nec scientiam
ex earum in suis temporis circumstantijs exi-
stentibus hausisse, ut ex ultimo loco evidenter
colligitur, juxta quem aliorum est sensus me-
tiendus. Sic ergo ibi: Vniversas creaturas suas
& spirituales & corporales, non quia sunt, ideò
novit; sed ideò sunt, quia novit: non enim nescivit
quæ fuerat creaturus: quia ergo scivit, creavit; non
quia creavit scivit. Sic ille, nihil certè aliud in-
tendens quàm id, quod diximus, Deum scilicet
scientem & volentem creasse. Si dicas juxta
S. Doctorem Deum creasse quia scivit, & ita
scientiam esse caussam, id nego de scientia vi-
sionis creaturarum, admitto tamen de scientia
ipsius decreti, quod versatur circa illas. Decer-
nens siquidem Deus creationem, suum decre-
tum agnoscit, & ex hujusmodi cognitione ad
creationem pro temporum diversitate procedit.
Addit D. Gregorij auctoritatem. Lib. 2. Moral.<marginalia>Circa D.|Gregorium.</marginalia>
Cap. 23. & Lib. 32. Cap. 6. Sed eodem modo
explicandus. Illud enim: Sed ideò sunt, quia vi-
des. antecessionem cognitionis comparatione
existentiæ indicant, ut excludatur notitia in
tempore habita, cùm præcesserit in æternitate.
Et ita non existentia videndo creet, visione in-
quam per æternitatem præcedente. Tandem
opponitur D. Thomas 1. p. q. 14. Arti. 8. ubi sic<marginalia>Circa D.|Thomam.</marginalia>
post alia: Vnde scientia Dei secundùm quòd est
caussa rerum, consuevit nominari scientia approba-
tionis. Sic S. Doctor. Scientia autem approba-<marginalia>De scientia|approbatio-|nis.</marginalia>
tionis & visionis pro eadem reputantur. Sed
licet ita sit ut pro eadem reputentur, cùm ta-
men de caussatione agitur alio modo est ex-
plicanda, quem tradit P. Suarez Lib. 3. de Attri-
butis positivis Cap. 4. n. 11. ubi ait quòd si consi-
deremus etiam Deum scire multa apta, ut ab
ipso approbarentur, si fierent, vel quæ appro-
bari ab ipso possent, si ea vellet, seu quæ per
simplicem affectum approbat, licet ea facere
non decernat. Ideò sub his considerationibus,
etiam in scientia simplicis intelligentiæ intel-
ligi potest scientia approbationis. Sic Doctor
eximius, juxta cujus doctrinam non solùm
circa ea, quæ à Deo non fiunt, sed etiam cir-
ca ea, quæ fiunt, debet admitti scientia appro-
bationis. Ante decretum enim pro effectione,
quæ à Deo facienda sunt sciuntur apta, ut ab
ipso approbentur: si fiant, & per simplicem
affectum approbantur. Sic ergo accedente di-
vino decreto, caussa eorum esse potest hujus-
modi scientia, & juxta hæc exponendus D.
Thomas. Cujus & alia afferuntur verba ex
Quæst. 19. artic. 4. ad 4. ubi sic ait: Dicen-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
dum quòd unius & ejusdem effectus etiam in nobis
est caussa scientia ut dirigens, qua concipitur for-
ma operis, & voluntas ut imperans: quia forma
ut est in intellectu tantùm, non determinatur ad
hoc ut sit, vel non sit in effectu, nisi per voluntatem.<-P>@@

<-P>Sic Doctor Angelicus, & pro Nobis apertè,
dum ante imperium voluntatis solam agnoscit
scientiam indeterminatam: ergo non scientiam
visionis, quæ omnino ut determinata statui-
tur, & juxta rei veritatem talis est, sed sine
caussatione, unde ineptè adeò comperta do-
ctrina ad sensum penitus alienum detorquetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>548.</absatz-nummer> Tertiò arguit ex eo quòd Patres, qui<marginalia>3. Ratio|momenti|exigui.</marginalia>
adduci possunt contra ejus assertionem, quate-
nus tradunt Deum res cognoscere quia sunt,
congruam habent explicationem, sicut quando
asserunt nō ideò res esse futuras, quia Deus prę-
novit esse futuras; sed prænovisse futuras, quia
futuræ sunt. Sed quidem explicatio illius satis
perplexa est, unde ex ea parùm firma probatio
emergit ut legenti constabit: nolo enim circa
illam immorari.</P>
<P>  <absatz-nummer>549.</absatz-nummer> Quartò ex eversione præcipui funda-<marginalia>4. Ex ever-|sione præci-|pui funda-|menti.</marginalia>
menti adversæ sententiæ, scilicet quòd scien-
tia ut sic secundùm rationem est posterior exi-
stentia objecti: ergo non potest esse caussa re-
rum. Atqui hoc non concludit: Ergo &c. Mi-
nor probatur: Quia alioqui eadem entitas
scientiæ increatæ præsupponeretur sibi ipsi:
nam ut scientia simplicis intelligentiæ exi-
stentiam objecti præcederet, & ut visionis sub-
sequeretur, quod implicat, & Deo repugnat.
2. Scientia visionis eadem est entitas cum di-
vino de existentia Dei decreto, quod hanc rei
existentiam naturâ præcedit: repugnat autem
eamdem entitatem esse naturâ priorem ut de-
cretum, & non esse natura priorem ut visio-
nem de eadem re: ergo &c. Responsionem
subdit, quæ adhiberi potest dicendo illam
eamdem entitatem secundùm varias decreti &
& visionis denominationes, quas Deo tribuit,
pendere ab extrinsecis connotatis. Contra
quam arguit, Primò satis confusa ratione, cui
subjicit quinque confirmationes. Quidquid
autem de responsione illa sit, facilè satisfieri
potest, si dicamus scientiam secundùm diversas
considerationes posse esse priorem & posterio-
rem decreto, licet cum illo realiter idem sint:
primum quidem quatenus scientia secundùm
propriam perfectionem necessariam repræ-
sentat voluntati res possibiles & convenientias
in earum effectione: secundum quatenus po-
sito decreto illud subsequitur cum additamento,
qualecumque illud sit, per quod in ratione
scientiæ visionis constituitur, de quo Pro-
blem. 1. In quo nulla specialis apparet diffi-
cultas.</P>
<P>  <absatz-nummer>550.</absatz-nummer> Sed insurgit in 1. Confirmatione:<marginalia>Instantiæ ex|coexistentia|disiecta.</marginalia>
Nam in eodem indivisibili instanti reali & ra-
tionis, quo in Adversariorum sententia scien-
tia simplicis intelligentiæ est caussa rerum,
etiam est scientia visionis: ergo non est ratio
cur illa potiùs quàm hæc dicatur caussa rerum.
Et aliundè ratio est, ut hæc è contra potiùs
quàm illa talis dicatur: quia videlicet hæc est
rerum existentium, quarum hîc caussam quæ-
rimus: illa verò rerum ut possibilium, quorum
caussam hîc non quærimus; ergo &c. Re-
sponsio est facilis negatione assumpti: nam
suâ simplicis intelligentiæ ut talis prior est
juxta dicta. Quæ sequuntur autem tam sunt
debilia, ut nihil sit opus adjecisse.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0219.jpg/>
@@1@<SE219>204 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>551.</absatz-nummer> Item 2. ex 2. Confirmatione De-<marginalia>Alia ex|prioritate.</marginalia>
cretum prout efficax, juxta dicta, præcedit
scientiam visionis: Ergo inter illud & scien-
tiam visionis erit vera prioritas, qualis est inter
decretum Dei efficax, & rei existentiam. Hoc
autem semel posito nullum restabit fundamen-
tum Personas divinas inter se realiter distin-
guendi, contra Sabellianos, quia distinctio
hæc tantùm fundatur in prioritate simili illi,
quæ est inter caussam & effectum, principium
& principiatum &c. Ergo &c. Negando as-
sumptum discursus iste diluitur, non enim est
vera prioritas, sed tantùm per rationem, sive
virtualis, cùm sit absoluta identitas secundùm
positivas rationes.</P>
<P>  <absatz-nummer>552.</absatz-nummer> Insuper ex 3. Confirmatione Scien-<marginalia>Ex simili-|tudine amo-|ris altera.</marginalia>
tia simplicis intelligentiæ se habet ad scien-
tiam visionis, sicut volitio possibilis ad actua-
lem: Atqui si Deus non vellet res actu in priori
quàm producantur, valdè imperfectus esset,
ut patet: ergo similiter si res non videret actu
in priori quàm producantur, imperfectus dici
deberet: nam sicut multò perfectius est res
volendo producere, quàm secus: ita similiter
multò perfectius est eas videndo producere,
quàm non videndo, alioqui existentiam pro-
duceret, quam non videndo, sed c&#x0153;co & igno-
to modo produceret. Probatur Major. Quia
scientia simplicis intelligentiæ utpotè in prio-
ri concepta existens, se habet per modum po-
tentię actuabilis ad actum in posteriori actuan-
tem, ut rem ipsam (quidquid sit de nomine)
penitùs consideranti patebit: nam scientiam
simplicis intelligentiæ volitio simplicis com-
placentiæ comitari debet: & sicut hæc voli-
tionem decreti absoluti per modum possibili-
tatis actuabilis præcedit, ita & ista scientiam
visionis ut sic præcedat necesse est: Ergo &c.
Respond. data Majori, quatenus ad amorem
possibilem respondet actualis, quo Deus rem
productam prosequitur; & subsequitur visio-
nem: & in actu primo vult etiam producere,
sed non est eadem ratio de cognitione, quia
quod non est, non scitur, licet possit intendi
ut fiat, pro quo sufficit cognitio possibilitatis,
unde non c&#x0153;co modo proceditur; quia non est
c&#x0153;cus, qui non videt quæ videri non possunt.
Cumq&#x0301;ue ad Dei volitionem sequatur in Deo
rei existentia, quæ est visionis objectum, inde
est ut in eo non possit omnino servari propor-
tio. Esset quidem imperfectio in Deo, si non
haberet præcedentem actum volitionis, quia
nihil posset producere; in cognitione autem
nihil tale evenit, ut constat ex dictis: immò
sequeretur inconveniens idem, quòd scilicet
rem non posset producere, quia cognosceret
illam existentem antequàm voluntas circa
illam versaretur, cùm sit rei existentis; nec
tamen voluntatis decretum præcessisset, quo
in esse talis constitueretur, quia illud debet
præcedere visio, utpotè applicans volunta-
tem determinatè ad volitionem, ut dici-
tur: cùm tamen ex proprio suo concep-
tu debeat subsequi, visio enim est, ut
contraposita simplici intelligentiæ, & so-
lùm existentia videntur, visivi sensus ad in-
star.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>553.</absatz-nummer> Pergit, & Confirmat. 4. sic arguit:<marginalia>Ex ante-|cessione|temporis.</marginalia>
Nam in priori quàm res ipsæ existant, Deus
eas videt, utpotè eas ab æterno videns: Atqui
inintelligibile est visionem ut talem esse prio-
rem tempore, & tamen naturâ posteriorem
rebus ipsis, quas videt, quod inde sequeretur:
ergo &c. Instantia contra arguentem est ma-
nifesta in amore complacentiæ, seu gaudij,
quo Deus creaturas prosequitur, qui proculdu-
bio earum existentias subsequitur, & tamen
cùm posterior in Deo sit, est prior in tempore
quàm illæ. Alia est ergo ratio coordinationis
actuum in divina providentia ac res servant in
circumstantijs temporis secundùm objectivam
præsentiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>554.</absatz-nummer> Tandem ex Confirmat. 5. Decretum<marginalia>Vltima nil|novi conti-|nens.</marginalia>
Dei efficax est caussa rerum: atqui decretum
illud non est scientia simplicis intelligentiæ,
sed visionis: ergo &c. Major ab omnibus ad-
mittitur. Probatur Minor, quia alioqui, ne de-
cretum Dei sit rerum, quatenus rem de esse
possibili ad actuale transfert, tam includere de-
bet cognitionem distinctam à cognitione purè
possibilium; ac proinde scientiam visionis di-
stinctam à scientia simplicis intelligentiæ,
quàm volitionem distinctam à volitione purè
possibilium: & sicut ad hanc sufficit imme-
diatè terminari ad rem, quam ponit in actu,
ita & ad scientiam visionis: ergo &c. Quod
argumentum vix quidquam continet, quod
non sit ex dictis perspicuè convulsum. Con-
cessa ergo Majori, negatur Minor, decretum
enim neque scientia simplicis intelligentiæ
est, neque visionis: pro quo non esse necessa-
riam scientiam visionis jam vidimus, licet ne-
cessarius sit distinctus voluntatis, qui est obje-
cti visionis scientiæ factivus, ut nuper est suffi-
cienter explicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>555.</absatz-nummer> Objicit deinde sibi. Scientia visionis<marginalia>Objectioni|propositæ|non benè ab|Auctore re-|sponderi.</marginalia>
artificis non est caussa arte facti, sed ipsum ar-
te factum præsupponit, ut patet: atqui Deus
est supremus artifex: ergo &c. Respondet di-
stinguendo assumptum: In creatis concedit,
in Deo negat. Et ratio est, quia Dei scientia
ad rem efficaciter terminatur, secus scientia
artificis, ut experimur. Sed hoc est quod con-
tenditur, non terminari efficaciter, unde est
conclusione ipsa respondere. Deinde artifex
juxta regulas artis in artefacti effectione pro-
cedens, licet non habeat scientiam visionis,
non dicitur c&#x0153;co modo procedere: ergo ne-
que Deus non operans juxta illam. Præ-
tereà artifex tantùm habet universalem cogni-
tionem circa artefacienda, ergo indiget speciali
scientia quando se applicat ad operandum. At-
qui hoc non admittitur: ergo fallax est gene-
rale illud principium Deo etiam applica-
tum, in quo minùs necessaria talis scien-
tia est ob comprehensivam notitiam factibi-
lium.</P>
<P>  <absatz-nummer>556.</absatz-nummer> Objicit sibi secundò sic, Scientia<marginalia>Alia ex|fundamen-|tali ratione.</marginalia>
simplicis intelligentiæ habet quidquid neces-
sarium est ex parte intellectus divini, ut à Deo
creari possint accedente divinæ voluntatis de-
creto, & Omnipotentiæ applicatione, non ita
rerum ut futurarum prævisio, præsertim cùm
objectum voluntati non proponat ut eligibile:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0220.jpg/>
@@1@<SE220>§. X. Scientia Dei ut sit caussa rerum. 205
<duolan 2><-P>ergo &c. Respondet cum doctrina illa de in-
differentia qua antecedenter proponuntur res,
& ita ut non habens cum illis conjunctionem:
Scientia verò Dei (verba illius sunt) quæ est
caussa rerum, decretum illud integrat, & sicut
illud majorem conjunctionem habet cum rebus
producendis, quàm cum merè possibilibus, ita
illa: quia autem objectum eodem indivisibili
instanti reali & rationis, quo voluntati pro-
ponitur eligibile, eligitur, & est, rectè dicitur
per scientiam rationis proponi, & ab ea caussa-
ri. Sic ille: qui ex eo refellendus, quòd decre-
tum Dei asserat scientia visionis integrari,
cùm enim actus voluntatis sit, nequit ab actu
intellectus integritatem habere. Deinde quod
de majori conjunctione dicitur, verum est in
actu secundo, quando scilicet res productæ
cognoscuntur. Cùm autem dicitur in ratione
caussæ negatur suppositum, cùm talis caussa
non admittatur. Quando autem subditur, in
eodem esse instanti, & ideò in eo, quo eligibi-
le eligitur, & est, à scientia visionis proponi,
& proptereà ab ea caussari: nimis obscura do-
ctrina est; sed ex ea assumentes à scientia vi-
sionis proponi res, sequitur illam antecedere
decretum prioritate originis, quam habent
actus intellectus respectu actuum voluntatis.
Ex quo fit dari scientiam visionis independen-
ter à decreto, quod est monstrum in Theolo-
gia inauditum, cùm de scientia agitur rerum
creatarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>557.</absatz-nummer> Objicit sibi tandem, quid si scientia<marginalia>Vltima ex|læsione li-|bertatis,|quæ urgetur.</marginalia>
visionis sit caussa rerum, imponit rebus futu-
ris antecedentem necessitatem, adeoq&#x0301;ue liber-
tatem creatæ voluntatis evertit. Ad quod re-
spondet. Primò retorquendo argumentum in
decreto, quod omnes admittunt sine libertatis
detrimento. Secundò negando Assumptum,
quia scientia visionis non aliter necessitatem
imponit quàm concursus generalis Dei, aut
voluntas nostra ad suos actus, aut quàm præ-
fatum decretum. Sed quidem non est adeò fa-
cilis responsio, ut Auctor judicat, qui difficul-
tatis nervum non attingit. Nam scientia visio-
nis statuitur ab ipso ut proponens voluntati di-
vinæ decreti convenientiam, juxta nuper di-
cta: & alioqui est infallibilis, ita ut ea stante,
nequeat non esse id, quod ipsa repræsentat:
Atqui hæc necessitas est antecedens, ut con-
stat, quia est ratione alicujus antecedentis de-
cretum, ex cujus suppositione tantùm oriri
posset necessitas consequens, quæ fundatur in
libera determinatione, eo quod res quando
est, necessè est ut sit. Trahit ergo decretum
secum necessitatem, ex quo & res creatæ, &
inter eas voluntatis creatæ actus, qui nequeunt
dici supponi, cùm omnino illos visionis scien-
tia præcedat. Unde non est argumentum, cu-
jus solutio commune negotium facessat, præ-
sertim Auctoribus Societatis habentibus pro
hisce satis expeditam explicandi rationem.</P>
<P>  Addit Corollarium, in quo aliquorum Pa-
trum auctoritates proponit, qui manifestè pro-
ferunt prænotionem in Deo non esse caussam
ejus quod futurum erat, sed è contra. Et re-
spondet non esse eorum mentem præscientiam
non esse caussam, cùm sit eadem ratio decre-<-P>@@

<-P>torum: sed tantùm prænotionem non esse caus-
sam formalem futurorum constitutivam, sed
è contra futura esse caussam formalem præno-
tionis, quâ contingenter præ ceteris ipsorum,
quæ talia, futura sunt. Prænotio ergo se habet
per modum caussæ efficientis universalis, &
in genere effectus caussæ formalis ab ipsis fu-
turis determinabilis, ut horum contingenter
sit, potiùs quàm illorum, prout voluntas &
caussa universalis in genere effectus caussæ
formalis est determinabilis à sua volitione, ut
contingenter sit potius volens quàm nolens,
aut non volens. Sic ille, cujus explicatio circa
Patrum mentem vix capi potest, & distinctio
illa caussæ efficientis & formalis adeò est à
sincero & currenti loquendi modo aliena, ut
asserere dubio procul possimus nihil tale neque
per somnium illis occurrisse. Deinde quomodo
scientia visionis caussa universalis est, quan-
doquidem juxta tantoperè inculcata à docto
Patre, determinata esse debeat, ut proptereà
scientiam simplicis intelligentiæ à concursu
removendam arbitretur? Est ergo & quod
defenditur durum, & modus defendendi du-
rior, ut meritò ad leniora, & faciliora captu
provocare debeamus.</P>
<Z><A+1>§. XI.
Circa scientiam Mediam. Ad Problema 1.
& 2. Sectionis 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>558.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ost scripta ibi doctissimi è Nostris<marginalia>Ratio di-|cendorum|pro scientia|media.</marginalia>
Scriptores prodierunt, apud quos &
argumentorum robur, & eruditionis adeò lu-
culenta supellex, ut non videatur hoc loco
quidquam adjiciendum, quod momenti alicu-
jus possit percenseri. Nihilominùs ne contro-
versia ista, adeò Societati nostræ propria sine
opportuno additamento pertranseat, dicam ali-
quid, quod, ut suspicor, non erit inutile aut
supervacaneum judicandum, cùm & sint
nonnulli non leviter adversantes, quorum
oporteat fundamenta discutere, & objectioni-
bus respondere: quia vel in scribendo novio-
res, aut seriùs ad manus nostras pervenerunt.
Sed pro Nobis præter citatos stat eruditissimus
Pater Leo Carmelita in Contextu scientiæ di-<marginalia>Illius asser-|tor P. Leo|Carmelita.</marginalia>
vinæ Parte 1. Titulo 8. nu. 16. & 17. ubi sic
scribit: Est igitur ea scientia media digna Deo,
perfectioq&#x0303;ue illius intrinseca, tum ut sciat universa,
etiam futura illa conditionata & libera. Tum ut
omnes impleat partes exactæ scientiæ, perfectiq&#x0303;ue
regiminis: ut scilicet nihil discat ex casu & even-
tu, præintelligens illa libera & conditionata. Hæc
ille. Et possem nonnullos alios in medium pro-
ferre, nisi P. Henao eruditissima lucubratione
de historia scientiæ mediæ illos expressisset,
sicut & Societatis Scriptores, quibus addendi
plures noviorum editionum, qui & ipsum
allegant, ex quibus P. Izquierdus Disputat. 28.
nu. 107.</P>
<P>  <absatz-nummer>559.</absatz-nummer> Ex adversantibus autem juvat ante<marginalia>P. Herincx|ut faveat,|& adverse-|tur.</marginalia>
alios producere P. Guilielmum Herincx qui
licet adversarium se exhibeat, religioso est
tamen temperamento locutus Disputat. 6. n. 58.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0221.jpg/>
@@1@<SE221>206 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>& seqq. Cùm enim pro sententia Societatis
id præmisisset, quod illius potuisset alumnus,
& nominis invidiam, utpote novi fuisset amo-
litus, sic concludit: Ad rem ipsam quod attinet,
etsi non diffitear opinionem, quæ asserit hanc scien-
tiam, esse satis probabilem, & rationi conformem,
eo modo, quo à suis Auctoribus defenditur, inhæren-
do tamen doctrinæ Scoti, Dico 2. & cetera pro
Assertione quam probat, Primò, Quia si scien-<marginalia>1. Ratio|illius propo-|sita, &|disjecta.</marginalia>
tia media esset opportuna pro negotio gratiæ
& providentiæ divinæ, ut sic cum humana li-
bertate concordia posset explicari, incredibile
est à D. Augustino & Concilijs ignoratam, ex
quo redditur illa suspecta: cùm eo modo faci-
lis evadat, cùm tamen communis sensus Do-
ctorum fuerit, esse illam valde difficilem. Ad
quod quidem responsio est facilis, si dicamus,
ut rectè dici debet, scientiam non esse novam;
cùm ex Scriptura & Patribus habeatur: quod
autem modus applicandi illam novus sit, quid
inde? Reservavit illum Deus pro ijs tempori-
bus, in quibus arbitrij humani libertatem à Lu-
thero & asseclis rem esse de solo nomine bla-
teratum, & alia circa necessitatem moralium
operationum impijssima asserta proclamata,
quibus Societatis tantoperè stabilita doctrina
feliciter contraventum, & aperta via ut ad Ec-
clesiæ ovile innumeræ errantes oves, & lupo-
rum obnoxiæ rabidis dentibus, properarent.
Quod quide&#x0303; ineluctabili discursu convincitur.
Nam Societatem divina providentia contra
Lutherum & ejus temporis hæreticos Divo
Ignatio fundatore directam: inconcussæ est
dogma veritatis, dum in sacris illud auditur of-<marginalia>Illustre pro|Societate|Ecclesiæ|judicium.</marginalia>
ficijs: Hæresique bellum indixit, eo successu con-
tinuatum, ut constans fuerit omnium sensus, etiam
Pontificio confirmatus oraculo, Deum, sicut alios
alijs temporibus, sanctos viros, ita Luthero, ejus-
demque temporis hæreticis, IGNATIVM, & insti-
tutam ab eo Societatem objecisse. Tunc sic. So-
cietas in certaminibus contra hæreticos, & fa-
cilitanda eorum conversione, qui circa gratiæ
cum arbitrij libertate concordiam à fidei re-
gulis exerrabant, eum explicandi modum con-
stantissimè adhibuit, qui scientia media consi-
stit: ergo si consequenter sentiendum & lo-
quendum, illum à Deo speciali providentia
his temporibus reservasse, piè est, rationabili-
ter, & irrefragabiliter pronuntiandum. Unde
citatus Scriptor ita scribit: Quæ quidem senten-<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
tia ob plausibilem & faciliorem (ut apparet) expli-
cationem providentiæ divinæ & libertatis creatæ
contra hæreticos recentiores valde multis arridet.
Sic ille. Et quidem, si præfatum argumentum
alicujus est ponderis, ita Adversantium præci-
puos potest efficaciùs retorqueri. Modus enim
defendendi concordiam gratiæ & libertatis per
physicas prædeterminationes novus est, & à
Magistro Bañez inventus: judicaturq&#x0301;ue ille
omnium aptissimus. Quomodo ergo Concilijs
& Patribus adeò ignotus? Quòd si dicant rem
quidem ab antiquis descendere, sed expli-
cationem cum novorum nominum adin-
ventione Recentioribus deberi, id quidem
& scientiæ mediæ assertores asserunt, ut
apud ipsos videre est, quamvis sint aliqui
ex Evangelicis illis c&#x0153;cis, qui oculos ha-<-P>@@

<-P>bent, & non vident. Pergit doctus Pater &
arguit.</P>
<P>  <absatz-nummer>560.</absatz-nummer> Secundò. Quia nequit scire Deus<marginalia>2. Ratio ex|necessitate|decreti.</marginalia>
quid creatura libera ageret, nisi sciat quid ip-
semet esset acturus in ijsdem circumstantijs:
hoc autem scire nequit, nisi saltem sciat quid
ipsemet esset decreturus agere in illis; Atqui
hoc non scit priùsquàm aliquid actu saltem
conditionatè decernat: Quia antequam ali-
quid decernat absolutè & efficaciter, non vi-
det quid sit decreturus absolutè: ergo prius
ratione quàm aliquid in aliqua circumstantia
decernat conditionatè non videt quid sit con-
ditionatè decreturus: est enim par ratio. Qua-
re pro isto priori tantùm videt se indifferentem
tam ad unum quàm ad aliud, unde nihil potest
scire determinatè. Resp. Concessa Majori,<marginalia>Negatur|absolutum,|& quale|conditiona-|tum.</marginalia>
negando Minorem: & ad probationem pos-
set quidem negari assumptum, quia Deus de-
creta sua quasi futura cognoscit, de quo aliàs,
sed quia solutio ab ea non adeò certa opinione
est penitus independens, conceditur, & ratio
discriminis redditur: nam cùm agitur de even-
tu conditionato, supponitur voluntas creata
cum omnibus prærequisitis ad operandum, ex
quibus unum est decretum Dei volentis con-
currere cum voluntate auxilio sufficienti adju-
ta, si ipsa cum eodem auxilio voluerit operari,
quando autem de operatione absoluta agitur,
illud ipsum decretum & auxilium in Deo de-
bet intelligi, si concurrere reipsa velit, dum
autem ante concursum volitum intelligitur,
cognitio decreti non est, neque occurrunt ne-
cessaria omnia ad operationem. Æquivocatio
ergo & hallucinatio in sic arguentibus accidit
ex eo quòd, cùm decretum audiunt, absolu-
tum interpretantur, & non indifferens. Licet
autem probabilissima sententia sit actus liberos
posse præfiniri, respectu eorum, qui sub condi-
tione videntur, non est præfinitio admittenda,
quia in eo non videtur aliquid, per quod pos-
sit illorum indifferentia salvari, sicut vide-
tur in statu absoluto, cognitio inquam illo-
rum sub statu conditionato, juxta dicta suo
loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>561.</absatz-nummer> Tertiò. In objecto scientiæ condi-<marginalia>3. Ex co-|gnitione di-|vini con-|cursus.</marginalia>
tionatæ involvitur etiam concursus Dei, per
illum enim Deus scit quid creatura libera face-
ret, si haberet omnia requisita, adeoq&#x0301;ue con-
cursum & decretum Dei: Atqui illud etiam
scit per simplicem intelligentiam uti alias con-
sequentias vel connexiones necessarias: si enim
adesset concursus Dei & decretum, indubita-
tum est quod creatura ageret, cùm concursus
iste sit identificatus actioni creaturæ, adeoq&#x0301;ue
eo supposito necessariò sequatur esse actionem
creaturæ. Resp. In hoc etiam argumento egre-
giè hallucinari, nec videntur sic arguentes
mentem eorum, quibuscum depugnant, asse-
cuti. Itaque in objecto scientiæ mediæ invol-
vitur concursus Dei in actu secundo, quia vi-
detur actus ipse creaturæ: In actu verò primo
tantùm videtur expedita Dei potentia ad con-
currendum. Et in hac expeditione junctis re-
quisitis alijs, asseritur involvi necessarias con-
sequentias, ratione quarum ad scientiam sim-
plicis intelligentiæ illæ pertineant: ex quo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0222.jpg/>
@@1@<SE222>§. XI. Circa Scientiam Mediam. 207
<duolan 2><-P>habebimus auxilium cum decreto inducere an-
tecedentem necessitatem, quia in nulla creatæ
voluntatis potest suppositione fundari. Su-
mantur ergo ut sumi debent sententiæ nostræ
dictamina, & tunc impugnationum obscura
turba cessabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>562.</absatz-nummer> Quartò. Citra decretum absolutum<marginalia>4. Ex ne-|cessitate|decreti ab-|soluti.</marginalia>
& efficax nihil potest esse aut sciri futurum
absolutè: ergo citra decretum conditionatum
nihil potest esse aut sciri conditionatè, sed so-
lùm tamquàm indifferens ad unum & alte-
rum, seu tamquàm merè possibile. Unde sicut
secluso decreto absoluto nequit futurum videri
in caussis, sic nec futurum conditionatum in
caussis vel conditionibus, secluso decreto con-
ditionato. Respondetur concedendo totum de
decreto juxta datam explicationem. Vult enim
Deus applicare potentiam suam, sed cum sub-
ordinatione ad creatam voluntatem, id quod in
statu conditionato proportionaliter inveni-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>563.</absatz-nummer> Quintò. Scientia media nec requiritur
ex parte libertatis creatæ, nec ex parte provi-
dentiæ divinæ. Primum patet, quia in statu
conditionato debent præsupponi eadem præ-
requisita conditionatè, quæ in statu absoluto
supponuntur: adeóque si lædatur libertas per
prærequisita in statu absoluto, illam non sal-
vabit scientia status conditionati: Si autem
non lædatur, non requiritur scientia conditio-
nata ex hoc capite. Secundum patet: quia ad
infallibilitatem divinæ providentiæ sufficit
scientia simplicis intelligentiæ, qua Deus no-
vit quod sit possibile sibi per talia vel talia prin-
cipia operari cum creato arbitrio liberè con-
currente: huic enim scientiæ accedente divino
decreto infallibiliter futurum est, & quidem
liberè prout ipse Deus decreverit. Responderi
in primis potest cum transitione Assumpti, li-
cet enim necessaria non sit ratione providen-
tiæ, est tamen eo quod divinus intellectus ob
summam & amplissimam perfectionem debet
attingere omnem veritatem; quam cùm ha-
beant determinatam futura contingentia ad se
debet necessariò extendere. Sicut in scientia
visionis est cernere, quæ rerum existentiam
consequitur, quod tenet Auctor n. 36. cum
Smising Disputat. 3. n. 115.</P>
<P>  <absatz-nummer>564.</absatz-nummer> Deinde ratio adducta non pro-
bat intentum, quia pro statu absoluto ali-
quid requiritur, quod in conditionato non
reperitur; ipsius scilicet status conditiona-
ti prævisio: quod juxta dicta ab Auctore,
de quibus nu. 591. de necessaria cognitio-
ne per consequentias certas, quæ ad simpli-
cem intelligentiam dicuntur pertinere, cùm
constet esse illam penitus necessariam. Opor-
tet enim perfectissimum gubernatorem scire
quomodo cum omnimoda certitudine, sit crea-
turas directurus, ut sic non c&#x0153;co modo proce-
dat. Quod si dicatur id haberi posse per physi-
cam præmotionem, id est quod negamus, & in
eo est insignis huius controversiæ cardo præci-
puus constitutus. Et hæc circa docti Patris
probationes: qui n. 69. objicit sibi, quod non
stante scientia conditionata secluso decreto, si
interrogaretur Deus an Petrus in tali occasio-<-P>@@

<-P>ne esset peccaturus, non posset interroganti
respondere. Et respondet 1. habiturum Deum
decretum circa concursum ac permissionem. 2.
Si non habeat, responsurum esse quidem pec-
catum possibile, sicut & alios eventus, sed in
tali conditione futurum, quia secluso concursu
est impossibile creatam voluntatem operari, &
hanc cognitionem pertinere ad scientiam sim-
plicis intelligentiæ. Sed est utraque responsio
difficilis. Prima quidem, quia sine ullo fun-
damento asseritur Deum circa conditionata
omnia decretum habiturum, ex nullo enim ca-
pite illa Deo necessitas potest ad scribi. Secun-
da, quia respondere possibile esse, est non re-
spondere, quandoquidem interrogans id probè
agnoscit, & supposita probabilitate circa futu-
ritionem sciscitatur. Deinde & possibile esse
& impossibile asseritur, & explicatio est pa-
rùm expedita.</P>
<Z><A+1>§. XII.
Circa sententiam Patris Bonæ-Spei.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>565.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca illum P. Henao De scientia Me-<marginalia>P. Bonæ-|Spei impli-|cata doctri-|na.</marginalia>
dia n. 1174. & seqq. ubi aliqua circa
ejus singulares discurrendi modos, & juxta ad-
notata à Nobis n. 586. & 587. ænigma in illis
recognoscit, quod solus aliquis solvere ma-
gnus Apollo queat. Sed quia ibi de solvendis
illius argumentis non agitur, quę contra scien-
tiam Mediam instruit, operæ alicujus pretium
fuerit circa illa nonnihil distineri. Hic ergo
doctus & subtilis Scriptor Disput. 11. multa di-<marginalia>Illius circa|scientiam|Mediam|sensus.</marginalia>
cit, quibus & Patrum Dominicanorum senten-
tiam refellit, & Societatis doctrinæ quoad prę-
cipuum placitum conniveat, cùm tamen scien-
tiam mediam in sensu, juxta quem ab ejus Au-
ctoribus traditur, non esse admittendam arbi-
tretur, sed in alio latiori. In primis ergo n. 6.
supponit non magis Deo scientiam cōditiona-
tam, sive conditionatorum sine errore denegari
posse, quàm scientiam simplicis intelligentiæ,
sive possibilium, & visionis, seu realiter ali-
quando existentium: nam vel conditio, quæ
cadit supra futura libera nondum in præcisione
rationis, aut numquàm realiter purificabitur,
aut certè simpliciter & absolutè purificabitur.
Si 1. spectat saltem sub præcisione ad scien-
tiam simplicis intelligentiæ. Si 2. absolutè spe-
ctat ad scientiam illam. Si denique 3. spe-
ctat ad scientiam visionis, ut omnes fatentur.
Ubi quidem contra illos apertè decernit, qui
cognosci à Deo contingentia prædicta nega-
runt, & fuerunt plures, quorum sententia post
concertationes Pontificio imperio initas abo-
lita est, licet sint quidam id negantes, ne quid-
quam eo in negotio debere se Societati fatean-
tur, de quo P. Quiros Disput. 51. n. 5. juxta rei
locutus veritatem, sed quæ non omnibus pla-
cet, etiamsi sua se luce manifestet. Cùm ergo<marginalia>Illius cen-|sura ut stare|possit contra|negantes|absolutè co-|gnitionem.</marginalia>
ita de sententia illa sentiat, dubitare forsitan
aliquis poterit, quomodo illam adeò gravi cen-
sura percellat, cùm id contra Pontificiam vi-
deatur esse cautionem. Ad quod dici potest
Pontifices de sententia agere juxta id, quod est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0223.jpg/>
@@1@<SE223>208 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>in concertationibus disceptatum: in quibus
PP. Dominicani sententiam illam Ledesmę &
aliorum quorumdam deseruerunt; unde illa
notari censura potuit, utpotè extra disputatio-
num argumentum. Est insuper in suppositio-
ne illa præfati Auctoris notandum, asserere
illum, si conditio tribus modis sumatur ad
scientiam simplicis intelligentiæ, & visionis
pertinere: cùm tamen duos tantùm præmittat
modos, ut adducta ejus verba præseferunt. Un-
de necessariò fatendum est aliquid pro sensu
exacto deesse. Post verba ergo illa: Nam vel<marginalia>Quædam|illius non|vera asser-|tio.</marginalia>
conditio, quæ cadit supra futura libera, nondum in
præcisione rationis, addendum aliquid, scilicet,
Purificata est. Sic autem quod tandem con-
cludit omnes fateri quæ ab ipso dicta fuerant,
non video quomodo potuerit oculatus adeò
Scriptor pronuntiare. Contingentia enim fu-
tura, quorum numquàm purificabitur condi-
tio, ad scientiam simplicis intelligentiæ perti-
nere sciebat ille, & paulò post apertè protulit
Auctores Societatis denegare, licet sint qui-
dam, qui scientiam mediam dicant reduci ad
scientiam dictam eo quòd sit numquàm futu-
rorum. Quidquid de hoc sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>567.</absatz-nummer> Pergit ille, & statuit Resolut. 1. non<marginalia>1. Probatio|ex Patribus|apertè disie-|cta.</marginalia>
dari in Deo scientiam mediam strictè sump-
tam, quæ scilicet distincta sit à duplici com-
muniter recepta. Probat 1. ex Divis Augusti-
no & Prospero contra Semipelagianos agenti-
bus, & negantibus præscientiam futurorum,
quæ numquàm erunt, ut sic eos convincat,
qui ob merita aut peccata à Deo prævisa sub
conditione, electionem aut damnationem
statutam ab ipso confingebant. Cùm ergo co-
gnitionem futurorum ut talium negent, di-
cendum cognitionem talem ad scientiam pos-
sibilium pertinere, juxta quam nullus aut re-
munerari aut damnari potest. Ad quæ quidem
dictum aliàs, & modò assero ex illis nihil elici
posse, quòd Auctoris possit intento favere. Ubi
enim apud illos cognitionem hujusmodi esse
merè possibilium? & quidem si quidquam ex
eorum videtur deduci doctrina, illud quidem
fuerit, merita & demerita sub conditione
Deum non agnoscere; quod tamen juxta Au-
ctorem, ut vidimus, error in fide est, neutiquam
tantis Doctoribus adscribendum. Adducit
etiam D. Thomam juxta præfatos locutum 1.
2. q. 105. arti. 4. ad 6. & 3. p. q. 1. arti. 5. ad 2. ubi
quod urgeat nihil. Vidit Auctor posse ipsi
objici quod à Nobis dictum, & respondet qua-
dam intricata responsione, quam qui legerit,
me etiam tacente, deprehendet, ut minimè
circa illam, quæ & penitus voluntaria, opor-
teat ocupari.</P>
<P>  <absatz-nummer>568.</absatz-nummer> Addit confirmationem, quæ & nova<marginalia>2. Ex Scrip-|tura.</marginalia>
esse probatio possit, sic enim arguit: si detur
cooperatio bona conditionatè futura à possi-
bili in se, & ab absolutè futura in se & simili,
ut medium condistincta, ad Apostolum 1.
Cor. 4. dicentem: Ne suprà quàm scriptum est,<marginalia>1. Cor. 4.|v. 6. & 7.</marginalia>
unus adversus alterum infletur pro alio: quis enim
te discernit? Quid autem habes, quod non acce-
pisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non
acceperis? Responderi poterit, Meipsum discer-
no per cooperationem conditionatè futuram à<-P>@@

<-P>purè possibili per me distinctam, sive per me
potiùs conditionatè futuram, quàm non condi-
tionatè futuram: Si enim hæc habeat esse suf-
ficienter distinctum à purè possibili, conse-
quenter habere debet esse sufficienter moti-
vum ad præmium. Sic cùm arguat, subdit re-
sponsionem satis congruam, P. Comptoni
Disput. 24. Sect. 6. nu. 9. quæ est & aliorum So-
cietatis Auctorum negantium conditionatè
futuris operibus vim motivā ut meritis vel de-
meritis. Negatur ergo posse Apostolo respon-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
deri juxta arguentem, licet aliàs opportuna es-
se responsio possit: siquidem Apostolus tantùm
intendit gratiam Christi statuere, à qua omnis
discretio provenit; unde illi bonæ operationis
fructus debet adscribi. Sic autem & in statu est
conditionato dicendum, si videantur duo, quo-
rum unus cooperetur gratiæ, resistat alter.
Tunc enim illum gratia discernit; & ex eo ca-
pite non posset operationi tali meritum dene-
gari, si adessent alia; scilicet absoluta existen-
tia omnino necessaria. Aliàs simul idem & sal-
vari & damnari posset, quia qui in quibusdam
occasionibus bene operaturus agnoscitur, in
alijs perperam acturus videri potest, unde &
essent præmij & supplicij tempora partienda,
quod est absurdissimum cogitasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>569.</absatz-nummer> Tertiò. Conditio si nihil ponat in<marginalia>3. Ex pro-|pria ratione|conditionis.</marginalia>
re, subjecti quod afficit, statum sequitur: At-
qui futura conditionata sunt talia: ergo non
cognoscuntur à Deo ut distincta à possibilibus.
Probatur Major, quia Conditio Si ut summum
est ens intentionale & transcendentale tam
latè patens ac nostra intellectio: ac proinde
sicut hæc præcisè facit cognitum quidquid
efficit, sive purè possibile, sive existens, sive
impossibile, aut chymæra: ita conditio Si præ-
cisè: Atqui cognitio nihil ponit in re: ergo
nec conditio. Respondetur distingue&#x0303;ndo Ma-
jorem: Conditio legalis, concedo: Conditio
ad statum pertinens, nego. Et talis est illa, de
qua agimus, constituit enim statum conditio-
natum, qui aliquid revera dicit, quod non im-
portant status alij. Nego ulteriùs tam latè pa-
tere conditionem, quàm cognitionem, quia
status conditionatus non est aliquid ab intel-
lectu confictum aut confectum. Deinde re-
spondeo concedendo Majorem, quia revera
conditio nihil actualiter ponit in re. Item &
Minorem sub eodem sensu: Sed nego conse-
quentiam, quia stante utriusque propositionis
veritate, stare potest ut subjectum, supra quod
cadit conditio, conditionaliter varietur, quia
revera posita conditione non solùm esset ve-
rum rem esse possibilem; sed infallibiliter fu-
turam. Sin minùs quomodo juxta arguentem
cognitio talis ad scientiam visionis spectare
potest? quod quidem asseritur, cùm ex
utraque scientia conflari cognitionem assera-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>570.</absatz-nummer> Quartò. Inter esse purè possibile con-<marginalia>4. Ex medio|non possibili|inter condi-|tionem possi-|bilem &|actualem</marginalia>
ditionis, & esse absolutum ejusdem conditio-
nis aliud esse fingi non potest: quia esse con-
ditionatum conditionis, de quo quærimus quid
sit antecedenter ad omne decret&#x0169; Dei absolu-
tum, & omnem creaturam absolutè existen-
tem condistinctum ab existentia conditionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0224.jpg/>
@@1@<SE224>§. XII. Circa Scientiam Mediam. 209
<duolan 2><-P>purè possibili, & ejusdem conditionis absoluta
existentia: immò cùm aliundè purè possibile
sit privativè non existentia, sive non actus, &
existens sit positivè actus, oportet ex parte ob-
jecti medium assignare inter actum & non
actum, ens & non ens, sive existentiam &
non existentiam, quod vix fingi potest. Unde
apparet quod futuribilitas nihil esse aliud possit
quàm futuritionis possibilitas, & futuritionis
absolutæ privatio, sive non futuritio absoluta,
quæ, utpotè negatio, tolli non potest, nisi per
affirmationem, seu per ens absolutum extra
Deum, quod antecedenter ad omne decretum
Dei absolutum, & omnis creaturæ absolutam
existentiam non concedent Adversarij, nec
possunt, quin Pelagianismum & Semipela-
gianismum suscitent: immò quin supponant
creaturas independenter à Deo absolutè exi-
stere. Sic apud Scriptorem suismet ipsius ver-
bis, multis equidem, cùm paucis posset absolvi,
dicendo inter esse possibile cōditionis & actuale
non dari medium, quia illud est aliquid priva-
tivum, quod per actuale tollitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>571.</absatz-nummer> Ad quod respondeo concedens
inter conditionem absolutè possibilem, qua-
tenus consideratur vt privatio, non dari me-
dium, benè tamen ut consideratur secun-
dùm conceptum possibilitatis, qui sine pri-
vatione esse potest, unde possibilia ante
Dei decretum cum actualibus possunt con-
jungi. Sic autem concepta possibilitas habere
medium potest, unde & est auxilium possibile
dari à Deo homini constituto in tali occasio-
ne, & conditionaliter considerato, quod in si-
gno sequenti accidit, & actualiter, cùm abso-
lutè decernitur: qui sunt status objectivè di-
versi, unde pro illis esse distinctæ Dei possunt
cognitiones: quod quidem ex eo convincitur:
Nam, ut n. 593. dicebamus, si rogetur Deus
quid Petrus in tali constitutus occasione face-
ret, non poterit respondere possibile esse tale
aliquid vel tale facere: ergo quia cognitio ta-
lis ad possibilitatis statum non pertinet: ergo
ad alium, pro quo & scientia est specialis, quæ
semper perseverat, neq; enim in Deo accessio-
nes & decessiones admittendæ sunt, eo quòd
in rebus status variari contingat, unde & pos-
sibilitatis cognitio perseverat etiam in statu
existentiali, sicut actus odij erga peccatorem
etiamsi convertatur, pro illo scilicet statu, quid-
quid nonnulli inverosimiliter somniarint.</P>
<P>  <absatz-nummer>572.</absatz-nummer> Quintò arguitur ex defectu caussæ<marginalia>5. Ex defe-|ctucaussæ.</marginalia>
in statu conditionato. Ad quod quidem in Pro-
blemate responsio extat, quia objectio com-
munis est. Sed instat, tunc esset caussa: ergo
& tunc esset scientia, & non modò. Negatur
illatio; quia modò Deo objicitur determinata
veritas. Sicut ergo ineptè argueretur hoc mo-
do; Res modò non sunt, sunt tamen possibiles:
ergo & in Deo scientia modò non est, sed tan-
tùm est possibilis: ita & de contingentibus di-
cendum, quæ supra possibilitatem addunt ali-
quid, quomodocumque illud explicetur. Ex
quo & fieret, Deum non posse de præsenti re-
spondere juxta nuper dicta, & etiam cogni-
tionem illam mixtam ex utraque scientia non
asserendam de præsenti, sed quòd esset, quia<-P>@@

<-P>non extat objectum, quandoquidem ut tale
caussam non habet.</P>
<P>  <absatz-nummer>573.</absatz-nummer> Sextò. Quia si Deus per scientiam<marginalia>6. Ex Chri-|sti expro-|bratione.|Matth 11.|v. 20. & 21.</marginalia>
mediam cognovisset Tyriorum & Sidoniorum
conversionem, de qua Matth. 11. inanis esset
Christi exprobratio incussa Iudæis: siquidem
comparativè ad illos stare non poterat repre-
hensio. Nam sicut Deus dedit gratiam Iudæis
in circumstantijs, in quibus vidit illos non
operaturos, ita Tyrijs & Sidonijs talem dare
potuisset: & sicut etiam vidit per eamdem
scientiam circumstantias has, in quibus fuissent
cooperati Iudæi: igitur totum ex scientia me-
dia descendit, quòd Deus Iudæis gratiam de-
derit in circ&#x0169;stantijs, in quibus scientia media
stricta vidit illos non cooperaturos, & non in
illis, in quibus eadem scientia vidit illos coo-
peraturos: aut certè quòd in his circumstantijs
illam gratiam non dederit, qua ista scientia vi-
dit illos in his circumstantijs cooperaturos, si
illis daretur. Unde excusatio legitima ab ista
scientia petitur. Sic arguit Auctor, contra
quem eadem militat difficultas, asserenti Deum
futura conditionata infallibiliter cognoscere,
unde quid Tyrij & Sidonij facturi, & quid
etiam ludæi quibusvis in occasionibus consti-
tuti: ac proinde excusatione posse legitima se
tueri.</P>
<P>  <absatz-nummer>574.</absatz-nummer> Nec satisfacit quod n. 47. circa lo-<marginalia>Difficilis|Auctoris|doctrina|nec satisfa-|ciens.</marginalia>
cum præfatum habet dicens sensum verborum
esse, Væ tibi Corozain &c. quia licet purè pos-
sibilis sit Tyriorum & Sidoniorum in cilicio
& cinere p&#x0153;nitentia, sub factibilibus in Tyro
& Sidone virtutibus illis: attenta tamen eo-
rum dispositione præsenti, omnino simili dis-
positioni agentium, qui suppositis virtutibus
jam concessis, in cinere & cilicio jam infalli-
biliter p&#x0153;nitentiam agunt; ipsi in cinere &
cilicio infallibiliter p&#x0153;nitentiam egissent. Un-
de Tyriorum & Sidoniorum p&#x0153;nitentia hoc
solo sensu dicitur conditionatè futura, quia
illius possibilitas sub istis præcisè præter vir-
tutes illas dispositionibus est similis actuandæ
infallibiliter in alijs p&#x0153;nitentibus, ex simili
omninò sub virtutibus istis dispositione. Sic
ille discurrit, sed satis confusè, nec faciens sa-
tis objicienti sibi, quod ipse objicit fundare
conatus Iudæorum excusationem. Si enim
Deus vidit sub dispositionibus quibusdam
non p&#x0153;nituros illos, & sub alijs salubriter re-
sponsuros, cur illos sub illis, & non sub istis ad
p&#x0153;nitentiam patratis miraculis provocavit,
etiamsi p&#x0153;nitentia ut possibilis, aut quomo-
dolibet aliter asseratur? Ubi quidem de verita-
te Christi dubitare non licet, neque de disposi-
tione sufficienti, sed alia ad arcanam sunt ju-
diciorum divinorum abyssum referenda. Ar-<marginalia>Efficaciter|convulsa.</marginalia>
guo insuper contra doctrinam illam de pręvisa
p&#x0153;nitentia reipsa acta, quod ad scientiam vi-
fionis spectat, ex quo infallibiliter sequitur
possibilitas illius in Tyrijs & Sidonijs posita
simili dispositione. Nam si Christus in occa-
sione dicta non prædicasset Iudæis, nec mira-
cula in comprobationem doctrinæ peregisset,
erat certum, quòd si prædicasset & patrasset
miracula, illi p&#x0153;nitentiam non egissent. Et
tunc ille dicere ipsis potuit: Etiamsi vobis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0225.jpg/>
@@1@<SE225>210 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>prædicavero, & miracula fecero, non estis
p&#x0153;nitentiam acturi, quod quidem verissimè
dicere potuit, & tunc addere, etsi in Tyro &
Sidone &c. essetq&#x0301;; illud verissimum, si & adda-
mus Christum prædicationem & miracula pe-
nitus subtraxisse, ita ut nullus, eo sic agente, es-
set p&#x0153;nitentiam acturus. Tunc enim non esset
p&#x0153;nitentia, quæ posset scientia visionis agno-
sci. Quod ut ampliùs declaretur & roboretur,
ponamus Verbum non assumpsisse carnem,
aut certè mortalem, Adamo non peccante, ne-
que ejus progenie. Tunc quidem nihil fuisset
eorum, quæ ad conversionem hominum à
Christo patrata sunt. Et tamen ab æterno co-
gnovisset Deus Iudæis non agentibus p&#x0153;ni-
tentiam, Tyrios & Sidonios acturos, si erga
illos ea, quæ apud Iudæos acta, similiter age-
rentur. Quod quidem negare Auctor nequit,
qui, ut vidimus n. 594. sine errore in fide negari
non posse apertissimè pronuntiavit. Atqui tunc
nihil esset, quod scientia visionis posset agno-
sci: ergo ad scientiam mediam hujusmodi est
cognitio referenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>576.</absatz-nummer> Et ex præfatis constat, non esse ad-<marginalia>Alia & ra-|ra, & mini-|mè proban-|da.</marginalia>
mittendum quod habet ille Resolut. 2. de scien-
tia media latè dicta, ut constante inquam ex
scientia simplicis intelligentiæ & visionis. Ha-
bet insuper n. 63. rarissimam quamdam doctri-
nam, quam necessariam omninò judicat pro
conditionatorum cognitione, & prædestina-
tione operum cum creata libertate salvanda.
Ait enim, quòd quoties consentit voluntas, ip-
sa fuerit ex natura rei determinata ad consen-
tiendum sub dispositionibus, quas habuit, uno
vagè & indeterminatè ex multis instantibus,
decem v. g. immò fortè uno ex duobus præce-
dentibus: ita nempe, ut sub illis dispositionibus
quolibet istorum instantium determinato pos-
sit consentire, vel non consentire, unde plenè
salvatur libertas; ut alterutro tamen sine ullo
ex illis vago & indeterminato ex natura rei
necessario consentiat: alioqui impossibile est
Deum certò scire libera conditionatè futura,
aut sub antecedenter efficaci ac infallibili ope-
ris prædestinatione libertatem salvare. Quibus
non obstantibus Deus semper decernet cer-
tum, & aget incertum, sed juxta conditionem
caussæ creatæ, per quam aget: videlicet incer-
tum indeterminato instanti, si decernat agere,
vel agat per caussam certo instanti indetermi-
natam: & in certum determinato, si per caus-
sam certo instanti determinatam. Scivit tamen
Deus, & pręordinavit ab æterno omnia pro eo
instanti, quo determinatè fiunt: sed prout hoc
instans quatenus Dei æternitatem respicit, est
ab æterno: non verò pro ut æternum præce-
dit hoc instans, vel determinationem ab ip-
sa caussa secunda, de quo ipse Disputat. 13.
Dub. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>577.</absatz-nummer> Et hæc quidem satis notabilia sunt,<marginalia>Contra il-|lam urgen-|tes objectio-|nes.</marginalia>
quæ tamen inter alia miror Patrem Henaum
non adnotasse, de quo n. 594. qui tamen n.
1189. contra doctrinam illam, de qua n. præ-
ced. ex læsione libertatis instruit objectionem,
nec immeritò. Quod autem nuper proposita
admittenda non sit, suadet in primis consensus
omnium Theologorum D. Augustino præeun-<-P>@@

<-P>te Lib. 12. de Civitate Dei Cap. 6. ubi de duo-
bus agit pariter dispositis, quorum unus tenta-
tioni occurrat ex objecti pulchritudine, alter
vincat. Nec veretur Auctor id negare, si de
eodem temporis instanti Doctor sanctus lo-
quatur: cùm tamen loqui certum sit in gene-
rali casus positione, ut sive eodem, sive diver-
so tempore propositio objecti accidat, eadem
ratio sit: Si enim circumstantia temporis ali-
cujus esset momenti, eam debuisset exprime-
re, ex qua sumi discrimen posset, quod ille
minimè deprehendit. Et quidem de eadem cir-
cumstantia temporis locutum verba illius non
obscurè ostendunt, dum ait: Ad illicitè uten-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
dum pulchro corpore, quod videndum pariter ambo-
bus affuit. Sic ille sub circumstantia temporis
quamlibet aliam similem comprehendens. Iam
quod penes illud sit sumenda libertas opera-
tionum, minimè juxta illius sensum potest to-
lerari, nec absolutè ille loquendi modus, quòd
scilicet ex natura rei, qui consentit, necessite-
tur ad consensum in instanti indeterminato,
& quod consentiente uno alium sit necessari&#x0169;
cōsentire. Fuit quidem aliquorum sententia as-
serentium ratione collectionis auxilior&#x0169;, quæ
novit Deus posse conferri, infallibilem reddi
consensum creatæ voluntatis, sive moralis sit
impotentia resistendi, sive etiam physica, de
quo post alios P. Aldrete Tomo 1. in 1. p. 30.
Sect. 5. Sed hoc valdè diversum est, quando
non de collectione agitur, sed de auxilio eo-
dem, seu dispositionibus, ratione quarum ne-
cessitas affirmatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>578.</absatz-nummer> Contra quod est in primis com-<marginalia>Notanda|aliquæ.</marginalia>
munis Theologorum sensus, cui contrave-
nitur sine solido fundamento. Deinde, pona-
mus eum qui necessitatus est pro vago instan-
ti, cùm sint v. g. decem, usque ad ultimum
differre consensum, ut pro suo facere libitu
potest: tunc ex natura rei erit ad consensum
necessitatus, quod salva fide admitti non po-
test. Prætereà ex eo fieret eum, qui non con-
sentit, consentire non posse. Patet, quia non
habet dispositiones ex natura rei ad consensum
necessarias. Tandem (ut alia omittam) quia
stare cum eo nequit infallibilis cognitio futu-
rorum contingentium, pro qua cum libertate
componenda decertatur. Et quidem cognitio
necessariæ operationis ex natura rei ad scien-
tiam non spectat, quam Auctor tuetur pro il-
lis, mediæ inquam latè dictæ, quia ad scien-
tiam necessariorum præcisè spectat: unde &
ex ea parte parùm aut nihil favetur libertati.
Posito etiam casu dilati consensus ad instans
ultimum, Deus prævidet illum ut necessa-
rium: ex quo & illatio eadem est comperta.
Denique cùm juxta prædictum philosophandi
modum libertas adeò minuatur; quomodo sta-
re possit, ut illius jura meliùs, quàm stabilita
omnimoda indifferentia salventur. Itaq&#x0301;ue po-
sita cognitione operationis sub conditione sine
antecedenti decreto, quod pręfatus Auctor ne-
gat, nulla apparet umbra læsæ libertatis, immò
adeò purum illius exercitium, ut sit in eo, quod
Adversarij non cessent calumniari. Frustrà er-
go pro hujusmodi intento modus ille rarus &
indigestus assumitur, qui tantùm dedeceat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0226.jpg/>
@@1@<SE226>§. XIII. Circa Scientiam Mediam. 211
<duolan 2><-P>Auctorem, quem ego aliàs digno non fru-
strandum præconio judicavi.</P>
<P>  <absatz-nummer>580.</absatz-nummer> Qui & Resolut. 3. asserit Propositio-<marginalia>Falsas quo-|modo affir-|met Auctor.</marginalia>
nes de futuro conditionato antecedenter ad
omne omnino decretum Dei simpliciter esse
determinatè falsas: quamobrem Deus nonnisi
falsò potest cognoscere illa esse conditionatè
futura. Probat remittens se ad rationem Reso-
lut. 1. in qua vim statuit in particulæ Si condi-
tionalis effectu, aut quasi effectu nullo, non
secus ac si particulæ aliæ apponerentur ut Io,
Heu, Age. Circa quod jam dictum: nec videtur
quomodo emergat inde directa probatio. Et
verò si de omni Dei decreto sermo sit, non
procedit circa id quæstio, cùm saltem condi-
tionatum concedi debeat, & tunc nihil falsum
erit in divina cognitione, cùm sit certum
sublato Dei concursu nihil efficiendum, unde
illud Deus certò cognoscet, sed non per
scientiam mediam, verùm per scientiam ne-
cessariorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>581.</absatz-nummer> In Resolut. 4. statuit Deum non cog-<marginalia>Et quod non|possint in|decretis co-|gnosci.</marginalia>
noscere futura conditionata in decretis suis
conditionatis antecedenter ad omne decre-
tum Dei absolutum hoc modo: Si decernam
hoc, decernam illud: aut sola conditione posi-
ta ex parte objecti hoc modo: Decerno hoc fu-
turum, si hoc fiat. Neque etiam in seipsis. Cir-
ca quæ non est cur diutius immoremur, insi-
stit enim ille principijs suis de sola conditio-
natorum possibilitate, quæ non possunt de-
cretum absolutum terminare, & conditiona-
le pariter, ex quo nequit rebus futuritio ul-
la accrescere, sicut neque ipsis decretis, quod
accideret, si Deus diceret, Si decernam hoc,
decernam illud: jam enim esset futuritio ipsa
intra Deum, quod est manifestum absur-
dum, in quo verosimiliùs discurritur, quam-
vis non est absurditas talis, ut defendi ali-
quo modo non possit, quia non est ibi absolu-
ta futuritio, sed quædam formalis prioritas
unius respectu alterius. Sic cùm juxta ipsum
Ibidem Decreta Dei in priori quodam conside-
rata abstrahunt à futuritione & non futuritio-
ne actuum humanorum, ut ibi ab ipso expli-
catur: & tamen cùm post præcisionem illam
circa ipsos versentur, non dicuntur futura, ob
rationem dictam. Aliud certè est si quæra-
mus, An si Deus voluisset hoc, etiam illud
voluisset: ubi sermo non est de decretis, quæ
Deus reipsa habeat, sed quæ habere po-
tuit, sine conditionali illo contextu, sed cir-
ca objecta aut simultaneè, aut cum depen-
dentia aliqua decernendo. In quo juxta di-
cta in Problemate 4. pronuntiandum, de con-
ditionatis inconnexis secundùm se, aut quæ
ex divina ordinatione possunt ad fines ali-
quos suæ providentiæ connecti; & hæc circa
P. Bonæ-Spei, qui non semel alibi calamum
provocabit, ut est illius discurrendi genius
singularis.</P>@@

<Z><A+1>§. XIII.
Circa Illustrißimum Caramuelem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>582.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Theologia fundamentali pag. 46. n. 105.<marginalia>Quid apud|Caramue-|lem specia-|le.</marginalia>
(per errorem 103.) disquisitionem circa
Conditionator&#x0169; cognitionem orditur, & n. seq.
nonnulla tradit, quæ P. Izquierdus Disput. 28.
n. 362. proponit, & quæ contra scientiam me-
diam sunt, apertè diluit, quæ autem contra
physicas prædeterminationes, videantij, ad
quos ea caussa spectat, quomodo veniant di-
luenda. Ante prædictum autem Patrem idem
præstiterant P. Borrul de scientia media Disput.
ultima, P. Ortega Controv. 2. Quæst. 2. Certam.
5. n. 3. & seqq. & P. Sarasa de arte semper gau-
dendi Tract. 5. in Appendice, ut ipse citat; cùm
tamen Auctor hic Parte 2. Tract. 16. etiam
Appendicem habeat, unde ne lector operam
in quærendo perdat, & citanda Pars, prima
inquam, & Appendix immediata post Tracta-
tum 5. In qua quidem elegantissimus Auctor
ita caussam absolvit, ut circa loca Scripturæ à
D. Caramuele expositioni supposita, quàm sit
absona, quæ ab ipso est adhibita, non utcum-
que convincat, sed demonstret. Et scientiæ
quidem mediæ meminit ipse doctissimus Præ-
sul alibi, scilicet in Dominico, seu Vita Vener.
Fr. Dominici à IESV MARIA. In cujus Indice
V. Deus sic legitur: An in Deo detur scientia
conditionata? An etiam media n. 527. & est ille
marginalis. Et in margine quidem eademmet
ipsa habentur verba: An in Deo &c. Cùm ta-
men in textu de tali scientia, nec verbum: so-
lusque proponatur mirandus eventus, qui oc-
casionem potuit prębere quæstioni. Ex illo au-
tem potest ejus Theorema refelli, in quo sta-
tuit Deum conditionata cognoscere in ali-
quo Dei absoluto decreto circa rem, in
qua illud continetur. Iam ergo casum propo-
namus.</P>
<P>  <absatz-nummer>583.</absatz-nummer> Excipiens publicè Confeßiones, vidit per<marginalia>Ex casu ab|ipso relato|redargui-|tur.</marginalia>
templum ingredi Nobilem quemdam, & scamno
adhærere: & luce divina perfusus omnes ejus per-
cipit cogitationes. Surgit: illum accedit, inquit-
que: Illud homicidium, quod perpetrare cogitas,
erit notorium Romæ: capieris eâdem hora à satelli-
te: & quòd occideris injustè, justissimè à lictore
occcideris. Ergo præstat injuriam condonare inimi-
co, & recitare Dominicam orationem sincere. Au-
dit ille &c. Hic ergo præfatus Scriptor scien-
tiam conditionati eventus agnoscit capien-
dum scilicet occisorem eadem hora, & homi-
cidij daturum p&#x0153;nas. Rogandus ergo ille, in
quonam Dei effectu futura occidentis com-
prehensio, & mortis p&#x0153;na cognosci potuerit?
Nul Ius profectò confingi potest, quia neque
circa capturam, & ea, quæ ipsam subsecutura
erant, cogitatio aliqua quemquam subierat,
nec subire potuit, materia penitus non extan-
te. Neque dici potest in decreto Dei cognosci
potuisse. Iam enim id est ad alium confugere
dicendi modum; cùm tamen & prædetermi-
nationes Thomisticas ipse minimè admitten-
das arbitretur. Thomisticas dixerim, non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0227.jpg/>
@@1@<SE227>212 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>quòd à S. Thoma originem traxisse credam
legitimè intellecto, sed quia eorum, qui eo
ita gloriantur nomine, ut ad se putent solum
lumen Angelicum, ob similitudinem habitus,
derivari.</P>
<P>  <absatz-nummer>584.</absatz-nummer> Audiendus iterùm eodem in opere<marginalia>Alius pro|eodem.</marginalia>
elegans Scriptor, sic enim pag. 48. col. 1.
Puellus quidem pulcherrimus laborabat delirio, &
dum illum Dominicus vellet curare, vidit plurimos
Angelos & Sanctos etiam aliquos ægri patronos, à
quibus excepit hæc verba: Non expedit hujus pueri
animæ ut curetur: permittitur enim huic morbo,
ne malitia mutet intellectum ejus, & ne fictio deci-
piat animam ejus. Si recuretur, abutetur arbitrij
libertate, & damnabitur. Sufficit ergo illi, ut An-
geli sui Custodis favori & patrocinio commende-
tur. Quibus dictis disparuere universi, & Domini-
cus didicit conditionatam scientiam (seu sequi, seu
præcedere dicatur divina decreta) esse in Deo, mul-
tosque videri miseros & desertos à Deo, quos mi-
seriæ ipsæ juvant, & in gratia conservant. Sic ille.
Didicit ergo Dominicus conditionatam scien-
tiam esse in Deo. At qualem? Quæ decretum
sequitur. Hæc est dictorum Thomistarum.
Seu quæ sequitur. Hæc est Media. Et ubi illa,
quam ipse confingit? In casu inquam præ-
fato locum habere non potuit: quia effectus
nullus per absolutum Dei decretum terminans
designari, ut est planum: & circa locum Sa-
pientiæ, qui tangitur: Raptus est &c. Sap. 4.<marginalia>Sap. 4.|v. 11.</marginalia>
v. 11. à P. Sarasa evidenter ostenditur. §. 6.
citatæ Appendicis.</P>
<P>  <absatz-nummer>585.</absatz-nummer> Tomo 2. Theologiæ Regularis n. 3211.<marginalia>Ex doctri-|na alia|urgens in-|stantia.</marginalia>
pag. 279 ita scribit: præmisso Titulo de doctri-
na Thomistarum & Iesuitarum. Vtraque probabi-
lissima est: nam sive defendamus physicas prædeter-
minationes (nimirum, infallibilitantes quales hodie
pleri&#xE8BF; Iuniores defendunt: nec enim puto aliud ne-
ceßitatis nomine intellexisse Thomistas veteres quàm
infallibilitatem) sive scientiam mediam, humana
libertas salvatur, & exactè cum divina Providen-
tia, & Prædestinatione componitur. Sic ille ante
impressionem Romanam Theologiæ funda-
mentalis, in qua paradoxa illa, de quibus nu-
per, adjecit. Quibus, ipso etiam fauturo, nulla
adhibenda fides, cùm sint apertè contra duas
probabilissimas sententias, immò unam &
eamdem reipsa, ut ipse contendit post verba
præfata, & alibi. quod est aliud egregium pa-
radoxum, pro quo P. Izquierdus suprà n. 370.
Neq; cùm paradoxum dicimus cum bona Au-
ctoris venia, injuriæ quidquā conamur asper-
gere, sed novum, mirabile, & inopinatum: id
enim vox illa sonat: licet communiter apud
Scriptores non videatur pro illius, de quo agi-
tur, laude ab eo, qui sic loquitur, usurpari. Et
quidem notissimum est ingeniosi hujus Scrip-
toris volumina scatere hujusmodi pronuntia-
tis, in quibus si ipse laudem honestam affectat,
sit illis, quæ in exordijs illorum extant ligata
& soluta oratione contentus, & aliorum, qui-
bus talia placere solent: Sed quanto cum fru-
ctu ipsi viderint, ubi meliùs videre soliti im-
probabilium sinceri judices novitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>586.</absatz-nummer> Et eadem ille theoremata exhibet in<marginalia>Exemplum|ab ipso pro-|ductum</marginalia>
Metalogica Lib. 10. Thesi 6. ubi pro illa de cog-
nitione in absoluto aliquo decreto doctrina fir-<-P>@@

<-P>manda proponit exempl&#x0169;, quod ipse appellat<marginalia>nullius re-|boris.</marginalia>
clarissimum, sic enim ait: Interdicit Cæsar, v. g.
sub p&#x0153;na capitis ingressum in urbem Pragensem;
& revelat mihi Deus hoc decretum non esse revo-
candum mense integro, nulli ignoscendum esse,
adeoque quemcumque qui ausus fuerit ingredi, sta-
tim trucidandum iri. Quid ergo vetat quod ego hac
notitia præventus (ubi omnia sunt futura absoluta,
nec ab ulla conditione pendentia) subinferam: Er-
go si Petrus cras ingrediatur Pragam, trucidabitur.
Sanè ista propositio erit conditionata, contingens,
& libera, & tamen infallibilis & certa; & ex fu-
turis absolutis per necessariam consequentiam illa-
ta. Potuit ergo infallibiliter Deus cognoscere illas
duas conditionales infallibiles quin utatur scientia
media, aut conditionalibus decretis, sufficiebat enim
decreta humana absoluta sufficienti tempore esse
mansura, & à Deo scientia visionis ea cognosci.
Sic ille, qui meritò clarissimum dixit exem-
plum, cui innumera alia similia possunt ad-
jungi, sed illa nihil ad rem in quæstione ubi
de conditionatis agitur, non habentibus ne-
cessariam connexionem, & infallibilitatem
consequentiæ, hæc enim ad scientiam simpli-
cis intelligentiæ, aut visionis pertinent. Hæc
inquam, si Deus aliquid revelavit, erit illud,
scientia simplicis intelligentiæ cognoscitur,
sicut & particularis quælibet: Si hoc vel illud
de Petro aut Joanne. Si autem reipsa revelavit,
consequentia cognoscitur scientia visionis.
Applicatio autem ad casus, de quibus in hu-
jusmodi controversia, inepta & hallucinatoria
est: nulla enim creata resolutio assignari potest,
de qua affirmari possit usque ad effectum, de
quo inquiritur, permansuram, ut citati Scrip-
tores evidenti ratiocinatione convincunt, &
in casibus videri potest, de quibus nuper, ipso
auctore. Addo in casu dicto etiam convinci in
absoluto aliquo non potuisse trucidationem ag-
nosci: quia judex & satellites licet volunta-
tem habuerint interdictum Cæsaris exequen-
di, ab ea tamen dum dormirent nocte cessa-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>587.</absatz-nummer> Quæ circa hanc determinatè num-
quam fuit: neque erat metaphysicè infallibile
incidente occasione illum, de quo agitur, tru-
cidandum, cùm sit sermo de ingressuro Pra-
gam sequenti die, unde voluntas trucidandi
hunc hîc & nunc numquàm fuit. Et ita in ea
non potuit trucidatio ipsa cognosci: ex quo
concluditur Auctorem in scientiam mediam
delabi, quandoquidem prædeterminationibus
tantoperè infensus comprobatur. Recognosca-
tur casus, de quo n. 608. Neque dici potest in
generali voluntate trucidandi ingressuros, hanc
comprehensum, quia incertum est an superve-
niente occasione circa hunc aliter videretur ob
speciales aliquas rationes, ut non rarò acci-
dit. Si ergo Deus certò cognovit, eo certè
modo, quem diximus, & ab Auctore sine fun-
damento negatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>588.</absatz-nummer> Et insistens ille doctrinæ hujusmodi<marginalia>Sicut neque|doctrina|alia.</marginalia>
in Tomo 2. Theologiæ Regularis n. 3212. ita scri-
bit: Si omittamus creaturas rationales, quæ essent:
aut illarum, quæ sunt, operationes, quæ non fient, sed
fierent, quarum notitia non est necessaria Theolo-
go, non indigebimus decretis conditionatis entita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0228.jpg/>
@@1@<SE228>§. XIV. Circa Scientiam Mediam. 213
<duolan 2><-P>tivè: at quia loqui de creaturis quæ essent, est
ejusmodi decreta supponere, (Si enim nova creatu-
ra aut actio aliqua esset, etiam de ejus existentia
decretum esset) non ero prodigus, si illa decreta, ut
tibi respondeam supposuero, quæ tu ut interroges,
supponis. Dico igitur, ex hac propositione: Si Deus
vellet Petrum tota die crastina esse in gratia, Petrus
esset ingratia, nasci hanc: Ergo & ipse si tali aut
tali tentatione vexaretur, non succumberet. Ergo
Theologia, & decretis conditionatis objectivè, &
scientia media poterit omnino carere. Sic ille.
Circa quæ id, quod nuper dicebamus, repli-
candum, minimè scilicet conditionata hujus-
modi, in quibus necessaria est consequentia,
ad præsentem difficultatem pertinere. Dixerat
Vers. antecedenti eodem proposito exemplo, sed
cum absoluto decreto, sic: Nec ad certitudinem
hujus liberæ veritatis requiritur plusquam decreti
absoluti certitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>589.</absatz-nummer> Iuxta quæ cùm de conditiona-
ta veritate agit, & ait futurum decretum de
existentia novæ creaturæ aut actionis, conse-
quenter videtur asserere in tali decreto verita-
tem illam cognosci, sicut in absoluto. Atqui
ex eo quòd creatura esset, non ideò sequitur in
tali occasione constitutam determinatum ali-
quid, cùm libera sit, operaturam. Sed perga-
mus urgendo. Si Petrus crastina die tentetur,
non succumbet, ut dicitur. Sed rogo, unde hoc
constet? Dicetur, Quia Deus decrevit. Insto.
Cùm auxilium quod est Deus ad vincendam
tentationem largiturus, sit accommodatum li-
bertati, & juxta Scriptorem præfatum non
prędeterminans, quomodo potuit Deus ibi in-
fallibile decretum habere circa actum resisten-
tiæ? Si dicat esse auxilium infallibilitans, sed
non prædeterminans, id quidem dici potest, sed
difficultate suo in robore permanente. Præter-
eà omnes illi eventus, de quibus suprà, potue-
runt absolutè non esse, & sub statu conditio-
nato prævideri, in quibus tamen nihil absoluto
alicui responderet, & in quibus cognosci pos-
set, sicut in statu absoluto nihil, cui respon-
deat, invenitur. Nec circa Auctorem præfatum
plura, licet alibi difficultatem pręsentem non
semel attingat, sed nihil addens, quod nego-
tium aliquod possit facessere, sicut neque prę-
fata, quæ ob viri tanti auctoritatem interjecta
sunt, facessere potuerunt.</P>
<Z><A+1>§. XIV.
Circa P. Ioannem Baptistam Gonet.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>590.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Gi aliàs cum Auctore isto dum de<marginalia>Notatus|Auctor ob|stylum &c.</marginalia>
Opinionum probabilitate disputa-
rem, & modò etiam agendum, non ex profes-
so, sed quorumdam adnotatione, in quibus,
aut refellendus, aut exacta responsione fre-
nandus, aut minus fidelis profliganda narra-
tio, aut styli acerbitas, qua dictorum auctori-
tati detrahitur, incusanda. Dolendum enim
Auctores nonnullos, quasi veterum certami-
num dolentes frigore memoriam, & pacificè,
quęfuere olim velut Martialia, tractari, calamos
armare convicijs, & pro æternitate litigij in-
terminabilem materiam ministrare. Et quidem<-P>@@

<-P>non videtur Teresianæ Dedicationi conforme,
quandoquidem Diva Parens adeò Societatem
amavit, quantùm ejus & historiæ & Epistolæ
testantur, circa quas data à Nobis Tomo 1. Au-
ctarij Indici diffusa exornatio, ex ea parte, qua
Societati illius visceralis dilectio militavit.
Unde & vereri Auctor poterat, ne quod Divæ
gratum putabat obsequium, virulentia scrip-
tionis redderet injucundum.</P>
<P>  <absatz-nummer>591.</absatz-nummer> Et habet ille quidem longam contra
scientiam Mediam Disputationem 16. cum
annexa Apologia pro Calvinismi, & Iansenis-
mi depellenda censura, quam nescio quis
Anonymus Scriptor in recentiores Thomistas
evibravit, à quibus si respondendum esset per
singula, præsenti incommodaret instituto, &
actum ferè penitus ageretur, quandoquidem
ab Auctoribus nostris res ista ita seriò, latè, &
exactè discussa est, ut vix aliquid addi ab ad-
versarijs possit, (quod ad substantiam attinet)
quod non in antecessum extricatum sit, & so-
lidæ doctrinæ accumulatione solutum. Unde
erunt qui mirentur sic loquentem Auctorem
nu. 79. Mirum est quantum hæc argumenta pre-<marginalia>Illius verba|cum redar-|gutione.</marginalia>
mant, & torqueant Adversarios, unde ut ab illis
se expediant, in omne latus se vertunt, nihilq&#x0303;ue
intentatum relinquunt. Sic ille, qui suo loquendi
modo argumenta esse levia significat: si enim
valde urgentia, & Theologico pondere gra-
via, mirum non deberet censeri, si Adversarios
premerent, torquerent, & in omne latus se
vertere compellant, ut se ab illis expediant.</P>
<P>  <absatz-nummer>592.</absatz-nummer> Sed pergit doctus Pater, & sic ait. Om-<marginalia>Alia similia|Adversan-|tium propo-|sita locutio-|ne.</marginalia>
nes tamen eorum solutiones, quocum&#xE8BF; modo expli-
centur, ad hanc tandem reducuntur, quòd cùm
res conditionatè futura non sit effectus absolutè exi-
stens, sed sub conditione non requirit influxum di-
vinum præsentem realiter, sed tantùm objectivè,
& eodem modo requirit decreti existentiam non
exercitam, sed objectivam, id est sufficit quòd Deus
cognoscat se habiturum decretum ex hypothesi quòd
caussa secunda libera, constituta in tali rerum or-
dine, & sub talibus circumstantijs operatura sit &c.
Hanc responsionem plurimum extollunt quidam Re-
centiores, eamque putant esse veluti murum æreum
ad infringendos omnes impetus, & eludenda omnia
tela Thomistarum. Hoc tamen effugium facillimè
potest impugnari, & murus ille sine ariete, & sine
ullo tormento bellico, penitus infringi. Sic cùm
loquatur Auctor, planè se implicat. Cùm enim
fateatur Adversarios responsionem dictam ve-
luti murum æreum reputare ad infringendos
omnes Thomistarum impetus, ex eo fit illos
minimè se premi, aut torqueri sentire, neque
in omne latus se vertere, ut ab eorum se ex-
pediant argumentis. Quàm autem verum sit
murum dictum sine ullo ariete, aut bellico
tormento infringi, ex addendis ab ipso consta-
re debuisset, sed quàm sit illud adversum fiet
illum audiendo, & projicientem ampullas, ma-
nifestum.</P>
<P>  <absatz-nummer>593.</absatz-nummer> In primis enim (verba illius sunt)<marginalia>Quædam|etiam per-|peram ad-|ducto D.|Augustino.</marginalia>
sicut ad sonitum & clangorem tubarum Sacerdota-
lium muri Iericho olim corruerunt, ut refertur Iosue
6. ita ad sonitum Augustiniana tubæ statim cor-
ruit murus ille, non æreus, sed luteus Adversario-
rum. Si enim vera est regula, quam (ut supra vidi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0229.jpg/>
@@1@<SE229>214 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>mus) frequenter tradit Augustinus in libris de Præ-
destinatione Sanctorum, & de dono perseverantiæ,
nimirum quòd Deus in sua prædestinatione præscit
futura, & quidquid à Deo præscitur, ab illo etiam
prædestinatur: manifestum est quòd sicut Deus de
facto præscit futura conditionata, etiam de facto illa
prædestinat & prædefinit: & quòd si de facto ea non
prædestinat, sed solùm prædestinasset, etiam de facto
non scit & cognoscit, sed tantùm scivisset, & co-
gnovisset. Hæc ille in primis, cujus loquendi
licentiam erit qui probet nullus, nisi qui sit eo-
dem contradictionis vehementi possessus spi-
ritu, qui fortè non defuturus. Augustiniana
tuba in Congregationibus Pontificijs, ipsis
sæpè præsentibus insonuit, nec tamen murus
corruit: non ergo luteus ille, sed æneus, pro
defensione solidæ doctrinæ restituta in poste-
rùm potestate. Ubi in consideratè innuitur
muros Ierichuntinos luteos fuisse, & ideò ad
sonitum tubarum Sacerdotalium corruisse,
cùm constet, etiamsi ærei essent, ruituros,
& quidem fuisse fortissimos dubitari nequit:
si enim tales, non adeò ingenti opus fuisset mi-
raculo.</P>
<P>  <absatz-nummer>594.</absatz-nummer> Id quod verba illa significant: Ieri-<marginalia>Iosue 6.|v. 1.|Abulensis.</marginalia>
cho autem clausa erat atque munita. Iosue 6. v. 1.
Id est, ut explicat Abulensis, tota in circuitu fir-
mis defensiculis constans. Ubi quia in D. Augu-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
stino sumus, audiendus ille: Sermone 106. de
Tempore sic locutus: Denique sacerdotalibus tubis
Iericho muri, qui intra se habebant peccatorum po-
pulum, corruerunt. Non illos pulsavit aries, non ex-<marginalia>Muri Ieri-|cho quales.</marginalia>
pugnavit machina: sed, quod mirum est, sacerdo-
talis sonus, aut tubæ terror evertit. Muri qui adver-
sus ferrum inexpugnabiles extiterant, sacra tuba-
rum voce collisi sunt. Quis enim non stupeat in illo
facto saxa sono dirupta, fundamenta clangore esse
quassata? &c. Iam quod ad regulam illam S.<marginalia>D. Augu-|stini aucto-|ritati ex-|acta re-|sponsio.</marginalia>
Doctoris attinet, facili explicatione dissolvi-
tur, nisi enim illa adhiberi posset, non fuisset
ab Apostolica Sede permissum, ut contra illius
mentem sententia, quæ ab Auctore impetitur,
publicè doceretur. Loquitur ergo ille de præ-
scientia absoluta. Ex quo non sequitur præde-
stinata non posse cognoscere, nisi prædesti-
net, sic enim libertas creata tolleretur; quod in
absoluta non accidit, quia supposita præscien-
tia liberæ cooperationis, cùm ad prædestinan-
dum tendit, libertatis jura servantur. Opor-
tuisset quidem ut qui ita pro se Augustinianam
tubam jactitant, aliquem ex ipso locum de-
promerent, & nobis exhiberent, quo S. Do-
ctor pro conditionalibus, quę numquam erunt,
absolutum decretum, id est, absolutè in eo
existens, testaretur. Id quod nec præstiterunt,
nec præstare unquàm poterunt, cùm nihil tale
in illo, cujus sunt thesauri omnes sapientiæ
ejus in Operibus manifesti. Tale inquam, sine
quo nequeant conditionata cognosci, nam esse
possibile non negamus, sed posse in illo cog-
nosci, salva libertate.</P>
<P>  <absatz-nummer>595.</absatz-nummer> Arguit prætereà ratione, desumpta<marginalia>Arguit ex|defectu de-|creti, sed|leviter.</marginalia>
ex eo quòd si cognoscatur futurum sub condi-
tione, etiam Dei decretum cognoscendum est
ut futurum: Atqui futuritio divinis decretis
repugnat, quia mutaretur, id quod non minus
accideret in conditionatis, quàm in absolutis.<-P>@@

<-P>Sed hoc non urgere liquet ex dictis n. 590. &
cùm constet à defensoribus scientiæ mediæ
nullum concedi Dei decretum, quod superve-
niat in tempore, videtur sic arguens nolle in-
telligere ut benè agat, objiciens mutationem,
quæ solùm posset ex superveniente in tempore
decreto provenire. Neque est transitus ex con-
ditionato in absolutum purificata conditione,
qui mutationem arguat, quia decretum ante-
cedens cum infallibilitate negatur; indifferens
autem cum data explicatione semper in Deo
perseverat, neque per superveniens, cùm æter-
nùm sit, ulla potest induci mutatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>596.</absatz-nummer> Deinde arguit, (ut ipse inquit) prin-<marginalia>Item ex eo-|dem, simili-|ter, cui fit|satis.</marginalia>
cipaliter: Quia sequeretur quod futura abso-
luta non requirerent aliquod in Deo decretum
actuale & exercitum, sed tantùm decretum,
quod erit. Probat sequelam: Nam futura ab-
soluta non sunt actu, sed erunt: ergo si effe-
ctui, qui erit, sufficiat caussa, quæ erit, ad hoc
ut aliquid sit absolutè futurum non requiritur
decretum, quod actu sit, sed sufficit, quod erit.
Huic suo argumento responsionem adhibet
congruentem assignato discrimine ob diversum
existendi modum. Sed instat, quia respectu
conditionatorum est veritas actualis libera, quę
dari nequit sine Dei decreto. Item quia condi-
tionata habent ordinem ad existentiam, qui
ordo præsens est, ut docet D. Thomas q. 12. de
Veritate arti. 10. ad 2. Ad quæ facilè respon-
detur, de præsenti non dari objectivam verita-
tem, quæ est attributum entis; sicut neque da-
tur ens; sed conditionatam, sufficientem ta-
men ut possit actualem cognitionem termina-
re: sicut possibile non fundat tantùm cogni-
tionem possibilem, neque præteritum præteri-
tam. Neque aliud significatur per actualem
ordinem ad existentiam, quàm conditionatus
ipse, quia res esset posita conditione, ubi de
actualitate absoluta nihil, licet quodammodo
ut actuale concipiatur, eo quòd non cadat sub
conceptum puræ possibilitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>597.</absatz-nummer> Aliunde instat ex eo quòd sequere-<marginalia>Instantia|ex perfe-|ctione liber-|tatis.</marginalia>
tur scientiam conditionatorum secluso decreto
non esse Deo liberam, licet contingentiam
aliquam haberet ratione objecti contingentis.
Nam in hoc distinguitur contingens à libero,
quod contingens taliter est, quòd potest non
esse ratione alicujus extrinseci, v. g. fructus
arboris dicitur contingens, quia potest non
esse, & impediri à gelu, vel à gramine &c. li-
berum autem à principio intrinseco potest esse
vel non esse: quod debet divinæ tribui liber-
tati. Prætereà non solùm contingenter, sed
casualiter & fortuitò, secluso decreto, talis
scientia Deo conveniret, quia id contingeret
præter intentionem, in quo est casualitas con-
stituta, cùm nullum pro effectu præcedat de-
cretum. Ad hæc non operosiùs respondetur in-
tellectum non esse potentiam liberam, & ita
neque in illius actibus intrinsecam perfectio-
nem libertatis requirendam: quatenus verò
cadit supra Dei actum liberum, ille quidem ab
intrinseco talis est, quo vult auxilium accom-
modatum creatæ libertati conferre, & cum
subordinatione ad ipsam concurrere: id quod
in statu conditionato etiam considerandum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0230.jpg/>
@@1@<SE230>§. XIV. Circa Scientiam Mediam. 215
<duolan 2><-P>Neque proptereà fortuita, & casualis dicenda
cognitio, quòd decretum prædeterminans de-
sit, quandoquidem ad utrumlibet est pro illo
statu voluntas divina disposita; & cùm tale
accidit etiam in humanis, non censetur, quod
evenerit casuale. Sic enim petenti aliquid, &
non accipienti, non est fortuita & casualis ne-
gatio, quia scit negari posse, & est pro nega-
tione dispositus. Unde pro casu fortuito non
benè asseritur, solum defectum intentionis suf-
ficere, cùm debeat etiam præter opinionem
accidere & esse penitus improvisus.</P>
<P>  <absatz-nummer>598.</absatz-nummer> Insurgit ulteriùs, & ait esse contra<marginalia>Alia ex in-|sufficientia|decreti in-|differentis.</marginalia>
principalem solutionem ex eo, quòd decretum
indifferens non est sufficiens ad salvandam in
Deo rationem primæ caussæ, quia non magis
connectitur cum assensu, quàm cum dissensu
voluntatis creatæ. In qua probatione remittit
se ad tractatum de voluntate, ubi decreta in-
differentia fusè ab ipso refelluntur. Et nos pa-
riter negando Assumptum, ac pro depulsione
prædeterminantis decreti ad Problema 3. lecto-
rem invitamus. Caussa quidem prima est Deus,
quia licet ejus decretum indifferentiam dictam
habeat, in eo se talem exhibet, quia libertatis
creatæ jura custodit, & creatam naturam con-
venientissimo quidem modo gubernat, & ali-
quid antecedenter operatur, auxilium illud in-
quam præveniens, quod juxta Theologicum
dogma, Divo Augustino duce & auspice fit in
nobis sine nobis.</P>
<P>  <absatz-nummer>599.</absatz-nummer> Denique sic objicit. Nam si conditio,<marginalia>Vltimum|argumen-|tum cum|solutione.</marginalia>
quæ suspendit existentiam futuri, suspendat
etiam actum decreti, sequitur voluntatem sa-
lutis omnium hominum, (quam D. Thomas
docet esse conditionatam ex parte objecti)
promissiones Dei seu communes, seu privatas,
aliquam conditionem numquàm implendam
importantes, nullum actum divinæ voluntatis
ponere, sed omnes suspendere, & esse merè
possibiles, quandoquidem sunt de re conditio-
natè futura numquàm implenda, quod est ab-
surdum. Sic suismetipsius verbis Auctor, ad
quæ nego sequelam; quia in voluntate dicta
multi actus divinæ voluntatis, & illorum effe-
ctus inveniuntur. Sed tam illi, quàm promissio-
nes, ad negotium præsens non faciunt, ubi de
conditionatis agimus circa actus creatæ volun-
tatis, ad quos illa adjuta à Deo se determina-
ret. Voluntas autem Dei conferendi omnibus
auxilia ad salutem æternam necessaria, pro-
missiones gloriæ rectè operantibus usque in
finem, & quædam aliæ, de quibus in Scriptu-
ra, conditionatæ quidem sunt, sed solùm ex
parte Dei se tenentis, nec utrimque concur-
sum importantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>600.</absatz-nummer> Ex quo fit neque urgere, quod sub-<marginalia>Auctarium|ex admissio-|ne alterius|generis de-|cretorum.</marginalia>
dit, dum ait mirum esse, quòd cùm assertores
scientiæ mediæ rejiciant decreta conditionata
solùm ex parte objecti, quæ admittuntur à
Thomistis, & quæ ut fatetur P. Suarez, nul-
lam ponunt imperfectionem in Deo, ipsi tamen
affingant decreta conditionata ex parte sub-
jecti, quæ imperfectionem potentialitatis &
suspensionis important, velintq&#x0301;ue conditiona-
torum scientiam non importare decretum
actuale & exercitum in voluntate divina, sed<-P>@@

<-P>tantùm futurum & ponendum, si poneretur
conditio, quod est esse conditionatum ex parte
subjecti. Hæc Auctor, cujus admirationi bre-
viter potest fieri satis, si dicamus priora illa de-
creta lædere libertatem, secus alia, in quibus
nulla ratione potentialitatis imperfectio depre-
henditur, neque ab Auctore ostenditur: quod
si aliquis extare illam sibi persuaderet, quod
nonnullis est visum, non multum cum illis no-
bis fuerit litigandum, dummodo circa priora
consentiant, circa quæ est celebris, & momenti
maximi controversia. Et hæc sunt, quæ Arti-
culo 5. Auctor profert ad murum pro scientia
media stantem diruendum: quæ quidem, etsi
luteus ille esset, ad effectum dictum minimè
prævalerent: id quod sincero cuique perpen-
denti constabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>601.</absatz-nummer> Progreditur Auctor per plures Arti-<marginalia>Asserta con-|traposita|Adversarij|assertis.</marginalia>
culos argumenta congerens, quorum titulis
possumus alios ex diametro oppositos conges-
sisse sequenti sorte.</P>
<P>  Scientia media constituenda est in Deo uti
valdè utilis, immò & necessaria ad dirigen-
dum Deum in suis decretis absolutis.</P>
<P>  Illius etiam necessitas ostenditur ad conci-
liandam humanam libertatem cum prædestina-
tione & gratia efficaci.</P>
<P>  Item ex absurdis & inconvenientibus, quæ
ex ejus oriuntur negatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1.</absatz-nummer> Viam sterni errori Iansenistarum &c.
qui asserunt libertati solùm obstare necessita-
tem coactionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>2.</absatz-nummer> Similiter viam sterni in 2. proposi-
tione, quod interiori gratiæ numquàm resisti-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>3.</absatz-nummer> Tolli à Deo rationem primæ caussæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>4.</absatz-nummer> Tolli à Deo rationem primi liberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>5.</absatz-nummer> Tollere supremum dominium in no-
stras voluntates.</P>
<P>  <absatz-nummer>6.</absatz-nummer> Derogatur divinæ omnipotentiæ, &
efficaciæ gratiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>7.</absatz-nummer> Tribuitur Deo modus operandi cum
caussis liberis c&#x0153;cus, vagus, & indetermi-
natus.</P>
<P>  <absatz-nummer>8.</absatz-nummer> Affingitur Deo modus cognoscendi
actus liberos nostræ voluntatis condionatè
confusus & indeterminatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>9.</absatz-nummer> Sententia contraria apparenter solùm
favet libertati, reipsa tamen illam tollit, &
in suo primo principio præfocat & extin-
guit.</P>
<P>  <absatz-nummer>10.</absatz-nummer> Deum facit auctorem peccati, & de-
terit famam sanctitatis divinæ, hominumq&#x0301;ue
saluti insidiari videtur.</P>
<P>  <absatz-nummer>602.</absatz-nummer> Miraris hæc? Audi breviter funda-<marginalia>Pro eisdem|fundamen-|ta.</marginalia>
menta.</P>
<P>  Primæ sufficienter indicatum, dum sine
scientia media pro cognitione certa ponitur
decretum inducens antecedentem necessita-
tem. De Assertionibus loquimur, quæ ad ab-
surda spectant, nam præcedentium notoria
sunt fundamenta.</P>
<P>  Secundæ etiam fundamentum liquet, quia
licèt dicatur posse resisti in sensu diviso, id
ægerrimè explicatur, cùm Concilium Triden-
tinum sensum compositum importet auxilij &
possibilis resistenti. Quod validissimè urgent<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0231.jpg/>
@@1@<SE231>216 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Scriptores Societatis, & Nos alibi. Si dicas
posse resisti auxilio sufficienti, quod negavit
Iansenius. Id non satisfacit, quia licèt ita asse-
ratur, sternitur tamen via ut negari possit au-
xilium sufficiens, quia non confert absolutam
operandi facultatem, quam solum efficax præ-
stat. Unde est propositio illa apud Auctorem
nu. 134. Quare cùm dicimus nos sine gratia per se
efficaci non posse agere, id hoc uno sensu intelligi-
mus, eum cui deest gratia illa per se efficax, non ha-
bere omnia, quæ requiruntur ex parte actus. Huic
numquàm resistitur, & præter hanc nulla da-
tur, quia nulla est, cum qua absolutè possit
voluntas operari: Ergo absolutè numquàm in-
teriori gratiæ resistitur. Ad quod absurdum
sternitur via scientiæ mediæ negatione.</P>
<P>  Tertiæ. Quia ratio primæ caussæ exigit, ut
cum secundis accommodatè ad earum nati-
vam conditionem concurrat, & ita cum liberis
inviolata libertate. Atqui sine scientia media
id accidit: pro quo apud Scriptores Societatis
extant validissimæ probationes, de quo & di-
ctum nu. 620.</P>
<P>  <absatz-nummer>603.</absatz-nummer> Quartæ. Quia, ut nuper dictum ex-
tat, sicut ad rationem primæ caussæ id spectat,
quod vidimus, ita etiam ad rationem primi li-
beri, ita cum secundarijs agere, ut in sua liber-
tate serventur, quod seclusa scientia media stare
nequit.</P>
<P>  Quintæ. Nam cùm nequeat Deus nisi præ-
movendo physicè, & ita necessitatem inferens
creatam movere voluntatem, manifestum est
supremum dominium imminui.</P>
<P>  Sextæ. Quia sublata scientia media, non
potest Deus creatam voluntatem modo ac-
commodato tractare, & ita quod de dominio
dictum, de omnipotentia pariter procedit.
Quod autem gratiæ efficacitati derogetur, ex
eo ostenditur, quod non relinquatur locus me-
rito, inducta necessitate.</P>
<P>  Septimæ. Nam cùm Deus antequam de-
cernat, nesciat quid creata voluntas operatu-
ra sit, c&#x0153;co videtur modo procedere, qui dici
etiam potest vagus & indeterminatus, qua-
tenus nihil determinatè cognoscit, nisi sub ra-
tione possibilis.</P>
<P>  Octavæ. Similiter propter eamdem ratio-
nem.</P>
<P>  Nonæ. Ratio est manifesta, & distinctio illa
sensus divisi & compositi mera apparentia est,
ut nuper dicebamus, & convincunt Societatis
Auctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>604.</absatz-nummer> Decimæ. Quia statuitur Deum præ-<marginalia>Ex præde-|terminatio-|ne ad pecca-|tum argui-|tur.</marginalia>
determinare physicè ad materiale peccati, cui
necessariò hîc & nunc malitia adnexa est, li-
cèt dicatur illam non velle, quia neque homo
quando peccat, illam vult, nemo enim inten-
dens ad malum operatur; illius tamen censetur
caussa ob connexionem hîc & nunc insepa-
rabilem. Neque est eadem ratio in generali
concursu, ut nostri Doctores explicant, &
Nos alibi, ac de prædeterminatione, quæ ope-
randi necessitatem inducit, & importat plus-
quam moralem inductionem. Ille qui alium
ad actionem solicitat voluptatis caussa, cui ta-
men actioni adnexa malitia est, proculdubio
caussa peccati ipsius est, ob inevitabilem ma-<-P>@@

<-P>litiæ connexionem. Atqui prædetermina-<marginalia>Eam erga|formale-|peccati ne-|gant hæreti-|ci, & quid|Calvinus.</marginalia>
re multò plus est, ut videtur compertum. Et
hac quidem ratione hæretici Deum faciunt
auctorem peccati, uti de Calvino eorum in hac
parte duce ostendit P. Annatus de Scientia
media Disput. 1. n. 121. manifestis ejus testimo-
nijs adductis, quidquid obstrepat P. Gonet nu.
214. & seqq. qui n. 121.</P>
<P>  <absatz-nummer>605.</absatz-nummer> Post adducta quædam P. Becani<marginalia>Temeraria|Gonet ver-|ba.</marginalia>
verba, suo indulgens genio ita scribit: Vt quid
igitur P. Annatus absolvit ab eo crimine Calvi-
num, quem nec ipsi rigidiores Calvinistæ absolvunt?
Certè & Calvino meritò tandem gratulari possu-
mus, quòd aliquem ex Iesuitis sibi propitium habeat,
ipsiq&#x0301;ue Adversario Calvinum defendenti, hæc Au-
gustini verba contra Iulianum rursus objicere:
Monstrabo tibi quòd tu ipse sic adjuvas hæretico-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
rum damnabilem & nefandæ impietatis errorem,
ut nullum talem patronum, nec in suis dilectoribus
valeant invenire. Hæc ille tumultuariè non ci-
tato libro & Capite, & habetur quidem illud
Lib. 1. Cap. 1. ubi S. Doctor non Hæreticorum,
sed Manichæorum protulit, quorum patronum
in caussa hæresis asserit Iulianum, insignem
profectò hæreticum. Et quid hoc, ubi doctissi-
mus, & religiosissimus Pater, Societatis decus
pro Calvino stat in eo, in quo ille hæreticus
non est, non studio defendendi, sed ut inde in
negotio, de quo agebatur, urgentem pro Ca-
tholico placito eliciat probationem. Et qui-
dem vereri Auctor potuit, ne ipsi illud S. Do-
ctoris prævium effatum meritissimò pangere-
tur, dum sic ait: Nunc ergo video te à veritate
desert&#x0169;, ad maledicta esse conversum. Et id quidem
quod à P. Annato assertum, etiam apud alios
potuit invenire, si quærere libuisset, aut non
dissimulavit inventa. Et omnes quidem Socie-
tatis Scriptores de hoc agentes, ejusdem sunt
cum P. Annato sententiæ secuti duos Theolo-
giæ Principes, Cardinalem Bellarminum, & P.
Suarez, qui in Tractatu Theologico de vera intel-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
ligentia auxilij efficacis &c. Cap. 36. Vers. Hæc
verò celata Cabreræ sententia ita scribit: Aut
quid ampliùs de illo dixit Calvinus, cùm eum fecit
caussam peccati? Legantur quæ de illo refert &
refutat Bellarminus toto libro 2. de amißione
gratiæ, & statu peccati, & conferantur cum his, quæ
Cabrera docet toto illo. §. 12. & intelligetur facilò
nullā esse in re diversitatem. Sic ibi. Et Vers. Vnde
sancti sic ait: Qui sensus (Canonis 6. Sess. 6. Cō-
cilij Tridentini) etiam patet ex fine Concilij; in-
tendit enim damnare hæreticos hujus temporis, qui
non dicunt Deum intendere ac procurare malitiam,
sed opera illa, quibus est adjuncta malitia, de qui-
bus ajunt ita esse opera Dei sicut bona opera, & hoc
est, quod damnat Concilium. Hæc Doctor exi-
mius.</P>
<P>  <absatz-nummer>606.</absatz-nummer> Neque ex narratione P. Becani ex<marginalia>P. Becani|narratio|perperàm|allegata.</marginalia>
Tomo 1. Summæ Theologiæ Cap. 16. Quæst. 1. Vers.
Nec difficulter, quidquam circa me novum, nam
ex quo ante quinquaginta annos illam legi,
duo in illa contenta carmina, memoriæ indele-
biliter inhæserunt. Et Pro Auctoris, quocum
agimus, promovenda positione nullius profe-
ctò momenti sunt. Fassi sunt duo illi Calvini-
stæ, Calvinum quidem Deum facere auctorem
peccati, non ita Calvinistas; unde in operi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0232.jpg/>
@@1@<SE232>§. XIV. Circa Scientiam Mediam. 217
<duolan 2><-P>bus P. Serarij, & P. Becani, ubi error Calvini-
star&#x0169; asseritur, illud Starum delendum conten-
debant. Atqui ut Calvinus dici posset falsæ il-
lius propositionis assertor, satis erat, quod ex
ipsius testimonijs habetur, Deum scilicet ad
materiale peccati permovere: cùm ergo duo
prædicti Sectarij tales se esse negarint, per mo-
tionem hujusmodi, & impulsum manifestè
pernegarunt. Et quidem P. Annatus testimo-
nia Calvini accumulans, pro hujusmodi posi-
tione meritò asserit, dum alia pro contraria
non proferuntur, caussam sibi esse adjudican-
dam. Circa quod Auctor opponit non adver-
tisse illum Calvini scribendi modum, in quo
varia, & pugnantia. Sed verò P. Annatus id
summa animadversione prævenit, posse sibi re-
sponderi, cujus verba sunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>607.</absatz-nummer> Nec quisquam dicat, ut est varium, in-<marginalia>P. Annatus</marginalia>
certumq&#x0301;ue, ac versatile ingenium hæreticorum,
Calvinum dicere contraria &c. Addidit tamen
quod jam dictum de adjudicanda caussa, dum
nulla in contrarium testimonia producuntur.
Quod ut exactè præstet P. Gonet, ex lecto
Cap. 4. lib. 2. Institutionum, ex quo P. Annatus
desumpsit præcipua testimonia, unum profert,
ex quo nihil ad rem, ut legenti constabit. Ne-
que P. Annatus illud omisisset, si quidquam in
eo observasset adversum, qui illius Capitis te-
norem integrum extricavit. Ad Sehon regem
spectat, qui transitum Dei populo denegavit.
quia induraverat Dominus Deus spiritum ejus, &
obfirmaverat cor illius, ut traderetur in manus &c.
Deuter. 2. v. 30 Circa quod ille sic intulit: Ergo
quia perdit&#x0169; Deus volebat, obstinatio cordis, divina
fuit ad Deum (corrige ad id, vel ad illud) præ-
paratio. Sic ille. Et quid hîc speciale, ex quo
volitam obstinationem secundùm formalem
malitiam posset conjectari? Non defendimus
defensione indignum, qui in hoc ipso quod as-
sertum ab eo asserimus, culpabilem judicamus,
dum falsò sibi persuadere contendit, ex negata
circa malitiam voluntate, sacrilegam nihilo-
minus assertionem de caussa peccati studebat
stabilire, eo pacto plus propagandam, quia
minùs invidiæ in illa, explicatione hujusmodi
mitigata.</P>
<P>  <absatz-nummer>608.</absatz-nummer> In quo quidem Auctor erga P. Anna-<marginalia>P. Gonet|erga P. An-|natum in-|civilis, &|injurius.</marginalia>
tum incivilem se prorsus exhibuit, ne dicam
ingratum. Cùm enim ille defensionem Tho-
mistarum assumpsisset, de qua ipse Arti 9. Apo-
logiæ, ut scilicet eos à Iansenismi nota probaret
eximios, cùm tamen circa præfatum cum Cal-
vino commercium id dixerit, quod jam vidi-
mus, quod & Patres Martinon & Ripalda apud
eumdem præstiterunt, politicum in eo, (non
Christianum & Religiosum) spiritum crimi-
natur, tempori, juxta occurrentes congruen-
tias servientem. Unde initio citati Articuli of-
fensionis plena verba illa ex Novatiano Cap.
18. de Trinitate præmittit: Vt Veritas etiam ab
ipsis inimicis veritatis probetur. Sed in Præfatio-
ne Apologiæ id fusiùs & invidiosiùs prosecu-<marginalia>Erga Socie-|tatis Scrip-|tores sua-|rum par-|tium defen-|sores ingra-|tus.</marginalia>
tus, cujus illa sunt verba novissima: Sanè eò
pervenerunt ut caussam nostram egregiè promove-
rint, nec feliciùs unquàm quàm à Molinistis, Tho-
mistæ defensi sunt, non perfunctoria, aut levi opera,
sed toto quo valebant conatu: quod mirari (erudite<-P>@@

<-P>lector) desine, ita enim eorum res postulabant: etsi
forsitan non adeò suæ famæ consultum sit: vix enim
ea scribendi ratio eruditis viris probari poterit,
quæ neget & affirmet, accuset & defendat, ut varij
affectus animi, aut temporum, & rerum occasiones
impellunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>609.</absatz-nummer> Hæc ille: qui ne in acerba adeò<marginalia>Nulla in|illis compu-|gnantia|doctrinæ.</marginalia>
verba prorumperet, animadvertere debuit:
aliud esse de censurandis sententijs agere, aliud
probabiliter disputare, consequentias diversas
inferendo, in quibus doctrina damnabilis con-
tinetur. Ipse quidem sic locutus Molinistis
objicit id, quod de Semipelagianismo vidimus:
& tamen, si Molinistis tale aliquid, ubi de cen-
sura ageretur Theologica, objiceretur: non
dubito iturum obviam sic irruentibus, & eo-
rum futurum memorem, quæ habet nu. 133.
& approbaturum etiam libros, in quibus scien-
tia media & alia consentanea ipsi Theorema-
ta clauderentur, immò & ipsam P. Molinæ
Concordiam, si recudenda adjunctis alijs ejus-
dem generis videretur: id quod & R. P. Ma-
gister sacri Palatij, suo est ex munere præsti-
turus. Ita equidem interpretari opportunum
illud debuit officium, & religiosum obse-
quium, ne occasio præberetur dicendi cum
Seneca Lib. 2. de Beneficijs Cap. 13. Vanam esse<marginalia>Seneca.</marginalia>
superbiæ magnitudinem, quæ in odium etiam aman-
da perducat. Et verò si Adversarij in favorem
Molinistarum tale aliquid peregissent, amica-
bili interpretatione, gratitudinis ingenuæ si-
gna accumulassent. Et Molinistar&#x0169; compella-
tio aliena valdè à Scriptoribus, & scholis So-
cietatis est, quod non sincero animo videtur
usurpatum. Nullus enim Molinæ se discipu-
lum profitetur, licèt in puncto illo præcipuo
specialiùs ille præiverit, neque Suario, neque
Vazquio doctior habitus, quorum nullus eum
ut ducem secutus, sed in multis ab ejus doctri-
na discordes, sicut & alij etiam circa explica-
tionem scientiæ mediæ varios secuti dicendi
modos, sicut & Thomistæ suo illo in adverso
placito: ut quid enim post Bannesium tot alij
prodeunt, si eadem sunt, diverso tantùm verbo-
rum tenore dicturi?</P>
<P>  <absatz-nummer>610.</absatz-nummer> Prætereà alia, & unum, quod ad eos
attinet, qui ex Societate scientiam mediam
inficiati videntur, attingens, gloriatur Auctor
plures, & præstantis doctrinæ ita sentire, ex
quibus aliquos refert, uti exploratissimos as-
sertores. Ex quibus prior.</P>
<Z><A+1>Cardinalis Bellarminus quid circa Scientiam
Mediam senserit.</A+1></Z>
<P><INI2>A</INI2>Git de illo nu. 97. & seqq. & in primis te-<marginalia>Card. Bel-|larmini ver-|ba pravè|intellecta.</marginalia>
stimonium profert ex Lib. 1. de gratia
Cap. 12, ubi sic ille: Prima opinio eorum est, qui
gratiam efficacem constituunt in assensu & coope-
ratione humana, ita ut ab eventu dicatur gratia
efficax, quia videlicet sortitur effectum, quia vo-
luntas humana ei cooperatur. Hæc opinio aliena est
à scientia (corrige sententia) Augustini, & etiam
Scripturarum divinarum: evertit enim fundamen-
tum prædestinationis divinæ, & abutitur voce gra-
tiæ efficacis. Hæc ille: post quæ sic Auctor:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0233.jpg/>
@@1@<SE233>218 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Quid Leßius, Martinonus, alijq&#x0301;ue Molinæ defenso-
res, huic Bellarmini censuræ opponent? Sed qui-
dem est quod opponant nihil, benè tamen ver-
bis præfatis abutenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>611.</absatz-nummer> Doctissimus enim Cardinalis senten-<marginalia>Illa oppo-|nens refelli-|tur.</marginalia>
tiam rejicit, quæ apud Societatis Doctores
communiter rejecta etiam invenitur, negantes
gratiam ex eo solùm dici efficacem, quòd ab
effectu talem habeat subsequentem denomi-
nationem, cùm illam quidem antecedenter in
ipsa recognoscant. Quod quidem P. Suarez di-
lucidè tradit in Opusculis Lib. 3. de Auxilijs
Cap. 6. n. 8. ubi ita scribit post sententiæ præ-
fatæ propositionem: Verumtamen hæc etiam sen-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
tentia hoc tantùm modo declarata, & nihil ei ad-
dendo, nobis non probatur, non quia falsa, sed quia
diminuta, & quia non satis declarat mentem D. Au-
gustini, ut apertè constat &c. Id quod ex man-
dato constat Ven. mem. P. Claudij Aquavivæ
à nobis exhibito Sectione 7. Problem. 4. n. 787.
ubi & illius innovatione&#x0303; videre licet, cujus pars
illa est: Nostri imposterùm omnino doceant inter eā<marginalia>Decretum|pro senten-|tia in Socie-|tate circa|gratiæ effi-|caciam te-|nenda.</marginalia>
gratiam, quæ effectum reipsa habet, atque efficax
dicitur, & eam, quam sufficientem nominant, non
tantùm discrimen esse in actu secundo, quia una ex
actu liberi arbitrij etiam cooperantem gratiam ha-
bentis, effectum sortiatur: altera non item: sed in
ipso actu primo &c. Et quidem quàm fuerit alie-
nus à sensu prædeterminantium, in eodem Ca-
pite habetur expressum, ubi eorum sententia
proposita sic ait: Hæc opinio videtur mihi aut esse<marginalia>Card. Bel-|larminus.</marginalia>
omninò eadem cum errore Calvini & Lutherano-
rum, aut parùm ab illo distare. Sic ille, luculen-
tissima subjuncta probatione. Qui Cap. 13. in
fine circa casum à D. Augustino propositum de
duobus æquè tentatis, circa quem suprà nu.
603. Quia Deus uni dedit inspirationem, quam
prævidit ab illo per liberum arbitrium amplecten-
dam.</P>
<P>  <absatz-nummer>612.</absatz-nummer> Ad quæ quidem peremptoriam, quia<marginalia>Injuriosa|responsio|evidenter|convulsa.</marginalia>
evidentem, ut vocat, adhibet responsionem n.
98. dicens prædicta verba à quibusdam Iesui-
tis Germanis, qui impressioni libri controver-
siarum præerant, esse intrusa. Id quod probat
ex vitæ auctoribus æquanimiter ab ipso tole-
ratum, sicut ipse dixit P. Benedicto Iustiniano
à Patribus Societatis in Germania, pauculas
opiniones immutatas, in spem fructus inter hære-
ticos uberioris. Addit & aliud ejusdem fraudis
argumentum, quòd scilicet in editione Lug-
dunensi quædam circa hanc materiam habean-
tur, quæ in editione Parisiensi minimè repe-
riuntur ad finem Capitis 14. Lib. 4. de gratia &
libero arbitrio. Iuxta hęc ergo æquanimiter etiā
passus intrusionem illam ob spem uberioris
fructus inter hæreticos. Atqui ex illa opposi-
tum potiùs, (si aliquid erat timendum) timeri
potuit: cùm viderent hæretici Catholico-
rum sententiam in re momenti tanti aut
eamdem esse, aut parùm ab illa distare. De-
inde, etsi ita fuerit utpauculas opiniones mu-
tari æquanimiter toleraverit, unde constare
potest eam, de qua agimus, ex illis esse, quæ,
ut diximus, & res ipsa clamat, tanti momenti
est, quales non fuisse illas, de quibus vitæ Au-
ctores, ille modus loquendi indicat, pauculas
opiniones, id est, non magni momenti.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>613.</absatz-nummer> Prætereà ante impressionem Germa-
nicam in Colonia Agrippina jam Tomus
Quartus, in quo libri ad gratiam & liberum
arbitrium spectantes prodierant, ut evidenter
convincitur; nam impressio illa est an. 1619.
cùm tamen ante annos plures citetur à P. Sua-
rio, dum scilicet Romæ agebat, & Tractatum
elucubravit pro concilianda gratia efficaci
cum libero arbitrio, ut vidimus n. 626. Siqui-
dem dicto impressionis anno Conimbricæ,
Primarius celebris illius Academiæ Professor,
postquàm Compluti, & Salmanticæ, Roma
reversus, summo cum plausu prælegerat, Uly-
sippone duos ante annos demortuus, anno
videlicet 1617. Item, Cùm Auctor verba ad-
ducta tanti faciat, ut illis contra Societatis do-
ctrinam triumphali voce proclamat; quomodo
stare possit: ut illa etiam non fuerint in eodem
Capite, à Patribus Germanis expuncta, & alia
sine offendiculo subrogata? Insuper, à doctis-
simo & humillimo Cardinali D. Augustinum
secuto Retractationes confectæ, in quibus de
tali fraude nihil; cùm tamen in re momenti
adeò ingentis, id oportuisset attendere. Neque
enim dici potest ad honorem Societatis respe-
ctum habuisse; quandoquidem, ut in ejus ha-
betur elogio die 17. Septembris, quæ & ejus obi-
tus, in triclinijs recitari solito, id pro egregia
sanctitatis ejus commendatione profertur, eum
non humanis respectibus, sed æternis rationi-
bus suas semper actiones moderatum. Tandem
(ut omittam alia) turpis ille, irreligiosus, & à
Christiana sinceritate tantoperè alienus agen-
di modus, nequit sine gravi injuria Religiosis
Patribus, & Germanis præsertim, candore &
sinceritate pollentibus, nisi per summam inju-
riam adscribi. Id quod mihi satis est jam pri-
dem spiritum Societatis altè rimato conspi-
cuum. Unde quod de non cohærentibus sibi
impressionibus addebatur, nullius esse momenti
convincitur, quia nec considerabilis est in eo
diversitas, & ex impressorum incuria potuit
accidere, ut passim experimur, aut ipsius Car-
dinalis potuit dispositione præstari. Pro quo
consulendus P. Possevinus in Apparatu Tomo 3.
Lit. R. ubi de illo, & varietate impressionum,
ipso Cardinali testimonium perhibente, & ab
Scriptore excepto.</P>
<P>  <absatz-nummer>614.</absatz-nummer> Sed pergit, & ut non levem conjectu-<marginalia>Ex alijs|Cardinalis|verbis illa-|tio absurda.</marginalia>
ram, sed evidens argumentum intrusionis di-
ctæ, subdit ex eodem libro Cap. 16. manifestum
haberi sententiam Thomistarum ut probabi-
liorem amplecti Cardinalem, dum ita scribit:
Altera ratio conciliandi libertatem humanam, &
fortè probabilior est, juxta sententiam S. Thomæ,
qui docet cooperationem divinam ita concurrere
cum caußis secundis, etiam liberis: ut non solùm
eis dederit & conservet virtutes operativas, sed
etiam eas moveat & applicet ad opus, ut cognosci
potest ex 1. p. q. 105. arti. 5. & lib. 1. contra Gentes
Cap. 70. & in q. 3. de potentia arti. 7. Quæ sen-
tentia videtur valdè consentanea, tum Scripturæ,
quæ dicit nos in Deo esse, vivere, & movere, Act.
17. tum etiam rationi & ordini, quem habet prima
caussa cum secundis. Hæc ille, ex quibus evi-
dens argumentum Auctoris: quod certè mirari
juvat, in re scilicet adeò clara perspicaces adeò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0234.jpg/>
@@1@<SE234>§. XIV. Circa Scientiam Mediam. 219
<duolan 2><-P>oculos caligare. Quis enim non videat tantùm
à præfato Doctore ut fortè probabilius asseri
immediatum Dei concursum cum caussis se-
cundis contra Durandum & alios, ponentes
tantummodò mediatum concursum, eò quòd
Deus virtutes operativas creaturis dederit, &
conservet? An hoc P. Molina, an alijs ex So-
cietatis Scriptoribus, inficiantur? Concurrit
ergo Deus cum caussis etiam liberis, & eas mo-
vet, & applicat, juxta Divum Thomam. Sed
ubinam apud illum prædeterminatio physica
cum ineluctabili illa necessitate? Stet ergo Bel-
larminum nostrum pro nobis stare: pro quo &
videri potest P. Aldrete Disputat. 29. nu. 3. &
seqq. Ubi evidentissima pro hujusmodi veritate
argumenta proponit, ut nulli, nisi affectato
protervo liceat de illa dubitare. Pro quo hæc
satis.</P>
<Z><A+1>De nonnullis alijs Scriptoribus Societatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>615.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 107. & duobus seqq. Patrem<marginalia>De P. Hen-|riquez.</marginalia>
Henriquez producit præfatus Au-
ctor sententiæ suæ exploratum faustorem. Cir-
ca quod non caussabor admittere. Sed quid
inde? & hîc quid est inter tantos? Dominica-
nus aliquando fuit, & antequàm esset, eò affe-<marginalia>Vide P.|Henao de|Scientia|media.</marginalia>
ctus, nescio quo minùs laudabili erga suos dis-
plicentia ferebatur. Redijt feliciter, sed scrip-
sit quod scripserat, & nescio, qua de caussa illi
permissum. Ubi quidem id, quod circa Cardi-
nalem Bellarminum Auctor perpetratum as-
seruisse vidimus, fieri pariter potuisset, ut in
Impressione, unum pro alio poneretur. Quod
tamen neutiquàm in cogitationem venit, utpo-
tè à sincero agendi modo in Societate vigenti
penitus alienum, & poterit uni huic adversanti
ex Nostris è suis alius contraponi, scilicet
Campanella, de quo ille n. 101. cujus sic clau-<marginalia>Contraposi-|tus Campa-|nella.</marginalia>
dit elogium: Vtinam cum magnitudine ingenij,
quâ ferè sui sæculi miraculum in Philosophicis vi-
deri poterat, parem habuisset erga antiquitatem, &
Sanctos Patres reverentiam. De quo & P. Casalas
in Candore lilij §. 57. ubi sic de illo: Virum omni<marginalia>P. Casalas.</marginalia>
litteratura apprimè imbut&#x0169;, doctißimorum encomijs
celebratum, Oraculum olim Curiæ Romanæ, pòst
Gallicæ, nullo adducto vel levi specimine nævorum,
quos ei impingis. Sit hoc ita, neque agnoscat in
suo Thoma, quod P. Gonet negare non po-
tuit. Vir ille omni litteratura apprimè imbu-
tus, doctissimorum encomijs celebratus, Ora-
culum olim Curiæ Romanæ, pòst Gallicæ,
sine ullo etiam levi nævorum specimine, præ-
determinationes abhorruit, & mediam est
scientiam amplexus.</P>
<P>  <absatz-nummer>616.</absatz-nummer> Num. 110. alium nobis objicit dome-<marginalia>Claudius|Tiphanius|falsò ad-|scriptus|Societati.</marginalia>
sticum adversarium, ita enim ibi: Nuper etiam
prodijt liber de Ordine, deque priori & posteriori
à Claudio Tiphanio Societatis IESV Theologo edi-
tum, in quo per multa Capita scientiam mediam
impugnat & Cap. 24. n. 4. dicit nullum alium
Theologum ante Molinam, neque per som-
nium de illa cogitasse &c. & quid ad hæc? Au-
ctorem Anonymum libri præfati à P. Gonet
baptizatum, & nomen illi impositum, vel levi
credulitate falso calumniatori aures faciles
propinasse. Et quidem licèt prædictus Auctor<-P>@@

<-P>scientiam mediam impugnet, prædetermina-
tiones tamen negat, & pro cognitione condi-
tionatorum, modum designat alium ei similem,
quem D. Caramuelem vidimus tradidisse. Pro
quo P. Aldrete Disput. 27. n. 32. Qui & Disput.
29. n. 9. benè observat universim nostræ Socie-
tatis Theologos, diligentia facta per Genera-
lem Prępositum nostræ Religionis R. P. Clau-
dium Aquavivam, nulla inter se communica-
tione facta (quorum aliqui idem publicè di-
ctaverant, antequam Concordia Molinæ in
lucem ederetur) in amplexanda scientia media
conspirasse, quia non aliter concordari poterat
cum libertate humana prædestinatio Dei &c.
Ex quibus habemus immeritò ab Anonymo
dictum ante Molinam nullum de Scientia me-
dia, neque per somnium cogitasse. Ex cujus
Capite 41, n. 3. subdit qui suprà, concordiam
præscientiæ, providentiæ, & concursus divini
cum nostra libertate, ab antiquis, & præstan-
tissimis Theologis, longè meliùs, solidiusq&#x0301;ue
declarari, quàm ab alijs Recentioribus. Quod
quidem sic referenti non favet, cùm Recentio-
rum nomine prædeterminationum magistros
comprehendat.</P>
<P>  <absatz-nummer>617.</absatz-nummer> Concludit tandem Auctor adducto<marginalia>Circa P.|Marianam.</marginalia>
P. Mariana Lib. 4 de regimine Societatis Cap. 4.
ubi pro sententia PP. Dominicanorum contra
Molinam declamat. Circa quod in primis di-
cendum occurrit, dictum Patrem scripta illa à
se composita pernegasse, ut in ejus vita scribit
P. Alfonsus de Andrade. Quia verò uti tritici
genij proles habita sunt, & ejus expresso no-
mine, eorum lectio & retentio in Societate sub
formali præcepto prohibita, dicendum ulteriùs
non esse illius censuræ rationem habendam,
qui contra manifestam summi Pontificis Gre-
gorij XIII. cautionem sub p&#x0153;nis excommuni-
cationis Sedi Apostolicæ reservatæ, & alijs,
contra Societatis Institutum, aut aliquem ad
illud spectans articulum scribere ausus fue-
rit, cum exquisitissima ampliatione, ut videri
potest in Bulla, quæ incipit, Ascendente Domino,
non est veritus scriptitare. Sicut & quædam
alia contra nonnullos exterorum, ex zelo
quidem, sed non secundùm scientiam profecta,
quæ superioris potestatis sunt præceptione
suppressa. Aut ergo non scripsit, vel si scripsit,
doluit, idq&#x0301;ue significatum ab ipso liberali,
(nec mentiens) negatione. Ex libro de morte &
immortalitate Cap. 6. & 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>618.</absatz-nummer> Illud additur sic loquentis: Vi-<marginalia>P. Maria-|na.</marginalia>
deo quæ à Caßiano dicta sunt omnia de gratia
& libero arbitrio, à Viris eruditis nostra æta-
te defendi, quasi pietati consona, neque deflexa
à fidei regula sancta. Sic ille. Sed ubi hîc Moli-
na, aut Societas? An si revera ita esset, ab
Apostolica Sede id fuisset ulla ratione permis-
sum? Sed sit ita ut P. Mariana suo illo illauda-
bili zelo extra chorum Societatis Scriptorum
saltasse; saltavit & extra adversantium cho-
rum Thomas Elisius Dominicanus adductus à
P. Suarez in præfato Tractatu Conciliationis Cap.
43. in fine. Ubi & Reverendissimum Francis-
cum Romæum Magistrum Ordinis. Genera-
lem: quidquid Auctor obsistat n. 102. cum
quo sit hæc satis prolusisse.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0235.jpg/>
@@1@<SE235>220 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><Z><A+1>§. XV.
Circa peculiarem scientiæ mediæ explica-
tionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>619.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illum P. Martinus de Esparza<marginalia>P. Esparzæ|discursus|peculiaris.</marginalia>
Lib. 1. Quæst. 18. Arti. 13. ubi sic
discurrit, dicens rationem ob quam essentia di-
vina, quantumlibet sit ex se indifferens ad
utrumlibet ex cognitionibus oppositis, circa
contingens conditionatum potest nihilominus
alteram determinatè inducere, illam esse præ-
cipuam, quia cum perfectione ipsius scientiæ
simul adest virtualiter & eminenter perfectio
propria & peculiaris liberi cujusque arbitrij
creati, utpotè præcontenti in illa, tum physicè,
tamquàm caussa sufficienti adæquata, tum in-
tentionaliter, tamquàm in specie expressa iti-
dem adæquata ipsius arbitrij, & omnium ac
singularum operationum. Ratione namque
utriusque præcontinentiæ excludentis ex se
omnes imperfectiones proprias rei præconten-
tæ, & præsertim alligationem ad determinatum
tempus, & locum, nec non augmentum perfe-
ctionis per operationem propriam, potest essen-
tia divina se sola quasi electivè, pręinducere
ab æterno cognitionem uniuscujusque electio-
nis creatæ, ut securæ sub qualibet hypothesi
absolutè possibili, si hæc ponatur à parte rei.
Quæ præcognitio est purè quædam intentio-
nalis præelectio æterna electionis effectivæ
creatæ ac temporalis sub eadem cujusque hy-
pothesi. Quia verò istiusmodi præelectio, seu
quasi præelectio, non solùm in se intrinsecè est
expers omnis imperfectionis necessario adja-
centis electioni ipsi creatæ ac temporali in se,
sed neque habet ullam connexionem absolu-
tam cum ulla tali imperfectione, sicut habet
scientia absoluta visionis circa electiones crea-
tas: proptereà prodire potest à libero arbitrio
præcisè ut eminenter contento in essentia di-
vina; licèt scientia visionis dari non possit,
nisi determinatè ad ipsam eodem libero ar-
bitrio creato, quatenus existente in se intrin-
secè.</P>
<P>  <absatz-nummer>620.</absatz-nummer> Neque liberum arbitrium creatum<marginalia>Illius prose-|cutio.</marginalia>
(ut prosequitur Arti. 14.) prout contentum
eminenter in essentia divina, est pura perfectio
absque imperfectione: cùm includat plures
imperfectiones, prout est in se intrinsecè. Po-
test igitur ut præcontentum in Deitate, indu-
cere intentionalem illam determinationem sui
expertem omnis imperfectionis & connexionis
absolutè cum imperfectione: tametsi solùm ut
est in se intrinsecè inducere valeat determina-
tionem sui connexam absolutè cum imperfe-
ctione. Prætereà quia idem arbitrium priùs,
nempe ab æterno, existit in Deitate, intentio-
naliter tamquàm in specie expressa adæquata
sui, & suarum operationum, quam existat
physicè in seipso, ideò priùs, nempe ab æterno
inducit determinationem intentionalem sui,
& cognitionem determinatam, quàm determi-
nationem effectivam & physicam. Eodem
namque modo comparatur unumquodq; prin-<-P>@@

<-P>cipium cum determinatione sua purè intelle-
ctuali, quatenus intellectualiter præexistens,
quo comparatur cum determinatione sua effe-
ctiva & physica, quatenus existens physicè in
seipso. Tam igitur necesse est ut existat in Deo
determinatio purè intellectualis æterna liberi
arbitrij creati, propter præexistentiam intelle-
ctualem æternam ejusdem liberi arbitrij in
Deo, quàm necesse est ut existat in ipso libero
arbitrio determinatio ejus effectiva & physica
temporalis, propter existentiam physicam tem-
poralem ejusdem arbitrij in seipso, cùm reipsa
ponitur à parte rei, utq&#x0301;ue illa sit conditionata
formaliter vel ęquivalenter, sicut hęc est abso-
luta. Sic ille discurrit; & ne difficilis apud non-
nullos assensus ejus doctrinæ sit, ipsaq&#x0301;ue do-
ctrina mirabilis potiùs & audax, quàm credi-
bilis: recurrendum esse ait ad divinæ scientiæ
altitudinem & profunditatem admirabilem à
Davide prædicatam Psal. 138. v. 6. dum ait: Mi-<marginalia>Psal. 138.|v. 6.</marginalia>
rabilis facta est scientia tua ex me &c. quæ non
debet nisi profundis discursibus explicari, quod
prosequitur Arti. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>621.</absatz-nummer> Sed verò in ea ego semper cogitatione<marginalia>Divina|mysteria|clarioribus|terminis|explicanda.</marginalia>
perstiti, ut mysteria divina novis additis my-
sterijs neutiquam defensarem. Hoc enim elu-
cidare non est, sed ampliùs obscurare. Cùm
tamen Theologiæ finis sit divinorum, quæ
fides proponit adjuncto rationis lumine decla-
ratio, ut & percipi & defendi queant, quod
ægrè præstabitur, si pro luce tenebræ audito-
ribus aut lectoribus obtrudantur. Hinc D. Au-
gustinus Lib. 1. de Trinitate Cap. 3. ita scribit,
Quisquis ergo cùm legit, dicit, Hoc non benè<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
dictum est, quoniam non intelligo, locutionem
meam reprehendat, non fidem: & fortè verè potuit
dici planiùs, verumtamen nullus homo ita locutus
est, ut in omnibus ab omnibus intelligeretur. Videat
ergo cui hoc in sermone meo displicet, utrùm alios
in talibus rebus quæstionibusq&#x0301;ue versatos intelligat,
cùm me non intelligit: etsi ita est, ponat librum
meum: vel etiam, si hoc videatur, objiciat; & eis
potiùs, quos intelligit, operam & tempus impendat.
Hæc Doctor sanctus & alia ipso dignissima,
ex quibus habemus de Divinis scribenti eam
esse curam in primis futuram, ut ea, quæ scri-
bit valeant, quo potuerit planiori modo digesta
à lectoribus intelligi: aliàs & ipse Augustinus
abjiciendus. Quod tamen eveniet numquàm,
cùm sint illius scripta lumine c&#x0153;lesti perfusa,
& magni illius intellectus claritudine collu-
strata, & aspera facta in vias planas. Et quidem
nec plana est illa, ad quam se Auctor remittit,
de existentia physica futurorum in æternitate,
de qua Quæst. 17. ut per unum summè difficile,
ad summè difficile aliud quasi prædestinatus
videretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>622.</absatz-nummer> Iam circa modum præfatum, quoad<marginalia>Explicatur|modus di-|cendi Au-|ctoris.</marginalia>
rem ipsam, & modum explicandi, & sic etiam
intellectu difficilem, ut dicamus aliquid: ad id
sanè videtur reduci, ut arbitrium creatum
quatenus eminenter contentum in Deo, id in-
tra ipsum præstet, quod reipsa existens pręstare
potest. Sic enim existens electionem obit circa
objectum indifferenter propositum, qua posita,
illius habetur cognitio manifesta. In Deo er-
go, oblatis imperfectionibus liberum arbitrium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0236.jpg/>
@@1@<SE236>§. XV. Circa Scientiam Mediam. 221
<duolan 2><-P>suam etiam inducit electionem, quatenus
præcognitionem futuri conditionati importat,
in qua & est ratio præelectionis intentionalis,
ratione cujus conditionatam absolutè habet
denominationem extrinsecam: & tantùm con-
ditionatè intrinsecam; ut habet Arti. 1. ad 3.
quæ denominatio non est, ut ait ficta, sed verè
& realiter convenit effectui contingenti: quia
verum est collationem v. g. collatam de facto
D. Petro non esse conjungendam cum dissen-
su, sive ea vocatio ponatur absolutè à parte
rei, sive numquàm ponatur. Sic doctus Pa-
ter.</P>
<P>  <absatz-nummer>623.</absatz-nummer> Ubi quidem difficile apparet, quomo-<marginalia>Et efficaci-|ter impu-|gnatur.</marginalia>
do intentionalis ordo in præfatis actibus in-
versatur. Cognitio siquidem debet antecedere
arbitrij operationem, & ita electionem, cùm
tamen secus videatur ordo iste constitui, arbi-
trij siquidem continentia & intentionalis quo-
dammodo operatio cognitionem inducit: ideò
namque continentia illa inculcatur, ut ratione
illius id, quod sequitur, habeatur, si ita est, ut
Auctoris mente&#x0303; sufficienter assequamur. Dein-
de. Est quidem in Deo cognitio ita perfecta, ut
ratione illius possit attingi quælibet electio
creata, si ponatur à parte rei sub quacumque
hypothesi, ita ut non sit opus nova cognitione
accedente voluntatis creatæ determinatione,
sicut de actibus liberis dictum suo loco. Sed
tamen aliquid necessariò addendum, nam
stante illa sufficientia in ratione cognitionis
attingentis objectum sub qualibet hypothesi,
stat etiam non poni reipsa id, quod attingitur,
sed oppositum: sin minùs neque pro scientia
visionis necessarium erit quidquam addi, quod
non videtur admitti. Sic autem nequit stare
præcognitio illa & intentionalis præelectio,
nondum stante determinatione creatæ volun-
tatis. Unde præcognitio illa, quæ asseritur, &
simul dicitur quasi intellectualis præelectio,
admitti nequit; quia in tantùm præelectio esse
potest, quatenus aliam electionem inducit, eam
scilicet quę versatur circa creatam electionem.
Et tunc arguo. Nam electio talis necessariò
sequitur præelectionem, unde illa antecedit,
& ex eo fiet induci antecedentem necessita-
tem, & ita non esse locum indifferentiæ liber-
tatis, cùm nondum determinatum creatum
cognoscatur arbitrium, quando præelectio illa
in Deo existens affirmatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>624.</absatz-nummer> Neque recurri potest ad indifferen-
tiam arbitrij creati in Deo eminenter contenti.
Nam ut sic contentum minimè exercitium
intra Deum habere potest; aliàs locum habere
poterit physica prædeterminatio, quia dici po-
test ratione illius tantùm haberi necessitatem
consequentem, aut ex suppositione liberi arbi-
trij, ut contenti eminenter in Deo, & in ipso
exercitium suum habentis. Itaq&#x0301;ue aut totum
illud, quod ad determinatam cognitionem fu-
turi conditionati spectat, intra Deum agitur
sine ullo respectu ad determinationem futu-
ram creatæ voluntatis, aut cum illo. Si pri-
mum, non est locus indifferentiæ in exercitio
ipso, juxta pręfatam illationem. Si secundum:
ergo determinatio ipsa objectivè cognitionem
antecedit, & in eo idem currit, quod in scien-<-P>@@

<-P>tia visionis, quòd scilicet subsequatur objecti
positionem. Neque hoc aliquam in Deo im-
perfectionem arguit, quod scilicet à creato
objecto illius scientia determinetur: non enim
ita determinatur, ut perfectio aliqua ratione
talis determinationis addatur: ut enim nuper
dicebamus, quidquid vitalis positivæ perfe-
ctionis est, determinationem dictam antece-
dit: terminatio autem nihil positivum inducit;
& in eo modum aliquem dependentiæ habe-
re, perfectionem arguit, quatenus volunta-
rium dominium sic potest exercere, creatum
arbitrium juxta conditionem nativam mode-
ratus. Et pro Scientia hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. XVI.
Circa controversias de Voluntate Dei, Recen-
tioris cujusdam explosa injuriosa li-
bertas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>625.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2> Gonet, quem suprà genio peracerbo<marginalia>P. Gonet|inturiosa|prælocutio.</marginalia>
& pugnaci indulgentem vidimus, in
Præfatione ad Tractatum 4. de Voluntate Dei, sic
orditur: Prosequimur hac Tractatione de divina
voluntate gravißimas Theologiæ difficultates, qui-
bus adhuc scholæ perstrepunt, & gravi interdum
vulnere charitas læditur &c. Et quis non crede-
ret ita de charitatis vulnere gravi dolentem,
pro illo vitando fore solicitum, & linguæ suæ
frænos aureos injecturum? Verùm res multò
aliter se habuit, ut sequentia declarant, sic
enim ille: Divi Augustini & S. Thomæ vindicias
contra Molinam & Iansenium suscipio, quibuscum
nihil nobis commune esse, sed ab utrisque æquo spatio
recedere, ita compertum facio, & certis argumentis
demonstro, ut planè nihil dubius asseruerim eos, qui
Molinæ Antesignani vexilla sequuntur, & si ab ijs,
Iansenius ultima quæque passus fuerit, propiùs ta-
men à Iansenio abesse. Hæc ille adeò injuriosa
P. Molinæ viro sapientissimo & religiosissimo,
& per legitimam consecutionem Pontificiæ
Sedi, ut non videam, quomodo illa Censores
attenti permittenda judicarint. P. Molinam &
Iansenium in eadem constituit linea, quando-
quidem æquo spatio ab ijs & se & suos rece-
dere protestatur Iansenius judicio Ecclesiæ
damnatus: in eodem cum illo P. Molina gra-
du: ergo si non damnatus, certè damnabilis.
Sed est quo illationis evidentiam temperet,
dum subdit: Propiùs tamen Iansenio abesse. At-
qui quod parùm distat, nihil distare videtur.
Quod & inferiùs non veritus effutire sic di-
cens: Nam quod ad statum innocentiæ attinet,
tanta omnium consensio est, ut pleno ore, nec cu-
jusquam injuria dixeris, aut Iansenium Molini-
stam, aut Molinistas Iansenianos evasisse. Et hoc
quàm insolens & injurius! Quid equidem, ut
dixi, in Pontificiam Sedem constat redundare,
quæ Iansenium alium triumphare in Ecclesia
permittit, ex quo non solùm charitatis vulne-
ra; sed & fidei, possunt meritò formidari.</P><marginalia>Iansenio in-|fensa So-|cietas, quia|contra hæ-|reses insti-|tuta.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>626.</absatz-nummer> Et Iansenium quidem à Molinistis
ultima quæque passum, ideo videtur assertum,
quia ijsdem agentibus, hæretica illius doctrina<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0237.jpg/>
@@1@<SE237>222 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>detecta est, & à Sede Pontificia, ab Innocen-
tio inquam & Alexandro extrema sententia
proscripta. Ex quo duo habemus, Primum, Ie-
suitas etiam canes esse in Ecclesia, qui ad nova
fidei allatrent hostilia commenta, & Pontifici&#x0169;
ostendant, quàm sit inconcussæ veritatis ora-
culum de instituta contra horum temporum
hæreticos Societate, & ita contra hæreses Ian-
senianas, de quo dictum n. 589. Quod & ipse
Pater Gonet in sacris recitat & canit officijs,
contra quæ non ausum iri perstrepere, immò
nec mutire, quæ est ejus strictæ observantiæ
religiosa cura, non est æquum dubitare. Secun-
dum, est illum implicantia involvere: ait enim
Molinam & Iansenium sibi esse contrarios, sic
enim ibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>627.</absatz-nummer> Hinc Molina & Iansenius in diversas &<marginalia>Compu-|gnantia|Auctoris.</marginalia>
oppositas adeò sententias abierunt, ut illud usur-
pare poßint: si ad sinistram ieris, ego dexte-
ram tenebo: si tu dexteram elegeris: ego ad si-
nistram pergam. Sic ille non indicato Genesis
loco ex Cap. 13. v. 9. Cùm ergo sic adversi
comperiantur, quomodo stare queat, aut Ianse-
nium esse Molinistam, aut Molinistas Ian-
senianos evasisse? & quidem in citato Gene-
seos loco hæsisse aliquantulum oportuit, nec
tanta cum festinatione perlegere, ut citatio
omitteretur. Ibi enim modus cum Iesuitis agen-
di, licèt in doctrina, de qua præsens est dispu-
tatio, diversis, à Spiritu sancto præscriptus, sic<marginalia>Vbi jurgia|vitari opor-|tuit ob fra-|ternam di-|lectionem.</marginalia>
enim Abraham nepoti Lot. Ne quæso sit jur-
gium inter me & te, & inter pastores meos, & pa-
stores tuos: fratres enim sumus. Ecce universa ter-
ra &c. v. 8.</P>
<P>  <absatz-nummer>628.</absatz-nummer> Et Patrem quidem Molinam non<marginalia>P. Molinæ|gloriosa|memoria.</marginalia>
solùm inter moralis Theologiæ Principes, sed
scholasticæ etiam præclarum lumen erudita
posteritas celebrabit, ipsis celebriorem injurijs,
quibus se prodent æmuli, & quanta sit eorum
dictis ac dicterijs habenda fides, reddent sin-
ceris lectoribus manifestum, ut dici eorum cui-<marginalia>Matth. 26.|v. 71.</marginalia>
libet meritò possit: Nam & loquela tua manife-
stum te facit. Matth. 26. n. 71. Circa quod ita
scribit Novarinus in eum locum: Loquela tua.<marginalia>Novarinus|Ex lingua|ut quisque|dignoscatur.</marginalia>
Græcè λαλια ςου. Vox λαλία sæpè in malam par-
tem accipitur, ut de libera & inconsiderata locutio-
ne dicatur. (Præmiserat posse verti: Loquacitas)
Petrus existens in consortio illorum ministrorum, ac
arrepta occasione ex taciturnitate ipsius, vel ex spi-
rituali colloquio accusaretur ut discipulus Christi,
liberè colloquebatur, & fabulabatur cum illis, se
illorum sermonibus conformans. Nihil quippe ma-
gis ostendit, cujus quis sit discipulus, quam sermo.
Christi discipulus est, qui consideratè & parcè lo-
quitur: in mundi schola eruditus apparet, qui te-
merè verba funditat. Ab inconsiderato, superfluoq&#x0301;ue
Sermone, in tam immania scelera Petrus lapsus est.
Magis nobis timendum, qui minùs cautè loquimur.
Sic doctus & pius Scriptor, quem strictioris
etiam observantiæ alumni non est cur dedi-
gnentur auscultare. Neque de hoc plura, cùm
tamen plura in exordio adeò senticoso promit-
tat Auctor, adimpleturus certè, circa quæ ægrè
quidem implicamur, honesto defensionis ob-
tentu, cùm sit aliàs pacificus noster ingressus,
nec semel, nec leviter comprobatus, Dominica-
nis Patribus seriò & multipliciter collaudatis.</P>@@

<Z><A+1>§. XVII.
Circa Voluntatem Dei, an ex ratione intelle-
ctivi legitimè deducatur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>629.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Sect. 9. Problem. 1. &<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut obsi-|stat rationi|D. Thomæ.</marginalia>
affirmando resolutum, cui resolutio-
ni se opponit P. Bonæ-Spei Disput. 13. §. Ante
Resolutionem, licèt congruam dicat D. Thomæ
rationem, ut Thomistæ communiter affirmant
in illius expositione; sed non convincere; quia
dari potest substantia intellectiva tantùm spe-
culativè, sicut dari potest speculatio à practica
cognitione distincta: & quemadmodùm illa
frustrà non est, ita neque talis substantia esset,
quæ eo ipso non esset volitiva. Addit juxta
dicta ab ipso in Porphyrio Disput. 3. Dub. 7.
animal immediatè individuari posse à parte
rei, & tamen genus magis videtur ab omni
specie inseparabile, quàm disparata inter se,
prout sunt intellectus & voluntas. Item licèt
admittatur intellectum esse propositivum bo-
ni, non sequitur quod debeat esse talis respe-
ctu vol&#x0169;tatis in eodem secum subjecto. Quan-
doquidem sicut sonus ab inanimatis excitatus
proponit & movet appetitum sonoris extra-
neum, ita & imagines intellectuales sive boni
cognitiones involitivorum, bonum proponere,
& movere possunt appetitum intellectivo in-
volitivo extraneum. Admittit tamen defacto
id non extare, adductis nonnullis Sanctorum
auctoritatibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>630.</absatz-nummer> Sed verò præfata non urgent, & quod<marginalia>Multiplici-|ter in pu-|gnatur.</marginalia>
de substantia merè speculativa dicitur, id ipsum
est, quod est à nobis efficaciter impugnatum:
dicere enim posse dari substantiam intellecti-
vam & non volitivam, idem est, ac dicere posse
dari substantiam merè speculativam. Unde
utrumque pariter impugnatum, non obstante
ratione illa de actu merè speculativo: quia
etiam dari potest actus merè practicus, nec ta-
men proptereà admittitur substantia intelle-
ctualis merè practica. Sicut etiam datur actus
meræ apprehensionis, neq; proptereà concedi-
tur substātia intellectualis merè apprehensiva,
& actus etiam opinionis: cùm tamen confingi
nequeat substantia merè opinativa, & idem est
de fide, & alijs actibus, ni velimus accumula-
re chymeras. Id autem quod de individuatione<marginalia>De indivi-|duatione|immediata|prædicati|generici.</marginalia>
immediata generis dicitur, minimè potest pro
fundanda possibilitate dicta conduci, quia dif-
ficilius apparet, & quod soli potuit monstri
hujusmodi fictori, sicut & aliorum plurium,
arridere. Et quidem si id stare potest, etiam
dari poterit ens singulare, quòd nihil habeat
præter rationem communem entis propter
eamdem rationem, & ita in nullo prædicamen-
to collocabile, nec specialis Dei participatio:
& nullo in loco, quia nullum exigit, neque
in ordine aliquo creaturarum consistere va-
lens, aut determinatam Dei terminare potens
actionem. Denique ex eo quod in logica &
Metaphysica probatur, genus à differentia rea-
liter non distingui, consequenter habetur non
posse realiter separari, & idem est de universa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0238.jpg/>
@@1@<SE238>§. XVII. Circa voluntatem Dei ratione intellect. 223
<duolan 2><-P>libus quibussibet prædicatis. Iam quod de pro-
positione boni respectu alterius dicitur, etiam
est rationibus in Problemate adductis impro-
batum. Nec videtur quomodo propositio illa
futura sit, cùm imagines illæ intra intellectum
esse debeant. Quòd si dicatur posse ratione il-
larum ad bonum amplectendum alios excitare:
id quidem voluntatis actum importat, dum ad
hujusmodi suasionem à seipso movetur, & ex-
citatio ut conveniens alijs proponitur: sic
enim moveri est propri&#x0169; voluntati. Quibus cla-
rissimè apparet id, quod de sono dicitur, nullius
esse momenti, quia sonus object&#x0169; est auditus,
quomodocumque accidat, & idem de objectis
aliorum sensuum: unde & addimus etiam bo-
num posse à voluntate appeti, quod propona-
tur objectivè à non habente voluntatem, ut
passim accidit in objectis sensatis, quæ in rebus
etiam inanimatis occurrunt, circa quæ etiam
voluntas operatur, dum ab intellectu propo-
nuntur. Pro casu autem nostro alia est ratio
jam adducta, quia imagines internæ sunt, &
ita priùs ac potiùs rationem repræsentationis
exercere debent respectu ejus, in quo sunt,
quàm aliorum: quia bonum proprium illius
sunt, & eò quòd immanentes, natæ priùs
suum formalem effectum & perfectionem
communicare subjecto. Et hæc quidem circa
Patrem Bonæ-Spei.</P>
<P>  <absatz-nummer>631.</absatz-nummer> Apud Nostros autem pro D. Thoma<marginalia>Circa ca-|sum pecu-|liarem ne-|gati concur-|sus, & re-|velationem|decreti.</marginalia>
stantes occurrit argumentum illud, de quo &
Nos, decretæ scilicet à Deo negationis con-
cursus ad omnem actum voluntatis, quod de-
cretum ipsi, pro quo esset negatio, revelaret.
Et dictam implicare revelationem ob manife-
stam contradictionem, addidiq&#x0301;ue, dum respon-
sio dicta non convincitur falsitatis, nec quid-
quam illi, quod obstet, objicitur, in suo per-
stare robore, & uti probabilem, dum aptior alia
non occurrit, sustinendam. Circa quod inve-
nio P. Aldrete Tomo 2. Tract. 3. Disput. 1. Sect.<marginalia>Quid P. Al-|drete.</marginalia>
3. n. 2. prædictam responsionem adducere, &
pro ea firmamentum aliquod adjicere ex eo,
quòd juxta probabilem sententiam potest Deus
immediatè per seipsum infundere errorem in
intellectum hominis, & nihilominùs non po-
terit revelare se infudisse cognitionem illam,
alioquin Deus falsum loqueretur. Pro quo
nonnulla adducit parùm verosimilia, quibus
tamen responsio dicta possit sustineri. Con-
cludit tamen non esse admittendam, quia lon-
gè aliter potest difficultati occurri. Impugnat
autem statim modum dicendi Patris Herice eo-
dem, quo & Nos argumento. Duas deinde
adhibet responsiones, quarum primam de co-
gnitione neque bonum, neque malum repræ-
sentante rejecimus. Secunda autem, de qua n.
7. in eo versatur, quòd judicium illud, quo
revelatio cognoscitur, non inclinaret in amo-
rem, quia ipsamet repręsentatio omninò impe-
diret illā inclinationem. Sicut enim impossibi-
litas objecti cogniti retardat amore&#x0303; efficacem,
quia impeditur vi cognitionis efficacitas amo-
ris, ita cognitio impossibilitatis totius amoris
procedentis ab hac voluntate, habet vim impe-
diendi omnem amorem, ac proinde si repręsen-
tetur amor ut impossibilis ex aliqua suppositio-<-P>@@

<-P>ne jam præexistente, non poterit illa cognitio
excitare amorem, quia per se, & ex propria
natura est impedita, quia repræsentat denega-
tum fuisse concursum ad amorem. Quòd si non
præsupponeretur negatus concursus ad amo-
rem, illud judicium necessariò inferret dene-
gationem concursus ad amorem, sive ad om-
nem actum voluntatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>632.</absatz-nummer> Sic doctus Pater. Ubi quidem quod<marginalia>Eius discur-|sus, unde|claudicet.</marginalia>
de impossibili dicitur non urget: nam licèt
circa illud ut tale cognitum versari non possit
actus efficax, potest tamen simplex complacen-
tia, quæ est actus voluntatis, ad quem judi-
cium illud inclinaret, quia solùm ratione im-
possibilitatis dicitur voluntatis actum retarda-
ri, qualis simplex complacentia non est. Cùm
ergo dici nequeat non inclinare, dicendum est
actum hujusmodi posse intercedere. Nec valet,
si dicatur id cum decreto negandi concursum
non posse consistere, ex eo enim habetur in
revelatione contradictionem implicari. Omit-
to alia, quia non est animus impugnandi om-
nes dicendi modos, sed quæ dicta à Nobis, la-
befactare posse videntur, sicut & circa alia ad-
monitum, aut diluere apertè, aut rationabiliter
impugnare. Et in Assertione quidem proposita
præter adductos in Problemate, alios ex No-
stris, aut vulgatos, aut visos posteà doctissimos
sanè magistros, fautores acerrimos solicitudo
novissima deprehendit.</P>
<Z><A+1>§. XVIII.
Circa actus liberos divinæ voluntatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>633.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta circa illos dicta à Nobis Sect.<marginalia>Auctores|circa actus|Dei liberos|non plenè|satis facere.</marginalia>
10. Problem. 2. & studio invenien-
di aliquid, quod fortè plus placeret, paratus
inventis addere, aut etiam præferre, Scriptores
non lectos ante elaborata Problemata, quia, ut
nuper dictum, aut non editi, aut serò advecti
in has tantoperè dissitas regiones, evolvi, nec
paucos illos, neque in negotio præsenti conci-
sos, sed longissimis aliquos discursibus exun-
dantes, doctis quidem, subtilibus, & sua se no-
vitate adnitentibus commendare. Sed quidem
simplex ingenij mei columba non invenit ubi
requiesceret pes ejus. Invenient fortè alij apud
Patres Quiros, Aldrete, Izquierdum, Ortegam,
Antonium Perez, Esparzam, Derkennis, Ri-
vadeneiram, Rhodes, Joannem à S. Thoma,
Godoy, Gonet, Herincx, & Bonæ Spei, qui<marginalia>Singularis|sententia|P. Bonæ-|spei.</marginalia>
singularem præ alijs sententiam amplexus post
improbatas alias, & quidem doctè & efficaci-
ter, ait enim Disputat. 13. n. 91. actum Dei
quà contingenter liberum, præter ea quæ Deo
identificantur, ac proinde præter volitionem
Dei necessariam, imbibere aliquid creatum.
Et n. 92. Ens illud creatum, quod actus Dei,
quà contingenter liber imbibit, actum volun-
tatis Dei, quà volitionem integrè & adæquatè
in Deo præexistentem supponere. Et n. 94. sic
ait: Illud ens creatum non potest esse quicumque
Omnipotentiæ divinæ effectus, sed actus voluntatis
contingenter liber esse debet, ad Divinitatem se ha-
bens prout unio hypostatica ad Verbi personalita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0239.jpg/>
@@1@<SE239>224 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>tem. Sic ille. Cùm autem ab æterno creatura
nulla fuerit, ex eo habetur actum illum volun-
tatis creatum non posse constituere ab æterno
actum Dei, sed in tempore, quando scilicet
Deus ad productionem creaturarum procedit.
Pro actu autem dicta sufficit in Deo voluntas
per modum potentiæ liberę, quæ ut se ad actum
determinet, non indiget prævia alia determi-
natione.</P>
<P>  <absatz-nummer>634</absatz-nummer> Cùm autem obvia sit objectio ex<marginalia>Objectio|contra il-|lam.</marginalia>
æterna Dei prædestinatione, & alijs actibus,
quos de Deo Scriptura deprædicat, respondet
Deum habuisse ab æterno volitionem liberam
de mundo creando, quà libera est; non autem
quà contingenter liberam. In quo nihil aliud
significari videtur, quàm volitionem Dei se-
cundùm omne id, quod est æternum, necessa-
riumq&#x0301;ue, utpotè cum Deo ipso identificatum
fuisse ab æterno, quæ volitio quidem est, &
purus actus, sed in ordine ad exercitium liber-
tatis instar potentiæ volitivæ creatæ se habet,
quatenus sine antecedenti aliquo, ut nuper di-
cebatur, potest se determinare.</P>
<P>  <absatz-nummer>635.</absatz-nummer> Sed quidem per hoc non satisfieri ma-<marginalia>Efficaciter|roborata.</marginalia>
nifestum est, quia licet ab æterno sit volitio
divina secundùm totum intrinsecum, illa se-
cundùm se indifferens est in ordine ad exerci-
tium libertatis, unde ex illa non magis sequi-
tur futurum aliquid, v. g. prædestinationem
Petri, creationem Michaelis, quàm non futu-
ram, ut arguit Auctor ipse n. 61. ubi ait, quod
in priori, antequàm Deus sit liberè contingen-
ter volens, spectari debet ut indifferens ad vo-
lendum aut nolendum creare mundum: alio-
qui nullam indifferentiæ libertatem haberet,
sed solam spontaneitatem, quod generaliter est
contra Iansenium à Pontificia Sede condem-
natum. Neque dici potest ratione præsentiæ
in æternitate exercitium libertatis dici posse
æternum, quam præsentiam admittit Auctor
Disput. 10. dub. 1. Nam illam præsentiam, licèt
ipse dicat sufficere n. 110. fatetur tamen esse
impropriam & secundùm quid: unde n. 109.
sic ait: Volitio Dei qua contingenter libera, esse
debet totum aliquod, constans Dei volitione neces-
saria, & aliqua creatura dante ei modum contin-
genter liberæ; quem cùm dare non poßit, nisi exi-
stat volitio Dei libera, haberi non potest, qua contin-
genter libera, in priori naturæ aut æternitatis,
quàm modus ille existat: ac proinde nec ab æterno,
simpliciter, cùm illa non fuerit ab æterno simplici-
ter, priusquam modus ille existat: ne alioqui totum
ante partes suas essentiales existere debuerit. Hæc
ille, ex quibus evidenter colligitur exercitium
libertatis non potuisse in Deo ab æterno fuisse,
id quod salva Scripturæ veritate nequit affir-
mari, 1. Corinth. 2. v. 8. Quam prædestinavit<marginalia>1. Cor. 2.|v. 8.|Ephes. 1.|v. 4.|2. Tim. 1.|v. 9.</marginalia>
Deus ante sæcula. Ephes. 1. v. 4. Elegit nos in ipso
ante mundi constitutionem 2. Tim. 1. v. 9. Non se-
cundùm opera nostra, sed secundùm propositum
suum, & gratiam, quæ data est nobis in Christo
IESV ante tempora sæcularia. Manifestata est au-
tem nunc &c. Et ita est receptissima sententia
Theologorum.</P>
<P>  <absatz-nummer>636.</absatz-nummer> Prætereà rogo, Volitio illa creata<marginalia>Impugna-|tiones aliæ.</marginalia>
quid est? Substantiáne, an accidens? Si Pri-
mum, erit persona, & mysterium incarnationis<-P>@@

<-P>erit frequentissimum, ex quo adducitur simi-
litudo; erit enim unio intrinseca personalis. Si
Secundum, dab&#x0169;tur infinita accidentiasine sub-
jecto, quot sunt scilicet Dei volitiones. Item.
Dabitur actus voluntatis sine actu intellectus
proportionati, creati scilicet. Deinde. Talis
actus erit vitalis: ergo à Deo vitaliter operan-
te. Atqui hoc stare nequit, quia est operatio
ad extra, cùm tamen vita intentionalis intrin-
secam immanentiam dicat. Deinceps. Cùm
actus dictus intimè ad Deum spectet, non vi-
detur cur non possit esse æternus: quia testi-
monia Scripturæ, quibus omnia esse creata
in tempore dicuntur, supponunt voluntatem
Dei in suo gradu ab æterno integrè constitu-
tam, & tantùm procedunt de ijs, quæ extra
Deum sunt, omnia enim creata unum consti-
tuunt gremi&#x0169; extra creatorem, & ita quæ ad
ipsum intimè spectant, intra illud minimè con-
tinentur. Tandem, (ut alia omittam, pro
quibus non deerunt strenui bellatores) ad sal-
vandam actuum liberorum in Deo proprieta-
tem, servato etiam præfati Auctoris philoso-
phandi modo, non est opus actum voluntatis
creatum ponere: quod evidenter ostenditur:
Nam in actu necessario volitionis est quid-
quid desiderari potest in ratione volendi, ut
Auctor recognoscit: Ergo addita libera termi-
natione habetur, quidquid pro libertate neces-
sarium dici potest. Patet consequentia ex ipsis
terminis, & ex Auctore ipso, qui terminatio-
nes Deo intrinsecas impugnat, eò quòd illæ
Deo identificatæ sint, & ita indifferentiæ ni-
hil in illis relucet, ut videri potest n. 60. ubi
contra Auctores, qui terminationes hujusmodi
defendunt, resolutivè decernit. Et quidem ille
modum esse videtur innuere, dum citato nu.
109. ait, quod jam ex ipso positum: In priori
naturæ aut æternitatis, quàm modus ille existat.
Licèt enim & in modo suæ difficultates sint,
sed non ijs, quas exposuimus, comparandæ:
unde & sunt qui Deo attribuant relationes in
tempore advenientes.</P>
<P>  <absatz-nummer>637.</absatz-nummer> P Esparza Quæst. 21. arti. 6. quorum-<marginalia>Modus|alius dicen-|di peculia-|ris.</marginalia>
dam sententiam refert, asserentium actus libe-
ros in Deo ultimatè constitui per determinati-
vum aliquod ab externo existens, quod aptiùs
explicatur negativè, quàm positivè, sicut
Deus^. quatenus inest ipsis defectus perfectio-
nis & entitatis, ad eum modum quo inest Deo
excessus perfectionis & entitatis, significantur
etiam à suis auctoribus aliquando positivè sub
nomine (sic aliquid in Auctore desideratur,
amanuensis, aut typographi incuria) ab alijs,
veritatis objectivæ, ab alijs entis diminuti, seu
secundùm quid tantùm: ab alijs entis purè
denominativi: ab alijs entis rationis non ficti,
habentis ex sensu omnium hoc solum munus,
& prędicatum reale, sibi intrinsecum, denomi-
nandi formaliter ab æterno divinum intelle-
ctum & voluntatem ad alteram partem con-
tradictionis, circa omnes & singulas creaturas.
Sic illi, circa quorum discurrendi modum cita-
tus Scriptor Arti. 17. licèt in eo specialiter re-
fellendo secundùm modos illos variæ explica-
tionis non duxerit operæ pretium immorari:
probans solùm nullo à Deo distincto posse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0240.jpg/>
@@1@<SE240>§. XVIII. Circa actus Dei liberos. 225
<duolan 2><-P>actum ejus liberum constitui, quia ob summam
perfectionem suam nullo extra se indiget, cir-
ca quod doctè discurrit, sed ejus rationibus non
fuerit nimis operosum respondere. Id quidem
quod de negativo prædicato dicitur, consenta-
neum est modo explicandi nostro, dum com-
plementum liberi actus in extensione eminen-
tiali constituimus, quæ positivam rationem
sonat, licet ad negationem ibidem explicatam
sit tandem revocandum, quæ meritò dici po-
test æquivalens, quoad denominationem posi-
tivæ rationi. Ubi præsertim de Deo agimus,
respectu cujus æquivalentia specialius locum
habet ob eminentissimam perfectionem, unde
& negationes ipsæ hujusmodi excellentiæ ali-
quid participant, id quod in unitate gravissimi
Scriptores censent, quam supra ens solam di-
cunt superaddere negationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>638.</absatz-nummer> P. Antonius Perez Disputat. 3. de vo-<marginalia>Circa P.|Antonium|Perez.</marginalia>
luntate Dei, postquam per plura Capita cona-
tus est formalitatem constituentem liberum
actum explicare, & illius defectibilitatem n.
93. adducta sententia Cajetani, affirmat esse
illam ipsissimam suam, si quod de perfectione
à Cajetano dictum, & alia, quæ deceptus in eo
addidit, secernantur: putat enim ille formali-
tatem dictam minimè dicere perfectionem, &
quæ est ingeniorum diversitas, P. Aldrete eo
ipso quòd identificabilis cum Deo sit, perfectio-
nem esse contendit Disput. 9. Sect. 3. Addit P.
Antonius sententiam suam eamdem esse cum
sententia P. Salas de additione modi, sed ait
illum minùs cautè locutum, dum asseruit po-
tuisse modum illum non esse Deum: censet
enim actus Dei liberos eo ipso quòd fuerint
æterni non potuisse non esse, & ita nec non
esse Deum. Et verò modus explicandi prædi-
cti Patris, juxta quam admittit defectibilitatem
diminutam, seu secundùm quid, satis innuit
à sententia Cajetani non penitus abhorrere,
quoad contingentem additionem & defecti-
bilitatem. Admissa autem sententia P. Salas,
magis consequenter videtur ille locutus: po-
nere enim actuum liberorum juxta constitu-
tionem dictam per modum additum necessa-
riam existentiam, contra rationem liber-
tatis esse videtur, cùm non potuerint non
esse.</P>
<P>  <absatz-nummer>639.</absatz-nummer> P. Ortega Disputat. 3. Quæst. 6. Cer-<marginalia>Circa P.|Ortegam.</marginalia>
tamine 10. facilem & perspicuam in negotio
præsentî, pro quo adeò exoptata illa est, confi-
denter pollicetur, quam & breviter proponit
dicens, divinam voluntatem non esse poten-
tiam physicam respectu suorum actuum, sed
intentionalem, idq&#x0301;ue etiam respectu actuum
liberorum, qui deficere quoad physicam enti-
tatem nequeunt ratione identificationis, benè
tamen & verè ratione formalitatis intentiona-
lis. In quo quidem doctus Pater inventus est
minus habens, quia neque difficultatem eno-
davit, neque explicationem commodam ad-
hibuit: præterquàm quòd ratio intentionalis
tendentiæ in actibus est ipsa eorum essentia,
quæ deficere non potest ijsdem permanen-
tibus; nisi nomine tendentiæ terminatio-
nem ad creatos effectus intelligat, quæ
in ore aliorum valdè frequens est, sed<-P>@@

<-P>quæ difficultates patitur apud eos improba-
tas.</P>
<P>  <absatz-nummer>640.</absatz-nummer> P. Aldrete suprà Sect. 4. aliter discur-<marginalia>Circa P.|Aldrete.</marginalia>
rit dicens actum liberum esse perfectionem
virtualiter distinctam à divina natura & om-
nino indefectibilem, quoniam constituitur
inefficienter per hunc vel illum actum vagè &
indeterminatè oppositum: non quod per unius
positionem alterius defectus suppleatur, sed
quia ex duobus tendentijs intentionalibus con-
surgit unica perfectio, quæ qualibet illarum
posita perseverat: unde non dicitur absolutè
deficere, cùm maneat ejus perfectio in illius
conceptu specialiter significata. In quo à Ca-
jetano ex eo recedit, quòd ille diversas dicit
perfectiones, absolutè defectibiles. Et quidem
ingeniosus Auctor, ut suam stabiliat positio-
nem, multa dicit, & hinc inde fulcimenta con-
quirit, ut rem captu difficilem reddat verosi-
milem, quod fortè apud aliquos consequetur.
Sed sit quidem quod intendit, ut una perfectio
sit; revera tamen quidquid illud deficit, licet
non deficiat ut perfectio, quæ eadem numero,
ut asseritur, in alio extat. Unde dici poterit
modum hunc philosophandi proptereà inven-
tum, ut Cajetani sententia reipsa, sed mutatis
vocibus teneatur. Et modus hoc dicendi ex
illis est, de quibus superiùs dicebamus, nova
mysteria inducentibus ut mysteria divina de-
clarentur. In duobus actibus eadem est nume-
ro perfectio, quæ uno ablato perseverat. Ecce
mysterium simile mysterio SS. Trinitatis, in
quo una est in tribus personis essentialis perfe-
ctio, cùm tamen inter se distinctæ sint. Pone
tres actus, qui esse possint circa rem eam-
dem, inter se oppositos: erit mysterium Tri-
nitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>641.</absatz-nummer> Unde nec audiendus P. Esparza suprà<marginalia>Circa P.|Esparzam,|ubi notanda|doctrina.</marginalia>
Quæst. 22. arti. 2. ad 1. ubi ait non esse pruden-
tis consilij, ut intellectus instructus fide circa
unum mysterium Divinitatis, non permitta-
tur, immò non cogatur sequi ductum ejusdem
fidei in expositione alterius mysterij admo-
dum similis priori: uti est simile mysterium di-
vinæ libertatis ad extra mysterio f&#x0153;cunditatis
divinæ ad intra, & identitatis invicem separa-
bilium identitati invicem oppositorum cum
uno & eodem tertio seu quasi tertio. Non in-
quam audiendus in applicatione illius doctri-
næ, quæ admitti quidem potest, quando pro
explicatione unius mysterij adducitur aliud
sine nova introductione difficilis mysterij, cu-
jus, explicationi obsit potiùs quàm prosit illius
alterius applicatio, si illud aliàs summè diffici-
le sit. Multiplicari enim difficillima mysteria,
minimè conveniens esse omnes rectè sentien-
tes arbitrantur. Unde & applicatio doctrinæ
præfatæ non congruit pro eo, quod ibidem
contendit, & magis ex professo Quæstione se-
quenti: terminationes scilicet inter se incom-
possibiles ut creandi mundum & non creandi,
distingui inter se realiter, cùm tamen divinæ
identificentur essentię quando existunt, in quo
similitudo illa mysterij Trinitatis collocatur.
Ex quo & argui efficaciter potest: Nam ter-
minatio quæ existit in Deo, potuit non esse
in illo, sicut modò non est opposita terminatio<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0241.jpg/>
@@1@<SE241>226 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>realiter distincta: ergo terminatio secundùm
se aliquid addit, & non est tantùm aliquid se-
cundùm se absolutè necessarium & absolutè
etiam sufficiens ad liberi denominationem, ut
contenditur. Illatio probatur: Quia est id,
quod potuit non esse, & ratione cujus funda-
tur realis oppositio & distinctio, juxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>642.</absatz-nummer> P. Quiros Disputat 60. n. 14. sic sta-
tuit: Volitio efficax & determinata de existentia<marginalia>Circa P.|Quiros.</marginalia>
mundi, ut comparetur cum natura divina tamquàm
capaci proximè eam denominandi, seu ut reddat
Deum in concreto volentem liberè, requirit pro
dispositione se tenente ex parte subjecti modum ali-
quem creatum vel operationem ad extra, per cujus
connexionem absque ullo alio prædictum effectum
formalem, aut denominationem communicet. Sic
ille. Cujus dicendi modum laudat P. Bonæ-
Spei Disput. 13. nu. 94. & eo non contentus illa
superaddit, quæ vidimus agentes de ipso nu.
645. Nomine autem operationis non intelli-
git operationes externorum effectuum, quia
ab ipsis nequit Deus in ratione liberè volentis
constitui, ut probat ipse nu. 2. unde intelligi
aliquid potest modo dicendi P. Bonæ-Spei con-
forme, & ita pariter impugnandum. Contra
quem P. Izquierdus Disputat. 31. n. 223.</P>
<P>  <absatz-nummer>643.</absatz-nummer> Probo autem quidquid illud sit, quod
additur, non habere tantùm rationem disposi-
tionis juxta ejusdem doctrinā: sic enim ille ar-
guit contra sententiā prædictam de connotatis
extrinsecis citato nu. 2. Quia eadem operatio
transiens jam potest ferri propter hanc intentionem,
jam propter aliam: itaut, quin eumdem effectum
& actionem Deus immutet, eam referat jam ad hunc
finem, jam ad opposit&#x0169; pro ipsius libito omnino acci-
dentali tali actioni. Ergo volitio libera non cōpletur
in ratione talis ex operatione extrinseca, que&#x0303; trans-
e&#x0169;ter elicit. Sic ille. Tunc sic. Ergo ratione illius,
quo completur actus in ratione liberi, attingi-
tur motivum, quo Deus fertur in actiones
creatas. Ex quo & illatio alia evidens prodit:
Ergo non habet tantùm rationem dispositio-
nis. Patet. Nam dispositio non importat for-
malem tendentiam, sed est tantùm dispositio
ad illam. Quòd autem formalem rationem ne-
queat ingredi, admitti nequit, juxta dicta con-
tra P. Bonæ-Spei. Et potest ex eo argui, quod
n. 15. habet, ut probet nuper propositam Con-
clusionem: Quòd scilicet in denominatione
volentis liberè in concreto includitur aliquid
defectibile & realiter productum, ne voluntas
se habeat merè passivè. Atqui quod ad acti-
vum concursum spectat, non habet tantùm
rationem dispositionis, cùm sit exercitium vi-
tæ, ut videtur admitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>644.</absatz-nummer> P. Izquierdus Disput. 31. n. 20. hanc<marginalia>Circa P.|Izquier-|dum.</marginalia>
statuit Propositionem: Conceptus volitivus in
Deo sive voluntas, principium est à parte rei virtua-
liter productivum divinæ volitionis liberæ. Iuxta
quam doctrinam mysterium actuum liberorum
conatur explicare, & n. 291. & seqq. id fusiùs
prosequitur, quasi de modis alijs dicendi trium-
phans; sed revera abyssum, abysso reddens ob-
scuriorem, & tenebris tenebras densiores. Et
quod ad rationem principij attinet explosum à
Nobis n. 583. & seqq. de intellectu loquenti-
bus, circa quem similiter dictus Auctor deter-<-P>@@

<-P>minat. Iuxta caussam autem præsentem non
est sententia illius singularis aut nova, quam
jam Nos dedimus in Problemate §. 9. Quibus
addi potest, ex illo argumentandi, aut respon-
dendi modo inferri posse nullam in Deo dari
distinctionem perfectionum, quam Theologi
omnes admittunt. Patet. Quia dici potest
unam simplicissimam formalitatem perinde se
habere, ac si esset omnes, quæ excogitari pos-
sunt. Et nos quidem distinctionem talem ad-
mittimus, sed cum debito temperamento uten-
dum illâ admonuimus 1. Tomo in quo sumus
n. 215. pro quo & dicta ibi. Deinde aliud est
posse perfectionem aliquam diversa aliàs obire
munera, aliud simul esse, & non esse: pro hoc et-
enim nulla eminentia sufficit. Et hoc est quod
modò occurrit, esse scilicet aliquid necessa-
rium & contingens: nam in contingentia
non essendi possibilitas importatur, sine qua
neque stare, neque intelligi potest, & ita ne-
que convenienter explicari: cùm sic defi-
niatur: Contingens est, quod potest esse aut
non esse.</P>
<P>  <absatz-nummer>645.</absatz-nummer> Magister Joannes à S. Thoma Tomo 2.<marginalia>Circa Ioan-|nem à S.|Thoma.</marginalia>
Quæst. 19. de voluntate Dei, Disput. 4. Arti. 4. sic
explicationem sententiæ suæ inchoat: Tantam
variarum opinionum sentem, & excrescentes ve-
pres, mirum quàm paucis verbis præsciderit D. Tho-
mas. Sic ille, qui sentes & vepres existimat
sententiam communem Thomistarum de re-
spectu rationis, de qua Arti. 3. n. 10. ubi in spe-
ciali Capreolus, Ferrara, Sylvester, Zumel,
Carmelitani Salmanticenses, & n. 12. Bañez,
Gonzalez, Nazarius, qui & supra, ut Societa-
tis Auctores, de quibus ibidem non id molestè
patiantur. In paucis autem verbis illis, quibus
D. Thomas sentes, vepresq&#x0301;ue præscidit expli-
candis adeò se diffundit, ut præcisionem di-
ctam in prolixis ejus discursibus, doctis qui-
dem & ingeniosis, minimè reperiamus. Et ut
verum fatear, nihil ab Aureoli sententia, aut
P. Salazarij, quem etiam citat, ejus dicendi
modus videtur discrepare. Totam enim liber-
tatis rationem in eo constituit, quod Deus vo-
litione sua necessaria, pro Summa illius perfe-
ctione & dominio objecta sibi subjecta immu-
tat, quæ tunc objecta esse incipiunt, cùm im-
mutantur, nam respectu divinæ volitionis ra-
tionem objecti habere non possunt. Intra
Deum autem neque denominationem intrin-
secam ipsi identificatam admittit sine nova
additione, & ita sententiam P. Suarij non cen-
set penitus admittendam, licet ad suam acce-
dat, de quo n. 12. quia non est capax illud subje-
ctum, quod est Deus, hujus contingentiæ: sed quid-
quid illi convenit, semper & necessariò convenit,
aliàs inciditur in opinionem suprà attributam Ca-
jetano, quæ sunt illius verba. Atqui hoc ipsum
est, quod tradidit Aureolus constituens actum
Dei necessarium pro perfectione & dominio
amplissimo objecta sibi subjecta multipliciter
immutantem. Audiatur sic caussam præsentem
absolvens verbis novissimis: Actus ille non de-
pendet, nec specificatur ab objecto: sed velle deter-
minatè, vel nolle determinatè, hoc jam non solùm
involvit actum, ut forma est subjecti, & in genere
caussæ formalis actus, sed involvit attingentiam,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0242.jpg/>
@@1@<SE242>§. XVIII. Circa Dei actus liberos. 227
<duolan 2><-P>& constitutionem objecti, quod veluti activè con-
stituit, & sic non denominat Deum volentem hoc
determinatè, nisi connotando aut tangendo obje-
ctum: non quia illa connotatio requiratur ut ratio
formalis ipsius actus liberi, sed ut conditio ex parte
termini, ut constituatur in ratione objecti futuri
& extra poßibilitatem, in quo solo statu liberè ama-
ri potest: & hoc posito actus ipse formaliter liberè
denominat erga objectum, quia illud liberè in ra-
tione objecti tangit & constituit. Hæc ille, in
quibus summa diffusæ doctrinæ, & in quibus
etiam præter actum Dei necessarium, & im-
mutationem objecti in statu futuritionis con-
stituti nihil est, quod possit actum liberum in
ratione talis constituere. Id autem omne in
Aureoli sententia dispicitur ab Auctore acriter
refutata.</P>
<P>  <absatz-nummer>647.</absatz-nummer> P. Gonet Disput. 3. Arti. 3. commu-<marginalia>Circa P.|Gonet &|Illustrissi-|mum Godoy.</marginalia>
nem sententiam Thomistarum de connota-
tionibus proponit, neque quod à P. Suarez de
intrinseca denominatione traditur videtur re-
nuere, cùm juxta illud respondeat n. 115.
quamvis posteà responsionem aliam adhibeat
juxta doctrinam Mag. à S. Thoma; unde nihil
videtur contra illum specialiter adjiciendum.
Articulo autem 2. sententiam præmiserat juxta
mentem Illustrissimi Godoy Episcopi tunc
Oxomensis, & posteà Siguntini in manuscrip-
tis, asserentis liberum actum constitui ultima-
tè per terminationem ad objecta creata, quæ
sit Deo intrinseca. Pro difficultate autem de-
fectibilitatis satis difficiles adhibentur respon-
siones, pro quo juvat id, quo resolutio claudi-
tur, protulisse: sic enim ibi post argumentum
proposit&#x0169; de reali distinctione ex fundamento
separabilitatis: Respondeo negando sequelam. Ad
probationem concesso Antecedente, distinguo Con-
sequens: Separabilitas realis entitativa, vel sub
conceptu entitatis, concedo Consequens: non enti-
tativa, sed terminativa, vel sub conceptu termina-
tionis implicantis conceptum entitatis, nego conse-
quentiam, & sub eadem distinctione Minoris sub-
sumptæ, nego secundam consequentiam. Hæc ille.
Et benè quidem si de separatione entitatis ar-
gumentum procederet; non procedit autem
nisi determinatione ipsa, quæ cùm dicatur ab-
solutè posse deficere, perstat circa illam diffi-
cultas: nisi recurratur ad doctrinam P. Suarez
nuper indicatam: secundùm quam etiam po-
test dici in Deo dari formalitatem ex se suffi-
cientem ad denominationem intrinsecam ter-
minationis, nec tamen illius exercitium extare,
quia pro eo aliquod est extrinsecum connota-
tum requisitum. In quo imminet processus
infinitus: nam connotatum dictum stare ne-
quit nisi dependenter ab exercitio divinæ li-
bertatis: pro quo erit aliud connotatum re-
quisitum, & sic deinceps sine termino, & idem
videtur dicendum de sententijs omnibus, si
plures fortè sunt, quæ supra volitionem neces-
sariam solùm statuunt connotationes, revera
enim, quidquid secus conentur ostendere, ab
Aureoli sententia in asserti substantia nequa-
quàm recedunt, quidquid etiam aliàs vocibus
discludantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>648.</absatz-nummer> P. Ribadeneira Disputat. 17. de Volun-<marginalia>P. Ribade-|neiræ dicen-|di modus.</marginalia>
tate Dei, ut est subtilis & perspicacis ingenij,<-P>@@

<-P>post improbatos doctè & solidè varios dicendi
modos, novum, quem ibidem proponit, inve-
nit, dicens actum liberum supra necessarium
addere respectum, terminationem, vel habitu-
dinem non necessariam Dei ad objectum, ne-
que simpliciter distinctum ab entitate necessa-
ria Dei: neque simpliciter identificatam cum
ea entitate, sed ante operationem intellectus
ab ea entitate distinctam distinctione dimi-
nuta, & cum eadem identificatam diminuta
identitate. Statuit enim esse objectivas quas-
dam rationes, quæ aliquomodo differunt rea-
liter ab aliqua re, & tamen non differunt di-
stinctione sufficienti ad constituendum nume-
rum duorum entium, ut probat, in materia, &
carentia formæ; in litteris mutis non consti-
tuentibus diversum sonum, ut Ba, & similes:
licet enim reddant sonum aliquomodo diver-
sum, non tamen differentia sufficiente, ut Ba
& A, ac aliæ, majorem numerum soni, quàm
binarium constituant. Id quod etiam in termi-
nis syncathegorematicis videre est: nam omnis
homo unus terminus est, aliàs syllogismus tri-
bus terminis constaret. Ex quibus infert dari
posse rationes objectivas, quæ ob diminutam
distinctionem non constituant numerum, &
talem esse habitudinem liberi actus in Deo
constitutivam. Id quod ex D. Thoma probare
contendit, & n. 9. alios in eum sensum cona-
tur adducere, sed minimè spontaneos, ut Gre-
gorium Ariminensem, & Patres Fonsecam,
Salas, Suarez, Martinon, & Præpositum. Pro
sua autem modestia præmittit, quòd licet no-
vum non arbitretur, quod aliorum judicio ex-
ponit, & potiùs suspicetur mentem esse gra-
vissimorum antiquorum, & quod caput, est,
Angelici Præceptoris. At quia forsan explica-
tio videbitur nova, semperq&#x0301;ue difficiles arbi-
tratur minùs tritas vias, consultius ducit alio-
rum judicium expectare. Nec expectabit qui-
dem meum, quod pensi est prorsus exigui,
dicam tamen breviter aliquid, & quidquid va-
luerit valeat, juxta modum loquendi nostrum,
valga lo que valiere.</P>
<P>  <absatz-nummer>649.</absatz-nummer> In primis exempla quæ adducuntur,<marginalia>Quid circa|illum sit dif-|ficile ex di-|stinctis nu-|merum fa-|cientibus.</marginalia>
ut non omnia distincta faciant numerum non
videntur convincere. Materia quidem & ca-
rentia, non sunt duo juxta Aristotelem, quia
juxta illum numerus est quantitas discreta,
quod convenire carentiæ nequit. Litteræ mu-
tæ per se sonare nequeunt, unde clarum est,
dum liquidis adjunguntur duos sonos non con-
stituere. Termini syncathegorematici signifi-
cationem habent ex sapientium placito, unde
ut unum constituant terminum cum cathego-
rematicis, inde descendit: ex quo in ordine ad
distinctionem, de qua agitur, parùm videtur
eorum institutio conferre. Unde videtur quòd
in rigore loquendo, quoties aliqua realiter di-
stinguuntur, numerum transcendentalem con-
ficiant. Unde quæstio illa apud Philosophos à
non multis retrò annis celebris, An in compo-
sito substantiali dentur duæ uniones: cùm ta-
men unio modus sit debilissimæ conditionis,
neque à re, quam afficit, distinctus ut res à re.
Sic utrùm effectus produci possit duabus actio-
nibus totalibus. Licet autem neque unio re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0243.jpg/>
@@1@<SE243>228 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>spectu unionis, neque actio respectu actionis
tales sint, quia tamen in uno tertio nectuntur,
unum etiam sunt inter se; & nihilominùs nu-
merum constituunt. Sic etiam juxta Aristo-
telem principia generationis sunt tria, mate-
ria, forma, & privatio; decem etiam prædica-
menta, & apud aliquos pauciora, cùm tamen
in illis rationes valdè diminutæ collocentur.
In divina etiam Trinitate quinque assignantur
Notiones, ex quibus Innascibilitas, quæ juxta
plures negationem importat, aut potiùs priva-
tionem, de quo Tomo 2. Sect. 23. Problem. 7.
& juxta communem loquendi modum, ad
constitutionem compositi tria concurrunt ma-
teria, forma, & unio.</P>
<P>  <absatz-nummer>650.</absatz-nummer> Deinde, ut hoc detur, quod ad nume-<marginalia>Vlteriùs|impugna-|tur.</marginalia>
rum attinet, reverà id, quod addi dicitur, con-
ceptus objectivus realis est, cùm non sit aliquid
mentis operatione confictum, & ita æternum,
per se stans, & alia, quæ circa modos dicendi
P. Bonæ-Spei, & P. Quiros sunt dicta, rema-
nent confutata. Et quidem cùm Auctor Pa-
trem Salas pro se adducat, melior quidem phi-
losophandi modus est, si dicatur juxta illum
magnum Magistrum, additamentum illud cum
identitate advenire. Licèt enim Mag. à S.
Thoma intolerabile absurdum esse dicat suprà<marginalia>P. Salas|sententia|valdè pro-|babilis.</marginalia>
n. 9. Sed P. Esparza etiam suprà Arti. 3. & 4.
magnæ esse probabilitatis asserit, & à magnis
Doctoribus traditum. Ex quo & fieret longè
abesse à censura præfati Mag. à S. Thoma prę-
sentem dicendi modum, qui Arti. 3. n. 23. ita<marginalia>Ioannis à|S. Thoma|censura|exotica.</marginalia>
scribit: Nec potest aliquid creatum pertinere ad
constitutionem liberi ut liberi Dei, nisi tanquàm
terminus & objectum ejus: non formaliter dicere
quod constituit liberum increatum, nonnisi insa-
nissimè dicitur. Sic ille. Qui de creato consti-
tutivo locutus, quod Auctor non admittit, ut
videri potest n. 23. negans physicam productio-
nem, in quo non levis est difficultas. Quam-
vis & dici possit de censuris Auctoris ejus erga
Societatis Scriptores nihil esse curandum, sicut
de ridiculo agendi modo erga P. Vasquez, qui
quam præcellentem locum in Theologicis sub-
sellijs suo sit merito consecutus, quæ pars Or-
bis ignorat? ut cum D. Leone loquar. Extat
ille citato Arti. 3. nu. 19. Non exprimo, quia
est qui exprimatur indignus. Redeo ad Au-
ctorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>651.</absatz-nummer> Et arguo, insuper, quia immeritò vi-<marginalia>Impugnatio|altera.</marginalia>
detur confingi positiva ratio cum conditioni-
bus dictis, quæ novitatem sua singularitate
non benè accipiendam præseferant: cùm stare
quod intenditur possit, juxta recepta principia
philosophiæ. Et ita nihil odiosum introduci in
scholas Theologicas. Id quod ex eo ostendi po-
test ab Auctore admisso, qui P. Martinon pro
se adducit, & iste quidem doctissimus Scrip-
tor, ut vidimus in Problemate §. 4. actum libe-
rum constitui asserit per additionem modi, cum
generali illa doctrina de modis, qui non distin-
guantur realiter ab eo, quod modificant, sed
sint exercitium sufficientiæ in ordine ad ali-
quid. Aut ergo Auctor generalem istam do-
ctrinam admittit, aut non? Si admittat, nihil
jam novum in ejus positione succurret. Si non
admittat, & alioqui pro se arbitretur illum,<-P>@@

<-P>cùm aliàs diversum aliquid esse addendum ef-
ficaciter probet, videtur consequenter dicen-
dum, additamentum ejusmodi esse modale, &
in modos etiam juxta communem sensum Re-
centiorum Scriptorum distinctos, ac proinde
facili assertione posse cōcludi negotium istud,
dicendo terminationem, connotationem, seu
habitudinem esse modum: neque necessaria
erunt præambula illa de objectivis rationibus;
quæ non faciunt numerum, & alia, ex quibus
videtur novum aliquod portentum extrahen-
dum. Licèt autem ex concessione modi sua
inconvenientia videantur emergere, eadem
ex concessione additamenti ab Auctore admissi
pariter videntur insurgere, minùs acceptabili
explicatione. Neque circa hoc plura, cùm sint
futuri alij, ut suspicor, ex professo impugna-
tionem assumpturi. Et talis P. Izquierdus post
hæc scripta lectus Disput. 31. nu. 136. & seqq.
acerrimus præliator.</P>
<Z><A+1>Additio circa propriam sententiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>652.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum in Problemate §. 13. actum<marginalia>Negationes|quomodo ad|constitutio-|nem actus|liberi Dei|possint per-|tinere.</marginalia>
Dei liberum constitui per extensio-
nem virtualem & eminentialem, quæ genus
aliquod distinctionis importat, & ad puram
negationem tandem revocatur. Ut autem id
mirum videri non debeat præstat audire P.
Ribadeneiram Disput. 16. citata nu. 51. ubi ita<marginalia>P. Ribade-|neira.</marginalia>
scribit: Nonnulli ex nostris Magistris Salmantinis,
& quidem optimæ notæ, ingenijq&#x0303;ue præstantis cen-
sent maximam hujus mysterij difficultatem mitiga-
ri, constitutis ex parte actibus liberis Dei per quas-
dam carentias, in quas tota contingentia ipsorum
revocatur. Sic ille, explicans statim modum di-
cendi prædictorum, qui ad hoc revocatur, ut
licèt in Deo sit modo quidquid positivè consti-
tuit actum nolitionis creandi mundum, effe-
ctum suum formalem non conferet, quia pro
eo necessaria est carentia volitionis, quæ effe-
ctum suum formalem præstat, quia caret sub-
jectum nolitione. Post hæc sic ille n. 54. Hæc<marginalia>Idem.</marginalia>
sententia quamvis pulchra, & ingeniosa sit, & pro
tanta difficultate superanda non videatur parvipen-
denda, mihi non probatur propter eadem ferè mo-
tiva, quibus sententiam proximè rejectam deserui.
Vt enim illa sententia verißimis entibus physicis
nomen moralitatum indit, ita hæc vocat prædicata
negativa. Hæc ille & alia satis urgentia. Ea ta-
men mod&#x0169; dicendi nostr&#x0169; non videntur attin-
gere; unde ad illa nō oportet respondere. Sicut
neque ad illa, quæ habet P. Izquierdus Disput.
31. n. 269. & seqq. circa modum dictum. Quæ
verò ex n. 167. & 168. magis ad rem viden-
tur facere; ex dictis in Problemate diluenda.
Habemus ergo ex dictis Magistros optimæ no-
tæ, ingenijq&#x0301;ue præstantis, in ea esse sententia
ut censeant arcanum divinum actuum libero-
rum per negationes pulchrè & ingeniosè posse
declarari, nec eorum discurrendi modum par-
vipendendum esse; licèt non placeat dicto Pa-
tri, quia censet doctrinam de carentijs nō con-
venienter applicari: Atqui juxta modum ex-
plicandi nostrum convenienter applicatur, ut
ostendimus: ergo & patrocinium à præfatis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0244.jpg/>
@@1@<SE244>§. XVIII. Circa actus Dei liberos. 229
<duolan 2><-P>sibi adsciscit Auctoribus, & inoffenso potest
decurrere pede, cùm nihil contra illum, quod
urgeat, objiciatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>653.</absatz-nummer> Contra illum autem, & alios ex præ-<marginalia>Objectio ex|P. Esparza.</marginalia>
dictis militat illud P. Esparzæ contendentis,
Deum ad exercitium libertatis à nullo extra
se posse dependere, Quæst. 22. citata, Arti. 19.
sic subdens: Quæ quidem res eo est indignior, quo
vilius, magisq&#x0303;ue propinquum nihilo est, quo indi-
get Deus, & indignius rursus est, si dicatur, abu-
sivè tantùm esse ens, id, quo Divinitas indiget, &
tamen non abusivè, sed propriè est distinctum
realiter à Deo, seu non identificatum reali-
ter cum eodem; nec abusivè, sed propriè verifi-
cat de se, & per seipsum intrinsecè, hoc ipsum esse
abusivum. Hæc ille, quæ contra conceptus ne-
gativos videntur militare.</P>
<P>  <absatz-nummer>654.</absatz-nummer> Sed quidem discursus talis non est ra-<marginalia>Fit illi satis|doctrina|commoda.</marginalia>
tioni consentaneus, nam quo Deus minùs indi-
get, eo ipsius excellentia major comprobatur,
qualis esset, si ad exercitium libertatis ente ali-
quo intra se magni pretij & ponderis indige-
ret. Necessarium autem aliquid esse, non est
eo indigere; indiget enim is, cui necessaria
desunt, neque illa in sua habet potestate, quod
dici de Deo nequit: sicut ad constituendum
meritum in homine, necessarius est hominis
ipsius concursus, quo Deus indigere non di-
citur, quia ut meritum in illo constituat sum-
ma gaudet potestate movens illius arbitrium
convenienti & infallibili motione. Sic etiam
multis opus est illi carentijs, quibus deficien-
tibus non esset Deus, ut de multis constat at-
tributis, licet sint, qui solùm carentiam affir-
ment in modo loquendi, cùm revera positivæ
rationes sint; sintq&#x0301;ue alij, qui nullam inter
negationes, & ea quæ afficiunt, distinctionem
agnoscant; sed verò contrarius sensus commu-
nis & Aristotelicus est, juxta dicta nu. 858.
& ut de alijs id affirmari possit, in præsenti ali-
ter asserendum, ut mysterium divinæ libertatis
possit convenienter explicari. Videantur dicta
n. 648. Omitto alia, quia neque omnia quæ
apud Scriptores occurrunt, commemoranda
aut refellenda sunt, dicta enim in Problemate,
& hoc etiam loco, plura profectò sunt, quàm
apud plures Scriptores studiosus lector inveniet.</P>
<P>  <absatz-nummer>655.</absatz-nummer> Ubi miranda aliquorum sinceritas,
qui hoc tempore, in quo difficultas præsens
adeò gravat ingenia, ita suis in scriptis quasi
insensibiles in ejus discussione procedunt, ut
contenti dixisse autum liberum addere conno-
tationem, ea, sine ampliori explicatione in-
culcata, satis fecisse difficultati se penitus ar-<marginalia>Circa P.|Philippum|à SS. Trini-|tate.</marginalia>
bitrantur. Sic aliqui, à quorum stylo non mul-
tùm abscedit P. Philippus à Sma. Trinitate
Tomo 1. Tract. 1. Disputat. 13. Dub. 2. In quo
sic se habet responsio ad Primum: Dicendum
quòd talis denominatio est realis & intrinseca; &
provenit à forma intrinseca, quæ est entitas actus
necessarij, non præcisè, sed ut connotat objectum
creatum volitum, ut quid posterius. Sic prosequi-
tur de connotatione locutus. Tunc sic. Con-
notatio est denominatio realis & intrinseca:
hæc potest deficere: ergo & aliquid Deo in-
trinsecum. Major ostenditur ex concessis: Nam
denominatio intrinseca dicitur sumi ab actu<-P>@@

<-P>necessario ut connotante: ergo connotatio in-
trinseca est. Evidens est consequentia, nam
denominatio intrinseca ab eo, quod intrinse-
cum non est, nequit provenire. Deinde. Con-
notatio potest deficere, ut semel iterumq&#x0301;ue
pronuntiat: ergo aliquid intrinsecum potest
deficere, quod negat ille. Connotatio ergo &
dicitur, & replicatur, & inexplicata relinqui-
tur. Doctus tamen est Auctor, & ex ijs, qui se
legitimos arbitrantur Thomistas, quod si ita
est, ipsi felix, faustumq&#x0301;ue sit. Et nos sub eadem
fide vivimus, quod etiam nobis felix, faustum-
q&#x0301;ue speramus. Sed qui plus videant, videt ille,
qui omnia videt, & ita etiam sincerum erga
familiæ Ducem affectum.</P>
<Z><A+1>§. XIX.
Circa æternitatem divinorum decreto-
rum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>656.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>Dstruximus illum Problem. 11. pa-<marginalia>Actum Dei|in tempore|ut tueatur|p. Quiros.</marginalia>
riter ostendentes actum, quem se-
mel Deus habuit, non posse non per totam
æternitatem conservare, & ita odium erga
peccatorem, qui posteà justificatus est, & in
æternum Dei visione fruiturus. De quo &
Problem. 2. §. 13. Circa quod P. Quiros Disput.
61. Sect. 5. conatur ostendere odium dict&#x0169; non
posse stare cum vera amicitia Dei, & sic arguit:
Quia si Deus modò habet actum odij inimica-
bilis: ergo & nunc est verus inimicus. Ex quo
& sequitur non esse verum amicum, quia ve-
rus amicus non est, qui veram amicitiam non
servat. Et ita quidem in hominibus accidit, ut
non debeamus de Deo aliter judicare. Urge-
tur. Nam, è contra Deus numquam exer-
cuisset veram & sinceram amicitiam cum Iu-
da, cùm haberet jam consilium & intentionem
inferendi illi maximum malum damnationis.
Nec dici potest odium non esse in ordine ad
hoc Nunc, sed pro præterito. Nam actus talis
simpliciter est in Deo, & de præsenti non de-
nominat ullo modo: neque enim de Deo so-
lùm negatur esse inimicum pro Nunc, sed etiam
negatur esse inimicum pro præsenti tempore
negationis: aliàs maneret Deus memor inju-
riæ. Ergo potest in Deo stare volitio quin de-
nominet.</P>
<P>  <absatz-nummer>657.</absatz-nummer> Quod argumentum urget P. Riba-<marginalia>Quid P. Ri-|badeneira.</marginalia>
deneira Disput. 20. n. 26. & eidem succumbit,
cùm tamen n. 20. modum ostendat, quo possit
stare æternitas actuum prædictorum: Quia
videlicet potest Deus ab æterno velle liberè
quòd tali tempore Petrus incipiat esse justus,
& quòd eodem tempore divinus amor incipiat
denominare Deum diligentem amicabiliter
Petrum propter eam justitiam: Item permit-
tere liberè quòd tali tempore sit peccatum,
quo Petrus amittat justitiam: ac tandem per-
mittere, quòd divinus affectus denominare in-
cipiat Deum tali tempore prosequentem odio
inimicabili Petrum. Quod brevius dici potuit:
posse scilicet Deum ab æterno velle diligere
in tempore, & permisso peccato odio habere.
Ex quo quidem non habetur amorem &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0245.jpg/>
@@1@<SE245>230 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>odium fuisse ab æterno, & ita ex ea parte sen-
tentia temporalitatem adstruens possibilem
minimè mitigatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>658.</absatz-nummer> Sed quidem standum dictis, quia ad-<marginalia>Responsio|exacta &|doctrinalis.</marginalia>
ducta non plus urgent: neque ex humana ami-
citia solidum desumitur argumentum, quia in
homine nequeunt actus contrarij consistere,
qui diverso tempore extiterunt, eo quod ejus
capacitas non ambiat omnia tempora, ut con-
servare possit ac debeat semper, quod aliquan-
do aut amore & odio est prosecutus. Item ju-
betur deponere odium, & neque habere illud
ob motivum præteritum sic: odio habeo ini-
micum pro tempore, quo inimicus fui, quia sic
etiam peccatum est. Quòd si demus posse
odium non peccaminosum dari, illud succe-
dente amicitia pertransijt. Quod si sub consi-
deratione præteriti status eum faciat sibi præ-
sentem, & odium renovet, id quidem contra
leges amicitiæ est, quia illa oblivionem inju-
riarum exigit, & sic se gerens periculosè expo-
nit amicitiam dissolvendi. In Deo autem nihil
tale accidit, qui semel habitum affectum, etsi
non deponat circa præcedentem statum, secu-
rissimus erit amator. Unde dici potest absolu-
tè odio non habere, quia licet affectum odij
quoad entitatem retineat: eo ipso quòd gra-
tiam justificantem confert, & ad statum ami-
citiæ elevat, moralem sibi adsciscit oblivio-
nem. Unde est illud Isaiæ 43. v. 25. Ego sum,<marginalia>Isai. 43.|v. 25.</marginalia>
ego sum ipse, qui deleo iniquitates tuas propter me,
& peccatorum tuorum non recordabor. Quia scili-
bet ita se geret erga eum, qui peccasset, acsi
penitus ejus fuisset peccata oblitus. Pro quo
& illud Michææ 7. v. 19. Revertatur, & mise-<marginalia>Michææ 7.|v. 19.</marginalia>
rebitur nostri, dimittet iniquitates nostras & pro-
jiciet in profundum maris omnia peccata nostra.
Quæ sic projiciuntur, longissimè ab oculis re-
moventur. Et ita Deus erga dimissa peccata se
gerere ore Prophetæ significat, ut licet non
possit non ea dispicere, erga illa tamen ita se
habet ac si minimè conspicentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>659.</absatz-nummer> P. Ribadeneira positionem suam<marginalia>P. Suarez|pro parte|adversa ad-|ductus.</marginalia>
Eximij Doctoris auctoritate stabilire conatur,
& ita scribit n. 18. Antequàm solutionem ex-
plicem, ea videtur colligi ex Doctore Eximio
supra (scilicet Disput. 30. Metaphysicæ Sect. 9.<marginalia>P. Ribade-|neira.</marginalia>
n. 59. (Corrige 60.) in medio illis verbis: Alio
modo accidere potest veritas (corrige varietas)
circa rem decretam pro diversis temporibus: ut
v. g. si Deus hodie diligat Petrum, cras non dili-
gat. Et hæc varietas non infert mutationem in
Deo, quia sine mutatione vel inconstantia
animi potest uno tempore diligi, & non alio.
Maximè quando id fit sine ulla novitate ex
parte amantis, qui simul utrumque decrevit,
scilicet & pro tali tempore amare, & pro tali
non amare, & utrumque ex sufficiente caussa
& ratione. Vbi expende primò; Fatetur Eximius<marginalia>Sed non in-|tegra fide.</marginalia>
Doctor Deum hodie diligere Petrum, & cras non
diligere &c. Sed quidem valde alienum à men-
te Eximij Doctoris est permanentiam semel
habiti actus denegare, & in eo admitti posse
varietatem. Unde post præfata verba ita sub-
dit: Ita verò se gerit Deus volens rerum varieta-
tem sine ulla varietate in ipso, quia nec habet nova
decreta, nec mutat antiqua; sed singula pro suis<-P>@@

<-P>temporibus ex æternitate amat, disponit, aut per-
mittit, & in eo, quod semel proposuit, perpetuò
perseverat. Id quod Lib. 2. de Attributis negativis
Cap. 3. n. 4. recognoscit, ubi illud resolutorium
ejus effatum: Vnde quod Deus non poßit: vel pro-
positum liberum mutare, vel in tempore aliquid de
novo velle, certißimum est.</P>
<P>  <absatz-nummer>660.</absatz-nummer> Quod ergo de amore hodierno Petri,<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
& non crastino, ab eo dictum, non ideo est
quòd amor hodiernus cras non perseveret, quia
æternus est, sed quia cùm non sit pro hodie &
cras ejus motivum, modus loquendi ad præ-
sentem statum limitatur, & ita dici potest
quod cras non diliget, qui diligit hodie, si cras
sit futurum peccatum, pro quo odium merea-
tur. Itaque secundùm statum motivorum mo-
dus loquendi decurrit, ac si in Deo affectus
alij minimè residerent. Aliàs non posset suffi-
cienter respectus ad varios status declarari.
Habent se enim affectus ad alium statum per-
tinentes quasi per accidens, ex eo scilicet quod
Deus immutabilis sit, non ex præcisa ratione
amicabilis aut inimicabilis affectus. Sicut
Deus solùm dicitur Creator ratione Omnipo-
tentiæ exercitæ; & tamen in creatura neces-
sariò inveniuntur participationes aliarum per-
fectionum, sine quibus esse nequeunt. Et qui-
dem nullus ante citatum Scriptorem in P. Sua-
rez pro asserto illo non benè in scholis recep-
to tale reperit fundamentum. Quod etsi suffi-
ciens existimassem, non dubitassem hujusmo-
di placito sensum benignum applicare. Pro
vero autem, & penitus amplectendo videri po-
test P. Izquierdus Disput. 31. Quæst. 6. qui PP.
Quiros & Ribadeneiræ meminit, sicut & P.
Gasparis Hurtadi, non autem P. Amici, sicut
nec P. Bonæ-Spei, quem fortè non vidit.
Neque difficultatem propositam attigit, sed
aliam ex ratione æternitatis, de qua in
Problemate, circa quam subtiliter de more
discurrit.</P>
<Z><A+1>§. XX.
Circa puram omißionem in Deo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>661.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On esse possibilem probavimus cum<marginalia>P. Izquiar-|dus ut ar-|guat pro|pura omis-|sione.</marginalia>
communi ferè omnium Theologo-
rum sententia Problem. 4. Sed insurgunt Re-
centiores nonnulli oppositum sentientes, ex
quibus P. Izquierdus Disputat. 31. Quæst. 5.
plures pro eo adducens rationes, quarum</P>
<P>  Prima est desumpta ex quadam doctrina<marginalia>Prima.</marginalia>
sua de duabus libertatibus necessarijs, quando
datur libertas contrarietatis. Quæ quidem ut
in alijs possit sustineri, in Deo non habet lo-
cum ob rationes, quæ à Doctoribus adducun-
tur, pro quo & Nos.</P>
<P>  Secunda potest sumi ex ijs, quæ circa prio-<marginalia>Secunda.</marginalia>
rem habet. Nam si voluntas non potest imme-
diatè omittere, ut omittat medio uno actu
alium suam destruat libertatem: quia sic unus
actus erit requisitum potentiæ proximæ ad
operandum, qua carebit quotiescumque no-
luerit operari. Sed quando voluntas elicit vo-
litionem, nolitione caret: ergo & potentia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0246.jpg/>
@@1@<SE246>§. XX. In Deo an pura omissio. 231
<duolan 2><-P>proxima, & sic etiam libertate. Ad quod non
est difficilis responsio, negamus enim unum
actum, ut reipsa existentem esse rationem
omissionis, aut constituere potentiam proxi-
mam, neque video unde id possit uti necessa-
rium statui ab ijs, qui impossibilem judicant
puram omissionem. Ut ergo ponatur omissio
non pura, actus quidem necessarius est, sed
non per modum actus primi, sed formæ,
aut quasi formæ, cujus veluti actus secun-
dus est.</P>
<P>  <absatz-nummer>662.</absatz-nummer> Tertia ex perfectissimo dominio di-<marginalia>Tertia cum|notanda|doctrina.</marginalia>
vinæ libertatis, quæ à nullo extra Deum ob-
jecto potest necessitari: ergo neque ad inter-
nos actus, quia hoc etiam ad perfectionem do-
minij spectat. Ad quam dato Assumpto, quod
& negari posset propter amorem necessarium
creaturarum possibilium, quæ necessitas non
tam ab ipsis provenit, quàm ab affluentia di-
vinæ bonitatis. Negatur Consequentia, quia
in primo non importatur honestas divinarum
operationum, sicut in secundo: in quo non est
læsio dominij, quia illud non se extendit ad
illa, quæ sunt Deo necessaria, ut patet in actu
amoris erga seipsum: & ad hæc reducitur ho-
nestas moralis divinis debita operationibus.
Sicut ex eo quòd Deus aliquid ab æterno ve-
lit, non est contra ipsius dominium non posse
illum suspendere, quia id à necessaria immuta-
bilitatis perfectione descendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>663.</absatz-nummer> Quarta, Quia Deus esset connexus<marginalia>Quarta.</marginalia>
cum disiuncto, quod est absurdum. Id quod
negatione dissolvitur, juxta probabilissimam
sententiam de connexione Dei cum creaturis,
& circa dicta de disiuncto pro explicatione
actuum liberorum Problem. 2. §. 13. Habet
etiam Auctor retorsionem ex eo quòd negari
nequeat Deum necessitari ad disiunctum de
quovis esse possibili, ut vel illud velit produ-
cere, aut omittere productionem, inter quæ
non datur medium. Ad quod quidem non fa-
cilem captu adhibet responsionem, vel quæ
plenè satisfaciat, si tandem labore adhibito ca-
piatur.</P>
<P>  Quinta, Omne objectum creatum ob limi-<marginalia>Quinta.</marginalia>
tatam bonitatem impotens est quamlibet ad
sui prosecutionem trahere voluntatem: Ergo
multo magis divinam. Si dicatur Deum non
necessitari ab objectis, sed ex ipsius volunta-
tis perfectione. Ad id nihil respondet in spe-
ciali, sed tantùm quod falsitas Assumpti ex
dictis & dicendis constabit. Illum ergo circa
dicenda expectemus, qui juxta dicta nihil,
quod satisfacere possit, ingessit. Responsio-
nem subjungit aliam de actuum perfectione,
à qua proveniat necessitas, contra quam etiam
promittit depulsionem. Modò sit satis prima
responsio, de qua & nuper: ex eo enim quòd
divina voluntas perfectissima in esse morali sit,
est illi debitus modus operandi propter Deum
tamquàm propter finem, unde non sola omis-
sione, in qua respectus talis non apparet.</P>
<P>  <absatz-nummer>664.</absatz-nummer> Sexta, Deus eumdem effectum èx<marginalia>Sexta.</marginalia>
uno motivo volitum, ex alijs pluribus efficaci-
ter velle potuit, quas volitiones omisit, & non
per actus positivos circa illas, siquidem nullam
de tali effectu habet, aut habere potest effica-<-P>@@

<-P>cem nolitionem, à qua tales omissiones eva-
dant non puræ. Idem est de omissione
actuum, quos habere potuit Deus, nec tamen
habet, circa multa objecta conditionata. Ad
quæ dicendum respectu omnium illorum mo-
tivorum dari omissionem non puram, quia
Deus ob speciale motivum decernens, eo actu
omnia illa excludit, unde non est opus alijs, ne-
que id vel apparenter probatur. Quod ad con-
ditionata attinet, omissiones circa illa non est
cur puræ dicendæ sint, quia cùm circa ali-
qua decernat, & non circa alia, in eo ra-
tionabiliter se gerit, & ita honesto motivo
adhibito.</P>
<P>  Septima, Plures volitiones directæ Dei per<marginalia>Septima.</marginalia>
imperium reflexum possunt imperari, & non
imperantur: ergo saltem respectu illarum dan-
tur puræ omissiones. Pro Assumpti probatione
remittit se ad Disput. 34. Quæst. 10. & ibi ex eo
probat quod multitudo imperiorum utilis esse
non potest, immò videtur futilis, ut volo velle,
velle, cum repetitione plurium velle, dare Pe-
tro librum, quæ sunt multiplicata imperia qua-
rumdam volitionum respectu aliarum: quo in
genere dari quidem circa volitionem aliquale
imperium potest, quo illa in finem aliquem
dirigatur, ut volo amare, ut amore amorem
provocem. Ad quod respondetur, cùm imperia
multiplicata talia sint, circa illa locum non ha-
bent omissiones, de quibus agimus. Circa alia
verò negantur illæ, ob rationem dictam, quia
Deus in illis, sicut & in alijs honesto modo
se gerit, & propter aliquam rationabilem ra-
tionem ita se gerit: cujus oppositum non pro-
batur.</P>
<P>  <absatz-nummer>665.</absatz-nummer> Octava. Sumpta collectione om-<marginalia>Octava.</marginalia>
nium actuum liberorum, quos Deus habet de
facto, vel potuit aliquem adjicere, aut detra-
here, vel non. Si primum: ergo Deus puras
omissiones habet de facto, sicut etiam eorum
actuum, quos ab ea collectione potuit detra-
here. Secundum autem dici nequit, quia sicut
Deus collectioni creaturarum potuit alias ad-
jicere, vel detrahere, ita & circa collectionem
suorum actuum liberorum. Respond. Deum
collectioni præfatæ addere potuisse & detra-
here, sed ex eo nihil haberi, quod obstet. Si
addidisset Deus aliquem actum, eo tolleret
omissionem, quæ modò est, sed non pura, benè
tamen per alium actum, quem Deus scit. Si au-
tem detraheretur actus, omissio sine alio non
posset stare. Neque hoc est divinam poten-
tiam coarctare, sed divinæ potiùs perfectio-
ni consulere, ut Deus se dignis modis ope-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>666.</absatz-nummer> Nona. Ideò dari pura omissio ne-<marginalia>Nona.|Cum obser-|vanda do-|ctrina.</marginalia>
quit, quia obstat honesto Dei operandi mo-
do: Atqui hoc, nullius est momenti. Ergo.
Major ostenditur. Nam duo actus oppositi, ad
quorum alterutrum dicitur Deus necessitatus,
æquales sunt, aut inæquales. Si primum, ele-
ctio esse moraliter honesta nequit, quia neque
laudabilis. Si secundum, ad meliorem tenetur,
aliàs honestè non operabitur, quia imperfectè.
Ergo ponenda pura omissio possibilis, sic enim
locus erit morali honestati, dum actus præfer-
tur negationi. Hoc argumentum satis diffici-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0247.jpg/>
@@1@<SE247>232 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>lem tangit quæstionem, de qua Nos Problem.
10. ubi cum Scriptore præfato quoad lauda-
bilitatem respectu actu&#x0169; convenimus. Nihilo-
minùs dicimus Deum purè omittere non pos-
se, quia licèt actus ejus laudabilitatem eam
non habeant, honesti tamen absolutè sunt pro-
pter divinum motivum cum libertate disiun-
ctiva connexi. Licèt autem major libertas vi-
deatur, si pura admittatur omissio, & funda-
mentum laudabilitatis: id non venit in consi-
derationem, quia ex modo operandi in Deo
per motivum honestum, major elucet in eo
perfectio. Sicut Deus magis esset liber, si pro-
cessiones ad intra essent liberæ: quod tamen
non admittitur ob rationes, quæ à Theologis
afferuntur. Sic etiam citatus Scriptor Disputat.
33. n. 58. affirmat Deum necessitatum esse
moraliter ad amandas creaturas possibiles. Id
autem quod minus est libertatis, compensatur
ex eo, quod ibidem habet, quia scilicet Deus
necessitatus est moraliter ad operandum hone-
stissimè: quod quidem in ipso maxima perfe-
ctio est. Ex quo & argui contra eumdem po-
test: Nam Deus necessitatus est moraliter ad
operandum modo honestissimo: ergo & ad
non omittendum. Illatio est evidens, quia in
omissione pura non est motivum honestum: si
enim motivum, jam etiam & actus. Si dicatur
cum morali necessitate stare physicam liber-
tatem, contra est, quia absolutè loquendo
non est in Deo potentia ad non operandum
honestissimè, aliàs esset capax moralis imper-
fectionis.</P>
<P>  <absatz-nummer>667.</absatz-nummer> P. Ortega Tomo 2. Controvers. 4. Dis-<marginalia>P. Ortega ut|obstet.</marginalia>
put. 3. Quæst. 4. ejusdem est cum P. Izquierdo
sententiæ, putatq&#x0301;ue in ea omnes esse Thomi-
stas, quia difficultas hæc non est ab antiquis
agitata, & solos Scotum & Marsilium id ne-
gasse, unde cùm alij de hoc tacuerint, ac liber-
tatem Deo attribuerint, quibus notum erat
duplex illius genus contrarietatis & contradi-
ctionis, dum illud non negarunt, videntur
sanè in ipso cognovisse. Sed quidem non se ita
res habet, nam apud Thomistas quæstio præ-
sens cum sententiarum varietate tractatur.
Negant enim puram omissionem in Deo, Na-<marginalia>Sententia|indifferens|apud Tho-|mistas.</marginalia>
varrete, Nazarius, Gonzalez seu Albalda, apud
P. Gonet Disput. 3. de voluntate, ubi contrarium
tenet, dicens esse satis communem apud Tho-
mistas, & eam tenere plures Recentiores, &
ingeniosos Thomistas cum Ferrariensi & Ca-
jetano, de quibus tamen non adeò constat.
Sed Recentiorum Thomistarum princeps P.
Joannes à S. Thoma contra puram omissionem
militat Quæst. 19. Disputat. 4. Arti. 6. nu. 25. &
seqq. ubi ait quod non melioratur aut perfici-
tur libertas, si suspendat omnem actum, quia
quidquid libertas exercet, melius & perfectiùs
exercet, si vigilando & vitaliter operando, &
eligendo id faciat, quàm si omittendo, & ex-
cludendo à se omnem actum, dummodo ad
eliciendum actum non cogatur. Pro quo
priùs Alvarez Lib. 2. de Auxilijs Disputat.
13.</P>
<P>  <absatz-nummer>668.</absatz-nummer> Probat autem P. Ortega unica ra-<marginalia>P. Ortegaex|Idea ut le-|viter ar-|guat.</marginalia>
tione, pro qua multa verba multiplicat, ex eo
scilicet quòd in Deo est Idea liberi arbitrij<-P>@@

<-P>creati habentis utrumque modum libertatis:
ergo & in Deo ille admittendus est, aliàs non
esset intra ipsum idealis perfectio participabi-
lis, neque operari ille posset ut perfectus arti-
fex. Quæ quidem nihil videtur urgere, quia
licet intra Deum idealis repræsentatio sit, non
est tamen necessarium ut secundùm quod
ideatum aliquam imperfectionem dicit forma-
liter, sed eminenter tantùm contineatur. Sic
enim & ipsum creatum arbitrium, quatenus
est potentia indifferens cum libertate contra-
rietatis ad honestum & pravum actum, non
habet intra Deum idealem participationem
per conformitatem formalem ad ipsum, ut con-
stat. Sicut etiam motio objectiva per immuta-
tionem, & sic aliæ imperfectiones, unde ne-
que ea, de qua agimus.</P>
<P>  <absatz-nummer>669.</absatz-nummer> P. Gonet ex eo arguit quòd actus<marginalia>P. Gonet|impugna-|tiones pro-|positæ &|solutæ.</marginalia>
Dei liber supra necessarium nullam addit per-
fectionem, & ut cognoscatur res non futu-
ra sufficit negatio divini actus circa illam.
Præterquàm quòd absurdum videtur finge-
re, in Deo infinita ferè decreta conditiona-
ta circa infinitas ferè combinationes possibi-
les, inter quas plures videntur absurdæ &
nugatoriæ, ut quid velit & determinet,
quòd si capra, v. g. saltet, arbor non flo-
rebit, quod si Gallus cantet, Turca non con-
vertetur: si Petrus dormiat Romæ, Joannes
non saltabit Bordigalæ, &c. Ad quæ qui-
dem dicimus primam rationem nimiùm pro-
bare, quòd scilicet Deus neque ad actum,
neque ad negationem liberam teneatur: quia
negatio minùs quid addit, quàm actus. Un-
de neque ad disiunctum propter eamdem ra-
tionem. Item non necessitabitur ad implen-
dam promissionem. Quòd si dicatur neces-
sitari, quia in eo est exercitium virtutis fi-
delitatis: quod etiam dicendum de exerci-
tio justitiæ eo modo, quo à citato Aucto-
re conceditur; ibi potest argumenti sui de-
prehendere solutionem. Quòd scilicet quam-
vis actus liberi nullam addant perfectio-
nem, ex perfectione tamen Dei infinita ne-
cessitas oritur, ut ad exercitium virtutum ad-
hibeantur qualiscumque conditionis sint. Id
autem quod de combinationibus dicitur, si
tales sint, ut proponuntur, quid mirum, si
circa illa non versentur divina decreta: quod
non tollit quin versentur circa alia, sicut
dictum est ad Sextam rationem pro P. Iz-
quierdo. Nec nos dicimus dari decre-
ta circa illa, ut ex superiùs dictis liquet:
Sed quod omissio decretorum non sit pura,
sed ex rationabili motivo. Omitto aliqua,
pro quibus Nostri, Aldrete, Quiros, Riba-
deneira, & alij.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0248.jpg/>
@@1@<SE248>§. XIX. Circa amorem Dei erga possibiles &c. 233
<duolan 2><Z><A+1>§. XXI.
Circa amorem creaturarum poßibilium.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>670.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Ecessitatem illius, adstruxi Sect.<marginalia>P. Aldrete|ut neget|amorem ne-|cessarium|erga creatu-|ras possibi-|les.</marginalia>
10. Problem. 1. ubi inter pluri-
mos alios pro eo stantes adduxi P. Aldre-
te Tomo 1. de Incarnat. Disputat. 1. Sect. 5.
nu. 4. ob innatam propensionem, quàm ag-
noscit intra illas, & quia revera existimavi à
communi sententia Nostrorum minimè dis-
crepare. Sed verò Disput. 10. de Voluntate Dei
Sect. 4. contrarium asserit, & fusissimè pro-
bandum assumit per subsequentes Sectiones,
licèt in 6. optimè probet Deum non teneri ad
optimum, & in 7. proponat modum, quo pro-
babiliter defendi possit Deum necessariò dili-
gere creaturas possibiles in ordine ad existen-
tiam, Sectione autem 15. & 16. liberum amo-
rem agnoscit & probat. Modus autem proba-
bilis, quem proponit, talis est, ut ex eo appa-
reat potuisse illum à Nobis citato loco citari,
ait enim adducta quædam ab ipso Sect. 6. D.
Dionysij & S. Thomæ testimonia probabiliter
suadere Deum habere aliquam absolutam in-
clinationem producendi creaturas, quæ incli-
natio, licet inefficax sit, non tantùm erit in-
nata, sed etiam elicita, quia donum juxta do-
ctrinam Dionysij est diffusivum sui ex incli-
natione naturali, & bonum intellectivum &
volitivum infinitum, non solùm est diffussvum
sui ex inclinatione naturæ, sed etiam elicita:
nam illi perfectissimo appetitui naturali inna-
to convenienter correspondet naturalis elici-
tus. Præsertim cùm nullum appareat incom-
modum in constitutione illius appetitus elici-
ti, quod non militat contra innatum. Sic cùm
proponat & explicet, positionem prædictam
fusè exornat, explicans modum tendendi in
creaturas vagum & indeterminatum, in quo
discrimen apparet circa modum, quo creaturæ
possibiles accipi possunt in ordine ad amorem
Dei. Licèt enim creaturæ possibiles in seipsis
nihil sint à Deo distinctum, quia tamen ab om-
nipotentia, in qua continentur, denominari
possibiles possunt: sic in Deo appetitus esse
innatus potest in ordine ad existentiam, &
etiam elicitus modo dicto. Possunt prætereà
considerari creaturæ secundùm suam objecti-
vam rationem, juxta quam sunt aliquid om-
nino ab Omnipotentia distinctum, & intrinse-
cè tale: quidquid illud sit. Iuxta hæc præfatus
Scriptor probabilem illum modum Nobis libe-
raliter elargitur, ut scilicet juxta priorem con-
siderationem Deus propendeat ad dandam exi-
stentiam possibilibus creaturis per elicitam
complacentiam, quod & negat Sectione sequen-
ti. Negat item sub alia Sect. 9. quia censet crea-
turis possibilibus nullam competere positivam
rationem, & ita neque bonitatem, propter
quam amari queant. Et Sect. 10. multis proba-
re contendit, etiamsi talis positiva ratio & bo-
nitas admittatur, Deum ad illarum amorem
minimè necessitari, applicatis cōmunibus argu-<-P>@@

<-P>mentis ex limitatione creaturarum desumptis:
admittens etiam amorem virtualem, eo quòd
Deus necessariò amet omnipotentiam cum
creaturis connexam, & quarum deficiente
possibilitate etiam ipsa deficeret, pro quo Se-
ctione 9. in principio & Sect. 11. n. 4.</P>
<P>  <absatz-nummer>671.</absatz-nummer> Circa quæ quidem quod attinet ad<marginalia>Circa possi-|bilitatem|intrinsecam|impugna-|tur.</marginalia>
positivam rationem creaturarum, quæ ab æter-
no fuerit, ego semper & sensi & docui: sed ni-
hilominùs rationem omnimodam possibilitatis
in extrinseca denominatione ab omnipotentia
consistere, inverosimile judico, & semper ju-
dicavi. Quod quidem ex præfato potest Au-
ctore probari, qui cùm de amore creaturarum
loquitur, & inclinatione aut appetitu Dei ad
existentiam, aliquid insinuat se concipere ab
Omnipotentia distinctum: non enim Deus
appetitu innato fertur in existentiam omnipo-
tentiæ. Et cùm ait probabiliter admitti posse
Deum illas necessariò amare, & modum osten-
dit, quo id possit convenienter explicari, quasi
indubitatum supponit & non gratis datum, aut
pro explicatione liberaliter admissum, in ali-
quid à Deo distinctum illius amorem ferri, aut
negari, etiamsi distinctum sit. Qui & Sect. 15.
& 16. probat, Deum amare liberè creaturas
possibiles: Ergo ut aliquid ab Omnipotentia
distinctum. Et quidem ex ipsis terminis vide-
tur compertum, nam potentia non est talis re-
spectu sui ipsius: & ita neque Omnipotentia.
Sed quid illud in ordine ad quod talis est? Ex-
plicet Auctor, dum illud Deum liberè amare
affirmat, & efficaciter probat. Et illud ipsum
Nos dicimus Deum necessariò amare, ipso
monstrante modum, quo id possit probabiliter
defensari.</P>
<P>  <absatz-nummer>672.</absatz-nummer> Id quod ex amore virtuali, quem ad-<marginalia>Instantia|contra ip-|sum ex|amore vir-|tuali.</marginalia>
mittit, urgere possumus. Nam ratio propter
quam asieritur Deum non esse necessitatum
ad amorem, ex limitatione objecti desumitur,
ut semel, & plusquàm iterùm, apud Auctorem:
Atqui si hæc ratio quidquam valeret, etiam de
amore virtuali procederet: Ergo &c. Minor
probatur: Quia amor virtualis ideò dicitur,
quia in eo continetur formalis amor; & ideò
qui virtualiter amat, aliquo non improprio
modo dicitur amare. Hinc illud D. Augustini
Tract. 9. in 1. Joan. Epist Quia diligit dilectio-<marginalia>D. Augusti-|nus.</marginalia>
nem, ideò diligit Deum. Vtique diligendo dilectio-
nem, Deum diligit. Sic ille adductus ab Auctore
citata Sect. 9. n. 4. Atqui bonitas objecti, erga
quod actus talis ordinatur, limitata est: Ergo
vel dicendum non posse amorem Dei ne-
cessarium ad illam terminari, vel si potest, ra-
tionem limitationis pro formali non obstare.</P>
<P>  <absatz-nummer>673.</absatz-nummer> Et ex hoc sumi solutio potest incul-
catæ limitationis aliàs à Nobis tradita: Nam
licet objectum limitatum ex se non habeat vim
necessitandi, ut tamen cum Deo connexum suo
modo necessitat. Licet enim cōtendi possit ali-
quid necessariò connexum, non semper ad sui
amorem necessitare, ut Deus non necessitatur
ad amorem peccati cum sua scientia & permis-
sione connexum, id quidem est, quia in sic con-
nexo non est bonitas pro amore sufficiens: quod
tamen in casu nostro non accidit, cùm amor
liber concedatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0249.jpg/>
@@1@<SE249>234 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>674.</absatz-nummer> Et hæc quidem loquendo de amore<marginalia>Deus etiam|amat crea-|tutas possi-|biles in seip-|sis.</marginalia>
ratione connexionis: nam creaturas possibi-
les posse etiam diligi in seipsis, idq&#x0301;ue ne-
cessariò, dictum in Problemate n. 1028. & ra-
tio est, quia bonitas est eadem, & idem in
quantum idem &c. Item in seipsis cognitæ
ostendunt quàm sit dignus titulus, propter
quem cum Deo habeant connexionem, unde
illarum amabilitas videtur amplius explicari.
Præterquàm quòd cùm directam terminent
cognitionem, in illa ipsa apparet connexio,
quam cum Deo habent, unde ex ea parte suf-
ficientissimum est motivum amoris necessarij,
ut nequeat limitatio earum ad negandum
amorem allegari. Neque plus cum P. Aldrete
agendum: circa omnia enim quæ congerit di-
stineri, alienum valdè est ab instituto præsenti,
ubi non implere volumina, sed compendiariam
recognitionem concinnare studeo, incumbens
fini, ne dum longior excurrero, terminare co-
gar, quod opportuniorem habere terminum
debuisset. Scio à Poe&#x0308;ta dictum:</P>
<shi>Non sunt longa quibus nihil est quod demere
<DUAN>poßis.</DUAN></shi>
<P>Sed verendum ne Nobis etiam dicatur:</P>
<shi>Sat sunt longa quibus multùm est quod deme-
<DUAN>re poßis.</DUAN></shi>
<P>  <absatz-nummer>675.</absatz-nummer> Utro laudandus occurrit P. Izquier-<marginalia>P. Izquier-|dus adver-|satur, sed|refellitur.</marginalia>
dus, qui Disput. 33. Quæst. 5. breviùs difficulta-
tem præsentem expedivit, licet negans amo-
rem necessarium, & probans Primò communi
argumento de limitatione, & imperfectionibus
creaturarum, cui obvia est responsio. Secundò
veluti à posteriori ex eo quòd amor, quo Deus
creaturas à statu possibilitatis ad statum exi-
stentiæ traducit, non est necessarius, ut constat
ex fide: ergo neque ille, quo amat possibiles.
Consequentia ostenditur, quia sicut per scien-
tiam possibilium ad productionem dirigitur, ita
& per amorem, qui si necessarius esset, neces-
sarium amorem inferret. Ad quod facilis est
responsio negatione ultimæ illationis, licèt
enim ad productionem scientia & amore dictis
dirigatur, amor erga existentiam liber est, quia
aliàs læderetur divina libertas. Neque urget si
aliter inferatur, objiciendo istud inconveniens,
sic: Dirigitur ab amore necessariò: ergo læ-
ditur libertas, quia sic necessaria erit productio.
Negatur enim: quia Deus ex amore suiipsius
etiam ad rerum effectionem procedit, ut est
certissimum; qui amor necessarius est. Probat
deinde impugnando rationes diversas, quas
Auctores afferunt pro necessitate adstruenda.
Ex quibus illa nos tangit, quæ ad connexio-
nem spectat, & quam ille negat, datâque gra-
tis arguit ex connexione cum peccato, de quo
jam dictum, nam & Auctor statuit in Deo
amorem liberum, sicut P. Aldrete, de quo
Quæst. 4. Item ex eo quòd amor Dei erga se-
ipsum non est efficax, sed simplex complacen-
tia. Quod quidem est leve, nam virtualiter &
eminentialiter efficacissimus est. Melius illud,
amantem efficaciter amare connexum, quando
illud alius non habet esse, ut habent creaturæ
possibiles, quia ex se tales sunt, sin minùs
etiam Chymera esset possibilis. Ad quod dico
creaturas possibiles non produci, ut tales per<-P>@@

<-P>liberum Dei concursum, sed esse modum
quemdam resultantiæ, ne dicamus id, quod non
benè audit illas esse à se. Deinde etsi à se sint,
ratio connexionis urget, quia amatur ipsa
connexio habens amabilem terminum. Omit-
to alia, etiam apud alios urgentia parùm, pro
quibus alij ex Nostris jam citati.</P>
<Z><A+1>§. XXII.
Circa Optimi amorem in Deo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>676.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On teneri ad illud firmavimus Pro-<marginalia>Communi|sententiæ|ut obstat|P. Esparza.</marginalia>
blem. 9. quod & ibi adducti tenent,
& est receptissima in Societate sententia, pro
qua & noviores, si unum excipias P. Espar-
zam Quæst. 20. n. 5. ubi P. Ruizium citat di-
cens illam rationem id efficaciter convincere,
quòd omnes Dei actus necessariò sunt optimi,
ac summè perfecti, & tales, quales ne cogita-
ri quidem possit aliquid melius. Actus verò
optimi, non nisi de optimis objectis esse pos-
sunt: quandoquidem bonitas cujusque actus
dependet ex bonitate objecti tamquàm ex me&#x0303;-
sura sua. Ergo libertas Dei circa res creatas, ne-
que universalis est, neque perfectè indifferens.
Sic ille infert. Iuxta quod alia etiam conse-
quentia potest inferri: Ergo libertas Dei est
imperfecta. Patet, nam est imperfectè indiffe-
rens, & tota libertatis ratio in indifferentia
consistit. Asserere etiam imperfectam indiffe-
rentiam, est apertè imperfectionem Deo attri-
buere, quæ in nullo genere est admittenda.
Deinde componenda sunt præfata cum ijs,
quæ Auctor habet §. Ad 5. ubi ita scribit: Ni-
hil creatum, nullaq&#x0301;; collectio rerum creatura-
rum propter magnitudinem suæ bonitatis po-
test inducere in Deum aliquam vel minimam
necessitatem volendi potiùs, quàm nolendi.
Quia omnia conjunctim, & singula seor-
sim, cujuscumque generis sint, sunt omninò
contemptibilia respectu Dei, & reputantur
quasi nihilum, ut patet ex dictis. Auctoritates,
quibus utitur Montoya, solùm loqu&#x0169;tur de ne-
cessitate Dei, vel ad actus optimos, idque ab-
solutè, vel ad optimum objectum unicuique
enti creato connaturale, ex suppositione quod
jam hoc existat, & fuerit omninò volit&#x0169; à Deo
liberè. Prioris generis auctoritates nihil faciunt
pro scopo Montoyæ &c. Non ergo sententiam P.
Ruizij universim amplectitur, unde non de-
buit in Assertione priori ita loqui, ut ei peni-
tus videretur assentiri, ut sic pro ejus posset
sententia citari.</P>
<P>  Illud autem quod addit de necessitate circa
objectum liberè jam extra caussas, prosequitur
copiosè Quæst. 28. ubi probat Deum supposita
mundi creatione sine ulla necessitate necessita-
tum esse moraliter ad observandas leges natu-
ræ, in quibus non nisi rarò ut Auctor superna-
turalis possit dispensare, pro quo varia exempla
congerit, & Nos aliqua in Problemate nu.
1212. pro quo & doctrina præmissa n. 1199.
doctrinæ Auctoris conformis. Pro qua & stat
P. Ribadeneira Disputat. 14. nu. 43. & seqq. P.
Izquierdus Disput. 32. Proposit. 5,</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0250.jpg/>
@@1@<SE250>§. XXII. An necessarius amor Optimi in Deo. 235
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>677.</absatz-nummer> Oppositum tamen acriter defendit<marginalia>P. Aldrete|ut singula-|ris.</marginalia>
P. Aldrete Controv. 1. de Incarnat. Disput. 1.
Sect. 2. de quo & Disput. 10. de Voluntate Sect. 6.
in quo singularem esse illum affirmat P. Riba-
deneira citato n. 43. In controversia autem re-
centi adeò, non est mirum singulares qui eam
agitant, ingressos vias, sic enim in alijs acci-
dit, quæ procedentibus temporibus reddi com-
munes solent. Quid autem circa præfatam fu-
turum non est cur studeamus ominari. Secus
probabilem Auctor judicat, & fateri non pos-
sunt non alij, & ita probabilium sibi poterit
fortunam polliceri. Et ego quidem aliquod
necessitatis genus admittens, minimè sum-
mum illud admiserim, de quo P. Ruiz, sed mi-
nus aliud, ex cujus defectu aut transgressione,
ut sic loquar, non sequeretur Deum non esse
Deum, ut Auctores illi necessitatis summæ in-
troductores inculcant. Et quidem firmum re-
rum cursum, & certitudinem, juxta quam pro-
cedunt homines, solummodò ad experientiam
revocare, ut contendit P. Aldrete, non apparet
verosimile.</P>
<P>  <absatz-nummer>678.</absatz-nummer> Si enim de ipsa experientia loqua-<marginalia>Impugna-|tur circa|aliquod ge-|nus necessi-|tatis.</marginalia>
mur cur ita decurrat, aliqua est reddenda ratio,
v. g. cur ignis semper comburat, cùm possit
facere Deus ut non comburat, quod cum pluri-
bus constat accidisse Martyribus, aliqua qui-
dem ratio reddenda est. Quòd si dicatur ita esse,
quia ita vult Deus: percontari ulteriùs possu-
mus, & valde quidem rationabiliter, cur ita
velit Deus, ut rarissimè, & tantùm miraculosè
virtus combustiva suo defraudetur officio. Non
erit quidem Christiano etiam Philosopho di-
gna responsio, si ulterius respondeatur, Quia
sic Deus vult, quia non explicatur natura
ignis, ad quam est continuatio referenda. Un-
de exacta responsio est: Sic Deus vult, quia id
exigit natura ignis, cui se ille ut ipsius Auctor
accommodat: debet enim supposita ignis crea-
tione, & idem est de alijs, se illius exigentiæ
commodum provisorem applicare. Et circa hu-
jusmodi quidem procedendi modum aliquod
in Deo extat debitum, pro quo sic D. Thomas
1. p. q. 21. arti. 1. in Corpore: Sicut igitur ordo<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
congruus familiæ, vel cujuscumque multitudinis
gubernatæ, demonstrat hujusmodi justitiam in gu-
bernante: ita ordo Vniversi, qui apparet tam
in rebus naturalibus, quàm in rebus volunta-
rijs, demonstrat Dei justitiam. Vnde dicit Dio-
nysius cap. 8. de divin. nomin. Oportet vide-
re in hoc veram Dei esse justitiam, quod omni-<marginalia>D. Diony-|sius.</marginalia>
bus tribuit propria, secundùm uniuscujusque exi-
stentium dignitatem, & uniuscujusque naturam in
proprio salvat ordine, & virtute. Sic illi. Quid-
quid sit de distributivæ justitiæ exacta ratione,
de qua ibi S. Doctor. Nam juxta illum, & Ma-
gnum etiam Dionysium aliquod debitum in
Deo recognoscendum est respectu eorum, quæ
ad naturam spectant; ubi autem debitum, ali-
quod genus necessitatis intervenit. Id quod ex
receptissima circa gratiam natura evidenter
convincitur, quæ ex eo explicatur à Theo-
logis; juxta D. Pauli doctrinam, quod su-
pra naturæ debitum sit. De quo Sect. 4. Pro-
blem. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>679.</absatz-nummer> Plus autem vult P. Izquierdus, qui<-P>@@<marginalia>Pro creatio-|ne mundi</marginalia>

<-P>Proposit. 6. non solùm ex suppositione creatio-<marginalia>moralem|necessitatem|statuit P.|Izquierdus.</marginalia>
nis necessitatem Deo attribuit, sed ita statuit:
Vnde etsi physicè à mundi creatione potuerit absti-
nere, moraliter loquendo non potuit. Citat pro eo
P. Ribadeneiram ubi suprà, scilicet Disput. 14.
Cap. 5. ubi tamen nihil tale invenitur. Addit
non adeò esse illi certam Propositionem ac
præcedentem, & meritò, quia nec firma adeò
fundamenta. Arguit Primò auctoritate D. Dio-
nysij id indicantis locis ab ipso allatis. Ad quod<marginalia>Fundamen-|ta diruun-|tur.</marginalia>
quidem ita respondendum sicut ipse ad aliàs
urgentiores respondet n. 56. Scripturę inquam,
quibus significatur Deum impulsum & coa-
ctum aliquid agere, cùm tamen neque neces-
sitas moralis intercedat, quo loquendi modo
etiam utitur Ecclesia in hymno Ascensionis:
Quæ te vicit clementia? Ipsa te cogat pietas. Ubi
Auctor metaphoricam locutionem intervenire
affirmat: ubi & juxta suam toties adhibitam
virtualem distinctionem, dicere posset virtua-
lem esse impulsum, & coactionem. Videri
etiam potest P. Aldrete circa D. Dionysijau-
ctoritatem. Secundò arguit ratione à priori ex
nativa conditione boni sui diffusivi, juxta do-
ctrinam D. Dionysij toties inculcatam: Ergo
summa bonitas id præ alijs habet, unde aliqua
illi debet non solùm ad intra, sed etiam ad ex-
tra attribui. Ad quod respondetur præfata ra-
tione nimiùm probari, scilicet infinitam diffu-
sionem esse adscribendam. Ad quod respon-
debitur esse illam impossibilem. Sed contra
quia intra latitudinem possibilium potuit esse
aliqua multò major; quod quidem Auctor be-
nè urget & tandem respondet peculiari doctri-
na dicens Deum operari cum proportione ad
virtutes morales, quæ in medio consistant. Sed
quidem perstat eo admisso difficultas: nam in
diffusione ad plurima possibilia se extendente,
medium virtutis servaretur: quemadmodum si
Deus ante plura sæcula mensuranda juxta
tempus imaginarium mundum creasset, quod
bonitatis infinitæ videbatur diffusiva propen-
sio postulare. Dicendum ergo illam divino esse
subordinatam arbitrio, quod ex summa sua
perfectione exigit, ut scilicet proportionatum
ipsi arbitrium respondeat, unde & summa esse
subordinatio debeat, per quod & illius perfectio
declaratur. Alia addit facillimæ solutionis: sed
in eo, quod ad medium virtutis à Deo observa-
tum asserit, remittit se ad Propositionem 9. ubi
sic se habet illius explicatio:</P>
<P>  <absatz-nummer>680.</absatz-nummer> Spectata conditione creaturarum, &<marginalia>Propositio|alia con-|vellitur.</marginalia>
conditione Dei, & ceteris omnibus circum-
stantijs, hæc fuit optima mensura, & rationa-
bilissima omnium, exquisitissimaq&#x0301;ue attingens
medium ear&#x0169; virtutum moralium Dei, ad quas
creatio mundi pertinuit: ita quòd si Deus
mundum crearet aut majorem, aut minorem,
aut perfectiorem, aut imperfectiorem physicè:
minùs honestam ex genere suo creationem
mundi patraret: utpotè exorbitantem, aut per
excessum, aut per defectum, à puncto medio
latitudinis divinarum virtutum: tametsi ista
esset prorsus immunis ab omni imperfectione. Sic
ille, adducens statim exemplum magnifici re-
gis. Sed quidem si prædicta quidquam valent,
ex ijs fit Deum non solùm moraliter, nec so-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0251.jpg/>
@@1@<SE251>236 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>lùm physicè, sed etiam metaphysicè ad mundi
creationem necessitatum processisse. Id osten-
ditur: Nam Deus omnimoda necessitate tene-
tur ad operandum honestissimè, & ad servan-
dum medium virtutis: aliàs physicè poterit
operari non observata virtutis regula, nec per-
fectissima honestate: unde & physicè poterit
mentiri, non implere promissa, & sic alia,
quæ ad morales virtutes ut contraria spe-
ctant.</P>
<P>  <absatz-nummer>681.</absatz-nummer> Ad quod quidem ex quadam Aucto-<marginalia>Et peculia-|ris alia|ejusdem|doctrina.</marginalia>
ris doctrina responderi potest; quam ipse insi-
nuat, dum asserit sine imperfectione stare posse
in Deo recessum à medio, de quo Disput. 35.
Proposit. 5. ubi ait omnes Dei actus liberos esse
infinitos, sed unum alio perfectiorem, conclu-
dens quòd tametsi Deus ex actibus inæquali-
ter honestis sibi possibilibus minùs honestos,
relictis honestioribus, absolutè possit eligere;
de facto tamen semper eos eligat, qui, pensa-
tis omnibus, sunt hon estissimi, juxta dicta su-
prà de morali necessitate ad eligendum opti-
mum in genere moris: atque adeò ad operan-
dum semper, pensatis omnibus, honestissimè.
Sic philosophatur ille, per quod quidem non
evacuatur difficultas; nam prædicta necessitas
non est tantùm moralis, ut dicebamus, quia
Deus, pensatis omnibus, tenetur actum hone-
stissimum elicere, & ita punctum medij virtut&#x0169;
exactè attingere ex fundamento, quo necessitas
moralis asseritur, quòd scilicet Deus absolutè
debeat honestissimè operari. Sin minùs dicant
unde id colligant, & utrum præter summam
Dei sanctitatem in esse moris fundamentum
aliud esse possit. Dicant etiam quid sequere-
tur, si Deus dicto modo non operaretur. Nihil
certè minùs dicunt, quàm non futurum Deum.
Unde licet medium virtutum moralium suam
habeat latitudinem, ut non semper necessarium
sit punctum exactæ medietatis attingere, re-
spectu Dei rectè intulimus juxta pręfatum phi-
losophandi modum talem latitudinem non esse
admittendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>682.</absatz-nummer> Deinde quod de exquisitissima illa<marginalia>Vlterior|refutatio.</marginalia>
mundi dispositione, ut nihil illo, vel detrahi
possit, ex quo necessitas in Deo circa illius pro-
ductionem oriatur, contra communem om-
nium sensum est, juxta quem multa alia præ-
ter illa, quæ à Deo facta sunt, absolutè possi-
bilia judicantur, quod quidem non esset ad-
mittendum, quia Deus ad ea quæ facta sunt
ita præcisè necessitatus est, ut nequaquam
addi aut detrahi posse quidquam asseratur. Ne-
que dici potest possibilia esse secundùm poten-
tiam physicam, talis enim potentia ita diminu-
ta est ut ratione illius nequeat dici absolutè
aliquid esse possibile, quandoquidem ratione
potentiæ moralis absolutè impossibile dicitur,
ut observatio totius legis naturalis per longum
tempus sine gratia, & vitatio omnium venia-
lium. Neque enim absolutè loquendo dici po-
test aliquem rem quampiam posse & non pos-
se. Et hoc est quod dicimus de communi om-
nium sensu circa possibilia sine memoria mo-
ralis necessitatis. Stet ergo necessitatem dictam
neutiquam admittendam. Aliam autem respe-
ctu communicationis, ad extra hoc vel illo<-P>@@

<-P>modo, libenter admittimus, juxta dicta de illa
ex suppositione liberæ creationis, non quidem
ut ab Auctoribus illis ponitur primis illius in-
ventoribus, sed ut est à Nobis explicata, quæ
scilicet fundet non certam, sed verosimilem
credulitatem futuri attentis circumstantijs.
Neque plura circa divinam voluntatem ad
metam properantibus nobis, ut jam admo-
nitum.</P>
<Z><A+1>§. XXIII.
Pro prædestinatione an unicus sufficiat
actus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>683.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Nicum non esse ex dictis à Nobis<marginalia>P. Esparza|peculiaris|sententia|circa ele-|ctionem.</marginalia>
circa illam habetur compertum. Sed
insurgit P. Esparza Quæst. 31. arti. 2. conten-
dens esse unicum, talemq&#x0301;ue esse electionis ad
gloriam propter merita conferendam, de quo
& Arti. 6. Id quod generaliter de toto ordine
divinæ providentiæ statuens Quæst. 27. refel-
lens & abominans respectus omnes ad creatu-
ras, ratione quorum divini actus ut distincti
ab Auctoribus proponuntur, pro quo ita scri-<marginalia>Illius pali-|nodia, &|exhortatio.</marginalia>
bit: Arti. 1. citatæ Quæst. 27. Quod ego præloquor,
præter morem, p&#x0153;nitentia tactus. Peccavi enim
etiam ipse per plures lecturæ annos, vacua & inani
hujusmodi partitione, & signorum suggestione, ea-
que & me, & scholares meos implicui nonnihil cum
jactura temporis, & cum existimatione illegitima
de modo operandi divino. Sic ibi: qui & citato
Arti. 6. adducta sententia P. Suarez circa ele-
ctionem ad gloriam, & opposita P. Vasquez
distingui illas ait ex eo quòd diverso modo illa
consideretur, juxta modum procedendi in crea-
tis, unde per respectus rationis, ita subdit: Qui
tamen ordo rationis extrinsecus non est dignus ope-
rosa disputatione, utpotè nullius utilitatis aut mo-
menti existens pro legitimo conceptu objectivo rei,
de qua agitur, ut sæpè à me notatum est in simili,
& oportet ut notetur seriò ab omnibus nolentibus
terere tempus in Theologia penitus superficiali, ac
inani, ac pertinente præcisè ad directionem modi
loquendi præsertim ad populum.</P>
<P>  <absatz-nummer>684.</absatz-nummer> Hæc ille, contra se habens commu-<marginalia>Communis|contra illum|sensus Theo-|logorum.</marginalia>
nem sensum & praxim Theologorum. Et in
speciali de electione loquendo, nisi priorita-
tem aliquam in Deo consideremus, nequit sta-
re ut affirmari possit quælibet ex prædictis sen-
tentijs. Non enim prima, quia non stat electio
ante prævisa merita, cùm prioritas non sit.
Neque altera propter eamdem rationem, quia
esse nequit posterioritas, ut dici possit, post
prævisa merita. Et quidem unico actu decretam
gloriam cum meritis affirmant P. Molina, &
P. Granadus adducti Sect. 12. Problem. 5. in
principio; sed illi ex alio fundamento, non verò
ex eo quòd in Deo signa prædicta repugnent.
Et cùm sint illa, conveniens sit etiam in ordi-
ne ad directionem modi loquendi, ex eo planè
evincitur convenienter in Scholis ad explica-
tionem divinorum adhiberi. Quod enim si
quis sit distinctionem omnem inter divinos
actus tollens, eam prioritatem, quæ per signa
explicatur etiam tollat, transeat. Sed cùm sint<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0252.jpg/>
@@1@<SE252>§. XXIII. Prædestinatio an actus unicus. 237
<duolan 2><-P>plurimi distinctionem agnoscentes non repug-
nante&#x0303; divinis, meritò pro illis explicandis signa
adhiberi possunt, quod est consequens ad di-
stinctionem, si videlicet cum illa etiam priori-
tas asseratur. Sint enim nonnulli, qui distin-
ctionem admittentes prioritatem à quo re-
spuant. Sic enim P. Antonius Perez Disput. 1.
de Prædest. Quæst. 16. circa quod præsertim n.<marginalia>Prioritas in|divinis acti-|bus ut stare|possit.</marginalia>
172. & quomodocumque id stet, prædictos
respectus admittendos docet D. Thomas 1. p. q.
16. arti. 4. in Corpore, ubi sic concludit: Vnde,
cùm verum respiciat cognitionem, bonum autem<marginalia>Signa ra-|tionis juxta|D. Thomam</marginalia>
appetitum, prius erit verum quàm bonum secundùm
rationem. Sic ille, ubi de Deo agit. Et in re-
sponsione ad Secundum sic etiam scribit: Vnde
primò est ratio entis, secundò ratio veri, tertiò ra-
tio boni, licet bonum sit in rebus. Sic Doctor san-
ctus, ex quo habemus inter ipsos actus volun-
tatis suam etiam prioritatem posse admitti, in
quibus eadem est ratio, & in aliquibus appa-
ret major, ut in actibus misericordiæ & justi-
tiæ vindicativæ, amoris & odij, prædestinatio-
nis ac reprobationis.</P>
<P>  <absatz-nummer>685.</absatz-nummer> Neque ex eo quòd gloria simul &<marginalia>In volitione|gloriæ &|meritorum|simul, ut|stare queat|gloriam esse|propter illa.</marginalia>
merita possint intendi, sequitur gloriam prop-
ter merita decerni, juxta sensum hujusmodi
controversiæ, quia illud Propter duplicem ha-
bere sensum potest, ut vel finem significet, vel
caussam, vel quasi caussam moraliter moven-
tem, ut remuneratio ipsi tribuatur, ut est no-
tissimum apud Theologos, & Philosophos mo-
rales; immò & Grammaticos. Nisi dicamus
in tali decernendi modo inveniri meritoriam
aliquomodo motionem. Cùm enim Deus per
scientiam mediam cognoscat hunc, cui gloriam
& merita decernit, bene operaturum in ordine
ad promerendam gloriam, dum decernit hujus-
modi operationem, eam pro motivo habet vir-
tuali quodam modo futuram: absque eo quòd
sub statu conditionato prævisa sit sufficiens,
ne in errorem Semipelagianorum aliquatenus
incidatur, sed quia virtuali quodammodo fu-
tura absolutè videatur. Quamvis non desit qui
meritis sub conditione prævisis vim movendi
tribuat: quia existimat illos de meritis tantùm
egisse, quæ manent sub statu conditionato,
non de illis, quæ cum futuris absolutè conjun-
guntur. Quod quidem à me aliàs rejectum;
cùm tamen quod hîc assero, valde diversum
sit, scilicet cùm Deus prævisis meritis sub con-
ditione illa simul cum gloria decernit, posse
non absurdè dici ob merita aliquomodo abso-
lutè futura illam præfinire. Hoc modo: Video
hunc à me gratia sub conditione præventum
operaturum benè, & gloriam meriturum, &
me illam ipsi collaturum. Sic ergo volo, sic
jubeo. Ubi non est velle propter conditionata
merita, sed totum illum progressum ad statum
absolutum transferre, & virtualem quamdam
illorum futuritionem indicari: si insuper dica-
mus specialem aliquam complacentiam Dei
erga hujusmodi translationem in absolutum
statum præcessisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>686.</absatz-nummer> Probat autem præfatus Auctor iden-<marginalia>Contra di-|stinctionem|actuum|argumenta</marginalia>
titatem omnium divinorum actuum Quæstione
illa 27. ex motivo unico, quod est divina boni-
tas: quod quidem infirmum est, nam illa potest<-P>@@

<-P>diversa ratione proponi & applicari, ac respe-<marginalia>proposita|& soluta.</marginalia>
ctu etiam objecti materialis diversitas induci:
cùm aliàs stet etiam in objectis creatis suam
etiam esse motivam rationem posse, ut in me-
ritis facilè est dispicere. Deinde, ex perfectis-
sima comprehensione, qua Deus objecta om-
nia suæ dispositioni subjecta cognoscit. Ex ea
enim habetur non esse cur Deus unum decer-
nat, & dispositionem erga alia aliquomodo
suspendat. Ad quod dicendum Deum com-
prehendere omnia secundùm statum, quem
habent; cùm autem pro priori illo merita non
habeant absolutam futuritionem, sicuti neque
demerita, non posse circa illas haberi actus
illis correspondentes. Sed urget exemplo arti-
ficis, qui non prudenter operatur, si determi-
net seorsim de una parte sui operis, quin si-
mul circumspiciat omnes partes, earumq&#x0301;ue
inter se, & cum una illa cohærentiam. Ut
si pictor determinet de magnitudine & loco
oculi, vel manus, quin simul determinat de
magnitudine, proportioneq&#x0301;ue aliarum par-
tium. Pro quo D. Dionysius de c&#x0153;lesti Hie-
rarchia Cap. 8. sic ait: Omnium est artifex, &
semper omnia componit, estque caussa indissolu-
bilis cohærentiæ & ordinis omnium, finesque prio-
rum cum sequentium principijs semper connectit,
& unam Vniversi conspirationem, concentumq&#x0301;ue
pulcherrimè efficit. Sic divinus Antistes. Ad
quod quidem respondeo in primis artificem
etiamsi opus sua destinatione integrum com-
plectatur, multoties accidere ut circa ali-
qua non se determinet, sed in progressu id
præstet. Heri consultationi interfui circa
ædificium quoddam nostrum feliciter progre-
diens, circa tecti formam, an planum an con-
cameratum in media contignatione. Et in
pictore id etiam accidit multa in decursu me-
ditantem. Non ergo ex artifice creato vali-
dum sumitur argumentum. Si autem dicatur
Deum esse perfectissimum artificem, ut D.
Dionysius effatus, inde profectò incipien-
dum fuisset; quandoquidem aliud nihil ad
rem. Dico ergo illum de Theologicis præ-
cisionibus non locutum, sed id, quod fate-
mur omnes fide & ratione instructi, pro-
tulisse. Deinde adhibenda est solutio præ-
cedentis rationis, nonnihil ex nuper dictis
adjuncto: scilicet Deum ut summum arti-
ficem sua destinatione complecti omnia,
quæ pro illo statu præcisivo possunt dispo-
ni, ut sunt quæ nuper dicta; unde ex hu-
mano artifice simile quid accedit, non om-
nia pariter disponente, sublatis imperfectio-
nibus. Nonnulla alia omitto, quorum non
est operosa solutio. Neque deinceps cum Au-
ctore præfato circa prædestinationem con-
tendendum, qui brevem nobis pro illa ex-
hibuit tractationem, multas compendiaria il-
la de unitate actuum doctrina præcidens quæ-
stiones.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0253.jpg/>
@@1@<SE253>238 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><Z><A+1>§. XXIV.
Circa electionem præcisam à medijs.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>687.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Roblemate 1. & 4. diximus & proba-<marginalia>Modus di-|tendi pecu-|liaris P.|Izquierdi.</marginalia>
vimus secundùm præsentem provi-
dentiam repugnare, quia sic stare non posset ut
homines gloriam possent amittere, & absolu-
tè damnari, quandoquidem divinum decretum
frustrari omnino impossibile est; cùm tamen
damnari absolutè posse homines etiam præde-
stinatos omnino fatendum sit, ut ibidem osten-
sum. Sed insurgit P. Izquierdus Disputat. 41.
Quæst. 1. Proposit. 4. ubi multis probare inten-
dit, non obstante decreto posse prædicta stare,
eo quòd decretum intentivum ratione execu-
tivi fieri potest, ut non fuerit, eò quòd adhibe-
re potest omnino liberum, ad quod tantùm
tenetur ratione prioris; eo autem ipso quòd
liberum sit satisfacit efficaciæ decreti intenti-
vi, ex quo habetur, ut & liber maneat ad con-
ferendam gloriam, etiam suppositis meritis.
Ad decret&#x0169; ergo executivum spectat conferre
auxilium, quod Deus prævidet futur&#x0169; efficax,
& se liberè collaturum ei gloriam in recom-
pensationem meritorum. Quo casu collatio
gloriæ à libertate hominis dependebit, atque
etiam à libertate immediata Dei, quæ tantùm
erit principium remotum, tum gloriæ, tum
decreti executivi ejus, ob idq&#x0301;ue nihil derogans
libertati decreti ejusdem, & collationis gloriæ.
Itaque cùm homini ratione decreti executivi
tale conferatur auxilium, ut eo stante possit
non operari, fit ex eo ut omissione sua possit
decreti tam intentivi, quàm executivi efficien-
tiam impedire, & sic gloriam amittere. Pro
quo plura ingeniosus Scriptor accumulat, circa
quæ nescio an dici possit quod aliàs Tullius
saniori applicatione, esse scilicet aliqua, quæ
pręstat ignorare, quàm scire. Quando & modus
pariter ostenditur, juxta quem possit Deus non
adimplere promissionem modo decernendi ac-
commodatam. Id autem quod de gloria dici-
tur, in prædefinitione actus quoad substan-
tiam latè prosecutus Auctor fuerat Disput. 29.
Quæst. 2.</P>
<P>  <absatz-nummer>688.</absatz-nummer> Sed quis non videat pro statuenda<marginalia>Efficaciter|impugna-|tur.</marginalia>
nova hac philosophandi ratione inutiliter in-
genium fatigatum, & viam aperiri, ut possit
circa stabilitatem divinorum decretorum, &
promissionum firmitatem multorum credulitas
vacillare. Ubi dici nequit pro Dei libertate de-
fensionem assumi, quando Deus illam sibi ex
suppositione decreti pro contrario ipsi super-
esse non vult, quia verò decernit ut non sit,
quod esse possit, inde in eo est exercitium li-
bertatis. Prætereà etsi Deus adhibeat medium
liberum, non cessat necessitas absoluti decre-
ti, quia non cessat illius existentia, in qua fun-
datur necessitas. Id patet, quia eo posito non
potest non esse, ex communi & certa persua-
sione quod res quando est, necesse est esse.
Item ex æternitate, qua necessariò durent, de
qua Auctor Disput. 31. ubi eam rationem ce-
teris probabiliorem reddit n. 369. quia non ob-<-P>@@

<-P>stante contingentia actus divinæ voluntatis,
eo ipso quod est Deo intrinsecus, & cum ipso
identificatus, omnes perfectiones divinas tran-
scendentes debet participare, & ita æternita-
tem. Ergo & hoc debet decreto intentivo
proculdubio concedi. Tunc ultra. Decretum
tale non utcumque est in Deo, sed secundùm
specialem conditionem suam, juxta quam est
necessariò inducens decretum executivum cum
nullo habens necessariam connexionem. Ex
quo habetur, quod quodcumque illud sit, in ip-
sum quodammodo influit, à quo in essendo &
permanendo dependet, unde ut superius vidi-
mus, juxta Auctorem ab ipso tamquàm à prin-
cipio remoto est gloria & decretum executi-
vum: id quod clarissimè evincitur ex dictis de
æternitate, quia sicut decretum intentivum
æternum est, ita & influxus, vel quasi influxus
in executivum. Unde falsum est quod dicitur
omissione operationis meritoriæ impeditam
utriusque decreti vim; nam eo ipso quod omit-
tatur operatio meritoria, tenetur Deus per alia
media suam exequi voluntatem: hoc enim ma-
nifestè evolvit ratio vagæ volitionis, vel potius
præcisivè per modum intentionis. Et ita præ-
scribitur modus defensionis doctrinæ Societa-
tis circa conciliationem gratiæ efficacis cum
libertate, de quo Sect. 7. Problemate 4. nu.
787.</P>
<P>  <absatz-nummer>689.</absatz-nummer> Ubi illud post alia: Quòd supposita<marginalia>Societatis|Decretum|circa gratiæ|efficaciam.</marginalia>
scientia conditionalium ex efficaci Dei proposito at-
que intentione efficiendi certißimè in nobis boni, de
industria ipse ea media seligit, atque eo modo &
tempore confert, quo videt effectum infallibiliter
habitura: alijs usurus, si hæc inefficacia prævidisset.
Sic ibi. Ut in nostro casu idem asserere omni-
no debeamus, ut si auxilia ad decretum exe-
cutivum spectantia effectum non haberent,
alijs necessariò sit Deus usurus, quæcumque
illa sint, hoc enim vis illa decreti intentivi, non
utcumque, sed essentialiter postulat. Quem-
admodum absolutè debitor, si libranciam tri-
buat ut à quopiam aliquo pecunia ipsi debita
exigatur; ea non stante certa, alium debet mo-
dum solvendi ex justitia conquirere, id quod
passim videmus accidere.</P>
<P>  <absatz-nummer>690.</absatz-nummer> Sed ait n. 49. id posse peculiari alio<marginalia>Modus|alius|peculiaris|explosus.</marginalia>
modo convenienter explicari, si dicamus Deum
cum præfato decreto aliud habere executivum
conditionatum, quo efficaciter nolit ut confe-
ratur homini gloria, si careat meritis. Ubi qui-
dem aut conditionatum decretum est posterius,
ut videtur, cùm dicatur executivum; & hoc
est priori contrarium, ut constat, quia Deus
etiam carentiam meritorum suo intentivo de-
creto comprehendit, juxta nuper dicta, quod
per subsequens nequit limitari. Quod si simul-
tanea dicantur, etiam convincuntur sibi in-
vicem adversari, estq&#x0301;ue in Deo modus indi-
gnissimus decernendi: Volo dare in omni eventu,
sed nolo in aliquo, si fuerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>691.</absatz-nummer> Modum alium possibilem proponit<marginalia>Quid circa|tertium.</marginalia>
n. 50. dicens esse magis certum ad intentum, si
videlicet decreta Dei indifferentia concurren-
di cum homine ad merita ipsiusque volunta-
tem proximam ad merendum constituentia
sint indivisim nolitiones conditionatæ quibus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0254.jpg/>
@@1@<SE254>§. XXIV. Circa electionem præcisam à medijs. 239
<duolan 2><-P>Deus efficaciter nolit, ut conferatur homini
gloria, si caruerit meritis. In quo quidem
casu sic formandum videtur decretum: Volo
dare gloriam, si non caruerit meritis. Quæ qui-
dem æquipollet huic: Volo dare gloriam ei, qui
habuerit merita, quia nolle dare carenti, est vel-
le dare habenti, decretum enim tunc meliùs
suum sortitur effectum, cùm adsunt merita,
circa quæ Deus specialiorem habet affectio-
nem: Ita illud: Nolo dare carenti meritis, in-
fert illud, Sed habenti. Tunc autem quid mira-
bile & peculiare habemus in hujusmodi asser-
tione, cùm illum decernendi modum commu-
niter Doctores admittant etiam circa repro-
bos, unde non videtur cur debeat hoc loco con-
stitui, uti propriè ad prædestinationem spe-
ctans, cum præcisione illa à medijs, de quo est
quæstio. Sint ergo discursus eruditi & inge-
niosi Scriptoris utcumque & profundi & sub-
tiles, nobis per planiora plus placet incedere,
nec nodum inscirpo quærere: quod & de pro-
missione dictum velim, cùm pariformiter pro-
cedat.</P>
<P>  <absatz-nummer>692.</absatz-nummer> Sed antequàm à concertatione hujus-<marginalia>Circa impu-|gnationem|scrupulus,|sed retenta|illius vi.</marginalia>
modi recedamus subit animo scrupulus, an ex
defectu legitimæ intelligentiæ impugnatio
nostra quoad decreti intentivi permanentiam
processerit, pro quo præstat Auctorem ita lo-
quentem audiamus: Actus non potest non liber
evadere, licet negatio actus essentialiter sit incom-
poßibilis cum ipso decreto; eo quòd in tali casu po-
sitio decreti non potest non esse dependens à nutu
voluntatis creatæ, potentis media omißione actus
facere, ut non extiterit decretum pro signo suo ante-
cedente &c. Sed quia in tali casu positio talis de-
creti pendebit à nutu voluntatis prout exequentis
gloriam medio alio actu libero executivo, quæ ut sic
hoc ipso quòd habeat potentiam proximam ad im-
pediendam executionem gloriæ, consequenter pote-
rit facere, ut non præextiterit decret&#x0169; gloriæ inten-
tiv&#x0169; pro signo suo antecedente: Ex quibus videtur
haberi, quod remanet superiùs impugnatum,
scilicet decretum intentivum posse desinere ex
omissionis actus meritorij positione. Sed po-
test illud aliter intelligi, ut scilicet expositio-
ne dicta omissionis fieri potuerit ut Deus non
habuerit actum intentivum & consequenter
executivum. Si enim Deus non prævidisset
creatam voluntatem honestè & meritoriè ope-
raturam, saltem sub conditione, decretum tale
minime habuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>693.</absatz-nummer> Sed quidem neque hoc videtur quo-<marginalia>Instauratur|impugna-|tio.</marginalia>
modo stare possit, sic enim habet Propositio
dicta: Decretum prædefiniens substantiam colla-
tionis gloriæ secundùm se præcisè, atque adeò cum
nulla scientia de meritis connexum essentialiter, ex
nullo capite repugnat Deo &c. Iuxta hæc ergo
nequit ad scientiæ medię antecessionem habe-
ri recursus: ergo eo pacto non potuit existen-
tia decreti impediri, quandoquidem cum illa
nullam habet connexionem. Ex eo autem quod
medium liberum adhibeatur neque id stare
potest, quia omissione posita & sic frustrato,
necessitas urget pro alio, juxta dicta, quæ qui-
dem videntur manifesta, unde quod scripsi,
scripsi.</P>@@

<Z><A+1>§. XXV.
Circa peculiarem sententiam in modo divi-
næ electionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>694.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abemus illum Problemate 4. §. 3.<marginalia>Pro vaga|prædestina-|tione quid|P. Izquier-|dus.</marginalia>
& est ille P. Alcazar, efficaciter im-
pugnatus, qui tamen placuit P. Izquierdo Dis-
put. 41. Quæst. 3. ubi hanc statuit Propositio-
nem: Etiam habet Deus de facto prædestinatio-
nem vagam, qua gloriam prædefinit hominibus
ante prævisa eorum merita, quæ circa varias perso-
nas, vel etiam circa varios gradus gloriæ ejusdem
personæ vagatur. Sicuti habet prædestinationem
conditionatam, qua vult ut omnes salvi fiant, si per
ipsos non steterit. Citat Patrem Alcazar, cui
consentire asserit Patrem Ruiz Quæst. 1. nu. 6.
ubi eum allegat ex Disput. 53. de Prædest. Sect.
4. n. 4, ubi quidem non penitus Patris Alcazar
sententiam amplectitur, ut constat ex n. 7. & 8.
ubi argumento nostro contra illam utitur, qua-
tenus pro uno cadente alium à Deo surrogari
contendat. Meminit etiam ejus P. Ortega
Controv. 7. Disput. 2. Quæst. 3. Certam. 2. nu. 7.
ubi eam vocat singularem & absurdam. Pro-
bat autem illam citatus Scriptor. Quia ali-
quem finem respexisse Deus credendus est in
eo, quòd tot homines salventur, quot reipsa sal-
vandi sunt, nec plures, nec pauciores; nimi-
rùm ut implerentur Sedes, quas Angeli apo-
statæ amiserunt, vel ut mansiones extructæ in
illa cælesti civitate justo civium numero habi-
tarentur; Sed ad hujusmodi finem nil interest,
quòd homines salvandi sint hi, vel illi. Ergo
credendum est priùs determinasse Deum ex
intentione talis finis numerum salvandorum,
quàm determinatas personas. Adducit deinde
exemplum fundatoris civitatis, quod ex P.
Cornelio à Nobis datum citato loco. Quod<marginalia>Primæ il-|lius rationi|fit satis.</marginalia>
quidem quàm parvi momenti sit, ibidem osten-
sum. Sicut & quod præmittitur, & negandum
est, quia nihil est, quod verosimiliter indicet
illam formalis numeri antecessionem, neque
est consentaneum amori: quo Deus prædesti-
natos diligit, ut quasi ex occasione fortuitò
electi videantur. Concedimus ergo in præde-
stinatorum numero aliquem Deum finem in-
tendisse, sed cum electione determinata con-
nexum. Videns enim talem numerum futurum
convenientem, eum voluit in electis ab ipso
c&#x0153;lestis Curiæ civibus inveniri. Sicut præde-
stinatio conveniens ipsi visa est; nec tamen
prius decretum aliquod absolutum habuit cir-
ca illam, sed ad Angelos & homines primò il-
lam suo decreto direxit, sine aliqua circa illos
præcisione.</P>
<P>  <absatz-nummer>695.</absatz-nummer> Arguit deinde ex adducto loco Apo-<marginalia>Sicut & ar-|gumento ab|auctoritate.</marginalia>
calypsis 3. à Nobis allato & exposito: Tene quod
habes &c. pro quo & profert, quæ & P. Ruiz,
D. Gregorij Lib. 25, Moralium Cap. 8. aliàs 10.
& D. Augustini Libro de Corrept. & gratia Cap.
13. in prædictum locum verba numeri certi-
tudinem indicantia ex subrogandis integran-
dum. Sed illa profectò non urgent. Divi enim
Gregorij verba nimiùm probant, quòd scilicet<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0255.jpg/>
@@1@<SE255>240 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>pro cadentibus substituuntur alij, quod scilicet
cum grano salis accipiendum dixit P. Ruiz,
nam aliàs sequeretur (sicut & nos argumenta-
ti sumus) æqualem esse numerum electorum
& reproborum. Est ergo Electorum numerus
certus ac definitus, ut ille ait, sed non eò quòd
electi cadant & pereant, id enim stare nequit, ut
est manifestum, ex impossibilitate illa in Scho-
lis nota, unde quod de numero dicitur, aliunde
firmandum: Divus autem Gregorius in ea sen-
tentia fuit, ut censuerit tot glorificandos ho-
mines, quot Angeli ceciderunt, juxta quod &
præfato loco videtur pronuntiasse. Cùm ta-
men illius hac in parte sensum multi non ad-
mittant, dicentes majorem futurum hominum
beandorum numerum, quàm fuerit cadentium
Angelorum. Cui sententiæ non parùm favere
Divum ipsum Gregorium Homilia 34. in Evan-
gelia affirmat P. Suarez lib. 1. de Angelis Cap. 11.
nu. 5. quatenus asserit in gloria futurum esse
æqualem numerum Angelorum & hominum.<marginalia>D. Grego-|rius.</marginalia>
Et Lib. 7. Cap. 17. n. 5. ita scribit: Nec constat
numerum hominum salvandorum non fore majorem:
cùm credibile sit multò majorem esse futurum, quàm
numerus cadentium Angelorum fuerit. Sic ille.
Quomodo autem ex eo quòd D. Gregorius
asserat, æqualem in gloria futurum numerum,
sequatur futurum majorem numerum homi-
num, id possit idonea ratione componi, non
equidem apparet esse scilicet inæqualem &
æqualem, majorem scilicet & minorem. Sed
reverà Doctor sanctus æqualem non asserit,
sed per homines centenarium numerum, in
quo Angeli ad nonagesimum nonum perti-
nent, integrandum. In quo sunt multi, qui
Doctori sancto contradicunt; ejus enim sen-
tentia ex ijs est, quæ probabiliter inter Docto-
res sacros disputantur. Divus verò Augustinus<marginalia>D. August.</marginalia>
de numero non est Iocutus, sed de multitudine
minimè defutura, ut promissio Abrahæ facta
de multiplicando spirituali semine instar stel-
larum, & arenarum maris, verissima compro-
betur.</P>
<P>  <absatz-nummer>696.</absatz-nummer> Arguit insuper præfatus Scriptor,<marginalia>Objectio à|ratione|discussa.</marginalia>
quia benevolentia Dei erga homines præstan-
tior erit, si ex se, & ante omnia eorum me-
rita omnibus & singulis velit gloriam affe-
ctu efficaci disiunctivo, quàm si velit tantùm
affectu simplici vel conditionato, ut constat.
Ergo de facto admittendus est in Deo talis
affectus. Ad quod quidem respondeo con-
cedendo Assumptum: Atqui illud de affectu
erga omnes & singulos procedit, qualis
non est amor vagus & indeterminatus, &
ita eo argumento nos potiùs usuri, ut jam
nuper præstitum: unde miror doctum Patrem
in eo ita proposito vim aliquam invenisse pro
suo placito, quo apertè nostrum comproba-
tur. Pro quo videri potest P. Aldrete Dispu-
tat. 8.</P>@@

<Z><A+1>§. XXVI.
Circa electionem ante merita Recentioris
Scriptoris argumenta discussa.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>697.</absatz-nummer> <INI2>P.</INI2> Christophorus de Ortega Disput. 2.<marginalia>P. Ortegam|ad versetur,|præmissis|quibusdam|cum rata|doctrina.|Titulus ejus|Quæstio-|nis 1.</marginalia>
de Prædestinatione, Quæst. 3. gravissi-
mam quæstionem versans diversorum certa-
minum hos habet Titulos 1. Ante absolutè præ-
visa merita eligi ad gloriam prædestinatos certum
omnino est, de ejus verò electionis efficacia non
item. Ubi pro antecedentia duplicem affert
rationem. Primam ex speciali serietate &
promptitudine erga media, quæ quidem satis
dubia est pro absoluta certitudine statuenda,
sed explicari potest per specialem complacen-
tiam, quod & nobis placuit. Secundam ex col-
latione auxiliorum, prævisa eorum efficacia;
ex quo fit collationem talem habere rationem
interpretativæ electionis, cùm dentur ex dire-
cta intentione gratiæ, quæ & communis est
etiam reprobis. Id quod etiam à Nobis dictum.
Quæ ratio cùm non habeat absolutam certi-
tudinem, aliqua quærenda est, quæ sit penitus
inconcussa, & est illa, Deum ab æterno glo-
riam electis voluisse, quam reipsa confert, uti
finem, ad quem illos creavit, pro cujus assecu-
tione media opportuna providit, quæ eo ipso
quòd media sint aliqualem finis intentionem
in eligente supponunt. Cumq&#x0301;ue media pro-
portionata non sint alia quàm merita, ante
illorum prævisionem quomodocumque illa
explicetur, gloria ipsa debuit intendi. Si dica-
tur unico Dei actu omnia peragi, & ita nul-
lam esse antecessionem; in primis id ostendit
parùm esse consentaneum Scripturæ & Patri-
bus, illum dicendi modum. Et nihilominùs
tunc etiam suam antecessionem virtualem esse
negari nequit, amatur enim gloria ut finis, &
merita ut media, unde aliquis virtualis saltem
ordinis modus negari nequit.</P>
<P>  <absatz-nummer>698.</absatz-nummer> Certaminis 2. Titulus ut sequitur:<marginalia>1. Vbi de|Schola Tho-|mistarum|etiam in|Societate.</marginalia>
Omißis Thomistis, sententiæ & Patronis. Ubi
Thomistarum nomine Patres Dominicanos,
& ipsis f&#x0153;deratos intelligit, benè autem addit
esse etiam scholam Thomisticam Jesuanam in
Societate, pro eo quod P. Gonet congessit
Tomo I. in recommendationem doctrinæ D.
Thomæ §. 9. sic autem ille scribit: Quare &
scientiam mediam de conditionata contingentium
nostrorum, vel implicitè ut ante Molinam Schola-
stici veteres omnes, vel explicitè in terminis omnes
Scholæ nostræ Thomisticæ Iesuanæ, qui Molinam
nostrum ea in re habent præceptorem &c. Ubi qui-
dem doctus Auctor quod ad unicum præcep-
torem spectat potuit omittere, propterea, quæ
diximus nu. 628. & 633. ut & titulus ille
Molinistarum tantoperè Adversarijs in ore &
calamo frequens prorsus aboleatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>699.</absatz-nummer> 3. Irrito pro alterutra sententia ab ejus<marginalia>3.</marginalia>
Patronis ex Scripturæ testimonijs pluribus labora-
tur. 4. Irrito etiam pro alterutra sententia cer-<marginalia>4.</marginalia>
tatur ex Patribus. 5. Quousque Vasquez contra<marginalia>5,</marginalia>
Soarium minùs solidè discurrerit summatim expe-
ditur. 6. Haud majori opere pretio Vasquiani alijs<-P><marginalia>6.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0256.jpg/>
@@1@<SE256>§. XXVI. Circa electionem absolutam &c. 241
<duolan 2><-P>Soarium impugnant. 7. Magni mei magistri<marginalia>7.</marginalia>
Dazæ, & ipso posteriorum urgentium contra Soa-
rium argumenta retusa. Sic ille. Cui erit fortè<marginalia>Quid circa|illos.</marginalia>
qui non immeritò reponat: Haud magno ope-
ræ pretio in præfatis est ab Auctore evellente
& destruente, disperdente & dissipante, labo-
ratum; cùm tamen ædificatum nihil aut plan-
tatum ab ipso videamus. Et primum quidem
facile esse solet, non ita alterum. Et cùm Vas-
quij sententiam defendendam assumat, id suo
labore consecutus est, ut illa neque in Scriptu-
ris, neque in Patribus solidum habere funda-
mentum dignoscamus. Ex quo quidem minùs
plausibilis, & acceptione digna comprobatur,
cùm opposita D. Thomæ sit, & etiam Scoti in
id utraque conspirante schola, nec sperari
queat ut ab Auctore urgentiora, ut ipse jactat,
argumenta proponantur. P. Didacum Dazam<marginalia>P. Didaci|Dazæ elo-|gium.</marginalia>
illius magistrum in hoc regno Peruviano ante
annos plus sexaginta novi grandævior Aucto-
re Confessarium Excellentissimi Principis de
Esquilache, coràm quo voluit me Theolo-
gicas theses defendere, jam circa metam cur-
riculi decurrentem, & eisdem præsidere. In
quo non annui, unde nullum tale suæ sapien-
tiæ specimen perrexit exhibere. Et agebat tunc
annum 35. Sed majestate corporis, & morum
gravitate, ac eruditionis non vulgaris opinione,
communem sibi æstimationem conciliabat.
Cumque aliqua ad quæstuarium negotium
spectantia minùs sibi placerent, in quibus &
conscientiæ suæ, aliarum judicis, periculum
vertebatur; valedixit palatio, & in Hispaniam
remigravit, ubi humanè exceptus, & cathe-
dris regendis aliquamdiu intentus, annum
agens 44. dum in Angliam tenderet Oratoris
Regij Comitis de la Corzana Confessarius in
ipsa navigatione obijt, non sine suspicione
propinati veneni ab hæretica pravitate, de quo
P. Nadasi in Anno dierum memorabilium die 16.
Octobris. Sed jam urgentiora illa argumenta
videamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>700.</absatz-nummer> Primò arguitur ex constitutione<marginalia>1. Argumen-|tum debile.</marginalia>
actuum liberorum per extrinseca connotata:
ex ea enim habetur decretum intentivum glo-
riæ per gloriam ipsam reipsa extra caussas po-
sitam constitui. Sed reipsa datur propter me-
rita: ergo non est locus tali decreto, quia ne-
que ordini intentionis & executionis. Sic ex
P. Daza fidelis ejus auditor: qui tamen post in-
ventum illum facilem explicationis modum de
intentionali intrinseco complemento, de quo
suprà n. 650. leve argumentum existimat, &
ab ipso eatenus abstinendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>701.</absatz-nummer> Secundò ex eodem & P. Herice,<marginalia>Aliud à|proponente|rejectum,|sicut prius.</marginalia>
quia si gloria ante prævisionem meritorum de-
cernitur: ergo non potest non à Deo confer-
ri, sive adsint, sive non adsint merita, neque
in potestate electorum est illam amittere. Pro
quo duo adducuntur exempla. 1. ducti ad car-
cerem à lictoribus, qui potest quidem velle
aut nolle ire, sed sive velit, sive nolit, iturus
est. 2. Ex voluntate Dei absoluta ante deme-
rita non dandi alicui gloriam. Ad quod re-
spondet Auctor facilem habere solutionem,
quam & exhibet. Ad prius exemplum respon-
det in illo nullum haberi respectum ad carce-<-P>@@

<-P>randi voluntatem, cùm tamen habeatur in
casu nostro ex prævisa sub conditione libera
meritoria operatione. De secundo nihil, sed
est solutio facillima: quia licèt Deus prævide-
re sub conditione demerita possit; implicat ta-
men circa illa absolutè futura decretum divi-
num, aut ea decreto intentivo negandi glori-
am aliquomodo complecti. Quamquam non
desint, qui casum possibilem arbitrentur, de
quo inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>702.</absatz-nummer> Tertiò ex P. Daza. Quia per hujus-<marginalia>Tertium|insuper.</marginalia>
modi electionem beneficium redemptionis per
Christum, & sacramentorum valdè extenua-
tur, quandoquidem etiam sine illo gloria in-
fallibiliter obtinenda; circa quod & alia non-
nulla parvi ponderis admiscentur, quæ & Au-
ctor diluit. Sicut & illud quod de imminutio-
ne beneficij in gratia ad operandum præstita
addebatur. Quantum enim beneficij, ajebat
P. Daza, erit excitari, juvariq&#x0301;ue, ut nostro
opere, labore, ac merito habeamus, quod aliàs
ex electione illa habere nullatenus possumus?
Ubi Auctor non dubitat asserere magistrum
suum intimè in hoc attendisse, quod attendere
debuisset. Et quidem meritò, cùm evidentissi-
mum sit gratiam ex eo non minui, quod gra-
tiam aliam eximiam præsupponat, & inde de-
scendat, cùm potiùs æstimabilitas augeatur.
Id quod à D. Joanne Baptista in beneficio re-
demptionis per Christum prædicatum, cum
dixit: Et de plenitudine ejus nos omnes accepimus,<marginalia>Ioan. 1.|v. 16.</marginalia>
& gratiam pro gratia. Joan. 1. v. 16. Videatur
Cardinalis Toletus.</P>
<P>  <absatz-nummer>703.</absatz-nummer> Quartò ex eodem contra electionem<marginalia>Quartum|pariter.</marginalia>
includentem simul gloriam & merita: Quia
juxta P. Soarium idem actus nequit simul ten-
dere in finem & media, præsertim quando me-
dium unicum non est, ut in præsenti, cùm
possit Deus gloriam aut propter merita tribue-
re, aut etiam gratis. Pro quo & nonnulla non
plus urgentia adjiciuntur, quibus abundè Au-
ctor satisfacit. Et quidem quod finis & medium
possint simul intendi, etiamsi media plura sup-
petant, negari rationabiliter nequit, si de me-
dijs materialiter sumptis loquamur: sunt enim
entitates duæ, quas potest voluntas uno actu
complecti. Secus est si medium secundùm ra-
tionem talis formaliter eligatur, sic enim in-
tentionem finis supponit, & ita circa illius
electionem potest esse difficultas: sub qua con-
sideratione à P. Soario potuit, quod ex ipso
assumitur, affirmari. Unde licet Deus merita
cum gloria ut media ad ipsam expressè velit,
juxta prædictam doctrinam, formalem ratio-
nem medij non habent, sed tantùm intenditur
ut illam habeant, quia ante illorum absolutam
prævisionem vim movendi non habent, alli-
ciendi scilicet in ordine ad præmium: unde
media dici possunt in actu signato, sed non in
actu exercito. Sicut & de ratione finis dicen-
dum in gloriæ intentione, quæ non exercetur
circa illa.</P>
<P>  <absatz-nummer>704.</absatz-nummer> Quintum ex eodem. Quia prædesti-<marginalia>Quintum|denique.</marginalia>
nationis medium passio Christi fuit: ergo &
volita peccata, quæ in ea intervenerunt. Il-
latio probatur, quia sine peccatis stare illa non
potuit, quæ ante prævisionem passionis prævisa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0257.jpg/>
@@1@<SE257>242 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>non sunt. Licèt dicatur Christus decretus an-
te prævisum Adæ peccatum: revera enim pas-
sio Christi medium fuit. Hæc cum nonnullis
alijs ad summam redacta, non urgere Auctor
existimat, & juxta principia sua, in quorum
aliquibus P. Suarij doctrinam amplectitur,
congruentem adhibet responsionem. Nos quod
ad Christi passionem attinet in decreto inten-
tivo gloriæ non inclusum asserimus, & quod
de peccatis dicitur, urgentissimum arbitramur,
ut suo loco ostendimus, pro quo & faciunt
dicta Problemate 4. Sect. 14. Concludit argu-<marginalia>Cum alio ex|P. Vasquez.</marginalia>
mento P. Vasquez desumpto ex universali vo-
Juntate salvandi omnes, quam Deus habet, ex
se sufficienti ad negotium præsens, unde sine
ulla necessitate & ratione circa aliquos varia-
tur. Cui ex doctrina P. Suarij respondet volun-
tatem illam erga solos reprobos versari, cùm
tamen circa prædestinatos specialiter alia pro-
videntia versetur: stante enim illa, ut stare
fatendum est ex magnis pro illa fundamentis,
ut quid alia inefficax & conditionata; cùm
nullus prudens ita sit solitus decernere. Sed
verò etiamsi dicamus in Deo præcedere volun-
tatem illam dandi gloriam omnibus, qui ha-
buerint merita, qualis in Scriptura significa-
tur, pro speciali erga prædestinatos non incon-
gruè specialis poneretur, ut erga illos magni-
tudo beneficij cresceret ex peculiari dilectio-
ne, quæ in Scripturis etiam prædicatur Matth.
25. Rom. 9. Ephes. 1. Et alibi. Unde specialis
hujus dilectionis comparatione, amor non talis
erga reprobos vocatur odium.</P>
<P>  <absatz-nummer>705.</absatz-nummer> Sed pergit jam Auctor, & mentem<marginalia>Prior eius|assertio|cum irre ve-|renti in P.|Suarium|verborum|prolatione|reiecta, &|castigata.</marginalia>
suam conclusione duplici manifestat Certamine
8. In prima statuit de facto electionem non
stare ante prædicta merita. Id probat, quia sine
illa stare potest, ut fatetur P. Suarez & asseclæ,
de quo & Nos Problem. 3. & aliunde null&#x0169; est
solidum fundamentum, ut reipsa sit, ab ejus pa-
tronis afferatur. Ubi præcipuum illud impu-
gnat de voluntate efficaci finis, quando media
ut talia ad ipsum eliguntur, uti eliguntur me-
rita, quorum certitudo per scientiam mediam
agnoscitur. Circa quod quidem non ineptè
discurrit. Sic autem subdit n. Hæc fors Suarius
præsensit, at&#xE8BF; adeò videtur rationem hanc suā non
adeò nudam & simpliciter efformasse, sed alijs etiam
terminis & adminiculis vestitam & implexam, ut
eorum multiplicitate & confusione lectoribus per-
plexitatem, & oppugnaturis faceret difficultatem.
Hæc ille sanè indignissima in clarissimum
Theologiæ lumen, non peculiarem aliquam
sententiam suam de novitate odiosam propu-
gnantem, sed receptissimam, & celebrem, in
quam, ut paulò superiùs dicebam Thomisticæ,
& Scotisticæ Scholæ Scriptores doctissimi
conspirarunt: ut opus non fuerit Doctori Exi-
mio ad singulares, inauditos, & ægrè intelli-
gibiles terminos illaudabilem recursum con-
quisisse. Oportuisset profectò Auctori nostro
plus de rationum soliditate, quàm de verborum
exuberantia fuisse solicitum, ut eruditio ejus
& ingenium majori in pretio apud Theologiæ
proceres haberentur: apud quem & illa: Sed pars
ea ijs, qui non satis solida, minusq&#x0301;ue solidè probant,
ac tuentur, vulgaris ac trita numquàm nos deci-<-P>@@

<-P>piet, si singulatim terminos omnes adjunctos evol-
vamus, & quid, quantumq&#x0301;ue unusquisque valeat,
examinemus. Adjungit ergo ad majorem hanc con-
naturalitatem providentiæ & prædestinationis ex
intentione efficaci salutis prædestinati, quàm ex in-
efficaci probandam; id quidem etsi ex objectiva dis-
positione providentiæ non requiratur, ut ostensum
hactenus à nobis est; requiri tamen ex perfectione
Dei providentis, ejusq&#x0301;ue benevolentia ac beneficen-
tia speciali erga prædestinatos. Sic ille. Et ubinam<marginalia>Apertissimæ|calumniæ|demonstra-|tio.</marginalia>
in præfata Doctoris Eximij doctrina termini
illi implexam, & sua multiplicitate ac confu-
sione perplexitatem lectoribus afferentes?
Quid enim clarius dici potuit, quid brevius,
quid sine terminorum multiplicitate faciliùs
captu, licet aliàs queat à secus sentientibus op-
pugnari, quod & à nobis præstitum citato
Problemate? & id quidem ipso Doctore Exi-
mio non penitus refragante, & majorem tan-
tùm convenientiam in eo genere providentiæ,
si ratione agatur, agnoscente; à cujus since-
rissimo agendi modo valdè alienæ argutiæ il-
læ ad minùs solidè sapientes decipiendos, quod
nescio in qua Religiosa officina, præter quam-
dam in suo Auctore Superiorum auctoritate
mulctatam, potuerit fabricari.</P>
<P>  <absatz-nummer>706.</absatz-nummer> Possumus autem eodem ac ille ar-<marginalia>Impugnatur|amplius|possibilitate|divinæ præ-|intentionis|ostensa, sine|dispendio|libertatis.</marginalia>
guendi modo pro contraria Assertione proce-
dere. Nam prædestinare Deum per absolutam
intentionem est possibile, & conveniens, &
nihil est quod obstet: Ergo meritò id possu-
mus affirmare. Sed negat ille Assumptum in
2. Conclusione, de qua n. 4. judicans non ob-
stante cognitione meritorum per scientiam
mediam, repugnare absolutam intentionem
cum libertate amittendæ gloriæ, & possibilis
absolutè damnationis. Additq&#x0301;ue rationem
hanc esse infallibilem & evidentem: tametsi
ejus vires totas non omnes ejus Conclusionis
Auctores collegerint & exeruerint, ut evasione
ex præsuppositione essentiali scientiæ mediæ
ab Adversarijs tentata eludi ita minùs doctis
possit, ut non videatur intentum concludere
&c. Proponit ergo illam post hunc verborum
strepitum, & in ipsa novi nihil, & quod vires
omnes collectas & exertas valeat indicare. In
eo quidem vis ponitur, quod in statu absoluto
aliquid additur, quod non est in conditionato
prævisum, decretum inquam absolutum, quod
solutum à me aliàs, & est satis opportuna so-
lutio, quod etsi quidquam urgeret, scientiæ
mediæ usus esset inutilis. Constat. Sub statu
conditionato non prævidetur auxilium ut effi-
cax in actu primo, quæ est sententia Societa-
tis: Atqui in statu absoluto præcedit auxilium
ut efficax in actu primo: ergo aliquid habetur
in uno statu, quod non invenitur in alio: Ergo
scientia conditionata nequit pro absoluto de-
servire, & ita est inutilis. Quid ad hæc? Illud
utique in absoluto statu nihil futurum præter
id, quod est proprium ipsi statui, in quem
transfertur à statu conditionato. Et cùm hic
illum supponat, ex eo habetur ut in hoc cum
cognitione effectus procedatur, inde ergo effi-
cacitas, ex voluntate scilicet conferendi auxi-
lium cum notitia effectus. Ad quem etiam
statum pertinet velle absolutè effectum, quan-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0258.jpg/>
@@1@<SE258>§. XXVII. Circa electionem absolutam &c. 243
<duolan 2><-P>doquidem futurus esse videtur, eodem penitus
auxilio præstito, per quod nullo modo immu-
tatur agendi ratio, ac si talis voluntas neuti-
quam extitisset. Et hoc quidem pacto præfini-
tio liberorum actuum sufficienter, & mihi
evidenter explicatur. In casu autem nostro,
ubi de gloria agitur à Deo intenta de possibili
amissione pariter pronuntiamus, quia intentio
supra liberum exercitium creatæ voluntatis
cadit, & incompossibilitas divini decreti cum
negatione gloriæ ex libera suppositione ori-
tur: pro quo ex decreto argui potest, quod
Deus habet conferendi gloriam post prævisa
merita: illud enim per æternitatem præcedit
voluntatis creatæ determinationem: Ergo eo
stante nequit amitti gloria. Consequentia
ostenditur, quia est incompossibile cum nega-
tione gloriæ, & ut dictum est, determinatio-
nem antecedit, unde oritur absoluta necessi-
tas. Quid ad hæc? Illud utique necessitatem
illam esse consequentem, quia decretum illud
fundatur in libera voluntatis determinatione.
Idem ergo in nostro casu dicendum, quia exer-
citium libertatis idem est, sine ulla prorsus, nisi
quoad status, varietate. Ubi dici non immeritò
posset eos, qui evidentiam hujusmodi philoso-
phandi non vident, præoccupatos alieno sensu
vires omnes ad illius intelligentiam non colle-
gisse, aut etiam exeruisse. Sed cùm viri sint
sapientissimi, & perspicacissimi, ut libuerit
videant, & ut voluerint censeant, dum nos pro-
pugnamus nostra, & his relictis gradum ad alia
destinamus.</P>
<Z><A+1>§. XXVII.
Circa Axioma Theologicum, Facienti quod
in se est, Deus non denegat suam
gratiam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>707.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illo Sect. 12. Problem. 10. & di-<marginalia>Assertio pro|certa con-|versione.</marginalia>
ctum n. 1543. extare pro eo Dei le-
gem infallibilem, & à Deo supernaturaliter il-
luminandum eum, qui observata penitus lege
naturali ad finem vitæ pervenerit: quod in
decursu efficaciter comprobatum. Ubi qui-
dem, si nullus supernaturalis intervenit actus,
merus favor divinæ benignitatis assertus, non
meritum quodcumque quantumvis exiguum,
aut dispositio, quod constat ex dictis n. 1547.
Itaq&#x0301;ue sicut Deus per viscera misericordiæ suæ
humani generis redemptionem per Christum
sine ullius meriti prævisione, primaria volun-
tate disposuit, aliqua tamen congruentia ex
parte generis ipsius humani extante, ne scilicet
sine remedio permanerent, qui aliena volun-
tate peccaverant, ut videri potest apud P. Sua-
rez Tomo 1. in 3. p. Disput. 4. Sect. 1. ubi pro
eo adducit D. Gregorium Lib. 4. Moral. Cap. 9.
& D. Bernardum Serm. 1. de Adventu. Et statu-
tum illud redemptionis legem vocat Christus
Psal. 39. v. 9. Deus meus volui, & legem tuam in
medio cordis mei. Divo Paulo interprete Hebr.
10. v. 7. Ita etiam in casu nostro dicendum, si
revera ita eveniat, ut sine admixtione superna-
turalium actuum negotium illud peragatur.<-P>@@

<-P>Cùm tamen juxta dicta Sect. 1. Problem. 6. nu.
125. Deus omnibus hominibus supernaturalia
largiatur auxilia; in ijs, circa quos singularem
providentiam exercuit, ut naturalem legem in-
tegrè in totius vitæ decursu servarent, rationa-
biliter credendum est, supernaturales aliquos
actus præcessisse, ex quo omnis cessat scrupu-
lus de dispositione naturali ad justificationem.
Itaq&#x0301;ue facienti quod in se est viribus naturæ
per gratiam adjutæ Deus non negat gratiam
sufficientem & efficacem, ut illuminatus modo
dicto nu. 1248. reipsa salvus fiat. Quòd si
actibus hujusmodi non interpositis integritas
vitæ consistat, quod erit rarissimum, cùm &
sint qui illos negent, Deus tunc eos, qui ita
vixerint peculiari providentia in salutis viam
diriget, lumine fidei illustratos, & proportio-
nato voluntatis affectu, immediatus ipse magi-
ster, aut alijs mirabiliter destinatis. Et quidem
valdè alienum à divina pietate videtur, ut ho-
minem adeò singulari providentia à legis suæ
violatione servatum, sine remedio pro consecu-
tione felicitatis æternæ relinquat, & perpetuæ
adjudicet damnationi, cujus illud extat plenum
consolatione promissum Eccli. 33. vers. 3.
Homo sensatus credit legi Dei, & lex illi fidelis.<marginalia>Eccli. 33.|v. 3.</marginalia>
Vbi pro Credit legi aptissimè juxta Græcam
originem vertere aliquos Fidelis est legi, affir-<you>P. Cornelius</you>
mat P. Cornelius, juxta quem ille fidelis est
legi, qui fideliter illi adhæret, & eam adimplet.
Est autem lex fidelis, dum etiam quod promit-
tit adimplet, promittit autem vitam æternam,
de quo in Problemate.</P>
<P>  <absatz-nummer>708.</absatz-nummer> Et huic sententiæ per trecentos annos<marginalia>Illius pro-|babilitas ab|auctoritate.</marginalia>
majorem Theologorum partem adhæsisse affir-
mant P. Lessius de Auxilijs in Appendice ad
Caput 10. & Gabriel Pennotus Lib. 6. Cap.
13. inter quos D. Thomas q. 14. de Veritate
arti. 11. ad 1. & in 4. dist. 20. q. unica arti.
1. quæstiun. 1. in Corpore, quam & probabi-
lem reputant complures apud P. Izquierdum
Disputat. 42. num. 106. & sequuntur non
pauci adducti à P. Ortega Disputat. 3. Quæst.
3. Certam. 3. & illa quidem à Nobis sub
quadam conditione proponitur, de qua di-
ctum, cùm absolutè censeamus casum prædi-
ctum juxta præsentem statum numquàm sine
supernaturalibus adjumentis accidere, obser-
servantiam inquam divinæ legis per longum
tempus in prædestinato, qui ad cognitionem
supernaturalem per fidem peculiari Dei provi-
dentia pervenit: conditio autem jam est à No-
bis explicata. Ubi notandus excessus censuræ<marginalia>A Semipe-|lagianismo|aliena.</marginalia>
apud P. Ortegam suprà, dum ait, Auctores hujus
sententiæ plusquàm Massilienses, Semipela-
gianos inquam, docuisse, idq&#x0301;ue certum sibi
esse. Unde & sententiam dictam videtur quo-
dammodò plusquam Semipelagianam judica-
re. Sed verò Semipelagianos certum pro gra-
tia obtinenda ex naturæ merito posuisse, osten-
dit P. Suarez Tomo 1. de Gratia Prolegomeno 5.
Cap. 6. Dub. 6. Qui & Dub. 4. n. 25. pariter evin-
cit illos gratiam efficacem pro perficiendis
actibus à natura inchoatis posuisse. Ex quibus
evidenter concluditur, omnes in extremo vitæ
articulo pro consecutione beatitudinis æternæ
conantes, juxta ipsos, infallibilem consecutio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0259.jpg/>
@@1@<SE259>244 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>nem hujusmodi fuisse. Et quidem illi pro gra-
tiæ hujus & aliarum obtentione meritum aper-
tissimè posuerunt, nec solùm pro perficiendo
actu naturæ viribus inchoato, sed etiam pro
alijs in decursu vitæ obtinendis, pro quo apud
Doctorem Eximium eruditionis copiosa sup-
pellex, de quo & citatus Scriptor Quæst. 2. Cer-
tam. 4. Ex quibus potuit habere compertum,
quàm sit sententia superiùs proposita à Semi-
pelagiana diversa.</P>
<P>  <absatz-nummer>709.</absatz-nummer> Arguit tamen ille, sicut & P. Izquier-<marginalia>Contra il-|lam obie-|ctio cum|solutione.</marginalia>
dus ex eo quòd pro fidelibus non solùm natu-
ralem legem observantibus, sed supernatura-
lium virtutum exercitio per longa vitæ spatia
florentibus, lex talis de infallibili salute æter-
na non extat, unde & historiæ antiquæ casus
illustrium virtute ac sapientia virorum refe-
runt. Ergo neque pro observantibus legem na-
turalem illa est, in quibus neque meritum ul-
lum, neque alia notabilia fundamenta concur-
runt. Ad quod quidem concedendum Assump-
tum, & neganda consequentia, quia licet in
pluribus sidelibus prædicta inveniantur, id qui-
dem mirabile non est, quia gratia Evangelij ad
majora se extendit, quod autem quis in media
Ethnicismi caligine integer vitæ, scelerisque pu-
rus evadat, portentum sanè est: unde licet me-
ritum in eo non sit, est tamen divinæ providen-
tiæ digna dispositio, ut hunc non sinat æternæ
beatitudinis amissione damnari. Ubi tamen
cùm sit prædestinatio consequenter admitten-
da, nequit in ejusmodi dispositione respectus
supernaturalis penitus removeri: talis siqui-
dem vitæ decursus illius effectus est, licet
quoad substantiam naturalis, & ad naturalem
providentiam secundùm se spectans, & solùm
ad supernaturalem per extrinsecum respectum
elevatus, de conditionato illo casu loquendo,
juxta dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>710.</absatz-nummer> P. Philippus à Sma. Trinitate Disput.<marginalia>Prava in-|telligentia|moderni|Scriptoris|circa scien-|tiam me-|diam.</marginalia>
18. Tomi 1. Dub. 3. circa præfati Axiomatis
intelligentiam quæstionem movens ita scribit:
Tertia opinio, quam sequuntur Auctores scientiæ
mediæ, asserit bona opera prædestinati secundùm
quòd procedant à libero arbitrio ut prævisa debere
præcedere per modum conditionis necessariò requisi-
tæ ipsam prædestinationem, & consequenter primum
effectum prædestinationis. Probant generali eorum
principio, quia scilicet antequàm Deus decernat ali-
quid circa aliquem decreto absoluto, prævidere de-
bet per scientiam mediam quid esset facturus in
hoc vel illo ordine rerum, & tunc decernit illum con-
stituere in illo ordine, in quo videt ipsum esse ope-
raturum, si velit quod operetur. Sic ille, qui con-
trarium cùm statuat in 4. Parte Conclusionis sub
eadem intelligentia in ejus probatione pro ce-
dit, ita post alia scribens: Opera prædestinati à
gratia facta, etiam ut sunt à libero arbitrio sunt
effectus prædestinationis &c. Ubi mirari juvat do-
ctum Patrem à P. Gonet in Commendatione
Divi Thomæ doctrinæ §. 9. pariter commen-
datum Carmelitarum Patrum excalceatorum
Generalem, præter Congregationes Hispanię,
ita sinistrè de Auctoribus scientiæ mediæ sen-
sisse, ut illis sententiam ab ipsorum mente
alienissimam, neque cujusquam eorum indi-
catam scriptis, irrogarit. Aut non lecti illi, aut<-P>@@

<-P>certè superficietenus; quamquàm & hoc vix
locum habere queat, quandoquidem neque
superficietenus Auctores lecti intelligentiæ
præfatæ fundamentum tribuere potuerunt. Bo-
na quidem opera sub conditione prævisa præ-
destinationem antecedunt eo antecessionis ge-
nere, quam admittit receptissima Theologia:
Sed non ut procedentia à libero arbitrio, sed
à gratia cum eo pariter concurrente. Hæc Au-
ctorum scientiæ mediæ, hæc Sectatorum, &
totius Societatis sententia est, unde & ipse
Pater concursum gratiæ ab eisdem assertum
agnoscit Disput. 10. Dub. 2. ubi de scientia
media, ut mirari ulteriùs oblivionem adeò in-
officiosam debeamus. Ubi una tantùm excusa-
tio potest Auctori proficere, habere scilicet
ipsum eo in genere socios plures, qui doctri-
nam Scriptorum Societatis sine illius legitima
intelligentia, & ita non Societatis, sed Chy-
mæricam, & ab ipsis confictam, impugnant,
unde & cum irrefragabili indecori nominis
consequentia. Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. XXVIII.
Circa meritum Prædestinationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>711.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Sect. 12. Problem. 8. & 9. &<marginalia>Merieum|prædestina-|tionis ut|statuat P.|Izquierdus.</marginalia>
negatum prędestinationem adęqua-
tè sumptam cadere sub meritum posse, quod
tamen affirmat P. Izquierdus statuens varias
Conclusiones Disputat. 42. Quæst. 1. admittens
principium meriti posse cadere sub meritum.
Et quod ad prædestinationem attinet modum
illum proponens, quem ex alijs Nos dedimus, si
videlicet Deus ex communi providentia om-
nibus auxilia præberet, & videns quorumdam
in bonis operibus constantiam, eos tunc præ-
destinaret. Qui Nobis quidem non placuit,
nec placet modò, nam in ipsa auxiliorum im-
partitione prædestinatio evidenter inclusa.
Quid enim illa nisi quæ ex D. Augustino
Theologis notissima Libro de dono perseverantiæ<marginalia>Quid præde-|stinatio ex|D. Augusti-|no, ex qua|impugnatus|ille.</marginalia>
Cap. 14. ubi sic ait: Prædestinatio Sanctorum ni-
hil est aliud, quàm præscientia & præparatio bene-
ficiorum Dei, quibus certißimè liberantur quicum-
que liberantur. Atqui illa in beneficiorum modo
dicto distributione plenissimè verificatur; ibi
enim & est præscientia, & præparatio illorum,
quibus fit inter eos, quibus illa conferuntur,
discretio, & quidam, non alij liberantur, dum
à periculis perseverantiæ incumbentibus eru&#x0169;-
tur: Ergo generalis providentia respectu illo-
rum dici non potest. Deinde rogo, prævisis
bene operantium meritis, & perseverantia in
illis, quid est quod deest quominùs prædesti-
natio dici possit? Dices deesse speciale Dei
propositum, de quo D. Paulus, & alia, quæ
apud Scripturam & Patres occurrunt. Sed con-
tra est, quia quæstio non procedit de facto, sed
de possibili. Si addatur prædestinationem se-
cundùm proprium conceptum specialem pro-
videntiam importare, cùm effectus reipsa ob-
tentus, & adeò excellens ut gloria, atque ab
excellentissimo provisore, specialem exigat
intentionem. Sed contra etiam, nam ex eo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0260.jpg/>
@@1@<SE260>§. XXVIII. Circa meritum Prædestinationis. 245
<duolan 2><-P>fieret prędestinatione&#x0303; aliter se habere non posse,
cùm tamen oppositum sit ostensum, ut superiùs
vidimus, & Auctor dictus luculenter ostendit
Disp. 41. Quæst. 2. quidquid à Nobis est dictum
admittens, unde locus merito esse nequit, cùm
jam prædestinatio præcedat. Nisi fortè dicatur
posse mereri intentionem absolutam, & pecu-
liarem illum modum disponendi effectus præ-
destinationis. Quod quidem qui asseruerit,
non poterit facilè circa probabile assertum im-
pugnari.</P>
<P>  <absatz-nummer>712.</absatz-nummer> Addit n. 125. peculiare aliquid, scili-<marginalia>An possit|aliquod si-|mul esse|meritum: &|præmium.</marginalia>
cet opera prædestinatorum posse esse simul
merita & præmia: id quod negavit P. Ruiz
Disput. 6. de Prædest. Sect. 2. & ex eo probat
quòd merita dona sunt Dei quatenus proce-
dunt à Deo: & ejus insuper obsequia, quate-
nus procedunt à nobis: & ita nulla videtur
repugnantia in eo quòd Deus unum procuret
meritum hominis in præmium alterius, de quo
vicissim velit ut sit præmium prioris. Neque
obstat, ut contendit P. Ruiz hanc mutuam me-
ritorum ordinationem esse gratuitam, quia est
præter rerum naturam, & ita indebita. Non
inquam obstat: Quia dicta ordinatio non dif-
fert à voluntate remunerandi ea merita, quæ
gratuita non est, tametsi præter naturam meriti
concipiatur. Sicuti enim collatio anticipata
præmij, non est gratuita, nec desinit esse com-
pensativa talis meriti, licet præter exigentiam
ejus sit, de quo Auctor Quæst. 1. Proposit. 1. & 2.
ita mutuæ collationes unius meriti in compen-
sationem prioris, licet præter exigentiam na-
turalem sit. Sed quidem controversia hęc facilè<marginalia>Compositio|controver-|siæ.</marginalia>
videtur posse componi, si dicamus merita qui-
dem esse præmia posse, si nihil aliud obstet,
quàm quod obstare asseritur, cùm id non tol-
lat absolutè rationem meriti. Negari tamen
non potest in eo gratuitum aliquid admisceri,
unde merita ipsa in gratuito beneficio fundan-
tur, in ordinatione inquam illa præter exigen-
tiam naturalem. Qua ratione diximus Problem.
9. n. 1535. in casu, quo Deus propter merita
sub conditione prævisa homines prædestinaret,
prædestinationem non futuram absolutè prop-
ter merita, id est, penitus ac totaliter, quia ele-
vatio meritorum pro illo statu, in quo merito-
ria esse non possunt, ut meritoria revera essent,
gratia esset specialis nullam aliam præsuppo-
nens. In casu ergo nostro idem dici potest.
Pro quo & adduci exemplum vulgare potest
in emptione & venditione, quando scilicet ali-
quis rogatus vendit currenti pretio, ubi justitiæ
actus exercetur, sed in gratuita voluntate fun-
datus. Id quod etiam in anticipata præmij col-
latione dicendum propter eamdem rationem.
In quo quidem non est cur diutiùs hærea-
mus, cùm de reipsa constet, & magna
ex parte ad modum loquendi videatur perti-
nere.</P>
<P>  <absatz-nummer>713.</absatz-nummer> Sed est alia ejusdem Scriptoris non<marginalia>Merituman|congruum|tantùm, ut|vult citatus|Auctor.</marginalia>
omittenda doctrina ex n. 18. ubi supposita as-
sertione, de qua nu. præced. quòd scilicet prin-
cipium meriti possit cadere sub meritum, digni-
ficans ipsum, affirmat tale meritum tantùm
futurum de congruo: cujus ratio est, quia
ejus exhibitio non potest esse æqualis in ratio-<-P>@@

<-P>ne compensationis Deo faciendæ: ipse enim
confert principium meriti, quod & meritum
dignificat, & ita ex eo completur: ex parte
verò hominis tantùm est exercitium liberta-
tis: unde apparet æqualem non esse compen-
sationem, quia principium ipsum Deo non
redditur, quod ipsius penitus est. Sed quidem
aliter dicendum juxta dicta Problem. 8. n. 1528.<marginalia>Condignum|adstruitur.</marginalia>
ubi cum gravibus Auctoribus ostendimus pos-
se meritum condignum cum anticipata illa
dispositione consistere. Quod & tenet P. Al-
drete Disput. 15. Sect. 8. nu. 15. cum peculiari
explicatione. Argumentum autem præfatum
nimis videtur probare, non posse scilicet dari
meritum de condigno, quandoquidem illud
gratiam, quæ & principium sit & etiam digni-
ficet, præsupponit. Dicendum ergo Deo ex-
hiberi æqualem compensationem, quia exhi-
betur actus & obsequium ex se dignum præ-
mio, ut est innegabile, unde & in qualibet alia
dispositione condignum haberetur, ex quo &
fit etiam in ea, de qua est sermo, idem habitu-
rum, quia ejus substantia minimè variatur, &
ita in omnibus est æqualitas adstruenda. Licet
autem gratia pars meriti quodammodo sit,
quatenus dignificat, id æqualitati compensa-
tionis non obstat, quia Deo redditur comple-
xum illud ex gratia & actu constitutum, &
ita gratia ipsa sub speciali titulo; quòd enim
reipsa dignificaverit, arbitrio rectè operanti
cum divina gratia respondet: Sicut Principi
tribuenti arma ad præliandum, cùm reddun-
tur post prælium in ejus obsequium, in quo
quidem obsequio arma ipsa partialem respe-
ctum habuerunt. Ubi & accedente pacto, quod
& in casu præsenti non repugnare citato loco
ostendimus, videtur argumento plenissimè sa-
tisfactum.</P>
<Z><A+1>§. XXIX.
Circa usum scientiæ mediæ in prædestinatio-
ne specialis difficultas.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>714.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On illa ab ijs proponitur, qui scien-<marginalia>Quidam di-|cendi modi|minimè ve|rosimiles|circa scien-|tiæ mediæ|usum.</marginalia>
tiæ mediæ penitus adversantur, sed
à quibusdam ex illius juratissimis defensori-
bus, quatenus præter directam judicant esse
aliam reflexam necessariam, eo quòd illa in-
ducat necessitatem, utpotè antecedens opera-
tionem, pro qua confertur auxilium, neque
fundetur in libera determinatione arbitrij crea-
ti: unde ut stet illius præfinitio decretum aliud
concedendum est in Deo antecedenter ad il-
lam, cui correspondeat scientia reflexa, qua
cognoscat collaturum se auxilium, si in signo
antecedente scientiam mediam directam sta-
tuat dare illud, si cognoverit per illam volun-
tatis creatæ determinationem. Tunc enim ne-
cessitas futuri actus non fundatur in scientia
media directa, juxta quam primariò non regu-
latur, sed in scientia libera reflexa respondente
decreto Dei antecedente illam. Decretum au-
tem sic formatur: Dabo Petro hoc auxilium, si
futurum est efficax (id est, si per scientiam me-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0261.jpg/>
@@1@<SE261>246 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>diam videatur effectum habiturum, & tale
dicendum per denominationem ab effectu) &
negabo illud, & libertatem ad peccandum, si futu-
rum est inefficax, sive si prævideatur per scientiam
mediam inefficax. In hoc enim decernendi mo-
do non regulatur decretum per cognitionem
directam conditionatam, sed per aliam antece-
dentem ipsam, licèt illius objectum, operatio
scilicet futura, terminus illius sit. Cùm enim
decretum tale liberum sit in Deo, & cum au-
xilio efficaci non habeat necessariam conne-
xionem, quandoquidem sub conditione pro-
cedit, locum remanet humanæ libertati, etsi
quæpiam necessitas est, tantùm est consequens
in voluntatis ipsius creatæ determinatione
fundata. Quod tamen cùm alijs non placeat,
eo ex capite prædefinitiones negant. Circa
quæ P. Antonius Perez Disput. 6. de Scientia
Dei nu. 48. & seqq. & P. Aldrete Disputat. 2. de
Prædestinat. Sect. 9. & seqq. & Disput. 3. Sect. 5.
& seqq. ubi acutè quidem, sed prolixè diffi-
cultatem versat, ab eo, cui per otium licuerit,
consulendus.</P>
<P>  <absatz-nummer>715.</absatz-nummer> Et ego quidem cum eo, & om-<marginalia>Eorum phi-|losophandi|modi re-|pulsi.</marginalia>
nibus Societatis Doctoribus præter eum,
quem solùm in margine citat, quod &
fortè ipso inscio peractum, scientiam me-
diam directam prædestinationi, prædefinitio-
nibus, & conciliationi gratiæ efficacis cum li-
bero arbitrio, ac doctrinæ in Societate recep-
tæ, licet cum sententiarum varietate opportu-
nissimum fundamentum assevero. Ita enim
coram Summis Pontificibus illa defensata, ne-
que ulli in mentem venit ratione illius necessi-
tatem antecedentem inducit, in qua libertatis
cum efficacia gratiæ fundamentum constitu-
tum. Dicere enim adversarij poterunt perpe-
ràm fuisse doctrinam P. Molinæ defensam, ex
scientia inquam media malè intellectam, & in
consequenter applicatam. Fateor, etiamsi
scientia media non deserviret negotio præfa-
to, momenti tanti in Ecclesia, Deo esse con-
cedendam, id enim evincunt solidissima fun-
damenta, quæ à Doctoribus Societatis affe-
runtur, unde & illam ipsi admitterent, etiamsi
alio modo posset conciliatio dicta constitui,
nec eos persecutionum turbines, quę occasione
applicationis ad effectum præfatum excitatæ
sunt, ullatenus sustinuissent. Sed non ideò cir-
ca illam nova sunt confingenda commenta, sed
in suo sincero & recepto conceptu relinqui,
qualis in campum producta à strenuissimis mi-
litibus, & victoriam ab inimicis contentio-
sissimis reportavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>716.</absatz-nummer> Et quidem siscientia media necessita-<marginalia>Efficacissi-|ma proba-|tio.</marginalia>
tem antecedentem importat directè accepta,
non relinquitur via, qua possit gratiæ efficaci-
tas cum arbitrij libertate componi. Prædeter-
minationes enim Societas non admittit, & ad
scientiæ mediæ recursum appellat. Si ergo ab
ejus directa tendentia id non habetur, dicetur
unde. Dicetur à scientia reflexa. Sed contra.
Quia tandem ad cognitionem directam deve-
niendum est, ut revera devenitur: Atqui ex
illa necessitas antecedens inducitur: Ergo ne-
quit stare conciliatio efficacis gratię cum liber-
tate. Sic enim contra physicam prædetermina-<-P>@@

<-P>tionem arguimus, quando hoc vel illo re-
spectu indifferentia defenditur: ex anteceden-
ti inquam necessitate, quæ quomodolibet ex-
plicetur modo, semper perseverat. Unde &
modus ille decreti adductus nullius momen-
ti est, in quo & P. Aldrete necessitatem tan-
tùm consequentem minimè libertati obsisten-
tem agnoscit: in quo compugnantia quæ-
dam occurrit. Cùm enim dicitur: Dabo Pe-
tro hoc auxilium, si futurum est efficax. Perin-
de est ac si dicatur: Dabo Petro hoc auxi-
lium, si futurum est; ut eo ipsius neceßite-
tur arbitrium. Tantùm ergo abest ut ratio-
ne decreti dicti conciliatio prædicta consistat;
ut potiùs inde nova ratio necessitatis emergat,
cùm etiam dicatur negandum auxilium, quo
negatio actus possit stare, & pro eo tollendam
libertatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>717.</absatz-nummer> An verò decretum ejusmodi locum<marginalia>Circa decre-|tum quod-|dam Dei|verosimilis|resolutio.</marginalia>
habere in Deo possit, meritò potest dubitari.
Et videtur quidem negandum, quia post
scientiam simplicis intelligentiæ immediatè
sequitur scientia media, cùm valdè ad eam ac-
cedat, neque in arbitrio divino sit eam im-
pedire, quin ejus objectum statim occurrat.
Licèt autem probabile sit, quod & Nos am-
plexi, Deum cognoscere actus suos ut futu-
ros, id non promovet caussam istam, quia de-
cretum dictum non cadit supra actum aliquem
Dei liberum: neque juxta prædictum dicendi
modum cadere potest, qui ad rem faciat: si
enim circa aliquem ille esset quo Deus vellet
dare auxilium efficax, qui liber non est, quan-
doquidem supposito decreto de illo tribuendo,
si tale prævideatur, non potest non tribui,
quia ut tale prævisum est. Ex eo etiam quod
videatur decretum dictum sub conditione, ni-
hil habetur etiam nisi aliqualis necessitas,
quia Deus sciens se decreturum, ex ea parte ad
decernendum sub alio signo videtur obligatus,
licet id possit stare cum absoluta libertate, si
admittatur in Deo tale decretum. Neque ex
hujusmodi actuum suorum cognitione haberi
potest, ut Deus ante cognitionem per mediam
scientiam quidquam disponere possit, quia ad
perfectionem ipsius spectat ut nihil disponat,
nisi sciens quid revera futurum sit. Ex quo &
decretum dictum potest infirmari, quo Deus id
decernit, quod non cognoscit ex modo directo
procedendi an futurum sit, in illa signorum fu-
turitione: per cognitionem enim actuum suo-
rum, ut futurorum non dirigitur directè & pri-
mariò in suis dispositionibus, quas illi suppo-
nunt. Neque circa hoc diutiùs immorabor, id
peragens quod in alijs non placet, licet inge-
nio, & eruditione florentibus, dum, ut jam ad-
monui, properare compellor, & ut verum fa-
teor, numquàm circa hæc libenter immorarer.
Scientia media multos habuit nimis infensos
adversarios, habet & modò non paucos. De-
fendamus uno agmine illam, nec circa ipsam
seditiones illaudabiles foveamus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0262.jpg/>
@@1@<SE262>§. XXX. Electio ut electio per Christum. 247
<duolan 2><Z><A+1>§. XXX.
Circa meritum Christi electionis quatenus
electio est.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>118.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llam adstruximus Sect. 13. Problem. 4.
de qua & in Epithalamio n. 331. & seqq.
quam & admittunt Magister Joannes à S. Tho-
ma Tomo 2. Quæst. 23. Arti. 6. P. Aldrete Disput.
15. præsertim Sect. 3. n. 13. P. Ortega Disput. 3.
Quæst. 5. in fine. Et alij, licèt diversimodè expli-
cent, Mag. à S. Thoma ait Christum quidem<marginalia>Modus di-|cendi Mag.|à S. Thoma|rejectus.</marginalia>
modo dicto eligere, sed voluntate regulata per
voluntatem Dei, quia voluntas humana Chri-
sti dependebat à divina, ut à movente & regu-
lante: ergo debebat Deus dirigere & movere
voluntatem Christi, ut hos potiùs quàm illos
eligi vellet, & sic antecedenter ad voluntatem
humanam Christi Deus habebat voluntatem
& amorem erga illos potiùs quàm erga alios,
quia ad eos movebat voluntatem Christi, licet
nondum formaliter illos eligeret, aut explici-
tè. Deus ergo ante Christi merita virtualem
habuit electionem, non formalem & expres-
sam: id quod jam à Nobis fuerat in Amphi-
theatro traditum, ex eo quòd in prædefinitio-
ne actus electionis Christi electio ipsa virtua-
liter continetur. Id quod etiam tenet P. Izquier-
dus Disput. 42. Quæst. 7. In Problemate autem
n. 1617. plus aliquid additum; quia illud non
videtur ita dignitati Christi congruere, eo
enim illi videntur ligari manus, quo minùs
aliter possit juxta datam sibi potestatem dispo-
nere ab ipso indicatam, Joan. 13. v. 3. Sciens<marginalia>Ioan. 13.|v. 3.</marginalia>
quia omnia dedit ei Pater in manus. Ideò meliùs
visum est id negasse, ut utroque loco dictum,
& modus alius verosimilior ostensus: juxta
quem formalis & expressa electio ita Christo
attributa, ut virtualem aliam non supponat
per actum Dei ad statum absolutum pertinen-
tem.</P>
<P>  P. Aldrete aliter discurrit dicens Christum<marginalia>Alius ex|P. aldrete,|& quid cir-|ca illum.</marginalia>
vidisse eligendos esse aliquot homines in tanto
numero & non plures sub conditione merito-
rum Christi: posita autem hac scientia fuit
caussa particularis formalis electionis horum;
quia facta suppositione hujusmodi idem est
esse caussam dilectionis illius specialis & ele-
ctionis: quia præsupposita illa suppositione de
non eligendis nisi centum v. g. idem est mereri,
ut non excludantur ab illa electione hi cen-
tum, ac obtinere electionem illorum, quia ele-
ctio ut talis sufficienter constituitur in obliquo
per suppositionem illam. Addit Christum pro-
meruisse per actum, quo petebat ut ex suppo-
sitione quod beneficium efficacis electionis ad
gloriam ante prævisa merita non erat conce-
dendum, nisi aliquibus hominibus in tanto nu-
mero, concederetur his, quæ voluntas est for-
maliter electio ex parte Christi: Deus autem
eligere propriè dicitur, dum præstat, quod po-
stulatur à Christo eligente. Sic doctus Scrip-
tor, qui in modo explicationis postremo satis
clarè formalem electionem exponit, ut non
fuerit opus priorem illum non satis expeditum<-P>@@

<-P>porrexisse. In secundo autem id minùs pro-
bandum occurrit, quod electio totalis etiam
quoad designationem numeri non Christo tri-
buatur, ut ejus dignitas videtur postulare. Ita-
q&#x0301;ue Christi menti objici potuit hic ordo re-
rum inter alios, & ejus electioni relinqui ele-
ctio ejus, quem maluisset. Si ergo sic actum, in
eo electio horum totalis ejus respondet volun-
tati. Quòd si quid difficultatis in eo occurrat,
in Problemate resolutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>719.</absatz-nummer> P. Ortega sic negotium hoc expe-<marginalia>P. Ortega ut|explicet.</marginalia>
diendum judicat, ut cùm Christus Dominus
merita sua ita pro omnium salute, prædestina-
tione, & electione indifferenter humana sua
voluntate Deo obtulerit, ut tunc etiam volun-
tatem suam in divinam resignaverit, atque an-
ticipatò quoad eligendos, relinquendosq&#x0301;ue
Dei voluntati (ut in omnibus semper confor-
maverit) ex ea resignatione & conformatione
anticipata, id totum, quod ea in re præstitu-
tum à divina voluntate fatemur, meritis & vo-
luntati Christi factum debemus fateri: & præ-
destinatio ut electio prædestinatorum præ re-
probis est, à Dei voluntate proculdubio est &
caussatur: ergo & Christi voluntate & meritis
est habita etiam ut est reproborum derelictio.
Sic ille, & minùs quidem exactè: nam resig-<marginalia>Impugna-|tur ille.</marginalia>
natio illa & conformatio cum divina volun-
tate anticipatè habita esse nequit electio,
ut constat: nam ea stante, stare etiam po-
tuit, ut ij, qui modò electi sunt, relinqueren-
tur, & eligerentur alij: qui nullo modo
dici potuerunt electi per Christum præ alijs,
cùm electio talis modò non sit, & ita Christus
circa illos nihil speciale constat peregisse: si
enim tale aliquid esset, electi revera & non re-
licti in summa miseria fuissent. Prætereà con-
formare se electioni etiam anticipatè, non est
eligere, ut constat, cùm tamen Scriptura ele-
ctionem propriè dictam meritis Christi habi-
tam apertè significet. Stat quidem electionem
fieri ab aliquo, quæ alteri tribuatur, eo quòd
pro eligendo ut sibi benè visum fuerit legale
mandatum habeat ejus nomine operatus. At-
qui nequit dici Christum ut hominem Deo ad
eligendum vices suas commisisse; sed potiùs è
converso. Ex quo & fieret prædestinatos non
esse cur debeant beneficium electionis ita per
Christum recognoscere, ut grati esse proptereà
debeant, quandoquidem quidquid ab eo præ-
stitum stare potuit, quin ipsi prædestinarentur,
licèt revera pro ipsis & passus & mortuus, quia
post electionem factam à Patre sua eis meri-
ta pro executione electionis, & illius effecti-
bus applicarit. Et ut demus aliqualem gratitu-
dinem pro electione à Patre habita per merita
Christi deberi: illius certè motivum magna ex
parte deficit, cùm nihil speciale Christus circa
ipsum egisse comperiatur. Præterquàm quod
non videtur permissurus Deus, ut potestate ex-
cellentiæ in Christo locum non haberet, cùm
id posset sine difficultate disponi, ut sic etiam
sibi homines singularis electionis beneficio de-
vinciret. Unde verosimilius apparet ut facta
meritorum exhibitione eum resignatione di-
cta à Christo, Deus eo ipso electionem ipsi
remitteret, & in ejus beneplacitum regereret.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0263.jpg/>
@@1@<SE263>248 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Omitto alios & alia, res enim hæc adeò arcana
in varios sensus Scriptores distrahit, unde pe-
riculum est ne pro fundatis sententijs halluci-
nationes solummodò venditentur.</P>
<Z><A+1>§. XXXI.
Circa permißionem peccati quomodo esse effe-
ctus prædestinationis poßit.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>720.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T posse, & reipsa esse statuimus Sect.<marginalia>P&#x0153;niten-|tiam posse|prædefiniri|ut defendat|P. Izquier-|dus.</marginalia>
14. Problem. 4. Sed non ita ut præde-
finiri absolutè queat actus cum culpa connexus
ante illius absolutam prævisionem, in quo ta-
men sunt qui contradicant, ex quibus præter
adductos sunt P. Quiros Tomo 2. & P. Izquier-
dus eum citans in speciali ex Disput. 22. & 23.
consentiens ipsi fusè intent&#x0169; prosecuto, & alijs
ab eodem adductis Disp. 43. n. 20. & 32. & de-
siderabam invenire apud ipsum & alios respon-
sionem, quæ argumento à me proposito cum
suis instantijs plenè, si tale esse poterat, satis-
faceret; quod secùs accidit. Cùm enim il-
lud proponat n. 33. de necessaria connexione
peccati, & ita de necessaria etiam volitione,
quandoquidem illud, quando p&#x0153;nitentia in-
tenditur, sub absoluto statu non videtur, ita re-
spondet: Respondeo ex doctrina tradita Disp. 36.
Quæst. 4. Proposit. 2. qui vult efficaciter finem,
tunc solùm neceßitari ad volendum id, sine quo fi-
nis esse non potest, quando illud aliundè futurum
esse non prævidet, aut absolutè, aut sub conditione
alterius medij ab ipso ponendi. Et quoniam Deus,
cùm efficaciter p&#x0153;nitentiam prædefinit, prævidet
peccatum futurum à voluntate humana, casu, quòd
ipse illud permittat: idcircò ex intentione p&#x0153;ni-
tentiæ efficaci dumtaxat tenetur Deus ad permitten-
dum peccatum, nec opus est ut illud amet aliquo-
modo: posita enim à Deo permißione peccati, re-
ipsa & infallibiliter existet peccatum: quod solùm,
& non ampliùs exposcit intentio efficax p&#x0153;nitentiæ.
Sic ille, qui eo in loco, ad quem se refert, nihil
habet specialius, sicut & in alio pariter rela-
to in illo, scilicet Disput. 34. à nu. 150. Tota
ergo evasionis vis in eo constituitur (in quo &
concurrunt alij ab eo citati) quòd licet existen-
tia peccati sit necessariò connexa cum p&#x0153;ni-
tentia, non est necessarium intendi, quia aliun-
de habetur, ex permissione inquam prævisa sub
conditione. Quod quidem ex dictis in Proble-
mate sufficienter refelli potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>721.</absatz-nummer> Sed arguo insuper meo judicio claris-<marginalia>Clarissima|contra ip-|sum obje-|ctio.</marginalia>
simè. Nam cùm dicitur non esse necessariam
volitionem circa existentiam peccati, quia il-
lud aliundè futurum supponitur, ex connexio-
ne cum permissione, rogo in quo signo permis-
sio sit? & quidem quòd posita permissione
peccati illud futurum sit, non cognoscitur per
scientiam mediam, quia ut Auctor recognos-
cit, & ex ipso positum, posita in Deo permissio-
ne peccati reipsa & infallibiliter existet pec-
catum; scientia autem media non est de haben-
tibus infallibilem connexionem, undecumque
illa proveniat: pertinet ergo illa cognitio ad
scientiam simplicis intelligentiæ; unde omni-<-P>@@

<-P>no necessarium est, ut si Deus velit p&#x0153;niten-
tiam, necessariò etiam velit permissionem, &
in eo non à scientia media, sed ab alia dicta
dirigatur, quia secundùm se tantùm ut possi-
bilis proponitur, & ita pro transitu ad statum
alium liberum Dei requiritur decretum, de quo
inquiritur in quo signo habeatur, an in eo, in
quo p&#x0153;nitentia intenditur, an in posteriori?
Si primum dicatur, ejus erit sensus: Volo per-
mittere peccatum, sed reparandum per p&#x0153;niten-
tiam. Quod quidem in permissione respectu
prædestinatorum per absolutam intentionem
necessariò fatendum est, cùm nihil coinquina-
tum sit ingressurum in c&#x0153;lestem civitatem.
Sic autem receditur à sensu, quem Auctor, &
alij cum eo sentientes videntur intendere, &
in quo minimè repugnamus. Et ita videtur
dicendum secundum, scilicet decretum Dei
circa permissionem subsequi decretum p&#x0153;ni-
tentiæ. Ex quo evidenter sequitur ante decre-
tum permissionis jam peccati existentiam ha-
beri. Constat, quia est p&#x0153;nitentia, quæ cum
peccato habet infallibilem connexionem. Ubi
nequit dici ab humana voluntate esse illud, quia
humana voluntas non potest illius videri caus-
sa, nisi supposita permissione, circa quam non-
dum extat Dei decretum. Cumq&#x0301;ue aliud non
sit, à quo esse possit, Deo est necessariò tri-
buendum, quod Catholicè nequit admitti, un-
de neque modus ille intendendi admittendus.
Hinc est ut etiamsi dicatur permissionem videri
in statu conditionato, & consequenter pecca-
tum, etiam per scientiam mediam, difficulta-
tem perstare: nam pro transitu ad statum ab-
solutum requiritur etiam Dei decretum, quod
cùm constituatur post decretam p&#x0153;nitentiam,
idem discursus remanet applicandus, cùm ne-
queat dici per decretum Dei peccatum transire
de conditionato statu in absolutum; quod qui-
dem eveniret; si quidem in signo, in quo est p&#x0153;-
nitentia, debeat etiam peccatum uti extra sta-
tum conditionatum eductum necessariò con-
cipi, ob rationem dictam.</P>
<P>  <absatz-nummer>722.</absatz-nummer> P. Aldrete Disputat. 21. Sect. 3. & tri-<marginalia>P. Aldrete|singularis|dicendi|modus.</marginalia>
bus seqq. latissimè probat, quod & Nos conten-
dimus, unde potuisset omittere, quod Sect. 7.
statuit, esse scilicet probabile permissionem
peccati esse posse effectum prædestinationis ex
intentione efficaci p&#x0153;nitentiæ. Proponit au-
tem casum, quem si admittamus, nihil contra
prædicta, quod incommodare possit, resultabit.
Ex eo enim quòd peccatum non possit præce-
dere intentionem efficacem p&#x0153;nitentiæ, pro-
bamus illam in Deo esse non posse. Si autem
inveniatur casus, in quo peccatum possit præ-
cedere, quid inde? Id quidem juxta ordinariam
Dei providentiam frequentissimum, ut prævi-
sis peccatis p&#x0153;nitentiam in prædestinatis in-
tendat. Sed est peccatum illud rara ex cogita-
tione deductum. Sit equidem, & sua pro eo
laus ingenioso Auctori. Ibi qui voluerit, in-
veniet, & vel probabit, vel rejiciendum judica-
bit. Sed Sectione 9. n. 1. id tradit, quod nostræ<marginalia>Assertio aliæ|contra vo-|litionem p&#x0153;-|nitentiæ|simul cum|permissione.</marginalia>
videtur adversari doctrinæ de actu simul ten-
dente in p&#x0153;nitentiam & permissionem, dum
ait falsò putasse nonnullos ex Junioribus, licet
Deus non possit efficaciter intendere p&#x0153;niten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0264.jpg/>
@@1@<SE264>§. XXXII. Permißio peccati quomodo effectus &c. 249
<duolan 2><-P>tiam ante prævisionem peccati, posse tamen
ante præscientiam peccati ut absolutè futuri
per eumdem actum indivisibilem virtualiter
intendere p&#x0153;nitentiam, & caussare media re-
quisita ut existat peccatum. Contra quod ar-
guit ex eo quòd Deus in hac sententia appli-
caret auxilium ex fine carentiæ peccati, & pa-
riter efficaciter vellet p&#x0153;nitentiam, & appli-
caret media ad carentiam p&#x0153;nitentiæ. Non
enim caussatur illud auxilium absque vera in-
tentione boni operis, & carentiæ peccati.
Prætereà Deus per eamdem voluntatem exe-
cutivam auxilij amat efficaciter p&#x0153;nitentiam:
ergo nequit intendere bonum opus, nec con-
ferre auxilium ex fine illius. Probatur Conse-
quentia: quia eadem voluntas nequit esse effi-
caciter executiva, & aliàs versari inefficaciter
circa bonum opus, per cujus inefficaciæ co-
gnitionem illa dispositio regulatur. Sic argu-
mentum Auctoris ad formam redigo clariorem.
Sed quidem quidquid alij circa simultaneam<marginalia>Quomodo|non obstent|pro eo ad-|ducta.</marginalia>
illam voluntatem dicant, sententiæ propriæ
non obstat: neque ratio adducta convincit,
quin cum affectu efficaci p&#x0153;nitentiæ stare
potest affectus erga auxilium congruum, ut
homo illum reddat congruum juxta ipsum
operando, & sic absolutè non sit p&#x0153;nitentia,
quia licet sit impossibile Dei voluntatem effi-
cacem frustrari, illa impossibilitas in libera
hominis voluntate fundatur, cujus operatio
prævisa est per scientiam mediam, & ea sup-
posita positum decretum circa p&#x0153;nitentiam,
quod potuit benè operando penitus impediri.
Itaque sincerus Dei affectus erga operationem
stat eo modo, quo pręvisus est sub cōditione, &
ita superveniente affectu circa p&#x0153;nitentiā nihil
minus habetur, & res procedit ac si talis vo-
luntas non sit, ut sit illius sensus: Ego tibi
auxilium pro recta operatione confero, desiderans
ut rectè opereris: sed quia video te non bene ope-
raturum, de remedio p&#x0153;nitentiæ provideo. In quo
implicatio apparet nulla. Itaque licet Deo p&#x0153;-
nitentia placeat ex suppositione peccati, magis
placeret operatio, pro qua confertur auxilium,
quia illa est bonum simpliciter, quod non ha-
bet p&#x0153;nitentia, unde neque homo illam ab-
solutè desiderare potest. Unde cùm commu-
niter petimus mortem cum p&#x0153;nitentia, ideò
est, quia supponimus nos habere & habituros
peccata. Totum hoc autem continetur in uni-
co actu, qui æquivalet pluribus, quem non
implicat simul esse efficacem & inefficacem
circa diversa, ut constat in voluntate ipsa
conferendi auxilium inefficax, quæ circa col-
lationem auxilij efficax est, inefficax tamen
circa effectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>723.</absatz-nummer> Sed subintrat hîc doctrina alia ejus-<marginalia>Circa col-|lationem|auxiliorum|sufficien-|tium modus|peculiaris|Auctoris|ejusdem non|admissus.</marginalia>
dem Auctoris, de qua Disputat. 11. Sect. 3. &
seqq. ubi multis contendit Deum non posse ap-
plicare auxilia efficacia ex sincero affectu no-
stri boni operis, dum positivè intelligitur præ-
scire infallibiliter inefficaciam illorum auxi-
liorum, unde neque defacto sic illa conferre:
ad id enim quod certò non futurum scitur,
nequeunt media prudenter applicari, ut de eo,
cui reveleretur ejus æterna damnatio, commu-
nis sententia firmat. Unde Sect. 7. ostendit<-P>@@

<-P>signum esse quoddam, in quo Deus præscin-
dens à cognitione inefficaciæ auxilia decernit.
Qui philosophandi modus videri non imme-
rito parùm consentaneus possit: dum scilicet
auxiliorum largitio tantoperè incongrua &
& Dei benignitate sincera, ac benigna since-
ritate indigna judicatur, si cognoscens eorum
qualitatem conferat, cùm aliàs Deum illam
scire nequeat dubitari. Ex multitudine enim
rationum pro insinceritate audientium aut le-
ctorum mens imbuitur, & cùm ad explicatio-
nem devenitur, & illa aut non percipitur, quia
revera difficilis est, aut uti falsa respuitur, in
periculum non leve sinistrè de Deo sentiendi
incurritur. Quæ ergo labefactare fidem aut
pietatem possunt nimis urgenda & premenda
non sunt, sed sufficienter propositis explicatio
est luculenta & solidis firmata fundamentis
exhibenda. Circa quod magis exacuendum
ingenium, quàm pro novis difficultatibus in-
veniendis, quibus mysteria fidei difficiliora
creditu demonstrentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>724.</absatz-nummer> Ostendit quidem doctus Pater sig-<marginalia>Contra|illum ar-|guitur.</marginalia>
num aliquod, in quo Deus non agnoscatu$unclear
cognoscens auxiliorum inefficaciam: at revera
illam cognoscit; ergo revera sciens & volens
auxilia hujusmodi tribuit: ergo revera non
sincera & candida voluntate. Deinde Deus
post cognitionem necessariam possibilium im-
mediatè cognoscit futura sub conditione, ut
superius arguebamus contra decretum disiun-
ctivum nu. 717. quod ex eodem fundamento
inveni posteà à P. Esperza rejectum Quæst. 24.
Arti. 1. ad 2. Ergo & supponitur cognitio illa
ad voluntatem conferendi auxilia incongrua,
quæ talia per scientiam mediam cognoscun-
tur. Neque enim potestati Dei subest antepo-
nere aut postponere ordinem objectorum,
quem ipsa necessariò habent, unde neque
scientiam visionis priorem cōparatione scien-
tiæ simplicis intelligentiæ, & sic contingentia
priora reddere necessarijs, aut saltem simulta-
nea. Quomodo etiam poterit hæretico arguen-
ti rationibus illis, quas ex citato Auctore de-
sumet, ut de more illis est, subtilitatibus illis
& argutijs satisfieri, quas neque Catholici, &
pij, & docti etiam admittant?</P>
<P>  <absatz-nummer>725.</absatz-nummer> Quomodo ergo respondendum? di-<marginalia>Opportuna|responsio.</marginalia>
cendo utique Deum sincerissimo affectu auxi-
lia etiam inefficacia præbere, ea talia cognos-
centem, quia ex se effectum habere possunt,
&, ut nuper dicebamus, Deo fore gratissi-
mum, si effectum à se desideratum obtine-
rent. Neque obstare cognitionem carentiæ
illius, quia ille non se habet ex parte Dei,
sed ex parte creatæ voluntatis, cui opor-
tet de necessariis præsidijs ad salutem pro-
videre. Cur autem cùm possit præbere con-
grua, incongrua præbeat, ad profundita-
tem divinorum judiciorum referendum est
cum Divis Paulo & Augustino, ac sacris alijs
Doctoribus; quod & hæretici negare nequeunt
sacras Scripturas admittentes. Et ita opportu-
nior est illa responsio, quàm nonnullæ aliquæ,
quas illi possint tradere. Cùm alias nullam ipsi
reddere possint, quæ non levis, frivola, & Deo
injuriosa non sit, ut in præsenti caussa; ex<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0265.jpg/>
@@1@<SE265>250 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>fundamentis enim indicatis Deum ad peccan-
dum necessitare confingunt; & vim merito-
riam bonis operibus detrahunt, utpotè ex ne-
cessitate confectis, & sic alia. Fateor veritates
esse aliquas nimis arcanas in divinis, quæ à
Doctoribus explicari solent subtilibus, & ar-
gutijs plenis ratiocinationibus, quales sunt
quæ ad generationem Verbi pertinent, & ad
actus liberos, ac sic aliæ. Fateor inquam, sed
nullus est, qui veritates dictas novis difficulta-
tibus obruat, ut tandem rationem aliquam pa-
rùm verosimilem, & ita improbandam exhi-
beat; sed difficultate omnibus perspecta pro-
posita, explicationem pro suo captu in spiritu
humilitatis adornat, ad solida potiùs, quàm ad
subtilia prudenter attentus. Sit ergo Scotus
titulo subtilis insignis: sed illum non ipsi
Doctor Angelicus invidebit, & ipse cum
profunditate solidus, & cum sobrietate sub-
tilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>726.</absatz-nummer> P. Ortega Disput. 4. Quæst. 3. Certa-<marginalia>Quid P.|Ortega.</marginalia>
mine 3. præfiniri posse p&#x0153;nitentiam asserit, &
argumento de necessaria volitione peccati re-
spondet ex quadam doctrina P. Vasquez Tomo
1. in 1. 2. Disputat. 4. Cap. 2. ubi probat proxi-
miora media non habere rationem finis, neque
exercere finis caussalitatem respectu medio-
rum remotiorum. Hinc longo discursu deducit
non esse necessariò amandum peccatum, licèt
rationem aliquam medij videatur habere, quia
ad summum rationem medij proximioris habet
respectu gloriæ, ad cujus consecutionem alio-
rum interventione conducit. Unde concludit
Patrem Vasquez principij hujus & Aristotelici
& sui immemorem tantùm argumento huic
suo tribuisse, ut eo in primis convictus in negā-
tem sententiam ierit, Doctosq&#x0301;ue alios memo-
ratos secum traxerit, nec parum negotij an-<marginalia>Ejus dis-|cursus im-|probatus.</marginalia>
tecessoribus nostris affirmantis etiam patronis
facesserit. Quæ quidem non sine injuria Do-
ctoris tanti prolata sunt, & ex non intellecta
ipsius mente & doctrina constat prodijsse. Li-
cet enim pro neganda ratione effectus in per-
missione admittenda non sint, quia stare illa
sine volitione absoluta p&#x0153;nitentiæ potest, ut
in Problemate demonstratum; quatenus verò
ex volitione p&#x0153;nitentiæ antecedente peccati
prævisionem, illius amorem futurum esse con-
tendit, optimè est philosophatus, nec suum
illud principium deseruit de amore mediorum,
in quo est incursa deceptio. Quando enim ille
cum Aristotele probat media non amari nisi
propter finem, mediorum amorem non negat,
sed affirmat illum esse relatum ad finem, & ita
non exercere munus caussæ finalis. In quo
quidem probabiliter procedit, siquidem multi,
ex quibus aliquos retulit Cap. 1. contrarium
sentiunt. Ipsum utile non potest absolutè amari,<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
sed relatè, quæ sunt illius verba ibidem incul-
cata. Iuxta illius ergo mentem si p&#x0153;nitentia
amatur ut finis permissionis, etiam & pecca-
tum licet relatè. Atqui hoc etiam modò amari
absolutè repugnat Deo: ergo rectè & conse-
quenter ad propriam doctrinam argumenta-
tus ille, sicuti & eum secuti quoad modum ab-
solutæ prædefinitionis. Responsio ergo Aucto-
ris præfati nullius momenti est, neque plausi-<-P>@@

<-P>bilis, sed improbanda, ex minimè ōpportuno
verborum apparatu. Id autem quod juxta præ-
fatam philosophiam inconveniens emergit,
juxta aliorum sententiam, qui in medijs finali-
zationem agnoscunt, evidentiùs apparet: ut
scilicet nullo modo possit amari peccatum:
unde argumentum neutrius ex prædictis sen-
tentiæ obtentu potest infirmari.</P>
<Z><A+1>§. XXXII.
Circa Reprobationem aliqua utiliter ad-
notata.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>727.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ag. Joannes à S. Thoma Disputat.<marginalia>Sententia|Mag. à S.|Thoma ut|censuretur à|pluribus, &|quæ illa.</marginalia>
10. n. 13. uti sententiam D. Thomę
menti conformem, eam proponit, quæ à Nobis
reprobata est Sect. 15. Problem. 1. & non qui-
dem ante prævisa demerita, cùm talis sit, ut
eam gravissimi Theologi diversis censuris affi-
ciant, de quibus P. Ortega Disput. 5. Quæst. 3.
Certam. 3. n. 2. & P. Aldrete Disp. 23. Sect. 1.
n. 5. P. Bonæ-Spei Disputat. 18. nu. 15. dum
asserit ille Deum ante demerita prævisa repro-
basse eos, qui gloriam non sunt obtenturi, sta-
tuendo illos ab ea excludere, ex qua voluntate
voluntas permittendi peccata numquàm re-
mittenda processit. De qua ita scribit nu. 20.
Facta electione eorum, qui sunt ad vitam, reli-
qui non manent eligibiles, quia si eligi de-
berent, utique cum alijs electis include-
rentur, quia electorum omnium una est ele-
ctio in Christo. Ergo non manet suspensum,
ita ut adhuc eligi possint. Si autem eligi non
possint utique rejecti manent. Tam efficax
ergo est ista aversio seu rejectio, sicut illa ele-
ctio, utraque enim defacto fit, & in re effe-
ctum habet. Est denique positiva, quia ex
parte voluntatis divinæ non se habet merè su-
spensivè circa illos, sed determinatè non vult
illos eligere, sicut creaturas possibiles deter-
minatè non vult producere. Hæc ille, qui & n.
6. ubi sententiam quidem proposuerat, sed
suam circa ipsam mentem non aperuerat, præ-
veniens sinistrum circa illam sensum, ut ipse
judicabat, & censurarum fulmina, ita scripse-
rat: Eumdem tribuit Thomistis P. Alarcon Tract.
4. de Prædestinat. Disput. 5. Cap. 1. Sed gravat<marginalia>Quid ipse|contra So-|cietatis|Scriptores|immeritos.</marginalia>
illam, tingitq&#x0301;ue non levi fuligine dicens fuisse
sententiam Calvini, cui eam tribuit Becanus
1. p. Cap. 16. q. 1. & ex eo Herice Disput. 33.
Cap. 3. Nimirum ista Calvinismi larva frequen-
ter ab his Auctoribus superponitur Thomista-
rum sententijs, ut horrorem & pavorem animis
audientium incutiant, ne ad eorum sententias
accedant. Sic ille, de quo & n. 19. immeritissi-
mò, & non sine gravi injuria Societatis Scrip-
toribus malignum illum deturpandi Thomi-
starum sententias, & eas horribiles reddendi
spiritum attribuens. Ubi quod citato nu. 19.
prudenter ab ipso dictum circa modum in dis-
putationibus tenendum oportuit prævidisse.
Scriptores Societatis non fuliginem, sed Iucem
multis Thomistarum sententijs attulerunt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0266.jpg/>
@@1@<SE266>§. XXXII. Notata circa Reprobationem. 251
<duolan 2><-P>dum D. Thomam luculenter multis in locis,
ipsis fatentibus Thomistis illustrarunt, unde
Magistrum ipsis clarioribus penetrabilem lumi-
nibus reddiderunt. Iuvat autem Auctorem
eumdem n. 21. iterùm loquentem audijsse, sic
enim ibi: Quomodo ergo stat hoc cum errore Cal-<marginalia>In quo ad-|mittat cum|Calvino|consensum.</marginalia>
vini, qui ponit decretum Dei reprobativum & præ-
destinativum non solùm ordine intentionis antece-
dens, merita & demerita ut motiva & caussas
sui (in quo cum ipso non est disputatio) sed etiam
in executione &c. Est ergo certum juxta ipsum
Magistrum à Calvino reprobationem ante re-
proborum desertionem fuisse assertam. Hoc
citati Patres ingenuè dictitant, quod & ab ipso
pronuntiatur Auctore. Addit Calvinum addi-
disse alia, in quibus manifesti errores. At hoc
Scriptores Societatis minimè Thomistis ad-
scribunt. Unde ergo illa injuriosa fuligo? Si
aliqua profectò est, eam ipsa sententia secum
afferet, non illi ingerent, qui juxta irrefraga-
bilem locuti veritatem. Et quidem intentio-
nem illam antecedentem demerita, non ut-
cumq; asseritur à pręfato Auctore & Thomi-
stis, quos pro eo laudat, sed adde&#x0303;do id ita à Deo
volitum ad ostensionem justitiæ suæ, justitię,
inquam non qualis in prædestinationis decre-
tis, sed vindicativæ, in quo prætereà est cum
Calvino consensus volente ex vi intentionis
dictæ damnari homines, ut ex Auctore ipso
constat n. 20. licet catholicam pergat diffe-
rentiam assignare. Sed certè difficile valdè est
tali decreto admisso affectum erga peccata in
Deo non admisceri defendere, unde & pericu-
lum subesse poterit ad damnabile aliquid de-
clinandi. Illud certissimum, posito decreto
tali nullum ex reprobatis neque in sensu com-
posito, neque in diviso, posse salvari. Et quale
illud effatum!</P>
<P>  <absatz-nummer>728.</absatz-nummer> P. Aldrete suprà communem senten-<marginalia>Peculiaris|casus ex|P. Aldrete.</marginalia>
tiam Societatis amplexus, casum proponit Sect.
5. in quo reprobatio positiva possit procedere
ordine rationis permissionem peccati ex fine
ostendendæ justitiæ. Ait enim posse peccatum
finale videri ut absolutè futurum antequam
Deus decernat illud permittere, & priusquàm
præparet homini concursum indifferentem.
Nam per scientiam mediam prævidet quæ au-
xilia sint tribuenda huic homini, si creetur.
Cognoscit etiam hunc hominem creandum, si
Deus liberè circa existentiam complaceat, quia
videt decretum efficax creandi hominem ut
existens sub conditione prædictæ complacen-
centiæ de se inclinantis ad existentiam illius
decreti. Et tunc in aggregato ex scientia con-
ditionata & positione conditionis, quæ est illa
complacentia, prænoscit Deus absolutè homi-
nem illum creandum, & commissurum talia
peccata & damnandum: & adhuc non intel-
ligitur voluntas efficax creandi hominem, sed
ut extitura pro signo sequenti, & ita neque
voluntas permissiva peccati. Et cùm peccatum
prævideat, potest intendere Deus illius puni-
tionem. Sic ille, in adeò operoso cursu ne-<marginalia>Neque op-|portunus,|nec verus.</marginalia>
scio quanto cum fructu fatigatus, circa quem
id dici potest, quod circa casus alios, de qui-
bus n. 717. & 722. scilicet ex eo nihil haberi
contra sententiam nostram absolutè negantem<-P>@@

<-P>posse ante prævisionem absolutam peccati
damnationem decerni, quod plus est, quàm
posse p&#x0153;nitentiam decerni. Si ergo sit casus,
in quo prævideri peccatum possit, & sic statui
damnatio, quid inde, cùm id absolutè contin-
gat in regulari providentia, ut homines stante
peccatorum finali prævisione damnentur? Sed
habet prætereà casus ille non parvam difficulta-
tem. Nam peccatum illud aut videtur absolutè
futurum, aut tantùm secundùm quid: Si hoc
ultimum, non videtur posse damnationem ab-
solutè decerni, sicut nequit ex prævisione con-
ditionata, cui damnatio tantùm secundùm
quid potest respondere, scilicet sub condi-
tione. Si autem primum, ergo compla-
centia libera non habet tantùm rationem pu-
ræ complacentiæ, sed absoluti decreti. Pa-
tet illatio. Quia res absolutè extra sta-
tum possibilitatis extrahi nequit nisi per ab-
solutum Dei decretum, quo omnipoten-
tia ad operationem applicetur, si decretum
ipsum potentia executiva non sit, ut volunt
multi.</P>
<P>  <absatz-nummer>729.</absatz-nummer> Prætereà, Deus per scientiam me-<marginalia>Vrgetur|contra il-|lum.</marginalia>
diam prævidet quæ auxilia sint tribuenda ho-
mini huic, si creetur: Tunc sic. Ergo & cùm
prævidetur peccaturus, videntur etiam talia
auxilia, sine quibus stare indifferentia ad pec-
candum nequit. Illatio est evidens. Tunc ul-
tra. Ergo non prævidentur tantùm sub condi-
tione, sed absolutè. Id constat, quia auxilia sub
conditione nequeunt habere realem influxum
& caussalitatem in statum absolutum, quia
absolutè non sunt. Si ergo absolutè videntur
futura, ergo & absolutum Dei decretum circa
illa, ut est innegabile, juxta dicta. Et sic po-
sitio casus non procedit, & supponitur decre-
tum creandi hominem, quia erga tantùm præ-
visum & adhuc manentem sub conditione, ne-
queunt auxilia decerni. Deinde. Cùm Deus
prævidet ex complacentię positione habiturum
se decretum creandi hominem, aut prævidet
non habiturum tale decretum, si complacentia
desit, aut non habiturum. Si primum, ille mo-
dus procedendi videtur Deo indignus; velle
scilicet creationem per simplicem liberam
complacentiam, & statim per absolutam vo-
luntatem. Ad quid enim prior ille affectus,
cujus nulla videtur esse ratio, cùm Deus sem-
per rationabiliter operetur? Si secundum, unde
id cum fundamento dici potest? Nam cùm
complacentia illa libera sit, etiam ea non ex-
tante Deus procedere ad creationem potest, &
sic absolutum habere decretum circa illam.
Sin minùs circa omnium hominum creationes
complacentiæ sunt totidem statuendæ, quod
jam vidimus non posse convenienter admitti:
unde & positio casus evanescit. Tandem. Deus
scit posita conditione complacentiæ futurum,
quod prævidet. Cùm ergo ait; Volo ponere
conditionem, vult etiam & creationem & de-
cretum circa ipsam. Ergo decretum ipsum
pendet à tali complacentia, quandoquidem ex
vi illius ponitur. Atqui hoc impossibile est:
quia decretum sub conditione prævisum non
est cum tali dependentia cognitum, unde ne-
que in statu absoluto potest illam habere. Sic<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0267.jpg/>
@@1@<SE267>252 Recognitio Tomi I. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>rejicienda nonnulla alia, quæ veluti conse-
quentia ibidem proponuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>730.</absatz-nummer> P. Izquierdus Disput. 44. Quæst. 2. nu.<marginalia>P. Izquierdi|modus di-|cendi non|admissus.</marginalia>
15. affirmat non esse impossibile Deo decre-
tum puniendi reprobum; non solùm p&#x0153;na
damni, sed etiam sensus antecedens prævisio-
nem absolutam peccati. Et fore simile decreto
præfinitivo gloriæ ut coronæ, juxta dicta. In-
sistit autem suæ illi doctrinæ de prædefinitio-
ne p&#x0153;nitentiæ, arbitratus pro eo sufficere vo-
luntatem permissionis peccatorum. Sed refel-
lendus ille, sicut §. 32. & rigidiùs quidem in
hoc placito. Nam prædefinire p&#x0153;nitentiam in
bonum tandem cedit ejus, qui est illam habi-
turus: velle autem absolutè damnare non præ-
viso absolutè peccato, acerbissimum sanè pro-
nuntiatum est. Et quidem ille circa factum sic
arguit n. 10. Quartò probatur propositio ratione
ex prædictis oriunda. Quia nimirùm prævia & an-
tecedens voluntas damnandi reprobos minùs com-
mendat clementiam, benignitatem, benevolen-
tiamque Dei erga homines, quàm sacræ Scripturæ,
& Patres prædicant. Quod satis est ad eam negan-
dam defacto, esto poßibilis sit. Sic ille. Atqui
Scripturæ & Patres clementiam Dei inspecta
illius summa perfectione commendant: ergo
illorum asserta non solùm ad præsentem sta-
tum, sed ad quemcumque referenda. Qua ra-
tione idem Pater Propositione 3. statuit decre-
tum Dei infligendi innocenti cruciatus æter-
nos inferni impossibile esse Deo. Et quidem
minùs hoc videtur repugnare, quia in eo nul-
lum hominis peccatum, quod Deus permiserit,
admiscetur: ea enim illi esset consolatio, ex
pura Dei voluntate cruciari. Unde si optio da-
retur homini alterutrum eligendi, hoc potiùs
quàm illud sibi eligendum judicaret. In nostra
autem sententia major repugnantia est, cùm
decretum dictum affectum Dei erga peccatum
necessariò involvat, ut satis est in superioribus
demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>731.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Disput. 18. n. 11. singu-<marginalia>Singularis|modus di-|cendi P.|Bonæ-Spei.</marginalia>
larem, ut assolet, circa reprobationem modum
dicendi proponit: ait enim reprobationem ne-
gativam pro illo instanti præcisivo, pro sequen-
tibus instantibus non inferre infallibiliter re-
probationem positivam, aut positivè negati-
vam, quia plerique isto instanti præcisivè ne-
gativè reprobati, & in massa perditionis prop-
ter peccatum originale relicti, postmodùm in
tempore, licet simul ab æterno juxta dicta ab
ipso Disput. 17. n. 69. prædestinantur: neque
revera civitas c&#x0153;lestis completur per prædesti-
natos ante prævisum eorum Baptismum, adul-
tam ætatem, & supernaturalia eorum merita:
sed partim per prædestinatos post prævisa me-
rita voluntatis, sufficientem gratiam superna-
turalem determinantis, quales fuerunt boni
Angeli qui in justitia originali steter&#x0169;t: partim
per prędestinatos post prævisum eorum pręcisè
baptismum, quales sunt infantes, qui in justitia
baptismali ante adultam ætatem moriuntur:
partim per prędestinatos ad gloriā post prævisa
merita gratiæ per se efficacis, quales sunt adulti,
qui usque ad finem vitæ in bonis operibus per-
severant: ex his enim ut sic prædestinatis nu-
merus electorum completur: non verò in solis<-P>@@

<-P>ante prævisum Baptismum & merita prædesti-
natis. Sic ille circa reprobationem negativam;
circa positivam autem sententiam sequitur, in
quam asserit Theologos Societatis unanimiter
conspirasse. Sic n. 13. Id autem, pro quo se
citat citato nu. 69. illud est, creaturas esse ab
æterno secundùm quid, quatenus scilicet ali-
quo modo coexistunt Dei æternitati in suis
proprijs durationibus: nec Deum eas cognos-
cere antequàm fiant: prædestinationem ta-
men, & consequenter reprobationem negati-
vam esse ab æterno secundùm quod dicit in
recto, juxta doctrinam suam de actibus
Dei liberis, de qua dictum supra nu. 645. &
seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>732.</absatz-nummer> Iuxta id ergo & modò refellendus,<marginalia>Efficaciter|improbatus.</marginalia>
& prætereà quia intelligi nequit quomodo
prædestinatio & reprobatio negativa ab æter-
no esse potuerint: pro illis enim unum instans
assignat, cùm tamen in tempore unum desig-
nari instans nequeat, in quo id peractum sit.
Ubi forsan dicet esse aliquod instans temporis
Deo notum, nostrum autem non esse nosse tem-
pora, vel momenta, quæ Pater posuit in sua pote-
state. Act. 1. Sed contra est, Quia cùm præde-
stinatio & reprobatio singulares personas con-
cernant, & universim loquendo una non pen-
deat ab alia quoad prædictum effectum, non
est fundamentum ullum cur ante existentiam
singularum, & circumstantias occurrentes de
illarum prædestinatione aut reprobatione aga-
tur, quandoquidem per temperarios actus sibi
succedentes potest negotium istud peragi. Et
quidem Deum res non cognoscere antequàm
fiant, quod ab Auctore asseritur, non potest
benè in Theologia audire, stante communi Do-
ctorum omnium sensu contra hujusmodi pro-
nuntiatum, & mysterij hujus profunditatem
admirantium, laborantiumq&#x0301;ue pro illius decla-
ratione. Mirabilis facta est scientia tua ex me. Sic
Vates Rex Psal. 138. v. 6. Ubi mirabilis etiam
est præfati Scriptoris, & cum notationis nota<marginalia>Psal. 238.|v. 6.</marginalia>
adjecta responsio Disput. 10. n. 45. ubi ita scri-
bit: Notandum tamen, quòd scientiæ divinæ pro-
funditas in similibus non consistat, sed in eo, quòd
in omni genere suo sit comprehensiva: neque reve-
ra, si Deus æternus non esset, sed in futura ut futu-
ra, ut Angelus tenderet, illa certò ut futura cog-
nosceret &c. In quo quidem Auctor nimis à
vero videtur aberrare, cùm sit certissimum
Sanctos Patres ex eo mirabilem Dei scientiam
prædicare, quod ad futura se extendat cum an-
ticipata per æternitatem circa eadem, claritate.
Unde D. Augustinus ita scribit Lib. 15. de
Trinitate Cap. 7. Quis ergo hominum potest istam<marginalia>Dei mirabi-|lis scientia|ex futuro-|rum cogni-|tione.</marginalia>
sapientiam, qua novit Deus omnia, ita ut nec ea,
quæ dicuntur præterita, ibi prætereant: nec ea,
quæ dicuntur futura, quasi desint expectantur ut
veniant: sed & præterita & futura cum præsenti-
bus sint cuncta præsentia, nec singula cogitentur, &
ab alijs ad alia cogitando transeatur, sed uno con-
spectu simul præstò sint universa, quis inquam ho-
minum comprehendit istam sapientiam &c. In hac
igitur difficultate & angustia licet exclamare ad
Deum Vivum: Mirificata est scientia tua ex me:
invaluit, & non potero ad eam. Sic Doctor
sanctus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0268.jpg/>
@@1@<SE268>§. XXXII. Notata circa Reprobationem. 253
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>733.</absatz-nummer> Sed quid alios desideremus testes,<marginalia>Divinitatis|argumen-|tum.</marginalia>
cùm præclarissimum veritatis ipsius testimo-
nium habeamus Isaiæ 41. v. 23. Annuntiate quæ
ventura sunt in futurum, & sciemus quia dij estis<marginalia>Isaiæ 41.|v. 23.</marginalia>
vos. Unde Tertulliani illud in Apologetico
Cap. 20. Idoneum testimonium Divinitatis, veri-<marginalia>Tertullia-|nus.</marginalia>
tas divinationis. Et Libro de Anima Cap. 28.
Satis probans divinitatem operis ex divinatione vo-
cis. Ubi de Moyse loquitur. Neque ex eo Au-
ctor difficultatem evadit, quod de Angelo pro-
fert, quòd scilicet, si Deus æternus non esset,
sed in futura ut futura ut Angelus tenderet, illa
certò ut futura cognosceret: id enim propterea
additum ab ipso, quia scilicet scientia quoad
omne quod dicit in recto est æterna, sicut &
actus voluntatis. In primis enim id quod scien-
tiam in ratione scientiæ visionis constituit, &
actum voluntatis in gradu determinatæ virtu-
tis, nequit dici in obliquo tantùm pertinere,
quia est id, per quod formaliter constituitur in
esse talis: quia aliquid esse debet per quod for-
maliter & in recto in esse talis constituatur,
quia illud ut, & In quantum, & ut tale rationem
formalem dicit, Atqui nihil aliud esse potest,
nisi id, quod ab Auctore obliquum nuncupa-
tur; ergo non obliquum, sed rectum est. De-
inde. Quomodocumque explicetur, tale eva-
dit, ut ex eo quòd non adsit, dicatur Deus non
cognoscere quod futurum est: ergo ut tale ab
æterno non fuit, & ita sine addito dicendum
non fuisse: aliàs immeritò asseritur non cog-
nosci à Deo antequàm sit: nam cognitio fuit
ab æterno, ergo nequit dici non fuisse cogni-
tum antequàm sit, cùm æternitas tempora-
riam omnem præcedat durationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>734.</absatz-nummer> Et quidem Scriptura sacra ita clamat:
Deus æterne, qui absconditorum es cognitor: qui<marginalia>Dan. 13.|v. 62.</marginalia>
nosti omnia antequàm fiant. Daniel. 13. v. 62.
Domino enim Deo antequàm crearentur omnia sunt<marginalia>Eccli 23.|v. 29.</marginalia>
agnita. Eccli. 23. v. 29. Quibus ex diametro
opponuntur isthæc: Qui non nosti omnia an-
tequàm fiant. Deo antequàm crearentur non
sunt omnia agnita. Et tamen illa admittenda
esse constat juxta perspicuam præfati Auctoris
assertionem. Quid ergo dicemus ad hæc? Ego
certè non video, neque hucusque viderunt, qui
Videntium in sacra Ecclesię schola titulo insi-
gniti, Chorus inquam Theologor&#x0169;, extra quem<-P>@@

<-P>saltasse, non sine lapsus periculo esse potest.
Fateor modum dicendi prædictum ex ea parte
opportunum videri posse; juxta quem ex reli-
ctis aliquos assumi posteà affirmat, ad remo-
vendam apparentiam illam non sinceræ in Deo
voluntatis erga omnium salutem, etiamsi præ-
destinatio post prævisionem orignalis peccati
statuatur. Sed quidem ad hujusmodi positio-
nem non est opus successiva illa temporalium
actuum multiplicatione, quandoquidem sine
illa potest à Deo in æternitate disponi: ad eum
modum, quo asserunt aliqui fuisse aliquos
prædestinatos, id extendendo ad numerum
competentem, quo c&#x0153;lestis posset civitas ad-
impleri: quæ cùm sit amplissima, capere plu-
res potest, juxta illud de Evangelico convivio
Lucæ 14. v. 22. Domine, factum est ut impera-<marginalia>Lucæ 14.|v. 22.</marginalia>
sti, & adhuc locus est. Sed standum dictis: nam
& in prædicto modo non succurrit ratio,<marginalia>Peculiaris|alia impug-|natio.</marginalia>
qua possit penitus eorum derelictio, qui reipsa
sunt reprobati, Dei benignitati non incon-
grua reputari; cùm ex derelictis major multò
numerus condemnetur. Et quidem pro dere-
lictis in primo illo signo, & posteà prædesti-
natis, inquirere possumus, an eorum quidem
majorem sint gratiam & gloriam habituri, ali-
quibus præelectis, vel non? Si primum dicatur,
id videtur contra excellentiam singularis ele-
ctionis, & cōsequenter dilectionis: magis enim
dilectis major debet bonorum elargitio respō-
dere: unde sic dilectus, & in gratia & gloria
major, plus deberet derelictionem suam, quàm
alius singulariter electus electionem suam æsti-
mare. Si autem secundum, id quidem sine in-
convenienti non videtur stare posse: ut scilicet
Deus singulari cura contenderit illam gratiæ
& gloriæ, & consequenter meritorum impari-
tatem: quòd scilicet nullus esset inter eos
Martyr, nullius prolixioris ætatis, & heroicis
operibus commendatus: cùm tamen in singu-
lariter electis fatendum sit non omnes heroica
insignes sanctitate. Quæ quidem licet à Deo
de absoluta fieri potentia possint, juxta expe-
rientiam tamen divinæ providentiæ, & mo-
dum de illa sentiendi apud Doctores sa-
cros, nullus est qui de facto audeat affirma-
re. Et pro recognitione Tomi primi hæc sa-
tis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0269.jpg/>
@@1@<SE269>254
<Z><A+3>RECOGNITIO</A+3>
<A+2>TOMI SECVNDI</A+2>
<A+5>PROBLEMATVM</A+5>
<A+4>THEOLOGICORVM.</A+4></Z>
<P>  <A+2>Totus ille post Marianum Præludium circa SSS. versatur Trinitatem, de qua
erunt semper, quæ dicentur, pauca, præ argumenti incomparabili Majestate, unde
quæ & à nobis addenda, paucißima, cùm non vacet ultra dicta fusiorem instituere
tractationem. Et errata quidem typographica Elenchus in calce adpositus indicabit,
unde Recognitio stylo pariformi procedet, pro quo sit</A+2></P>
<duolan 2><Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa immunitatem Virginis à debito con-
trahendi origineam labem. Pro stabi-
litis in Præludio splendido &
votivo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>735.</absatz-nummer> <INI5>A</INI5>Dductis in eo fautricis sen-<marginalia>Auctores|faventes re-|motioni de-|biti in Vir-|gine.</marginalia>
tentiæ Patronis addendi
qui postea visi. Illustrissi-
mus & eruditissimus Fran-
ciscus Guerra de Majestate<marginalia>Illustriss.|Guerra.</marginalia>
gratiarum Virginis pag. 346. Ubi Cardinalis de
Lugo sententiam amplexus. Guilielmus He-
rincx Tomo 2. Tractatu 2. Disput. 6. n. 56. &<marginalia>Guiliel.|Herincx.</marginalia>
57. ubi ita scribit: Opposium nihilominùs tenent
multi Recentiores post nostrum Cornelium Mussum,
virum tam spectatæ in Tridentino auctoritatis, ut
teste Possevino in Apparatu sacro, ei à toto Conci-
lio commissa fuerit Decretorum compilatio: eamque
meritò probabilem censent plures Doctores alterius
opinionis. Sic ille. P. Franciscus Bonæ-Spei<marginalia>P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
Tomo 4. Tractatu 2. Disput. 12. nu. 130. ita re-
solvit: Dico in B. Virgine nullum fuit debitum
etiam remotum in Adamo peccatum originale con-
trahendi: immò non plus quàm in Angelis. Tan-
tum ille. Illustrissimus Caramuel in Theologia<marginalia>Illustriss.|Caramuel.</marginalia>
Rationali Lib. 10. Parte 2. Thesi 8. pag. 74. &
75. Ubi singularem modum circa exemptio-
nem proponit, de quo inferiùs P. Martinus Pe-<marginalia>P. Marti-|nus Perez.</marginalia>
rez Disput. 15. de Incarnatione Sect. 4. nu. 4. &
Disput. 33. Sect. 6. nu. 4. P. Christophorus de
Vega in Theologia Mariana Tomo 1. Palæstra 5.<marginalia>P. Vega.</marginalia>
apud quem præter aliquos à Nobis adductos,<marginalia>Carvajal.|Mendez|Luzerus.|Saavedra.|P. Oñate.|Serna.</marginalia>
Ludovicus Carvajalius, Mendez Dominica-
nus, Luzerus, Sylvester de Saavedra. P. Magal-
lianus in Cap. 1. Epist. ad Timoth. P. Petrus
Oñate Tomo 2. de Contractibus Disp. 25. n. 110.
Mag. Benedictus de la Serna Generalis Bene-
dictinus in Triumpho MARIÆ 53. Parte 1. §. 8.<marginalia>P. Eusebius|Illustriss.|Cerda.</marginalia>
n. 6. P. Eusebius Nieremberg in Operibus Par-
thenicis Parte 3. per plures Paragraphos. Illustrissi-<-P>@@

<-P>mus & elegantissimus Cerda Academia 3. n. 65.
ubi subtiliter deducit Virginem in Adamo po-
mum vetitum non manducasse. P. Martinus de
Esparza Tomo 1. Lib. 5. Quæst. 4. Arti. 7. & 8. jñcto<marginalia>P. Esparza</marginalia>
Indice ab ipso confecto. verb. Adamus. His adden-
di Insignis Advocatus in Matritensis Curiæ
Tribunalibus Hieronymus de Gusman in Veri-<marginalia>Hieron.|Gusman.|D. D. Ro-|cha.</marginalia>
tatibus Iuridicis Veritate 2. DD. Didacus An-
dreas de la Rocha Regius Confiliarius, & in
Limensi Cancellaria criminum Quæstor, post
sublimes alios magistratus, alibi à me lauda-
tus, & numquàm pro meritis, illum enim &
sapientia summa, & singularis eruditio, &
Christianæ pietatis excellentia, qui inter Vir-
ginis Mystas admittatur dignissimum reddide-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>736.</absatz-nummer> Et possent quidem adduci alij, quia
jam positio ista adeò invaluit, ut multi in con-
cionibus cum puritate originis in Virgine in
exordio inviolabilis, debiti etiam remotionem
inclament, quod quidem à multis prudentibus,
etsi cum ipsis sentiant, improbatum. Sed ut
missi fiant alij, juvat elegantissimi nostri P.
Antonij Chanut carmina, velut floream coro-
nam contulisse. Sic ergo ille Lib. 1. de sep-
tem præcipuis mysterijs Virginis, Poe&#x0308;mate 1.</P>
<shi>At vel Adamæo quondam ventura sub auras<marginalia>P. Antonius|Chanut.</marginalia>
F&#x0153;dere, decretamq&#x0301;ue merens ab origine p&#x0153;nam
Materna maculam numquàm duxisset ab alvo
Opprobrium prohibente Deo, quòd nescia primi
F&#x0153;deris, & primo surgens in sidera jussu
Divinæ sobolis comes indivisa futura?</shi>
<P>Quibus addenda alia ex Poe&#x0308;mate 5. ubi sic post
nonnulla;</P>
<shi>  F&#x0153;dumq&#x0301;ue à labe pudorem
Nullus erat prohibere labor; de f&#x0153;dere sontum
Antiquo si lecta parens: Sed debita labes
Instar labis erat: Stygioque obnoxia juri
Pura licet Virgo, divinæ incommoda proli
Mater erat: caput inferno servire tyranno
Addictum, nisi ferali favor obstet in ortu
Nominis indignum tanti &c.</shi></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0270.jpg/>
@@1@<SE270>§. I. Circa Debitum in Virgine &c. 255
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>737.</absatz-nummer> Tot ergo ac tanti Scriptores, ijs ad-<marginalia>Sententia|favens|valde pro-|babilis com-|probatur.</marginalia>
jecti, quos in Præludio dedimus §. 2. non pos-
sunt non sententiam stantem pro Virgine val-
dè probabilem demonstrare. Valde inquam:
quod jampridem ita visum doctissimo P. Bene-
dicto Justiniano in 1. ad Timoth. 2. v. 6. quam-
vis P. Suarez, ut erat ille sententiarum suarum
constantissimus propugnator, illud Valde po-
tuisse excusari fuerit arbitratus: sic enim in 1.
2. Tract. 5. Disput. 9. Sectione 4. n. 38. in addi-
titia quadam Epistola, de qua erit fortè qui &
dicat, excusari potuisse. Sed stabit illud Valde
apud Auctorem, quem ipse gravem reputat,
stabit & apud alios, ex quorum attestatione
non solùm valde probabilis sententia evasit,
solidis aliàs stabilita rationibus, sed etiā pro-
babilissima, si quod Scriptores circa gradus
probabilitatis statuunt, est, ut debet, prudenter
observandum. Et Doctoris quidem Eximij vo-
tum illud erat, quod ibidem expressit, ut scili-<marginalia>Votum P.|Suarij non|facile ex-|plicatu.</marginalia>
cet servetur inter defensores immaculatæ Con-
ceptionis Virginis unio, ut faciliùs deveniatur
ad ejus certitudinem intelligendam. Quod quidem
nescio quem commodum sensum habere possit.
Nam revera ad intelligendum mysterium di-
ctum maximê confert exclusio à pacto, cùm
sint qui eo stante, non contrahere Originale
defacto impossibile judicaverint, ut videri po-
test apud eumdem Tomo 2. in 3. p. Disput. 3.
Sect. 4. qui hujus difficultatis expeditioni de-
servit tota, cùm pro neganda possibilitate non
leve in Divo Thoma extare fundamentum vi-
deatur. Si autem dicatur unionem conferre
plurimùm ut Deus peculiarem lucem ad intel-
ligentiam tribuat, sic enim cùm essent disci-
puli congregati in unum, divini Spiritus splen-
dor affulsit, id quidem & pro sententia fautrice
stantes desiderare possunt, & revera deside-
rant, & quinam magis pro gloria Virginis,
charitatis cōstante vinculo, dignius, & laudabi-
lius militent, nō est difficile judicare: vel si cui-
quā nō facile videbitur, piè, & laudabiliter sen-
tientibus ab&#x0169;dare in suo sensu licet, & sic etiam
c&#x0153;lestem expectare luce&#x0303;, & pariter veritatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>738.</absatz-nummer> Sed fortè non desit, sicut revera non<marginalia>Sinistra in-|terpretatio|de impedi-|mento defi-|nitionis.</marginalia>
defuit, qui ita interpretandum velit, ut contra
mysterium sentiens, velit tamen inde pietatem
erga ipsam ostentare. Cùm enim strenuè aga-
tur pro definitione origineæ in Virgine puri-
tatis, curandum est ne quidquam interpona-
tur, quo possit illa retardari: & talem videri
sententiam asseritur, quæ debitum removet,
quia difficilior inde redditur. Et hunc esse sen-
sum præfati voti, pro quo & adducitur Dom.
Fr. Petrus Perea Episcopus Arequipensis in Episto-
la pro Conceptione Immaculata fol. 144. Lucas
Waddingus Opusculo de Morte Virginis Cap. 4. nu.
20. & Dom. Guerra supra Discursu 7. fragmento
3. nu. 9. Et quidem oportere nonnumquàm
certa etiam dogmata silentio involvere eruditè
ostendit Illustrissimus & Excellentissimus
D. D. Fr. Payus de Ribera Archiepiscopus &
Prorex Mexicanus in Appendice ad Tractatum de
probabilitate Canonizationis mysterij Conceptionis
Virginis Immaculatæ nu. 357. Ut meritò huc ad-<marginalia>Eccles. 3.|v. 7.|Eccli. 20.|v. 7.</marginalia>
vocare liceat Eccles. illud Tempus tacendi. Cap. 3.
v. 7. & Eccli. 20. v. 7. Homo sapiens tacebit usque<-P>@@

<-P>ad tempus, quod & casui præsenti censuitcon-
venienter applicari. Sed quidem quod ad Exi-
mium Doctorem attinet, explicatio illa præ-
fati voti minimè congruit, quandoquidem ille
de mysterij definitione neutiquàm cogitabat,
neque in ipsius mentem venisse apparet favo-
rabilem assertionem mysterij definitioni obi-
cem aliquem posituram. Quòd si quispiam præ
oculatissimi ingenij perspicacia id se in Docto-
re tanto penetrare contendit, id certè innu-
meris alijs aciei visus minimè obtusæ non po-
terit unquàm persuadere.</P>
<P>  <absatz-nummer>739.</absatz-nummer> Sed sunt pauci illi ut dicetur sentien-<marginalia>Paucorum|Auctorum|infirma ad-|versitas.</marginalia>
tes, at ij qui sunt inter tantos Dom. Peream
novi & cognovi, & scio quantùm ejus debeat
auctoritati deferri quem concionantem audivi
sua in Ecclesia, sicut & me ille tunc juvenem,
ad mensam pro more invitatum post concio-
nem, id enim grati officij pro Ministris Evan-
gelicis opportunum judicabat & ut Episcopo
manifestum assertorem Episcopum oppona-
mus, talis profectò Mag. Fr. Franciscus à Cru-
ce Episcopus S. Marthæ in Theologica demonstra-
tione pro puritate Conceptionis §. Primum princi-
pium. Dom. Guerram jam faventem vidimus,
& ibi eum præstat sequi, quàm ubi contrarium
se videtur exhibere. Ut non multum de sensu
eruditi P. Waddingi curare debeamus. Do-
minum jam Riberam percontari juvat quo-
usque tacendum nobis? neque enim per-
petuum, sed pro nunc temporis silentium
indicit. Dicet equidem expectandam defi-
nitionem, & quando hæc erunt? Quid si non<marginalia>Instantia &|coargutio|valida.</marginalia>
futura? An piè, verosimiliter, & gloriosè pro
Virgine militantes, doctos, subtiles, & pro-
fundos discursus jam partui proximos infelicis-
simè suffocabunt? In quibus & ij erunt, quos
prædictus Antistes f&#x0153;cundo & facundo inge-
nio confovet: dum enim sententiam suam
aperire refugit, satis indicat eam esse, quæ fa-
veat Virgini: aliàs cur non se prodit, cùm cer-
tum sit juxta ipsius providam pietatem, senten-
tiam pro debito stantem definitioni neutiquam
obstituram, quandoquidem in contraria obsta-
culum inculcatur. Et Auctores quidem ab ipso
adducti debitum agnoscunt & fatentur, idque
conveniens judicant ad præfatum finem, unde
silentio non utuntur. Et judicat quidem eos
sic loquentes inducens, P. Suarij prudentissi-
mum monitum admittendum, qui citato n. sic<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
locutus: & in hac materia mihi videtur eligen-
dum quod melius. Atqui melius est sententiam,
quæ promotura est caussam, proferre, quàm
tacere: ergo proferre & non tacere, disertissi-
mus Præsul debuisset. Et quid ad hæc?</P>
<P>  <absatz-nummer>740.</absatz-nummer> Pergo, & fateor utile esse dogma-<marginalia>Inofficio-|sum favo-|rabilis|sententia|silentium.</marginalia>
tum sacrorum silentium, de quo ipse in Epitha-
lamio n. 763. Sed id tunc ver&#x0169;, quando ex ma-
nifestatione timentur scandala, si videlicet
sanctum detur canibus, & margaritæ mittan-
tur ante porcos. Quod equidem in negotio
præsenti locum habere non potest: quæ enim
pro Virginis gloria dicuntur, si definitionis
occurrat articulus, ad doctissimos sunt judices
perventura, qui sententiarum diversitatem pro-
bè notam habebunt, & quod est inter pecca-
tum originale & illius debitum non possunt<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0271.jpg/>
@@1@<SE271>256 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>non discrimen habere perspectum. Et quidem
scimus aliquos non solùm in gratia concep-
tam Virginem asserere, sed etiam in gloria.
Cur non & illi carpuntur; nam adeò singula-
ris assertio ante præsens sæculum non audita,
sicut & aliæ, quæ pro amplificando & illu-
strando mysterio à doctis Scriptoribus profe-
runtur? & sunt multæ ex illis minùs profectò
probabiles, quàm illa, de qua agimus, & quas
credibile est P. Suarium minimè judicaturum
probabiles, cùm eas omiserit, uti minimè in
Scholis receptas, aut eò usque non natas, lu-
cem publicam metuentes: ei, de qua agimus,
sua probabilitate penitus asserta. Unde mirum
est erroneam ab eo dictam pronuntiari, & alio-
rum censuras congeri, cùm sit sanè notissimum
judicio Sacri Tribunalis Inquisitionis esse illas
condemnatas, & viam factam aut relictam
piè sentientibus pede inoffenso deinceps de-
currendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>741.</absatz-nummer> Et verò persuadere sibi, qui ita dis-<marginalia>Vrgetur|validissimè.</marginalia>
currit, favorabilem sententiam definitioni im-
pedimentum allaturam, de illa est penitus des-
perare. Tot enim sunt jam, qui pro ea mili-
tant, ut agmen numerosum constituant, sint-
q&#x0301;ue satis ad effectum prædictum; vel si satis
non sunt, erunt qui sequentur, & erunt quidem
permulti. Itaque si numerositas obstat, major
indies futura, gliscente erga Virginem affe-
ctu; unde & validius impedimentum, ac prop-
tereà de supremo favorabili judicio, spes, quæ
pietatem alit, penitus abjicienda. Et quis id cre-
dat, & non potiùs, si ominari licet, contra-
rium ominetur? Neque enim dici potest hanc
viam sequi ad honorem Virginis non condu-
cere, cùm sit ipsi adeò honorificum omne pec-
cati contagium nescijsse, ut nequeant de ipsa
efferri absurda illa pronuntiata, de quibus in
Præludio §. 2. & 3. & quæ ex peccato in Ada-
mo inferunt SS. Patres apud P. Suarez citato
Tomo in 1. 2. Disputatione illa 9. Sect. 2. Ex
quibus apparet argumentum in hac caussa pos-
se à sententiæ favorabilis patronis ex nuper di-
ctis validius efformari. Si enim ex eo quòd
Virgo dicatur in Adamo peccasse, adeò inho-
noræ ipsi prodeunt assertiones, ut tot gravibus
Scriptoribus pro ijs avertendis visum fuerit de-
certare: quid de peccati reali incursione fuerit?
Properandum ergo, & sua ipsi stabilienda glo-
ria, pro qua festinare solitus Dominus Psal.
45. v. 6. Adjuvabit eam Deus mane diluculo. Et<marginalia>Psal. 45.|v. 6.|Cant. 2.|v. 8.</marginalia>
Cant. 2. v. 8. Ecce ista venit saliens in montibus,
transiliens colles.</P>
<P>  <absatz-nummer>742.</absatz-nummer> Sed opponitur revelatio quædam à<marginalia>Circa D.|Thomæ re-|velationem|Episcopo|Fantino|commodissi-|ma expli-|catio.</marginalia>
multis Scriptoribus approbata, in qua D. Tho-
mas Episcopo Patavino, nomine Fantino se in
cælis veritatem puritatis Virginis suo in con-
ceptu dignovisse testatus. Et in verbis revela-
tionis S. Doctor illam debitum contrahendi
peccatum originale supponit, dum affirmat se
quando inter vivos scripsit, respexisse solùm
ad divinum & generale statutum, quo attento
Virgo sacra peccatum originale contrahere
debuisset: scivisse tamen jam inter immortales
beatum, singulari privilegio, eò quia Mater
Dei fuit, fuisse Mariam sine originali peccato
cōceptam. Circa quam revelationem sunt, nec<-P>@@

<-P>contemnendi quidem Scriptores, qui aut du-
bios se gerant, aut hæreant. Sed sit illa vera, ut
libenter admitto: in ea tamen contra favora-
bilem sententiam nihil extat, quod movere
quemquam ritè expendentem queat. Asserit
quidem c&#x0153;lestis nuntius, dum inter vivos
scripsit, respexisse ad generale Dei statutum,
juxta quod originale contrahere Virgo debuis-
set, at in cælo privilegium agnovisse. Ergo
agnovit non benè se ex generali statuto con-
tractum à Virgine peccatum deduxisse. Ex
quo clarè sequitur Virginem in eo generali
statuto non fuisse contentam: & hanc verita-
tem cælis illatum didicisse. Privilegium ergo
circa exclusionem à generali statuto extitit, &
cum ea juxta varias Theologorum sententias
componendum. Ex qua perspicua explicatione
habetur manifestum, quidquid aliàs discurri-
tur parvi, aut nullius esse momenti. Fateor
juxta P. Suarium & quosdam alios, stare posse
statutum generale, in quo Virgo non fuerit
excepta, & nihilominus exceptioni quoad
realem contractionem locum esse privilegij in-
terventu potuisse: sicut in privilegijs accidit,
quæ in legibus comprehendentibus omnes
conceduntur. Sed quidem ij, qui ita philoso-
phantur, revelationem ut libuerit interpreten-
tur: Nobis autem adhibita expositio commo-
dissima apparet, ut minimè contrarium S. Do-
ctorem habeamus, & cùm hoc aut illo modo
explicari revelatio possit, ille profectò præfe-
rendus, qui honorificentior Virgini manifestis
rationibus comprobatur. Et Sanctus quidem
Doctor ita Virginem in statuto illo generali
inclusam videtur agnovisse, ut proptereà im-
possibile visus sit etiam indicare eam in primo
Conceptionis instanti sanctificari, ut constat
ex ijs, quæ habet Quæst. 27. arti. 1. ad 4. quod
& graves etiam nonnulli Thomistæ amplexi,
de quo suprà n. 737. Non ergo juxta ipsum fuit
debitum à contractione sejunctum, neque prę-
sens quæstio locum habuit apud ipsum: unde
si immunitas à peccato, etiam à debito: nec
peccasse in Adamo sine reali contractione pec-
cati esse potuit. Unde quoad præsentem quæ-
stionem nequit rationabiliter allegari. Pro quo
hæc satis.</P>
<Z><A+2>PECVLIARIS</A+2>
<A+1>DIFFICULTAS
Circa doctrinam Dom. Caramuelis pro debito
in Virgine removendo.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>743.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abet illam citato loco n. 735. ubi<marginalia>Dom. Cara-|muelis dis-|cursus.</marginalia>
ita scribit: Cùm Adamum condere vo-
luit Deus, intelligentia simplici cognovit innu-
merabiles alios homines, quos producere po-
tuisset, si voluisset. Vocemus Adamum Homi-
ne&#x0303; A & ceteros B. C. D. &c. Cognoscens Deus
Hominem A cognoscit alios ejus posteros ab
ipso naturali defluxu processuros: & cognos-
cens Hominem B. etiam cognoscit hujus po-
steros, qui per gradus & genealogias descende-
rent, si ille produceretur. Et quia stando cursui<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0272.jpg/>
@@1@<SE272>§. I. Circa Debitum in Virgine &c. 257
<duolan 2><-P>naturæ effectus unius caussæ ab altera non pos-
sunt procedere, videbat Deus nullum ex poste-
ris Hominis B. esse producendum ab Homine
A. & nullum ex posteris Hominis A. esse pro-
ducendum ab Homine B.</P>
<P>  Decreto infinitè libero Deus elegit Homi-
nem A, & Homines B. C. D. &c. in meræ pos-
sibilitatis thesauro hærere jussit. Creat Ada-
mum, & iste perpetrato crimine omnes suos
posteros commaculat: omnes inquam, non
solùm futuros, sed possibiles: omnes enim to-
tius illius genealogiæ homines incurrerunt
peccati originalis debitum, vi cujus, si genera-
rentur actu, actu etiam id peccatum originale
incurrerent. Quamobrem, si verè dixero: Si
Fornellius duxisset uxorem, habuisset filium
R. etiam verè subjunxero: Homo R. est purè
possibilis, & ad genealogiam & posteros Ada-
mi spectat: habet debitum incurrendi culpam
originalem, &, si de facto fuisset genitus, illam
incurrisset de facto.</P>
<P>  Condoluit naturæ humanæ lapsæ Deus, il-
lamq&#x0301;ue redempturus, carnem humanam vult
adsumere, & à femina nasci: sed à qua purissi-
mus & immaculatissimus? A Virgine pura &
immaculata. At in tota Adami genealogia in
omni possibilium posterorum Adami serie nul-
la erat creatura pura: peccarat Adam, &
posteros omnes infecerat. Convertit ergo ocu-
los Deus ad Hominem B. quem creare potuit,
cùm produxit Adamum: ad hominem, qui
non fuerat, adeoq&#x0301;ue non peccaverat: ejus po-
steros intuetur, & omnes immaculatos esse re-
perit, & ex illis eligit personam M. hoc est
Mariam, quæ stando naturali cursu rerum,
erat non futura: non enim pertinebat ad po-
steros & genealogiam Hominis A (Adami) à
Deo producti, sed ad posteros Hominis B.
nondum producti. Hanc ergo miraculosè ad
posteros Adami transtulit (licet enim caussa
A non possit naturaliter producere effectus
caussæ B. illos potest producere miraculosè &
supernaturaliter.) Hanc implantavit Joachimi
& Annæ lumbis etiam miraculosè, & jussit
ab his caussis procedere, à quibus numquàm
omnino processisset, Si non interfuisset mira-
culum. Hæc ille: quæ eleganter exornata, cùm
Concionator quidam, doctus sanè, in solemni
Conceptionis Festo protulisset, malè quidem
apud quosdam audierunt, qui & gravi censura
digna judicarunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>744.</absatz-nummer> In quo quidem quod ad decretam<marginalia>Quid in illo|non novum,|nec damna-|bile.</marginalia>
Virginem attinet post prævisum Adami lap-
sum, ac extra posterorum seriem illius crimine
maculatam, sunt qui affirment multi, ex qui-
bus P. Salazar de Conceptione Cap. 17. §. 2. P.
Bernal de Incarnatione Disput. 26. n. 29. & plu-
res alij. Unde ex hac parte nihil novum in dis-
cursu præfato, aut quod censuram mereatur.
Quòd etiam posteri Adæ possibiles ejus fue-
rint crimine deturpati, non est etiam de novi-
tate suspectum, cùm ex ijs, quæ à Nobis dicta
Tomo 1. Sect. 9. Problem. 6. ejus antiquitas
habeatur, suffragantibus Divis Augustino &
Gregorio Magno, juxta quos non peccante
Adamo nulli reprobi nascerentur. Illi ergo qui
modò nascuntur, intra possibilitatis statum<-P>@@

<-P>remansissent. Et tamen constat eos in Adamo
peccasse, quandoquidem cum originali conci-
piuntur. Quòd si dicatur eos, qui nascuntur
modò, etiam tunc nascituros, sed prædestina-
tos, id certè à præfatis non dicitur, & licet
sint qui dicant, sunt tamen aliter sentientes,
quòd sufficit, ut de novitate nequeat, cum er-
randi periculo tale placitum incusari. Impu-
gnat autem illud P. Aldrete Tomo 1. de Incar-
natione Disputat. 22. Sect. 6. nu. 6. dicens esse
imperceptibile, quòd possibiles pactum ingre-
diantur: cujus rationes bonæ quidem sunt, sed
quæ non inverosimilem habere possint solu-
tionem: unde nihil damnabile in opposita as-
sertione evincunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>745.</absatz-nummer> Jam quod attinet ad traductionem<marginalia>Quid no-|vum, nec|verosimile,|de Virgine|ex alia fa-|milia tra-|ducta.</marginalia>
illam Virginis ex genealogia alia non infecta,
si possibilitas spectetur, non est quidem impos-
sibile apud Deum omne verbum. Et cùm stan-
te SS. Joachimi & Annæ sterilitate, non po-
tuerint nisi miraculosè generare, parùm vide-
tur interesse, quod hoc aut illo modo miracu-
lum componatur. Nihilominùs inverosimile
apparet Virginem ad genealogiam SS. Paren-
tum non potuisse pertinere. Singulari enim
Dei providentia electi sunt, ut Virginem pro-
crearent, qua etiam dispositum, ut impedimen-
tum acceleratæ generationis obtingeret, ut
eam, quam aliàs genituri erant juxta naturæ
defluxum, cum specialibus miraculosis circum-
stantijs generarent, de quo multa à Nobis dicta
Tomo 3. Auctarij. Id quod Leo Imperator Ora-
tione de Nativitate Virginis in Bibliotheca Pa-<marginalia>Leo Impe-|rator.</marginalia>
trum P. Francisci Combefis Tomo 8. his verbis
luculenter illustravit: Mihi porrò dubium est,
deceatne vulvam divina adeò honestatam prole
sterilitatis nomine accusare, illosq&#x0303;ue dicere ineptos
procreandæ proli, qui omnino adepturi essent, ut
partus omnes superarent. Quin illud dico, fuisse
Annam aptam quæ pareret. Quomodò enim ex qua
salus florere habebat, infecundis accensenda foret?
Enim verò, benè quidem ac præclarè ad fructus edi-
tionem comparata erat: at necdum advenerat hora,
quam sapientißimus ille temporum definitor, ante
omnia sæcula opportunam generandæ proli consti-
tuerat. Sic ille de Diva Anna specialiùs locu-
tus: nam de D. Joachimo minor erat ratio du-
bitandi: pro quo sic S. Andreas Cretensis Ar-
chiepiscopus Ierosolymitanus Oratione 1. unde<marginalia>S. Andreas|Cretensis.</marginalia>
supra: Ioachim enim vir mitis, modestusq&#x0303;ue, ac di-
vinis innutritus legibus cùm sobriè vixisset, Deo-
que constans adhæreret, ac sic perseveraret, conse-
nuerat orbus filijs, cùm natura quidem vegeta esset,
nec ejus tamen vigori gratiæ munus responderet,
&c. Et id quidem aptè explicant plures Patres
apud citatum Scriptorem, dum ajunt soluta
fuisse sterilitatis vincula: quæ quidem Deus
providentissimè injecerat f&#x0153;cundis aliàs con-
sortibus, opportuno tempore soluturus. Suntq&#x0301;ue
soluta sterilitatis vincula &c. Quæ sunt verba
nuper adducti Patris & præfatis immediata.
Non ergo Divis Parentibus hic honor dene-
gandus, adeò ipsis genuinus, & sine fundamen-
to ad genealogiam aliam recurrendum, in qua
neque ita nobiles, neque adeò Sancti videntur
concurrisse, & sola à debito immunitas requisi-
ta, quod in qualibet poterat femina reperiri.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0273.jpg/>
@@1@<SE273>258 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>746.</absatz-nummer> Sed in eo vis constituitur, ut sit in<marginalia>Pro familia|Adami ar-|guitur.</marginalia>
illa perfecta munditia, & ita ab Adami pro-
genie recedatur. Sed hoc à SS. Patrum sensu
est prorsus alienum, cùm sit aliàs de fide Virgi-
nem ex Adamo descendere, ut constat ex
Evangelio, neque ulli in mentem venit, ut
eam ab ipsius progenie removeret. Pro quo
audiendus idem qui supra Sanctissimus Cre-
tensis Oratione 2. ejusdem Festi, sic enim ibi:<marginalia>S. Andreas|Cretensis.</marginalia>
Cùm scilicet ipsis propè instaret januis, qui regiam
drachmam quæreret, humano, inquam, generi im-
pressam imaginem, ut pulverem, in qua illam pri-
mùm delituisset, Deifici Spiritus emundatione de-
tergeret: atque ut inde in seipso naturam huma-
nam benignè instauraret. Quisnam ergo pulvis ille,
in quo ingenuitas nostra delituisset? Nónne ex
dictis perspicuum habetis; tametsi non dica-
mus ipsi: ut plastes noster illum pulverem, ex
quo primùm formati fuimus, ac postmodùm re-
formati, scrutans, quod quærebatur, invenerit?
Quid illud? Vtique imaginis exemplar, quod vidit
paßionibus obrutum is, qui per naturam ab omni
immunis paßione agit. Scrutabatur illum Adami
pulverem. Porrò pulvis ille, in quo inventum est
quod quærebatur, terra quidem erat nostro similis
corpori, cujus locus, Virginalis Sanctißima Vulva
est. Hunc enim invenit arvum vivifica nostra spica,
in quo sine semente, ulláve cultura, eximia quadam
ratione crescens germinavit Hic pulvis, hæc spica,
hæc terræ regio, in qua nova quadam ac decenti ra-
tione fuimus reformati, ac per quam noster refor-
matus pulvis, antiquam dignitatem postliminio re-
cepit. Hæc ille quam qui clarissimè, gravissimè,
& elegantissimè, ut Adamicum pulverem in
Virgine, non peregrino & incognito genere
dignoscamus. Pro eodem Leo Imperator su-
prà, sic ob natam Virginem, Dæmonem allo-
cutus: Videbis modò revera Deitate donatum eum,
quem olim per imposturam deitatis promißione de-<marginalia>Leo Impe-|rator.</marginalia>
ludens divina extorrem consuetudine effecisti. Sic
ille: quod quidem stare nequit, si Virgo
aliunde traducta, sic enim Adamus dici non
potest Deitate donatus ratione ipsius assump-
tæ naturæ origineæ successionis. Sic neque il-
lud D. Augustini Sermone 176. de Tempore: In<marginalia>D. August.</marginalia>
illo nostræ originis corpore c&#x0153;lestibus regnis arrham
nostræ conditionis imposuit. Sic Doctor sanctus
de Christi Ascensione locutus: neque enim
originis nostræ corpus fuit, qui ex Adamo de-
scendimus, quandoquidem ad genealogiam
aliam pertinebat. Illud item D. Leonis Sermo-
ne 1. de Ascensione: Nam quos virulentus ini-<marginalia>D. Leo M.</marginalia>
micus primi habitaculi felicitate dejecit, eos sibi
concorporatos Dei Filius ad dexteram Patris collo-
cavit. Dejectos ergo ex Paradiso concorpora-
vit sibi Dei Filius, Adamum inquam & pro-
geniem universam. Pro quo & D. Bernardus
Sermone 3. in Vigilia Natalis Domini, sic ait:
Voluit quoque infirmiora nostra abundantiori gloria<marginalia>D. Bernar-|dus.</marginalia>
sublimare, & contraxit se Majestas, ut quod melius
habebat, videlicet seipsum, limo nostro conjungeret,
& in persona una sibi invicem unirentur Deus &
limus &c. Et quid his clarius? Dum enim limus
à Deo assumptus dicitur, natura ab Adamo
veniens irrefragabiliter indicatur, non ergo
aliunde in Matre traducta. Pro quo & com-
plures alij possent adduci Doctores sacri.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>747.</absatz-nummer> Non ergo effugi potest quominùs<marginalia>Instantia|validissima.</marginalia>
Virgo ex maculata genealogia descendens as-
seratur. Rogo enim an dici possit propriè filia
Adami, vel non? Si primum, ergo propriè ex
maculata genealogia descendit. Nec dici po-
test esse miraculosum descensum, quia miracu-
lum non tollit proprietatem filiationis, sicut
in miraculosis alijs generationibus videre licet:
ergo neque absolutam compellationem, &
cùm tanta cura de vitanda macula habeatur,
debuisset sanè commercium cum maculosa ge-
nealogia vitari, sic enim usu venit, ut qui è
puro sanguine se gloriantur descendere, om-
ne cum infecto consortium studeant evita-
re. Si autem dicatur secundum, non esse scilicet
propriè filiam, id quidem sustineri nequit, cla-
mante D. Matthæo in principio: Filij David,<marginalia>Matth. 1.|v. 1.</marginalia>
filij Abraham, ut sic deveniatur ad Virginem,
constetq&#x0301;ue Davidem & Abraham filios esse
Adami ex genealogia D. Lucæ Cap. 3. In quo
improprietas nulla admitti potest, sic stante
communi Patrum consensu, & modo dicendi
receptissimo admisso, ut filij dicantur etiam
non immediatè geniti, sed successione genera-
tionum ab una stirpe venientes. Omnes enim
magnam in serie generationum, & compella-
tione ex ipsa desumpta, proprietatem recog-
noscunt: unde id non videtur posse tutò negari,
contra quod & faciunt adductæ nuper Patrum
auctoritates; quibus addenda alia ex citato
Andrea Oratione 1. in qua sic loquitur: Cùm<marginalia>S. Andreas|Cretensis.</marginalia>
enim, ut dixi, Redemptor generis, novam priori
succedaneam nativitatem ac formationem, exhibere
voluisset: quemadmodùm illic priùs, accepto limo,
ex Virgine ac illibata terra primum Adam effinxit:
sic & hîc modò, suæ ipse incarnationis Auctor alte-
rius, ut sic dicam vice terræ, mundam hanc, imma-
culatißimamque Virginem, à tota natura eligens,
nostrumq&#x0301;ue in nobis ex ea figmentum, nova ratione
componens, Adæ fictor, novus Adam effectus est, ut
recens ipse, temporibusque nihilominùs superior,
veteri illi salutis caussa foret. Hæc ille, in quibus
electio Virginis ex tota natura nostra, id enim
declarat ampliùs dum subdit, Nostrumque ex no-
bis in ea figmentum. Non ergo ex alieno gene-
re, & incognita genealogia.</P>
<P>  <absatz-nummer>748.</absatz-nummer> Prętereà aliunde ostenditur idem in-<marginalia>Vrgentia|major cum|notanda|doctrina.</marginalia>
tentum, ex suppositione illa diffusæ maculæ
in omnem possibilem posteritatem, ex ea enim
evincitur, non solùm ad posteritatem Adami,
sed ad omnes propagatam: nam quicumque
alterius genealogiæ filij possunt naturaliter
quoad animam esse filij Adami, & in anima
residet macula originalis. Id constat: quia ani-
mæ à solo Deo creantur, & prout ipsi placet,
corporibus adaptantur. Licet enim juxta dis-
positiones corporis veniant: sed dispositiones
non magis exigunt hanc quàm illam ejusdem
perfectionis, unde secundùm se, & naturaliter
possunt indifferenter quæcumque corpora in-
formare. Cùm ergo posteritas Adami tota di-
catur maculata, quæcumque possibilis anima
unita corpori cujuslibet posteri, peccati origi-
nalis macula inficietur. Non ergo dictum illud
inconveniens cessat maculatæ originis, etiamsi
dicatur Virginem quoad solam animam ex
genealogia illa possibili transportata. Sed quid<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0274.jpg/>
@@1@<SE274>§. I. Circa Debitum in Virgine &c. 259
<duolan 2><-P>si etiam quoad corpus? Idem equidem, cùm
corpus, juxta dicta quasi per accidens se ha-
beat respectu maculæ in anima residentis. Li-
cet autem supposita Dei voluntaria dispositio-
ne, miraculum esse queat in eo quod Virginis
corpus aliunde advocetur: potuit tamen Deus
ut Auctor naturales res ita disponere, ut omnia
ea, quæ aliunde advocantur, in casu productio-
nis Virginis undequaque concurrerent. Pro
quo est doctrina D. Thomæ 1. p. q. 23. arti. 5.
ad 3. ubi sic ait: Sicut etiam in rebus naturalibus<marginalia>D. Thomæ|notanda|doctrina.</marginalia>
potest aßignari ratio, cùm prima materia tota sit in
se uniformis, quare una pars ejus est sub forma ignis,
& alia sub forma terræ, à Deo in principio conditæ,
ut sic sit diversitas specierum in rebus naturalibus.
Sed quare hæc pars materiæ est sub ista forma, &
illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate,
sicut ex simplici vol&#x0169;tate artificis dependet, quod ille
lapis est in ista parte parietis, & ille in alia &c. Iux-
ta quę materia corporis Virginis sine miraculo
à Deo potuit in ea constitui, & stare quod nu-
per dicebamus, unde & super eam naturaliter
cadere eadem, ac diversa organizatio, ut idem
corpus diverso in statu constaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>749.</absatz-nummer> Et præfata quidem in verosimilem<marginalia>Vt queat|modus di-|cendipræfa-|tus tolerari.</marginalia>
præfatum philosophandi modum ostendunt,
sed ut penitus ex eo capite condemnetur, non
est dicendum evincere, cùm sit ille suo in au-
ctore hucusque toleratus, quem oportuisset
difficultates, quæ ex eo emergunt, & prævi-
disse, & satisfactionem commodam, si qua ta-
lis esse possit, pro sui ingenij magnitudine prę-
stitisse. Et quidem videntur duobus illis Theo-
logiæ rationalis Tomis contenta, juvenilium
annorum ingeniosa figmenta, & cum specio-
sum titulum præ se ferant, In auream Angelici
Doctoris summam, nihil in eis minus, cùm ad
Grammaticam & Logicam tota illa magna
moles ferè reducatur. Fuerunt autem qui ex
eo damnabilem judicarant, quòd juxta illum
non videatur quomodo redemptio per Christi
merita locum habere possit, quandoquidem
illa ad Adami tantùm posteritatem fuerit de-
stinata, id quod ipse discursus præfati auctoris
videtur satis apertè comprobare. Cùm aliàs in
Virgine neque peccatum, neque debitum ul-
lum, aut exclusio peculiaris à lege, quæ ad po-
steros Adami tantùm pertinebat. Sed certè ex
hac parte non est cur debeat impingi censura,
quia qualiscumque explicatio sufficiens debet
ad redemptionis respectum aliquem admitten-
dum, juxta ea, quæ in Auctoribus classicis oc-
currunt. Quid enim dicet P. Bonæ-Spei, juxta
quem ut suprà vidimus n. 735. non plus debiti
fuit in Virgine, quàm in Angelis? & sufficere
præservationem ab actualibus docent plures
viri docti, ut affirmat P. Bernal Disputat. 10. de
Incarnatione nu. 34. ex quibus P. Salazar suprà
Cap. 24. §. 9. Ipse autem P. Bernal n. 31. asserit
Christum pro Virgine propriè non satisfecisse,
quia in illa offensio nulla, quæ debuerit com-
pensari, & n. 32. non dici posse propriè re-
demptam, quia nulla in ipsa captivitas. Quæ
quidem prædicto dicendi modo possunt suffra-
gari. Sed numquid inveniri aliqua ratio possit,
ut redemptioni locus tribuatur? Est equidem, si
dicatur eo ipso quòd Virgo non est relicta in<-P>@@

<-P>statu possibilitatis, sed extracta ut esset Dei
mater, modum aliquem redemptionis interve-
nisse, quia ob Christi respectum extracta est ab
illo miseriæ statu, licet miseria illa sine labe
peccati sit: & non utcumque extracta, sed
ut sine peccato coràm Christo ministraret, cùm
posset aliàs extrahi obnoxia peccato ad finem
alium. Et quia hæc ad præservationem tantùm
ab actualibus videntur pertinere, pro originali
addendum, potuisse à Deo ex linea illa B, ex-
trahi, & traduci ad lineam A. ita ut in pacto
includeretur, licet id naturaliter fieri non pos-
set, quia futura erat Adami filia, & destinata
ut si Adamus peccaret, sub ea conditione, ad
Redemptoris generationem adspiraret. Semper
enim Deus in ea fuit prævia destinatione, ut
si Adamus peccaret, sine redemptionis benefi-
cio ejus posteritas minimè remaneret: & quod
quæ futura esset mater, mundissima esset ab
omni labe criminali. Et licet hæc non ita ex-
pedita videri possint, ut tamen Theologicæ
non sit obnoxia censuræ, quæ in eis doctrina
proponitur, debent sufficientia judicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>750.</absatz-nummer> Et licet D. Thomas Quæst. 27. citata<marginalia>Immunita-|tem à debito|non obstare|redemptioni.</marginalia>
Arti. 2. magnam in redemptione vim fece-
rit, ut ex ea debeat inferri Virginem ori-
ginale peccatum contraxisse, sic dicens: Hoc
autem inconveniens est, quòd Christus non sit Sal-
vator omnium hominum, ut dicitur 1. ad Timoth.
4. Vnde relinquitur quòd sanctificatio B. Virginis
fuerit post ejus animationem. Sic S. Doctor: qui<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
juxta dicta consequentiam aliam habet in re-
sponsione ad 3. Sic concludens: Sed quia quo
tempore sanctificata fuerit, ignoratur, celebratur
Festum sanctificationis ejus potiùs quàm Concep-
tionis in die Conceptionis ipsius. Tantum ille. Sed
hanc ultimam non esse admittendam judicio
Ecclesiæ declaratum habemus in Bulla Alexan-
dri VII. unde & alia, ex qua deducitur, vim
non habet, scilicet ad hoc ut Virgo dici re-
dempta possit, necessariam fuisse actualem
peccati contractionem, vel non posse dici im-
munem à culpa in Conceptione, quia obstat
generali de redemptione doctrinæ, in qua illa
continetur. Unde & P. Suarez adductus n. 736.
qui & nimis quantùm pro redemptione con-
tendit, eam non formalem, sed eminentem
affirmat, quam erit qui neget nullus. Et ipse
P. Bonæ-Spei, qui, ut eodem n. vidimus, debi-
tum in Virgine, non plusquàm in Angelis pro-
fitetur, redemptionem per exclusionem à pacto
recognoscit n. 106. quæ quidem eminens re-
demptio est. Non videtur autem admittendus
modus loquendi ipsius, qui ut Divum Thomam
minimè adversantem piæ sententiæ ostendat,
asserit quando peccatum originale à Virgine
contractum S. Doctor profert, intelligendum
esse, non de proprio & formali peccato, sed de
Originabili, quatenus Virgo, si gratia præser-
vativa non præcederet, illud contraxisset. Quæ
explicatio; de qua n. 114. & seqq. difficilis sanè
est, & licet quoad rem ipsam sit quidem veris-
sima, modus tamen loquendi, ut dixi, neuti-
quàm admittendus, quia peccatum originale
etiam dici potest originabile, sicut peccatum
lethale dici potest lethabile, veniale veniabile;
præterquàm quod manifesto est errandi peri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0275.jpg/>
@@1@<SE275>260 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>culo obnoxium in ijs, qui audiunt, quod soli-<marginalia>Virginem|propriè|fuisse re-|demptam.</marginalia>
citè vitandum. Dicendum ergo B. Virginem
propriè fuisse redemptam, immunem licet à
debito, quia eo est redemptionis modo à Deo
redempta, qui ipsi proprius & genuinus est; in
quo nihil majestati Redemptoris adimitur,
cùm in ejus majorem gloriam id cedat: sic
enim cum ea agi debuit, quæ tanto erat Filio
decoranda: unde & de beneficio redemptionis,
gratiarum scilicet cumulo, nihil minùs habuit,
sed ineffabilem ubertatem, ex meritis inquam
passionis Christi, unde præ alijs Crucifixo ad-
stitit, ex quo & eminens redemptio etiam dici
potest: nec de his jam scrupulosiùs præstat
decernere, ubi Doctorum sana doctrina, &
pietas suffragatur.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa conceptum divinarum Proceßionum,
prout intellectionem & volitionem
concernunt.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>751.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum Sect. 17. Problem. 3. actibus<marginalia>P. Bonæ-|Spei specia-|lis dicendi|modus.</marginalia>
intellectus & voluntatis essentiali-
bus sine aliqua notionalium distinctione divi-
nas processiones convenienter explicari, ac
sine notionalium adjectione. Circa quod P.
Bonæ-Spei Tractatu 2. Disput. 1. Dub. 1. singu-
larem modum dicendi amplectitur, quem im-
meritò Scoto & Scotistis attribuit n. 21. Ait
ergo dari intellectionem productam notiona-
lem per generationem in Filio, & amorem in
Spiritu Sancto, cùm tamen in Patre intellectio
notionalis activa non sit, sicut neque amor, qui
solùm est in Spiritu Sancto. Per circuminses-
sionem autem substantialem Pater intelligit
per intellectionem Filij, sicut Filius seipsum,
& uterque amat Spiritu sancto. Itaque pro-
cessiones activas in terminis productis consti-
tuit, ad instar creatarum, quæ non in agente,
sed in passo subjectantur: pro quo & Dub. 2.
ubi n. 3. pro eo citat P. Albertinum & P. Præ-
positum, à Nobis adductos nu. 240. & 241.
& posteriorem quidem quatenus revera ita
sentit, priorem autem cum distinctione lo-
quentem, quam oportuisset præfatum Scrip-
torem adnotasse. Ex eo autem intellectio &
amor notionalis cum prædicta doctrina de in-
distinctione originis activæ & passivæ videtur<marginalia>Commoda|ejus expli-|catio.</marginalia>
facilè explicari nec confusionem parere, du-
plicata intellectione & amore: quod intelle-
ctio notionalis nihil aliud est, quàm origo ip-
sa, sicut amor intentionalis ipsa spiratio, utpo-
tè actus intellectus & voluntatis; unde ex par-
te actus primi in Patre nulla alia intellectio
statuitur præter essentialem; sicut neque in
Patre & Filio alius amor. Itaque intellectus
Patris est principium generationis Filij quate-
nus relationi Patris identificatur, & ita totus
Pater objectivè, juxta illud D. Athanasij in
Dialogo de SS. Trinitate contra Armenos, Hyposta-
sis gignit, & mandato creat. Tum quia relatio
ex una parte non videtur activa; ex altera
autem præcisivè sumpta videtur omnino im-
proportionata, ut sit tam nobilis Personæ prin-
cipium. Sic ille discurrit, quod & productioni<-P>@@

<-P>Spiritus Sancti adaptandum, ut sic intelligatur
quomodo processiones sint propriè vitales, ut-
pote intellectio & amor.</P>
<P>  <absatz-nummer>752.</absatz-nummer> Circa quæ quidem negari nequit pro-<marginalia>Quid circa|illam.</marginalia>
babiliter Auctorem discurrere, quidquid non-
nulli voluerint rigidi originum activarum de-
fensores, ut vidimus cit. n. 240. Sed standum
dictis, quia rationes, quæ in contrarium addu-
cuntur non urgent, inter quas specialis illa, ex
distinctione origin&#x0169; sequi in divinis nō solùm
trinitatem, sed quaternitatem, immò & quini-
tatem reperi. Id probatur. Nam origines con-
stituunt personas, aut formaliter, ut volunt
multi, aut licet aliqualiter distinguantur, eam-
dem tamen realitatem important, & ut ait D.
Thomas à Nobis adductus n. 297. ad modum
nostrum intelligendi reducitur, quatenus origo
hypostasim non videtur convenienter designa-
re: Atqui præter originem passivam Filij &
Spiritus Sancti constituentes illos, & activam
constitutivam Patris, datur origo activa Spiri-
tus sancti, in Patre & Filio: quæ communiter
una dicitur: licet sint qui duplicem asserant:
& cùm sint etiam, qui Patrem ante ori-
ginem activam constitutum asserant, de
utraque eadem videtur ratio, cùm sint sub-
stantia in gradu intellectuali, & suam rationem
incommunicabilitatis habent: Ergo &c. Sed
quidem ratio dicta aliquantulùm à Nobis
roborata, nullius momenti est: quia origines
dictæ sunt realiter Personis identificatæ, unde
multiplicari earum numerus ratione illarum
nequit. Immò neque dici plures personæ pos-
sunt saltem virtualiter distinctæ: id enim con-
tra rationem personæ est, quæ non multipli-
catur ratione cujuscumque ipsi quomodolibet
advenientis, cùm se habeat quasi subjectum,
quod semper est unum, quidquid receptibile
adveniat.</P>
<P>  <absatz-nummer>753.</absatz-nummer> Circa id verò quod de spiratione<marginalia>Circacen-|suram à|P. Suario|negatam, &|assertam.</marginalia>
activa diximus, observandum est, ut probabile
quidem admissum, non esse à passiva distin-
ctam, juxta id quod à P. Suario assertum, de
quo cit. n. 240. qui in eo nihil erroris aut te-
meritatis se invenire testatus. Adductus tamen
n. 811. plusquàm temerarium esse affirmat,
negare spirationem activam ob Conciliorum
auctoritatem pro ea stantem, cui & assensus à
Nobis præstitus, neque admissa P. Arriagæ ex-
plicatio de origine passiva. Et quidem in cita-
tione præfati nu. 240. error typographicus ir-
repsit: pro libro enim 5. positus 3. Quomodo
autem possint P. Suarij asserta componi non
assequor. Quod autem à me dictum citato nu.
811. citata etiam P. Ruizij acriori censura ver-
bis illis: Et quidem non immeritò sic accipien-
dum, ut non sit censuræ absoluta approbatio,
quæ negata nu. 240. sed quòd non sine fun-
damento ita censuerit præfatus Scriptor, prop-
ter subjuncta ibidem, unde & P. Arriaga im-
pugnatus ibidem juxta explicationem, quæ
Concilijs adhiberi possit, de una actione aut
spiratione passiva, & non est penitus improba-
bilis, cùm eam & docti alij Scriptores ample-
ctantur, & P. Suario eatenus tantùm displicuit,
quatenus Doctores Theologi ita communiter
fuerint arbitrati, nec sit verosimile in expli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0276.jpg/>
@@1@<SE276>§. II. Circa conceptum divinarum Processionum. 261
<duolan 2><-P>cando hoc mysterio fuisse deceptos. P. Ortega
Disputat. 3. de Trinitate Quæst. 5. probandum
ex professo assumit probabilitatem sententiæ
dictæ: qui n. 1. parùm consideratè affirmat P.
Suarium ausum fuisse eam à censura liberare,
cùm aliàs sit ille non parùm in aliorum cen-
suras proclivis. Quæ enim audacia est id fate-
ri, quod Auctor dictus adeò verosimile prote-
statur? & qua dici veritate potuit Doctorem
Eximium in Censuras aliorum esse proclivem,
qui moderatione summa in Censurarum in-
ustione procedit? De quo ille ita scribit 2. 2.
Disput. 19. de fide Sect. 2. nu. 21. Tales censuræ<marginalia>Quàm mo-|deratus in|illis.</marginalia>
sine discretione prolatæ scandalum generant, & in-
juriosæ sunt, quia, & infamiam inurunt, & inter-
d&#x0169; inducunt alia incommoda & detrimenta: & ideò
prudens Theologus ac timoratus, diligentißimè
observare debet, ut has censuras sine magno judicio
non efficiat. Sic ille doctrinæ suæ attentissimus
observator.</P>
<P>  <absatz-nummer>754.</absatz-nummer> P. Quiros Disput. 7. de Trinitate n. 10.<marginalia>Quid P.|Quiros circa|sententiam|adversan-|tem.</marginalia>
sententiam prædictam referens, & pro ea
Henricum, Argentinatem, Marsilium, &
Scotum, opponit illi auctoritatem Agathonis
Papæ in 6. Synodo Actione 6. quæ non admo-
dùm videtur urgere, & rationem, quia nihil
pertinens ad perfectionem simpliciter simpli-
cem multiplicatur in personis: sic non datur
relativa Deitas, Omnipotentia, justitia &c. At
cognoscere est perfectio simpliciter simplex:
Ergo &c sic cōcludit: Id sufficiat de obsoleta opi-
nione. Pro quo nōnihil addit Disp. 36. n. 53. Sed
quide&#x0303; quod ad rationem attinet probabiles ha-
bet instantias in prædicatis trāscendentalibus,
& relationibus ipsis, quę juxtagraves Scriptores
perfectionem simpliciter Simplicem impor-
tant. Unde certius aliquid adduci debuisset.
Nec verò ut obsoleta debet sententia dicta
contemni, quæ præter antiquiores, non con-
temnendos habet inter Neotericos defensores.
Et quidem superata difficultate, quæ circa Spi-
rationem activam ex auctoritate Conciliorum
occurrit, non ægrè poterunt illi rationibus sibi
objectis respondere, & multùm quidem ar-
guentibus sudandum est, (& an sit sufficiens
futurum ambigo) ut negotium illis possint
aliquale facessere, & in arctum pertrahere,
anxiè & difficilè evasuros.</P>
<P>  <absatz-nummer>755.</absatz-nummer> Contra eamdem sententiam opponit<marginalia>Auctorita-|tes senten-|tiæ P. Bonæ-|Spei obie-|ctæ.</marginalia>
insuper citatus Scriptor Disputat. 41. Sect. 3.
auctoritatem Concilij Florentini in Oratione
pro unione Cap. 6. Col. 8. pag. ipsi 899. ubi sic
ait: Paternitas & origo differunt secundùm mo-
dum intelligendi, non re. Item & Caput Vnicum
de Summa Trinitate in 6. ubi definitur unica
spiratio: nec potest de passiva intelligi, quia
hæretici de unitate passivæ non dubitabant.
Circa quæ P. Bonæ-Spei doctrinam animad-
versione dignam inducit. Et de eo quod à P.
Quiros dictum circa obsoletam sententiam
cum adjunctis nil solicitus, ad præfata respon-
dendum sibi esse conveniens judicavit, de qui-
bus n. 36. & 37. Ait ergo ad Primum quomo-<marginalia>Quid ille ad|Florenti-|num.</marginalia>
documque ibi sumatur origo, eodem modo
esse sumendam Paternitatem, semperq&#x0301;ue ve-
ram esse definitionem Florentini. Vel enim
sumitur origo pro originante, vel pro origina-<-P>@@

<-P>ta: si primum, est re eadem cum Paternitate
originante, & hoc sensu tam origo, quàm Pa-
ternitas est in Patre, cùm ut sic præcisè sit rea-
lis relatio principij ad Filium originem origi-
natam. Si secundum, est re eadem cum Pater-
nitate fundata in origine originata: & hoc
sensu tam origo, quàm Paternitas est in Filio in
divinis, uti in creatis. Sic ille, minimè au-<marginalia>Minimè ad-|mittendum.</marginalia>
diendus in hac ultima responsionis clausula,
quòd scilicet origo passiva sit idem realiter
cum Paternitate, ex quo & sequitur in esse
Patris constitui per Filium. Quod quidem
licet in creatis sustineri possit juxta aliquorum
sententiam, qui denominatione extrinseca
compleri relationem prædicamentalem asse-
runt, id quidem in divinis minimè potest su-
stineri, ubi quidquid ad mysterium Trinitatis
attinet, intrinsecum est, cùm per actus imma-
nentes penitus constet. Et sunt quidem qui
denominationem Patris à generatione passiva
posse desumi affirmant, ut videri potest apud
P. Arriagam Tomo 1. in 1. p. Disput. 48. nu. 6.
Sicut & è cōverso in Filio, quatenus relationes
eor&#x0169; ut prędicamentales considerantur: addunt
tamen generationem activam adæquatè cum
Patre identificari. In casu autem nostro nulla
in Patre activa generatio admittitur, & deno-
minatio Patris à generatione passiva, & con-
sequenter denominatio Paternitatis desumi pe-
nitus affirmatur. Et quidem si Pater talis est
formaliter per Filium: ergo non opponitur
Filio. Patet illatio, quia nihil opponitur for-
mæ, ratione cujus tale est. Deinde, Pater
absolutè generat: ergo absolutè opponitur
Filio, ex quo & sequitur non esse Patrem
per illum.</P>
<P>  <absatz-nummer>756.</absatz-nummer> Ad auctoritatem Cap. Firmiter in 6.<marginalia>Sicut neque|ad Cap.|Firmiter.</marginalia>
responsurus pergit, cùm auctoritatem dictam
sic proposuisset: Confirmatur: In 6. Synodo Cap.
Vnico de Summa Trinitate &c. Ubi quidem mi-
rum est virum doctum inexcusabili inadver-
tentia prolapsum. Cùm enim in P. Quiros ci-
tatum comperisset Cap. Firmiter in 6. Sextam
Synodum esse credidit, unde extractum Ca-
put: cùm sit illud ex Concilio Lugdunensi, &
illud In 6. non Synodum, sed Sextum Decre-
talium librum indicaret. Quod quidem animad-
versum volui, ut admonitione qualicumque
mea Scriptores in hujusmodi reddantur atten-
tiores, cùm reverà defectus tales non sine boni
nominis aliquali jactura contingant. Respon-<marginalia>Illius ver-|ba.</marginalia>
det ergo sic: Respondeo ibi id non definiri, du-
biumque fuisse de paßiva uti de activa; eo quòd
Patri & Filio principijs realiter distinctis videre-
tur respondere debere principitas personas realiter
diversas, cujus oppositum definivit: unde cùm spi-
ratio activa & paßiva sint duæ realiter distinctæ,
puto oppositam sententiam minùs esse isti definitio-
ni conformem: adeoque P. Ruiz Disput. 84. Sect. 3.
nu. 12. censuram, qua dixit nostram sententiam esse
parum tutam, in se, & Patrem Quiros convertere
debet. Hæc ille: in quibus quod ad hæreticos
attinet, quibus insanum illud figmentum ad-
scribit, egregiè hallucinatus est. Ubi enim tale
aliquid legitur? Confictum sanè illud ad au-
ctoritatem adeò urgentem eludendam. Deinde
in eodem Capite id additur, quod responsio-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0277.jpg/>
@@1@<SE277>262 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>nem prædictam evidenter infringit, sic enim
ibi: Hoc habet Orthodoxorum Patrum, ac Docto-<marginalia>Cap. Fir-|miter.</marginalia>
rum Latinorum, pariter & Græcorum incommuta-
bilis & vera sententia. Atqui Orthodoxi Do-
ctores de spiratione activa sunt locuti, & sic
est Concilij mens ab omnibus intellecta, ut ex
P. Suario vidimus suprà, cujus hoc loco discur-
sus opportunè succedit, sed audiendus ille suis
locutus verbis: Nihilominùs vel ob hanc ipsam<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
caussam (quod scilicet res hæc solùm videatur
pertinere ad modum concipiendi nostrum) non
videtur recedendum à communi Theologorum sen-
tentia: quia non est verosimile omnes ineptè conce-
pisse aut declarasse hoc mysterium, nec sine caussa
fuisse ita locutos. Sic ille. Iuxta quem, in eodem
loquentes articulo arguere pariter possumus,
ut minimè sit credendum Theologos omnes
mentem Concilij ineptè concepisse, & perpe-
ram declarasse: Omnes inquam, utriusque sci-
licet Scholæ, Thomisticæ & Scotisticæ, nec
non aliarum, si paucissimi excipiantur, qui
eo tempore, quo P. Suarez scribebat, ante 70.
inquam annos, pro nullis reputabantur, neque
omninò apertè locuti, paucissimis etiam posteà
subsecutis, sine laude novitatis. Dicere autem,
regestione censuræ, priorum sententiam esse
parùm tutam, intolerandæ videtur audaciæ, &
doleo me ad sic loquendum ab eo adactum Au-
ctore, qui à me laudatus suprà, & benignum
se præstare solitus erga Scriptores Socie-
tatis. Sit ergo ille sententiæ suæ probabi-
litate contentus, quod liberaliter indulge-
mus, nec transgrediatur terminos, quos non
solùm religiosa moderatio, sed & justitiæ ma-
nifesta jura præscribunt. P. Herincx Tomo 1.
Tract. 2. Disput. 1. n. 30. ex Smising, statuit<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
quartam relationem Spiratoris esse de fide, &
Gregorium ac Gabrielem, qui pro opposita
sententia citantur, revera illam non amplecti
& posse congruam habere explicationem. Et
quid ille de P. Bonæ-Spei censura censeret?
Nisi dicamus non fuisse illam seriò prolatam,
sed apparenti quadam significatione jaculum
in eum missum indignanter retorquentis.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa subsistentiam absolutam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>757.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tatuimus illam Sect. 19. Problem. 4.<marginalia>Auctores|pro absoluta|subsistentia.</marginalia>
pro qua citati multi, præter quos sunt
alij, ex quibus Mag. Joannes à S. Thoma Tomi
2. Parte 2. Disput. 45. Arti. 2. apud quem Car-
melitani, & nonnulli alij, ex quibus aliqui à
Nobis adducti, Herincx citato nuper loco n. 59.
Lezana Disput. 4. de Trinit. Quæst. 3. Josephus
Rocafull in Praxi totius Theologiæ moralis Parte
1. Cap. 4. Quæst. 2. ubi & tradit ratione illius
posse Deum creatam naturam assumere. P.
Esparza Lib. 1. Quæst. 40. sub quadam conside-
ratione illam concedit, juxta quam putat posse
duas circa hæc diversas sententias conciliari.
Et mihi, quo plus rem considero, plus asserta
positio placet facili discursu, sed efficacissimo,
& ut reor, juxta materiæ qualitatem, evidenti,
probabilis, si benè ea, quæ in Problemate sunt<-P>@@

<-P>dicta, perpendantur. De concedenda Deo sum-
ma quadam perfectione agitur, talis enim re-
vera est absoluta subsistentia: complexum<marginalia>Discursus|evidens pro|ea.</marginalia>
enim hoc Deus à relationibus præcisum exi-
miam præ se fert excellentiam & majestatem,
unde si convenienter potest eidem adscribi, id
equidem summa cum intellectus inclinatione
præstandum. Et quidem quemadmodum pro
adstruenda in Virgine puritate originea, pietas
Theologorum excubat, ita & pro Dei perfe-
ctione certandum. Et sicut quando de Virgine
agitur, contra illius puritatem necessitas re-
demptionis objicitur; & pro ea cum puritate
originis componenda, rationes verosimiles
conquiruntur: Ita equidem in negotio præ-
senti Theologorum pietas adniti profectò de-
buisset. Et nullus credo erit, qui eam negatu-
rus sit, si possit cum Theologicis principijs
componi: Atqui potest, ut constat, quia pluri-
mi & gravissimi Theologi ex S. Thomæ, Scoti,
& aliorum Scholis, id egregiè præstant, quod
& alij, si vellent, pariter possent; & non velle,
non sine detrimento videtur esse pietatis. Et
miror quidem cùm aliquos video multis argu-
mentis armatos in certamine incalescere. Et
quò hæc tendunt? Ad removendam à Deo
excellentissimam perfectionem, & nominis
illius DEUS singularissimam majestatem, &
unus ex his est P. Quiros, cujus argumenta
juvat specialiùs diluisse, Arguit ergo ille Disp.
29. à n. 22.</P>
<P>  <absatz-nummer>758.</absatz-nummer> Primò, Quia subsistentia absoluta<marginalia>Ex P. Qui-|ros arguitur|contra il-|lam. 1.</marginalia>
nequit esse totalis, neque partialis: ergo nulla.
Probatur 2. pars antecedentis. 1. quia relatio
adveniens est substantia totalis: aliàs Pater
non distingueretur adęquatè per Paternitatem:
ergo cum absoluta subsistentia totalitatem non
facit. 2. quia perfectio essentiæ divinæ, si sub-
sistentiam exigit, eam profectò exiget, quæ
absolutè talis sit: partialis autem non est talis,
ut deformis materialibus affirmat P. Suarez
Disput. 34. Metaphysicæ Sect. 5. n. 42. 3. quia
natura divina completur & terminatur per sub-
sistentiam relativam, id quod non habet partia-
lis subsistentia. Iam 1. pars antecedentis osten-
ditur, quia si esset totalis, tolleret à relationi-
bus rationem subsistendi, & per ipsam subsiste-
rent: nam subsistens habet hanc vim, ut sub-
sistere faciat omnia, quæ ipsi uniuntur, ut con-
stat in humanitate Christi, & in accidentibus
compositi.</P>
<P>  Resp. facile esse totalem in suo genere, ab-<marginalia>Resp. esse|totalem.</marginalia>
soluto inquam, sicut existentia totalis est, &
ratio substantiæ. Sicut autem id non tollit re-
lationibus rationem existentię, neque substan-
tiæ, ita & de subsistentia dicendum. Ad id au-
tem quod additur de subsistentibus ratione
unionis, id contingere, quando id, quod unitur
propriè subsistens non est, ut in anima ratio-
nali, & materia prima melior philosophia pro-
bat: & ut nihil tale in humanis esset, circa al-
tissimum mysterium digniùs & singularius dis-
currendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>759.</absatz-nummer> Secundò. Si natura divina uniretur<marginalia>2. Ex sin-|gulari casu.</marginalia>
relationi, ita ut faceret cum illa unum suppo-
situm, non posset habere suam subsistentiam
propriam totalem distinctam à subsistentia re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0278.jpg/>
@@1@<SE278>§. III. Circa subsistentiam absolutam. 263
<duolan 2><-P>lationis: Atqui nihil ipsi prodest, formaliter
loquendo, quòd hæc unio non sit physica, sed
per identitatem. Ergo. Major probatur, quia
si natura subsisteret, non posset constituere
unum per se cum forma, quæ advenit ipsi com-
pletè subsistenti. Minor jam ostenditur. 1. quia
aliàs attributa haberent propriam subsisten-
tiam, solùm enim per identitatem alteri com-
municantur. 2. plus est de complemento rei,
plusque ipsi debetur, quod identificatur cum
ipsa, quàm quod præcisè unitur physicè; sub-
sistentia autem non est in eo, cui deficit com-
plementum. 3. Formaliter loquendo, hîc iden-
titatem per modum unionis concipimus, cogi-
tamnsque quid haberet natura, si à parte rei
poneretur sine relatione, quam tamen petat
ut sit incommunicabilis, & subsistat relativè
ut modò.</P>
<P>  Resp. negando majorem, & ad probatio-<marginalia>Nihilurgere|convincitur.</marginalia>
nem negatur quod assumitur, posset enim
unum per se constituere, quia non esset com-
pletè subsistens in genere relativo, unde non
est de alijs curandum, quæ pro Minoris proba-
tione congeruntur. Admittitur enim casus sub
terminis modò extantibus, quæ aliàs posset
suppositio negari, quia eo ipso quòd natura
esset physicè unibilis, non esset infinitè perfe-
cta, & ideò neque per se subsistens, unde dici
hic posset quod sæpè aliàs, dato scilicet im-
possibili sequi quodlibet. Dicta autem juxta
admissam suppositionem omnia adducta pro
Minoris probatione nihil obstare convincunt,
cùm possint consequenter admitti.</P>
<P>  <absatz-nummer>760.</absatz-nummer> Tertiò. Subsistens excludit non so-<marginalia>3. Ex ra-|tione subsi-|sistentis.</marginalia>
lùm ne inhæreat alij ut subjecto, sed ne insit
alteri ut composito, seu ut pars toti. At natura
divina, & quidquid est in Deo absolutum, in-
est ut toti completo. ergo non subsistit absolu-
tè. Major probatur: nam ideò humanitas licet
non possit inhærere subjecto, non subsistit,
quia ordinatur ad unitatem ulterioris comple-
menti per subsistentiam Verbi. Econtra Homo,
qui cum subsistentia humana omnem ordinem
ad ulterius complementum excludit. Minor
etiam probatur: nam quidquid est absolu-
tum in Deo, licet non inhæreat, unitur tamen
per identitatem cum relativo, ita ut purè ab-
solutum nequeat existere nisi in supposito re-
lativo.</P>
<P>  Resp. 1. Negando Majorem, quia in ani-<marginalia>Evidenter|diluitur.</marginalia>
ma rationali & materia prima contrarium in-
venitur: Auctor autem secundùm suam sen-
tentiam loquitur, ex quo apparet quàm sit sen-
tentia illa argumentis urgentibus destituta.
2. concessa Majori, nam in casu nostro subsi-
stens absolutè neque ut composito inest alij,
neque ut pars toti, sed per se stat ut perfectissi-
ma ratio, & primaria in complexo personæ.
Exemplum humanitatis nihil probat, quia deest
similitudo: licet autem ratione subsistentiæ
dicatur Deus, sicut & homo ratione suæ; in
eo tamen est diversitas, quòd homo non ad-
mittit ulteriorem terminationem, quia est per-
sona, cùm tamen Deus illam admittat ob di-
versam subsistendi rationem. 3. respondetur
instando in relatione, quæ inest toti, & tamen
subsistit. Cui instantiæ conatur respondere<-P>@@

<-P>Auctor iterata responsione, sed minimè satis-
faciens, ut adeunti constabit, videtur enim
evidens, & irrefragabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>761.</absatz-nummer> Quartò. Natura ut condistincta à<marginalia>4. Ex eo|quòd pro-|prietas &c.</marginalia>
qualibet alia formalitate non est subsistens in
concreto: ergo nec absolutè. Antecedens
probatur, quia subsistentia est quasi passio &
proprietas naturæ substantialis: ergo sicut alia
attributa erit posterior. 2. quia attributa licet
perfectissima per se non subsistunt. 3. quia se-
queretur omnia Deo post ipsam advenientia,
esse accidentia, in hoc etenim ratio accidentis
sita est, ut adveniat substantiæ completæ per
subsistentiam. Tādem sequeretur naturam non
posse reddi subsistentem per subsistentias rela-
tivas, quia est ultimò terminata, quod est pro-
prium subsistentiæ, sicut linea nequit termi-
nari denuo, nisi terminus in ea rationem amit-
tat termini.</P>
<P>  Resp. negando Assumptum. Ad probatio-<marginalia>Exacta|responsio.</marginalia>
nem dico subsistentiam in Deo non esse pas-
sionem seu proprietatem, quia est essentiale
complementum existentiæ, licet cum aliquali
distinctione, juxta dicta in Problemate. Circa
quod Mag. Joannes à S. Thoma ita discurrit,
ut priorem illam statuat aliquomodo quàm sit
esse Dei, quod est quidem difficile; sed quia
spectat ad excellentiam subsistentiæ declaran-
dam, nolo in ejus placiti impugnationibus
immorari. Ad 2. attributa habere suas specia-
les subsistentias probat ratio adducta n. 339.
Si autem dicamus non habere, quid mirum,
cùm possint subsistentia naturæ subsistere. Ad
3. negatur esse accedentia, quia eadem sunt
cum Deo realitas. Ad 4. quod de terminatio-
ne dicitur discussum n. 267. & 331. Nunc addi
potest terminatum sub una ratione posse sub
alia terminari: ita enim natura divina termi-
nata subsistentia Patris potest duabus alijs di-
versæ rationis terminari, & de linea dictum
præfato n. 267. & hucusque P. Quiros, cujus
quàm sint infirma fundamenta, satis est dilu-
cidè & solidè demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>762.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Disput. 2. Dub. 2. ni-<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ad-|versetur,|non urgens.</marginalia>
hil adducit, cui non possit ex dictis plenissimè
responderi. Unum illud ex Edicto Iustiniani ad
Ioannem 2. quod habetur volumine 2. Concil. Col.
9. ab ipso adduct&#x0169; aliquomodo videtur obstare,
sic enim ibi: Quoniam non est idem natura &<marginalia>Edictum|Iustiniani,|propositum|& explica-|tum.</marginalia>
subsistentia: omnes enim SS. Patres consonanter
nos docent aliud esse naturam, sive substantiam,
aut formam, aliud subsistentiam sive personam: &
naturam quidem vel substantiam & formam, hoc
quod est commune, significare, subsistentiam au-
tem, sive personam, hoc quod est speciale. Sic ibi.
Ad quod dicendum in primis de auctoritate
Edicti hujusmodi non curandum, juxta dicta
Sect. 28. num. 1069. Deinde subsistentiam ibi
idem esse ac hypostasim, Græcè enim hyposta-
sis idem est ac subsistentia, & hypostasis juxta
receptissimam usurpationem idem est ac per-
sona, unde Imperator particula sive usus indi-
cans communem significationem. Vide suprà
num. 316. Quæ quidem explicatio nequit ad-
hiberi auctoritatibus Patrum, de quibus nu.
333. inter quas illa est, quam citatus Scrip-
tor adducit ex suo Cyrillo Alexandrino n. 64,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0279.jpg/>
@@1@<SE279>264 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>sic locuto: Quid est Deus? Essentia cujus nullus<marginalia>D. Cyrilli|Alexandri-|ni auctori-|tas manife-|sta. Quem|Vide circa|non ex sub-|sistentia pro|hypostasi|Tomo 2.|in Libro ad|Evopitium|Anathe-|matismo. 2</marginalia>
est auctor, cui prorsus nihil inest. Quid est essen-
tia? Res, quæ per se est, neque alio indiget ad hoc
ut ipsa subsistat. Sic Doctor sanctus. Quod ita
explicat doctus Pater uno contextu pergens:
Sed ex infinitate sua, qua omnem subsistentiam,
seu personalitatem sibi identificabilem identificari
postulat. Sic ille: juxta cujus explicationem
idem est non indigere, ac postulare. Qui est
profectò modus explicandi mirabilis; cùm po-
stulare potiùs indigentiam innuat, quàm ta-
men non indigere apertè removeat. Erga
quem hæc satis, si tantùm addamus P. Beca-
num ab eo perperàm citatum, Nobis equidem
contrarium, ut in Problemate dictum, & apud
alios citatum oculo & calamo currente muta-
tum. Omitto alios & alia, non solùm brevita-
tis studio, quam Recognitiones exigunt, sed
quia ijs opus non esse arbitror, & tædet in
hunc aut illum incidere, qui licet eruditi, ti-
mere tamen possent, ne ipsis adaptaretur illud
ex noto auctore, habere loquentiæ multum
&c.</P>
<Z><A+1>§. IV.
An mysterium SS. Trinitatis poßit per nega-
tiones explicari.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>763.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Um rationem personæ in negatio-<marginalia>P. Bonæ-|Spei singu-|laria fig-|menta.</marginalia>
ne positam docuerit Scotus de crea-
tis locutus, inde P. Bonæ-Spei occasionem
arripuit ad discutiendum an in divinis id locum
habere possit. Et cùm relationes & origines in
idem reipsa concurrant, ad illas etiam discussio
pertinet, & ita ad totum mysterium conse-
quenter Trinitatis. Et supponit ille Disput. 2.
nu. 1. omnes Theologos supponere esse reales:
sed an ly Reales sumatur prout opponitur ne-
gationibus, quibus Scotistæ docent Personas
creatas ante intellectum constitui, non solùm
prout Personalitatibus, quæ sint rationis for-
malitates tantùm, ab alijs examinatum se non
vidisse testatur: & ut examinet, quasdam pro-
ponit theses, quas apprehensiones vocat, quia
apprehendentium non est mendacium. Et sunt
illæ septem, quarum specimen prima exhibet
sic se habens:</P>
<P>  Apprehendo 1. Generationem & spiratio-<marginalia>Duo specia-|liter propo-|nuntur.</marginalia>
nem in Divinis esse personales, sive Persona-
rum ut talium, non verò naturales, sive natu-
ræ ut talis, aut naturarum ut talium: ac proin-
de generationem & spirationem in Divinis
tamquàm actiones positivas accipi non debe-
re, prout naturarum ut talium generationes in
creatis accipi solent, sed tamquàm actiones
negativas, sive tamquàm negationes naturam
in esse naturæ completam terminantes, quæ,
altero posito, seipsis sint, prout creatarum per-
sonarum ut talium generationes à Scotistis in-
telligi debent. Si tamen velis generationem
& spirationem objectivè realiter esse actiones
positivas, dic generationem in Divinis esse na-
turam divinam ut Filij, & spirationem esse
naturam divinam ut Spiritus sancti, juxta di-
cenda in speculatione 5. in qua ait Filium na-<-P>@@

<-P>turæ humanæ uniri; non quòd unio hyposta-
tica ad negationem Filij constitutivam ordi-
netur: sed quòd natura divina ut Personæ
Filij generatio, sive etiam quatenus subest
negationi Filium constituenti, naturæ huma-
næ uniatur, non verò ut Patris aut Spiritus
sancti natura: quomodo passim dicitur natu-
ram divinam quatenus objectivè eamdem cum
Filiatione generari, & similiter spirari, non
verò ut naturam: item intellectum quatenus
Patris generare, non vero quatenus Filij aut
secundùm se. Sic cùm habeat Apprehensio 5.
videtur in citatione erratum, licet non penitus,
quia illud de generatione & spiratione positiva
ad 4. spectat, ibi enim ait, quòd si velis Filium
à Patre actione positiva generari, (& idem est
de spiratione) dicas Filium per hoc à Patre ge-
nerari, quod ad præsentiam intellectus divini
quatenus sub innascibilitate, essentialiter sit na-
tura divina, quatenus sub inspirabilitate spirati-
va nascibili: Spiritum sanct&#x0169; autem à Patre &
Filio spirari, per hoc, quòd ad præsentiam vo-
luntatis divinæ quatenus simul sub innascibi-
litate Patris, & inspirabilitate spirativa nasci-
bili Filij, essentialiter sit natura divina sub in-
spirativitate ingenerativa spirabili. Sic præfa-
tus Scriptor; & ad prædicta revocantur om-
nia, quæ ad negationum positionem spectant.
In 2. enim vix est aliquid peculiaris conside-
rationis. In 3. arguit ex eo quòd Personæ
divinæ juxta Concilium Lateranense sunt una
res. in 6. auctoritates congerit, ex quibus se-
qui contendit mysterium Trinitatis melius ne-
gationibus explicari, quia illis ægrè admo-
dùm satisfieri potest, nisi negationum posi-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>764.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus contrarium<marginalia>De mente|Auctoris,|& explosa|figmenta.</marginalia>
statuit propter auctoritatem omnium Schola-
sticorum: qui super speculationibus dictis nul-
lum examen instituerunt, donec plenior de il-
larum probabilitate aut improbabilitate infor-
matio superveniat. Probat. Tum quia temera-
rium videtur in re tanti momenti privatas spe-
culationes sequi: tum etiam quia speculatio-
nes dictę obscuritatem mysterij SS. Trinitatis,
quam omnes profitentur profundissimam, eva-
cuare videntur. Nullam ergo rationem nisi
præfatas ab extrinseco petitas videtur agnos-
cere; unde illius in præfata figmenta propen-
sionem non obscurè manifestat. Cùm tamen
ut personalitates & origines positivæ esse de-
beant, multa & solidissima succurant funda-
menta. Et in primis ut fatetur ipse citato n. 1.
Omnes Theologi supponunt proximum esse
fidei relationes esse reales. Tunc ultra. Iuxta
ipsum omnes etiam Theologi ita illud Reales
intelligunt, ut pariter esse positivas affirment,
sic realitatem intelligendo. Ergo de primo ad
ultimum, juxta omnes Theologos proximum
est fidei esse positivas: ergo non tantùm teme-
rarium erit id inficiari negationibus substitu-
tis. Quòd si ita res habet, absurdissimum est
sperare accedente pleniore informatione erro-
rem in fide manifestum ad probabilitatis sta-
tum revocandum, vel solùm declarandum im-
probabile, quod gravioribus debet censuris
prænotari. Immò occasione hujusmodi fig-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0280.jpg/>
@@1@<SE280>§. IV. Trinitas an negationibus constet. 265
<duolan 2><-P>mentorum indubitatum mihi est zelum Theo-
logorum exarsurum, ut illa penitus obruantur.
Et modus quidem explicandi adeò est confu-
sus, & termini adeò insoliti, ut non tam expli-
catio, quàm implicatio videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>765.</absatz-nummer> Ideò ille sibi objicit, quod & fortè ab<marginalia>Objectio sine|satis factio-|ne.</marginalia>
alijs objectum nu. 24. apprehensiones dictas
mysterium SS. Trinitatis destruere summè
unum: sic enim tantùm erit una res sub tribus
negationibus à se, & inter se realiter distinctis,
in quo parvum est mysterium, quale in creatis
potest occurrere in homine cæco, surdo, &
muto. Item. Innascibilitas generativa Patris:
Inspirabilitas genita spirativa Filij, & inspira-
tivitas ingenerativa spirabilis Spiritus sancti,
videtur includere affirmationem & negatio-
nem inintelligibilem: quasi verò de puris ne-
gationibus affirmari possit producere & produ-
ci per intellectum, non per voluntatem, & è
contra. Ad quæ quidem conatur ille responde-
re, sed nihil præter repetitionem illam inintel-
ligibilium terminorum, subdens hac ratione
meliùs salvari axioma illud de ijs, quæ sunt
eadem uni tertio, & prædicta Romanæ Eccle-
się judicio subjicie&#x0303;s, quod favorabile significat
se sperare, sicut & Doctorum, circa quod jam
dictum, potiùs scilicet desperandum. Quòd
autem futurus sit aliquis, qui apprehensiones
dictas in judicia convertat, non erit mirum,
quia & genio ac ingenio similes nasci rarum
non est, & facile est inventis addere: quod
periculum in modo isto extat proponendi no-
vitates, quæ minimè ad ampliorem Dei glo-
riam spectant, ut id accidat, quod de Eras-
mo & Luthero dictum, scilicet, quod ubi ille
innuit, iste irruit, & ideò oporteret hujusmodi
periculum præcaveri, quod minimè Auctori
poterit displicere, judicio improbabilitatis,
sicut & probabilitatis, ut jam vidimus, Catho-
lica ingenuitate subjecto.</P>
<P>  <absatz-nummer>766.</absatz-nummer> Addit uti ad veram assertionem de<marginalia>Duo alia|ejusdem|Scriptoris|asserta.</marginalia>
realitate conforme, Personalitates secundùm
esse In esse unum, sicut & Deum ratione illa-
rum, trinum verò secundùm esse Ad. Sic n. 28.
pro quo citat Concilium Toletanum 11. nu.
præced. adductum in Confeßione fidei Cap. 1. Sic
statuens: Hoc solo numerum significant, quòd ad
invicem sunt: & in hoc numero carent, quod in se
sunt. Sic Concilium. Asserit tandem n. 3. quòd
relationes secundùm esse Ad formaliter nihil
addant. Et objicienti P. Vekeno Disput. 33.
Cap. 1. n. 5. nihil posse constituere realiter nisi
sit reale, & ita relationes, quæ ut tales consti-
tuunt Personas, & secundùm fidem reales
sunt, etiam secundùm Ad debere esse tales. Re-
spondet nu. 33. debere esse reale objectivè &
à parte rei, non formaliter ex parte actus præ-
scindentis. Neque fidem plus docere, quia quod
ad additionem attinet secundùm aliquid tale
nondum examinatum, juxta dicta ab ipso Spe-
culatione 2. Ex quo apparet id, quod per mo-<marginalia>Quid circa|illa.</marginalia>
dum apprehensionis ab eodem propositum: ap-
prehensionem transgredi, quandoquidem ad
objectorum solutionem ea se doctrina tuetur.
Iam quod attinet ad unitatem relationum in
ratione In, eatenus est verum quatenus radi-<marginalia>De esse In|in relatione.</marginalia>
cantur in natura, & cum ea identificantur, &<-P>@@

<-P>ita sunt idem in uno tertio, cùm tamen sint
unum inter se, in quo est mysterij profundi-
tas. Quo non obstante, quia in relationibus di-
vinis admittendus est proprius, integer, & ad-
æquatus conceptus relationis, in illis pariter
suum etiam In debet agnosci, quia relatio de-
bet inesse naturæ modo perfectissimo, scilicet
per identitatem cum distinctione virtuali, si di-
cas tale In esse de conceptu relationis, & ita
dicere Ad. Objectio est communis juxta sen-
tentiam distinguentem realiter in creatis rela-
tionem à fundamento. Et dicendum illud in
creatis dicere Ad transcendentale ad subjectum,
sicut cætera accidentia, & implicitè ad termi-
num, quia inest ut tribuat effectum formalem
subjecto respiciendi terminum. Ad quem mo-
dum philosophari in divinis possumus: ut sci-
licet respectus ad naturam, cui relationes in-
sunt, habeatur, & sit ille de ratione intrinseca
relationis, licèt non ita expressè importetur,
cùm sit quasi genericus omnibus intrinsecis
perfectionibus. Quòd autem ratio Ad realis sit,
negari nequit, pro quo in Problemate 1. Sect.
20. §. 2. & quidem P. Bonæ-Spei ratione du-
ctus, & quasi sui immemor Dubio sequenti
citatæ Disput. 2. divinas relationes ait dicere
perfectionem secundùm esse Ad. Sic Resolut. 2.
Sed pro perfectione sit</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa perfectionem divinarum Relatio-
num.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>767.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ectione 20. Problem. 1. pro relationum<marginalia>Circa tri-|nam perfe-|ctionem|arguit.|P. Quiros.</marginalia>
perfectione certatum & Problem. 2.
tres esse statutum, contra quam fundatissimam
positionem insurgit P. Quiros Disput. 43. Sect.
3. & 4. Et probat</P>
<P>  Primò, quia si relatio diceret perfectionem,<marginalia>1. ex multi-|plicatione|attributo-|rum.</marginalia>
etiam esset immensa & æterna ratione sui, &
ita etiam spiritus, substantia, immortalis, in-
creata, quod est contra doctrinam Ecclesiæ in
Symbolo D. Athanasij, in quo unus æternus,
unus immensus, unus increatus dicitur Deus
&c. Ad quod quidem benè respondet P. Bo-<marginalia>Negatur|illatio.</marginalia>
næ-Spei Disput. 2. n. 40. ex admissa perfectio-
ne solùm inferri transcendentales rationes esse
multiplicandas. Sed de illatione plura à Nobis
dicta Problem. 4. Negandum ergo Assumptum,
quod non probatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>768.</absatz-nummer> Secundò. Quia Pater esset perfectior<marginalia>2. Ex eo|quòd Pater|esset perfe-|ctior ob|duas rela-|tiones.</marginalia>
Spiritu, includit enim duas relationes Paterni-
tatis & Spiratoris. Nec dici potest esse tantùm
extensivè perfectiorem, quia perfectiones sunt
una realitas, & ita magis ad intensionem spe-
ctat formalis duplicitas, quàm ad extensionem.
Præterquàm quòd Pater habet simpliciter
duplo plures perfectiones quàm Spiritus: quo
quid inæqualius? Respondetur negando As-
sumptum, de quo Problem. 1. §. 3. ubi æqua-
litas intensiva valoris convenienter explicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>769.</absatz-nummer> Tertiò. Quia sic tollitur fundamen-<marginalia>3. Ex fati-|liori proba-|tione circa|Dei unicita-|tem.</marginalia>
tum probandi repugnantiam plurium Deo-
rum: hæc enim tota est quia implicant duo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0281.jpg/>
@@1@<SE281>266 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>infiniti distincti, eo quòd unus non foret in-
sinitus: cujus unica ratio in eo consistit, quòd
unus careret perfectione alterius. Siquidem re-
sponderi potest intensivè & æquivalenter un&#x0169;
De&#x0169; habere perfectionem alterius: nec caritu-
r&#x0169; perfectione simpliciter simplici, quia licet sit
melius esse De&#x0169; quàm non esse Deum, sicut est
melius esse personam, quàm non esse personam:
at non est melius esse talem, v. g. Filium, sic
neque esse talem Deum. Respondeo argumen-<marginalia>Exacta|dilusio.</marginalia>
tum hoc parvi esse momenti; nam stante plu-
ralitate, nullus esset Deus, quia Deum esse
unum meliùs absolutè est, quod rationibus
naturalibus & moralibus demonstratur. Si au-
tem deveniatur ad Personas, & inde Gentilis
velit pluralitatem defendere, occurratq&#x0301;ue P.
Quiros cum sua sententia, majus in ea offen-
diculum apparebit: quandoquidem Personali-
tates perfectionem dicere censet, sed non esse
tres perfectiones, ut Disput. 44. probat. Id quod
valde difficile creditu est etiam doctissimis
Scriptoribus: quid ergo illis, qui circa Deita-
tis cognitionem caligant? Erit ergo faciliùs
explicare, quomodò in una natura tres modi
esse queant, ratione quorum nulla in Deo se-
quatur inæqualitas, quàm persuadere velle ra-
tiones Personas constituentes perfectionem
non importare, aut cùm quælibet sit perfectio,
non esse tres.</P>
<P>  <absatz-nummer>770.</absatz-nummer> Quartò arguit longissimo argumento<marginalia>Ex ratione|modi diffe-|rentialis.</marginalia>
Sect. 4. ex eo confecto quòd relationes sint
modi differentiales, non includentes rationem
entis, sicut non includunt differentiæ aliæ,
juxta ipsum enim ens non transcendit ultimas
differentias. Divina autem essentia cùm sit
realiter communis ad eum modum se habet,
quo ratio entis respectu Personarum: Atqui
quod non est formaliter ens, non potest dicere
perfectionem: Ergo &c. Licet autem non
addant rationem entis, possunt numerum con-
stituere, ob realem identificationem cum illo.
Infirmum profectò fundamentum pro stabi-
lienda adeò fortiter assumpta positione. Tran-
scendentiam enim communissima & probabi-
lissima sententia affirmat: negato ergo As-
sumpto corruit argumentum. Deinde si quid-
quam ratio illa valeret, sequeretur tres relatio-
nes non esse unam perfectionem, quod Auctor,
ut vidimus, ex professo probat. Prætereà fieret
ex eo neque divinam essentiam ut talem dice-
re perfectionem, quia ejus constitutivum est
modus differentialis entis. Ex quo & sequitur
nihil posse secundùm proprium conceptum
esse perfectum, quod constat quàm sit à veri-
tate alienum, ut sic verissimum comprobetur
frequens illud in Scholis effatum: Argumentum
quod multùm probat, nihil probat. Ut demus au-
tem rationes differentiales non exprimere ra-
tionem entis, dici potest perfectionem secum
adducere, quia sunt radicatæ in ente, & illo
nobiliores, utpotè actus metaphysici: unde ens
illis tribuit totam perfectionem suam. Et hæc
circa P. Quiros.</P>
<P>  <absatz-nummer>771.</absatz-nummer> P. Herincx Disput. 1. Quæst. 6. quam-<marginalia>P. Herincx|tres perfe-|ctiones ad-|mittit.</marginalia>
vis ex Scoti Schola asserit relationes dicere
perfectionem, & esse plures, quot scilicet sunt
illæ, affirmatq&#x0301;ue id esse juxta mentem Scoti.<-P>@@

<-P>Concludit tamen non importare perfectionem
infinitam, sed abstrahentem à perfectione sim-
pliciter, & secundùm quid. Sic n. 48. post-
quàm alijs conclusionibus id, quod præmisi-
mus, comprobarat. Et de perfectione simplici-
ter simplici probatione præmissa, sic posterio-
rem partem assertionis conatur ostendere, af-<marginalia>Vt neget|perfectio-|nem infini-|tam.</marginalia>
firmans valde probabiliter id negare P. Suarez
Lib. 3. de Trinit. Cap. 10. & alij, & ex Scoti-
stis Poncium d. 9. n. 3. quia alioqui una Perso-
na haberet perfectionem aliquam infinitam,
quam non habet altera formaliter, nec emi-
nenter. Et quia sequeretur nullam personā esse
ens simpliciter infinitum, utpotè quod carere
nequit aliqua perfectione simpliciter aut infi-
nita formaliter: & etiam quòd personæ simul
sint quid majus & perfectius simpliciter quàm
singulæ, & item quod Pater & Filius sint per-
fectiores simpliciter Spiritu sancto ob superad-
ditam spirationem activam. Sic ille arguit, sed<marginalia>Infirmis|fundamen-|tis.</marginalia>
quàm parùm momenti habeant rationes præ-
fatæ, jam vidimus. Unde ipse statim responsio-
nem adhibet in eorum gratiam, qui volunt
contrariam sententiam amplecti, dicens suffi-
cere ad singularum Personarum infinitatem
simpliciter, ut quælibet contineat omnem per-
fectionem simpliciter simplicem, hanc enim
intelligit nomine perfectionis simpliciter. Et
quia talis non est spiratio activa juncta alijs,
eo quòd non sit melior ipsa quàm non ipsa, ideò
ratione illarum non est majus aut melius. Quæ
quidem verissima sunt, sed difficultatem, si qua
est, suo cum robore relinquentia, unde ad di-
cta à Nobis penitus recurrendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>772.</absatz-nummer> Id autem quod de perfectione abstra-<marginalia>Vt statuat|perfectio-|nem nec si-|nitam nec|infinitam.</marginalia>
hente à perfectione simpliciter & secundùm
quid, videri posset facile, quatenus nomine
perfectionis simpliciter intelligit Auctor per-
fectionem simpliciter simplicem: & probabi-
lissimè dici possit relationes tales non esse, sed
non proptereà secundùm quid, cùm esse queant
perfectiones simplices. Ex responsione autem,
quam adhibet objicienti inter finitum & infi-
nitum non dari medium, aliqua insurgit diffi-
cultas, ait enim n. 50. quòd licet non detur
medium inter finitum & infinitum à parte rei:
potest tamen dari medium, quod sit neutrum
formaliter, seu secundùm proprium conceptum
objectivum abstrahens ab utroque. Sicut licet
inter animal & non animal non datur medium
à parte rei: substantia tamen ut sic, & diffe-
rentiæ laterales, nec sunt formaliter animal,
nec formaliter non animal, sed eatenus abstra-
hunt ab utroque. Quæ responsio implicatius
aliquid innuit in conclusione contentum; vi-
detur siquidem perfectione&#x0303;, quæ non sit simpli-
citer simplex, aut secundùm quid nullā agnos-
cere: & relationes reipsa esse tales: seu per iden-
titatem & materialiter; sed secundùm propri&#x0169;
conceptum tantùm habere rationem perfectio-
nis, abstrahentem modo dicto, ut ille loquitur:
at non benè, quia ut arguit ipse nu 45. divina
Persona ut sic est quid perfectum: ergo personalitas<marginalia>Redargui-|tur ex sud|doctrina.</marginalia>
aliqua perfectio. Atqui Personalitati divinæ re-
pugnat ratio perfectionis secundùm quid, ut
est manifestum: ergo non est quid abstractum
ut ab Auctore asseritur. Quòd si non abstra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0282.jpg/>
@@1@<SE282>§. V. Circa Relationum perfectionem. 267
<duolan 2><-P>ctum: ergo speciale. Cumq&#x0301;ue perfectio simpli-
citer simplex esse nequeat, erit perfectio pura
& simplex. Arguit insuper ibidem, quia incre-
dibile apparet mysterium Trinitatis ut sic nullam
ponere perfectionem in Deo. Immò videtur hoc ip-
sum fore magnam imperfectionem in divina perso-
nalitate, quod ipsa ut talis nullam perfectionem ha-
beat. Tunc sic. Ergo mysterium Trinitatis ut
sic non est quid abstractum modo dicto. Pa-
tet, quia ut sic est mysterium Trinitatis: ergo
repugnat ipsi perfectio secundùm quid, sicut
dicitur repugnare imperfectio, & ita perfectio
non est conceptus abstractus, ex quo & præ-
fata habetur illatio, esse scilicet puram & sim-
plicem perfectionem. Et hæc circa Auctorem
præfatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>773.</absatz-nummer> Mag. Joannes à S. Thoma Disput 13.<marginalia>Mag. à S.|Thoma ut|statuat per-|fectionem|unam.</marginalia>
Arti. 3. n. 8. ut D. Thomæ menti conformius
affirmat relationes secundùm se, & in linea
formali relationis perfectionem dicere, sed non
explicare illam per ordinem ad terminum, sed
per ordinem ad subjectum & fundamentum.
Et consequenter non multiplicari istas perfe-
ctiones in tribus relationibus seu personis, quia
non multiplicatur fundamentum, sed eadem
perfectione etiam ut est relativa gaudere. Pro
quo cùm fusè & doctè discurrat, ad id tota
revocatur doctrina, quod alij breviùs dicunt,
relationes scilicet dicere perfectionem secun-
dùm esse In, & ita unicam, quod ex eo probat
ille, quia relationes existunt per existentiam
naturæ, quod est habere esse ratione illius: &
cùm esse sit unum, consequenter & perfectio.
Pro quo multa congerit ex D. Thoma, quæ
maxima ex parte Nobis favent, & quæ non
talia apparent, possunt favorabiliter explicari.
Ex eo autem quod ait relationes non explicare
perfectionem, licet illam dicant, per ordinem
ad terminum, quia illum non perficiunt, sed
in ordine ad subjectum & fundamentum, im-
pugnandus venit ex ijs, quæ à Nobis dicta cir-
ca esse In n. 766. Esse etiam concedendas tres<marginalia>Impugna-|tur.</marginalia>
existentias probavimus Sect. 19. Problem. 5.
cum multis, gravissimisque Scriptoribus. Et
quidem relationes dicere perfectionem secun-
dùm quod considerantur in linea formali rela-
tionis, & quòd illam non dicant secundùm esse
Ad, videtur se implicare; nam secundùm esse
Ad constituuntur in linea formali relationis,
unde Aristoteles prædicamentum relationis
vocat prædicamentum Ad aliquid. Ecce Ad:
cùm tamen In commune multis alijs sit, ut
superiùs dicebamus. Est autem satis debile, ex
eo quod Ad non dicat perfectionem termini,
non posse importare perfectionem fundamen-
ti, quod clarissimè explicatur ex eo quòd rela-
tio sit forma perficiens subjectum in ordine ad
aliud: est siquidem perfectio subjecti ad ter-
minum referri; & in ea specialissimè, quia per
id constituitur sic relatus in ratione Personæ,
de quo luculenter D. Thomas ab eodem Scrip-
tore adductus 1. p. q. 39. arti. 3. sic ait: Persona<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
significat id quod perfectissimum est in tota natu-<marginalia>Persona no-|men perfe-|ctionis.</marginalia>
ra, scilicet subsistens in natura rationali. Vnde cùm
omne illud, quod est perfectionis, Deo sit attribuen-
dum; eo quòd ejus essentia continet in se omnem
perfectionem, conveniens est ut hoc nomen Persona<-P>@@

<-P>de Deo dicatur. Sic Doctor Sanctus. Et quidem
sic philosophati præter mysterium Trinitatis
adeò intellectu difficile, aliud volunt pariter
difficile persuadere. Cùm enim Deus sit unus
in natura, & Trinus in Personis ratione trium
Personalitatum, in ipsis Personalitatibus ut ta-
libus trinitatem & unitatem meditantur.
Quem Theologizandi modum numquàm pro-
bare potui, cùm non ad declaranda mysteria,
& faciliùs percipienda deserviat, sed ad illa
potiùs obscuranda. Unde P. Mag. Joanni à
S. Thoma, & nonnullis alijs, cum laude ingenij
dicta mysteria relinquamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>774.</absatz-nummer> P. Esparza Quæst. 40. in relationibus<marginalia>P. Esparza|ut neget per-|fectionem.</marginalia>
ut distinctis virtualiter ab essentia nullam spe-
cialem perfectionem admittit. Et Articulo qui-
dem primo implicare in terminis ait eorum do-
ctrinam, qui ex una parte affirmant, Persona-
litatibus ut distinctis virtualiter ab essentia
convenire perfectionem peculiarem, & simul
ex alia parte dicunt unam tantummodò esse
perfectionem in illis, pro quo laudat P. Suarez.
Dum autem perfectionem negat, de peculiari
loquitur bonitate, quæ ratione sui possit amo-
rem & appretiationem excitare. Pro quo §.
Ad 2. observat non esse quæstionem inter
Theologos de realitate, veritate, & bonitate
transcendentali Personarum communi prædi-
catis creatis & increatis, parvis & magnis, bo-
nis & malis; sed de sola bonitate & perfectio-
ne per se æstimabili: id est, non solùm termi-
nativa, sed etiam motiva amoris & appretia-
tionis per se & ratione sui formaliter, & hanc
negat relationibus. In quo quidem nimis con-<marginalia>Confutatur.</marginalia>
fidenter generalis illa doctrina proponitur;
cùm revera sint, qui bonitatem absolutè ne-
gent relationibus secundùm esse Ad, ut vidi-
mus Sect. 20. Problem. 1. Sed sit hoc ita, & di-
catur bonitatem transcendentalem non esse
perfectionem, quia communis esse potest en-
tibus perfectis & imperfectis: Atqui quod ad
amoris & appretiationis motivum spectat, ne-
gari divinis Personalitatibus nequit: pro quo
id facit, quod n. præced. de nomine Personæ
dicebamus, sicut & num. 772. de majesta-
te mysterij Trinitatis. Et arguo ex boni-
tate transcendentali, quæ conceditur: nam ra-
tione illius sunt amabiles, quandoquidem bo-
num ex se amabile est, nec solùm terminativè,
sed motivè. Jam quod ad appretiationem atti-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
net, mihi innegabilis prorsus apparet, quia ab
actu ad potentiam benè valet consequentia.
Ego autem divinas Personalitates eximia ap-
pretiatione prosequor, quod & credo Eccle-
siam facere in Festo SS. Trinitatis. Cujus &
illud argumentum est in Trisagio Gloria Patri
&c. peculiarem venerationem præstari, quod
in Dei compellatione non agitur. Et hic est
communis Fidelium sensus, quos errare in eo
ex stulta pietate, stultius erit pronuntiasse. Et
quidem cùm hoc ad mysterij excellentiam spe-
ctet, non videtur pietati Christianæ consonum
divinas Personas ea gloria defraudare. Deinde
probo Assumptum: Quia bonitas transcenden-
talis sub conceptu illo communi contrahitur
ad relationes per differentiam, quæ est eo in
genere nobilissima, divinæ inquam, nam Per-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0283.jpg/>
@@1@<SE283>268 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>sonalitas hæc dicit ordinem ad divinitatem, er-
go est summè appretiabilis. Constat. Nam
gratia justificans valde appretiabilis est, eo
quòd aliqualem Dei participationem per ordi-
nem ad ipsum importat: ergo incomparabiliter
melius id divinæ Personæ conveniet. Præter-
quàm quòd eo modo, quo aliquid est bonum,
sicut est amabile, ita & appretiabile, quia ali-
quod habet pretium; & licet multa à nobis in
nullo habeantur pretio, quia censentur inuti-
lia, mentibus tamen à Deo illuminatis, cùm
Dei participationes appareant, ut revera sunt,
sunt pariter pretiosæ, & quod est certissi-
mum, Deo ipsi. Diligis enim omnia, quæ sunt,<marginalia>Sap. 11.|v. 25.</marginalia>
& nihil odisti eorum, quæ fecisti. Sap. 11. v. 25.
Neque ex eo quod divina natura ob excellen-
tiam summam omnem hauriat perfectionem,
sequitur Personalitatibus esse aliquam sibi pro-
priam denegandam, quia si in conceptu naturę
earum contineretur perfectio, id mysterio f&#x0153;-
cunditatis obstaret, & ita ad majorem perfe-
ctionem illius spectat, ipsas quidem exigere,
sed non formaliter continere. Neque plus ro-
boris habet fundamentum Auctoris præfati,
contra quem faciunt, quæ pro perfectione de-
dimus citato Problem. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>775.</absatz-nummer> P. Philippus à SSma: Trinitate, licet<marginalia>P Philippus|à SS Trinit.|ut adversa-|tur.</marginalia>
talis nomine, non plus est SS. Trinitati propi-
tius, dum divinis relationibus secundùm esse
Ad negat omnem bonitatem. Sic Disput. 2. de
illa Dub. 3. pro quo quasdam auctoritates in-
ducit, quæ facilem habent explicationem. De-
inde probat argumento nuper proposito de in-
finita divinæ essentiæ perfectione illi debita
ex proprijs, cui si adveniret perfectio relativa,
esset secundùm propria imperfecta, sicut si ad-
veniret similiter perfectio alia. Circa quod di-
ctum quod sufficit. Arguit deinde ex inconve-
nienti defectus perfectionis in una persona,
quæ esset in alia: De quo & sufficienter. Cùm
autem sibi objiciat relationes esse Deo non
solùm convenientes, sed necessarias: respon-
det benè stare id posse, etiamsi nullam habeant
bonitatem secundùm esse; Ad; sicut materia
prima necessaria est ad integritatem compo-
siti, cùm tamen secundùm se nullam habeat
bonitatem. Quo nihil dici ineptius potuit. Ma-<marginalia>Responsio de|materia sine|bonitate|inepta.</marginalia>
teriam ergo non diligit Deus secundùm pro-
priam conditionem, contra expressam Scrip-
turæ auctoritatem, de qua nuper; neque com-
positum substantiale est integrè bonum, sed
partialiter tantum. Neque caussa esse illius po-
terit quatenus bonum integrum est, quia par-
tialiter non est bona, sicut neq; posset dare esse
substantiale, nisi esset substantia. Cùm etiam
à conceptu relationis proprio nequeat subtrahi
ratio convenientiæ, in quo consistit bonitas,
cùm ea ratione sit appetibile quidquid conve-
niens est. Unde exemplum materiæ etiam pro-
batur ineptum, quia de convenientia materiæ
nequit dubitari. Fundatur autem illud in com-
muni sententia Thomistarum rigidorum (nam
& Thomistæ mitiores, & fortè veriores sunt)
qui materiæ propriam existentiam negant, &
in casu nostro aliud certè afferri exemplum
debuisset, cùm tam facilè illud negari possit.
Cumque aliud non occurrat, signum est præ-<-P>@@

<-P>dictam doctrinam fundamento esse solido de-
stitutam. Objicit sibi etiam id quod est in Deo<marginalia>Impugna-|tiones aliæ</marginalia>
debere dicere infinitam profectionem. Ad
quod ait relationes absolutè dicere infinitate&#x0303;,
si adæquatè sumantur, quatenus scilicet à di-
vina essentia transcenduntur: neq; necessari&#x0169;
esse, ut quidquid Deo convenit, infinitam
perfectionem habeat secundùm omnem ratio-
nem, sit hoc ita, & admisso infero: Ergo re-
lationes divinæ secundùm aliquam rationem
dicunt infinitam perfectionem: Atqui juxta
præfatum dicendi modum nulla est. Id constat:
Nam essentia divina ut transcendens nequit
habere rationem relationis, cùm non dicat
oppositionem: & secundùm quod illam dicit,
ipsi negatur: ergo nulla est ratio juxta quam
habeat infinitam perfectionem. Deinde rela-
tiones non utcumque conveniunt Deo, sed per
intimam identificationem, ut est certum. Tunc
sic: Relationes secundùm peculiares suos con-
ceptus petunt identificari Deo: Atqui hoc
importat perfectionem aliqualem, quia & bo-
nitatem: Si enim Regio vati dicere felicissimè
contigit: Mihi autem adhærere Deo bonum est.<marginalia>Psal 72.|v. 28.</marginalia>
Psal. 72. v. 28. quomodo bonum non sit, in-
cessionem exigere modo dicto? Item exigen-
tia illa ita est Deo conveniens ut sine illa sta-
re non posset divina f&#x0153;cunditas. Præterquàm
quòd ratione exigentiæ hujusmodi sunt ordi-
nis divini, & ita supra omnem perfectionem
creatam. Stante autem bonitate, necessariò
est concedenda infinita, quia Deo limitatum
nihil potest convenire. Et hæc circa præfatum
Scriptorem, relinquendo alios, neque enim
impugnandi omnes, quod nec vacat, nec præ-
stat, stabilita semel verissima positione, inde
enim venit non operosa defensio, cùm aliàs
si qui sint secus sentientes, ijsdem aut penitus
aut ferè fundamentis innitantur.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Proceßio Verbi quomodo esse per voluntatem
queat, & proceßio Spiritus Sancti per
intellectionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>776.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc dictum à Nobis Sect. 17. Pro-<marginalia>Quid aliàs|dictum.</marginalia>
blem. 11. ubi firmavi voluntatem
etiam concurrere ad productionem Verbi, &
consequenter etiam intellectionem ad Spiritus
Sancti productionem, stante virtuali utriusque
distinctione, quod potiùs videtur asserendum,
si distinctio nulla ex parte objecti, virtualis
scilicet interveniat; quod cùm ita censeat P.
Quiros, concursum hujusmodi statuit Disput.<marginalia>P. Quiros ut|sentiat.</marginalia>
35. Sect. 2. dicens ex parte objecti loquendo
intellectum immediatiùs vel formaliùs non
concurrere ad productionem Verbi, sed æquè
immediatè procedere Verbum à voluntate ac
ab intellectu. Sic n. 9. Id quod proportionali-
ter de Spiritu sancto affirmat nu. 11. Probat
nonnullis auctoritatibus, & circa alias se re-
mittit ad P. Ruiz, & à Nobis quidem multò
plures datæ in Epithalamio n. 766. ubi & quæ-
stio discussa: neque prætereà quidquam ad-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0284.jpg/>
@@1@<SE284>§. VI. Processio Verbi quomodo à voluntate &c. 269
<duolan 2><-P>ducit, nisi commodam suo judicio explicatio-
nem, ut ostendat quomodo cum voluntatis
concursu stet non produci Spiritum sanctum.
Ait enim quòd etiamsi Filius æquè immediatè
procedat ab eadem formalitate, quæ indivisi-
biliter est intellectio & volitio, illi tamen non
respondet secundùm adæquatam & totalem
virtutem, sed est partus solùm inadæquatus
soli f&#x0153;cunditati intellectus correspondens. Si-
cut enim ex parte objecti, quamvis eadem
formalitas sit intellectio & volitio, adhuc est
vera hæc propositio ex parte objecti: In Deo
non datur tantùm intellectio, quæ ita verificari
poterit: Hæc proceßio commensuratur cum virtu-
te hujus formalitatis principiantis tantummodò,
quatenus talis formalitas est intellectio. Seu hæc
processio ita comparatur cum suo principio, ut
in ipsa tota principij f&#x0153;cunditas non resplen-
deat: etenim non minùs principium idem po-
test in duas actiones inadæquatas prorumpe-
re, quàm si principium ex duplici virtute coa-
lesceret. Sic à sole oritur actio in calorem &
in lucem, non minoris virtutis & differentiæ,
quàm si à puro calefactivo, & illuminativo pu-
ro procederent.</P>
<P>  <absatz-nummer>777.</absatz-nummer> Sic ille philosophatur: in quo vide-<marginalia>Quid in eius|discursu|difficile.</marginalia>
tur difficile quomodo voluntas dicatur ita im-
mediatè ac formaliter ad productionem Verbi
concurrere, & aliàs in termino f&#x0153;cunditas
non appareat. Ubi non videtur fieri satis ex eo
quòd Auctor ait Spiritum Sanctum non pro-
duci, quia duas personas exigit ejus productio.
Iuxta hoc enim videbatur consequenter dicen-
dum voluntatem non concurrere, etiam ad pro-
ductionem Verbi, & ita ejus productionem
soli intellectioni & non voluntati correspon-
dere. Qualis enim hic immediatus, & forma-
lissimus concursus? Cùm enim amor debeat
esse, pro actu generationis Verbi, qui ad li-
neam intellectualem pertinet, nequit vim pro-
priam exercere. Deinde stante illo immediato
& formali concursu, nequit stare Verbum po-
tiùs procedere per intellectum, quàm per vo-
luntatem: cùm tamen receptissimum dogma in
Theologia sit oppositum, sic docentibus SS.
Patribus, & fundamentum præbente Scriptu-
ra; inde enim desumitur distinctio proceden-
tium personarum. Et quod summè videtur ur-
gere, communicata aliqua formalitate, impos-
sibile est, quin communicetur quidquid illa
formaliter est: sic enim communicata defini-
tione objectiva, impossibile est non communi-
cari definitum. Tunc ultra. Ergo in nostro
casu communicatur amor ex vi processionis
Verbi, & intellectio ex vi processionis Spiri-
tus sancti. Ergo non differunt hujusmodi pro-
cessiones. Dices nos Sect. 17. Problem. 8. §. 8.
huic difficultati enodationem aliquam præsti-
tisse per diversas connotationes. Fateor: sed
juxta sententiam satis difficilem locutus, con-
tra quam & ibi. Stat etiam quod dictum
Tomo 1. nu. 239. ab una formalitate, non
ratione tantùm, sed unitate objectiva, pos-
se diversos oriri actus. Sed nihil hujusmo-
di pro adducta facit positione, sicut ne-
que exemplum solis pro luce & calore; ibi
enim non est communicatio realis objecti-<-P>@@

<-P>væ formalitatis. Oportet ergo hæc ampliùs
explicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>778.</absatz-nummer> Dico ergo voluntatem quidem in<marginalia>Commodior|explicatio.</marginalia>
Verbi generationem influere, quatenus natu-
ram integrat, & physicè constituit, sicut &
alia attributa, unde ratione illius generatio
non est talis, sed ratione solius influxus intel-
lectus, quod & cum proportione est de intelle-
ctione dicendum in productione Spiritus san-
cti. Ubi non urget quod de concursu nuper di-
cebatur, qui nequit esse nisi per amorem, eo
enim modo concurrere debet, quo est: & cùm
sit amor, ut talis debet præstare concursum:
unde non videtur esse cōmunis alijs attributis,
& idem est de intellectione. Nō inquam urget,
quia communis dicitur eo quòd ipsi, sicut neq;
alijs attributis de quibus idem fieri posset argu-
mentum, nihil speciale in generatione respon-
det. Iuxta dicta Sect. 77 Problem. 11. nu. 239.
Urget autem instantia illa contra modum di-
cendi præfatum constituentem unicam obje-
ctivam formalitatem, sic enim concursus pri-
marius formalis, & immediatus est, & conse-
quenter ad generationem non minùs perti-
nens, quàm intellectio ipsa.</P>
<P>  <absatz-nummer>779.</absatz-nummer> Neque quod ex SS. Patribus & Con-<marginalia>De sensu|SS. Patrum|& Concilio-|rum.</marginalia>
cilio Toletano adducitur, plusquàm evincit,
quàm quod à Nobis dictum, & in Problemate
explicatum. Et Concilij quidem verba non ita
accipienda sonant, quia videntur generatio-
nem Verbi per intellectum expungere, dum
sic illud in Confessione fidei, Secundùm essen-<marginalia>Concilium|Tolet. 15.</marginalia>
tiam voluntas genuit voluntatem. Ubi quid illud
est, Secundùm essentiam? Videtur quidem cum
allusione dictum ad illud Iacobi 1. v. 18. Vo-
luntariè enim genuit nos verbo veritatis. Ut scili-<marginalia>Iacob. 1.|v. 18.</marginalia>
cet innueret Concilium generationem Verbi,
etsi voluntariam, non esse per communicatio-
nem donorum supernaturalium, sed secundùm
essentiam, in qua per voluntatem voluntas gi-
gneretur: id est adeò mirabili modo ut volun-
tas gignentis in genitum, illo non deserto,
transfunderetur. Et propterea intellectus non
expressa mentio, id enim satis notum: sed so-
lius voluntatis, ut mysterium prædictum, quod
videbatur occultius, panderetur. Ubi dubitari<marginalia>Dubium|speciale.</marginalia>
potest an cùm voluntas voluntatem, juxta di-
cta generet, quatenus naturam integrat, &
cum intellectione concurrit, dici posset habere
activum influxum in sui communicationem,
ita voluntas ut in Verbo respondeat sibi ipsi
se communicanti, an verò id ex vi tantùm ge-
nerationis habeatur illam communicantis. Et
hoc ultimum videtur dicendum, quia omnia
quæ habet Filius, ex vi generationis habet, ut
ex Concilijs & Patribus habetur, de quo di-
ctum Sect. 19. Problem. 2. nu. 322. & 323. Et
quia hoc spectat ad generationis perfectio-
nem, ut ad communicationem integram se
extendat. Neque inconveniens est, ut cùm
generatio sit actus intellectus, se extendat ad
voluntatem. Nam intellectus respectu volun-
tatis in creatis caussalitatem potest exercere:
ergo in divinis non implicat vim etiam erga
illam perfectiori modo exequi. Difficilius vi-
detur quomodo in productione Spiritus sancti
intellectionem trahat secum amor. Sed id stare<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0285.jpg/>
@@1@<SE285>270 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>posse ex eo etiam firmari potest, quòd in crea-
tis voluntas erga intellectum suum item in
multis exerceat imperium: ergo & in Deo ali-
qua illius esse tractio potest, ablatis imperfe-
ctionibus, & sicut de generatione dictum id
ejus exigere perfectionem, ut ad vol&#x0169;tatem se
extendat, ita è converso de spiratione dicend&#x0169;.
Si quis autem contendat voluntatem erga sui
communicationem influxum aliquem acti-
vum habere, non videtur improbabile. Neque
eadem videtur ratio in alijs attributis, quia illa
operativa ad intra non sunt, neque cum intel-
lectu eam habent intentionalem connexio-
nem, quam habet voluntas. Unde neque om-
nipotentiæ id tribuendum, si à natura aliquo-
modo sit distincta, quia juxta communem sen-
sum Theologorum, ut diximus Sect. 17. n. 114.
cum ibi citatis non se extendit ad operationes
ad intra. Quia verò juxta aliquos universalissi-
ma potentia est, id quod de amore poterit non
improbabiliter admitti, cùm sit potentia inten-
tionali regimini subordinata.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa proceßionem Verbi cur sit generatio,
& non proceßio Spiritus sancti.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>780.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta circa hoc Sect. 17. Problem. 8.<marginalia>Modus di-|cendi P.|Quiros non|improban-|dus.</marginalia>
ubi varios dicendi modos proposui,
& conatus sum eorum verosimilitudinem con-
tutari. Esse autem illos utiles, dummodò pro-
babiles sint docti Scriptores observant. Unde
& inter eos recenseri potest is, quem tradit
P. Quiros Disput. 36. Sect. 6. ubi ait processio-
nem Verbi esse generationem, quia cùm sit
per intellectum, exprimit f&#x0153;cunditatem sui
principij, quatenus exigit habere intellectio-
nem essentialem, in qua consistit essentia sui
principij: sibi identificatam, in quo suum ex-
primit principium & est illi simile, non qui-
dem solùm in natura, in qua potiùs est idem,
sed in ipsa personali proprietate, quæ ad li-
neam intellectualem spectat, sicut & proprie-
tas Patris, & consequenter rationem habet re-
præsentationis, quod non habet personalis pro-
prietas Spiritus sancti, quia amor repræsenta-
tivus non est, neque sigilium. Et licet relatio-
nes inter se quasi specie differant, in linea ta-
men similitudinis intentionalis similes sunt,
quia Filiatio per modum imaginis nullam dis-
similitudinem habet. Sic philosophatus prædi-
ctus scriptor, qui in similitudine per modum
imaginis intentionalis cùm tandem conquies-
cat, ut videri potest nu. 14. ad eorum senten-
tiam ejus potest modus dicendi reduci, qui pro-
pter rationem imaginis censent productionem
Verbi esse generationem, licet alijs terminis
rem involvat, & id speciale addat, quod & à
Nobis dictum nu. 780. sic enim ibi: Verbum<marginalia>Similitudo|Verbi quo-|modo etiam|in relativa|proprietate.</marginalia>
est imago Patris, quia ipsum non solùm secundùm
naturam, sed etiam secundùm proprietatem perso-
nalem repræsentat. Pater siquidem in ratione talis
perfectione constituitur, quæ ad gradum intellecti-
vum spectat, sicut spectat generatio ipsa, juxta sæ-<-P>@@

<-P>piùs dicta & inculcata. Hanc personalem proprie-
tatem Verbum exprimit per expreßionem ejusdem
generis, pertinentis scilicet ad gradum intellecti-
vum. Nihil ergo illi ad perfectißimā imaginis ratio-
nem deficit, &c. quæ quia apud nullum repe-
reram, præmisi ita, post alia ad idem spectan-
tia: Sed addo aliud, quod cùm sit intellectu facile,
non invenio à Doctoribus explicatum. Sic ibi.
Quod autem stante aliàs dissimilitudine in re-
lationibus ab Auctore asserta, possit dari etiam
in eadem formalitate similitudinis fundamen-
tum dictum à Nobis nu. 543. Unde prædicta
sententia potest inter alias probabiles locum
non infimum occupare.</P>
<P>  <absatz-nummer>781.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Disput. 1. nu. 56. ita<marginalia>Alius P.|Bonæ-Spei.</marginalia>
scribit: Proceßio Verbi ideò est generatio, quia
est proceßio viventis ex substantia, medio princi-
pio, Quo per se, sive ex genere suo necessario, vide-
licet intellectu; secus verò proceßio Spiritus sancti,
quia hæc est à principio Quo per se, sive ex genere
suo, libero, videlicet voluntate. Probat ex D.
Thoma in 1. dist. 13. q. 1. arti. 3. ubi sic habet:
Natura non est principium Spiritus sancti sub ra-
tione naturæ, sed sub ratione voluntatis, à qua pro-
cedit amor. Probat deinde, quia nulla apparet
melior ratio distinctionis, unde definitio ge-
nerationis sic est Verbo accommodanda: Est
origo viventis à vivente tamquàm principio con-
juncto in similitudinem naturæ, id est, agente per
modum naturæ, sive necessariò, & non per mo-
dum voluntatis, sive liberè, pro quo se refert
ad dicta supposit. 1. & 2. & in 1. quidem tan-
tùm habetur processionem Filij esse genera-
tionem. In 2. Spiritus sancti processionem
non esse generationem. Quæ veritates com-
pertæ sunt, & eas habemus in Symbolo Nicæ-
no & D. Athanasij. Fundatur autem hæc Au-
ctoris doctrina in eo, quod habet Disput. 4. Dub.
2. ubi probat processionem Spiritus sancti esse
liberā impropriè, scilicet à coactione, cùm aliàs
divina voluntas nata sit liberè operari sec&#x0169;dùm
modum suum magis naturalem & ordinarium.
Verùm juxta ea, quæ à Nobis dicta sunt Sect.<marginalia>Quid non|probandum|in illo.</marginalia>
17. Problem. 11. §. 1. productio Spiritus sancti
naturalis dicenda est, & per modum naturæ,
ratione absolutè necessitatis, circa quod D.
Thomas modum loquendi correxit, ut ibidem
ostensum. Unde modus dicendi præfatus vide-
tur minùs exactus, si in eo quod processio Spi-
ritus sancti non sit per modum naturæ funde-
tur. Nec videtur quomodo negari possit, cùm
per productionem dictam reipsa cōmunicetur
natura, quæ communicari tantùm naturaliter
potest, & quatenus talis est, licet in modo
communicationis sit diversitas comparatione
Verbi. Et quidem cùm libertas dicta impropriè
dicatur talis, non videtur obesse generationi,
si alia suppetant, de quibus definitio: Nam
homines liberè se applicant ad generandum,
& generatio propriè talis est. Nihilominùs,<marginalia>Vt possit|admitti.</marginalia>
quia ut testatur præfatus Scriptor citata Disput.
4. nu. 43. nonnulli celebres Auctores senten-
tiam prædictam amplectuntur, illa penitus re-
pellenda non est, terminos legitimos adhiben-
do. Quòd scilicet Spiritus sanctus procedat
non per modum naturæ ut Filius formaliter,
quia spiratio non tendit formaliter primariò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0286.jpg/>
@@1@<SE286>§. VII. Proceßio Verbi cur generatio &c. 271
<duolan 2><-P>ad communicandam naturam, sed amorem,
licet secundariò id sit admittendum, juxta di-
cta Problem. 7. Sect. 24. Et alibi. Quòd si liber-
tate placeat insistere, in suo sensu celebres præ-
fati Auctores abundent; aptiùs locuturi si non
de libertate exercita in ipsa processione con-
tendant, sed de libertate ipsius voluntatis modo
dicto: ex eo enim quòd talis sit, non videtur
habere plenam conditionem naturæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>782.</absatz-nummer> Et quidem P. Herincx Disput. 3. nu.<marginalia>P. Herinxio|libera est|productio|Spiritus|sancti.</marginalia>
103. productionem Spiritus sancti recto sensu
posse dici liberam affirmat, licet addat esse quę-
stionem de nomine id probans, quia ut sic lo-
qui possimus, sufficit Principes Theologor&#x0169; sic
locutos, ex quibus profert D. Thomā, D. Bonav.
Scotum, Henricum, Aureolum pro quo & Smi-
sing d. 3. q. 6. n. 314. & seqq. adducit Divos Au-
gustinum & Anselmum, nec non Aristotelem.
Nihilominùs ad explicandam diversitatem<marginalia>Sed non ideò|circa gene-|rationem|philosopha-|tur.</marginalia>
processionum quantùm ad generationem atti-
net, prædicta doctrina libertatis non utitur, ut
videri potest Disput. 2. n. 8. & 9. ubi ex eo dis-
crimen statuit, quòd productio Verbi sit per
modum naturæ & similitudinis, quam non
importat amor: unde Verbi productio est assi-
milativa termini cum suo principio, scilicet
intellectu f&#x0153;cundo: ob quod etiam intellectus
creatus seipsum, v. g. intelligendo dici solet
concipere & generare Verbum sui, ipsum-
q&#x0301;ue verbum dici conceptus & proles intelle-
ctus. Quod autem verbum creatum, utpotè
accidens, sit solùm imperfectè & intentiona-
liter simile suo principio, est propter principij
sive intellectus limitationem. Cùm igitur Deus
Pater sit infinitè perfectus, profert Verbum
sibi simillimum, immò consubstantiale, ad-
eoq&#x0301;ue per generationem substantialem. Quod
secus accidit in Spiritu sancto, cujus processio
ex ratione sua generica seu specifica non est
assimilativa, eo quòd voluntas non operetur
per modum similitudinis, sed inclinationis sive
impulsus: adeoque quòd Spiritus sanctus pro-
cedat consubstantialis suo principio, non ven-
dicat sibi ex formali ratione seu modo proce-
dendi, sed is quasi materialiter se habet, totum
præstante infinitate essentiæ & voluntatis: un-
de ad intra oriri nil potest nisi infinitum, &
consubstantiale. Sic doctus Pater: nonnulla
addens pro majori explicatione. Ubi quidem<marginalia>Amplior|explicatio.</marginalia>
sunt qui consentiant alij ingeniosi magistri.
Ex eo enim quòd Verbum conceptus sit spe-
ciali quadam ratione, videtur quasi filius acci-
dentalis, & secundùm quid, unde si substan-
tialis esset, diceretur absolutè talis. Ubi tamen
opponi posset id, quod in generationis defini-
tione dicitur, Aprincipio conjuncto: nihil enim
tale in illo occurrit, sicut in Verbo creato nihil
ex parte intellectus reperitur, quod ipsi sit
conjunctum, & proprium. Ad quod quidem
dicendum in productione verbi creati nihil
propriè tale inveniri ob imperfectionem acci-
dentalem, in casu autem suppositionis, qualis-
cumque illa sit, quidquid esset necessarium in-
terveniret. Quod si aliquid dicatur deesse, tunc
quidem esset filius, sed non omnino propriè.
Cùm autem in productione Verbi id, quod
desiderari potest, cumulatissimè habeatur, il-<-P>@@

<-P>lius processio proprijssima est & perfectissima
generatio. Est ergo cur debeat sententia dicta
inter verosimiles numerari.</P>
<P>  <absatz-nummer>783.</absatz-nummer> Sed insurgit P. Bonæ-Spei citata<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut im-|probet pro-|ductionem|similis pro|generatione.</marginalia>
Disput. 1. nu. 52. & seqq. contra eos arguens,
qui propter similitudinem dictam tenent Verbi
processionem esse generationem, & sic arguit:
Nam ly ut similis, vel sumitur præcisivè for-
maliter pro actu intellectus, qui est similitudo
expressa Patris, vel materialiter pro toto: quod
à Patre procedit. Si 1. non magis generatio,
quæ procedit per intellectum, est extra men-
tem nostram, quàm illa nostra præcisio for-
malis. Deinde essentia ipsa est ipsa formalis re-
præsentatio, imago & similitudo expressa Pa-
tris in Spiritu sancto reperta. Si 2. etiam Spi-
ritus sanctus procedit ut similis: non tamen
per intellectum, sed per voluntatem: neque
hoc casu id erit necessarium, ut patet in filio
creato, qui per intellectum patris non proce-
dit. Cui discursui non est difficilis responsio, si<marginalia>Fit illi satis</marginalia>
dicamus ly ut similis non sumi præcisivè ut de-
notet actum intellectus, sed neque materiali-
ter pro toto quod à Patre procedit, quasi id,
quod procedit, materialiter se habeat in ratio-
ne termini. Benè tamen quatenus ut similis
denotat specialem similitudinem superiùs ex-
plicatam. Unde licet expressa similitudo ima-
ginis sit in Spiritu sancto, id non sufficit ut
genitus dici possit, quia non est similitudo no-
tionalis, aut ex vi processionis formalissimè ha-
bita. Neque ex eo quod Spiritus sanctus eva-
dat similis in amore ex vi processionis sequitur
intentum arguentis: nam similitudo illa est in
aliquo attributo, & non in natura, quod tamen
habet Verbi processio juxta dicta. Omitto alia,
quæ non urgent, & in n. 54. advertendum as-
serere actum intellectus, quà Filij est, esse effe-
ctum Qui generationis Filij: qui loquendi mo-
dus nequit juxta Catholicum stylum admitti,
sicut neque admittitur Filium esse factum. nam
factum & effectum ejusdem significationis
sunt, cùm in Nicæno Symbolo clamemus quo-
tidie Genitum non factum.</P>
<P>  <absatz-nummer>784.</absatz-nummer> P. Esparza Quæst. 42. Verbi genera-<marginalia>P. Esparza|dicendi mo-|dus.</marginalia>
tionem ex duplici constare statuit. Et quia per-
fectissima est imago, & quia procedit similis
in virtute productiva; & hunc ultimum latè
probat P. Ortega Disput. 3. Quæst. 3. Certamine
6. Primum autem sic explicat, nam Verbum
per suam proprietatem personalem est intelle-
ctio passiva constituens formaliter inesse in-
tellecti passivè omnia objecta, respectu quo-
rum constituuntur intelligentes activè omnes
tres personæ, ipsaq&#x0301;ue essentia divina, seu Deus
per intellectionem absolutam. Nempe de con-
ceptu Personæ intellectivæ est ut per suam
primam cognitionem constituatur in ratione
intelligentis: atque intelligendo det quod-
dam esse intellecti ac dicti objecto, quod in-
telligit. Quod esse intellectum ac dictum sig-
nificatur nomine verbi & imaginis. Quod
proportionaliter applicat Spiritui sancto, quod
ad denominationem amati spectat: sed con-
traria generationi. Et pro ampliori de-
claratione nonnulla subnectit. In quibus
Magistri sui, tantoperè ab ipso celebrati,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0287.jpg/>
@@1@<SE287>272 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>P. Antonij Perez singularem dicendi modum<marginalia>Est etiam|P. Antonij|Perez.</marginalia>
amplexus, de quo ille Disput. 3. Cap. 2. & seqq.
& Capite quidem primo plurimos proponit di-
cendi modos, pro discrimine processionum
quoad præsentem quæstionem attinet, septem
quidem ex parte principij, octo ex parte
formæ, & nonnullos alios ex parte termini &
modo processionum: quamvis revera omnes ad
modum procedendi revocentur; quandoqui-
dem in eo & principij, & formæ, & termini
debeant respectus importari. Iudicat enim es-
se convenientem hujusmodi multiplicitatem,
quando modi sunt verosimiles, ut sic habeantur
præ manibus congruæ pro explicando myste-
rio adeò profundo rationes, possitq&#x0301;ue promp-
tè & variè hæreticis, & adversantibus alijs re-
sponderi, de quo Cap. 6. n. 86.</P>
<P>  <absatz-nummer>785.</absatz-nummer> Qui & nu. 35. proposita quæstione<marginalia>Quid circa|illum.</marginalia>
cur processio Verbi sit generatio, affirmat ni-
hil esse dictu facilius, & statim prosequitur,
quod jam protulerat de passiva intellectione,
quam esse Verbum ait, quatenus est imago, ta-
li philosophandi modo, ut dicere quidem &
Nos possimus, nihil esse facilius dictu, sed ne-
que difficilius intellectu, unde quo magis ex-
plicatio tenditur, minus capitur, quod intendi-
tur theorema stabiliri & illustrari. Et Auctori
quidem præ ipsius ingenij magnitudine facile
dictu potuit illud apparere, non ita alijs, etsi
ingenio non vulgari. Quia verò in quæstione
adeò celebri, placuit à concertationibus absti-
nere, nihil hoc loco contra præfatum dicendi
modum opponam, illius commemoratione
contentus, ut qui potest capere, capiat. Circa
modum autem alium de communicatione f&#x0153;-
cunditatis, quem & laudat P. Perez Cap. 1. pro
quo pręter P. Zuñigam allegat P. Petrum Hur-
tadum in doctissimis manuscriptis: adhibet P.
Esparza congruam exornationem, concludit
tamen priorem rationem discriminis esse præ-
ferendam, utpotè traditam sub illis terminis
communiter à SS. Patribus, alijsq&#x0301;ue Auctori-
bus cum D. Thoma, pro quo citat P. Ruizium.
Sed quidem neque apud SS. Patres, Auctores-
q&#x0301;ue communiter, & præsertim D. Thomam,
sub prædictis terminis passivæ intellectionis,
cum subjunctis alijs, qui minùs videmus, pos-
sumus deprehendere, nisi quatenus generatio
Verbi per rationem similitudinis communiter
explicatur: quod quidem in D. Thoma citato
præsertim videre est. Quæst. 27. arti. 2. in Cor-
pore, ubi ita scribit: Sic igitur proceßio Verbi in
divinis habet rationem generationis, procedit enim
per modum intelligibilis actionis, quæ est operatio
vitæ, & à principio conjuncto, ut suprà dictum est
(Arti. præced.) Et secundùm rationem similitudi-
nis. Quia conceptio intellectus est similitudo rei
intellectæ, & in eadem natura existens, quia in
Deo idem est intelligere & esse, ut suprà ostensum
est (Quæst. 3. arti. 4. & Quæst. 14. arti. 4.)
Vnde proceßio Verbi in divinis dicitur generatio,
& ipsum Verbum procedens dicitur Filius. Sic S.
Doctor, qui similia habet in responsione ad 2.
ubi de intellectione passiva juxta sensum præ-
fatum ne verbum quidem. Videndus etiam
Quæst. 35. arti. 2. ubi de ratione imaginis. Et
videndus etiam P. Rhodes Disput. 6. Quæst. 2.<-P>@@

<-P>Sect. 3. §. 5. Ubi D. Thomæ rationem ample-
xus cum bonis, quos citat, Auctoribus solidè
& dilucidè difficultatem enodat. Neque alios
ex Thomistis addam, licèt subtiles & doctos,
qui juxta eam procedentes nihil ferè diversum
asserunt, in aliorum impugnatione, & defen-
sione S. Doctoris diffusiùs occupati.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Proceßio Verbi an ex contingentibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>786.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Egatum id, & validè, ut arbitror,<marginalia>Suffragan-|tes stabilitæ|sententiæ.</marginalia>
comprobatum Sect. 24. Problem. 10.
quod & tenet P. Bonæ-Spei Disput. 4. Dub. 1.
Resolut. 2. citans ex Patribus Carmelitanis Le-
zanam, Danielem, & Salmanticenses, & pos-
set etiam P. Philippum à Sanctis. Trinitate
Disput. 7. Dub. 3. quibus adde P. Herincx Disp.
2. Quæst. 7 P. Esparzam Quæst. 42. arti. 6. Mag.
Joannem à S. Thoma Disput. 15. arti. 2. nu. 30.
& alios ex eadem familia ita circa hoc quasi
circa exploratam veritatem discurrentes. P.
Ortegam Disput. 5. Quæst. 2. Certam. 2. Qui
licet cum P. Vasquez idem sentiat de possibi-
libus, in speciali id probat, adducens n. 1. sen-
sum P. Vasquez circa veritatem, & parùm qui-
dem honorificum aliter sentientibus, quia non
prævidit, nec possibile judicavit futuros inge-
nio præditos quospiam, qui ita possent arbi-
trari. Et tamen quod ille ingenij defectui tri-
buit, factum est ut ex illius subtilitate assertum
pullularet. Unde præter citatos in Problemate
ita tenet P. Quiros Disput. 38. Sect. 3. & pro-
bat.</P>
<P>  <absatz-nummer>787.</absatz-nummer> Primò quibusdam D. Augustini au-<marginalia>P. Quiros ut|obstet,|1. Ex D.|Augustino,|qui expli-|catur.</marginalia>
ctoritatibus, ad quas, sicut ad alias, in Proble-
mate extat responsio, sed illa videtur aliquan-
tulum urgere ex Tract. 21. in Ioan. Col. 3. ubi
sic habet: Nihil dicit Deus, quod non dicit in Filio:
dicendo enim in Filio, quod facturus erat Pater per
Filium, genuit per quem faceret omnia. Sic Do-
ctor sanctus, ad quod respondetur nihil dicere
Deum, quod non dicat in Filio secundùm esse
possibile: & sic dicendo in Filio, quod factu-
rus erat Pater per Filium, possibiles quidem
creaturas, quas erat revera facturus, eum ge-
nuit, per quem illas faceret. Deinde etiam fu-
turas dicit in Filio, quia gignendo dicit ipsum,
& per eum consequenter omnia, sed servato
ordine congruenti, ut priùs cum eo, & per eum
producat Spiritum sanctum, qui cum ipsis ad
productionem ratione potentiæ communis suo
etiam modo dicendo concurrit, licèt non no-
tionali dictione. Nec plus urgent illa, quæ pro
instantia subjicit ex Libro 15. de Trinitate Cap.<marginalia>Idem.</marginalia>
14. ubi ita: Novit omnia Deus Pater in se-
ipso, novit in Filio, ut Verbum suum, quod
est de omnibus, quæ sunt in ipso. Ubi adden-
dum, quod ab Auctore omissum, ut stet
proprietas Augustinianæ locutionis, quæ po-
terat desiderari. Post illud ergo in Filio sic
sequitur: Sed in seipso tanquam seipsum: in
Filio tamquàm Verbum suum &c. Hæc enim si
non ita extarent incongruum erat illud, neque
admittendum Latinis: In Filio ut Verbum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0288.jpg/>
@@1@<SE288>§. VIII. Verbum an procedat ex Scientia conting. 273
<duolan 2><-P>suum, cùm dici In Verbo debuisset. Iam quod
ad sensum attinet, concedo libenter præfatam
sententiam: ex illa autem nullo modo sequi-
tur intentum arguentis, quia ibi nullo modo
significatur cognitionem futurorum in Patre
præcedere. Sicut neque in auctoritate alia
ejusdem Capitis, quæ cùm prius in illo occur-
rat, est in relatione posterior, & sic habet:<marginalia>Idem.</marginalia>
Novit omnia Verbum, quæ novit Pater: sed ei nosse
de Patre est, sicut & esse. Quod etiam concedi-
mus, quia de Patre est in Filio unde omnia
noscat, cùm ab eo sit vis perfectissima cogno-
scendi. Et quidem auctoritates hujusmodi
valdè obviæ sunt, & à Scriptoribus pro asse-
renda æquali in Filio cum Patre sapientiæ per-
fectione versatæ: nec tamen ullus fuit ex anti-
quioribus, & non ita antiquis qui prop-
ter illas processionem Verbi, ut pauci ex
Neotericis contendunt, constituendam judi-
caret.</P>
<P>  <absatz-nummer>788.</absatz-nummer> Secundò. Quia fundamentum quod<marginalia>2. Ex ra-|tione mili-|tante pro|duabus pro-|cessionibus-</marginalia>
suadet in divinis debere dari Verbum realiter
productum, militat etiam pro futuris: etenim
si quia Deus habet duos modos operandi in-
tentionaliter, duas etiam habet processiones
reales: ergo modo operandi libero sua respon-
det libera processio. Respondetur negando
Assumptum, & ad probationem dicendum ob
duos operandi modos intentionaliter rectè
assignari duas processiones, sed negatur con-
sequentia, quia eo ipso quòd admisceatur li-<marginalia>Fit illi satis.</marginalia>
bertas, intervenit contraria ratio processioni,
quæ summè necessaria esse debet, aliàs posset
Verbum divinum esse & non esse, quod est hæ-
reticum. Et quia stante processione necessaria,
nullo modo est opus alterius Verbi processio-
ne, cùm respectu actuum liberorum in Deo
sola addatur terminatio, quæ cum Verbo jam
producto scientiā in esse liberę constituat. Sed
instatur. Quia ex scientia futuror&#x0169; ut in Patre,<marginalia>Et instan-|tiæ.</marginalia>
licet modo præfato constituta, non est cur non
possit produci Verbum similiter constitutum:
nam Deo non repugnat ut adveniat terminatio
dicta, licet sit ille summè necessarius: ergo &
Verbo potest advenire. Sed hoc est leve: nam
sicut Deo nihil advenire potest, quo sit alter
Deus: ita neque Verbo, quo sit aliud Verbum,
quia in gradu est necessitatis omnimodæ con-
stitutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>789.</absatz-nummer> Tertiò. Verbum est formaliter ex-<marginalia>3. Ex for-|mali ex-|pressione per|intrinsecam|denomina-|tionem.</marginalia>
pressivum futurorum non solùm quoad entita-
tem, sed etiam quoad denominationem: ergo
supponit in Patre scientiam futurorum, à qua
procedat. Antecedens patet, quia in Verbo vi-
dentur futura, Paterq&#x0301;ue futura dicit per Ver-
bum. Consequentia probatur. 1. quia ideò ori-
tur ex cognitione essentiæ, quia est Verbum
essentiæ. 2. quia è contra ideò Spiritus sanctus
non est Verbum futurorum, quia licet oriatur
realiter ex perfectione scientiæ futurorum, &
sit formaliter sciens futura, non oritur ab illa
formaliter. Et cùm stet Verbum esse unius ve-
ritatis & non alterius, quid habet secunda Per-
sona præ tertia, ut illa sit potiùs Verbum fu-
turorum, quàm hæc? Tertiò, quia stare potest
ratio Verbi sine processione: ergo & poterit
esse Verbum possibilium sine processione.<-P>@@

<-P>Quartò. Ita Verbum supponit esse intentio-
nale proportionatum in suo principio per spe-
ciem impressam vel expressam, ac amor sup-
ponit bonum intentionale per cognitionem, ut
patet in creatis, ubi non minùs requiritur spe-
cies ad Verbum, quàm cognitio ad amorem: At
ad amorem prærequiritur formaliter & quoad
denominationem scientia futurorum. Ergo</P>
<P>  Resp. Concedendo Assumptum quoad pri-<marginalia>Quatuor|instantijs|exactæ ad-|hibitæ re-|sponsiones.</marginalia>
mam partem, & negando secundam de pro-
cessione. Et similiter consequentiam: ad cu-
jus 1. probationem dico esse Verbum essentię,
& ideò necessariò oriri ex cognitione ejus, quia
non supponitur aliàs productum. Ad secun-
dam, Spiritum sanctum non esse Verbum, etsi
sciat formaliter futura, quia neque est ver-
bum respectu necessariorum, cùm id quod ad-
ditur ex ratione liberi non constituat absolutè
Verbum, & solùm cadere possit supra Verbum.
Quemadmodùm etsi Verbum amet, non ideò
est Spiritus sanctus, quia id quod additur in
ratione liberi respectu amoris solum potest
cadere formaliter supra amorem. Secunda er-
go persona præ tertia habet ut sit Verbum fu-
turorum, eo quòd sit Verbum possibilium,
juxta dicta. Ad Tertiam discrimen est jam di-
ctum circa Verbum essentiæ; non enim præce-
dit, & ita debet procedere. Ad Quartam con-
cessis Majori, & Minori, neganda est conse-
quentia, quia non est formalis, ut constat: de-
beret enim inferri: Ergo requiritur species ex
parte principij ad Verbum. Quæ si talis sit, ad-
mitti potest de Verbo secundùm quòd tale
juxta necessariam proprietatem. Deinde di-
stingui potest Major: Non minùs supponitur
esse intentionale, fundamentaliter concedo:
formaliter, nego, juxta datam explicationem.
Item, cùm de Verbo contingentium sit sermo,
quando dicitur supponi esse intentionale in suo
principio, negandum est suppositum, quia ut
tale non habet formaliter principium. Est ergo
infirmum argumentum, etiam tot instantijs
confirmatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>790.</absatz-nummer> Quartò. Pater loquitur Verbo de fu-<marginalia>5. Quia|Pater|loquitur|Verbo.</marginalia>
turis, vel enim mutus est, nihilq&#x0301;ue loquitur de
creaturis, vel maximè de futuris. Sic Joan. 3.
Christus quod vidit & audivit à Patre, hoc testa-
tur. & Joan. 8. Ego quæ audivi à Patre, hæc lo-
quor: quod profectò non erat merè possibile:
Tunc sic. Ergo in Patre pro priori originis da-
tur scientia futurorum, à qua procedat Ver-
bum. Consequentia patet, nam vel in creatis
imperfectè loquitur, qui non præscit quid lo-
quatur, ut possit de re loquenda rationem red-
dere: & dum Deus nobis aliquid revelat, colli-
gitur inde præscivisse objectum, quod loquitur.
Quod roboratur ex volente, in quo debet prę-
cedere cognitio de objecto volito. Respond.
concesso Antecedenti negando Consequen-<marginalia>Accommo-|data re-|sponsio.</marginalia>
tiam, & ad probationem dico Patrem non lo-
qui de his, quæ non præscit, quantùm ad ne-
cessaria attinet: futura etiam eminenter præ-
scit, quia scit sub disiunctione futurum hoc vel
illud, & Filio dat, unde possit secum quidquid
voluerit operari. Major autem pręscientia non
requiritur, quia obstaret libertati, & quia in-
verteretur ordo inter necessaria & libera ne-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0289.jpg/>
@@1@<SE289>274 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>cessariò in divinis observandus. Neque in crea-
tis quando quis de futuris loquitur, de ijs, quæ
præscit, loquitur, cùm ea nequeat cognos-
cere. In volente autem id etiam accidit,
quandoquidem amor non semper circa præ-
scita versatur, nisi quantùm ad possibilita-
tem.</P>
<P>  <absatz-nummer>791.</absatz-nummer> Quintò arguitur specialiter ex eo<marginalia>5. Ex spe-|ciali ratione|pro Verbo,|& non pro|Spiritu san-|cto.</marginalia>
quod licet Spiritus sanctus dicatur non proce-
dere ex amore libero, stet nihilominùs Ver-
bum procedere ex scientia visionis; quia enim
est liber libertate electionis, supponit omnes
tres personas præexistentes: hoc tamen non
militat in libertate scientiæ visionis, quæ sine
absurdo poni potest in Patre pro priori f&#x0153;cun-
ditatis ad Filium. Quia sicut veritas possibi-
lium vel conditionatorum nihil expectat ut sit
determinata, ita nec futuritio absoluta: inde-
pendenter enim ab omni decreto Dei exercito,
rerum futuritio est, vel non est in seipsa, unde
propositiones determinatas de futuro affirma-
mus sine ulla attentione ad tale decretum. Nec
obstat futuritionem in se dependere & dari
pro posteriori: nam adhuc quod danda sit pro
tali posteriori, jam est verum pro priori, ut dici
solet de Spiritu sancto, ergo nulla retardatur fu-
turitio rerum, ne sit pro priori jam determina-
ta in inesse cognoscibilis.</P>
<P>  Respond. in primis quod ad discrimen illud<marginalia>Responsio|multiplex.</marginalia>
attinet inter Verbum & Spiritum sanctum,
juxtà institutum nostrum nullius esse consi-
derationis, qui de diversitate non agimus, po-
test autem juxta illud nova sententia confin-
gi, ut scilicet Verbum procedat ex agnitione
contingentium, non verò Spiritum sanctum
ex eorum amore; sicut è converso, cujus non
esset difficile apparens fundamentum assigna-
re. Deinde nego Assumptum, quia pro utro-
que eadem est ratio, & probo. Nam Verbum
& Spiritus sanctus æqualem habent essendi ne-
cessitatem. Item sicut de Verbo asseritur com-
municatio scientiæ, quia ita in Evangelio ha-
beri contenditur ob adductas auctoritates: ita
etiam de Spiritu sancto assertum invenimus:
sic enim de illo Joan. 16. v. 13. & 14. Cùm au-<marginalia>Ioan. 16. v.|13. & 14.</marginalia>
tem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos om-
nem veritatem, non enim loquetur à semetipso, sed
quæcumque audiet loquetur, & quæ ventura sunt,
annunciabit vobis. Ille me clarificabit: quia de
meo accipiet, & annunciabit vobis. Prætereà quod
additur pro intenti probatione de veritate de-
terminata futurorum instar possibilium & con-
ditionatorum, supponendo Verbum ex eorum
cognitione procedere, negandum quoad con-
tingentia, de quibus in Problemate. Et insu-
per quod assumitur de veritate futurorum de-
terminata ante decretum Dei, quod semper
subintelligimus, dum futura assirmamus. Et
distinctio dicta de decreto Dei exercito & non
exercito, valde difficilis est, & cùm adeò fa-
cilè negari possit, inepta equidem ad theore-
matis, de quo agitur, probationem. Ex quo &
arguo validissimè. Nam futuritio ponitur per
decretum Dei exercitum absolutè loquendo,
quidquid sit de independentia illa futuri sub
prima consideratione, in qua est futuritio futu-
ritionis; & illa non respondet tantùm decreto<-P>@@

<-P>Patris: ergo respondet toti Trinitati. Atqui
ex eo infirmantur omnes Scripturæ auctorita-
tes, in quibus elucet Verbum accipere à Patre
quidquid loquitur: quandoquidem non acci-
pit omnes actus illos, qui Decreti exerciti no-
mine importantur: & sunt quidem illi maximè
ad locutionem de futuris spectantes. Neque
quod de Spiritu sancto dicitur, admittendum,
quia absurdè futurus inducitur, ut ostendi n.
731. contra P. Ægidium.</P>
<P>  <absatz-nummer>792.</absatz-nummer> Ultimò arguitur argumento, quod ut<marginalia>Vltimo ex|majori per-|fectione &|adæqua-|tione.</marginalia>
præcipuum proponitur, ex eo quòd sine absur-
do possit Spiritus per amorem liberum, & Ver-
bum per scientiam futurorum procedere: nulli
autem dubium est, si hoc componi possit, spe-
ctare maximè ad perfectionem & adæquatio-
nem Verbi & Amoris producti. Quod confir-
mat Auctor ex sententia sua, de qua Disput.
33. Sect. 15. statuente scientiam liberam nul-
lam dicere distinctionem à necessaria imme-
diatè & ex parte objecti: Ergo ex parte objecti
processio Verbi, quæ est ab hac, erit etiam ab<marginalia>Retorque-|tur.</marginalia>
illa. Respond. juxta sententiam nostram ap-
tiùs posse discursum prædictum efformari.
Nam si potest componi Verbum à scientia li-
bera, & Spiritum sanctum ab amore libero
non procedere, nulli dubium est spectare hoc
maximè ad utriusque perfectionem, quando-
quidem sic statuitur eorum absoluta necessi-
tas, & majestas æqualiter statuendi & impe-
randi. Est etiam perfecta adæquatio, cùm re-
spondeant virtuti productivæ secundùm om-
nem illius necessariam propensionem. Adæ-
quatio autem illa, quæ contenditur, admit-
tenda non est, quia obstaret dictæ perfectioni.<marginalia>Circa scien-|tiæ liberæ|indistinctio-|nem, ut non|obstet inten-|ta.</marginalia>
Quod de indistinctione scientiæ necessariæ &
liberæ additur, sit equidem ut Auctori placet.
Sed quidem non urget, cùm necessariò non sit
scientia visionis, sub ea ratione qua talis po-
test in Patre non considerari, donec per decre-
tum commune in esse talis ut illius fundamen-
tum constituatur. Quod urgetur. Nam scientia
simplicis intelligentiæ scientiam visionis ut
talem aliquo genere prioritatis formalis præce-
dit, quomodocumque illa explicatur, necessa-
ria enim sunt priora liberis. Hoc autem modo
posterioritatis stante, cùm id à decretis liberis
pendeat, nihil interest ut ab una Persona priùs
quàm ab alijs habeatur. Præcisionem autem
illam admittit Auctor nu. 19. de Christi lo-
quens meritis, & illorum prævisione, dicens-
que quòd prævideri possunt cum Verbo secun-
dùm aliquod signum, pro quo præscindit Ver-
bum ab hoc quòd oriatur ex hac scientia de-
terminata, scilicet ex scientia simplicis intelli-
gentiæ sola, vel conjuncta cum scientia visio-
nis. Ergo juxta conjunctionem istam id stare
potest, quod diximus, admittente Auctore il-
lam, cum potestate carendi ipsa.</P>
<P>  <absatz-nummer>793.</absatz-nummer> Objicit ille sibi argumenta non levia,<marginalia>Argumento|ex necessa-|ria existen-|tia Verbi ut|respondeat|P. Quiros.</marginalia>
quibus revera non quadrant penitus responsio-
nes, adhibita pro ipsis difficili & implicata do-
ctrina. Et illud quidem primarium est ex ne-
cessaria Verbi productione, quæ absolutè sta-
ret, etiamsi creaturæ non essent futuræ, &
consequenter earum cognitio. Ad quod sic re-
spondet nu. 23. Relatio Verbi prout condistin-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0290.jpg/>
@@1@<SE290>§. VIII. Verbum an procedat ex scientia conting. 275
<duolan 2><-P>cta à scientia absoluta & communi persisteret
secundùm totum suum conceptum deficiente
scientia visionis: ceterùm adhuc procedet ex
illa scientia: nam vel in caussis illa dicitur per
se, sine qua, vel aliqua loco illius, effectus
non datur. Sic calor per se oritur ab igne, quia
sine hoc, vel sole loco illius non persistit: ita
ergo nec processio Verbi sine hac scientia vi-
sionis, vel alia negativa pręstante munus illius.
Addit posse stare cognitionem ex parte prin-
cipij, licet non communicet specialem perfe-
ctionem, ut patet in amore creato, qui secun-
dùm totam suam perfectionem stare potest si-
ne cognitione, à qua procedit.</P>
<P>  Sed quidem responsio præfata minimè sa-<marginalia>Non satis-|facere re-|sponsionem.</marginalia>
tisfacit. Et in primis contrarium tradit Auctor
citato nu. 19. ut vidimus nu. præced. ibi: Quòd
oriatur ex scientia simplicis intelligentiæ sola. De-
inde contra perfectionem omnimodam Verbi
est, ut à contingentibus necessariam habeat
dependentiam. Hac enim ratione omnipoten-
tia stare potest sine quavis operatione, sicut
fuit per æternitatem. Prætereà Verbum quod
modò procedit ex cognitione futurorum, ea
deficiente non esset Verbum illorum, & quòd
tunc esset Verbum negationum, non esset
quod modò est: ergo cognitio quæ modò est,
& quæ tunc esset, non possunt dici per se con-
currere, ita ut una concurrat loco alterius. As-
sumptum constat, & Consequentia probatur.
1. quia nulla cognitio assignari tamquàm pri-
maria potest, ut in exemplo ignis pro calore.
Tum etiam quia in eodem exemplo, & simi-
libus effectus est idem; in casu autem nostro
non est simile, quia Verbum secundùm pro-
cessionem utramque non est idem, unde &
aliqui ex adversarijs distinctas subsistentias
addunt, quod citatus Scriptor judicat proba-
bile, ut videri potest nu. 29. & 30. Et licet
idem Pater solam distinctionem ratione con-
notati agnoscat in Verbo quatenus scilicet
connotat scientiam visionis, per quam proce-
dit, sine nova formalitate, ut videri potest
nu. 26. & 41. id certè sufficit ad intentum,
siquidem scientia habet diversum statum, aliàs
connotatio esset figmentum intellectus: cùm
aliàs dicatur ratione scientiæ dictæ procedere,
immò ex ipsa.</P>
<P>  <absatz-nummer>794.</absatz-nummer> Proponit autem Sectione 7. novam<marginalia>Nova via à|præfato|Auctore|proposita pro|sui placiti|comproba-|tione.</marginalia>
quamdam viam, qua potest ritè componi pro-
cessio Verbi ex cognitione futurorum, & liber-
tas Spiritus sancti procedentis ex amore libero,
ait enim tria se signa considerare. Primum ne-
cessariorum, in quo datur scientia & amor ne-
cessarius, & totæ tres Personæ cum suo ordi-
ne necessario originis. Secundum liberorum,
in quo natura completa in se triplici persona-
litate elicit actum scientiæ & amoris liberum,
qui in suo ortu supponit tres Personas: adhuc
autem amor sic ortus in hoc signo non deno-
minat amantem v. g. Spiritum sanctum, nec
scientia Verbum exprimens futura. Nam sicut
natura Divina quantumvis in se existat, non-
dum est in Spiritu sancto quousque communi-
cetur à Patre: ita licet per elicientiam illius
decreti & amoris intelligitur existens tale de-
cretum & amor, nondum tamen est in Spiritu<-P>@@

<-P>sancto, nisi quatenus in tertio signo via spira-
tionis activæ communicetur, qua sic princi-
pians Spiritum sanctum, qui non aliter habet
amorem, nisi tamquàm terminus illius. Amor
enim non denominat principium amans ex eo
quod sit ab ipso, nisi sit in ipso. Unde si amor
fieret à voluntate & non poneretur in ipsa, non
denominaret amantem. Est ergo tertium si-
gnum denominationis & scientię liberę. Quo-
modo autem stare possit ut amor jam existens
sit Spiritus sancti (& idem est de scientia re-
spectu Verbi) explicatur juxta receptam sen-
tentiam de corpore Christi in Eucharistia,
quod à seipso reproducitur, pro quo & alia
congeruntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>795.</absatz-nummer> Ubi exclamare cum antiquo Sapien-<marginalia>Exploditur|illa.</marginalia>
te possumus: O quantis non indigemus! Sit qui-
dem Auctori suo nova hæc via grata: Nobis
tamen, & multis alijs, una est ex illis, de qui-
bus, licet alio sensu dici queat, quod Sap. 5. v. 7.<marginalia>Sap. 5. v. 7.</marginalia>
occurrit: Ambulavimus vias difficiles. Nam diffi-
cilis supra modum est, & sine ulla necessitate
multa in illa parùm verosimilia complicantur.
Et quidem amor ille in secundo signo omne id
videtur habere (idem est de Verbo) quod ad
denominationem amantis in Spiritu sancto po-
test necessarium judicari: Ergo frustrà figmen-
tum illud existentis, & non denominantis in-
culcatur. Assumptum probo. Nam si aliquid
deficeret, esset, ut dicitur, spiratio: Atqui hæc
non est necessaria: ergo. Major asseritur, &
ita Minorem ostendo. Spiritus sanctus in illo
signo supponitur cum eo, quod accepit in pri-
mo: In primo habet esse personale, quod ne-
quit aliter nisi spiratione constare: Ergo illa
datur, & ita nequit desiderari. Dices deficere
spirationem liberam. Contra manifestè: Spi-
ratio libera nihil habet præter necessariam, nisi
connotationem, cùm sit idem ipse amor ut
connotans nescio quid, atque eadem omnino
formalitas, de quo nu. 42. Idem est de Verbo
juxta eumdem, de quo nu. præced. dicitur enim
connotare scientiam visionis, ex qua procedit:
Atqui hoc habet in secundo signo: Ergo su-
perfluè tertium adjicitur. Exemplum autem<marginalia>De actione|transsub-|stantiativa.</marginalia>
illud de iterata productione corporis Christi,
portentosum est, neque portenta contra natu-
ram, aut supra illam, allegari possunt ubi de
cursu naturæ agitur secundùm geminas exi-
gentias. Præterquàm quod res non evenit ut
proponitur. Dicitur enim quòd in uno signo
Christus est pro priori, & actio pro posteriori.
In alio hæc eadem actio, quin aliquid addatur
in rerum natura, est prior, & Christus poste-
rior. Negandum siquidem est Christum esse<marginalia>Vide P.|Suarez|Tomo 3. in|3. part.|Disput. 50.|Sect. 4.|Vers.|Quintum|ergo, & in|fine.</marginalia>
posteriorem, quia actio dicta est per modum
conservationis, & ita tendit in ipsum secun-
dùm præcedentem existentiam, quam protra-
hit. Si dicas actionem juxta proprium concep-
tum esse priorem origine; respondetur id esse
verum quando aliàs non præcedit terminus,
& naturaliter loquendo. Deinde, Actio præ-
dicta nequit concipi nisi denominando corpus
Christi agens in seipsum, & ita tribuens ple-
nam suam denominationem. Ergo si quid-
quam valet exemplum ab eadem petitum, si-
militer est in casu quæstionis affirmandum,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0291.jpg/>
@@1@<SE291>276 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>& ita amorem ut in secundo signo denomina-
re: unde potest exemplum retorqueri. Pro
quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Circa proceßionem Verbi ex omnibus neces-
sarijs intra & extra Deum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>796.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rocedere ex cognitione omni&#x0169; pro-<marginalia>Non proce-|dere Ver-|bum ex co-|gnitione om-|nium ne-|cessariorum|ut neget|P. Quiros.</marginalia>
bat&#x0169; Sect. 24. Problemat. 6 ubi de prio-
ribus. Et Problem. 9. ubi de possibilibus. Circa
quod P. Quiros Disput. 37. Sect. 3. ubi statuit
Verbum ex suo conceptu formali non proce-
dere ex cognitione Spiritus sancti, nec crea-
turarum omnium possibilium. Primum pro-
bat, quia processio Verbi stat formaliter per se,
etiamsi Spiritus sanctus non procederet à Ver-
bo, ut olim putabant Græci, & modò Catho-
lici in hypothesi formali: Ergo stat conceptus
formalis Verbi non intellecto, vel etiam nega-
to Spiritu sancto, vel ejus cognitione. Patet
Consequentia: quia Spiritus sanctus non est,
qui à Verbo non est: tum etiam quia non mi-
nùs objectivè loquendo est idem cum Deitate
spiratio activa Filij, quàm passiva Spiritus
sancti. Tunc sic. Sed ea cognitio per se for-
maliter non requiritur ad processionem Ver-
bi, sine qua stat formaliter conceptus proces-
sionis Verbi: sicut ea cognitio non requiritur
realiter, sine qua stat realiter Verbum. Ergo
processio Verbi formaliter non est ex cogni-<marginalia>Improba-|tus.</marginalia>
tione Spiritus sancti. Sic ille arguit: cujus ar-
gumenti vim non assequor. Ex sinistro enim
Græcorum cognoscendi modo, ineptè tantùm
argui potest. Ex hypothesi autem illa, quòd si
Spiritus sanctus non procederet à Filio, non
distingueretur ab illo, nullo modo habetur in-
tentum, quia illi ipsi Doctores, qui affirmant,
plurimi inquā, tenent nihilominùs Verb&#x0169; pro-
cedere ex cognitione Spiritus sancti sine citati
Auctoris distinctione: alij autem negantes
quomodo concipiant non est facile explorare:
Ergo valde infirmum est inde petitum argu-
mentum. Additur confirmatio, ex eo quod
Verbum primariò & formalius procedit ex
cognitione Patris, & sui ipsius. Sed hoc est
jam admittere formalem processionem, de qua
Sect. 4. & 5. ubi affirmat Verbum completè &
adæquatè acceptum, etiam formaliter proce-
dere per se ex cognitione omnium Persona-
rum. Probat quia Verbum completè sumptum
est expressivum omnium Personarum: ergo
ex illarum cognitione dicto modo proce-
dit: pro quo addit & alia. Iuxta quæ sine
ullo utilitatis fructu videtur distinctio illa fun-
data.</P>
<P>  <absatz-nummer>797.</absatz-nummer> Sicut etiam quæ ad creatutas possibi-<marginalia>Sicut circa|creaturas|possibiles.</marginalia>
les spectat; sic enim pro illis Sect. 3. citata.
Nam qui negat aliquam creaturam possibilem,
v. g. Substantiam supernaturalem, licet con-
sequenter neget Verbum procedere ex ejus
cognitione, adhuc Verbum ut infinitum for-
maliter non negat: ergo per se formaliter non
procedit Verbum ex cognitione possibilium.
Consequentia patet ex §. 8. ubi probat effe-<-P>@@

<-P>ctum non respondere secundùm se totum for-
malitati, sine qua cognosci potest, ut in ex-
emplo de amore simul Petri & Pauli, qui po-
test cognosci, ut est tantùm amor Petri, & ita
esse formaliter sine cognitione Pauli. Et An-
tecedens probatur, quia Verbum ut teneatur
expressivum alicujus objecti, solùm exigit
procedere ex cognitione talis objecti, quid-
quid sit, quòd objectivè ex alia cognitione
procedat: sicut amor de Petro per se non pro-
cedit à cognitione de Paulo. Ergo Verbum ut
expressivum essentiæ, ex quo habet infinita-
tem, solùm dependet à cognitione essentiæ,
quæ non negatur, ex eo quòd negatur sub-
stantia supernaturalis: Stat namque conceptus
formalis Deitatis, nulla attentione habita ad
substantiam supernaturalem: ergo &c. Addit
saltem notitiam aliquarum creaturarum imbi-
bendam formaliter, quia ipsa essentia divina
formaliter affert titulo suarum perfectionum
possibilitatem plurium creaturarum. Sic dis-
currit Auctor; sed quidem ut absolutè profe-
ratur non procedere Verbum formaliter ex
cognitione creaturarum possibilium, quæ, ut
vidimus, admittitur, & Sect. 5. sicut & divina-
rum Personarum, infirma satis ratio ab eodem-
adducitur, inducto exemplo substantiæ super-
naturalis; quid enim si negetur ex illa proce-
dere, & ita sine illa cognoscatur, quandoqui-
dem illam impossibilem arbitratur? Non video
equidem qualem habere efficaciam possit iste
modus arguendi, sicut & præcedens circa Spi-
ritum sanctum. Deinde, extra dubium est Ver-
bum, cùm sit tale respectu multorum, quæ per
illud dicuntur, posse concipi secundùm diver-
sas terminationes, ita ut quibusdam considera-
tis, aliæ non expressè concipiantur. Ex eo au-
tem dici nequit Verbum non procedere for-
maliter ex illorum cognitione, quia modus ille
loquendi indicat Verbum secundùm formalem
suam & propriam rationem, non procedere ex
talium cognitione. Discursus ergo præfatus
non est ad rem, neque mysterium explicat, sed
obscurat.</P>
<P>  <absatz-nummer>798.</absatz-nummer> Sectione 7. quoddam habet citatus<marginalia>Subtile pa-|radoxum|cirati Scrip-|toris.</marginalia>
Scriptor subtile paradoxum, dum statuit Ver-
bum ex parte objecti procedere ex cognitione
creaturarum possibilium, licet cum illis non
connectatur: è contra verò formaliter lo-
quendo ex conceptu suo, licet connectatur,
non procedit. Circa primum diximus Proble-
mate 9. citato adducto pro ipso P. Ægidio, ne-
que opus est quidquam addidisse. Secundum
probat. Nam licet Deus connectatur cum possi-
bilibus, adhuc stat formaliter loquendo cogni-
tionem divinæ essentiæ concipi ut infinitam
& comprehensivam præciso, vel etiam negato
uno possibili: quo pacto non foret infinita, si
essentia aut Paternitas negaretur. Si autem
objiciatur idem dici posse negatis omnibus pos-
sibilibus: id negat, quia nulla est perfectio Dei,
quæ probè intellecta non sit nobis argumen-
tum non repugnantiæ alicujus creaturæ, qua
posita manifestè convincitur deficere ab infi-
nitate cognitio, quæ illam creaturam non pe-
netrat; quod secus accidit in aliquo possibili
determinato; sic negatur substantia superna-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0292.jpg/>
@@1@<SE292>§. X. An Filius distingueretur à Spirit. S. &c. 277
<duolan 2><-P>turalis creata. Sic discurrit Auctor cujus dis-<marginalia>Quid circa|illud.</marginalia>
cursus facile potest elidi, cùm enim de creatu-
ra determinata loquatur, exemplum non con-
gruit, qui enim substantiam supernaturalem
negat, id negat, quod judicat impossibile, ut
paulò superiùs dicebamus. Quid ergo ad rem,
ubi de possibilibus agimus, etiamsi substantia
dicta possibilis sit? Exemplum ergo in re aper-
tè possibili constituatur, & tunc id stabit, quod
ab eo dicitur, scilicet cognitionem ab infini-
tate deficere, quæ illam non penetrat. Ex eo
autem quod res possibilis ut impossibilis appre-
hendatur, & sic Verbum sine respectu ad ip-
sam, non sequitur formaliter ab illa, aut ex illa
non procedere, cùm sit erratica præcisio: sic
enim ipsum constitutivum Dei alij hoc modo,
alij aliter concipiunt, nec tamen proptereà in
illo sunt formales diversitates, juxta diversas
perscrutantium sensationes. Deinde urget
quod diximus nu. præced. de inadæquato cog-
noscendi modo ab omnibus admisso, ex quo
nequit contra propriam ipsius & formalissi-
mam rationem solidum argumentum efforma-
ri. Et pro his satis, quæ impugnationem non
exigunt ampliorem ut sit</P>
<Z><A+1>§. X.
Circa distinctionem Filij à Spiritu sancto ra-
tione solius proceßionis ab ipso.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>799.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic statutum Sectione 25. Problem. 5.<marginalia>Herincx ut|obstat.</marginalia>
Contra quod tamen insurgit Herincx
Disput. 2. Quæst. 12. qui nihil objicit, quod
non sit in Problemate solutum. Solùm ex nu.
99. elici aliquid potest, quod dictis videatur<marginalia>Concilium|Florenti-|num ut|videatur|adversari.</marginalia>
obstare. Sic enim ibi ex Concilio Florentino
in Formula Confeßionis fidei Seßione ultima à
Deputatis Latinorum: Nam credentes Sanctum
Spiritum ex Filio nequaquàm procedere, necesse est
ut intelligant Spiritum ex solo Patre procedere, ac
consequenter non esse Filium. Sic juxta lectionem,
communiter receptam; cùm tamen aliqui ita
legant: At consequenter eum esse Filium. Quod
Smising ita exponit. Ac consequenter, id est
adhuc non sit Filius: ergo sine processione à
Filio stat illius à Filio distinctio. Sic ille juxta
priorem lectionem. Sed, ut ait Herincx ibi-
dem, id non videtur quadrare contextui: ne-
que verosimile ullo modo est ut Theologi
Concilij pro adstruenda processione à Filio
acriter decertantes, & fundamentum distin-
ctionis in processione, ut vidimus, constituen-
tes, oppositæ sententiæ ita favere videantur.
Unde ipse Herincx aliam adhibet expositio-
nem, ut sit sensus non dari consequenter Fi-
lium, quia illi deest virtus spirativa. Sed qui-<marginalia>Explica-|tum legiti-|mè.</marginalia>
dem sententiæ nostræ, & verissimæ, nihil in-
commodant, quomodocumque Auctores præ-
fati explicanda concedant dicta verba. Iuxta
primam enim lectionem sensus esse potest con-
sequenter non esse Filium, juxta eorum qui-
dem errorem, qui stare cum Spiritu sancto Fi-
lium asserunt, qui non sit alter Filius, etiamsi
non procedat ab illo. Iuxta aliam verò lectio-
nem sensus est pro nobis, ut sit quidem Filius,<-P>@@

<-P>id est, una persona realiter cum Filio, licet
formaliter non talis, juxta datam explicatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>800.</absatz-nummer> Et Pater quidem Herincx, cùm ex<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ad-|versetur.</marginalia>
Schola Scoti sit, non est mirum, si suum fuerit
secutus ducem: quod secus accidit in P. Bonæ-
Spei qui Disputationem ultimam de Trinitate
peculiari hoc placito terminavit contra Tho-
mistas & Patres Societatis, ut ipse loquitur n.
68. ubi ex suis adducit Bachonum, Perusinum,
Bononiensem, Silvestranum, sed nullum ex
Recentioribus habuit, cùm sint multi, & val-
de docti, quem fautorem potuerit compellare.
Et ibidem confidenter asserit sententiam op-
positam ex stabilitis ab ipso duabus præmissis
Resolutionibus omnino corruere. Et in Primo
quidem difficultas nulla, dum ait, quòd si de
facto loquamur, in SS. Trinitate adæquata ra-
tio distinctionis est oppositio relativa produ-
centis & producti, ex recepto axiomate, Om-
nia sunt unum &c. Ex hac ergo Resolutione
nostra sententia non corruit. In 2. pro casu
hypothesis affirmat adæquatam radicem distin-
ctionis non esse oppositionem relativam pro-
ducentis & producti, sed relationum contradi-
ctionem. Probat, quia tunc esset processio
Filij per intellectum, ratione cujus distingue-
retur à processione per voluntatem: nam Filius
ideò negat formaliter identitatem cum Spiritu
sancto, quia non procedit per voluntatem.
Nec dici potest unam realiter futuram perso-
nam: quia non stat identitas ubi est realis con-
tradictio, esse scilicet & non esse. Et ex eo solo
fundamento Lezanam & P. Derkennis censet
sufficienter impugnatos, dum unam perso-
nam statuunt. Sed quidem juxta dicta in<marginalia>Illius con-|vulsumfun-|damentum.</marginalia>
Problemate n. 899. illius patescit infirmitas.
Et quidem cùm in quæstione præsenti id unum
evincere contendant Theologi, unde ratio di-
stinctionis personarum formaliter deducatur,
& non circa inutilia figmenta divagari: fatea-
turq&#x0301;ue præfatus Scriptor reipsa solam esse pro-
cessionem, hac mentaliter præcisa, distinctio
tollitur; unde Auctores alij aliquid in divinis
Personis agnoscunt, per quod, oppositione ex
processionibus resultante seclusa, distinguan-
tur, ut videri potest n. 886. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>801.</absatz-nummer> Sed pergit ille & D. Anselmum ob-<marginalia>Sicut & ra-|tiones aliæ.</marginalia>
jicit, de quo satis à Nobis dictum. Addit ra-
tionem aliam cum tribus Confirmationibus,
in quibus vix quidquam considerabilis mo-
menti, circa quod immorari oporteat, occurrit.
Et ratio quidem inculcatio est fundamenti
prædicti, de neganda identitate ubi contradi-
ctio adest, & Confirmatio quidem tertia, in
qua aliquid specialius, facillimè dilui potest,
dum objicit, quod nulla ratio afferri possit cur
potiùs Spiritus sanctus, quàm spiratio activa
distingueretur realiter à Filio: quia scilicet ut
Quo, quomodo spiratio activa procedit, & pro-
cedentis ut Quid, quomodo Spiritus sanctus
procedit, præcisè quolibet alio distinctivo for-
mali, eadem est ratio; nam si dicatur inter
caussam & effectum realem ut Quod interce-
dere debere distinctionem realem, statim re-
plicari potest: nam illa non judicatur necessa-
ria inter effectum realem ut Quo, unde neque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0293.jpg/>
@@1@<SE293>278 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>inter effectum realem ut Quod, Ergo &c. Ad
quod quidem negatur & assumptum & proba-
tio, quòd scilicet principium Quo distingui
debeat, de quo suis locis. Stat ergo Filium di-
stingui realiter à Spiritu sancto, & non distin-
gui spirationem: neque præsentis quæstionis
decisio ab illa dependet, unde nec apparet in
quo sita sit vis præfati argumenti.</P>
<P>  <absatz-nummer>802.</absatz-nummer> Objicit sibi n. 74. oppositam suæ sen-<marginalia>Vt sibi ob-|jiciat, nec|satis faciat.</marginalia>
tentiam esse Divi Thomæ, communem inter
Theologos, & SS. Patrum doctrinæ magis con-
formem, quia omnes hi uno ore proclamant in
Divinis omnia esse unum, ubi non obviat re-
lationis oppositio: quod & clarè habetur in
Concilio Florentino, & Concilio Toletano 11.
Et sic cùm objiciat, adhibet statim respon-
sionem Scotistarum asserentium sufficere rela-
tiones disparatas, quales tunc essent Filiatio
& Spiratio. Quam responsionem impugnat &
auctoritate ejusdem Florentini Concilij, & bo-
nis rationibus, licet statim aliqua de suo,
aut de suis adjiciat. Sic autem ad responden-
dum accedens, tres adhibet responsiones, in
quarum postrema recognoscit duas priores mi-
nimè verbis Bessarionis ab ipso nu. 77. adducto
satisfacere, additq&#x0301;ue Florentini sensum esse<marginalia>Præsertim|Concilio|Florentino.</marginalia>
solùm secundùm esse Ad, & non secundùm esse
In unam personam ab alia differre. Et illud D.
Gregorij Nysseni ibidem allegati, eo distingui-
tur Spiritus sanctus à Filio, quia per ipsum est, sic
exponendum, id est, Per spirationem, non per
essentiam. Tandem ad Bessarionis expositio-
nem juxta Latinos Patres, elici ex illa conclu-
dit solùm excludi distinctionem in essentia &
existentia. Sed ubi hic congrua explicatio prę-
fati Axiomatis Omnia sunt unum &c. Et quidem
explicatio illa prior de esse Ad; & esse In con-
trà sic exponentem militat: nam secundùm
esse Ad relationes in esse talium constituun-
tur, & Ad hujusmodi non est disparatum ut
contra Scotistas vidimus comprobasse: ergo
ut fundatum in processione. Secunda autem
circa D. Gregorij Nysseni sententiam, id est,
per Spirationem, & non per essentiam, no-
strum intentum constat promovere, spiratione
enim volumus cum Ecclesiæ sensu Spiritum
sanctum procedere, & per eamdem consequen-
ter opponi. Iam quod ad tertiam attinet, satis
quidem frivola apparet. Postrema Bessarionis
verba sunt: Caussa & caussato tantùm ad invi-
cem divinas Personas distingui. Non ergo sola
distinctio essentiæ & existentiæ removetur,
sed propria, & formalis ratione processionis
stabilitur juxta modum loquendi Græcorum,
qui caussam vocant, quod Latini Principium,
minimè à Concilio reprobatum. Non ergo suis
responsionibus satisfacit Auctor, sicut neque
explicatione illa axiomatis de oppositione re-
lationis, non præcisè ut talis, sed ut importat
negationem possibilis identificationis cum al-
tera, quo pacto id etiam convenire ait relatio-
nibus disparatis, & non absolutè sumptis, ut
sic salvetur distinctio in casu hypothesis. Hoc
enim revera est nihil dicere, cùm manifestum
sit ea, quæ identificari non possunt, eam di-
cere negationem. Unde perinde est dicere non
esse identificabiles, ac esse realiter distinctas;<-P>@@

<-P>realis enim distinctio id manifestè præ se
fert, cùm idem sit distingui unum ab alio,
ac non esse aliud, sive propria negatio
sit, sive positiva ratio per negationem in-
dicata.</P>
<Z><A+1>§. XI.
Circa principium in divinis Proceßioni-
bus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>803.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sse divinam naturam dictum & vali-<marginalia>Essentiam|non esse|principium|Quo ut ne-|get & pro-|bet P. Qui-|ros.</marginalia>
dè firmatum Sectione 17. Problem. 5.
Contra quod insurgit P. Quiros Disputat. 40.
Sect. 3. probans inprimis rationibus adductis
pro 2. sententia nu. 6. scilicet principium esse
id, à quo effluit actio, quod naturæ nequit
convenire, quia est realiter idem cum termino.
Et pro effluxu præmittitur auctoritas D. Cy-<marginalia>D. Cyrillut.</marginalia>
rilli Alexandrini Lib. 1. in Ioannem Cap. 2.
ubi ait: Quod enim ut splendor emanat ab alio,
non à seipso necessariò emanabit: nulla enim ratio
patitur, ut quod ab alio effluxerit, ab eo, à quo
effluxit, non distinguatur. Sic ille. Confirmatur
ex Concilio Lateranensi Cap. Damnamus de
summa Trinitate, ubi statuitur non posse dici
essentiam generare, si autem esset principium
Quo diceretur generare, sicut & creare: deno-
minatio enim producentis maximè cadit suprà
potentiam: quòd si indistinctio non tollit ra-
tionem potentiæ, neque rationem generantis.
Secundò, ut principium spirandi sit unicum
additur relatio Spiratoris: ergo formalitas ab-
soluta non est principium spirandi: hæc enim
unica per se est. Confirmatur. Si sola natura
esset principium spirandi, superflueret relatio
Spiratoris, satis enim à se haberet veritatem, &
ut terminatur personalitate Patris & Filij di-
stinctionem. Ad quæ quidem dici potest efflu-<marginalia>Quædam|objecta sol-|vuntur.</marginalia>
xum ratione naturæ stare convenienter modo
in Problemate explicato. Ad Cap. Damnamus,
id ipsum à Nobis probatum in Problem. §. 6.
sed nihilominùs posse stare ut sit principium
Quo generationis, ut ibidem explicatum. Ubi
& addere possemus opera Christi esse infinitè
meritoria ratione unionis hypostaticæ; & ta-
men Persona divina secundùm se non meretur.
Et quædam alia exempla, quibus nonnulli
utuntur; sed quia de principio activo agitur,
non inde solutionem petimus, sed effluxum
naturæ tribuimus media relatione, quæ imme-
ritò ab Auctore adæquatum principium asse-
ritur, & naturæ sola tribuitur ratio conditio-
nis, cùm sit id, quod est in Persona producente
præcipuum, & constituens formaliter in ratio-
ne viventis perfectissimi. Quis autem cùm in
definitione generationis dicitur, Origo viventis
à vivente &c. ita hallucinatus est, ut rationem
vitæ diceret esse conditionem? Iam ad id,
quod de Spiratione dicitur, in quo juxta dicta
à Nobis Sect. 25. Problem. 2. præter originem
activam in Patre & Filio nihil est aliud, quod
ad rationem principij spectet, essentia per ab-
solutam perfectionem ratione principij Quo
conveniente. Non ergo advenit spiratio ut
principium, sed ut actio, qua principium actue-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0294.jpg/>
@@1@<SE294>§. XI. De principio Quo in Divinis. 279
<duolan 2><-P>tur intrinsecè, ut dictum ibidem n. 814. & Sect.
17. Problem. 10. de quo & suprà.</P>
<P>  <absatz-nummer>804.</absatz-nummer> Arguit insuper Primò, quia Deus est<marginalia>Aliorum|propositio &|solutio.</marginalia>
purus actus, maximè ad intra (nam ad extra
cùm actus sit finitus & limitatus, nec ab illo
perficitur essentia, nullius æstimationis est) si
autem essentia esset potentia, non imbiberet ta-
lis potentia actum, ut patet in Filio, in quo est
essentia sine actu generandi. Secundò, essentia
ratione sui ob indistinctionem à Filio non est
fundamentum referendi: ergo nec producendi:
non enim minùs petit distinctionem à termino
principium & potentia, quæ est vera ratio in-
fluendi in illum. Quòd si dicatur sufficere, si
principium ex parte conditionis requisitæ, vel
ex parte principij inadæquati dicat distinctio-
nem. Contra, quia sic idem liceret dicere de
ipsa relatione, vel productione actuali. Sed
hæc non plus urgent. Ad Primum enim dicitur
Deum esse actum purum, nam & potentia
ipsa actus est, & cum actu ipso necessariò con-
juncta. Quòd autem in formali conceptu essen-
tiæ non imbibatur actus notionalis, arguens
ipse agnoscit, & cur ita accidat debet explica-
re, estq&#x0301;ue ratio obvia & aperta ex eo quòd si
actus imbiberetur, obstaret f&#x0153;cunditati. Et
quidem quomodocumque natura se habeat ad
actum notionalem, negari nequit quo minùs
sit actus naturæ, cùm in illa sit, & respondeat
ejus f&#x0153;cunditati. Ad Secundum negatur As-
sumptum, quia essentia ratione sui potest esse
fundamentum referendi, cùm possit esse fun-
damentum producendi, licet non sit ipsa refe-
rendi ratio, id enim habetur ratione f&#x0153;cundi-
tatis, unde non procedit probatio. Itaque in
essentia relatio est, immò ipsa essentia est; nec
tamen proptereà essentia refertur, sicut neque
producitur: id præstante mirabili distinctione
cum admirabili unitate, in quibus consistit my-
sterium; unde & juxta arguentem relatio pro-
ducit, & non essentia. Quæ quidem juxta
modum explicandi nostrum majori cum expe-
ditione procedunt: Pro quo & Auctoris mo-
dus loquendi subservit, qui nu. 10. dum expli-
cat quomodo essentia rationem conditionis<marginalia>Elevatio|relationis|ut stet.</marginalia>
habeat, & tota agendi ratio sit in relatione,
ait, quod cùm terminus productionis sit iden-
tificandus cum essentia, ideo habet peculiarem
excellentiam, ratione cujus requirit princi-
pium elevatum ad æqualem perfectionem
identitatis cum eadem essentia. Potest ergo &
stare quod nos contendimus, relationem ele-
vari ab essentia, ut sit eminens instrumentum
supplens distinctionem, & perficiens pariter
communicationem. Sic ritè stat, quod à præ-
fato Auctore adducitur ex Concilio Florenti-
no Seßione 19. & putat pro sua apertè senten-
tia facere; sic enim ibi: Namque cùm substan-<marginalia>Concilij|Florentini|testimonio|evidens|aliud oppo-|nitur.</marginalia>
tia una numero sit, siquidem generare posset, pro-
culdubio in divinis esset distinctio, quandoquidem
non seipsam, verùm quidquam aliud generaret. Sic
Concilium, quod libenter admittimus, & pro-
batum à Nobis in Problemate §. 4. Sed compo-
nendum cum testimonio adducto nu. 92. pror-
sus irrefragabili, cujus ultima verba possent
nuper adducta coronare, illa scilicet: Non qui-
dem generat (divina substantia) sed est princi-<-P>@@

<-P>pium. Et de principio in eodem expressa locu-
tio, nemine refragante.</P>
<Z><A+1>Circa Scriptorem alium propositæ doctrinæ
aliter adversantem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>805.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ag. Joannes à S. Thoma Disputat.<marginalia>Mag. Ioan-|nes à S.|Thoma ut|obstet, con-|tra quem|instantia.</marginalia>
16. Arti. 4. communem Thomista-
rum sententiam amplexus circa principium
Quo, pro qua & multos ex Societate Scripto-
res allegat, doctè quidem rem explicat, sed
quidem difficultate minimè superata, dum re-
lationem tantùm in obliquo & de connotato,
ac per modum conditionis statuit, ut videri
potest n. 12. sic enim ibi: Solùm ergo debet esse
dist incta à genito (potentia generativa) ex parte
relationis connotatæ, quod pertinet ad conditionem
ex parte personæ & principij quod se tenentem.
Et quando dicitur quod genitum seu terminus pro-
greditur realiter ab ipsa: ergo debet distingui ab
ipsa, distinguo Antecedens: Progreditur ut realiter
distincta ab ipsa in relatione connotata, concedo;
in forma & virtute, qua producitur, nego &c.
Instari enim validissimè potest, insistendo in
progressione termini, qui ab aliquo debet rea-
liter distincto procedere, quod verè habeat ra-
tionem principij: Atqui non ab essentia, ne-
que à resatione, quæ tantùm est conditio: er-
go stare nequit generatio, unde consequenter
admittendum est relationem non esse puram
conditionem. Cùm minimè fiat satis ex distin-
ctione principij Quod; Si enim illi aliquid spe-
ciale est addend&#x0169;, ratione cujus in ratione talis
constituatur; nam per solā conditionem consti-
tui nequit, cùm non sit denominativè tantùm
tale, sed intrinsecè, & cum omni proprietate, &
nō sicut in creatis, in quibus subsistentia non est
ratio agendi: ibi enim natura esse principium
totale potest, quia habet omnimodam à termi-
no distinctionem. Sed de hoc satis, de quo
satis actum suo loco.</P>
<P>  <absatz-nummer>806.</absatz-nummer> Illud magis speciale, quia & specia-<marginalia>Contra re-|lationes|transcen-|dentales ut|sentiat.</marginalia>
liùs modum constitutionis personæ Patris, &
potentiæ generativæ, à Nobis traditum Sect.
18. Problem. 3. §. 6. tangit, & acerbiori pati-
tur impugnatione in P. Alarcon, dum ab eo
asseritur relationem, quam connotat poten-
tia, non esse prædicamentalem, vel secun-
dùm esse Paternitatis, quia hæc fundatur in
ipsa potentia generativa, sicq&#x0301;ue illam suppo-
nit, sed transcendentalem in ordine ad Filium:
sicut etiam illa quæ est in Patre & Filio, &
conjuncta essentiæ constituit principium spi-
rativum. Circa quod ita scribit nu. 6. senten-
tia D. Thomæ, & communi proposita: & illa
introductio relationum transcendentalium præter
relationes reales secundùm esse, id est, præter qua-
tuor relationes Paternitatis, Filiationis, Spiratio-
nis activæ & paßivæ, omnino ejicienda est. Nec
fas est in tam Sacrosancto & elevatißimo mysterio
aliàs voces introducere, quæ à SS. Patribus, Con-
cilijs, atque probatißimis, atque antiquis Theologis,<marginalia>Inexcusa-|bilis negle-|ctus.</marginalia>
non sunt traditæ. Hæc ille; cujus excusari pos-
set zelus, si in solo P. Alarcon novitatem, quam
improbat, invenisset. Atqui ex eo minùs lo-
cum habet excusatio, quòd plures & graves<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0295.jpg/>
@@1@<SE295>280 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Auctores relationes transcendentales admit-
tentes & defendentes videre contempserit,
quod minùs tantùm videtur Magistrum de-
cuisse. Videndi illi loco citato n. 305. suntq&#x0301;ue
complures alij, omnes inquam, qui divinas
personas originibus constitui tenent, origo
enim transcendentalem respectum importat,
quod quasi certum assumit P. Quiros Disput.
28. n. 12. ibi: Origo activa, seu relatio transcen-
dentalis. Et licèt aliqui constitutionem per ori-
gines adstruentes, eamdem dicant esse forma-
litatem, alij nihil tale exprimunt, & negari
nequit secundùm formalem & expressum con-
ceptum originis prædicamentalem respectum
minimè importare. Neque ex hujusmodi opi-
nandi modo quidquam ponitur, quod sua possit
offendere novitate, quandoquidem relationes
non multiplicantur quo ad rem ipsam, & de-
servire potest ad commodiorem mysterij ex-
plicationem, cùm sit SS. Patrum doctrinæ con-
formis, qui veram potentiam notionalem ag-
noscunt, ex quo sequitur & respectum tran-
scendentalem agnovisse illos, & pariter do-
cuisse. Sed videamus quid ultra objiciat cita-
tus Scriptor, & an satisfieri exactè possit sic
acriter declamanti. Arguit ergo sic:</P>
<P>  <absatz-nummer>807.</absatz-nummer> Nam vel ista relatio est ipsius entitatis<marginalia>Illius fun-|damentum.</marginalia>
divinæ sub conceptu relativo & personali, id
est ipsa paternitas vel filiatio, vel est ipsius na-
turæ secundùm conceptum absolutum naturæ
& substantiæ, sicut apud nos inveniuntur rela-
tiones transcendentales, quæ sunt entitates ab-
solutæ, & non relationes prædicamentales, ut
relatio materiæ ad formam, partis ad totum,
scientiæ ad scibile, potentiæ ad object&#x0169;. Si pri-
mo modo se habeat: ergo ista relatio transcen-
dentalis est ipsamet prædicamentalis relatio,
vel secundùm esse, siquidem est entitas di-
vina sub conceptu relativo, non absoluto: en-
titas autem divina ut relativa, est ipsa relatio
prædicamentalis, scilicet paternitas vel filia-
tio, & illa quæ dicitur transcendentalis est ip-
samet relatio paternitatis. Quid ergo respicit
paternitas transcendentalis, quòd non respiciat
prædicamentaliter: vel ad quem terminum,
aut ad quem modum respiciendi ponitur pa-
ternitas transcendentaliter, ad quem, aut sub
quo modo non se habeat prædicamentaliter:
sicut apud nos superfluè poneretur paternitas
transcendentaliter respiciens filium, si respicit
prædicamentaliter, ita quod totum esse est ad
filium. Addit instantiam, quæ non est ad rem
secundùm modum philosophandi nostrum,
quam & proptereà omitto, quidquid sit de mo-
do dicendi P. Alarcon, qui neque circa præci-
puum est diversus.</P>
<P>  Respondeo ergo relationem transcenden-<marginalia>Fit illi satis.</marginalia>
talem esse realiter entitatem ipsam divinæ es-
sentiæ sub conceptu relativo, quem nego esse
prædicamentalem secundùm formalem & vir-
tualem distinctionem, cùm sit respectus po-
tentiæ ad suum terminum antecedenter ad ori-
ginem activam, per quam Pater inesse Patris
quasi prædicamentaliter constituitur, juxta
datam à Nobis explicationem. Cùm verò
urgetur pro distincto termino aut modo respi-
ciendi, utrumque admitto: respicitur enim Fi-<-P>@@

<-P>lius non sub ratione Filij, sed geniti, & conse-
quenter sub diverso modo ac paternitas: ut
geniti inquam, quatenus in eo respondet na-
scibilitas virtuti radicali productivæ. Ad quem
modum circa Spirationem discurrendum. Ni-
hil ergo præfato discursu conficitur. Neque
urget, quod subdit, in Divinis solam relatio-
nem, quæ respicit purum terminum habere op-
positionem & distinctionem à suo correlativo:
transcendentalem verò non importare opposi-
tionem cum termino, quia non respicit illum
ut correlativum, & purum terminum, in quo
non est relatio notionalis & propria Patris,
neque conducens ad potentiam generativam.
Non inquam urget, quia qua facilitate dicitur
ab Auctore, à nobis negatur, dum nulla adhi-
betur probatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>808.</absatz-nummer> Pergit ille suo in discursu responsio-<marginalia>Sicut &|additis.</marginalia>
nem præoccupans de absoluta ratione, in qua
dicitur transcende&#x0303;talis relatio constituta; & est
secundum membrum institutæ argumentatio-
nis. Quod cùm ad nos non spectet, nec etiam
premit; neque admittendum quod dicebatur,
ratione relationis transcendentalis non tolli
conceptum absoluti, & ita ratione solius præ-
dicamentalis dari oppositionem, quia revera
oppositum apparet in originibus. Est autem
notandum quod habet n. 8. in fine, ubi ita scri-
bit: Ad respiciendum autem terminum productum,
qui non est aliud, quàm relatio prædicamentalis op-
posita, non est necessaria relatio transcendentalis,
sed ipsa prædicamentalis sufficit, quia in quantùm
talis in Deo subsistens est, & producere potens in ra-
tione principij subsistens, terminum suum correlati-
vum. Sic ille. Iuxta quod rationem principij in
relatione recognoscit. Unde quod statim ad-
dit, minùs consequens est, dum sic loquitur:
& ex hoc etiam habet esse aliquid de connotato re-
quisitum ad potentiam generativam. Patet in
consequentia: si enim principium est potens
producere in ratione talis, quomodo tantum-
modò requisitum de connotato? & quòd sub-
sistens dicitur, ad vim productivam exprimen-
dam videtur additum. Ex quo quidem & urge-
re possumus: nam si tantùm de connotato re-
quiritur, neque ullam influendi vim continet,
subsistentia valdè per accidens se habet, nec
videtur necessaria, cùm sit satis oppositio, &
subsistentia absoluta in persona producente,
quam Auctor admittit, ut videri potest apud
ipsum Disput. 14. Arti. 2. Habemus ergo ex di-
ctis nihil nostræ sententiæ momenti alicujus
extare, immo novum ex oppositis accrescere
firmamentum.</P>
<P>  <absatz-nummer>809.</absatz-nummer> P. Quiros citatus n. 785. pro origini-<marginalia>P. Quiros ut|faveat circa|relationes|transcen-|dentales.</marginalia>
bus, ut relationes transcendentales sint, id vi-
detur consequenter asserere de earum radice,
quatenus non personalitatem secundùm signi-
ficationem prædicamentalem, sed radicem ori-
ginis Personas statuit constituere. Sic enim
habet n. 14. Ego sic censeo, ut relatio constituat
non sub ratione præcisa formæ hypostaticæ, sed ra-
tione formali radicis formalis Originum: sive acti-
væ, sive paßivæ &c. Videtur inquam, non am-
biguè, sed manifestè, quia juxta omnes po-
tentia dicit ordinem transcendentalem ad
actum, & ita vidimus à Mag. à S. Thoma inter<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0296.jpg/>
@@1@<SE296>§. XI. De principio Quo in Divinis 281
<duolan 2><-P>alia transcendentalium relationum exempla
potentiam adductam. Et cùm in actu ipso illa
sit, in ejus radice ratio est eadem, quia & mi-
nimè significatur nomine relationis prædica-
mentalis. Sed alia ex eodem adjiciamus, sic
enim n. 15. Rursus prædicatum, quod primò con-<marginalia>Amplior|doctrina|circa illas.</marginalia>
cipimus in Persona, & quo primò constituitur in-
communicabilis, est constitutivum Personæ: reliqua
enim omnia, juxta nostrum modum concipiendi,
accidunt personæ jam constitutæ; at tale est prædi-
catum radicis originum, quæ prior est relatione, ori-
gine & potentia proxima: nam ideò est Pater quia
generat, ideò generat, quia habet potentiam, & ideò
habet quia talis est, ut ipsi hæc potentia debeatur.
Sic ideo est Filius, quia genitus, genitum autem
accidit personæ generatæ, non quidem sumpta deno-
minatione geniti quasi in fieri, sed in facto esse:
etenim omnis denominatio talis, quasi accidens &
adveniens supposito adventu non posteriori poste-
rioritate naturæ, sed posterioritate dignitatis, &
finis cujus gratia & titulo datur generatio paßi-
va. Nam suppositum seu persona concipitur quasi
primum jus & fundamentum, cui ceteræ rationes
& denominationes innituntur. Hæc doctus Pa-
ter: quæ licet juxta modum nostrum ex crea-
tis desumptum dicantur procedere, non tamen
sunt censenda figmenta, quæ mysterio tanto
constet apertè repugnare, hoc enim confunde-
re potiùs fuerit, quàm illustrasse, quod est
Theologis penitus accurandum. In illis ergo
quod in primis de potentia proxima dicitur,
quæ est radice posterior, non videtur admit-
tendum, quia in conceptu radicis ratio adæqua-
ta potentiæ imbibitur, neque ulla est vel appa-
rens necessitas illum adjiciendi. Id quod dis-
cursus ipsius videtur evincere, dum ait: Ideò est
Pater, quia generat: ideò generat, quia habet po-
tentiam proximam: & ideò hanc habet, quia talis
est, ut ipsi hæc potentia debeatur. Ubi de nulla
alia potentia sermo est. Quòd si dicatur satis
significatam illam, cùm dicitur deberi, quia
talis persona est: id quidem non interest, quia
deberi potentiam proximam stat ritè & rectè
sine suppositione remotæ in Principio perfe-
ctissimo, quod ut tale debet à cognoscente le-
gitimè recognosci. Prætereà quod de prædi-
cato Geniti dicitur adveniente quasi accidenta-
liter in facto esse, durum quidem apparet, cùm
generatio etiam in facto esse sit fundamentum
aliarum denominationum, unde etiam & di-
gnitatis personæ; nam & dignitas prædicatum
quoddam est Personæ minimè ipsam antece-
dens, sed ejus nomine & conceptu importa-
tum. Et licet hoc ad modum loquendi videatur
pertinere; quia tamen in hoc mysterio ille ob-
servandus, in quo nihil appareat, quod alicu-
jus esse possit erroris occasio; præfatus quidem
minùs conveniens ex eo videtur, quòd prius
cōstituat id quod posterius esse debet, sitq&#x0301;ue in
Scholis insolitum rationem Geniti posteriorem
esse Persona. Sit tamen sua laus Auctori, cujus
profunditatem P. Bonæ-Spei non uno in loco
deprædicat, & egregia opera contestantur.</P>@@

<Z><A+1>§. XII.
Circa modum existendi divinarum Perso-
narum ratione gratiæ sanctificantis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>810.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Sect. 26. Problem. 6.<marginalia>Moralem|tantum esse|missionem,|qui teneant.</marginalia>
Circa quod Doctores aliqui ex cita-
tis nihil dicunt, quia brevitati studentes, quod
admissionem attinet, omiserunt, aut paucissimis
explicarunt, ex quibus P. Bonæ Spei Disput.
5. Dub. 1. Cùm tamen graves in eo Quæstio-
nes occurrant, de quibus Sect. citata P. Herincx<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
Disputat. 3. n. 43. cum Divis Bonaventura &
Thoma asserit, verè, etsi tantùm moraliter
mitti, & donari ipsam divinam Personam ra-
tione gratiæ, quatenus illa unit hominem mo-
raliter Spiritui sancto, qui censetur in anima
habitare & manere, & ab anima haberi. Quod
adeò verum est, ut si per impossibile non foret
animæ præsens ratione immensitatis, equidem
hoc titulo præsens dicendus esset, pro quo citat
P. Suarez. Sed quidem cùm moralis tantùm<marginalia>Quid contra|illud faciat.</marginalia>
unio sit, & consequenter dationis modus, non
videtur convenienter stare, quod Scriptura sa-
cra de adventu & datione absolutè significat:
non enim absolutè talis est adventus, donatio,
existentia, inhabitatio, quæ moraliter talis est;
cùm sit tantùm secundùm quid talis, quæ mo-
raliter talis est. Potest quidem absolutè dici
dari aliquid, etiamsi moralis tantùm exhibitio
sit, ut cùm donatur servus, ubi neque præsen-
tia necessaria est, unde absens etiam donari
potest, & de illo donatarius disponere, quia ille
dandi modus in eo consistit, ut jus tantùm
utendi ratione illius veniat, neque inhæsio
physica stare queat, quæ potiùs officeret quàm
prodesset. Secus est quando esse aliquid in do-
natario potest, nec tamen modus talis existen-
di tribuitur, ut si tribuatur vestis, annulus, mo-
nile, aut quid simile, quod esse commodè in
donatario potest, sed ita ut usus talis penitus
denegetur: tunc enim imperfecta donatio
est: & qui donatum tale quid audiret, minimè
limitationem dictam posset prudenter conci-
pere, cùm absolutus loquendi modus tale ali-
quid minimè patiatur. Ita ergo cùm dari abso-
lutè Spiritus sanctus possit, (& idem est de
Filio, immò & de Patre, quatenus dare seip-
sum potest, licet non mitti) nec solùm morali-
ter, sed secundùm realem præsentiam explica-
tam in Problemate, talis accipienda est, quando
datus absolutè in Scriptura sacra proclamatur.
Id quod ex hypothesi illa deducitur de præsen-
tia futura, si non esset præsens ratione immen-
sitatis, rogo enim, quem modum tunc præsen-
tiæ haberet? Non enim talem debemus acci-
pere qualis esset, si in rebus gradum naturæ
non excedentibus haberet, si placeret ipsi in
illis habitare, sed planè sublimiorem. Ergo &
modò similiter philosophandum est, ut modus
loquendi Scripturæ constet, & donorum super-
naturalium excellentissima conditio dignos-
catur, quæ secum Deum trahunt, & sic effici-
mur divinæ consortes naturæ, ut clamat D.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0297.jpg/>
@@1@<SE297>282 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Petrus 2. Epist. 1. v. 4. Vt per hæc efficiamini di-<marginalia>2. Pet. 1.|v. 4.</marginalia>
vinæ consortes naturæ. Quibus plus aliquid,
quàm sola præsentia innuitur, & quidem
peculiaris illa, teste omni exceptione ma-
jori.</P>
<P>  <absatz-nummer>811.</absatz-nummer> Circa quod Mag. Joannes à S. Tho-<marginalia>Vt faveat|Mag. à S.|Thoma. ubi|primo de|existentia|in Bealis.</marginalia>
ma doctissimè philosophatur Disput. 17. Arti. 3.
ubi statuit missionem divinarum personarum
ratione gratiæ factam, necessariò petere rea-
lem & intimam præsentiam Personæ missæ in
ipsa anima, præter præsentiam communem
immensitatis, quæ requiritur præsuppositivè,
& tamquàm conditio necessaria, qua remota,
non posset illa præsentia realis erga gra-
tiam resultare. Unde hypothesim illam a-
pud multos frequentem non admittit, de qua
nuper, circa quam ita scribit n. 13. per errorem
31. Vnde si per impoßibile consideretur Deus sine
immensitate, considerabitur ut non producens in esse
naturam & gratiam, & consequenter ut non fun-
dans illam præsentiam superadditam isti esse, &
mediante gratia ortam in creatura ex nova habitu-
dine ad Deum. Sic ille: qui modum præsentiæ
primò explicat in statu beatitudinis, tunc enim
Deus intimè unitur per unionem realem in
ratione objecti intelligibilis, quia unitur ibi
divina essentia loco speciei, redditq&#x0301;ue intelle-
ctum intimè formatum ipsa divinitate in ratio-
ne objecti intelligibilis, ubi præsentiam hanc
& unionem Dei ad animam realem esse dubi-
tari non potest. Sic ille circa statum gloriæ,
in quo unio est perfecta, non quia substantia-
lis, sed ratione status perfecti facta cum mor-
tali comparatione, in quo unio ad consumma-
tionem quidem tendit, sed non est consumma-
ta. Neque est cur hæreamus in eo, quod asseri-
tur divinam essentiam uniri loco speciei, quia
Deus vices speciei non supplet, cùm sit per se-
ipsum præsentissimus, sicut neque in creatis
necessaria est species, quando præsens ob-
jectum est, quo eventu neque etiam dicitur
objectum locum speciei subire, de quo dictum
Tomo 1. n. 227. 643. & seqq. Non inquam hæ-
rendum, quia ad modum loquendi videtur per-
tinere, & illa in D. Thoma non leve habet
fundamentum 1. p. q. 12. arti. 2. & 4. & quod
ad rem attinet, cùm adeò favorabile sit, non
sunt importunæ contra illud quæstiunculæ
suscitandæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>812.</absatz-nummer> Pergit, & ut specialem præsentiam<marginalia>De statu|morali.</marginalia>
evincat, atque illam cum D. Thomæ doctrina
componat, qui varijs in locis eam cognitioni
per fidem & amori tribuit, eo quod habeatur
Deus, & frui illo tamquàm habito liceat; id-
q&#x0301;ue explicat dicens nu. 10. quod supposito in-
timo contactu & existentia Dei intra animam,
novo modo efficitur Deus præsens mediante
gratia ut objectum experimentaliter cognosci-
bile & fruibile intra animam, sicut si anima
nostra, quam intimè nobis præsentem habe-
mus, ut radicem & principium omnium ope-
rationum, reddatur etiam nobis præsens, &
manifestata ut objectum, non quomodocum-
que cognitum, & objectivè attactum, sed ut
objectum nobis intimum, & quod est radix
nostri esse, nostræq&#x0301;ue operationis, & sic co-
gnoscitur quodam experimentali tactu &<-P>@@

<-P>cognitione. Sicut etiam substantia Angeli du-
pliciter suo intellectu, & ut subjectum seu ra-
dix illius, cui intellectus inhæret, sicut omnia
accidentia & proprietates, quæ uniuntur sub-
stantiæ, & ab ea dimanant; & ut objectum
quatenus informat intellectum vice speciei, &
sic est in intellectu quasi objectum cognitum,
& amatum, non quomodocumque, sed ut co-
gnitum & amatum intra, & per quamdam in-
timam experientiam sui, sicut id, quod est ra-
dix & principium sui intrinsecum. Quòd au-
tem id stare cum fide obscura possit, constare
ait, quia Deus non solùm cognoscitur per fi-
dem, sicut contingit in peccatoribus & justis
communiter, sed etiam per donum sapientiæ,
quasi per gustum & experientiam quamdam
internam, sicut ab omnibus existentibus in
gratia, ut docet S. Thomas 1. 2. q. 45. arti. 4.
& 5. & hæc sapientia habetur ex quadam unio-
ne & connaturalitate ad divina, id est, ex qua-
dam intima experientia divinorum, sicut de<marginalia>D. Diony-|sius.</marginalia>
Ierotheo dixit D. Dionysius Cap. 2. de divin.
nominib. quòd erat perfectus in divinis, non tan-
tùm dicens, sed & patiens divina. Sic doctus
Scriptor positionem eamdem ampliùs prose-
cutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>813.</absatz-nummer> Ubi quidem difficile apparebit mul-<marginalia>Quid in eo|difficile.</marginalia>
tis præsentiam Dei peculiarem in omnibus
justis ad experimentalem contactum revocari,
& quod in uno Ierotheo, aut quibusdam simi-
libus, inventum est, ad justos omnes extendi.
Circa quod Auctor contrarium aliquid videtur
tradidisse. Cùm enim, ut vidimus, dixisset
Deum non solùm cognosci per fidem, sicut
communiter contingit in peccatoribus & ju-
stis, subdidit quod de dono sapientiæ datum,
scilicet quasi per gustum & experientiam quam-
dam internam, sicut ab omnibus existentibus in gra-
tia. Atqui justi omnes in gratia existunt, &
tamen gustum prædictum non omnibus attri-
buit, sed communem fidei cognitionem, sicut
& peccatoribus, cùm tamen aliàs omnibus in
gratia existentibus asserat convenire ratione
doni sapientiæ, & Divus quidem Dionysius de
Altissima S. Ierothei contemplatione locutus,
de qua, & gradu illo patiendi divina, in quo
eum Sancti complures imitati loquentes my-
stici Scriptores, singulare aliquid cognoscunt,
& supra communem justorum conditionem,
unde pro divinæ præsentiæ omnibus justis
communis exemplo non videtur posse conve-
nienter advocari. Sed audienda plenior divini
Scriptoris sententia, ut & clariùs reddatur as-
sertum, sic enim ibi: Partim etiam diviniore<marginalia>D. Dionys.|Areopag.</marginalia>
quadam inspiratione hausit ista, non discendo ve-
rùm etiam divina patiendo assecutus, nec non eo-
rum (si dictu fas sit) compaßione ad illam, quæ
doceri nequit, fidem mysticam atque unionem in-
formatus. Sic ille. Fuit ergo in D. Jerotheo su-
blimis & rara cognitio, talisq&#x0301;ue ut Divum &
Divinum Dionysium potuerit habere discipu-
lum, & mysticæ Theologiæ formare Magi-
strum, pro quo doctus Pater Fr. Andreas de
Guadalupe in Theologia mystica Tract. 1. Cap. 10.
Vers. Consonat. ut stet inde pro cognitione om-
nibus justis communi non posse convenienter
adduci, immò neque pro alia etiam magnorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0298.jpg/>
@@1@<SE298>§. XII. Circa Assertionem divinarum Personar. 283
<duolan 2><-P>Theologorum, de quibus ibi D. Dionysius. Et
ad hæc quidem neque donum sapientiæ per-
tingit, quod cum donis alijs gratiam justifi-
cantem subsequitur. Unde D. Thomas citato<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
arti. 5. in Corpore ita scribit: Quidam enim tan-
tùm sortiuntur de recto judicio, tam in contempla-<marginalia>Donum sa-|pientiæ ut|commune|justis.</marginalia>
tione divinorum, quàm etiam in ordinatione rerum
humanarum secundùm divinas regulas, quantùm
est necessarium ad salutem, unde dicitur. 1. Ioan. 2.
Vnctio docebit vos de omnibus. Quidam autem al-
tiori gradu perficiunt sapientiæ donum, & quan-
tùm ad contemplationem divinorum &c. & iste
gradus sapientiæ non est communis omnibus haben-
tibus gratiam gratum facientem, sed magis perti-
net, ad gratias gratis datas, quas Spiritus sanctus
distribuit prout vult. Sic Doctor sanctus. Iuxta
quod doctrina illa de experimentali contactu,
pro qua & exempl&#x0169; D. Ierothei inductum, ad
donum sapientiæ omnibus justis commune non
spectat; cùm tamen omnibus peculiaris ratione
inhabitantis Spiritus, sicut & aliarum divina-
rum personarum præsentia conveniat.</P>
<P>  <absatz-nummer>814.</absatz-nummer> Non ergo necessarium videtur pro<marginalia>Vnde firma|petenda|probatio.</marginalia>
statuenda illa ad modum prædictum philoso-
phandi confugere, & in eo explicando ea fun-
damenta congerere, ex quibus illa creditu red-
datur difficilis, dum experientia certa proponi-
tur, ubi contraria potiùs suffragatur. Neque
necessaria illa est, ubi negotium fidei agitur, &
non quod palpemus manibus, aut sensuum
aliorum ministerio, aut verò etiam intellectus
aperto lumine contrectemus. Est ergo Deus
modo peculiari in justis ratione existentiæ su-
pernaturalis à Nobis in Problemate explicatæ,
pro qua experimentalis contactus necessarius
non est, sicut neque experimentalis cognitio
ipsius gratiæ, cujus existentia nequit sine re-
velatione cognosci: sic in rebus etiam natura-
libus accidit, multa enim intra nos habemus,
circa quæ experimentalem notitiam non exer-
cemus, sicuti habituum, specierum, potentia-
rum &c. Neque D. Thomæ auctoritatibus ex
Sententiarijs petitis multùm insistendum, ex
libris autem contra Gentes, quidquid adduci
potest non urget, dum præsentiæ sensum acti-
bus cognitionis & amoris tribuit, quod esse
quidem difficile citatus Auctor agnoscit; ex-
plicari enim potest commodè si dicatur actus
prædictos esse præsentiæ proprios; quatenus à
gratia profluunt, & ita præsentiam præsuppo-
nunt. Id quod etiam de actibus illis dicendum,
quos præfatus Scriptor exequitur, per illos
enim Deus præsens non fit, sed jam præsens
experimentali tactu degustatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>815.</absatz-nummer> P. Philippus à Sanctis. Trinitate Disput.<marginalia>Philippus à|SS. Trini-|tateut fa-|veat. Sicut|& Diva|Teresia.</marginalia>
12. Dub. 4. præfatam sententiam quoad rea-
lem & peculiarem præsentiam amplectitur,
pro qua D. Teresiæ verba adducit ex Mansione
7. Cap. 1. ubi ita scribit latina translatione:
Omnes tres personæ hîc se illi familiares reddunt,
cum ipsa communicant, ei loquuntur, & hæc verba,
quæ Dominum dixisse Evangelium testatur, se sci-
licet, ac Patrem, & Spiritum sanctum ad animam,
quæ ipsum diligeret, ac mandata ejus servaret, ven-
turum, atque apud ipsum mansionem facturum, eam
reipsa intelligere faciunt &c. Quotidie autem ma-
gis ac magis anima hoc obstupescit, quòd sanctas<-P>@@

<-P>hasce Personas numquàm exinde à se abesse aut re-
cedere sibi persuadeat, sed evidentißimè videat eo
modo, quo dictum est, in intimo animæ suæ pene-
trali, in recessu quodam admodùm profundo (quod
quomodo sit explicare nequit, eo quòd scientiam ac
doctrinam non habet) divinum hoc contubernium
sibi adesse, ipsumque in se sentiat. Sic Diva Pa-
rens. Ubi quidem non est ita accipiendum
quod ait, ut id à Domino sit promissum dili-
gentibus & mandata observantibus, quod ex-
periebatur ipsa; sed tantùm quod ad realem
præsentiam attinet. Quod quidem ita expe-
riri, ut de se illa testatur, cùm præsertim evi-
dentissimam notitiam contestetur, in quo &
perfectio esse potuit intensiva doni per ordi-
nem ad ipsam, ut docet Cardinalis Cajetanus,
& extensiva juxta eumde&#x0303;, ob aliorum magiste-
ri&#x0169;, quod ad gratias gratis datas, juxta Doctoris
Angelici doctrinam, potuit pertinere. Quod
& circa D. Ierotheum potest etiam affirmari.
Et quod ad evidentiam spectat dubitari potest
an ad donum aliquod ex septem possit pertine-
re, eo quod illa in fide fundentur, unde & sunt
qui negant ea, quæ pro mortali dantur statu<marginalia>Cum donis|quomodo|claritas re-|pugnans|fidei.</marginalia>
in beatifico remanere, propter rationem di-
ctam, unde & consequenter videntur dicturi
omnem illis claritatem repugnare. Immò Sco-
tum donum intellectus & scientiæ à fide non
distinguere, & potuisse etiam verosimiliter sa-
pientiam eidem adscribere, & non illam cum
spe confundere, affirmat P. Suarez Tomo 1. de
Gratia Lib. 2. Cap. 117. nu. 13. & generaliter
ejus sententiam, quæ & aliorum est, non esse
inverosimilem apertè significat nu. 14. dum
ait multò verosimilius esse nullum ex donis
cum fide confundere, quia in Christo illa sunt
juxta Isaiæ 11. celeberrimum vaticinium. Et
requiescet super eum Spiritus Domini, spiritus sa-
pientiæ &c. Iuxta quæ verosimiliùs etiam dici
potest prædicta dona indifferentia esse, ut in
fide, aut lumine alio superiore fundentur: &
sicut gratia, cujus proprietates sunt, indiffe-
rens est ut cum fide, aut cum lumine excel-
lentiori nectatur, ita etiam dona. Unde non im-
plicat quod in statu viæ claritas aliqua, fide nō
remota, superveniat, circa mysteria aliqua, quod
tamen in Christo non est admittendum, quia
licet aliquo modo viator, erat tamen perfectis-
simus comprehensor. In Diva autem Teresia
sine ullo inconveniente, immò cum aucta-
rio gloriosi ornamenti admittitur, & prædi-
catur.</P>
<P>  <absatz-nummer>816.</absatz-nummer> Probat etiam præfatus Scriptor asser-<marginalia>Circa non-|nulla alia|ex citato|Scriptore.</marginalia>
tionem suam argumento ab alijs etiam propo-
sito de amore amicitiæ in justis, quod ad præ-
sentiam amici, aliter non satiandus anhelat,
additq&#x0301;ue hypothesim à Mag. Joanne à S. Tho-
ma negatam, ut vidimus nu. 790. Sed posset
quidem bonis cum Auctoribus admitti. Et<marginalia>Circa hypo-|thesim non|existentis|Dei in ani-|ma per im-|mensitatem.</marginalia>
quidem citatus Magister ex eo hypothesim
negat, quia totam rationem peculiaris præ-
sentiæ reducit ad objectivum essendi modum
supervenientem reali, & hunc necessariò sup-
ponentem. Fatetur autem nu. 15. missionem
Personarum & existentiam specialem Dei in
anima non esse formaliter per contactum im-
mensitatis, sed illum præsupponere. Tunc sic.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0299.jpg/>
@@1@<SE299>284 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>Ergo etiamsi non supponeret, ratione intimæ
unionis, quam secum affert præsentia talis, in
anima essent divinæ Personæ, quandoquidem
contactus ille non est formaliter ratione im-
mensitatis. Deinde in præsentia ut modò ex-
plicata est existentia animæ à Deo productæ
hoc speciali loco, in quo est Deus, superaddito
modo illo assistentiæ peculiaris. Tunc ultrà.
Ergo si Deus non esset eo in loco ratione im-
mensitatis, stare posset ut ratione unionis il-
lius specialis traheretur totum, quod modò ha-
betur, & inciperet esse in anima, eo modo, quo
esse asseritur, & ita ut influens pariter esse in
illam. Itaque supponere necessariò dicitur:
ergo si id, quod supponitur, pariter adventat,
stabit legitimè hypothesis. Quod aliundè ex-
plicari potest, ex dictis scilicet Tomo 1. n. 277.
& seqq. ubi probatum cum gravissimis Scrip-
toribus ex operatione Dei secundùm quòd
operatio tantùm est; non posse ejus præsentiam
in ijs circa quæ operatur, efficaciter conjecta-
ri. Iuxta quod formari hypothesis poterit, sup-
ponendo scilicet creationem animæ, sine exi-
stentia tamen Dei in illa. Tunc ergo meritò
dici potest, si gratiæ accedat infusio, ex vi il-
lius futurum Deum in ipsa.</P>
<P>  <absatz-nummer>817.</absatz-nummer> Ubi observandum est quod citatus ha-<marginalia>Mag. Ioan-|nes à S.|Thoma ut|statuat tan-|tum præ-|sentiam ob-|jectivam.</marginalia>
bet Scriptor nuper citato loco, ubi ita scribit:
Dicitur autem esse nobiscum tamquàm amicus, &
persona convivens & familiaris nobis, non quia de-
sinat per hoc esse radix, & principium vitæ nostræ,
sed quia manifestatur ut persona distincta: immò
& tota distinctio Personarum manifestatur ut nos
comitans, & aßistens, & cohabitans: nec enim
ita nobis dat esse sicut forma, & sicut anima,
sed sicut agens & persona distincta; & sic ma-
nifestatur nobis ut Persona convivens & aßistens
nobis, licet maneat etiam intimè aßistens, ut in-
fluens nobis totum esse. Hæc ille. Iuxta quæ ma-
nifestum est præsentiam dictam non esse tan-
tùm objectivam, neque enim utcumque ma-
nifestantur divinæ personæ, sed ut conviven-
tes, comitantes, cohabitantes, & intimè assi-
stentes, quod plusquàm objectivam pręsentiam
importat, licet non formalem, ut dicitur. Un-
de quod subdit inferiùs difficile valde est, dum
sic ait: Mißio ergo Personæ divinæ ad inhabitan-<marginalia>Idem.</marginalia>
dum est, & etiam ad vivificandum, & ut vivamus
ex Deo, non ut ex forma, sed ut ex agente & in-
fluente vitam æternam, & sic conjunctio ista spe-
cialis permißionem & gratiam non potest præscin-
dere à contactu operationis & immensitatis, sed su-
pra ipsam addere objectivam manifestationem: quod
nullo meliori exemplo explicari videtur quàm ani-
mæ nostræ prout informantis & objectivè cognitæ.
Sic ille. Est quidem valdè difficile, quia coha-
bitatio plus est quàm objectiva manifestatio;
& cohabitatio quidem ad solam existentiam
ratione immensitatis referri nequit, quia super-
naturalis est, cùm sit ad vivificandum per in-
fluxum in vitam æternam: supponitur ergo
illa ad manifestationem, unde & sine manife-
statione stare potest, ut stat revera in baptizatis
ante usum rationis. Iuxta quæ locum habere
potest hypothesis dicta, quia pręsentia non im-
portat formaliter manifestationem, & personæ
divinæ modum existendi habent ab eo, qui per<-P>@@

<-P>immensitatem continet: unde & legitimè
affirmari potest, quod circa hypothesim dictam
tot graves Scriptores affirmant.</P>
<Z>CIRCA
<A+2>APPENDICEM</A+2>
SUPERIORIS TRACTATIONIS.
<A+1>Pro mysterio Incarnationis.</A+1>
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa assumptionem unius creatæ naturæ à
tribus divinis Personis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>818.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sse id possibile probatum Problem. 3.<marginalia>Sententiæ|propositæ ut|videatur D.|Anselmus|obstare.</marginalia>
quod & tenet P. Bonæ-Spei Disp. 6.
Dub. 4. ubi nonnulla habet, circa quæ conside-
ratio brevis adhibenda. Miratur n. 40. P. Theo-
phylum Raynaudum Lib. 2. de Christo nu. 132.
circa D. Anselmi auctoritatem sic scripsisse:
Ceterùm, ut ingenuè dicam, præstat modestè An-
selmum deserere, quàm frivola interpretatione elu-
dere. Sic ille: qui dum interpretationem frivo-<marginalia>P. Raynau-|dus ut re-|spondeat.</marginalia>
lam explodendam judicat, eam notat, quam
Auctor exhibet primo loco: sic enim interpo-
nit post verbum Interpretatione cum parenthesi
(putà statim illata) Ait ergo subaudiendum,
In unitatem personæ hoc sensu: Impoßibile est Deo<marginalia>P. Bonæ-|spei incon-|gruæ re-|sponsiones.</marginalia>
secundùm unam quamlibet personam incarnato,
illum secundùm aliam quoque personam incarnari
in unitatem ejusdem personæ. Sed quidem P.
Raynaudus meritò potuit hujusmodi interpre-
tationem frivolam reputare. Nam hæreticus,
contra quem D. Anselmus agebat, omnes di-
vinas personas incarnatas fuisse contendebat,
& nullo modo unam personam secundùm
aliam in unitatem ejusdem personæ, quod &
philosophiæ adversatur, & minimè ejus erat
conveniens instituto. Meritò ergo potuit P.
Raynaudus eo, quo est locutus, profari modo,
si revera interpretatio illa in ejus venit men-
tem, quod secus accidit. Subdit expositionem
aliam, & sibi quidem verosimiliorem; ex hy-
pothesi inquam unius dumtaxat unionis hypo-
staticæ ad aliquam tantùm Dei personalitatem
in particulari terminatam impossibilem esse
unionem aliarum: nam hæreticus contra quem
agit in eo non errabat, quod vellet plures Per-
sonas posse eamdem assumere humanitatem,
sed quod vellet eam assumpsisse, eo quòd una,
cui essentia divina identificarentur, eam as-
sumpsisset, unde multoties dicit, Vna persona in-
carnata, id est, tantùm posita unione cum illa,
impossibile est alias incarnari. Sic ille respon-
det, & stare quidem posset ipsius responsio, si
revera ita esset ut stante unius Personæ incar-
natione, alia non posset eamdem assumere:
atqui oppositum ipse tenet, ut videri potest n.
44. & seqq. Ergo non est impossibile. Stet
ergo P. Raynaudum non incongruè quod vi-
dimus protulisse. Neque Nos multùm ab<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0300.jpg/>
@@1@<SE300>§. I. Circa tres Personas assumentes &c. 285
<duolan 2><-P>ejus sensu abfuimus, licet responsionem
non penitus inverosimilem conati simus ad-
hibere.</P>
<P>  <absatz-nummer>819.</absatz-nummer> Difficilius aliquid habet nu. 48. dum<marginalia>Difficilis|doctrina|ejusdem.</marginalia>
ita scribit; Vnde etiam consequenter dic ex dua-
bus personis in esse personæ completis posse
fieri unum per se in persona, si ita spectentur.
Primò ut mutuæ personalitates sibi invicem
non adveniant, sed naturis, in quibus sunt, se-
cundùm se. Secundò ut cum illis naturis tantùm
componant, & non personalitates cum seipsis
unum in persona. Idem est de duabus naturis in
esse naturæ completis: ex illis enim fieri po-
test unum per se in natura, si ita spectentur, ut
mutuæ formæ sibi invicem non adveniant, sed
mutuis materijs, in quibus sunt, secundùm se,
& cum ista tantùm componant, & non formæ
cum seipsis unum in natura. Neque hic quid-
quam cum Nestorio dicimus, quia volebat duas
personalitates in Christo fuisse, & non tan-
tùm nobiscum, eas absolutè in Christo esse po-
tuisse. Neque etiam quidquam cum Eutyche,
quia volebat, ut quidam asserunt, ex duabus
naturis, ut in esse naturæ completis fieri unum<marginalia>Efficaciter|convulsa.</marginalia>
per se in natura, quod hîc negamus. Difficilius in-
quam illud: nam quomodocumque explicatur
modus ille adveniendi, non videtur quomodo
stare possit unitas illa in persona & in natura,
quòd scilicet unum in persona & unum in na-
tura sint, etiamsi persona nō adveniat personę,
neq; forma formæ, cum mutua illo inexplicato
respectu. Personalitatem non posse advenire
personalitati, neque formam formæ, ut unum
per se componant, explorata est philosophia,
si quidquam est in illa firmum & incōcussum;
unde quod circa hoc dicitur, nihil novitatis ha-
bet, aut quod instituto possit specialiter deser-
vire. Ex quo fit id quod additur ex ea parte nō
conferre, ut stare possit unitas in persona, sed
potiùs ut oppositum: stante enim personali di-
versitate, etiamsi tantùm naturis dicantur ad-
venire, minimè stare unum in persona potest,
& idem est de unitate naturæ. Neque in eo
sensu locutus est Eutyches, quando unam in
Christo naturam esse contendit, quandoqui-
dem secundùm datam explicationem manebant
quidem naturæ, sed quodammodo una erat na-
tura, id quod ex formali ejus errore in Conci-
lijs condemnato, & SS. Patrum exacta decla-
ratione compertum habetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>820.</absatz-nummer> Pro quo ita præ alijs Sanctissimus<marginalia>Errores|Nestorij &|Eutychitis.</marginalia>
Leo citato Tractatu contra ipsum nu. 801. ubi
ita scribit: Anathemathizetur ergo Nestorius, qui
Beatam Virginem hominis tantùm modo credidit
genitricem, ut aliam personam carnis, aliam face-<marginalia>D. Leo|Magnus.</marginalia>
ret Deitatis. Percellatur quoque Eutyches eodem
anathemate, qui negata humanæ carnis atque ani-
mæ veritate, totum Dominum nostrum IESVM
Christum unius asseruit esse naturæ, tamquàm Dei-
tas ipsa se in carnem animamque converterit. Sic
Doctor sanctus omnium in hac caussa testis
maximus. Non ergo est ad rem effatum illud,
neque attendendum quidquid velint innomi-
nati illi somni potiùs, quàm gesti verosimilis
assertores.</P>
<P>  <absatz-nummer>821.</absatz-nummer> Sed pergit ille & nu. 49. ita sibi<marginalia>Citati Au-|ctoris asser-</marginalia>
objicit: aut objectionem præoccupat: Nec di-<-P>@@

<-P>cas ex hac opinione nostra vim discursus Con-<marginalia>tum aliud|penitus im-|probandum.</marginalia>
ciliorum, & SS. Patrum enervari: V. g. Huma-
nitas Christi fuit unita Verbo: Ergo non ha-
buit propriam subsistentiam. Quibus ita respon-
det nu. 50. Respondeo in nostra etiam sententia
bonam esse sequelam, quia sequela ista non est
ita præcisè & simpliciter facienda, sed juxta
Patrum mentem, hoc modo: Ergo non habet
propriam subsistentiam, quæ Christum faciat
hominem, non Deum, sive hominem Deum:
quod est argumentum valde efficax, quia im-
possibile est Christi humanitatem Verbo uniri,
& Christum non esse Deum; matremq&#x0301;ue
Christi non esse Dei matrem, quod negabat
Nestorius: possibile autem est humanitatem
Verbo uniri, & ita ejus personalitatem pro-
priam remanere, ut non impediat quo minus
Christus sit homo & Deus: quod quia non
faciebat ad intentum Patres examinare nolue-
runt. Sic ille. Ex quo manifestè sequitur eum,
qui propriam in humanitate personalitatem
asseruit, nullo modo contra SS. Patrum do-
ctrinam asserturum. Quod ergo illa negetur,
Theologorum erit tantùm inventum, nec ma-
gno quidem fundamento inductum, cùm ne-
que ex doctrina Patrum, & consequenter ne-
que Conciliorum, neque ex principijs phi-
losophicis possit irrefragabili discursu stabi-
liri.</P>
<P>  <absatz-nummer>822.</absatz-nummer> Quod quidem quàm sit absurdum,<marginalia>Vnam tan-|tùm esse in|Christo per-|sonam est|fidei dogma.</marginalia>
est quàm quod maximè manifestum. Et Di-
vum quidem Leonem jam audivimus nu. 801.
Cùm inseparabiliter manente unitate Personæ &c.
Et in ejus ore fidei regula, sicut in Anathema-
tismo Nestorij, de quo nu. præced. Sed quid per
alia non penitus prementia vagamur, cùm in
Christo unam tantùm esse personam Concilia
clament, Ephesinum ad hoc specialiter contra
Nestorium congregat&#x0169;, Chalcedonense, Quin-
ta Synodus, & alia adducta à P. Suario Tomo
1. in 3. p. Disputat. 7. Sect. 3. ex quibus con-
vincitur veritatem esse de fide. Et consequen-
ter personalitatem creatam in Christi humani-
tate non fuisse, sic enim duæ essent personæ,
ut constat. Ex quo penitus eliditur intricata
illa responsio, quæ & manifestè etiam convel-
litur; ait enim veram non esse illam conse-
quentiam: Ergo non habet propriam subsistentiam,
quæ Christum faciat hominem non Deum, sive ho-
minem Deum. Atqui vera esset, si propria huma-
nitatis subsistentia extaret; nam ratione illius
non fieret homo Deus. Unde falsò dicitur Pa-
tres, quod ad hoc spectat examinare noluisse.
Cùm enim unam tantùm personam statuerint,
personalitatem assumptæ naturæ removerunt:
quod quidem non sine magno fundamento sta-
re potuit. Neque aliud opportunius excogitari
potest, quàm incompossibilitas utriusque sub-
sistentiæ, quidquid cum novioribus quibus-
dam velit citatus Scriptor. Ubi quidem est du-
bio procul laudabilius cum antiquioribus &
sentire, & loqui, quando ex novitate nihil,
quod ad gloriam Christi conducat, adducitur,
& incarnationis mysterium obscuratur potiùs,
quàm illustratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>823.</absatz-nummer> P. Philippus à SS. Trinit. Tomo 4.<marginalia>P. Philippus|à SS. Trinit.|ut faveat,</marginalia>
Disput. 4. de Incarnat. Dubio 6. nostram senten-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0301.jpg/>
@@1@<SE301>286 Recognitio Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>tiam amplectitur, & probat. Primò auctoritate<marginalia>sed aliqua|in eo no-|tantur:|Primum|ejus argu-|mentum|inefficax.</marginalia>
Conciliorum & SS. Patrum, qui communiter
contra Nestorium probant humanitatem Chri-
sti non habuisse proprium suppositum, ac pro-
inde propriam subsistentiam constitutivam
suppositi, quia fuit unio substantialis: si autem
esset completa propria subsistentia, esset unio
omnino accidentalis: nam quidquid advenit
enti perfectè completo, qualis esset natura
suppositata, advenit per accidens, & totum
inde resultans, non est unum per se, sed unum
per accidens. Sic ille arguit; ubi quod ad au-
ctoritatem spectat est quidem meritò addu-
ctum, sed infirmatur sanè per id, quod addi-
tur, & est instantia in casu § præcedentis ab
Auctore admissi in responsione ad Primum: Nam
creata natura ab una Persona assumpta est com-
pleta per unionem substantialem, & perfectiori
modo, quàm per propriam subsistentiam, &
tamen assumi ab alijs divinis Personis potest:
non ergo completio obstat unioni substan-
tiali, quando negotium supernaturale agi-
tur. Unde est illatio illa in SS. Patrum aucto-
ritate fundata, quæ quidem auctoritas aliter
applicanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>824.</absatz-nummer> Secundò arguit: Quia natura creata<marginalia>Secundum|item.</marginalia>
& propria personalitas habent intimam & ne-
cessariam connexionem, in quantùm persona-
litas est primarius ejus actus dimanans per sim-
plicem resultantiam: unde remanens cum ipsa
non potest non assumi assumpta natura: sicut
quia natura divina habet necessariam conne-
xionem cum persona Verbi, ideò secundariò
fuit unita cum humanitate Christi, cum qua
primariô fuit unita persona Verbi. Sic Auctor,
nonnulla addens, ut vim argumenti tueatur;
quæ quidem est valde exigua, nisi quatenus
concludit, quòd si personalitas creata posset
esse in natura assumpta, Deus non privasset
humanitatem Christi propria personalitate,
cùm sit perfectio valde intima ipsius, & Deus
assumpsit naturam humanam completam &
perfectam quantùm possibile fuit: quod qui-
dem est verissimum: primum autem illud fa-
cillimè diluitur simplici negatione, quidquid
enim de personalitatis intima affectione &
emanatione dicatur, illa quidem inassumpti-
bilis est, quia est ultimus terminus constituens
incommunicabilitatem, ut est communis Phi-
losophorum ac Theologorum sensus. Non er-
go insistendum argumentorum cumulo, sed
illorum robur, etsi pauca illa sint, etsi unum
tantummodò, conquirendum. Neque id, quod
de Verbo dicebatur, alicujus momenti est,
quia natura dum secundariò unitur nihil con-
tra formalem ipsius rationem agitur, sicut fie-
ret in personalitatis assumptione, ob rationem
dictam. Est autem non parvi facienda tanti
viri auctoritas circa præcipuum assertum, licet
fortè non desit, qui secus sentiat ob affecta-
tam rigidorum Thomistarum sequelam in eo
convenientium, ut numerum quidem augeat,
nihil tamen momenti considerabilis, nisi styli
brevitas augeatur. Laudo tamen iterùm, via
quidem trita, sed secura, dum alteri sit, ut par
est, benignior, procedentem. Nec dimittendus
ille, sed per faventia advocandus, dum quærit.</P>@@

<Z><A+1>§. II.
Circa specialem modum existendi SS. Trini-
tatis in Christi Humanitate.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>825.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Irmatus ille cum communi sententia<marginalia>Circa mo-|dum exi-|stentiæ in|Christi hu-|manitate|quid sentiat|citatus|Auctor. &|de eius ra-|tionibus.</marginalia>
Problem. 6. obsistente Magistro Alva-
rez ex primarijs luminaribus Thomistarum,
Patrum inquam Dominicanorum, qui eo se
volunt titulo specialiter prædicari, cùm tamen
ut aliàs dixi, suam etiam Thomisticam Scho-
lam Societatis Jesu gymnasia numerosa con-
stituant. Patre ergo Alvarez Illustrissimo pa-
riter Archipræsule derelicto, P. Philippus à
SS. Trinitate, & nonnullis alijs, Societatis est
communem sententiam amplexus Disputat. 4.
Dubio 3. quam & doctè probat, doctrina ad
Eucharistiam extensa, sicut & à Nobis præsti-
tum. Illud autem videtur difficile in probatio-
ne assumptum, quòd scilicet divinæ Personæ
simul sint ratione mutuæ relationis: correla-
tiva enim sunt simul, & unum oppositorum
relativè est in altero secundùm intellectum.
Quod quidem est verissimum, sed ad realem
& physicam inexistentiam, de qua est sermo,
derivatum, minimè deserviens intento, nisi
addatur oppositionem quidem relationum di-
vinarum propter excellentiam suam id habere,
ut ipsa oppositio modum illum inexistentiæ
exigat, ut hoc pacto unitati divinarum Perso-
nalitatum quantùm fieri possit, in ipso etiam
oppositionis genere consulatur. Quod quidem
dici convenienter potest, licet ad præfati theo-
rematis probationem inconcussa sint principia
conquirenda. Addit pręfatus Scriptor rationem
aliam ex origine desumptam, quia Verbum ma-
net in dicente, sicut & amor in amante: ergo
ubicumque est una divina Persona, ibi etiam
sunt aliæ per concomitantiam. Sed verò ratio
dicta non admodùm videtur caussam istam pro-
movere; nam ratione præfata convincitur qui-
dem Verbum esse in dicente, & amorem in
amante: nihil autem circa specialem existen-
tiam elicitur, cùm præfata ad circuminsessio-
nem spectent, de quo à Nobis dictum Sect. 22.
Problem. 7.</P>
<P>  <absatz-nummer>826.</absatz-nummer> Addit insuper quòd licet per impossi-<marginalia>Circa effa-|tum aliud|doctrina|multiplex.</marginalia>
bile divinæ Personæ non essent in omnibus
rebus ratione immensitatis, adhuc essent in
humanitate Christi, ubi est speciali modo ac
titulo unionis hypostaticæ persona Filij. Quod
est quidem verum; sed ex eo nullus alius exi-
stendi modus colligitur, quàm merè præsen-
tialis, quem revera habent divinæ personæ,
cum speciali unione Filij: illum enim omnes
tenentur concedere. Si enim non esset aliàs
præsens, id deficeret, quod habetur ratione
immensitatis: ergo eo posito, id tantùm inest,
quod ratione immensitatis haberetur respectu
Patris & Spiritus sācti: Filio enim ratione unio-
nis modus alius specialiter conveniret. Oportet
ergo id ampliùs explicare, quod à Nobis in
Problemate præstitum, & ab Auctore deinceps
ratione operationis etiam nervosè præstatur.
Ubi speciale illud, quod secunda Persona est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0302.jpg/>
@@1@<SE302>§. II. SS. Trinitas in Christi humanitate &c. 287
<duolan 2><-P>duplici titulo speciali in humanitate: & ut ter-
minans hypostaticè, quod est proprium ipsi,
cùm in hoc nulla sit actio, & ut uniens seip-
sam, quæ actio unitiva est communis, sicut ea,
quæ versatur circa justos, sed excellentior, cùm
in illis speciali etiam modo Deus existat juxta
dicta suprà §. 11. Licet in eo aliqua videatur
esse diversitas, quòd ratione gratiæ sit quidem
speciali modo Deus in justis, non tamen divinæ
Personæ formaliter, quia ad illas specialis re-
spectus non est, cùm non habeant aliundè pe-
culiarem cum justo connexionem, qualis est
in Christo ratione unitæ naturæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>827.</absatz-nummer> Itaque sunt quidem divinæ Personæ<marginalia>Præsentia|iniustis an|dicat respe-|ctum ali-|quem ad|Trinitatem.</marginalia>
speciali modo in justis, quia speciali modo est
in illis Deus, unde & esse illæ dicuntur: sed
modus ille etsi trahat secum divinas Personas,
id quidem fit ratione naturæ, cujus gratia est
participatio. Divinæ siquidem Personæ præ-
sentes sunt secundùm realem præsentiam om-
nibus creaturis, & quod habetur per gratiam
id præ se fert speciale, ut præsentia illa subli-
mior sit, sed sine intrinseca illarum ut talium
affectione aliquid ad mysterium spectans con-
tinente. Ex quo apparet diversitas existentiæ
in humanitate Christi. Unde in illarum missio-
ne nihil ex parte realis effectus habetur, quod
omnibus physicè non respondeat, licet revera
una mittatur Persona & non alia, sic enim
immittuntur, ut & qui mittit, eam, quam mit-
tit, comitetur. Unde & illud Christi: Qui me<marginalia>Ioan. 8.|v. 26.</marginalia>
misit, mecum est. Joan. 8. v. 26. Quod & dicere
Spiritus sanctus potest. Potest autem id, quod
est de præsentia in rebus ampliùs declarari ex
eo quòd personalitates sunt relationes, & re-
lationes non existunt per distinctam præsen-
tiam, cùm sufficiat præsentia subjecti, secun-
dùm communem sententiam, quod suo modo
potest divinis applicari; si etiam dicamus idem
haberi quatenus sunt actus notionales. Et hic
videtur verosimilis explicandi modus, quamvis
dici etiam possit ratione gratiæ sanctificantis
& similium donorum haberi respectum ad Tri-
nitatem, quia gratia est radix visionis beatifi-
cæ ad ipsam formaliter terminatæ, sicut & suo
modo fides & spes. Unde sicut ratione unionis
hypostaticæ deducitur specialis præsentia di-
vinarum Personarum, ita & respectu gratiæ:
quatenus importat unionem, licet accidenta-
lem.</P>
<P>  <absatz-nummer>828.</absatz-nummer> Dictum à Nobis in Problemate, etiam<marginalia>Circa Eu-|charistiam.</marginalia>
in Eucharistia peculiarem modum præsentiæ
habere totam Trinitatem, id quod citatus Scri-
ptor affirmat dicens id accidere per concomi-
tantiam secundariam: & quod sic dicitur esse,
non dicitur sacrificari & manducari, quia non
pertinet ad corpus & sanguinem, quæ sacrifi-
cantur & manducantur, benè tamen dicuntur
sacrificari, quæ sunt per primariam concomi-
tantiam, quamvis mediatè: omnia enim
quæ pertinent ad humanitatem Christi vel hy-
postaticam c&#x0169; ea unionem, illā primariò comi-
tantur, sive mediatè, ut Divinitas, sive imme-
diatè ut persona Filij. Sic ille, ubi id speciale
quod ad manducationem spectat; cùm tamen
circa modum specialem ab eo distinctum, quem
divinæ Personæ habent in humanitate Christi,<-P>@@

<-P>nihil addatur, quod tamen à Nobis præstitum
in Appendice Sect. 30. Problemate 4. ubi & circa
manducationem cum Auctore sentimus, qui
circa id non meminit esse aliquos oppositum
arbitrantes, Patrem scilicet & Spiritum sanct&#x0169;
māducari. Et quod non dicendi sint sacrificari,
ex eo constat, quia quod sacrificatur, aliquo-
modo esse desinit in Dei honore&#x0303;, quod Patri &
Spiritui sancto nequit cōvenienter aptari. Pro
manducatione autem ratio est exacta reddita,
quam non præ se fert concomitantia secunda-
ria; hujus enim ratio reddenda est, cur scilicet
ea, quæ ad concomitantiam secundariam per-
tinent, non dicantur manducari.</P>
<P>  <absatz-nummer>829.</absatz-nummer> Quod autem addit de mediata, licet<marginalia>Divinitas|primariò|unita, & ita|non de me-|diata conco-|mitantia.</marginalia>
primaria, concomitantia, de Divinitate locu-
tus, non est admittendum, juxta dicta §. 1. pro
quo & videnda, quæ diximus nu. 1110. & in
Amphitheatro n. 774. ubi aliqua ex D. Leone
data, quæ & citato §. inserta, sed id non in-
commodat, cùm ex ijs sint, quæ non semel aut
decies, sed millies repetita placebunt. Ubi &
præstat D. Cyrillum Alexandrinum, primarium
Ephesini Concilij lumen, loquentem audijsse in
Libro ad Evoptium contra Theodoretum in Decla-<marginalia>D. Cyrillus|Alexan.</marginalia>
ratione Anathematismi 2. ubi sic scribit: Igitur,
cùm Nestorius ubique nativitatem Verbi Dei secun-
dùm carnem constanter neget, & solarum nobis di-
gnitatum subintroducat unitatem, hominemque
Deo junctum filij appellatione cohonestatum asse-
rat, necessariò nos cum illis dictis pugnantes unio-
nem secundùm subsistentiam factam esse dicimus,
nihil aliud dicendo, Secundùm subsistentiam, signi-
ficare volentes quàm hoc solùm, quòd Verbi natura,
hoc est subsistentia, quæ est ipsum Verbum, humanæ
naturæ verè unitum sit. Sic ille, subsistentiæ
nomine pro natura usus, ijs temporibus, in qui-
bus ejus significatio non erat, ut est jam aliter
usurpatum, unde hypostasi respondebat, ut ibi-
dem habetur, sic enim illud, Secundùm subsi-
stentiam, respondebat illi Καθ' $θνψλεαρποςσσασιν. Est
autem videre in præfatis verbis unionem in
natura factam, & quia idem illa cum Ver-
bo, & hoc & illam pariter unita. Iuxta quod
& procedit Anathematismus tertius, de quo
idem in alia declaratione, quam Concilium
omnium eorum in eodem Concilio prolato-
rum, petierat latiorem, sic enim ille: Si quis<marginalia>Idem.</marginalia>
in uno Christo subsistentias post factam illa-
rum unionem dividit, conjunctione tantùm il-
las, quæ sit secundùm dignitatem, vel authori-
tatem, & non magis coitione secundùm natu-
ram unionem connectans, anathema sit. Si
hæc non perspicua, quænam possemus per-
spicua reputare? Eodem autem modo lo-
quuntur & alia Concilia & Patres, de quo
cit. nu. 1110.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0303.jpg/>
@@1@<SE303>288 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Circa unam Personam plures naturas assu-
mentem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>830.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Upposito casu proculdubio possibili,<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ob-|stat asserto.|Idem.</marginalia>
de quo Problem. 4. dictum ibidem
unum tantùm dicendum hominem cum D.
Thoma, (de quo & nu. 344. 502. & seqq.) &
multis alijs, nonnullis refragantibus, quibus ac-
cedit ex parte P. Bonæ-Spei Disput. 6. Dub. 6.
ubi ait: in casu dicto futuros duos homines, sicut
è converso in assumptione unius naturæ à plu-
ribus Personis, si id intelligatur de subsisten-
tia divina: si verò de creata, in primo casu
erunt duo homines & duæ personæ, in secundo
verò unus homo & una persona. Probat, quia<marginalia>Ejus fun-|damentum.</marginalia>
concreta multiplicantur per solam multiplica-
tionem rectorum, quidquid de obliquis sit,
quia propositiones verificantur ratione so-
lius identitatis inter prædicati & subjecti recta:
Atqui homo utpotè concretum expressum per
nomen naturæ dicit in recto naturam, uti &
creata persona: Persona verò divina subsisten-
tiam: Ergo &c. Confirmatur, quia alioqui
concreta multiplicarentur per multiplicatio-
nem obliqui, quo casu essent tres dij: quia
nomen Deus dicit personalitatem in obliquo,
quæ est trina. Item esset una Persona, quia
nomen Personæ dicit naturam in obliquo:
Ergo &c. Sic ille, occupatus non parùm circa
Dom. Caramuelis responsiones. Pro discrimi-
ne autem illo in divinis, & in purè creatis agit
initio Dubij, ubi ait in divinis suppositum di-
cere suppositalitatem in recto, naturam in ob-
liquo, secus in creatis, quod manifestè consta-
re affirmat in his propositionibus, homo discur-
rit, homo constat anima & corpore, quæ sunt ve-
ræ ratione identitatis in recto. Et idem esse ait
in nomine Deus, ut constat in his propositio-
nibus: Deus est unus in natura, & trinus in per-
sonis: Deus est communicabilis, quæ sunt veræ
ratione identitatis, hoc sensu: Natura divina est
una in natura, & trina in personis, quatenus tres
personalitates illi conjunguntur. Natura divina est
communicabilis.</P>
<P>  <absatz-nummer>831.</absatz-nummer> Sed hæc quidem non urgent; pro quo<marginalia>Infirmum|ostenditur.</marginalia>
statuendum quæstionem de assumptione in
unitatem personæ respectu personæ creatæ in
nullius venturam mentem, si mysterinm Tri-
nitatis & Incarnationis divinitus non inno-
tuissent. Illis autem notis inde circa ea, quæ
cogitari verosimiliter possunt mysteria illa con-
cernentia, modum esse loquendi regulandum,
ne dum contrarius tenetur, ex eo veritas illo-
rum aliquatenus infirmetur. Sunt autem quæ-
stiones propositæ tantùm de modo loquendi.
Cùm ergo tres Personæ ratione unius naturæ
unus Deus sint; consequenter, si tres divinæ
personæ unam naturam humanam assumant,
unus erunt homo. Quia etiam in Christo, licet
duæ naturæ sint, unus tamen & non duo dici-
tur, quia Persona una est: ita etiamsi una di-
vina Persona duas humanitates assumat, unus<-P>@@

<-P>erit homo; homo enim etiam personæ nomen
esse potest, ut patet in his propositionibus, homo
est persona, & Deus non assumpsit hominem, licet
aliquando hæc apud Patres in sensu improprio
inveniatur, aut synecdochicè, continens scili-
cet pro contento, ut minùs capacium sensui
locutionem aptarent. Iam quod de nomine
Dei dicitur, cùm ex parte prædicati non deter-
minatur, verissimum est naturam in recto de-
signare, quia est nomen absolutè subsistentis,
unde propositiones dictæ sine anfractibus illis
verificantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>832.</absatz-nummer> Illud verò quod de necessaria identitate<marginalia>Circa ne-|cessariam|distinctio-|nem in præ-|dicatione.</marginalia>
inter recta subjecti & prædicati dicebatur, pro
adstruenda hominis significatione, & similium
concretorum, à Nobis est non levi excursione
discussum in Problemate nu. 1093. & seqq. &
quidem præfatus Scriptor non facit satis diffi-
cultati, quæ oritur ex his propositionibus, Deus
est homo, & homo est Deus, si natura est tantùm,
quæ prædicatur in recto, juxta ipsum, qui prio-
ris sensum meliorem hunc ait, Natura humana
subsistens in personalitate Verbi est homo: alterius
autem, Natura divina subsistens in personalitate
Verbi est Deus. Siquidem natura humana etiam
subsistens in personalitate Verbi non est ho-
mo, cùm homo dicat concretum in recto ex na-
tura & personalitate: unde, ut nuper diceba-
mus, nequit dici Deum assumpsisse hominem:
quod tamen stare posset, si personalitas in ob-
liquo tantùm significaretur, & solùm attende-
retur naturæ rectum. Præterquam quòd juxta
explicationem dictam, non explicat proposi-
tio exponens, quod exponibilis exprimit,
Deum scilicet esse hominem, Deum enim non
exprimit, neque audiens illam absolutè con-
ceptum formabit verè respondentem illi. In
altera verò nulla est hominis mentio; quomo-
do ergo exponit illam, Homo est Deus? Nisi
fortè error typographicus est, & ubi Deus po-
situs, Homo poni debuit. Sic autem etiam desi-
deratur identitas pro illius veritate: nam divina
natura etiam subsistens in personalitate Verbi
non est homo, quia in obliquo sumitur perso-
nalitas, unde dici nequit Natura generat. Quod
quidem nec stare potest juxta propositionem
aliam, de qua nu. 63. scilicet, Natura divina est
personalitas habens naturam: hoc enim ait dici
non posse, quia illi ut sic non convenit genera-
re, spirare &c. addit tamen convenire sub illo
Quatenus, quod præmiserat in propositione illa:
Natura divina est una in natura, & trina in perso-
nis, quatenus tres personalitates illi conjunguntur,
quam asserit respondere isti, Deus est unus in na-
tura, & trinus in personis. Natura ergo quatenus
tres personalitates illi conjunguntur, potest ge-
nerare & spirare. Quod quidem non est ad-
mittendum, quandoquidem personalitates in
obliquo designantur: quemadmodum anima
non est homo, licet materiam connotet, quia id
non præstat totalitatem in recto, unde nec dici
potest generare, stante tantummodò obliqui-
tate compartis, corpus enim suum etiam pręstat
concursum in generatione, cùm sit actio cor-
porea.</P>
<P>  <absatz-nummer>833.</absatz-nummer> Impugnat autem Dom. Caramuelem<marginalia>Circa pro-|prium sen-|sum hujus</marginalia>
asserentem hujus propositionis, Deus est homo,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0304.jpg/>
@@1@<SE304>§. IV. Circa unam Personam plures assumentem. 289
<duolan 2><-P>sensum esse, Persona habens Deitatem est persona<marginalia>propositio-|nis Deus|est homo.</marginalia>
habens humanitatem, quem ait esse apertè fal-
sum, quia apertè sequeretur hanc propositio-
nem esse veram: Deus alium Deum generat, sicut
verum est, Persona habens Deitatem generat aliam
personam habentem Deitatem. Quod nullus Ca-
tholicor&#x0169; admiserit. Sed quidem instantia levis
momenti est, negatur enim illatio, quæ non
probatur, neq; enim propositio altera vera prio-
ris ostendit falsitatem, nec veritatem illationis,
immò ostendit quis sit sensus legitimæ illatio-
nis futurus, qui non est alius, quàm illius: Cùm
enim dicitur Deus generat, pro persona Patris
supponitur, qui alius quidem est à genito, sed
non alius Deus, ubi jam variatur suppositio, &
ita tantùm inferendum est: Ergo generat Deum,
similem suppositionem habente illatione, sic
enim Filius dicitur Deus de Deo, unde & admit-
tenda illatio hæc: Ergo generat alium, qui sit
Deus. Est autem modus ille explicandi satis
communis, licet Nobis non fuerit visus conve-
niens in Problemate n. 1096. propter rationem
ibi propositam; qui tamen illam, quæ & gra-
vium Scriptorum est, non convincere depre-
henderit, utatur allata.</P>
<P>  <absatz-nummer>854.</absatz-nummer> Quæ ut stare possit, dicere poterit<marginalia>Persona|nomen di-|gnitatis.</marginalia>
nomen Personæ esse nomen dignitatis, quod
est in divinis certius, ut eleganter exponit D.
Thomas 1. p. q. 29. arti. 3. ad 2. sic concludens:
Sed dignitas divinæ naturæ excedit emnem digni-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
tatem, & secundùm hoc maximè competit Deo no-
men Personæ. Sic Doctor sanctus. Iuxta quæ
stare non incommodè potest ut divina Persona
dicatur habens utramque naturam. Cùm aliàs
sit, quæ humanam naturam assumpserit: ratio-
ne enim assumptionis dici potest convenienter
haberi, cùm proptereà in ea subsistat, & ab ipsa
sustentetur. Iuxta quæ stare etiam poterit in
casu quæstionis, ut unus dici homo possit dua-
bus naturis assumptis, utpotè uno & eodem
assumente, & ita habente utramque naturam,
ut unus est habens Christus divinam & huma-
nam, unde, ut diximus, desumendum est fun-
damentum in casibus similibus similium etiam
locutionum.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa sanctificationem Humanitatis ratione
unionis Hypostaticæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>835.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llam cum peculiari diversitate casuum<marginalia>Christi hu-|manitatem|sanctificari|per præsen-|tiam Patris|& Spiritus|sancti con-|tra P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
adstruximus Problem. 7. quibus P. Bo-
næ-Spei in omnibus illis, de quibus institui dis-
putatio solet, consentit, in eo autem dissentit,
quod est dictum de peculiari existentia sanctis-
simæ Trinitatis, pro quo n. 30. & seqq. quia
præcisè Deitati convenit Christi humanitatem
per se immediatè sanctificare, supposita unio-
ne personalitatis Verbi cum illa, quia est natu-
ra una ex duabus ejusdem suppositi, quarum
una nata est aliam dignificare, sicut duæ partes
compositi posita inter se unione se mutuò per-
ficiunt: Pater autem & Spiritus sanctus non
sunt natura ejusdem suppositi cum humanitate
Christi, quia in recto non dicunt naturam, sed<-P>@@

<-P>suā personalitatem. Sed quidem prędicta ratio
non videtur convincere; hoc enim est quod
contendimus, etiamsi Pater & Spiritus sanctus
non dicant in recto naturā posse sanctificatio-
nis effectum impartiri, quod adductæ osten-
dunt efficaciter rationes: unde cùm arguimus
posse illos sanctificare, & respondetur negan-
do, quia non sunt natura ejusdem suppositi,
vitium committitur petitionis principij, &
alterum illud, cùm respondetur idem per
idem.</P>
<P>  <absatz-nummer>836.</absatz-nummer> P. Esparza Tomo 2. Lib. 9. Quæst. 24.<marginalia>P. Esparza|ut faveat,|& adverse-|tur.</marginalia>
tenens humanitatem sanctificari per sanctita-
tem increatam, ait tamen §. Ad 3. personali-
tatem prout distinctam virtualiter à Deitate
sanctificare non sanctitate virtualiter distincta
à Deitate, sed ipsa sanctitate Divinitatis: quia
sanctitas Divinitatis communicatur per iden-
titatem realem: hoc est, communicatur illi
tantumdem atque sibi. Unde personalitas Ver-
bi unita humanitati est ratio communicandi
eidem sanctitatem Divinitatis propriam, non
secus ac si eadem sanctitas esset virtualiter in-
trinsecè indistincta ab eadem personalitate.
Quod confirmat ex doctrina expressa Conci-
liorum & Patrum, juxta quos humanitas deifi-
catur: deificatio autem provenit similiter à
Divinitate mediante persona Verbi, quæ uni-
tur immediatè humanitati. Sed quidem aliter
philosophandum, & sanctificatio Christi non
solùm ratione identificatæ Divinitatis, sedra-
tione etiam personalitatis Verbi, juxta dicta in
Problemate consequenter adstruenda. Nec vi-
detur quid sibi velit modus ille loquendi, quòd
sanctitas Divinitatis communicatur persona-
litati tantumdem atque sibi; siquidem sancti-
tas Divinitatis non communicatur sibi, si au-
tem sola identitas asseritur, & ratione illius
æqualis statuitur, præfatis verbis nihil dicitur
ampliùs quàm quòd personalitas sanctificat,
quia est idem realiter cum sanctitate: nec dici
potest communicari tantumdem, quo aliqua
designatur distinctio; cùm sit ipsa sanctitas
formaliter sumpta. Quod autem de humani-
tatis deificatione dicitur, stat quidem ritè &
rectè, juxta dicta de unione immediata divinæ
naturæ, & etiam ratione personalitatis, quæ
sicut divina est secundùm proprium concep-
tum, ita & deifica dici potest, per intrin-
secum respectum ad Deitatem, vel quia sunt
à se, in quo multi rationem constitutivam
Deitatis sitam esse satis verosimiliter arbitran-
tur, de quo dictum suo loco, neque in præ-
senti opus pluribus, cum Auctore agentibus,
qui paucis fuit in proposita quæstione con-
tentus.</P>
<P>  <absatz-nummer>837.</absatz-nummer> Fusior ille Quæst. 25 in qua inquirit<marginalia>Vnio hypo-|statica an|forma san-|ctificans.</marginalia>
an unio hypostatica secundùm se sumpta sit
forma sanctificans, & præmissis argumentis
pro parte affirmativa, nègativè resolvit, id pro-
bans ex genuino conceptu modi, est enim pu-
ra determinatio respectu subjecti aut termini.
Unde illi minimè convenit effectus ipsius ex-
tremi, quod afficit, unde & actio, qua albe-
do producitur neque est alba, neque album
formaliter constituit; cùm id soli conveniat
albedini, & sic de alijs. Præterquàm quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0305.jpg/>
@@1@<SE305>290 Recognitio Appendicis Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>unio quatenus humanitatem spectat, respicit
terminum, ratione cujus habere nequit pro-
priam rationem sanctitatis, & ita neque vim
sanctificandi, cùm potiùs ea de caussa sit san-
ctificabilis. Deinde respondet argumentis, ex
quo & sua probatio resultat. Et quidem diffi-
cultas præsens ad materiam de Trinitate non
spectat, nisi velimus omnes, quæ ad materiam
de Incarnatione spectant, ad ipsam advocare,
quatenus mysterium illud ad unam spectat
personam SS. Trinitatis: unde in Appendice
nihil circa illam. Et præfatus quidem Scriptor
satis probabiliter locutus, licet argumenta, quæ
contra se adducit, ostendant oppositum esse
probabile, & ita non sine patrono, quando
& quæ talia non funt, illos nancisci sint solita,
ubi præsertim pruritus adest alicujus plausibi-
lis veritatis. Et revera habet sententia illa nec
paucos, nec ignobiles, ut videri potest apud P.
Aldrete Tomo 1. de Incarnatione Disputat. 35.
Sect. 1. n. 2. & 3. qui eam præ alijs defenden-
dam suscepit longa illa Disputatione, ubi &
n. 4. contendit pro ea esse P. Suarium, sicut &
P. Bonæ-Spei eamdem amplexus Disput. 9. n.
22. nec immeritò, & præter verba, quæ ex
locis alijs adduci possunt, illa profectò videntur
clarissima, quæ habentur Disput. 53. Sect. 3. col.
7. Versu, Rursus quod poßit, ubi de adoratione
humanitatis agit secundùm se consideratæ, &
sic ait post alia: Deinde est alia differentia, quòd<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
Divinitas ut summè excellens, potest nonsolùm ab-
strahi à relationibus, sed etiam ab ordine ad illas,
& apprehendi ut natura per se subsistens, & per se
summè sancta & excellens: at verò humanitas
Christi, si concipiatur ut sanctificata per gratiam
unionis, licet poßit in abstracto concipi ut præcisa à
Verbo, non tamen potest abstrahi ab ordine seu ha-
bitudine ad Verbum, quia ipsa unio intrinsecè in-
cludit hanc habitudinem. Sic Doctor Eximius.
Et quidem cùm ratione unionis censeat huma-
nitatem posse peculiari ratione adorari, & su-
pra communem Sanctis debitam: manifestum
videtur in humanitate sic concepta absolu-
tam, & supereminentem sanctitatem agno-
visse.</P>
<P>  <absatz-nummer>838.</absatz-nummer> Et quæ P. Esparza adducit non tanti<marginalia>P. Esparzæ|argumenta|dissolvun-|tur.</marginalia>
momenti sunt, ut non facilè dilui possint. Et
Cardinalis quidem Lugo Disputat. 16. de In-
carnatione Sect. 2. ubi quæstionem agitans, ne-
gativam partem amplectitur, rationem illam
de formali effectu non præstabili ab eo, quod
est via seu causlalitas respectu ejus, à quo est
ille præstandus, infirmam reputat, quia licet
unio non participet conceptum atomum for-
mæ unitæ, participat autem aliquando con-
ceptus genericos: nam unio formæ est forma,
& unio formæ supernaturalis est forma super-
naturalis: ergo licet unio sanctitatis increatæ
non sit sanctitas increata, poterit tamen esse
sanctitas creata, qui est alius conceptus diver-
sus. Pro quo & consonat quod ait P. Suarez
Disput. 18. Sect. 1. Vers. Dices, modus iste. ubi<marginalia>P. Suarez|ut faveat.</marginalia>
sic ille: Quocirca licet unio perfectius sanctificet,
quia concurrit suo modo ad excellentiorem sancti-
ficationem, & quia perfectius est inchoare (ut sic
dicam) illam sanctificationem, quàm consummare
inferiorem; tamen in modo non ita est forma san-<-P>@@

<-P>ctificans in suo ordine, sicut gratia in suo. Sic ibi,
cum aperta prælatione gratiæ unionis compa-
ratione gratiæ habitualis, quam negat P. Es-
parza. Sed concedit Cardinalis Lugo etiamsi
sanctificare neget, ut non debeat proptereà in-
ferioritas affirmari, ut est visum citato Scrip-
tori, cujus rationi potest ex præmissis fieri sa-
tis: licet enim modus ex se tantùm dicatur in
suo conceptu importare rationem determi-
nationis respectu ejus, quod ex se indifferens
est: illa tamen determinatio rationes potest in-
cludere speciales, propter quas valeat suos etiam
effectus habere, qui ab eo differant, quam for-
ma, aut quasi forma, ad quam terminantur,
impertit. Et sunt quidem veri actus, & exer-
citium veræ potentiæ, unde motus definitur
ab Aristotele actus entis in potentia, prout in
potentia, qua ratione perficere possunt, & si in
gradu sanctitatis sint, etiam sanctificare. Vi-
detur autem P. Esparza nimis extenuare velle
conditionem unionis, & fortè recentior ille
est, quem P. Aldrete ex professo impugnat
tota Disput. 34. probans singularem excellen-
tiam unionis hypostaticæ, & meritò, ut ejus
evincunt rationes. Iam illa, quæ adducitur ex
eo quòd unio hypostatica ut se tenet ex parte
humanitatis non possit sanctitatem habere, sa-
tis videtur debilis, siquidem ut veram rationem
sanctitatis habeat sufficit illam habere ex inti-
mo nexu cum fonte totius sanctitatis, unde
in illa nihil relinquitur vacuum, quod repleri
debeat accessione sanctitatis, quia ex ea parte
nulla est specialis capacitas pro ulteriori perfe-
ctione in eo genere, cùm realiter habeat quid-
quid habere potest in genere unionis. Quam-
quàm & dici possit ex parte humanitatis etiam
haberi aliquid sanctitatis, quatenus concurrit
ut elevata à Deo, ut est auctor sanctitatis, ex
quo respectus aliquis in eo genere in ipsa relu-
cet. Prætereà unio ut respicit humanitatem ad
ipsam tantùm uti ad subjectum terminatur,
secundùm potentiam obedientialem passivam,
eam respicientem & recipientem, ut venit illa
à Deo sanctificatore supremo. Atqui respe-
ctus iste non obstat sanctitati: alioqui gratia
habitualis non sanctificaret, quia eo modo
etiam subjectum respicit, à quo in genere caus-
sæ materialis dependet. Argui etiam potest ex
Sacramentis, quæ sunt caussa physica gratiæ,
ut tenet Auctor Lib. 10. Quæst. 24. arti. 7. licet
peregrino modo id explicet. Et absolutè qui-
dem ita tenent Auctores innumeri; ex ijs au-
tem qui secus sentiunt, nulli in mentem venit
ex eo capite gratiam non futuram formam
sanctificantem, quòd aliquid respiciat, unde
nequeat vim sanctificandi sibi vendicare. Ergo
in ratione dicta nihil est, quod unionis hypo-
staticæ possit obsistere sanctitati.</P>
<P>  <absatz-nummer>839.</absatz-nummer> Quòd si rationes aliorum attendamus<marginalia>Aliorum|argumenta|non plus|urgere.</marginalia>
nihil profectò amplius deprehendemus, & ra-
tio quidem Cardinalis de Lugo id tantùm evin-
cit, quod ex P. Suario vidimus, in modo scili-
cet sanctificandi, eo scilicet quòd modus, &
non entitas sit, imperfectionem aliquam inve-
niri, propter quam à formis alijs sanctifican-
tibus superetur, non obstante aliquali ea imper-
fectione excellentiæ absolutæ, sicut de gratia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0306.jpg/>
@@1@<SE306>§. IV. Circa sanctitatem Humanitatis &c. 291
<duolan 2><-P>habituali dictum à Nobis comparatione visio-
nis beatificæ Tomo 1. nu. 532. & 533. Ubi &
de unione hypostatica cum PP. Amico & Præ-
posito. Rationem aliam P. Vasquij affert Car-
dinalis Lugo, cui minùs innititur, facili adhi-
bita solutione: ex eo enim arguit quòd si unio
esset forma sanctificans, non posset dari unio
Verbi cum natura irrationali, quia est incapax
sanctitatis, & ubi repugnat effectus formalis,
repugnat etiam forma, cujus est proprius. Ubi
ex ipso exemplo firmatur positio, contra quam
militat argumentum: nam in casu unionis prę-
dictæ, uniretur persona, & tamen non resul-
taret formalis effectus personalitatis ratione
unionis. Et est etiam instantia in unione, quæ
de facto extitit cum corpore Christi in Triduo,
& cum unione sanguinis, juxta receptissimam
sententiam negantem animari, cùm tamen as-
sumptus à Verbo fuerit, ut est dogma in Theo-
logia irrefragabile. Item anima rationalis uni-
tur omnibus continuis partibus, nec tamen om-
nibus tribuit eumdem effectum formalem, sed
juxta earum dispositionem, & gratia habitua-
lis in Christo non constituit filium adoptivum.
Divina etiam attributa humanitati unita non
tribuunt peculiares suas intrinsecas denomina-
tiones, ita ut humanitas sit omnipotens, im-
mensa &c. Et satis hæc pro alterius, ut dixi
loci quæstione.</P>
<P>  <absatz-nummer>840.</absatz-nummer> Illud tantùm addendum, quod magis<marginalia>Ex cogni-|tione quid-|ditativa|unionis co-|gnosci Tri-|nitatem,|contra P.|Bonæ-Spei:</marginalia>
ad eam spectat, unionem hypostaticam, quam
citatus Auctor, eo quòd modus sit, adeò debi-
lem & exilem reputabat, tantæ esse excellen-
tiæ, ut Christus Dominus ex illius intuitiva
cognitione per scientiam infusam SS. Trinita-
tem clarè cognoverit, ita ut necessariò ex illius
comprehensione clara illius cognitio deduca-
tur. Negat id P. Bonæ-Spei contra nonnullos
Societatis Scriptores, scilicet P. Aldrete, Car-
dinalem Lugo, & P. Arrubal, Disput. 10. n. 54.
& seqq. & ratio est, quia unio juxta proprium
conceptum est nexus intimus Verbi & huma-
nitatis: Ergo si videtur clarè & quidditativè,
ut talis necessariò videtur, ergo & Verbum &
humanitas, sine quibus nexus talis nequit in-
telligi. Nec satisfacit præfatus Auctor dicens
sufficere ut omnia intrinseca absoluta cognos-
cantur, inter quæ unum est illam ab alijs spe-
cificè distinguens cognosci. Contra id enim
apertè instatur: nam si absoluta tantùm clarè
cognoscantur, non cognoscitur unio secun-
dùm rationem specificam, quę per absoluta nō
constituitur. Dicere autem cognosci quidem
ut specificè distinctam, & non cognosci fun-
damentum distinctionis in cognitione quiddi-
tativa, compugnantiam involvit, quia talis co-
gnoscendi modus confusus est, ut videtur com-
pertum, exemplo sumpto à communi cognos-
cendi modo, juxta quem cognoscimus aliquem
hominem in ea distantia, aut loci minùs op-
portuna disposita, ut hominem quidem esse
dignoscamus, sed quisnam aut qualis nobis
minimè innotescat: quæ cognitio confusa est.
Sicut si ex solo Dei testimonio cognitio con-
tingat, quam ad fidem multi spectare dicunt,
neque est rei in se, & quidditativa, qualem sup-
ponit quæstio, & apertè profitetur. Neque est<-P>@@

<-P>simile de cognitione quidditativa creaturæ, ex
qua non sequitur cognitio Trinitatis, quia
creatura non est aliquid Deo intrinsecum,
neque ille ad ipsius creationem ut Trinus con-
currit, juxta receptissimam sententiam Theo-
logorum; & etiamsi dicatur procedere ut ta-
lis, id non relucet in effectu. Nec de hoc
plura ut gradum faciamus ad ea quæ occur-
runt.</P>
<Z><A+2>PRO MATERIA
DE</A+2>
<A+3>RELIGIONE.</A+3>
<A+1>§. I.
Circa Litanias Patris æterni.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>841.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Itanias dicimus plurali nomine, ser-<marginalia>Proponun-|tur quædam|ex pio Au-|ctore.</marginalia>
vata nominis proprietate, licet unica
sit continuata precatio, qualem habet Jacobus
Merlus in Paradiso animæ Christianæ pag. 34.
Ubi quidem circa continuationem non videtur
posse dubitari, ijs suppositis, quæ à Nobis di-
cta Sect. 29. Problem. 2. Cùm enim quælibet di-
vina Persona adorari & invocari seorsim queat,
in adoratione & invocatione continuata nul-
lum speciale inconveniens occurrit. Id enim
quod posset objici ex prohibitione Clementis
VIII. circa Litanias jam est superiùs enoda-
tum. Circa usum autem publicum videtur
nonnulla versari difficultas ex eo desumpta,
quòd Missa specialis de Patre æterno sit pro-
hibita, quia cultus ille peculiaris in usu Eccle-
siæ non fuit, unde & qui per hujusmodi preca-
tionem deferri pietas inconsulta contendit,
consequenter videtur non esse ad usum adscis-
cendus. Nihilominus non est cur ita severè
cum Patre misericordiarum agamus, ut id ipsi
negemus, quod prohibitum specialiter non in-
venitur. A disparatis enim non fit illatio, ex
noto Brocardico, & odia favorabiliter interpre-
tanda sunt, cùm inter odia prohibitiones cen-
seantur. Cùm aliàs ea, quæ in Litanijs appo-
nuntur, ex divinis sint deprompta Scripturis.
Et sparsim pro divinis officijs decantata. Cur
non ergo & solicita accuratione collecta, ut
grata inde fidelibus, & cælo plausibilis harmo-
nia pariter hauriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>842.</absatz-nummer> In eo autem non probandum aliquid<marginalia>Pro Patre|aliqua Scri-|pturæ loca|non aptè|proferun-|tur.</marginalia>
potest admisceri, si ea, quæ pro Patre ex Scrip-
tura proferuntur, non sint de Patre prima per-
sona accipienda, licet in speciem id ita videa-
tur, ut in præfatis Jacobi Merli videtur acci-
disse. Potest enim Deus dici pater non tan-
tùm notionaliter, sed etiam essentialiter, & ita
veniunt communiter intelligenda loca veteris
Testamenti, Deuter. 32. v. 6. Numquid non ipse<marginalia>Deut. 32.|v. 6.|Sap. 14.|v. 3.|Isaiæ 63.|v. 16.</marginalia>
est pater tuus? Sapient. 14. v. 3. Tua autem, Pa-
ter, providentia. Isaiæ 63. v. 16. Tu enim Pater
noster, & Abraham nescivit nos. Et sic alibi. Eo-
dem autem modo accipienda multa, quæ in
citatis Litanijs occurrunt. Et in primis illud<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0307.jpg/>
@@1@<SE307>292 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>ex Oratione Dominica Matth. 6. v. 9. Pater<marginalia>In Oratione|Dominica|Pater est|tota Trini-|tas.</marginalia>
noster, qui es in cælis. Licet enim fuerint non-
nulli, qui ad primā Deitatis personam referant,
verosimiliùs alij ad totam Trinitatem esse re-
ferendum arbitrantur. Pro quo præstat P.
Maldonatum sic loquentem excepisse: Magis
aliorum probo sententiam, qui totam hic Trinitatem<marginalia>P. Maldo-|natus.</marginalia>
Patrem à nobis vocari dicunt. Cur enim Deum Pa-
trem appellamus? primùm quia creavit: at non so-
lus Pater: sed tota nos Trinitas creavit. Deinde,
quia conservat? At non solus Pater, sed tota Trini-
tas conservat. Tertiò, quia redemit? At non solus
Pater, sed tota redemit Trinitas, tota Trinitas
agendo, solus Filius patiendo. Ita&#xE8BF; respectu quidem
redemptionis solus potius Filius, quàm solus Pater,
Pater nobis est appellandus. Quartò, quia per gra-
tiam regeneravit? At tota Trinitas regeneravit.
Sic doctissimus ille, & accuratissimus Inter-
pres, & Theologus egregius: pro quo & stat
P. Cornelius, P. Tirinus, P. Menochius, Fran-
ciscus Lucas, Sylveira, & plures alij. Ex quo
fit ea, quæ in eadem Oratione continentur, ad
totam Trinitatem similiter referenda, quod
secus in Litanijs præfatis habetur. Sicut & il-<marginalia>Matth. 6.|v. 6.</marginalia>
lud; quod ibidem præcedit v. 6. & clauso ostio,
ora Patrem tuum, & Pater tuus, qui videt &c. Sic
enim debet intelligi, cùm sensum eumdem
præseferant, ut est ex contextu compertum.
Quod tamen citatus Scriptor in eadem preca-
tione concludit. Nec non & illud Matth. 5. v.
45. Vt sitis filij Patris vestri, qui solem suum oriri<marginalia>Idem 5.|v. 45. & 7.|v. 11.</marginalia>
facit &c. & Cap. 7. v. 11. Quantò magis Pater
vester, qui in cælis est, dabit bona (Lucę 11. v. 13.
Spiritum bonum) petentibus se? Quod autem ha-
betur Matth. 10. v. 30. Vestri autem capilli capi-
tis omnes numerati sunt, incongruè adscribitur<marginalia>Item 10.|v. 30.</marginalia>
Patri ob præcedens illud: Nonne duo passeres
asse væneunt: & unus ex illis non cadet super terram
sine Patre vestro? Nam & ad totam Trinitatem
manifestè spectat, neque ullum vel leve est
fundamentum, ut ad Patrem sub notionali de-
beat proprietate referri. Jacob. 1. v. 17. Omne<marginalia>Iacob. 1.|v. 17.</marginalia>
datum optimum, & omne donum perfectum, de sur-
sum est, descendens à Patre luminum. Sensu pro-
latum eodem.</P>
<P>  <absatz-nummer>843.</absatz-nummer> Id etiam ibidem ex 2. Thessal. 2. v. 15. &<marginalia>2. Thessal. 2|v. 15. 16.</marginalia>
16. Ipse autem Dominus noster IESVS Christus,
& Deus & Pater noster, qui dilexit nos, & dedit
consolationem æternam, & spem bonam in gratia,
exhortetur corda vestra &c. Circa quod sic pre-
catio: Qui dilexisti nos, & dedisti consolationem
æternam. Atqui hoc non ita proprium Patri
affirmat Apostolus, ut non idem velit Filio
tribuendum, ut ex eodem textus tenore con-
stat. Ubi D. Joannes Chrysostomus observat
contra quosdam errantes profectò in fide, qui
ex eo quòd in forma Baptismi Filius post Pa-
trem pronuntietur, eum minorem asserebant,
hoc loco ab Apostolo priorem statui, & conso-
lationis æternæ pariter largitorem. Non ergo
prærogativa prædicta specialis ipsi. Sicut &
aliæ, quæ ipsi adscribuntur ut creatori om-
nium, cùm illa sint communia Trinitati. Ut
omittam vocem illam in Baptismo & Transfi-
guratione; In quo mihi bene complacui, quam
Adrianus Pontifex in Concilio Francofor-
diensi illi etiam attribuit, quia majori cum<-P>@@

<-P>fundamento in eo præfatus Auctor locutus, de
quo suo loco. Propter quæ elegans illa formu-
la minùs apparet exacta, cùm revera in hujus-
modi litaneuticis invocationibus curandum
sit, ut certa & explorata proponantur. Quod
admonui aliàs de Divo Michaele loquens, cui
cùm multa à pio & erudito Scriptore fuissent,
sed minimè certa attributa, ex eisdem in fine
Litanias construit. Licet autem quæ æterno<marginalia>Quid circa|appropria-|tionem.</marginalia>
Patri in memoratis aptātur, vera profectò sint,
quia communia tribus divinis Personis, non
tamen juxta mentem Scripturæ sacræ verba
prædicta assumuntur, & uti singularia, quæ
sunt Communia, proferuntur. Et ita de Filio,
& Spiritu sancto possent etiam enuntiari. Ne-
que obstat quòd per appropriationem aliqua
Patri & Spiritui sancto in Symbolo Apostolo-
rum & Nicæno proponuntur aptata, quia id
auctoritate superiori est factum, & convenienti
aliqua ratione: nobis autem non licet, quæ
sine appropriatione divinis Personis tribuun-
tur, à proprio illa sensu removere, & errandi
occasiones ministrare.</P>
<P>  <absatz-nummer>844.</absatz-nummer> Est autem valde conveniens cognos-<marginalia>Quantùm|oporteat|adoratio-|nem scire|quid Pa-|tris nomen|importet.</marginalia>
cere verborum sensum, ut juxta illum oratio
dirigatur. Si enim quid nomen Patris impor-
tet ignoretur, qui orat c&#x0153;co procedet modo,
quem alloquatur ignarus, unde & fructu ora-
tionis poterit defraudari. Licet enim dici possit
verbum Pater usurpari secundùm eum sensum;
quem divinus Magister intendit, & Patris po-
tentiam eamdem esse, quæ totius Trinitatis, &
ita ab ipso sperari omnia posse quæ ab illa. Hoc
quidem convenienter stare nequit, quia sub
illa consideratione prioribus explicata verbis
procedere, ignorare est, & ignorantia in præ-
senti negotio minimè utilis; cùm tamen possit<marginalia>Fides Tri-|nitatis pro|illa momen-|ti quanti.</marginalia>
multùm notitia benè fundata prodesse. Si vide-
licet Deus oretur ut unus &  trinus: hujus enim
divinissimi notitia mysterij utilissima est, &
specialis ad promerendum & impetrandum il-<marginalia>Eccli. 51.|v. 14. & 15.</marginalia>
lecebra. Eccli. 51. v. 14. ita Siracides: Invocavi
Dominum Patrem Domini mei, ut non derelinquat
me in die tribulationis, & in tempore superborum
sine adjutorio. Circa quod ita scribit P. Corne-
lius: Nota hic Siracidi, & Iudæis priscis cogni-<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
tum fuisse Deum Patrem, & Deum Filium: adeoq&#x0303;ue
mysterium S. Trinitatis. Vide jam quod sequitur:
Laudabo nomen tuum aßiduè, & collaudabo illud in
Confeßione, & exaudita est oratio mea. v. 15. Ubi
ita citatus Scriptor: Est Hyperbaton, sive inver-
sus ordo. Invocavi Dominum Patrem Domini
mei &c. Et exaudita est ab eo oratio mea. Quo-
circa laudabo Domine nomen tuum aßiduè. Sic
doctissimus & pijssimus Commentator. Iuxta
quæ satis dilucidè apparet quanti sit in oratio-
ne momenti SS. Confessio Trinitatis, cùm il-
lam exauditio præsentanea subsequatur. Pro
quo & facit illud Jacobi 1. v. 5. & 6. Si quis<marginalia>Iacobi 1.|v. 5. & 6.</marginalia>
autem vestrum indiget sapientia, postulet à Deo,
qui dat omnibus affluenter, & non improperat. Po-
stulat autem in fide nihil hæsitans. Ecce oratio-
nem, ecce affluentiam respondentem petitio-
ni. Sed unde illud? Ex fidei firmitate. Ubi
cùm nihil hæsitandum circa credenda dicitur,
primarium omnium mysterium designatur.
Sic D. Athanasius in Symbolo: Ante omnia opus<-P><marginalia>Symbolum|S. Athanas,</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0308.jpg/>
@@1@<SE308>§. II. Circa Missam de SSS. Trinitate. 293
<duolan 2><-P>est ut teneat Catholicam fidem. Et statim: Fides au-
tem Catholica hæc est, ut unum Deum in Trinita-
te &c. In oratione ergo ante omnia myste-
rium hoc est omnium maximum præmitten-
dum, ut fortunatus ipsi exitus conferatur. No-
vi eum, qui in quotidianæ orationis exordio
ter genua flectebat, primo Patri petens forti-
tudinem ad assistendum dignè in ejus conspe-
ctu: deinde Filio, verba condigna postulans,
utpotè à Verbo: tandem Spiritui sancto, affe-
ctuum fervorem exorans, eo quòd Amor per-
sonalis sit. Addita quarta genuflexione ad uni-
tatem divinarum Personarum contestandam.
Quo autem fructu, ipse novit, qui in spiritu &
veritate voluit adorari, quod mirificè in hujus
mysterij recognitione præstatur. Sed venit hora,<marginalia>Ioan. 4.|v. 23.</marginalia>
& nunc est, quando veri adoratores adorabunt Pa-
trem in Spiritu & veritate. Joan. 4. v. 23. Ubi
SS. Trinitatis mysterium profundo sensu desi-
gnatum: habemus enim Patrem, & Verita-
tem, Filium scilicet, qui de se protulit: Ego sum<marginalia>Ioan. 14.|v. 6.</marginalia>
via, veritas, & vita. Joan. 14. v. 6. & suo no-
mine expressum Spiritum, qui pro veritate te-
stimonium perhibet 1. Joan. 5. v. 6. & Spiritus<marginalia>1. Ioan. 5.|v. 6.</marginalia>
testificatur, quoniā Christus est veritas. Sic fidelis
fiduciali animositate accedere ad De&#x0169; potest,
quàm Salomea parens meliùs: Adorans, & pe-<marginalia>Matth. 20.|v. 20.</marginalia>
tens aliquid ab eo. Matth. 20. v. 20. Pro quo &
convenienter assumenda Litaneutica precatio
apud citatum Merlum ante præfatam de Pa-
tre, & alia ex Thesauro precum P. Thomæ Saillij
pag. 14. 15. & 39.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Missam SSS. Trinitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>845.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta circa illam citato Problemate 3.<marginalia>Cap. Qui-|dam.</marginalia>
quibus modò addere juvat Cap.
Quidam de celebratione Missarum, & circa ip-
sum nonnulla. Sic ex Concilio Triburiense il-
lud: Quidam locorum habent in consuetudine, ut
per singulos dies audiant Evangelium, In princi-
pio erat Verbum, & Missas peculiares, hoc est de
Sancta Trinitate, & de Sancto Michaele: & ideò
sancitum est in eodem Concilio, ut ulteriùs hoc non
fiat: nisi suo tempore, & nisi aliquis velit propter
reverentiam Sanctæ Trinitatis, non pro alia devo-
tione audire. Sed si voluerint ut sibi Missæ canten-
tur, de eodem die Missas audiant pro salute vivo-
rum, & etiam defunctorum. Sic ibi. Et præfatum
quidem Concilium celebratum in Germania
anno 895. quo tempore devotio erga SS. Tri-
nitatem, & ipsius cultum celebratione Missæ
fervebat, neque prohibita illa, sed ad diem pro-
prium, hoc enim verba illa apertè significant.
Nisi suo tempore. Concedi autem circa votivas
peculiare privilegium non video ab Interpre-
tibus observatum. Et Glossa quidem excep-
tionis non meminit, sed ita concludit: Missæ<marginalia>Glossa.</marginalia>
de die audiendæ sunt, ubi aliquis ex devotione velit
audire. Quod & Summarium Capitis sic habet:
Propter Missam specialem Missa de Feria dimit-
tenda non est. Illustrissimus autem Barbosa in
Collectaneis ad citatum Caput, exceptionis
quidem meminit, sed ampliorem intulit, quàm<-P>@@

<-P>revera in textu contineatur: sic enim ille in
Summaria collectione: Laicis permitti non de-<marginalia>Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
bet ut ex consuetudine audiant Missam votivam,
V. g, de Trinitate, vel de S. Michaele, nisi suo tem-
pore, vel aliquando, sed audiant Missam curren-
tem in illo die. Sic ille. Qui exceptionem illam
Sed aliquando ad præmemoratas Missas exten-
dit, cùm tamen ad solam Missam SS. Tri-
nitatis referenda, ut ex contextu est manife-
stum.</P>
<P>  <absatz-nummer>846.</absatz-nummer> Et nisi quis velit propter reverentiam<marginalia>Pro SS.|Trinitate|notanda|exceptio.</marginalia>
Sanctæ Trinitatis, non pro alia devotione. Non
ergo propter devotionem S. Michaelis, & ita
ad eum non se protendit exceptio, sicut neq; ad
alios. Licet autem jam diversum statum nego-
tium istud habere videatur, novis circa divinum
officium regulis constitutis; & pro Missis vo-
tivis hebdomadaria serie præstituta: cùm ta-
men Missa de SS. Trinitate jam liceat; Juris Ca-
nonici debet dispositio non abrogata censeri,
cùm de illo mentio nulla, neque etiam in du-
bio debet existimari ipsi derogatum, ex legi-
bus & Doctoribus adductis à Dom. Mario
Antonino Lib. 1. Select. Resolut. 15. nu. 2. Pro
quo & stat celebre Axioma, de quo Dom.
Barbosa Tractatu de illis, Axiom. 199. n. 13. quòd
res defacili revertitur ad primævam suam natu-
ram. Licebit ergo id, quod citato in Capite
conceditur, audire seilicet per singulas dies Mis-
sam de Sancta Trinitate: quòd si audire licet,
præeunte celebrationis instantia, etiam & ce-
lebrare licebit. Unde non est necessarium ad
eam interpretationem recurrere, quam propo-
nit P. Azor Tomo 1. Lib. 10. Cap. 32. Quæs. 7.<marginalia>P. Azor.</marginalia>
ubi ita scribit: Si quæras an in diebus profestus fas
sit Sacerdoti sacrum facere pro sui animi voto &
sententia, eo prætermisso, quod tempori convenit?
Quidam opinantur non esse licitum id facere, eo<marginalia>Missæ vo-|tivæ ut li-|ceant.</marginalia>
quòd in Cap. Quidam de celebrat. Missar. repre-
henduntur ij, qui singulis diebus peculiaria Sacra
Sanctæ Trinitatis, & S. Michaelis audiebant, &
Sacra tempori congruentia negligebant. Ceterùm,
ut Glossa, & Abbas, ac ceteri communi consensu do-
cent, in eo Capite solùm reprehenduntur ij, qui id
faciebant superstitiosa quadam religione moti: &
statuitur ibi, & in Cap. Et hoc de Consecrat. dist. 1.
ne sacra tempori convenientia absque justa & debi-
ta caussa prætermittantur: quæ verba Panormita-
nus & Glossa sic exponunt: In Ecclesijs, in quibus
plures sunt Sacerdotes, uno faciente Sacrum, quod
diei est accommodatum ceteris licitum est arbitratu
suo sacrum facere, quod ipsis libuerit: in Ecclesijs
verò ubi unus tantùm est Sacerdos, id sacrum fa-
cere debet, quod tempori convenit: non igitur re-
linquendum est sacrum tempori conveniens sine ju-
sta caussa. Sic doctus Pater, & licet dici queat
Auctores ab eo citatos ante reformationem
Officij post Concilium Tridentinum factam
scripsisse, Pater ipse post ipsam egregium opus
edidit, cujus discendi modo conformem se prę-
stat Dom. Barbosa suprà n. 5. nonnullis alijs
allegatis. Non esse autem necessarium ad præ-
dictam interpretationem recurrere de supersti-
tiosa religione, ex eo constat, quia circa Mis-
sam de SS. Trinitate nihil tale potuit indul-
geri, ut est planum: unde & non videtur adeò
certa interpretatio dicta; sin minùs locus ex-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0309.jpg/>
@@1@<SE309>294 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>ceptioni præfatæ non fuisset: immò circa SS.
Trinitatem præcipua quadam ratione supersti-
tio devitanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>847.</absatz-nummer> Quamvis autem hæc ita sint, mode-<marginalia>Moderatio|in illis ad-|hibenda.</marginalia>
rationem circa illa censeo futuram esse lauda-
bilem, ut non per singulos dies id fiat, quod sine
aliqua audientium offensione interrupta num-
quàm consuetudo illa non poterit consistere,
neque ita Trinitati ipsi videtur placitura, ac
humilis cum Ecclesiæ manifestiore dispositio-
ne conformitas. Quamvis enim in citato Capite
concessio præfata extet, illa quidem exempla-
ris moderationis ornamenta non removet, sed
supponit potiùs: neque ita quisque circa ex-
teriora se gerat oportet, ut solus ipse videri in
mundo possit, qui erga mysterium tantum ve-
ram & condignam foveat fervidi pectoris de-
votionem. Devotissima quidem Ecclesia est,
cujus spiritu totum ejus corpus sanctificatur &
regitur, & moderationem erga hoc suis in re-
gulis tenendam demonstravit. Ubi & adden-
dum cùm Missa votiva brevis sit, non ita aliæ
convenientes tempori, aliquid timeri huma-
num posse, ut commodum potiùs quàm devo-
tio in quotidiana celebratione misceatur; &
quidem quod in hac parte de Sacrificio quoti-
diano deesse videri posset, sacrificio alio Deo
etiam gratissimo supplendum, juxta id, quod
cælesti magisterio didicit P. Franciscus Daix<marginalia>P. Francisci|Daix me-|morandum|exemplar.|P. Nadasi.</marginalia>
Gallus, de quo ita scribit P. Nadasi in Anno
dierum memorabilium die 10. Februarij: Vbi-
que quidquid ageret colendæ, quærendæque majori
Sanctißimæ Trinitatis gloriæ studebat, ajebatq&#x0301;ue
illum sibi unicum finem esse: tantiq&#x0301;ue mysterij ve-
nerationem se didicisse à Christo. Huc ille quotidia-
nas preces, huc afflictationes corporis varias & quo-
tidianas dirigebat, ut spirituale quoddam sacrifi-
cium augustißimæ Trinitati offerret. Sicille, lau-
dabiliter & utiliter imitandus.</P>
<P>  <absatz-nummer>848.</absatz-nummer> Sed quid Franciscus alter, Folianus<marginalia>Aliud P.|Francisci|Foliani.</marginalia>
inquam, de quo sic Scriptor idem die 29. Sep-
tembris? Sanctißimæ Trinitati multifariam co-
lendæ unicè fuit addictus, unde multa de illa con-
scripsit, & à Pontifice obtenta venia, quotidie Præ-
fationi in Sacro adjecit illam, quæ est de SSS. Tri-
nitate. Tria illi erant omnia, religiosa ejus numeri
observatione in usu communi. Nomen Dei non nisi
fixis humi genibus scribebat. Templa, sacella, ima-
gines illi ut fierent procurabat. Per octo dies ante
& post festum SSS. Trinitatis, consuetis afflictatio-
nibus & precibus alterum tantum addebat. Festi
illius nocte tota in sacello sacrificali apparatu indu-
tus pervigil stabat ante altare: ac manè incredi-
bili animi voluptate Sacrum per horam integram ce-
lebrabat. Sic dictus Pater. Ex quo habemus à
consuetudine illa quotidianæ celebrationis val-
de fuisse remotum; ideò enim ex Pontificia ve-
nia Præfationem mysterij communi temporis
adjiciebat: non enim necessaria venia pro vo-
tiva, in qua juxta Ecclesiasticas est adjicienda<marginalia>Quid circa|Præfatio-|nem Missæ.</marginalia>
sanctiones. In quo quidem devotissimus Pater
venerandus potiùs, quàm imitandus, non enim
pro SSS. Trinitatis celebratione adjectio illa
necessaria est, licet elegantissima sit illius ex-
pressio: communis siquidem præfatio illius
præconium est: cùm enim præcedat illud Gra-
tias agamus Domino Deo nostro, quod statim se-<-P>@@

<-P>quitur ad eum spectat sub eadem consideratio-
ne. Et ita ad SSS. Trinitatem, unde Præfatio
trisagio clauditur, Supplici Confeßione dicentes,
Sanctus, Sanctus, Sanctus. Unde nomen Pater,
ad eamdem refertur: licet quando additur il-
lius Præfatio aliter videatur dicendum, cùm
sequatur: Qui cum Vnigenito Filio tuo, & Spiritu
sancto &c. Circa quod non hærendum, ut scili-
cet juxta rituum varietatem varietas etiam sen-
sus inducatur, Spiritu sancto rectore Ecclesiæ
intentionem dirigente. Unde in Præfatione
Apostolorum singularem mutationem agnos-
cimus, quandoquidem ad Filium refertur, ut
ex ejus tenore constat: Apostoli enim Vicarij
Christi sunt, & ille Ecclesiæ Pastor, fideles-
q&#x0301;ue ipsius grex peculiari ratione, juxta quam
ipse in Evangelio loquitur.</P>
<P>  <absatz-nummer>849.</absatz-nummer> Prætereà etsi venia Pontificia acces-<marginalia>Concessiones|Pontificiæ|ut accipien-|dæ.</marginalia>
serit, id quidem ostendit fieri sine peccato po-
tuisse; sed quidem oportunius fuisset commu-
ni se Ecclesiæ stylo conformasse; concessiones
enim hujusmodi non arguunt convenientiam
majorem, sunt enim permissivæ condescensio-
nes, quibus non uti melius esset, licet pruden-
ter soleant Pontifices ad hujusmodi benignita-
tem suam inclinare. Sic concedunt quandoq&#x0301;ue
usum carnium in diebus prohibitis, dispensa-
tiones matrimoniales in gradibus prohibitis; à
quibus satius fuisset abstinere. Id autem quod
adjectione præfata mereri coràm Deo potuit,
aliundè potuit, & satis quidem religiosè sup-
pleri, voluntate scilicet fervida illius si liceret,
& subjectione humili erga Ecclesiæ leges:
nec suppleri tantùm, sed augeri, meriti titulo
geminato. Nam venia prædicta stante, non est
meritum denegandum, neque tale quid innue-
re in animo fuit, ex eo quòd dictum in eo non
fuisse peccatum. Circa id tamen pro singulari
eventu non est judicium obfirmandum, de quo
Spirituum ponderator Dominus solus potest
judicare. Et cùm pro eo rationes esse peculia-
res potuerint ignotæ nobis, juxta illas non posse
procedi manifestum est, unde quando mino-
rem convenientiam statuimus, rem seclusis cir-
cumstantijs, & juxta generales prudentiæ re-
gulas usurpamus. Unde neque illud de antici-<marginalia>Quid de an-|ticipata or-|namen-|torum|sacerdota-|lium assum-|ptione.</marginalia>
pata per noctem Sacerdotalium ornamento-
rum assumptione in exemplum advocandum,
minimè Rubricis sacris conforme, ut ex earum
tenore liquet. Assumptio etiam indumentorum
inchoatio sacrificij est, & ita debet moralem
cum illo simultatem habere; id quod in anti-
cipata modo prædicto stare nequit. Nec vide-
tur quisnam affectus peculiaris pro SSS. Tri-
nitatis gloria ex tali potuerit apparatu colligi:
ubi, & nisi miraculosum aliquid intercesserit,
humanum aliquid juxta inevitabiles corporis
necessitates, & minùs profectò decent, potuit
subvereri. Quasi rem mirabilem narrat P. Lan-
cicius Tomo 1. Opusculorum spiritualium pag. 516
col. 2. in fine id, quod ejus est verbis proponen-
dum, dum sic ait: Verùm postquàm hoc ipsum
mihi aparuit (Virgo Bonaventura) qui per 17.<marginalia>In P. Lan-|cicio mirabi-|le aliquid.</marginalia>
continuò horas ei astiti usque ad mortem, nulla
prorsus humanæ neceßitate ab ejus præsentia avo-
catus, tentatio dæmonis, qua illi desperationem
frustra ingerebat, evanuit. Sic ille. Quod si<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0310.jpg/>
@@1@<SE310>§. I. Circa præpositionem In in Baptismo. 295
<duolan 2><-P>tale aliquid in P. Foliano, mirabile qui-
dem, sed quis sibi talia, nisi temerè, audeat
polliceri?</P>
<Z><A+1>EX MATERIA
DE</A+1>
<A+3>SACRAMENTIS.</A+3>
<A+1>DE</A+1>
<A+2>BAPTISMO.
§. I.</A+2>
<A+1>Circa præpositionem In, ut sit necessaria in
forma Baptismi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>850.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On esse de substantia, graviter<marginalia>Omissionem|præpositio-|nis In, ut|extenuent|quidam.</marginalia>
autem peccare illam omitten-
tem, & iterandum Baptismum
sub conditione, statutum & probat&#x0169; Sect. 30. n.
1238. & seqq. ubi prætermissus ex Auctoribus
negantibus Diana Parte 2. Tractatu 15. Resol.
47. & Leander Tomo 1. Tract. 2. Disp. 3. Quæst.
11. & 12. negantibus inquam ex parte, cùm
enim de substantia non esse affirment, ajunt
tamen in omissione non peccari mortaliter; &
neque iterandum Baptismum contendit Lean-
der contra P. Gasparem Hurtadum arguens,
pro admonitione illa baptizati, contra quem
& Nos, dicens quòd si semel concedat adesse
in omissione periculum nullitatis Baptismi, ne-
cessariò debet fateri esse talem omissionem
mortalem; juxta ipsum ergo nullum est in
omissione nullitatis periculum, & ita non est
iterandus sub conditione. Quod quidem con-
tra ipsius est communemq&#x0301;ue doctrinam, de<marginalia>Ex illius|defectu ite-|randum sub|conditione|Baptismum.</marginalia>
qua Tract. 1. Disputat. 5. Quæst. 14. ubi statuit
stante opinione probabili de nullitate alicujus
Sacramenti, si illud sit valde necessarium, ut est
Baptismus, & Ordo, obligationem iterationis
conditionalis extare. Esse autem opinionem
dictam à ratione & auctoritate probabilem ne-
quit rationabiliternegari. Diana aute&#x0303; ab eodem
adductus nihil circa iterationem dicit, nec vi-
detur communi sententiæ, pro qua ipse non
semel, contraventurus. Citat etiam præfatus
Scriptor P. Filliucium, sed notans illum malè
citare P. Henriquez ex Lib. 2. Cap. 9. §. 4. ubi
nihil de hac re, quod revera ita est, & opposi-
tum docere ait Cap. 8. n. 67. ubi etiam nihil ha-
bet. Per errorem autem videtur positum n. 67.
pro n. 6. ubi sic ille inquit: Dictio Ego & In per-<marginalia>P. Henri-|quez.</marginalia>
tinet ad quamdam integritatem formæ. Amen non
pertinet: quòd si hæc tria omittat secluso scanda-
lo, non est plusquàm veniale. Sic ille. Ut autem
constet quæ aut errent aut veritati conformes
sint citationes, præstat P. Filliucium cit. n. 63.
etiam audijsse sic locutum: & ea scienter (In sci-
licet, Ego atque Et) omittere, esset de genere suo<marginalia>P. Filliu-|cius.</marginalia>
peccatum mortale, tum propter dubium, tum prop-
ter usum communißimum Ecclesiæ; ut docent Hen-<-P>@@

<-P>riq. Cap. 9. §. 4. Hæc ibi, ubi citationem aberra-
re manifestum est, ut diximus, quod ad locum
attinet: quòd si tantùm error circa locum es-
set, alibi profectò, difficultate occurrente, &
cōmoda enodationis occasione, id, quod à prę-
fato Scriptore ipsi adscribitur, haberetur: nulla
autem opportunior quàm citato Cap. 8. §. 6. In
quo tamen, ut vidimus, compertissima est men-
tis illius expressio. Quid ergo? Erravit minùs
attenta lectione, sicut errarunt Mag. Candi-
dus & Bonacina citantes Cardinalem Toletum
pro sententia affirmante In non esse de substan-
tia formæ, cùm apertè contrariam amplecta-
tur loco à Nobis adducto, scilicet Lib. 2. Cap.
19. nu. 3. ubi sic ille: Reliqua verba necessaria<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
sunt, adeò quòd auferre nomen unius personæ, non
esset Baptismus. Similiter auferre præpositionem In.
Hæc doctissimus Cardinalis adducta ad eli-
dendas citationum falsitates, & ut ex eo ap-
pareat à Doctore tanto sententiam, quam am-
plectitur, multùm sibi auctoritatis & proba-
bilitatis conciliare, ut ex eo quod est à Nobis
dictum de iteratione conditionali Baptismi lu-
culentiùs comprobetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>851.</absatz-nummer> Sunt etiam Scriptores alij circa præ-<marginalia>Diversæ|Auctorum|sententiæ.</marginalia>
positionem dictam diversimodè sentientes. P.
Esparza Tomo 2. Lib. 10. Quæst. 5. & 40. videtur
illam omnino necessariam reputare, cùm enim
excipiat particulam &, ac pronomen Ego, de<marginalia>P. Esparza.</marginalia>
illa non ita pronuntiat. Expressius Mag. Aca-
cius de Velasco Tomo 1. Resolutione 79. nu. 5.
Negat tamen absolutè Mag. Joannes Anto-<marginalia>Mag. Aca-|cius.|Mag. Ba-|cus.|P. Busen-|baum.</marginalia>
nius Bacus in Summa præceptorum &c. Disput.
19. Cap. 2. P. Busenbaum in Medulla Theologiæ
moralis Lib. 6. Tract. 2. Cap. 1. Dub. 2. non satis
apertè locutus, sic enim nu. 2. Valet forma, etsi
omittat Ego & Amen, quia omnia significata per for-
mā salvantur, secus si omittat Te, quia non signifi-
catur persona baptizāda. Quòd si In voluisset ex-
cludere, illud prioribus adjunxisset; si includere,
de illo sicut de Te locutus fuisset. Neq; deinceps
quidquam de illo, varijs formis adductis. Dum
autem citato loco sic concludit: Ibidem indicat
se P. Layman, & Bonacinæ Sententiam am-
plecti: hunc autem in Problemate vidimus no-
stræ sententiæ patronum, unde ex ea parte sa-
tis videtur mens Auctoris præfati perspecta.<marginalia>P. Layman.</marginalia>
Atqui non ita Patris Layman Tomo 2. Lib. 5.
Tract. 2. Cap. 4. n. 6. pro quo citatio: quia ibi
nihil habet, quod deserviat intento. Quæstione
autem 3. Vers. 1. citatis nonnullis Doctoribus
ait communem esse apud illos doctrinam Vo-
cabulum nomine, seu in nomine pertinere ad essen-
tiam formæ, & ita non esse æquivalentem for-
mam si quis dicat: Ego te baptizo in Patre, aut
in virtute Patris &c. Ex quibus quid circa prę-
positionem sentiat nequit intelligi, cùm sic
loquendo Nomine, seu In nomine diversas circa
illam sententias indicet, de propria profatus
nihil. Est ergo ex hac parte citatio momenti
nullius, unde & videtur claudicare. Apertissi-
mè Antonius Fernandez de Moure vir qui-
dem apprimè doctus in Medulla etiam omnium
casuum conscientiæ, & Examine Theologiæ moralis<marginalia>Antonius|de Moure.</marginalia>
§. 4. n. 4. necessitatem profitetur. Rogat enim
ibi an sit de essentia dicere In nomine. Et re-
spondet: Maximè. Licet autem probatio ex eo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0311.jpg/>
@@1@<SE311>296 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>procedat, quòd unitas est divinarum Persona-
rum explicanda, & ita In nomine, & non In no-
minibus dicendum: cùm tamen de pronomine
Te priùs egerit, & sequatur In licet junctum
nomini, & necessarium esse fateatur, de illius
mente nequit dubitari. Immò quod ad In spe-
ctat quasi indubitabile supponit, & solùm cir-
ca singularem aut pluralem disputat varieta-
tem. Sic etiam tenet P. Rhodes Tomo 2. Tra-<marginalia>P. Rhodes.|Mag. Gonet</marginalia>
ctatu 12. Quæst. 1. Sect. 1. §. 5. & Mag. Gonet
Tomo 5. Tract. 3. Disput. 1. nu. 80. Ideo autem
omnes præfatos adduxi, ut qui sententiæ fa-
vent nostræ, illius probabilitatem & osten-
dant & augeant: & ex adversantibus id, quod
etiam intendimus, habeatur, scilicet iteratio-
ne conditionata opus esse ob contrariæ proba-
bilitatem.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Conjunctionem Et.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>852.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On esse de substantia formæ osten-<marginalia>Circa Et in|forma, qui|faveant &|adversen-|tur.</marginalia>
dimus citata Sectione 30. n. 1243. &
seqq. ubi per errorem Præpositio pro Conjunctione
extat, cùm ex Titulo §. constet unde illa pro-
venerit. Et adductis addendi P. Esparza citatus
nu. præced. Diana adductus etiam n. 828. Lean-
der citata Disput. 3. Quæst. 29. nonnullos alios
allegans. Qui & benè ostendit P. Reginaldum
pro eadem stare sententia, cùm tamen pro
contraria complures congerat. Media autem
Mag. Acacius procedit via dicens Resolutione
illa 79. n. 9. affirmans sufficere si semel ponatur
post nomen Filij: sic enim distinctio divina-
rum Personarum satis declaratur; quandoqui-
dem Pater & Filius suis nominibus illam prę-
seferunt: & ita cum pro Spiritu sancto adda-
tur, nihil est quod desiderari ad prædictum
effectum queat. P. Bussembaum pro affirman-
te sententia videtur stare citatis locis n. præced.
quatenus illam non excipit, cùm de vocibus
alijs loquatur, sicut de prępositione In dictum;
oritur autem ambiguitas aliqua ex citatione
pręfatorum Scriptorum, qui neganti suffragan-
tur, juxta dicta ibidem. Id quod de Moure ea-
tenus dicendum, quòd inter voces alias non
meminerit conjunctionis, & quidem sententia
Mag. Acacij satis verosimilis est, sed quidem<marginalia>Mag. Aca-|cij singularis|impugnata|sententia.</marginalia>
ratio ejus non convincit: nam licet nomina
Patris & Filij distinctionem præseferant, quam
non ita indicat persona Spiritus sancti, & per
conjunctionem clariùs indicetur, non tamen
omnimoda expressio necessaria est, sed quæ ad
effectum appareat revera sufficiens. Id quod
etiam in nominibus Patris & Filij ostendi po-
test: Nam licet ut distincta sonent sejuncta
conjunctione: cùm tamen dicitur, In nomi-
ne Patris, Filij posset esse sensus in solo no-
mine Patris conferri Baptismum, Patris in-
quam Filij. Sicut enim in hymno Angelico
loquentes cum Filio dicimus: Domine Deus,
Agnus Dei, Filius Patris. Ita & Patrem dicere
possumus: Patrem Filij subintelligentes, æter-
ni, infiniti, immensi, & absolutè Dei, & in
nomine Patris adeò Patre digni Filij Baptis-<-P>@@

<-P>mum perfici & ministrari. Quæ quidem erran-
di occasio addita conjunctione removetur. Et
tamen etiam illa non addita sufficiens expressio
indicatur: ergo & pro Spiritu sancto licet si-
militer arbitrari. Confusio autem, & erroris
occasio ex eo submovenda, quod à Nobis tra-
ditum cit. n. 1243.</P>
<P>  <absatz-nummer>853.</absatz-nummer> P. Leander Quæst. 37. sic illam pro-<marginalia>Error tituli|apud P.|Leandrum,|ubi & de|forma alia.</marginalia>
ponit: An sit validus Baptismus sub hac for-
ma datus: Ego te baptizo in nomine Patris, Filij,
& Spiritus sancti. Et negare asserit Alensem
apud Pesantium, favere eisdem Patrem Lay-
man & eum sequi P. Palaum: ipse autem con-
trarium asserit: sed probatio, & Auctorum ci-
tatio ostendunt in titulo errorem extare, ne-
que de forma agi, sub qua Mag. Acacius, quod
vidimus amplexatur. Titulus ergo sic dispo-
nendus: An sit valida hæc forma: Ego te bapti-
zo in nomine Spiritus Sancti, & Patris, & Filij,
sub qua non valere tenent citati, quod & se-
quitur P. Rhodes supra citatus n. 851. De quo
& Nos n. 1247. ubi valde dubiam præfatam
formam ostendimus, & ita iterandum sub con-
ditione Baptismum. Quod equidem & præ-
standum in forma sine conjunctionibus adhi-
bita; quia opposita sententia est probabilis, ut
asserit P. Reginaldus Lib. 27. Cap. 4. n. 30. ubi<marginalia>Iterandum|sub condi-|tione Bap-|tismum in|casibus|prædictis.|P. Reginal-|dus.</marginalia>
ita scribit: Quod, quia habet aliquid probabilita-
tis, talis omißio fufficientem caussam præberet Bap-
tismum iterandi sub conditione. Sic doctus Pater,
cùm aliquid tantùm probabilitatis in prædicta
sententia recognoscat. Esse autem absolutè
probabilem non obscurè significat Leander,
dum sic ait: Vnde probabilius respondeo. Non
ergo audiendus P. Layman adductus nu. 829.
ita scribens: Idem Comitolus post alia cir-
ca formam, de qua ibi: Neque tertium probabi-<marginalia>P. Layman.</marginalia>
liter asseritur, cùm sit communis doctrina sola
omißione copulæ. Et non vitiari Baptismum. Sic
ille. Non inquam audiendus, cùm de proba-
bilitate dictæ sententiæ constet, quæ &
dici etiam communis potest, cùm tot sit na-
cta defensores. Forma autem, de quâ locu-
tus, illa est, de qua Nos Difficultate 4. Ne-
que ibi dictis aliquid adjiciendum occurrit, si-
cut neque circa alteram In nomine Genitoris &c.
quam tamen tuetur P. Rhodes suprà in sine §.
impugnat autem P. Gonet supra etiam n. 82.
& de qua Difficult. 5. Ex eo autem quòd ite-
ratio formæ necessaria sit, evincitur pecca-
re mortaliter sub incerta forma baptizan-
tem. Unde & de omittente conjunctionem
& consequenter asserendum contra Lean-
drum suprà Quæst. 30. & nonnullos post as-
sertam ab ipso probabilitatem Quæst. præ-
ced. contra doctrinam à se traditam, de
qua nu. 850. quod & ratio apertè convincit
cùm res gravissima sit. Et hæc pro Baptismo
sufficiant.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0312.jpg/>
@@1@<SE312>§. III. Circa Sacramentum Confirmationis. 297
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Circa Sacramentum Confirmationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>854.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illo Problemate 4. ubi firmatum<marginalia>Circa invo-|cationem|Trinitatis|in Confir-|matione.</marginalia>
expressionem SS. Trinitatis ad sub-
stantiam formæ pertinere. Quod quidem P.
Leander citato Tract. 3. Disput. 3. Quæst. 17. af-
firmat esse certissimum, objiciens quidem sibi
Græcorum formam, & doctores allegans secus
sentientes, nihil circa ea solicitus, quæ à No-
bis sunt non leviter urgentia, & consideratio-
nis non omittendæ, proposita. Remittit au-
tem se ad P. Dicastillum & Trullench, ex qui-
bus ille Tomo 1. Tract. 3. Disput. Vnica nu. 74.
& hic Tomo 3. Lib. 2. Cap. unico de Confirmatione,
nihil habent, quod possit negotio præfato de-
servire. Addit illis Dianam Parte 8. Tractat. 1.
Resolut. 10. ubi discursum apponit viri docti
conantis ostendere à primitivæ Ecclesiæ tem-
poribus in usu fuisse ut invocatio SS. Trinita-
tis in Confirmatione Sacramentali adhibere-
tur. Sed neque hoc momenti est alicujus, quan-
do pro Græcis forma approbatur Pontificia au-
ctoritate, in qua non invenitur expressa. Cir-
ca quod inquirimus quomodo possit cum for-
ma tradita à Concilio Florentino componi.
Standum ergo ijs, quæ à Nobis dicta, dum ni-
hil opportunius occurrit.</P>
<P>  <absatz-nummer>855.</absatz-nummer> Mag. Bacus adductus n. 829. Cap. 8.<marginalia>De In at-|que Et.</marginalia>
forma communi proposita addit omnia illius
verba esse de essentia præter In & Et. Sed cùm
circa In diversam sententiam pro Baptismo te-
neamus, illa etiam est circa Confirmationem
retinenda. Et quotquot circa Baptismi formam
quoad articulum de expressione Trinitatis mo-
ventur quæstiones, ad Confirmationem sunt
etiam advocandæ, præter illam de Baptismo in
nomine Christi primis Ecclesiæ temporibus; id
siquidem pro Confirmatione non habet simile
fundamentum; licet ex uno ad aliud possit à
sic opinantibus convenientia derivari. Circa
iterationem autem quam statuit P. Bonæ-Spei
Tract. 3. n. 29. non est modo penitus simili dis-
currendum, eo quòd Confirmatio non sit Sa-
cramentum neque in re, neque in voto ad sa-
lutem necessarium: unde qui illud sub proba-
bili forma suscepit, ad conditionalem iteratio-
nem non tenetur. Et licet possit; non ita vi-<marginalia>De itera-|tione condi|tionali.</marginalia>
detur conveniens, ut chrismate uncta frons,
iterùm inungatur. Sic enim Sacerdotis palmæ
non unguntur, cùm Unctionis extremæ reci-
pit Sacramentum. Et in ijs, qui baptizantur
sub conditione non iteratur unctio chrismatis
in vertice, & olei sancti in pectore & scapulis.
Nec benè ibi staret conditio, si videlicet dica-
tur: Si non es unctus: cùm constet unctum fuis-
se, quamvis possit intelligi de unctione legiti-
ma; sicut in Baptismo de legitima lotione. Sed
in unctione speciali aliquid videtur esse, ratio-
ne enim illius moralis quædam permanentia
relinquitur, & ita videmus vasa sacra, & alta-
ria oleis sacris consecrari, & in eis denomina-
tionem indelebilem permanere.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>856.</absatz-nummer> Addi potest unctionem in pectore<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
& scapulis legitimam fuisse, quia præcessit
Baptismum: & quia non sunt unctiones divi-
dendæ, ideò & unctionem Chrismatis omit-
tendam, pro qua non est absoluta necessitas,
& cùm Sacramentum non sit, sed cæremonia-
le complementum gratiæ non effectivum, con-
venienter prętermitti: & verosimile est, si quem
ille habet affectum retrotrahi, ut illo, qui bap-
tizatur, non penitus defraudetur, ad eum mo-
dum, quo Baptismus ipse caussat gratiam re-
cedente fictione, retrotrahitur enim ille ad hu-
jusmodi affectionem, & quasi tunc perficere-
tur, & esse inciperet, operatur. Et in hujusmo-
di quidem eventu, sicut Sacramentum opera-
tur ut præsens, ita & Sacramentales ritus, qui-
bus aliqualis respondet effectus, etiam retro-
trahuntur, ut illos præstent. Unde in eo etiam
casu, in quo Baptismus sine aliqua suscipientis
culpa fuit nullus, tale aliquid circa Sacramen-
talia dicta dici verosimiliter potest ut legitima
superveniente receptione ad suos effectus sus-
citentur, & virtute Sacramenti id habeant,
quod erant in priori receptione, si legitima
fuisset, habitura. Quæ quidem ex occasione
dicta, neque, ut æstimo, supervacuè. Nec de
Confirmatione plura, ubi de illius solùm for-
ma agimus, & de qua alibi non pauca.</P>
<Z><A+1>Circa SS. Eucharistiæ Sacramentum.</A+1></Z>
<P><INI2>D</INI2>Ictum de illo supra § 3. circa materiam
de Incarnatione, ubi de peculiari existen-
tia SS. Trinitatis in ipsa.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa formam in Sacramento Extremæ Vn-
ctionis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>857.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa Problem. 6. de qua & P. Lean-<marginalia>De forma|juxta Au-|ctorem|quemdam.</marginalia>
der Tract. 4. Disput. 2. qui Quæst.
22. adducit Cañedum Cap. 1. de Extrema un-
ctione pag. 245. ubi asserit formam præcisam
hujus Sacramenti esse istam: Indulgeat tibi Deus
quidquid peccasti per visum, sive auditum &c. In
nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti. Quod
quidem citatus Leander non approbat, eo
quòd in hujusmodi forma desideretur id, quod
ad unctionem spectat necessariò explicandum.
Et quidem meritò, cùm pro eo adeò apertè mi-
litet Conciliorum Florentini, & Tridentini
auctoritas. Dici quidem potest unctionem non
indigere significatione verborum, quandoqui-
dem ungens Sacerdos actu ipso ungendi satis
quod agit repræsentat, & verbis prædictis suf-
ficienter finis unctionis ostenditur, ritu depre-
cationis adjuncto.</P>
<P>  <absatz-nummer>858.</absatz-nummer> Verùm hoc minimè satisfacit: ea<marginalia>Vnctio ut|debeat ex-|primi.</marginalia>
enim ratione dici posset hanc esse sufficientem
Baptismi formam: In nomine Patris, & Filij, &
Spiritus sancti, sic proferendo, dum fit ablutio;
hæc enim seipsam sufficienter repræsentat, &
per adjuncta verba ejus & finis & effectus in-
dicatur. Id quod etiam de Confirmatione dici
posset. Ad quod quidem dici poterit Baptismi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0313.jpg/>
@@1@<SE313>298 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>formam à Christo præscriptam, quod secus ac-
cidit in Extrema unctione. Contra id siquidem
stat, Christum actionem ipsam præcepisse, cum
adjunctis verbis, non verò expressionem verba-
lem ablutionis. Unde ergo obligatio pro illa, uti
pro parte ad substantiam formę pertinente? Ex
traditione utique in Ecclesia ab Apostolorum
temporibus observata. Ergo similiter est in
Extrema unctione dicendum: in cujus admi-
nistratione ab antiquissimis temporibus sem-
per ijs verbis usus constitit quibus unctio desi-
gnaretur. Quod quidem à Cōcilio Tridentino
Seßione 14. Cap. 1. de hoc Sacramento luculen-
ter expressum, sic enim ibi: Quibus verbis ut ex<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
Apostolica traditione per manus accepta Ecclesia di-
dicit, docet materiam, formam, proprium mini-
strum, & effectum &c. Unde & in illis formis
specialium Ecclesiarum, minùs ab aliquibus
ut in Problemate vidimus, probatis, unctio sem-
per expressa, uti id, in quo dubium esse nullum
poterat, per quæ P. Arriagæ discussa dubitatio
Disput. 53. n. 26.</P>
<P>  <absatz-nummer>859.</absatz-nummer> Aliunde etiam potest forma prædicta<marginalia>Qualis di-|versitas in|forma abso-|lutionis.</marginalia>
improbari, ex eo scilicet quod additur tam-
quàm substantiale, In nomine Patris &c. Cùm
enim de usu Romanæ Ecclesiæ ioquamur, pro
qua est forma à Concilijs præfatis designata,
nequit illi quidquam superaddi tamquàm sub-
stantiale. Unde & Sacramentum erit nullum,
cùm error in forma admisceatur, juxta com-
munem Scriptorum doctrinam de Baptismo
loquentium, si post SS. Trinitatis nomina Vir-
ginis nomen adjiciatur. Secus si ex devotione,
quasi quidpiam accidentale, ut apud fere om-
nes de Baptismo tractantes habetur obvium.
Neque hic locum habet illorum sententia, de
qua Problem. 5. circa verba absolutionis, ut sci-
licet intentio possit usque ad finem prolationis
trium divinarum Personarum prorogari, quod
non displicuit Nobis. In illa enim unica est
oratio expressiva plenè eorum, quæ sine divi-
narum Personarum expressione implicitam si-
gnificationem habebant, unde pro eadem re-
putantur. In forma autem, de qua agimus, di-
stincta oratio est, ut constat, nec pro una &
eadem haberi possunt. Præterquam quòd pro-
tensio illa intentionis ex eo accidere potest,
quod juxta Concilia possint verba illa sanctæ
invocationis adjungi: quod tamen in casu no-
stro non accidit, cùm talis adjectio minimè sit
Ecclesiæ menti conformis: aliàs posset etiam
Virginis prolato nomine, aut devoti alterius
Sancti, usque ad finem prolationis intentio
protelari. Præterquàm quòd additio In nomine<marginalia>Notanda|doctrina|circa verba|In nomine|Patris &c.</marginalia>
Patris &c. aptum sensum cum præcedentibus
habere non potest, scilicet, Indulgeat tibi Deus
&c. quia Deus non dicitur propriè indulgere
in nomine Patris &c. propter quod dixi verba
ista distinctam orationem continere: sic enim
& alibi sæpè videre est, & præsertim initio
Missæ: neque enim cum Antiphona, Introibo
unam integrat orationem, ut ex interpunctio-
ne liquet, aliàs post Psalmum Iudica me Deus
simul repeteretur. Unde & receptissimus apud
Fideles usus, cùm aliquid aggrediuntur, & ita
in verbis prædictis, licet verbo careant, ali-
quod subintelligendum est, videlicet, aggre-<-P>@@

<-P>diar, agere volo, vado, tendo, nomine adjutorio
SS. Trinitatis invocato. Et in Missa quidem sa-
tis est nota intentio illam celebrandi, ut id de-
beat intellectum credi & Ecclesiæ intentione
contentum, quidquid de Sacerdote celebraturo
sit ad hæc minùs attento.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa Sacramentum Ordinis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>860.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illo non pauca Problemate 7. unde
non multa in præsenti.</P>
<Z><A+1>De Subdiaconatu.</A+1></Z>
<P><INI2>I</INI2>N sola Calicis & Patenæ exhibitione cum<marginalia>Circa for-|mam pro|Subdiaco-|natu ut ob-|stat P.|Leander.</marginalia>
accommodata forma illius essentiā consistere
dict&#x0169; & probat&#x0169; cum multis §. 4. Contra quod
insurgit P. Leander Tomo 2. Tract. 6. Disput. 3.
Quæst. 12. Nam duplex potestas confertur: er-
go per duplicem materiam & duplicem for-
mam. Consequentia patet, & Antecedens pro-
batur; Nam in primis confertur potestas admi-
nistrandum Sacerdoti vasa Corporis & Sangui-
nis Christi, & hæc confertur per traditionem
Calicis vacui & vacuæ Patenæ cum verbis il-
lis: Videte cujus ministerium vobis traditur &c.
Rursus confertur eidem potestas altera ad le-
gendum Epistolas solemniter in Ecclesia, &
hęc datur per traditionem libri Epistolarum sub
hac forma: Accipite librum Epistolarum, & habe-
te potestatem legendi eas in Ecclesia Sancta Dei
&c. Sed cōtra est. Nam etiam Subdiacono tra-<marginalia>Fit illi|satis.</marginalia>
duntur Urceoli cum vino & aqua, & bacile
cum manutergio: nec tamen proptereà tradi-
tio talis ad substantiam dicitur pertinere. Et
quidem traditione tali conferri potestatem ad
suggerendum vinum & aquam in Eucharistiam
Sanguinis Christi nobiliori modo quàm Aco-
lyhto manifestum est; cùm tamen citatus Scri-
ptor id ad substantiam illius gradus asserat per-
tinere Quæst. 17. Nec dici potest illos tradi ab
Archidiacono, neque formam supra illos pro-
ferri, id quod in Acolytho secus accidit: nihil
enim ex ijs obstare ostensum n. 1320. & qui-
dem indubitabile est per hujusmodi urceolo-
rum traditionem ad ministerium dictum tradi
potestatem, quomodocumque illud placeat ex-
plicare, unde & tactus in Pontificali præscri-
bitur. Quare ergo ad substantiam non perti-
net? Ideò equidem, quia minimè ab Ecclesia
ut substantialis hujusmodi traditio virtute po-
testatis à Christo acceptæ adhibita reperitur.
Quod equidem ex Concilio Florentino con-
stat, juxta dicta in Problemate, ubi & alia addi-
ta, quibus consentaneæ minimè responsiones
perhibentur. Et ita præter citatos, & alios ad-
ductos à P. Leandro tenet P. Bonæ-Spei Tract.
7. nu. 19. & seqq. Antonius Fernandez de
Moure Parte 3. Cap. 11. §. 5. nu. 2. P. Arriaga
Disput. 56. Sect. 4. P. Busenbaum Lib. 6. Tract.
5. Cap. 2. Resp. 3. P. Esparza Lib. 10. Quæst. 104.
Arti. 12. & alij. Mag. Acacius de Velasco Tomo
2. Resolut. 339. n. 2. ita scribit: Materia remo-
ta est Calix & Patena vacui, & liber Epistolarum:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0314.jpg/>
@@1@<SE314>§. VI. Circa Sacramentum Ordinis. 299
<duolan 2><-P>& traditio rerum istarum est materia proxima. Ita
definit Concilium Florentinum. Sic ille citans in
margine Decretum Eugenij Quarti. Ubi mi-
rari juvat virum doctum eo in errore fuisse, ut
definitum à Concilio sibi persuaderet, quod ita
indubitanter profert; cùm oppositum potiùs,
& satis quidem probabiliter asserere potuisset.
Eugenius enim traditionis libri non meminit,
unde illud est præcipuum oppositæ sententiæ
fundamentum.</P>
<Z><A+1>§. VI.
De Diaconatu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>861.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N sola libri Evangeliorum traditione<marginalia>Circa Dia-|conatum &|modos ali-|quos sen-|tiendi.</marginalia>
cum propria forma substantiam esse hu-
jus Ordinis constitutam, statutum §. 5. pro
quo P. Leander multo plures refert, quàm pro
sententia opposita probabiliore ab ipso judica-
ta. Stant etiam pro nostra citatus Moure loco
eodem. P. Bonæ-Spei n. 24. & seqq. Mag. Aca-
cius Resolut. 340. Quidquid P. Esparza, & P.
Busenbaus videantur adversari: nihil tamen
speciale adducentes, cui non sit obvia ex di-
ctis §. citato satisfactio. In Magistro autem
Acacio peculiaris doctrina occurrit, quæ &
profectò difficilis, ait enim principale Diaconi
ministerium versari circa traditionem Calicis
cum vino in Missa, & Patenam cum Hostia,
dum assistit Sacerdoti, & nihilominùs, & li-
bri Evangeliorum traditionem, quod ad mi-
nisterium minus principale spectat, esse mate-<marginalia>Difficilis|doctrina|Mag. Aca-|cij.</marginalia>
riam ejus Ordinis. Et rationem reddit: Nam
vel consideramus Calicem & Patenam cum Hostia
& vino, aut sine illis: si sit sine vino & Hostia, est
materia propria Sacerdotis (ubi est apertus error,
cùm dici debeat, Subdiaconi) Ergo materia hujus
Ordinis propria est liber Evangeliorum. Sic ille.
Sed quidem incredibile apparet, ut quod minùs
principale in Sacramento est, sit unicum sub-
stantiale significatum: quod quidem in nullo
alio Sacramento reperietur, & rationi valde
dissonum comperitur. Neque ratio adducta
ullo modo satisfacit, in qua aliquid pro illius
complemento deesse videtur. Neque enim ex
eo quod Calix & Patena sine vino & aqua
sint materia Subdiaconatus, sequitur cum illis
Diaconatus materiam constituere, cùm hoc ex
dispositione Ecclesiæ juxta datam sibi potesta-
tem à Christo dependeat, neque è converso,
juxta ipsius sententiam, de qua nu. præced. etsi
proportio servanda est inter utrumque Ordi-
nem, duplex utrique est materia designanda,
cùm in utroque & liber, ac Calix & Patena
sint. Alius autem videtur esse sensus rationis
dictæ, quandoquidem ea, quæ diximus, con-
tra ipsum directè non sunt. Vult ergo ex eo
quòd Calix & Patena vacui materia Subdia-
conatus sint, non stare ut materia Diacona-
tus sint, etiamsi cum Vino & Hostia exhi-
beantur, quia exigua in eo apparet differentia,
consideratis instrumentis eisdem, licet aliàs
magna sit, quatenus magis ad Eucharistiæ con-
secrationem accedit. Iuxta quæ ratio adducta
ab ipso non videbitur claudicare, ex defectu<-P>@@

<-P>unius membri divisionis, si dicamus subintel-
ligi illud, quod revera oportuisset ampliùs de-
clarari. Sed quidem ratio illa potest apertè
redargui in Ordine Presbyteratus, qui adhibi-<marginalia>Quid in|Diaconatu|præcipuum.</marginalia>
tis Calice & Patena confertur. Unde videtur
dicendum ministerium, quod Evangelij tradi-
tione confertur, esse præcipuum, quia pro eo
major solemnitas, quàm pro alijs adhibetur,
juxta dicta in Problemate: sic enim voluit
Christus Evangelium honorari. Præterquàm
quòd hujusmodi traditione non solùm desig-
natur Evangelij decantatio, sed etiam prædica-
tio, quæ ad Diaconum pertinet, ut habe-
tur in Pontificali: Prædicatu divino, exem-
plo perfecto, portandum scilicet Ecclesiæ Ta-
bernaculum, quod quidem ministerio circa
Eucharistiam præmittitur. Sic enim amplifi-
canda illa, id quod est Christo maximè glorio-
sum. Quibus non obstantibus veneranda est
doctrina S. Thomæ in 4. Dist. 24. Quæst. 2. Arti.
3. juxta quam Auctor, sed minùs exactè.</P>
<Z><A+1>De Presbyteratu.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>862.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Uplicem materiam cum proportio-<marginalia>Panis & vi-|num simul|esse de sub-|stantia Or-|dinationis|Presbyteri.</marginalia>
nata forma ad illius substantiam
concurrere dictum & comprobatum §. 6. quod
& tenent citati omnes nu. præced. Circa id au-
tem, quod dictum n. 1378. de substantiali ne-
cessitate panis & vini, ita ut unum ex illis non
sufficiat, P. Bonæ-Spei eidem assertioni con-
sentiens ita scribit suprà n. 29. Quidquid P. Mar-
chantius in Resolut. de Sacramento Ordinis Ca-
su 1. dicat Ordinationem illam Titij factam per<marginalia>Marchan-|tius à P.|Bonæ-Spei|meritò no-|tatus.</marginalia>
porrectionem Calicis absque vino fuisse omnino vali-
dam, & pro valida haberi debere, neque absolutè,
neque conditionaliter debere repeti in eo, cui Calix
sine vino, & Patena cum Hostia porrecta est. Hanc
enim sententiam gravi censura notat P. Tannerus
Tomo 4. Disput. 1. Quæst. 2. Dub. 4. & ideò eam
prudenter declinat P. Herincx Disput. 10. num.
42. Sic ille: qui id quidem in P. Henri-
quez à Nobis adducto similiter sentiente, si
legisset, pariter rejecisset, nec ita in alijs ibi-
dem citatis, qui licet cum P. Henriquez sen-
tiant quoad sufficientiam materiæ, nō ita circa
iterationem Ordinationis saltem sub conditio-
ne. Circa quod P. Arriaga doctè discurrit n. 24.<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
& seqq. ubi ita scribit: Vnde clarißimè infertur
esse obligationem repetendi saltem sub conditione
eum Ordinem, si quis velit actus illius exercere. Et
inferiùs: Dixi, si velit exercere eos actus: nam si
nolit eos exercere, sed manere ac si esset laicus, non
est cur obligetur ad eam repetitionem. Sic ille, mi-
nùs advertens sic Ordinatum non posse, si ve-
lit, ut laicum remanere, cùm supponatur Dia-
conus. Potest autem dubitari an audire Con-
fessiones possit, cùm sit probabiliter Sacerdos,
quidquid de Missæ celebratione sit; & ratio
dubitandi ex eo desumitur, quod est communi
sententia receptum, Ecclesiam scilicet posse
defectum in Sacerdote supplere probabiliter
procedente, ob multa & gravia inconvenien-
tia, quæ ex hujusmodi defectu, si supplemen-
tum desit, sequerentur. Ubi verosimiliter dici
posse videtur: quòd si opinio statuens verum
esse Sacerdotem falsa sit, non sit locus supple-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0315.jpg/>
@@1@<SE315>300 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>mento, quia Ecclesia supplere nequit defectum
substantialem Sacramenti: si autem revera Sa-
cerdos sit, defectus poterit suppleri; immò nul-
lus videtur defectus, qui suppleri debeat: nisi
dicamus Ecclesiam nullo modo admissuram sic
ordinatum ad exercitium Sacerdotale, & de-
fectum admissionis posse ex titulo præfato sup-
pleri, stante errore communi, & titulo colo-
rato, si hic est etiam necessarius, quod multi
negant, de quo aliàs. Et potest quidem sic or-
dinatus defectum ignorare, ut nullo modo in
eo peccatum admisceatur. Si autem defectum
agnoscat, id quod dicitur de abstinentia ab
actibus Ordinis, si velit manere ut laicus, in-
telligendum est, si nihil occurrat, propter
quod obligatio iterandæ Ordinationis oriatur,
ut videtur occursurum moraliter loquendo, ra-
tione scandali, si videatur minimè se gerere
ut Sacerdos, aut ex alijs circumstantijs. Qui-
bus etiam deficientibus non apparet omnino
certum posse sic manere; quia ejus manus ad
Officium Sacerdotale consecratæ sunt: sicut
autem post illarum consecrationem non pos-
set resilire dicens se nolle ordinari: ita & dice-
re nequit postquàm modo dicto ordinatus
est, se nolle in assecuratione Ordinationis pro-
cedere, ut certæ consecrationi non certa or-
dinatio respondeat. Ad eum modum, quo sup-
positis sponsalibus tenetur quis Matrimo-
nium contrahere, & non utcumque, sed cer-
tò: secus enim injuria fit Ecclesiæ, suo in mi-
nistro deceptæ, ut ejus nequeat uti mini-
sterio.</P>
<P>  Circa formam autem secundariam & impo-
sitionem manuum Episcopi, duæ difficultates
occurrunt, quas contingentia ipsa suscitavit.</P>
<Z><A+2>DIFFICULTAS</A+2>
<A+1>PRIMA.
Pro casus contingentia.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>863,</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Piscopus Verba illa: Accipe Spiritum<marginalia>Circa trans-|mutata ver-|ba formæ,</marginalia>
sanct&#x0169; &c. ita protulit: Accipe Spiritum
sanctum, quorum remiseris peccata retenta sunt, &
quorum retinueris, remissa sunt. Et id quidem nō
ex ignorantia, sed ex inadvertentia. Et quidem
tunc eo modo ordinati ex reverentiali quodam
timore tacuer&#x0169;t: posteà autem vehementer sti-
mulati ex suspecta nullitate quoad partiale&#x0303; il-
lam Ordinis completionem, minimè potuerunt
quiescere, donec Episcopum, immò & Ar-
chiepiscopum, (talis enim erat, & in suprema
Indiarum Metropoli,) humiliter adeuntes, ite-
rationem Ordinis exacta verborum prolatio-
ne, benignè & placidè, obtinuerunt. Circa<marginalia>Vt à non-|nullis ap-|probata.</marginalia>
quod quidem non defuerunt qui iterationem
minimè sunt necessariam arbitrati; nec jam
quidem ex eo quòd impositio manuum prædi-
cta de necessitate Ordinis Presbyteralis non
esse censeretur, juxta illos, quos in dicto §. 6.
n. 1346. retulimus nec paucos quidem, nec
contemnendæ auctoritatis; sed ex eo quòd in
verborum transmutatione materialis tantùm<-P>@@

<-P>error, & non formalis intercesserit, sicut in
forma illa Baptismi à Pontifice Sanctissimo
& doctissimo Zacharia approbata: Ego te bap-
tizo in nomine Patria, & Filia, & Spiritua sancta,
de qua in Cap. Retulerunt de Consecrat. dist. 4.
Ubi solùm fit exceptio, quam verba illa signi-
ficant: Si ille, qui baptizat non errorem introdu-
cens aut hæresim, sed pro sola ignorantia Romanæ
locutionis &c. Cùm ergo in casu dicto nullus
error sit intentus introduci, & ea sola fiat ex-
ceptio, videtur de transmutatione eadem esse
ratio, ac de infractione verborum, cùm revera
nullius verbi fuerit defectus. Ex prædicta enim
Pontificia decisione ad aliorum Sacramento-
rum formas Doctores sumendum asserunt com-
muniter argumentum. Nescio autem an
quod à præfatis contra iterationem instru-
ctum, ita fuerit expensione prædicti Capitis
roboratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>864.</absatz-nummer> Sed quomodocumque id steterit, in-<marginalia>Impugnati|illi.</marginalia>
firmum prorsus est, & nimiùm probans, con-
tra omnium scilicet Doctorum sensum, qui
etiamsi error non intendatur introduci varia-
tione formæ, posse prorsus invalidam reddi, &
consequenter Sacramentum unanimiter con-
testantur. Si videlicet varietur sensus, ita ut
non sit æquivalens verborum virtus: quæ cùm
adest, pro eadem reputatur. Pro quo quotquot
in citato Problemate adducti, & in Superioribus
§§. allegati. In præmissa forma non ita acci-
dit; variatur siquidem sensus contraria appli-
catione verborum, dum retineri pro remitti
sumitur, & remitti pro retineri, contra expres-
sam Christi institutionem; unde falsa absolu-
tè redditur, & pro non forma habetur, sicut
docti Iurisperiti dicunt, de quo Nos alibi, in-
justam sententiam non esse sententiam. Ne-
que quod ex Cap. Retulerunt adducitur alicu-
jus momenti est: nam in ipso non solùm ex
eo quòd non sit intentus error decernitur valor
Sacramenti, sed quia formæ servatus proprius
& legitimus sensus, quidquid de locutionis
corruptela fuerit infringendo linguam, unde non
ad solum errorem aut hæresim arctanda dispo-
sitio. Hinc factum quod narrat Fernandius
Moure suprà Cap. 10. n. 6. de Parocho, qui in
administratione Extremæ unctionis pro verbo
Deliquisti dicebat Dereliquisti: quam mutatio-
nem Scriptor valori Sacramenti censuit obsti-
tisse, ob sensus diversitatem, cum adeò di-
versa sint prædicta verba, licet non multùm
dissimilia sono, in cujusque propria significa-
tione.</P>
<P>  <absatz-nummer>865.</absatz-nummer> Sed demus ijs, qui, ut vidimus, cen-<marginalia>Amplior|impugnatio.</marginalia>
suerunt, eorum placitum esse verosimile. An
proptereà certum? Non equidem, quia com-
plures sunt aliter sentientes, quorum est sen-
tentia probabilis. Ex quo habetur iteran-
dam Ordinationem quoad partem illam, ex re-
ceptissima doctrina. Ubi quidem non probabi-
liter arguitur, sed demonstrativè, juxta subje-
ctam materiam, sic stante opinione probabili
circa Sacramenti nullitatem, illud est sub con-
ditione iterandum: In casu, de quo agitur ta-
lis extat opinio: ergo sub conditione iteran-
dum est. Major admittitur, & Minor est inne-
gabilis, ex ratione, & auctoritate: Ergo est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0316.jpg/>
@@1@<SE316>§. VI. Circa Sacramentum Ordinis. 301
<duolan 2><-P>evidens Consequentia. Ubi opportunè cadit,
quod ex D. Thoma in 4. habet Sylvester Verb.
Baptismus 1. Quæs. 9. ubi ita scribit: Nono, quid<marginalia>Sylvester.</marginalia>
si fiat transpositio? & dicit S. Thomas ubi suprà,
quòd si talis sit, quæ mutet intentionem, non est
Baptismus, ut si dicatur: In nomine Patris baptizo
te, & Filij. Secus si intentionem non mutet: Vt in
nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti, baptizo
te. Et sic intellige dictum Petri (de Palude) quod
mutatio ex simplicitate non nocet, quando scilicet
sensum non tollit, ex malitia autem nocet, etiamsi
sensum non tollat, sicut de corruptione dicit S. Tho-
mas, quia tollit intentionem in Ministro. Sic ille.
In nostro autem casu manifesta est sensus
(quem explicat S. Thomas nomine intentio-
nis) mutatio ex verborum transpositione. Sicut
autem in eo casu non excusat simplicitas, ita
neque in nostro inadvertentia. Et quidem<marginalia>Quid circa|iterationem|certum.</marginalia>
quando mutatio sensus certa est, circa iteratio-
nem Sacramenti nullum esse dubium potest.
Stante autem illo, ut stare necesse est in opi-
nionum conflictu, iteratio etiam sub conditio-
ne adhibenda; quod est firmissimum dogma
apud eumdem Doctorem Sanctum 3. p. q. 66.<marginalia>Cap. De|quibus.</marginalia>
Arti. 9. ad 4. ubi adducit Decretalem Alexan-
dri Tertij in Cap. De quibus est, de Baptismo.
Quæ licet de Baptismo procedat, ad alia est
Sacramenta necessitatis similis extendenda sub
gravi conscientiæ gravamine, juxta recep-
tissimam, de qua sæpiùs, doctrinam Theolo-
gorum.</P>
<Z><A+2>DIFFICULTAS</A+2>
<A+1>SECUNDA.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>866.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca formam eamdem alteri Prælato<marginalia>Quid contra|formam, in|qua omis-|sum nomen|Peccata.</marginalia>
accidit, quæ & ejus conscientiam
non parum stimulavit, sic enim illam protulit:
Accipe Spiritum sanctum, quorum remiseris, re-
mittuntur eis, & quorum retinueris, retenta sunt.
Itaque nomen Peccata omissum, quod post or-
dinationem certò deprehendit. Et ratio dubi-
tandi est obvia, quia ex omissione hujusmodi
sensus formæ videtur claudicare, cùm id desit,
supra quod debeat verborum significatio cade-
re, ut integra evadat oratio. Sicut enim per
excessum corrumpi forma potest, variato sen-
su, ita & per defectum reddi inutilis, ut est
apud Doctores exploratum, pro quo specialiter
Sylvester suprà n. 4. ubi multa ex D. Thoma.
Sic dicunt graves Scriptores solo Verbo Absol-
vo non posse consistere absolutionem, quia
deficit appositum, licet sint, qui sufficere exi-
stiment, junctis circumstantijs Confessionis, &
accusationis, quibus significatio verbi ad pec-
cata coarctatur. Sicut è converso ex defectu
verbi redditur nulla Baptismi forma, ut si quis
abluendo dicat: In nomine Patris, & Filij, &
Spiritus sancti, omittens priora verba: Ego te
baptizo, ut declaravit Alexander Tertius in
Cap. 1. de Baptismo, quem adducit D. Tho-
mas Quæst. 66. citata, Arti. 5. ad 2. quia opor-
tet, ut qui baptizat determinet in verbis for-
mæ ad quid sit ablutio illa, de quo & diximus
n. 836.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>867.</absatz-nummer> Nihilominùs censui & consului for-<marginalia>Quid pro|illa.</marginalia>
mam prædictam fuisse sufficientem, neque ne-
cessariā iterationem, quia in illa idem est sen-
sus, etiam cum omissione dicti nominis. Nemo
enim audiet illam, qui non intelligat de re-
missione & retentione agi peccatorum: licet
enim sub proprio non efferantur nomine, ex
adjunctis evidenter concipiuntur. Neque enim
de absolutione alia, aut retentione sensus
commodus esse potest; tum ex eo quod Chri-
sti verba proferantur, quibus de peccatis egit:
tum etiam, quia datur Spiritus sanctus, quem
constat pro debitis alijs temporalibus non pos-
set dari. Unde diversa est in eo ratio ac in ver-
bo Absolvo, de quo nuper, quod communiter
negant Scriptores pro forma sufficere, licet ex
circumstantijs propria constare significatio vi-
deatur, quia illa debet in ipsa forma reperiri;
quod in casu præsenti evenit, juxta dicta, ex
eo scilicet quòd remissio & retentio cum Spi-
ritus sancti datione jungatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>868.</absatz-nummer> Est prætereà ratio alia ex Gramma-<marginalia>Probatio|alia ex|Gramma-|tica.</marginalia>
ticæ præceptis desumpta, nam posito genitivo
solet accusativus eleganter subtrahi, eo quòd
sufficienter intelligatur. Sic dicitur in Divi
Petri, & Ad Divi Petri templum scilicet. In D.
Pauli, & Ad D. Pauli, Collegium, inquam,
quod pro hoc, in quo hæc scribo, frequentissi-
mum. Et circa hoc attendendum esse linguæ
usum benè observat Sylvester V. Baptismus 1.
nu. 5. ex Paludano & Summa Confessorum.
Cumque Latina nobilissima omnium sit, &
qua feliciter in Sacramentorum administra-
tione utimur, licet ad usum præscriptum te-
neamur, dum stante illius proprietate varietas
aliqua sincerè procedendo contingit, non est
substantialis in forma sensus denegandus.
Num. 830. vidimus circa formam Baptismi<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
Auctores affirmantes conjunctionem Et esse
de substantia formæ. Quid ergo dicemus de
Baptismo administrato in ea lingua, quæ non
habet conjunctiones, qualis est Peruviana?
Unde inter Patrem & Filium, & hunc ac Spi-
ritum sanctum, nihil interjici potest. Videtur
quidem certissimum formam hujusmodi esse
sufficientem, quia juxta usum talis linguæ res
agitur: unde sic Indi instruuntur, ut in neces-
sitate, cùm Parochi diu & longè absint, possint
baptizare: Latina enim forma erroribus esset
obnoxia: licet jam multi sint, quibus illius pos-
sit usus commendari. Quod quidem eatenus
potest instituto præsenti subservire, quatenus
& ex eo, quod est dictum de usu linguæ mul-
tiplici stabiliri, & quod in casu nostro juxta
Latinam vidimus posse cum legitima signifi-
catione constare, ubi nihili improprium, sed
elegantiæ peculiaris admiscetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>869.</absatz-nummer> Ex quibus ad illa, quæ videbantur<marginalia>Fit satis|objectis.</marginalia>
obstare potest facile responderi, concedimus
enim per defectum, sicut & per excessum, posse
formam reddi invalidam; negamus tamen in
præsenti casu tale quid intercedere. Et ad id,
quod de forma absolutionis dicebatur, jam di-
versam esse rationem ostendimus. Pro forma
autem Baptismi optima est ratio Divi Thomæ
adducta, quòd scilicet in verbis formæ debeat
determinari quis sit ejus actionis finis, circa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0317.jpg/>
@@1@<SE317>302 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>quam cadunt: hoc autem in præsenti vidimus
inveniri, cùm constat ex forma ad tradendam
pro remittendis peccatis tendere potestatem.
Addo quod magni videtur esse momenti, sci-
licet peccata sufficienter expressa, dum in fine
dictum Retenta sunt, adjectivum enim illud
positivum indicat, & ex eo satis intelligitur
de peccatis esse sermonem, ad quæ & non ad
aliud dirigi valet ejus significatum. Quemad-
modùm si quis juxta definitionem peccati à
Divo Ambrosio traditam absolveretur sic: Ego
te absolvo à dictis, factis, & concupitis contra le-
gem Dei mihi Confeßis, valida esset absolutio,
& tamen nullus terminus substantivus ex-
pressivus peccati proferretur, sed subintellecti
sufficerent. Immò etsi tantùm diceret à com-
mißis &c. Commissa enim pro peccatis sumun-
tur juxta Ecclesiæ sensum: Commissa mea pa-
vesco &c. ratione scilicet subintellecti. Stat
ergo prædictam formam validam fuisse, unde
& dicti Prælati spiritus tranquillatus.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa Sacramentum Matrimonij.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>870.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N Problemate 8. n. 1371. Vers. Dici ergo,<marginalia>Matrimo-|nium inter|fideles an|stare queat|non Sacra-|mentale.</marginalia>
non esse iterandum Matrimonium sine
Parochi benedictione celebratum afferui, &
post alia sic: Cùm aliàs etiam in casu, quo non
esset Sacramentum, esset verus contractus, utpotè
coràm requisitis testibus celebratus: & ita conjuges
non essent in statu peccati mortalis, etiam mate-
rialiter loquendo. Sic ibi locutus juxta valde
probabilem sententiam gravium Theologo-
rum, juxta quos in Matrimonio potest stare
celebritas & substantia contractus sine adjun-
cto consortio Sacramenti: si videlicet conjuges
fideles sine ullo ad Sacramentum respectu so-
lùm velint naturalem inire contractum. Licet
revera alius videatur casus præfatæ assertionis:
supponitur enim conjuges voluisse contrahere
juxta morem Ecclesiæ, & ita conficere Sacra-
mentum: quod cùm defuerit, videri non in-
verosimiliter potest, cessare penitus obligatio-
nem, qualicumque defectu ex parte Parochi
succedente: quia deficit cōsensus circa objecti-
vam materiam, contractum inquam Sacramen-
talem. Hinc est ut defectu hujusmodi stante
Declarationes Cardinalium absolutè conclu-
dant Matrimonium non valere, nulla contra-
ctus naturalis habita ratione. Sic apud Lean-
drum citata Quæst. 40. & tamen supponitur
contrahendi voluntas, & testium præsentia.
Unde & ita semper de contrahentibus videtur
præsumendum in facti contingentia. Nihilo-
minùs perseverante conjugio secundùm opi-
nionem probabilem, cui ratio Sacramenti ex
præfata caussa deficit, idq&#x0301;ue auctoritate Eccle-
siæ renuentis divortium, dici convenienter po-
test in ratione contractus perseverare. Licet
enim Christus contractum hujusmodi Sacra-
mentalem esse voluerit: in casibus tamen hu-
jusmodi, in quibus non est conjugibus separa-
tio possibilis, rationem puri contractus noluit
denegari, ne sic conjuncti essent fornicarij,<-P>@@

<-P>licet tantùm materialiter, & juxta hunc spiri-
tum Ecclesiam procedere, dum tales sustinet,
nec judicat separandos. Iuxta quem explican-
di modum stat doctrina à Nobis tradita, quem
verosimilem æstimamus. Nec plura de Sacra-
mentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>871.</absatz-nummer> Si pro præfato explicationis modo<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
illud adjiciamus, quod ad meliorem intelligen-
tiam poterit deservire: siquidem objici poterit
ad contractum requiri necessariò ut sit volun-
tarius: quod quidem in contractu modo præ-
dicto explicato non apparet: juxta dicta enim
fideles quando contrahunt, Sacramentalem
contractum inire intendunt, & ita cessante,
aut non extante ratione Sacramenti, contra-
ctus penitus deficit: neque subintrat nova vo-
luntas contrahendi, & ita subsistere contra-
ctus nequit. Ad hoc enim dicimus fideles dum
contrahunt, ita velle contrahere, saltem impli-
citè & virtualiter, ut si ex aliquo defectu Sa-
cramenti ratio desit, & necessariò sint in con-
jugio remansuri, eo modo remaneant, ut mi-
nimè fornicarij sint; quod quidem aliter con-
tingere nequit, quàm naturalem contra-
ctum ineundo, unde sufficiens est pro illo
voluntas.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>SECTIONEM XXXI.</A+3>
<A+2>Ad varias illa materias spectat, pro
quibus & distincta Problemata.
Sit ergo circa Primum</A+2>
<A+1>§. I.
Quomodo natura divina videri sine Personis
queat.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>872.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum quidem & probatum videri<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ob-|stet visioni|essentiæ sine|Personis.</marginalia>
posse, sed non è contra. Contra
quod acriter depugnat P. Bonæ-Spei Tomo 1.
Tract. 1. Disput. 4. Dub. 5. junctis ijs, quæ habet
Disput. 3. Dub. 1. Resolut. 1. 2. & 3. ex princi-
pio illo suo Nominalium genuino tollentium
omnem inter realiter identificata, & in Deo
præsertim, distinctionem, in quo & alios, quos
sequi potuit, habuit assertores. Et ille quidem
ex summa Dei simplicitate arguit, nihil mo-
ratus contradictoria illa de communicata essen-
tia, & non personalitate: producta persona-
litate & non essentia, & nonnulla alia, id enim
non ad distinctionem, sed ad profunditatem
& ineffabilitatem mysterij referendum est,
quod tradit fides, cùm aliàs eadem fides tra-
dat summam Dei simplicitatem. Et indignum
quodammodo reputat profunditate mysterij
distinctiones pro illo explicando quærere, qui-
bus illud facilius reddatur, cùm ejus debeat
summa profunditas & ineffabilitas prædicari.
In quo quidem ego, ut sæpè admonui, con-
traria penitus gradior via, eam semper melio-
rem Theologiam reputans, qua mysteria fidei
faciliora intellectu redduntur, salvis ejusdem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0318.jpg/>
@@1@<SE318>§. I. De visione essentiæ sine Personis. 303
<duolan 2><-P>fidei principijs. Ideò enim Theologia adinven-
ta, & principijs fidei naturalia principia con-
juncta, ut faciliora quidem mysteria Christia-
næ religionis appareant. Quod equidem cum
eorum injuria factum existimare, non solùm
esset ridiculum, sed egregiè temerarium & sa-
crilegum. Iuxta fidei quidem dogmata Deus
simplicissimus est, quia nulla in illo composi-
tio, quæ quidem locum non habet, ubi est iden-
titas realis. Ea autem admissa, quidquid ad
formalitates spectat, sine injuria, immò cum
magna Divinitatis gloria proclamatur. Id quod
facili discursu convincitur. Nam licet Deus
summè simplex sit, distinctionem Personarum
admittit: Ergo distinctio talis non obstat sum-
mæ simplicitati. Tunc sic: Ergo & aliqualis
distinctio concernens mysterium dictum, &
stans cum reali identitate non obstabit sum-
mæ simplicitati. Sicut igitur quòd distinctio
non obstet summæ simplicitati ad mysterij est
altitudinem & profunditatem referendum, ita
etiam quod ad formalem distinctionem spe-
ctat: & sicut distinctio prior est Deo glorio-
sa, ita est de formali ad illam spectante ratio-
nabiliter sentiendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>873.</absatz-nummer> Hinc est ut licet Patrum multi, ex<marginalia>Identitas &|distinctio|in Divinis|ut colliga-|tur ex Pa-|tribus.</marginalia>
quibus nonnullos adducit citatus Scriptor Re-
solut. 1. cit. Disputat. 3. identitatem in Deo om-
nimodam videantur asserere, alij distinctionem
non obscurè indicant, de formali quidem acci-
piendi, ut unum & alterum in illo agnosce-
re debeamus. Sufficiat modò Edictum Iusti-
niani Imperatoris, de quo n. 762. & apud ci-
tatum Scriptorem magnam habet auctorita-
tem, sic enim in illo: Quoniam non est idem na-<marginalia>Edictum|Iustiniani.</marginalia>
tura & subsistentia: omnes enim SS. Patres conso-
nanter nos docent aliud esse naturam, sive substan-
tiam, aut formam, aliud subsistentiam, seu perso-
nam &c. Videantur alia Sect. 21. Problem. 3. §. 2
Et ratio D. Thomę pro distinctione Processio-
num Sect. 17. Probl. 8. §. 4. Ibi, Secundùm horum
propriam rationem &c. scilicet intellectus & vo-
luntatis, ut distinctorum quidem à natura juxta
quod discursus S. Doctoris procedit. Vnde ex
parte hujus unitatis non potest concipi propria ratio
hujus proceßionis, vel illius, secundùm quam una
distinguitur ab alia. Quæ sunt illius verba.
Circa quod citatus Scriptor satis exactas & so-
lidas aliquorum impugnationes habet qua-
rumdam explicationum, quæ apud doctos Re-
centiores extant, dum nulla distinctione for-
mali aut virtuali admissa, distinctionem pro-
cessionum conantur declarare, sensu satis im-
plicato. Quod dum præstat, meliora profectò
erat ille daturus, quod tamen non ita feliciter
accidit, ut ex dictis habetur manifestum, dum
animosus athleta contra Thomistas, Scotistas,
& Patres Societatis se clamat pronuntiare. Ma-
nus ergo ejus contra omnes, sed manus etiam
omnium contra eum, unde non est opus ut no-
stras ampliùs exeramus.</P>@@

<Z><A+1>§. II.
Divinarum Personarum visio quomodo ad
Beatitudinis substantiam spectet.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>874.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tabilitum id Problem. 2. commoda<marginalia>P. Bonæ-|Spei discur-|sus ut stet|pro Asserto.</marginalia>
explicatione. Circa quod P. Bonæ-
Spei Tomo 1. Disput. 4. citata, Dub. 6. absolutè
consentit sine aliqua distinctione, & probat,
quia objectum beatitudinis summè beare &
oblectare debet, quod non staret in visa Trini-
tate, & quia visio beatifica succedit fidei. Post
hæc sic objicit: Deus Trinus & unus non est
beatitudinis Dei Patris objectum: ergo multò
minùs creaturarum beatarum. Probatur As-
sumptum, quia Pater priùs origine quàm Fi-
lium generaret fuit perfectissimè beatus: At-
qui hoc non visione Personalitatis Filij, sed ra-
tione præscindente inter naturam & Persona-
litatem Filij: Ergo &c. Probatur Minor pro
utrâque parte, quia in illo priori originis non-
dum erat Filij Personalitas: Ergo &c. Respon-
det negando Antecedens: ad ejus verò proba-
tionem concessa Majore, negat Minorem pro
utraque parte, & ad ejus probationem inquit
Personalitatem Filij in illo priori originis nondum
esse, non esse illam, nondum esse simpliciter,
ut supponitur, & hoc sensu negat Assumptum:
sed est illam non esse principium istiusmodi
originis: & hoc sensu concedit Assumptum.
Sed id non obstare ait, ne simul eodem indivi-
sibilissimo instanti Verbum sit ratione Perso-
nalitatis principiatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>875.</absatz-nummer> Sic ille respondet, & non quidem ita<marginalia>Patris bea-|titudo ut|stet cùm|prioritate|originis.</marginalia>
expeditè, ut quiescere in ejus responsione ani-
mus stimulatus difficultate possit. Et ubi dici-
tur, Non esse illam nondum esse simpliciter,
videtur typographicus error, aut aliundè ve-
niens, irrepsisse. cùm non Illam, sed Illud, dici
debuisset, ut sit sensus, cùm dicitur non esse
Personalitatem in priori originis, illud non
esse, non esse simpliciter tale, cùm sit tantùm
originis, quatenus Personalitas Filij non est
principium suæ originis, cùm tamen in eodem
instanti omnino indivisibili est principiatus.
Unde clariùs respondendum, negatione Ante-
cedentis, & ad probationem, negatione Mi-
noris ut supra, statuendo firmiter Patrem fuis-
se perfectissimè beatum, & ad illius probatio-
nem, cùm dicitur quòd in illo priori originis
nondum erat Filij Personalitas, id negandum
cum supposito, supponitur enim prioritatem
originis esse prioritatem in quo, cum tantùm
sit à quo. Quam & esse vocandam prioritatem
docti aliqui Scriptores affirmant, ne æquivo-
cationibus hujusmodi, ex una ad aliam non
sine inconvenienti, ut in argumento, transea-
tur. Sed sustinendus talis loquendi modus cum
debita explicatione, & statuenda in quocum-
que rationis etiam instanti perfectissima Pa-
tris beatitudo.</P>
<P>  <absatz-nummer>876.</absatz-nummer> Sed ex eo quod hæc juxta probabi-<marginalia>Et simul|actus intel-|lectus &|voluntatis,|in quibus|consistit.</marginalia>
lissimam sententiam non solùm actum intelle-
ctus, sed etiam voluntatis includat, aliqua oriri
potest difficultas: Nam Pater non est diverso<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0319.jpg/>
@@1@<SE319>304 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><-P>genere beatitudinis beatus quàm Filius: Atqui
Filius ut talis non est beatus: ergo neque Pa-
ter ut Pater. Major videtur certa, quia Pater
communicat Filio eamdem beatitudinem, qua
ipse beatus, & non est perfectio relativa. Mi-
nor autem ostenditur: Nam Pater ex primaria
ratione productionis communicat Filio sa-
pientiam, cùm præcedat per intellectum, & ita
quæ ad voluntatem spectant, posteriora sunt:
Ergo non est beatus secundùm quod Filius est,
& ita neque Pater ut talis. Ad quod quidem
respondeo concessa Majore negando Minorem,
& ad probationem dico Filium quidem per
intellectum procedere, sed hujusmodi proces-
sione communicari ipsi etiam quæ ad volunta-
tem spectant: utpotè naturæ essentialia secun-
dùm physicam constitutionem, juxta dicta
Tomo 1. Sect. 2. Probl. 3. Pro quo & faciunt
dicta Sect. 17. Probl. 11. & suprà nu. 776. &
seqq. Itaque voluntas, quæ in exercitio actua-
lis amoris consistit, Filio simul cum sapientia
communicatur, eo modo, quo utroque est in
Patre, licet quoad modum sit diversitas aliqua
ibidem explicata.</P>
<P>  <absatz-nummer>877.</absatz-nummer> Licet autem voluntatis actus aliquo-<marginalia>Notanda|pro eo do-|ctrina.</marginalia>
modo actum intellectus præsupponat, id non
tollit absolutam coexistentiam, quia est priori-
tas quasi originis, cùm intellectio actum vo-
luntatis essentialiter exigat, quasi compar-
tem suam in naturæ constitutione, unde ali-
quomodo majoris necessitatis gradu, quàm na-
tura exigat relationes, cùm istæ ad constitu-
tionem non concurrant, & tamen dicamus
esse in eodem indivisibili instanti, nullum
enim est caput, unde oporteat prioritatem
aliam quàm originis admittere, cùm f&#x0153;cundi-
tas radicalis sit etiam perfectio essentialis, &
quidem simpliciter simplex, cùm sit melior
ipsa, quàm non ipsa.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa neceßitatem fidei SS. Trinitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>878.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc Problem. 3. & ex præ-<marginalia>Non esse de|necessitate|medij fidem|SS. Trinita-|tis.</marginalia>
fesso etiam in Auctario Thesauri Indi-
ci Tomo 2. Parte 5. n. 157. & seqq. ubi firma-
vi non esse de necessitate medij, quod præter
ibi citatos tenent P. Herincx Tomo 3. Disput. 7.
Quæst. 6. P. Bonæ-Spei Tomo 3. Disput. 7. de fide
Dub. 1. Resolut. 3. qui de mysterio Incarnatio-
nis idem affirmant, & doctè probant. Sed in-
surgit ex adverso P. Philippus à SS. Trinitate
Tomo 3. Disput. 4. de fide Dub. 6. ubi asserit in<marginalia>Vt obstet|modernus|Auctor.</marginalia>
lege gratiæ esse necessarium necessitate præ-
cepti explicitè credere mysterium SS. Trini-
tatis, & etiam necessitate medij post sufficien-
tem Evangelij prædicationem. Quod & pro-
bat, sed non equidem validioribus fundamen-
tis, quam P. Josephus de Acosta, quæ à Nobis
non multo negotio dissoluta. Cùm & pro eo
sufficiant, quæ in Problemate dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>879.</absatz-nummer> Sed quidem dum ille argumentis re-<marginalia>Qui impu-|gnatur.</marginalia>
spondet, id habet, quod neutiquàm videtur
terminis proprijs quæstionis præsentis confor-
mari. Iuxta receptissimam enim Theologo-<-P>@@

<-P>rum doctrinam illud dicitur esse de necessitate
medij sine quo finis nequit obtineri: ideò enim
& medij dicitur, quia necessarium est respectu
finis. Inde est ut non nisi miraculosè possit si-
ne illo finis obtineri. Atqui præfatus Scriptor
omnes particulares, quibus non fuerit facta
sufficiens Evangelij promulgatio, salutem pos-
se consequi, affirmat. Atqui ex hoc tantum ar-
guitur necessitas præcepti. Nam quod de præ-
cepto est, quo ignorato nullum salutis impedi-
mentum emergit, si proponatur, & intimetur,
nec tamen impleatur, cum æternæ salutis con-
secutione stare nequit: nec tamen proptereà
de necessitate medij dicitur. Præterea si post
promulgatum Evangelium, is qui audivit, ad
alia ante assensum præstitum divertatur, & in-
terim subitaneo correptus morbo actum con-
tritionis eliciat, auditi mysterij Trinitatis im-
memor, & sic moriatur, quid de illo dicemus?
Damnabitúrne? Minimè, quia actum con-
tritionis habuit, cui est justificatio promissa.
Erit ergo salvus, & ita stare poterit etiam re-
spectu eorum, quibus est facta sufficiens pro-
mulgatio, non esse fidem mysterij, de necessi-
tate medij.</P>
<P>  <absatz-nummer>880.</absatz-nummer> Addit Auctor, quod cùm rari sint ij,<marginalia>Ejus im-|probanda|responsio.</marginalia>
qui non baptizati se in primo instanti usus ra-
tionis (ex eo enim format&#x0169; fuerat argumentum
juxta D. Thomæ sententiam) debitè in Deum
convertant, & justificentur à peccato origina-
li: illi verò qui sic privilegiati ad Deum con-
vertuntur & justificantur, tunc etiam privilegio
illuminantur interiùs à Deo de mysterio SS.
Trinitatis, & alijs necessarijs, quæ tunc expli-
citè credunt. Sic ille philosophatur: sed minùs
favorabiliter pro sententia D. Thomæ, dum
conversionem pervenientium ad statum usus
rationis constituit miraculosam, ex quo habe-
tur non esse obligationem ad illam, ut est ma-
festum, nemo enim ad id tenetur, quod sine
miraculo præstari nequit. Deinde miracula
confingere, est hallucinari, & sine solido loqui
fundamento, ut in Problemate dictum. Quod
si non dicantur miracula, sed ad providentiam
non ita ordinariam referantur, fit ex eo, quod
nuper dicebamus, non esse dicendam fidem
hujusmodi de necessitate medij, cùm sine illa
stare salus æterna queat, denegato eo, quod
extraordinarium est, & relicta in habente act&#x0169;
contritionis fide ad illum sufficiente, huic enim
& gratia & gloria infallabiliter conferendæ.
Et quidem cùm id ad salutem sufficiat, & tali-
bus non sit facta promulgatio, nulla est ratio,
propter quam credi debeat illis pro mysterio
Trinitatis illustrationem raram tribuendam,
cùm ad illam minimè teneantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>881.</absatz-nummer> Ubi quidem non est cur doctrina tra-
dita ad non baptizatos penitus adstringatur,
licet in istis habitum fidei debeamus agnosce-
re: nam Symbolum D. Athanasij, cujus aucto-
ritatibus decertat Auctor, de actuali fide pro-
cedunt: potest autem contingere, ut baptiza-
tus in infantia post usum rationis mortaliter
delinquat, & sine cognitione explicita Trini-
tatis habeat actum contritionis; cur enim ac-
cidere nequeat, cùm in non baptizato illud
admittatur? Et verò ex defectu instructionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0320.jpg/>
@@1@<SE320>§. III. Circa necessitatem fidei SS. Trinitatis. 305
<duolan 2><-P>posse defectum talem occurrere, ita est mani-
festum, ut nulla sit opus probatione. Nihil
ergo obtinet dictus & doctus Pater sua illa
ratiocinatione.</P>
<P>  <absatz-nummer>882.</absatz-nummer> Circa id quod diximus de illo, cui pro-<marginalia>Circa obli-|gationem|exercendi|actum fidei|quoad tem-|pus.</marginalia>
poneretur mysterium Trinitatis, & ad alia di-
verteretur, opponi potest id, quod habet P. Bo-
næ-Spei suprà n. 44. ubi circa obligationem
exercendi actum fidei affirmat obligare præ-
ceptum quàm primùm fidei objectum sic est
propositum, ut moraliter non censeatur ulla
esse actum fidei differendi occasio. Non ergo
stare poterit inculpabilis diversio. Sed quidem
hoc non videtur obstare, quia etiamsi obliga-
tionem illam per se loquendo admittamus, il-
lius tamen potest ignorantia aut inconsideratio
subesse, juxta ea, quæ habet Auctor ipse n. 52.
cum P. Oviedo & alijs. Neque illius ratio con-
vincit ex eo ducta quòd licet Ecclesia obliga-
tionem p&#x0153;nitentiæ circa tempus Paschatis
determinaverit: fidei verò reliquit juri natu-
ræ determinatam tempore jam dicto: quando-
quidem natura dictat auctorem suum & con-
servatorem, ac ea, quæ sunt ad vitam superna-
turalem, saltem necessitate medij necessaria,
esse statim, ac sunt proposita, firma fide ag-
noscenda. Non inquam convincit, quia id non
tollit ratione alicujus ignorantiæ aut inconsi-
derationis fidei assensum quandoque differri.
Immò etsi quis velit ut firmior assensus sit, am-
pliorem considerationem adhibere: neque
enim juri naturæ ullatenus contradicit. Et qui-
dem non videtur exacta ratio discriminis in
p&#x0153;nitentia reddi, quia jus naturæ etiam dictat,
ut qui mortale crimen admisit, statim ab eo
statu debeat exire, & Deum placare, quem of-
fendit, ac ipsi pro offensa satisfacere. Si autem
hoc dilationem aliquam admittit, cur non &
quod ad fidem mysterij profundissimi spectat?
In quo quidem Ecclesia, cùm ad actus inter
nos spectet, se non intromittit, sicut neque in
ordine ad contritionem, quidquid jus naturæ
dictet: præcipit autem Confessionem, quia
actus exterior est, sed non utcumque, verùm
quatenus à Christo instituta, ut Sacramentalis
inquam, & ita cum debito dolore, pro ea, quæ
ipsi est à Christo potestas impartita. Et qui-
dem sicut præcipitur fides, ita & Baptis-
mus, quem tamen differre aliquamdiu li-
cet, in quo & professio SS. Trinitatis adhi-
betur.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Fides erga mysterium SS. Trinitatis qualis
in Angelis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>883.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Robata illa Problem. 4. circa quam non<marginalia>Fides in|Angelis er-|ga SS. Tri-|nitatem fir-|matur, ubi|nonnulla|contra P.|Herincx.</marginalia>
pauca, neque, ut arbitror, inutilia, aut
vulgaria: circa quod tamen P. Herincx Tomo
1. Disput. 5. de Angelis nu. 11. aliquatenus ad-
versatur, dum ait fidem Angelicam esse evi-
dentem in attestante, ut colligitur præter plu-
res alios, ex D. Bonaventura in 3. dist. 23. arti.
2. q. 3. in Corpore docente quòd Angeli à prima
conditione sua habuerunt cognitionem aliquam de<-P>@@

<-P>articulis pertinentibus ad Trinitatem, quæ tamen
non meretur dici fides, immò potiùs cognitio con-
templationis propter absentiam ænigmatis, scilicet
propter præfatam in attestante evidentiam,
quæ tamen in rigore non repugnat fidei: nos
enim invicem loquimur, & credimus, simili-
ter Angeli: & tamen evidenter cognoscimus
testimonium loquentis. Quare etsi fortasse fi-
des Angelorum potuisset non esse evidens in
attestante, sicut nostra; tamen ad dignitatem
Angelicam pertinebat ut evidenter intellige-
rent revelationem sive locutionem esse à Deo.
Ex quo consequens est Angelos non fuisse
meritos per actum fidei: nisi quis dicat præter
mysteria ipsis revelata evidenter in attestante,
alia fuisse ipsis revelata obscuriùs, & horum
credulitate per voluntatem imperata potuisse
mereri. Sic dictus Scriptor. Et ab hoc ultimo
incipiendo rogo cur Deus erga Angelos non
se ita gerat ut eorum dignitas postulat, sed
obscurius mysteria multa revelet? Dicetur
equidem id ita disponi, ut locus meritis relin-
quatur. Tunc sic. Ergo revelatio obscura, ut
Angeli mereri possint non est contra illorum
dignitatem. Ex quo & fit concedendam illam
erga articulos pertinentes ad mysterium SS.
Trinitatis, in quo fides principaliùs & excel-
lentiùs, & ita cum majori cumulo meritorum
exercetur. Deinde similitudo adducta ex mu-
tua inter nos locutione, non congruit, quia
agnoscens loquentem in eo veracitatem infal-
libilem non agnoscit, quia omnis homo mendax.
Eatenus verò aptari potest, ut sicut audiens
loquentem & testantem aliquid, & loquentem
& rem testatam humana fide cognoscit: ita
& Deus agnosci loquens potest, & quia verax
evidenter agnoscitur, res etiam, quam testa-
tur, evidenter penetratur. Habet prætereà mo-
dus ille philosophandi contra se communem
Theologorum sensum, & valde urgentem ra-
tionem, ut minimè sit Angelis neganda fides,
ne etiam decrescat meritum, & in eo servetur
communis modus dirigendi ad beatitudinem
creaturas rationales.</P>
<P>  <absatz-nummer>884.</absatz-nummer> Pro quo opportunè succurrit id, quod<marginalia>Instauratur|probatio.</marginalia>
habet P. Esparza Tomo 1. Lib. 2. Quæst. 27. Arti.
6. ubi in ordine ad obtinendam beatitudinem
respectu Angeli quid esset necessarium expo-
nens, inter alia sic ait: Alterum est non potuisse
Angelum pervenire ad beatitudinem supernatura-<marginalia>P. Esparza.</marginalia>
lem, nisi per magnam & eximiam demißionem &
humiliationem, & quoad intellectum, & quoad
voluntatem. Quoad intellectum quidem, quia opor-
tebat captivare intellectum in obsequium fidei, am-
plectendo mysteria difficillima, quale in primis est
mysterium Sanctißimæ Trinitatis respectu omnis
intellectus creati adhuc viatoris, ut innotuit Quæst.
38. de Deo, amplectendo verò ea mysteria firmißi-
mè, & super omnia, cùm tamen proponerentur ob-
scurè, & absque argumento evidenter convincente.
Quod patet esse opus humilitatis eximiæ, & val-
de repugnans naturali inclinationi intellectus
cujusvis &c. His ergo eximijs meritis An-
geli fraudarentur, quod est prorsus inve-
rosimile: & debuerint quidem multiplica-
ri, quandoquidem illorum via brevissima
fuit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0321.jpg/>
@@1@<SE321>306 Recognitio Appendicis Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>885.</absatz-nummer> Circa quod P. Bonæ-Spei consuli po-<marginalia>Angelis ut|magna glo-|ria ex me-|ritis viæ|brevis.</marginalia>
test Tomo 3. Disput. 13. de Angelis, ubi dubita-
tioni respondet, quomodo Angeli adeò brevi
durationis spatio tantoperè ingentia potuerint
congregare merita, quibus commensuraretur
etiam gloria, talia enim oportet credere, sic
enim à majori hominum beatorum parte non
superantur, cùm tamen superandos esse cumu-
lus meritorum hominum compelleret affirma-
re, quod non est verosimile, sic dicens: Ratio
hæc communiter datur, quia potuissent Angeli in-<marginalia>P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
tensißimos duos actus, præstantiores omnibus homi-
num actibus elicere, & sic intentione sui actus bre-
vitatem suæ viæ compensare. Sed rationem istam
non probo, quia vix credere possum, gratiam actua-
lem Angelorum, (ex qua operati sunt) fuisse infinitè
intensam, & sic propemodùm infinitè intensiorem
gratiâ Sanctis Religiosis primò collata, deinde per
S. Sacramenta ex opere operato, & per alia operan-
tis opera multùm ad aucta. Quare aliam aßigno, vi-
delicet, quia primo instanti multos valde actus
multiplicatis intentionibus sive motivis, elicuerunt,
& eos instantibus singulis nova quodammodo liber-
tate continuantes renovarunt: Sicque tantùm pote-
rant brevi tempore mereri, quantùm homines lon-
go, quia tardiùs, & non ita multiplicatis intentio-
nibus sive motivis operantur. Hæc ille, Juxta quæ
stat bellè id, quod de fidei merito, & virtutum
adjacentium, præsertim respectu Sanctissimæ
Trinitatis dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>886.</absatz-nummer> Et citatus quidem P. Esparza suprà<marginalia>Discursus|P. Esparzæ.</marginalia>
Quæst. 23. Arti. 1. ad 4. tenens evidentiam in at-
testante obstare rationi propriæ fidei, cùm sit
illi propria obscuritas, unde evidentiam hujus-
modi negandam Angelis, ad difficultatem, quę
pro obscuritate occurrit, eo quòd necessarium
sit loqui Deum, respondet omnipotenti virtuti
Dei non deesse modum, quo intellectum
quemlibet creatum obliget ad credendum fir-
missimè, quæ ipse dicit, quantumlibet non co-
gnoscatur evidenter ipsum dicere, sed tantùm
evidenter cognoscatur esse credibile quòd non
alius loquatur, quàm Deus ipse, sicut respectu
hominum accidit, sed quia hoc minùs suffi-
ciens videbatur, aliquid adjicit Lib. 6. Quæst. 19.
Arti. 2. dicens Angelum supremum habuisse
immediatam à Deo notitiam rerum supernatu-
ralium, quam ceteris ipse communicaret, non
tamen ipsam accepisse à Deo immediatè ma-
nifestante se, suamq&#x0301;ue internam locutionem,
sed reddendo credibile se esse auctorem locu-
tionis per effectus, & indicia supernaturalia, ad
eum modum, quo fit respectu hominum. Nem-
pe assensus existentiæ revelationis divinæ con-
ceptus ex vi ejusmodi effectuum ac indiciorum
tamquàm ex motivo immediato assentiendi est
fides coacta propria Dæmonum, non illa lau-
dabilis & proprijssimè talis propria fidelium
& Angelorum, ut tradit ex professo D. Tho-
mas 2. 2. q. 5. arti. 2. consentiente ibidem Ca-
jetano. Sic doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>887.</absatz-nummer> In quo quidem non modica est diffi-<marginalia>Quæ in illo|difficultas.</marginalia>
cultas: loquamur enim de mysterio nostro San-
ctissimæ Trinitatis, quod est primo Angelo re-
velatum. Pro eo quidem revelatio statuenda
est Dei ita testantis. Et cum proportione, ut
dicitur, loquendo de modo, quem Deus servat<-P>@@

<-P>in nostra fide fundanda & firmanda, effectus
debent esse supernaturales, quibus certò sibi
Angelus persuadeat locutum sic Deum. Atqui
in fidei nostræ processu præter effectus super-
naturales est ipsa Dei attestatio, cujus firmitas
effectibus dictis stabilitur, ut constat, nam
Christo revelante mysterium secuta sunt mi-<marginalia>Matthiæ, &|Marciult.</marginalia>
racula: Baptizantes eos in nomine Patris &c. Et
posteà: Signa autem eos, qui crediderint &c. Lo-
quatur ergo Deus Angelo, & statuat, prius
fundamentum credibilitatis. Qualis hæc locu-
tio ab effectibus distincta? Equidem cùm sit
futura certissima, & immediatè ab ipso, ut talis
profectò cognoscenda, & ita evidenter etiam
eum esse, qui loquitur, sicut Apostoli eviden-
ter cognoverunt Christum loquentem, licet in
eis locus fuerit fidei, quia Christum ut Deum
evidenter non cognoverunt: Angelus verò non
poterat non evidenter cognoscere Deum esse,
qui loquebatur, quia idem ipse erat, qui su-
pernaturales illos patrabat effectus, qui non
dicuntur formalia motiva fidei supernaturalis,
sed coactæ & dæmoniacæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>888.</absatz-nummer> Res ergo hæc magis exactè videtur
declaranda. Unde Auctor explicationi dictæ
non videtur planè insistere: & ita Quæst. 24.<marginalia>Amplior|Auctoris|explicatio.</marginalia>
ejusdem Lib. 6. Vers. Ad 5 ait Angelos non ha-
buisse evidentiam in attestante, nec potuisse
evidenter cognoscere quo pacto, aut quo au-
ctore extitisset illa locutio, quæ revera erat
Dei, & an esset, vel non esset in rerum natura,
alius à Deo distinctus, qui sic loqueretur. Licet
evidenter cognoscerent esse credibile absque
formidine Deum esse ejus auctorem. Quod
esse Deo possibile, licet non facilè explicetur
per conceptus ultimò specificos, facilè tamen
in universum concipitur cum assensu, & sua-
detur efficaciter exemplo locutionis ad homi-
nes. Suppetunt enim Deo totidem proportio-
nales modi loquendi cum Angelis, atque no-
biscum. In hunc ille modum, sed qui & ob-
scurus ille, ut materię congruat etiam obscuræ,
sed quidem major in ea congruentia est, si pro
claritate lux competens conquiratur. Quod à
Nobis in Problemate accuratum, & an id si-
mus consecuti, erunt forsitan qui benignè &
amicabiliter arbitrentur. Et fortè nihil aliud<marginalia>Vt stare|queat.</marginalia>
sibi vult præfatus Scriptor, sed explicatio clau-
dicat, cùm id, quod de fide eorum accipien-
dum est, qui primo revelationem accipiente
præstant assensum, ad ipsum primò accipien-
tem videtur extendere, cùm tamen diversa in
illis ratio sit. Et quidem cùm adversus dicta &
probata à Nobis apertè non sint, non est cur
in eis convellendis immoremur, licet non in-
utile fuerit difficultatem ostendere, & mo-
dum explicationis convenientem præfatis ad-
jecisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>889.</absatz-nummer> Cardinalis Cajetanus circa citatum Ar-<marginalia>Circa do-|ctrinam|Card. Caje-|tani de|fide necessa-|ria, & non,|libera.</marginalia>
ticulum 1. Quæst. 5. multa habet pro doctrina S.
Doctoris elucidanda: quæ quidem, sicut & il-
la, difficilia profectò sunt. Quia verò non va-
cat, nec juvat impugnationibus distineri,
unum aliquid tantùm attingam, quod videtur
assertis repugnare. Diximus enim fidem My-
sterij Sanctissimæ Trinitatis Angelis adscri-
bendam, ut magnis meritis sit locus, contra<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0322.jpg/>
@@1@<SE322>§. IV. Circa fidem in Angelis SS. Trinit. 307
<duolan 2><-P>quod id videtur stare, quod habet Vers. Ad hoc
dicendum, sic locutus: Angelus autem de Deo ut re-
velante non habuit fidem sed scientiam, de revela-
tis autem primarijs saltem, ut Trinitate, & beati-
tudine supernaturali fidem habebat. Evidentia
enim suæ cognitionis terminabatur ad Deum ut re-
velantem, & non ultra procedebat, nisi ad ejus cor-
relativum, scilicet enuntiata, ut revelata, ut præ-
dictum est. Ex hoc enim nō videbat Deum esse Tri-
num, nec beatitudinem supernaturalem esse, sed
credebat, quia Deus, qui non potest mentiri, ita di-
cebat sibi. Convictio autem intellectus ex evidentia
testis veri non perducebat ad visionem attestato-
rum, sed ad credendum, vellet, nollet, illis. Hæc
ille. Iuxta quæ esse potest fides minimè libe-
ra, & consequenter neque meritoria, circa my-
sterium Sanctissimæ Trinitatis. Sed quidem id
minimè admittendum est, licet præfatus Scrip-
tor videatur consequenter locutus: posita enim
evidentia testificantis Dei, nulla est necessaria
pia voluntatis affectio, & ita necessarius erit
assensus. Sed hoc est à propria fidei ratione pe-
nitus alienum, unde D. Thomas suprà Quæst. 2.
Arti. 9. tamquàm certum statuit fidem esse me-
ritoriam ratione imperij voluntatis, sic enim in
Corpore: Ipsum autem credere est actus intelle-<marginalia>Oppositum|ut doceat|D. Thomas.</marginalia>
ctus assentientis veritati divinæ ex imperio volun-
tatis à Deo motæ per gratiam: & sic subjacet libero
arbitrio in ordine ad Deum. Vnde actus fidei potest
esse meritorius. Sic S. Doctor: qui & Arti. 10.
in Corp. ita scribit: Dicendum quòd sicut dictum
est, actus fidei potest esse meritorius in quantùm
subjacet voluntati, non solùm quantùm ad usum,
sed etiam quantùm ad assensum. Sic ibi id con-
firmans quod dictum à Nobis n. 1410. actum
fidei debere esse propriè talem per assensum.
Usum autem vocat quando aliàs elicito utitur
voluntas in ordine ad aliquem finem, cùm ex
ejus imperio non sit elicitus, nec verò etiam sit
propriè talis, licet testimonio videatur aliquo-
modo respondere.</P>
<P>  <absatz-nummer>890.</absatz-nummer> Habet autem in responsione ad 2. pe-<marginalia>Dubium ex|illius do-|ctrina.</marginalia>
culiarem doctrinam, quam oportet adnotare,
sic enim ait: Vnde per tales rationes (non de-
monstrativas) non diminuitur meritum fidei, nec
ratio fidei: sed rationes demonstrativæ inductæ ad
ea, quæ sunt fidei præambula, non tamen ad arti-
culos: etsi diminuant rationem fidei, quia faciunt
esse apparens id, quod proponitur, non tamen di-
minuunt rationem charitatis, per quam voluntas
est prompta ad ea credendum, etiamsi non appare-
rent, & ideò non diminuitur ratio meriti. Sic Do-
ctor Angelicus, juxta quæ videtur dici posse
cum evidentia revelationis stare posse fidei
meritum, sicut juxta S. Doctorem stare potest
cum rationibus evidentiam inducentibus, qua-
tenus faciunt esse apparens, quod proponitur.
Qui non penitus impediri ait assensum fidei,
sed diminui, unde aliquomodo stare cum evi-
dentia potest. Sed verò quod diminui asse-
rit ita exponendum ut consonet ab eodem tra-
ditis diversis in locis, evidentiam scili-
cet cum fide non posse componi, præser-
tim quæ habetur per demonstrationem, de
qua adducta doctrina procedit, & probat in
speciali Quæst. 1. Arti. 5. De evidentia au-<-P>@@

<-P>tem in attestante, licet P. Esparza affirmet
eam negare: re tamen vera pro affirmatio-
ne magnum est fundamentum Arti. 1. Quæst.
5. citato, ut qui eum adire voluerit, facilè
deprehendet. Sed quidem quod ad præsens in-
stitutum facit, ibidem manifestè fidem admit-
tit, unde non sequitur ex solius charitatis af-
fectu meritum desumendum. Et Nos quidem
contra eos argumentati, qui merita inficia-
bantur ex eo quòd & fidem, unde & ex D.
Thoma nihil contra nos, fidem adstruente,
licet quoad evidentiam non videatur penitus
adstipulari citato loco, cùm sit Nobis satis ex
illius doctrina alibi conspicua receptissimum
placitum comprobasse. Aliorum circa hoc
considerationes omitto, crescente volumine,
cùm non Commentarios scribam, sed eorum
aliqualia supplementa, utilitatis aliquid alla-
tura, Utinam & Sanctissimæ Trinitati
gloriæ aliquid, quam vitâ propriâ habeo in-
comparabiliter chariorem.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa cultum Sanctißimæ Trinitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>891.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illo à nu. 1435. ubi modos reci-<marginalia>Quidam|Rosarij mo-|dus propo-|nitur.</marginalia>
tandi Rosarij dedimus, quibus ad-
dendus is, quem habet Jacobus Merlus Hor-
stius in Paradiso animæ Christianæ Sect. 1. Cap. 4.
pag. 46. & sic procedit:</P>
<shi>Præmisso Apostolorum Symbolo Credo &c. dic:
Pater de cælis Deus, miserere nobis.<marginalia>Iacobus|Merlus.</marginalia>
Fili Redemptor mundi Deus, miserere nobis.
Spiritus sancte Deus miserere nobis.
S. Trinitas unus Deus, miserere nobis.</shi>
<P>  Deinde Rosarium per tres Decades hoc modo
decurres. Initio cujusque Decadis, seu ad tres ma-
jores globulos Rosarij leges Orationem Dominicam
adiecto illo Hymno Angelico ex Apocal. 7. Benedi-
ctio, & claritas, & sapientia, & gratiarum
actio, honor, virtus, & fortitudo Deo nostro
in sæcula sæculorum. Ad singulos verò minores
globulos legas verba trishagij Seraphici Isai. 6. &
doxologi æ Ecclesiasticæ, Sanctus, Sanctus, San-
ctus Dominus Deus Sabaoth, plena est omnis
terra gloria ejus. Gloria Patri, & Filio, &
Spiritui, Sancto. Sicut erat in principio, &
nunc, & semper, & in sæcula sæculor&#x0169;, Amen.
Sic citatus Auctor citans pro hoc Exercitio P.
Cornelium Isaiæ 6, scilicet v. 8. licet revera
apud P. Cornelium alio modo Rosarium pro-
cedat, juxta dicta citato n. 1435. Sed est qui-
dem nuper adductum, etsi brevius, satis pro-
fectò aptum fovendæ pietati, sicut & alia apud
eumdem Auctorem. Nec omittendum quod
habet P. Nadasi in Anno dierum memorabi-
lium S. I. die 1. Martij ubi de Fratre Petro
Basto, sic enim ibi, Fuit cùm à Deo petenti ec-
quod precum genus esset illi gratißimum, docuit ad
majora grana Rosarij Symbolum Apostolorum, ad
minora Gloria Patri &c. recitaret. Pergratum id
Deo fore obsequium. Sic ille. Ubi & modus reci-
tandi noster approbatur, futurus gratior addi-
tione Symboli.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0323.jpg/>
@@1@<SE323>308 Recognitio Append. Tomi II. Problem. Theolog.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>892.</absatz-nummer> In eo autem recitandi modo, qui<marginalia>Circa hym-|ni verba|pro diversi-|tate tempo-|rum.</marginalia>
à Nobis propositus, extat Ecclesiasticus hym-
nus:</P>
<shi>Iam Sol recedit igneus,</shi>
<P>Et quia Rosarium potest non serò recitari, ad-
notatum in margine ut dicatur Procedit. Sed
quia potest summo manè etiam, dici poterit
Propinquat, & quia jam orto, Recurrit. Quam-
quàm & tunc Procedit bellè cōsonet Psalmo 18.
ubi illud: Et ipse tamquàm sponsus procedens de
thalamo suo. v. 5. Ubi de rigore metrico non
scrupulosè curandum. Et pro Procedit, adulta
jam luce, stabit aptè Progressus. Sicut si noctu,
Receßit. Quæ quidem pia erga sacratissimum
mysterium affectio minimè molesta judicabit.
Decet enim veros adoratores adorare Patrem,<-P>@@

<-P>& pariter Filium, ac Spiritum sanctum in spi-
ritu & veritate, de quo licet suprà profundio-
rem dederimus intellectum, eum etiam perspi-
cuum debemus amplecti, ut in adoratione pu-
ra veritas inveniatur, & ita quæ unius sint
temporis, neutiquàm alteri tribuantur. Mihi
tamen ad mortis umbram omni obscuriorem
nocte proparanti, licet quidem quàm verissi-
mè dicere</P>
<shi>Iam sol recedit igneus,</shi>
<P>Sed & licet etiam Sanctissimę Trinitatis spera-
re lumen, gemitibus inenarrabilibus expeti-
tum, quia dictante Spiritu, Trinitatis vinculo.
Et cur non sperem, quando ille ipse qui postu-
lat, postulatorum est fons, qui non poterit ex-
hauriri? Rom. 8. v. 26.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0324.jpg/>
@@1@<SE324>309
<Z><A+3>RECOGNITIO</A+3>
<A+2>TOMI PRIMI</A+2>
<A+5>THESAVRI</A+5>
<A+4>INDICI,</A+4>
<A+2>Quæ non immeritò Tomus Auctarij Quartus dici queat
cum sequenti.</A+2></Z>
<P>  <absatz-nummer>893.</absatz-nummer> Ad illum pertinent, sicut & ad Secundum, quæ tribus Auctarij Tomis conge-<marginalia>Vide Con-|clusionem|Operis.</marginalia>
sta & digesta sunt, ex quibus nullum hucusque vidi, licet duo priores jam ex typographi-
ca officina prodierint, & chaos istud, quod inter nos & Europam firmatum est, in caussa
fuit ut ad manus meas non potuerint pervenire, pro quibus etiam sua erit opportuna for-
sitan recognitio, quod ejus, quam molimur, processus reddet lectoribus manifestum. Et
pro erroribus typographicis adjicietur in calce Catalogus, sicut pro duobus præcedenti-
bus, quibus recensendis ut aliàs admonui, fortunata remißio præstitit commodam occa-
sionem, quæ pro Tomis Auctarij suspicor non futuram Circa quam inevitabilem plagam
dictum semel & iterùm, & doleo iterùm etiam in Missalibus & Breviarijs ac Pontifi-
calibus, illam occurrere, nec jam in Venetis, sed in Antverpiensibus, in quibus præter
leviora alia, in Festo S. Franciscæ post Epistolam titulus Virginis: in Festo S Athanasij
nomen Basilij in Collecta: in Dominicis post Pascha Tertia pro Secunda. Circa quod
quidem ea videtur acuenda cura, quæ præteritis temporibus in eis agnoscebatur vigere, ad
quos pro eorum sublimiori spectat potestate: nec minus in hoc videtur esse momenti,
quàm in eo quòd pro brevi syllaba apponatur longa, aut è contra, cùm hîc periculosiùs er-
rari poßit, & verò etiam frequentiùs, quod satis est compertum quàm sit rebus adeò sa-
cris indecorum, sicut & earum præsidibus indignum circa debitam solicitudinem dormi-
tare. De qua quidem non dubito, sed cùm isthæc serò soleant in ipsorum venire noti-
tiam, inde damna, inde in his, sicut in alijs, multiplicia detrimenta. O meliora
Deus. Et nos etiam ad meliora, dum de recognitionibus eò directis cogitamus, pro qui-
bus sit</P>
<duolan 2><Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>De Iure Indiarum in Catholicis Hispaniarum
Regibus titulo Pontificiæ donationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>894.</absatz-nummer> <INI5>F</INI5>Irmatum illud, contra ora<marginalia>Pontificia|donatio uti|certissimæ|firmitatis|roboratur.</marginalia>
loquentium iniqua Tit. 1.
Cap. 1. &, ut arbitror, adeò
apertè, ut legitimo Eccle-
siæ filio non sit relicta fa-
cultas dubitandi. Quòd si nonnulli pij aliàs &
docti Scriptores secus videantur sentire, ideò
profecto accidit, quod Pontificias donationis
Bullas non viderint, licet incuria circa hoc non
possit non damnabilis judicari. Et hoc quidem
in Scriptoribus & gravibus & diligentibus, ex<-P>@@

<-P>quibus nonnulli eam legisse ex eo videri pos-
sunt, quod Dominum Solorzanum citant, apud
quem illæ, ut Cardinalis Lugo Disputat. 19. de
fide nu. 59. qui tamen nu. 49. ita scribit: Hac<marginalia>Quid Cardi-|nalis Lugo|& nonnulli|alij.</marginalia>
autem potestate utitur Summus Pontifex, quando
Principibus fidelibus hanc curam demandat, &
quasi delegat ut in Provincijs infidelium Prædica-
tores fidei protegant, resistentes coerceant; quo casu
advertunt benè Bañez, Aragon, Valentia, & Tur-
rianus apud Hurtadum ubi suprà §. 3. Pontificem
non dare directè Principi fideli regna & Provin-
cias Infidelium, sed munus & jus obsistendi, & coer-
cendi armis Infideles illos illius, vel illius Provin-
ciæ, si injustè fidei prædicationem impediant. Quo
pacto divisit Alexander VI. inter Reges Castellæ &
Lusitaniæ Provincias utriusque Indiæ, nimirùm
dividendo inter illos curam & jus tuendi prædica-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0325.jpg/>
@@1@<SE325>310 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>tores fidei, & coercendi injust è resistentes, ut id
præstet unusquisque in Provincijs & regionibus sibi<marginalia>Obstat illis|apertissimus|denationis|tenor.</marginalia>
aßignatis &c. Sed quid hoc ad illud, de quo nu.
2. Auctoritate Omnipotentu Dei nobis in B. Petro
concessa, ac Vicariatus IESV Christi, qua fungimur
in terris, cum omnibus illarum dominijs, civitati-
bus, castris, locis & villis, juribusque, & jurisdi-
ctionibus, ac pertinentijs universis, vobis heredibus-
ve & successoribus vestris, in perpetuum, tenore
præsentium donamus, concedimus, & aßignamus,
&c. Clarissimum & illud n. 24. Et ut tanti ne-
gotij provinciam, Apostolicæ gratiæ largitate donati
liberiùs & audaciùs assumatis &c. omnes insulas,
& terras firmas inventas, & inveniendas &c.
Quid & illud Regum ipsorum Catholicorum
ex nu. 41. Iuxta obligationem & onus, sub quibus
Indiarum domini sumus &c. Sic & alia. Unde
quasi rem indubitabilem eam adducit Lau-
rentius Beyerlinck in Theatro Tomo 6. pag. 503.
Lit. G. & H. ex Ioanne Metello.</P>
<P>  <absatz-nummer>895.</absatz-nummer> Circa quod P. Fagundez Tomo 1. in<marginalia>P. Fagun-|dez in quo|sit deceptus.</marginalia>
Decalogum, circa 1. Præceptum Cap. 33. nu. 20.
ita scribit: Confirmatur exemplo Alexandri VI. qui
Regibus Lusitaniæ & Castellæ regna Infidelium
Orientis & Occidentis divisit sub ea conditioue, ut
in ea fidem Catholicam suis expensis introduce-
rent, mitterentq&#x0301;ue idoneos Prædicatores ad fi-
dem in illis vastißimis regionibus propagandam
ac proseminandam: & simul eis titulum conces-
sit debellandi Infidelium regna, si illi injuriosè
Prædicatores acciperent, impedimentoq&#x0301;ue essent
tali propagationi. Nam cùm Ecclesia & Sum-
mus Pontifex jus habeat introducendi fidem in to-
tum ferè orbem, potest jus istud divinum prosequi
debellando eos, qui tali juri impedimentum fece-
rint, & concedere potestatem Principibus Christia-
nis hoc divinum præceptum exequendi: quod opus
hujusmodi Reges felicißimè aggreßi sunt, & hoc
justo titulo multas infidelium provincias vi & ar-
mis occuparunt, qui divinos Prædicatores à se missos
priùs plurimis injurijs acceptos, fustibus varijs, &
vario crudelitatis & tormentorum genere occide-
runt, fidemq&#x0301;ue acceptam ejurarunt. Sic doctus
Pater, minimè in eum modum locuturus, si
Pontificis Bullas perlegisset, præsertim prima-
riam illam amplissimæ donationis, in qua de
injurijs Prædicatoribus illatis aut inferendis, ne
Verbum quidem. Immò de pacifico Indorum
vivendi modo per relationem habito mentio
expressa. Invenerunt scilicet nuntij vestri certas
Insulas & terras firmas, in quibus quam plurimæ
gentes pacificè viventes inhabitant, quę sunt ver-
ba Pontificis.</P>
<P>  <absatz-nummer>896.</absatz-nummer> P. Herincx Tomo 3. Disput. 9. de fide<marginalia>Quid P.|Herincx.</marginalia>
n. 41. cum præfatis convenit circa potestatem
Ecclesiæ mittendi & protegendi Prædicatores
ab injurijs, sed ita ut vindicta proportionata sit,
additq&#x0301;ue prætereà id licere saltem subditis ip-
sis id expressè vel tacitè poscentibus. Quas
limitationes in Pontificijs Bullis neutiquam si
legisset, reperisset. Licet quod ad vindictam
attinet, extra dubium sit proportionatam esse
debere. Sed rogo si injuria ab infideli rege fiat,
quæ erit proportionata vindicta? Nihil equi-
dem fides poterit promoveri eo in ordinem
non redacto, neque quidquam magis propor-
tionatum, quàm quod unius detrimento, mul-<-P>@@

<-P>torum æterna salus feliciter accuretur. Expe-
diet enim non ut unus moriatur homo, & non
tota gens pereat, sed ut vitæ beneficio fruens
honorificè tractetur ad eum ductus locum, in
quo impedimento esse nequeat eorum maxi-
mo bono, quod ille ipsis procurare debuisset.
Pro quo est Cap. Grandi, de supplenda negli-
gentia &c. in 6. ex quo habetur Innocentium
Quartum tale aliquid erga Sancium Lusita-
niæ Regem peregisse. Et plus equidem circa
Infidelem posse, majoris damni certa argu-
menta convincunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>897.</absatz-nummer> P. Philippus à Sanctiss. Trinitate To-<marginalia>Quid P.|Philippus à|SS. Trini-|tate.</marginalia>
mo 3. Disput. 7. de fide &c. Dub. 6. affirmat In-
fideles non subditos Christianis compelli non
posse ad audiendum Evangelium, & multò
minùs eorum Principes & Magistratus, nec
posse bonis spoliari, aut puniri in corpore ea de
caussa, licet committant peccata pessima con-
tra naturam: nisi impediant cursum Evange-
lij, vel ita sint efferi, ut homines Idolis immo-
lent, vel violenter subditos inducant ad pecca-
ta gravissima contra naturam. Circa concessio-
nem autem Alexandri VI. mirabilem adhibet
responsionem, sic enim ille: Alexander VI. con-
ceßit Hispanis & Lusitanis eas terras Infidelium
Indiarum Orientalium & Occidentalium, quas ju-
sto titulo acquirerent, & non aliter. Sic ille: quo
nihil videtur ineptius cogitari potuisse: unde
nec impugnatione dignum. Videantur dicta
Cap. 1. n. 3. & quæ superiùs adduximus verba
Pontificis, & Catholicorum Regum expen-
dantur. Et quidem responsiones hujusmodi sa-
tis ostendunt eorum Auctores minimè justam
caussam defensare: quæ enim talis est, ve-
rosimiles respondendi modos est nata mini-
strare.</P>
<P>  <absatz-nummer>898.</absatz-nummer> P. Fragosus Tomo 2. regiminis Chri-<marginalia>Quid P.|Fragosus.</marginalia>
stianæ Reipublicæ Lib. 1. Disput. 1. § 12. de
utroque agens gladio inter alia sic scribit nu.
286. Quin etiam Hostiensis in Cap. Quod super
his, tradit per adventum Christi Domini omne do-
minium Princip&#x0169; infidelium transisse in Ecclesiam,
& mansisse penes summum Pontificem vices Regis
Christi in terris habentem: proinde posse Pontifi-
cem regna Infidelium dividere, & ea donare Fide-
libus prout voluerit. Sic ille, qui cùm numeris
præcedentibus, & sequenti, diversas circa gladios
dictos, geminam inquā potestatem sententias
protulisset, sic n. 287. concludit: De probabili-
tate harum sententiarum alijs judicium relinquo.
Videtur ergo trepidasse ubi non erat timor.
Nam de potestate Pontificis suprà Christianos
Principes disputare periculosum censeri debet,
unde in nostra Societate pro eo prudentissimæ
extant cautiones; de potestate autem erga
Infideles nullum potest esse pericul&#x0169;, in quo-
rum favorem vertitur asserta Pontificia potestas,
ut ex donatione citata Alexandri constat, in
quo Pontifex Hostiensis, & aliorum est sen-
tentiam amplexus, quæ probabilis cùm esset
anteà, facto Pontificis ad majorem est certi-
tudinem sublimata, sicut opinio de sufficien-
tia unius Episcopi ad consecrationem alterius
ex Pontificia dispensatione, adeò est certa
reddita facto Pontificum, ut opposita debeat
penitus improbabilis reputari, de quo dictum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0326.jpg/>
@@1@<SE326>§. I. Pontificia Indiarum donat. 311
<duolan 2><-P>aliàs, & sermo redibit inferiùs. Sed amplius ali-
quid dictum Cap. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>899.</absatz-nummer> Iuvat autem prædictis Pontificum<marginalia>Alexandri|VI. verba|notatu|digna.</marginalia>
verbis, & Catholicorum etiam Regum, alia
Alexandri verba notatu digna ad eosdem dire-
cta Reges adjecisse, in Bulla Anni 1501. die
18. Novembris, pro Decimarum concessione,
sic enim ibi: Eximiæ devotionis sinceritas, & in-
tegra fides, quibus Nos, & Romanam reveremini
Ecclesiam, non indignè merentur, ut votis vestris,
illis præsertim, per quæ circa Catholicæ fidei exalta-
tionem, ac infidelium ac barbararum nationum
depreßionem, libentius & promptiùs intendere va-
leatis. Sanè pro parte vestra Nobis nuper exhibita
petitio continebat, quòd vos pia ducti devotione pro
fidei Catholicæ exaltatione summoperè desideratis,
(prout jam à certo tempore citra non sine magna
impensa ac laboribus facere c&#x0153;pistis, & indies ma-
gis facere non cessatis) Insulas, & partes Indiarum
acquirere, & recuperare, ut in illis, quacumque
damnata secta abjecta, colatur & veneretur Altißi-
mus &c. Iuxta quæ acquisitio terrarum Infi-
delium Catholicorum Regum nomine præce-
debat, sed eo fine ut diabolicis superstitioni-
bus abolitis Catholica religio prævaleret.
Qui procedendi modus ex historijs etiam com-
pertus habetur, de quo & aliàs dictum, isq&#x0301;ue
est, quem Pontifex laudat, & dignum reputat,
ut proptereà Catholici Reges Pontificijs ve-
niant largitionibus munerandi. Et quis ita
mentis inops ut censeat Catholicos Reges per-
peràm Bullarum sensum suo temporali inten-
tos commodo interpretatos, apud quos doctis-
simos, & conscientiæ judices, & Conciliarios
constat extitisse, de quibus, n. 41.</P>
<P>  <absatz-nummer>900.</absatz-nummer> Num. 21. f&#x0153;dus typographiæ error ir-<marginalia>Circa D.|Caramue-|lem cum|ejus vindi-|cijs.</marginalia>
repsit, dum pro Cremuele positus Caramuel,
pro Anglico inquam illo Furiarum partu, An-
gelici Præsul ingenij, & prole clarissima gra-
tiarum. In cujus laudes dum Baronus eo spiri-
tu, qui in ejus discursibus est manifestus, ex-
currit, ex vicinia nominum id habet, quod ita
laudem præ se fert, ut ingens constet esse con-
vitium, minimè hoc reponendum loco, qui in
nullo, sicut & immania alia, de quibus ille, esse
debuisset. Cujus quidem auctoritate, & hoc,
quod prosequimur, theorema juvat confirmas-
se, qui in Theologia fundamentali nu. 2037. ita
scribit: Secundò autem possumus dicere in Summo
Pontifice duas esse potestates & auctoritates (etiam
directas) ordinariam & extra ordinariam: illam,
qua Ecclesiam gubernet intacto Principum laicorum
imperio: hanc, qua etiam tacto: illam, qua ordina-
riè utatur, hanc, qua extraordinariè, & rarò: eo
videlicet casu, quo publicum bonum id postulet. Sic
ille pro casu, de quo ibi, licet pro eo, opportu-
niorem aliam censeat responsionem, cùm præ-
fatam & sufficientem & adaptabilem simul
cum alia affirmet, licet subdubitans posse con-
stare. Non ergo de sufficientia dubitat, sed de
constantia inter illas. Quod quidem ad ca-
sum, in quo sumus, de Infidelibus loquendo
potest convenienter aptari, in quo Pontifices
extraordinaria usi sunt potestate, & ita etiam
rarò, & ut summum rei, de qua agebatur, mo-
mentum, videbatur postulare. Conversio sci-
licet novi mundi, pro qua oportuit Catholicos<-P>@@

<-P>Reges magnorum propositione præmiorum
excitari. Nec de his plura.</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+2>REGEM.</A+2>
<A+1>§. II.
Circa obligationem Regum Catholicorum
Ministros Evangelicos pro Indijs suis
sumptibus providendi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>901.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc dictum Cap. 3. & 4. ubi & de<marginalia>Regum no-|strorumcura|circa Mini-|strorum|missiones</marginalia>
exteris non repellendis; pro quibus
ad rationabilem dispositionem inclinata est
Regia benignitas, licet non defuerint, qui eo
non obstante, pro ea, quam habebant in regi-
mine potestatem, id impedire conati fuerint,
immò & reipsa executionem Regij Indulti re-
tardarint. Sed summa & pietas, & zelus verè
Catholicus Reginæ nostræ Mariæ Annæ Au-
striacæ quod à Serenissimo fuerat conjuge
Philippo Quarto concessum & firmavit &
auxit, unde sine offendiculo jam & Regiæ &
Apostolicæ progrediuntur Missiones. Pro qui-
bus aliàs impedendiis, ex nescio quibus titulis,
nec veritate, nec charitate subnixis, aliquorum
malesana industria desudavit. Sed quidquid li-<marginalia>Necessarij|illi, licet|aliquando|circa ipsos|errari con-|tingat.</marginalia>
buerit agitent, loquantur, inclament, qui ejus-
modi sunt, Europæi Ministri in Indijs, conve-
nientes sunt, necessarij sunt, inexcusabiles
sunt; dummodò tales illi, quales vidimus à
Pontifice postulari. Quo in negotio fateor er-
rari aliquando posse, immò & erratum, dum
qui putabantur idonei, sunt inepti; immò &
noxij deprehensi. Sed hoc fragilitas humanæ
providentiæ in rebus omnibus experitur in-
commodum. Taceo Iudam, pro cujus electio-
ne altior providentia, Nicolaus electus cum<marginalia>Act. 6.|v. 5.</marginalia>
Stephano, & quinque alijs Diaconis ab Eccle-
sia sacris honoribus in Martyrologio decoratis.
Prius illud, quod circa Exploratores Terræ
promissionis accidit, de quo Numer. 13. Duo-
decim electi à Mose ex principibus Tribuum
jussu Domini: Fecit Moyses, quod Dominus im-<marginalia>Numer. 13.|v: 4. & 14.|v, 1. & seqq,</marginalia>
peraverat, de deserto Pharan mitte&#x0303;s principes viros
v. 4. Sic autem electi, exploratione facta ni-
mis multùm narratione incomposita nocue-
runt, Igitur vociferans omnis turba flevit nocte
illa, & murmurati sunt contra Moysen & Aaron
&c. Cap. 14. v. 1. & seqq. ubi de seditione &
supplicio exploratorum decem, & aliorum,
Josue & Caleb & laudatis à Domino, & mul-
tipliciter honoratis. Ex quibus habemus in ele-
ctionibus ad ardua opera, etiam Deo imperan-
te, cùm tamen industria admisceatur humana,
infortunatos supervenire successus, neque
proptereà à prosecutione illorum, in quibus
caussa Dei agitur, desistendum. Et qui-
dem in eorum electione, qui ad munia sæ-
cularia, & verò etiam Ecclesiastica, deligun-
tur, crebri deprehenduntur errores, nec tamen
propterea ab electione, & missione cessatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0327.jpg/>
@@1@<SE327>312 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>902.</absatz-nummer> Prodijt etiam nuper Regia schedula,<marginalia>Circa sche-|dulam|quamdam|pro Missio-|narijs juxta|Regium in-|tentum oc-|cupandis.</marginalia>
qua Proregibus præcipitur ut attentiùs invi-
gilent circa Religiosos, qui Regijs sumptibus
ab Hispania mittuntur daturi operam se dulam
Indorum conversioni. Nam ad aures Regias
pervenerat ex illis plures in majoribus & cele-
brioribus Religiosis domibus residere illius fi-
nis immemores, propter quem ad Indias sunt
Regijs & sumptibus, & mandatis, Pontificio
armatis robore, destinati. In quo quidem, si
quidquam est animadversione dignum, dignum
profectò est ut ea stante corrigatur, quando-
quidem & non stante Regiæ & Pontificiæ de-
beret prorsus obsequi voluntati. Sed verò circa
hoc experientia magistra scimus, sicut &
circa alia multa, nimis quandoque excedere
delatores. In hac quidem Peruviana Provincia<marginalia>Quam id|exactè in|Provincia|Peruviana.</marginalia>
Indicarum maxima 22. ex prædictis sunt, ex
quibus Limæ unus Indica instructus lingua
Indorum Xenodochium ferè quotidie frequen-
tat operosissima, & momenti maximi missio-
ne. Tres in scholis studia prosequentes. In No-
vitiatu unus Operarius Indorum veteranus, cui
is datus locus ut requiescat à laboribus suis,
licet ibi adhuc senex in ministerijs Societatis
laudabiliter collaboret. In Callanensi portu al-
ter, qui & ipse satis arduum aggressus introi-
tum ad remotas Indorum Provincias labore in-
credibili grandævus, sed in senecta uberi ope-
rarius indefessus. Ubi & alius, quem post lin-
guarum Indicarum studium invaletudo auram
compulit quærere mitiorem, sed perutili occu-
patione. Truxillij & unus præfatis senior, sed
qui eorum zelum & laborum instantiam æmu-
letur. Cusci tres, duo grandęvi, fractis jam vi-
ribus, Indicis jampridem Missionibus & mi-
nisterijs seriò & constanter addicti. Unus ad
similia adspirat, florente juventa, cujusdam
regiminis necessarijs vinculis præpeditus. In
Iuliensi Residentia duo Tertiam post studia
confecta obeuntes Probationem. In Collegio
Pacensi unus degit Operarius egregius, qui
Salmanticæ studens, & nemini ingenio secun-
dus, ad cursusque Theologici contendens me-
tam, Indica vocatione pulsatus spes illas ma-
gni nominis in moderatione cathedrarum Su-
perioribus annuentibus dereliquit, & Indicæ
linguæ mirabili comparata peritia ministerium
suum ita implet, ut unus pro multis sit, eo in
oppido, in quo messis non solùm multa, sed
præ alijs & copiosior, & floridior Christianæ
dotibus pietatis. Argyropoli & unus, qui sicut
de alio Cuscensi dictum, nondum valuit addi-
ctus alijs, ad quæ utilis adagit necessitas, erga
Indos zelum, quem refovet, explicare. In Mis-
sione S. Crucis, & Moxorum, illi contermina
regione, & satis quidem remota reliqui sex vo-
cationi suæ digno sudore respondent. Ubi
non prætereundus quidam adultus Sacerdos
Indicis linguis addiscendis ineptus, sed mini-
mè inutilis. Factum hinc ut Excellentissimus
Prorex Schedulam dictam hucusque Supe-
rioribus Societatis non censuerit intimandam,
abundè conscius de illorum circa hoc sollicitu-
dine, & ministeria non conspicatus solùm, sed
admiratus.</P>
<P>  <absatz-nummer>903.</absatz-nummer> Ubi & observatione dignum occur-<-P>@@<marginalia>Singularis</marginalia>

<-P>rit, solam Societatem in hac Peruviaña Pro-<marginalia>quædam il-|lius laus.</marginalia>
vincia de adsciscendis adjutoribus Europæis
esse sollicitam; nulla enim Religio alia in eam
curam incumbit, dum sufficientes se habere
ministros, pro ijs, quæ ipsas constringunt, obli-
gationibus arbitrantur. Quidquid de illis sit,
de quibus nihil ad nos, negari nequit eximium
esse illud & zeli animarum, & fraternæ chari-
tatis argumentum. Quod cùm Reges nostri re-
cognoscant, erga adducendos benigna libera-
litate annuunt, sollicitudinis erga hoc pertina-
cia sancta collaudata. Europæos desiderat stre-
nuos adjutores, & non solùm Hispanos, sed
Italos, Belgas, Austriacos, Bohemos, & alios,
genuina Societatis benevolentia complectitur,
probè scientes quantùm illi boni attulerint,
Bertonij, Monitolæ, Vincentij, Chiqueti, Becij,<marginalia>Exteri|quàm utiles|ipsi fuerint,</marginalia>
Sotalelij, Rugæ, Turriani, Regij, Georgij, Torna-
boni, Egidiani, Alexij, ab Augusta, Coronati, Rui-
zij, Campi, Palasij, & alij, quorum memoria in
benedictione est. Eccli. 45. v. 1. Reginam esse<marginalia>Psal. 44.|v. 10.</marginalia>
Societatem, de qua Vates rex Psal. 44. Astitit
regina à dextris tuis in vestitu deaurato, circumda-
ta varietate, dictum & exornatum à Nobis in
Epithalamio. Et cùm Provincia Peruviana no-
bilis portio illius sit, prærogativa simili deco-
ratur, ut aureo scilicet ornamento charitatis
amicta varietatem pulcherrimam ex nationum
varietate venientem amplectatur. Hic Peru-
viani, Chilenses, Panamenses, Carthaginien-
ses, Mexicani, Castellani, B&#x0153;tici, Toletani,
Aragonienses, Catalaunienses, Navarri, Ro-
mani, Mediolanenses, Neapolitani, Genuen-
ses, Belgæ, Alemani, Lusitani, quin & Galli,
fraterno vinculo colligati, ut dicere cùm Pro-
pheta Evangelico illi quàm verissimè valea-
mus: Leva in circuitu oculos tuos, & vide, omnes<marginalia>Isaias 49.|v. 18.</marginalia>
isti congregati sunt, venerunt tibi. Vivo ego, dicit
Dominus, quia omnibus his velut ornamento vestie-
ris, & circumdabis eos tibi quasi sponsa. Isai. 49.<marginalia>Acharitate|firmitas.</marginalia>
v. 18. Utinā hic sit spiritus in illa perpetuus, sic
enim & perpetuam felicitatem ipsi possumus
polliceri: sic enim & Psalmus præfatus, cujus
extremum illud etiam aureum, sicut & fimbriæ
aureæ, de quibus ibidem: Pro patribus tuis nati<marginalia>Psal. 44.|v. 17. & 18.</marginalia>
sunt tibi filij. Proptereà populi confitebuntur tibi in
æternum, & in sæculum sæculi. v. 17. & 18. Pro
quo & illud 1. Cor. 8. v. 1. Scientia inflat, chari-<marginalia>1. Cor. 8.|v. 1.</marginalia>
tas ædificat. Ut non scientiæ, sed charitati fir-
mitas debeatur. Quod est pro Societate, & pro
alijs notabile documentum. Cui & concinit
aliud ex eodem cęlesti Magistro Ephes. 3. v. 17<marginalia>Ephes. 3.|v. 17.</marginalia>
In charitate radicati & fundati. Hinc & San-
ctissimus Fundator in Pro&#x0153;mio Constitutio-
num sic fatur: Quamvis summa Sapientia & boni-<marginalia>Constitut.|Societatis.</marginalia>
tas Dei Creatoris nostri ac Domini sit, quæ conser-
vatura est, gubernatura, atque promotura in suo
sancto servitio hanc minimam Societatem IESV,
ut eam dignata est inchoare: ex parte verò nostra
interna charitatis & amoris illius lex; quam San-
ctus Spiritus scribere, & in cordibus imprimere
solet, potiùs quàm ullæ externæ Constitutiones,
ad id adjutura sit &c. Super charitatem ergo
moles Societatis operosa consurgit: unde &
Provinciæ nostræ inde firmitas expectan-
da, licet scientiæ ita sit ornata lumini-
bus, ut non sit cur debeat multis, ex illu-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0328.jpg/>
@@1@<SE328>§. III. Circa præmia Conquisitorum. 313
<duolan 2><-P>strioribus invidere, ubi & verbo invidiam
abesse desidero.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa compensationem laboris in Conquisi-
toribus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>904.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E hoc Capite 5. in cujus fine addu-<marginalia>Præmia|Conquisito-|ribus ut|deberi Epis-|copus Chia-|pensis infi-|ciatur.</marginalia>
ctus Fr. Joannes de Silva conten-
dens neque Conquisitoribus, neque eorum suc-
cessoribus remunerationem deberi ob eorum
crudelitatem, & Conquistæ qualitatem. Pro
quo etiam multus est F. Bartholomæus de las
Casas, aut Casaus in brevissima relatione, ut
ipse vocat, destructionis Indiarum, Philippo
Secundo tunc Principi, & Hispaniarum Gu-
bernatori præsentata. Sed licet brevissima ipsi
visa, adeò est funestissimis, & incredibilibus
atrocitatibus referta, ut volumini possit satis in-<marginalia>Parte 8.|Auctarij|Sect. 50.</marginalia>
genti coęquari. De quo à Nobis dictum aliàs.
Et quod ad Peruvium spectat, de nullo Indico
tractu pejùs videtur ille sensisse de quo fol. 40.
pag. 2. & seqq. unde illi præ alijs congruit, quod
habet fol. 20. pag. 1. ubi ita scribit Latinè red-
ditus: Non vident c&#x0153;ci, & ambitione ac diabolica
cupiditate turbati, non ideò vel punctum juris ad-
quirere. Cùm verè sint timores, & metus illi ca-
dentes in constantißimos viros, unde jure na-
turali, divino & humano quidquid fit ut va-
leat, evanidum est, præter reatum & obligationem
remanentes infernalium suppliciorum: & insuper
offensæ & damna, quæ Castellæ Regibus inferun-
tur, illa ipsor&#x0169; regna destruentes, & in nihilum re-
digentes (quantùm in ipsis est) omne jus quod habe&#x0303;t
in universas Indias. Et hæc sunt, & non alia obse-
quia, quæ Hispani dictis Dominis Regibus in terris<marginalia>Ius in uni.|versas In-|dias ut Ca-|tholicis Re-|gibus com-|petere fa-|teatur.</marginalia>
illis præstiterunt, hodieque præstant. Hæc ille scri-
bens Anno 1542. Juxta quæ nihil habuerunt
aut habent Catholici nostri Reges, quod in
Conquisitoribus remunerari teneantur. Circa
quod id dicendum, quod circa P. Silvam. In
hoc autem præfati Scriptoris, acerrimi quidem,
& severitatis intolerandæ, amplectendus sen-
sus, quòd Regum nostrorum jus in Universas
Indias clarissimè recognovit; neque id ratione
propulsatorum Indiarum turbinum, cùm pro
pacifico Indorum agendi genere multa habeat
in præfato Scripto. Et ita pariter alij Religiosi
ex ijs, qui in eas regiones pro Evangelij præ-
dicatione venerunt. Pro quo apud eumdem
extat luculenta narratio fol. 27. pag. 2. ubi ita
ille: Fecerunt ipsis (Indi scilicet Patribus Fran-
ciscanis in Iucatania) Ecclesias, Templa, & do-
mos, & ex alijs Provincijs ipsos, ut se in illas con-
ferrent, invitabant, ut prædicarent illis, & Dei
notitiam instillarent, & illius etiam, quem ma-
gnum esse Castellæ Regem proclamabant. Et à Fra-
tribus persuasi hucusque in Indijs rem non visam
peregerunt duodecim aut quindecim Reguli, &
multorum vassallorum ac terrarum domini, seorsum
singuli populos congregantes, rogatis suffragijs, &
postulato consensu, sponte sua se dominio Regum
Castellæ subjecerunt, Imperatorem uti Regem Hi-
spaniæ ut supremum & universalem Dominum ac-
cipientes, & signa quædam instar subscriptionum<-P>@@

<-P>effecerunt, quas apud me habeo cum attestatione
Fratrum prædictorum. Sic dictus Scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>905.</absatz-nummer> Sed luculentius testimonium perhibet<marginalia>Luculentius|illius testi-|mon um.</marginalia>
Propositione 16. fol. 55. pag. 2. sic dicens: Po-
tuit providè, licitè, & justè Romanus Pontifex
Vicarius IESV Christi auctoritate divina, cujus
sunt omnia regna cælorum & terræ, investire Reges
Castellæ & Legionis de supremo, & superno impe-
rio universi Orbis Indiarum, constituens eos Im-
peratores super reges plures, Catholicis eorum
personis assumentibus excellentiam & dignitatem
regiam; & ita eligens ipsorum regiam industriam
ut medium convenientißimum, immò & necessa-
rium, ad finem Christianum dictum ordinatum.
Propositione etiam sequenti id confirmat, &
explicans sic inquit: Reges Castellæ & Legionis
sunt veri principes superani, & universales Domini
& Imperatores super multos reges, ad quos de jure
pertinet illud Imperium altum, & universalis ju-
risdictio supra omnes Indias, auctoritate, conceßio-
ne, & donatione dictæ Sanctæ Sedis Apostolicæ, &
ita divina auctoritate. Et hoc est, & non aliud fun-
damentum juridicum & substantiale, supra quod
fundatum extat, & innititur. Hæc ille, cui cum
Genesio de Sepulreda viro doctissimo & Impe-
ratoris Caroli V. Chronographo, concertatio
magna fuit circa bellum, an scilicet ab eo
negotium conversionis potuerit inchoari, &
cùm acriter in Congregatione ab Imperatore
designata ex Conciliarijs & Theologis fuerit
decertatum, nihil invenitur regia auctoritate
decisum affirmante Genesio, & Chiapensi ne-
gante. Quamvis iste à bello abstinendum di-
xerit, si Indi pacificè requisiti plenam Regi-
bus admiserint subjectionem, sic enim & eo-
rum instructionibus cavebatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>906.</absatz-nummer> In eo autem constantissimè Episco-<marginalia>Circa Com-|mendas|quid ille, &|quid Reges|Catholici.</marginalia>
pus institit, ne præmij titulo Conquisitoribus
Indorum commendæ conferrentur; pro quo
viginti rationes proponit & exornat, quas adeò
concludentes judicat, ut censeat ab Imperato-
re & successoribus juramentum pro eo esse prę-
standum. Quod quidem neutiquam obtinuit,
Commendæ siquidem institutæ sunt, neque
gravissima illi inconvenientia deprehensa, quæ
ab illo inculcata, perpensa, & multipliciter ro-
borata sunt, de quibus Titulo 7. Et alibi. Visum
enim est Regibus nostris, multorum & sapien-
tium & expertorum præmisso consilio damna
illa à præfato exaggerata Scriptore posse debi-
tis cautionibus additis præcaveri, rebus jam
non ita turbulenter procedentibus, neque ali-
ter posse Conquisitorum animos tranquillari.
Et quidem tantùm abest, ut in eo aliquis fue-
rit notatus excessus, ut illos cum iteratis que-
rimonijs Successores & alij mirentur, adeò exi-
gua fuisse remuneratione contentos: fuerunt
siquidem Commendæ ferè vitalitię, ut vix ne-
potes attingant, & proptereà ulterior proge-
nies cogatur mendicare. Quod aliqui paren-
tum supplicium interpretantur, eo quòd in
conquisitione non ea fuerit temperantia ser-
vata, quam & Christiana pietas, & Regum
Catholicorum voluntas deposcebat. Sed qui-
dem qui rem prudenter expenderit: quam fue-
rit difficilè modum in istis servari facilè depre-
hendet.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0329.jpg/>
@@1@<SE329>314 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>907.</absatz-nummer> Et majora quidem præmia ij conse-<marginalia>Præmiorum|exempla in|Conquisita-|toribus.</marginalia>
cuti sunt, qui pro Hispaniæ recuperatione à
Mauris occupatæ Regibus ejus servierunt,
apud civitates ipsas & populis vectigalibus, &
terris frugiferis ditati, ut libenter ea de caussa
patrias reliquerint mansiones. Inter tradendæ
à Mauris Hispalis conditiones una illa, ut Lu-
ciferi fano, Aznalfarachio, atque Niebla oppidis<marginalia>P. Mariana</marginalia>
retentis, reliquæ arces & oppida Hispali contribu-
ta victoribus traderentur, ut scribit P. Mariana
Lib. 13. Cap. 7. Pro quo & eruditus P. Hiero-<marginalia>P. Hieron.|Pardus.</marginalia>
nymus Pardus de Excellentijs D. Iacobi Hispaniæ
Patroni Lib. 4. Cap. 13. ubi quamplures è prima
Galeciæ nobilitate congerit, Hispali & Cor-
dubæ à Sanctissimo Ferdinando Rege, in
earum territorijs ob navatam operam expugna-
tioni perpetua hereditariorum proventuum
consignatione ditatos. Ex quibus Saavedrij
sunt Comites de Cestellar, quorum status in
femina modò residet præclarissima D. Maria
Teresia Excellentissimi Comitis Dom. Bal-
tassaris de la Cueva Peruviani Proregis con-
juge, quæ & Marchionissa de Malagon, &
plurium aliarum ditionum Domina, magna-
rum virtutum splendore, ut alia taceam, quæ ad
me non spectant perpendere, commendata, de
qua citatus Scriptor pag. 373. Col. 1. & digniùs
ac cumulatiùs alij.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa Regiam provisionem Indicorum Bene-
ficiorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>908.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E Beneficijs universim loquendo di-<marginalia>Pro dignio-|ribus ut stet|obligatio.</marginalia>
ctum Cap. 7. etiam in nostris Regi-
bus obligationem sub mortali ad digniorum
electionem extare. Ubi & ostensum oppositum
esse probabile, cùm sit quamplurium gravium-
que Scriptorum sententia, ex quibus non pauci
ibidem adducti. Eamdem obligationem agnos-
cit & probat P. Esparza Tomo 2. Lib. 8. Quæst.
45. Arti. 6. & P. Philippus à Sanctiss. Trini-
tate Tomo 3. Tract. 2. Disput. 6. Dub. 2. qui ta-
men de beneficijs simplicibus satis esse proba-
bile asserit non teneri patronum laicum. Vide-
tur autem de alijs non censere probabile, cùm
solùm pro præfatis faciat exceptionem. Ubi
& illud magis peculiare, quòd scilicet si duo
concurrant, & duo sint beneficia distribuenda,
licitè & laudabiliter, sed per accidens, pinguius
debet dari minùs digno, si sit simplex benefi-
cium, & aliud sit annexum curæ animarum,
quia propter utilitatem Ecclesiæ in salute ani-
marum dignior debet præfici huic beneficio,
licet minùs pingui: unde pro tunc dignior con-
currentium non habet jus, vel tantùm habet il-
lud suspensum in ordine ad pinguius benefi-
cium: nisi velimus dicere quod beneficium
annexum curæ animarum est dignius, unde di-
gnior debet ei præfici in dicto concursu, quam-
vis ipse mallet simplex beneficium simplex.
Quod quidem difficile est, quia in concurren-
tibus attendenda est eorum intentio, siquidem
voluntariè concurrunt, & ita videndum ad quid
sua inclinent merita. Neque dici potest bene-<-P>@@

<-P>ficium, cui est annexa cura animarum, dignius
esse secundùm omnium æstimationem: pluris
enim æstimatur Canonicatus, quàm Paræcia-
lis cura, unde ex hac ad illum fit promotio, est-
q&#x0301;ue illa satis expetita. Tunc ergo fi duo tan-
tùm concurrant, hæc conferenda digno, cùm
alij pro concursu non suppetant: quo eventu
magis digno dici potest curam Paræcialem at-
tribui, quia talis est negativè, quatenus nul-
lus alius concurrit, qui dignior dici queat.</P><marginalia>Circa do-|ctrinam pe-|culiarem|Cardinalis|de Lugo.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>909.</absatz-nummer> Circa eamdem digniorum electionem
dictum etiam à Nobis Tit. 2. Cap. 3. & ibi etiam
adducti plures obligationem inficiantes, nec
non nu. 18. doctrinam Cardinalis Lugo asse-
rentis posita duorum sufficientia, ita ut ex cu-
juslibet electione nulla sint inconvenientia fu-
tura, id quod ad majorem dignitatem spectat
per accidens se habere ut præferri debeat.
Quam quidem ibidem n. 19. & seqq. improba-
vimus; id quod posteà inveni à P. Esparza si-<marginalia>P. Esparza.</marginalia>
militer improbatum, Quæst. 45. citata Arti. 8.
& 9. ubi ait suppositum, quod Cardinalis sta-
tuit, esse negandum, nempe peritiam, aut
unum quodlibet aliud ex requisitis ad unum-
quodque officium, posse talia esse ut totaliter
absit omne periculum errandi, aut adsit omnis
possibilis spes promotionis boni communis.
Neutrum enim consistit in indivisibili. Quod
quidem doctè dictum est. Nos autem de peri-
culo errandi nihil diximus, quia etiamsi illud
non futurum admittamus, major dignitas con-
ducere multùm potest ad boni communis pro-
motionem. Qua de caussa licet ea, quæ Ange-
lis à Deo committuntur, sine errore peragi
possent, quicumque illi essent, ad majora quæ-
dam digniores assumuntur, ubi dignitatis ex-
cessus nequit dici per accidens se habere; in
majori enim de Deo cognitione consistit, &
consequenter in majoribus dotibus voluntatis.
Quamquàm neque hoc, quod ad pericula atti-
net, penitus omissum fuerit, ut constat ex dictis
$unclear. 20. ubi ex doctrina ipsius argumentum in-
struximus, dum subtiliora pericula à minùs di-
gno non posse pręcaveri uti à digniore possunt,
recognoscit, unde & etiam arguit pro illius
electione. Potest ergo non immeritò etiam ne-
gari suppositum. Pro assertione autem præci-
pua etiam videri potest Moure Parte 4. Cap. 4.
§. 1. qui n. 2. ita scribit: Loquuntur hi Auctores<marginalia>Antonius|Moure.</marginalia>
absolutè de quavis electione digni relicto digniori,
Electoremq&#x0301;ue obligant ad restitutionem faciendam
digniori, sed Ecclesiæ illius beneficij, quia illi soli
facta fuit injustitia. Sic ille, ubi typographicus
error, ante verbum enim Digniori deest parti-
cula Non quod est apud Doctores commune, &
ex sequentibus manifestum,</P>
<P>  <absatz-nummer>910.</absatz-nummer> Circa beneficia simplicia, quæ sunt<marginalia>Circa Præ-|bendas per|concursum|Regiæ pro-|visionis.</marginalia>
Regiæ provisionis dictum Cap. 10. & pro eo
firmando circa liberam electionem juvat pra-
xis, quæ pro beneficijs curatis ex Regia dispo-
sitione servatur, de qua Tit. 3. n. 78. Ibi: Y estos
que aßi escogieren y nombraren (Archiepiscopi &
Episcopi) los propongan à los Virreyes, Presidentes
de las Audiencias, y Gobernadores de su distrito,
paraque ellos escojan uno, el que les pareciere mas
à proposito &c. Ubi quidem de ijs agitur, qui
facto concursu uti digniores, dignitatis gradu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0330.jpg/>
@@1@<SE330>§. V. Circa venditionem Officiorum. 315
<duolan 2><-P>expresso, Patrono ab eodem præsentandi offe-
runtur. Nec tamen proptereà dicitur eorum
standum judicio, sed præsentandum eum, qui
magis aptus Patronatum exercenti judicabitur.
Cùm ergo ea sit talibus in eo libertas, qualem
ibidem expressimus, non est credendum: Pa-
trono ipsi majus pondus necessitatis imponi.
Poterit ergo eligere: El que le pareciere mas à
proposito. Non enim semper dignior, qui primo
nominatus loco. Factum hinc ut cùm in Con-
cursu quodam pro Magistrali Canonicatu qui-
dam satis idoneus, & revera dignior, in electio-
ne fuisset prætermissus, & Canonicatus alteri
delatus, id ægrè Regium Consilium tulerit,
unde occurrente postmodùm Canonicatus al-
terius vacatione, illi fuerit cum peculiari æsti-
matione donatus, quem tamen digna promo-
tio mortuum invenit, & morte quidem satis
Christiani, & exoptabilis apparatus.</P>
<Z><A+1>§. V.
De venditione Officiorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>911.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis Cap, 16. de quibus & P. Espar-<marginalia>Modus phi-|losophandi|P. Esparzæ</marginalia>
za Lib. 8. Quæst. 44. ubi ait officijs
jurisdictionem habentibus, de quibus agimus,
quoddam inesse præeminentiæ genus ipsis<marginalia>Vide To-|mo 1. Au-|ctarij Parte|2. Sectione|3.</marginalia>
essentiale consistens in potestate unius ut præ-
cipiat ac vetet alijs, eosque dirigat. Alterum
superadditum per leges, quod consistit in spe-
cialibus privilegijs conferentibus peculiarem
splendorem, ut gestare specialem habitum &
insignia, præcedere loco in consessibus &c. Et
quod ad primum attinet affirmat esse officia
prorsus invendibilia; secundum aliud verò,
quia uniforme non est in omnibus communi-
tatibus, asserit non esse subjectum alicui regu-
læ, unde nihil de illo dicendum sibi protesta-
tur. Primum probat, quia officia juxta rationem
dictam non sunt primò ordinata ad utilitatem
ejus, apud quem futura, sicut ordinatur pecu-
nia, & ita non potest constitui æqualitas inter
datum & acceptum: necessariò siquidem alter
evadit inæqualis, cùm nullam accipiat utilita-
tem, quam officium per se non affert. De sala-
rio autem loquendo, idem tenet, quia debetur
ex justitia, unde vendi non potest. Cum quo
tamen stat, ut per accidens vendi possint, quia
Respublica potest obligare cives ut incumbant
bono communi gratis, cùm solvendo non sit.
Vendere autem anticipata solutione justum
stipendium diatim proveniens ex functionibus
officij, nihil reipsa est aliud, quàm obligare ad
præstandum officium gratis. Emolumenta au-
tem pecuniaria vendi posse, quæ scilicet sunt
ultra stipendium justum, quasi certum statuit.
Addit Arti. 1. ad 4. rationem aliam pro as-
serto priori, quia jurisdictio officij secundùm
se est participatio divinæ potestatis, ex quo
videtur convinci non esse vendibilem. Alia
habet, ex quibus tantùm videtur elici officia
non quibuscumque vendenda, sed ijs ex quo-
rum agendi modo nihil timeri possit Reipubli-
cæ noxiale.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>912.</absatz-nummer> Circa quæ in primis non videtur cur<marginalia>Quid contra|ipsum.</marginalia>
de officijs secundùm secundariam illam consi-
derationem non agat, quia ratio illa uniformi-
tatis, quæ in illis desideratur, etiam occurrit
in emolumentis, quæ pro varietate functio-
num esse diversa possunt, & tamen de illis
sententiam profert: unde & dici de illis potest
pretio esse æstimabilia, idq&#x0301;ue juxta prudentem
æstimationem. Iam quod ad præeminentiam
essentialem attinet, eam non obstare vendi-
tioni quamplurimi Auctores tenent apud Car-
dinalem Lugo Tomo 2. de Iustitia Disputat. 34.<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
nu. 24. qui Vers. Aßignant tamen, ita subdit:
Denique addunt aliqui officium judicis numquàm
posse licitè vendi, ut cum Soto & alijs fatetur idem
Vasquez, & idem cum alijs, quos affert, sentire vi-
detur Sanchez nu. 6. Sic ille. Ex magno ergo<marginalia>Officium|judicis ut|vendi possit.</marginalia>
numero venditionem licitam asserentium, duo
illi tantùm circa Iudices negant; neque P.
Sancius illis accensendus, qui Tomo 1. Consilio-
rum Lib. 2. Cap. 37. Conclus. 1. absolutè de om-
nibus officijs pronuntiat. Conclusione autem 4.
id limitat, ut regulariter non debeat fieri. Et
Conclus. 5. quæ habetur nu. 6. in quo à præfato
Cardinali citatur, concludit in officijs admini-
strationem justitiæ habentibus majora incon-
venientia sequi. Non ergo absolutè negat, sed
juxta Conclusionem 4. accipiendus, ut non re-
gulariter id fiat. Pro quo & Cardinalis idem
n. 28. ubi ait faciliùs vendi posse, quæ judicia-
lia non sunt. & præced. vers. id reducendum
esse ait ad prudentiam Principis cum consilio
Virorum prudentium & timentium Deum,
magis quàm ad Theologiam, quæ non potest
unam indivisibilem regulam dare pro diversis
casibus occurrentibus: statim subdens diversi-
tatem officiorum esse materialem.</P>
<P>  <absatz-nummer>913.</absatz-nummer> Ad rationem ejus responderi potest,<marginalia>Ratio ad-|versantis|diluta.</marginalia>
licet officia non sint in utilitatem administran-
tium instituta, ex se tamen præeminentiam
illam habere, quæ quidem satis æstimabilis est,
esse scilicet alijs Superiorem, quod quidem tem-
porale aliquid est, & pretio æstimabile, unde
æqualitas inter datum & acceptum esse potest.
Neque ex eo quòd participatio quædam divi-
næ potestatis est, rationem appretiationis per
pecuniam amittit, quia homo ad imaginem
Dei factus, etiam participatio illius est, & ta-
men vendi potest, quatenus commodum po-
test temporale ementi conciliare. Et quidem
si ex eo quòd participatio divinæ potestatis est,
venditio repugnaret, fieret etiam non posse ju-
dice&#x0303; pro judicialibus functionibus stipendium
accipere: quandoquidem illud temporale quid
est, & vilis æstimationis. Si urgeas eum, qui
officium dictum administrat, in ejus functio-
nibus laborare, videri autem omnino contra
rationem ut quis laborem suum emat; instari
potest, quia labor potest esse jucundus, & com-
modum afferens, neque contra rationem esse si
ille pretio cōparetur: præterquàm quòd juxta
citatum Scriptorem, sic laborans habiturus est
necessariò & per se stipendium, circa quod ven-
ditio esse nequit. Quod si per accidens juxta
dicta ad laborandum gratis potest compelli po-
terit etiam per accidens labor ille pretio dato
obtineri, minori tamen ut videtur compertum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0331.jpg/>
@@1@<SE331>316 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>914.</absatz-nummer> Est autem aliundè circa resolutionem<marginalia>Difficultas|ex dignio-|rum præla-|tione.</marginalia>
præfatam difficultas, ex eo scilicet quòd juxta
sententiam, de qua §. præced. officia digniori-
bus debeantur, quod non videtur stare, si pre-
tio comparentur. Circa quod citatus Scriptor
ex eo rem cōponit Vers. Ad 6. quòd possunt esse
duo æquè digni, & tunc ab uno ex illis potest
pretium accipi ratione prælationis. Id autem
tantùm habere locum affirmat ratione emolu-
mentorum, & non officij secundùm intrinse-
cam præeminentiam. Qui tamen aliàs impro-
babilem existimat Dianæ, & quorumdam alio-
rum sententiam de licita acceptione partis ali-
cujus quantitatis ex testatoris voluntate distri-
buendæ ob electionem hujus præ alijs puellæ,
aut pauperis alterius, de quo in fine, & pro quo
faciliùs Cardinalis Lugo citato n. 27. & juxta
dicta quidem ex P. Sancio commoda satis oc-
currit explicatio: cùm enim officia vendenda
non sint nisi ratione necessitatis; & non regu-
lariter, tunc necessitas, quę ad venditionem co-
git, ad non servandum etiam cogit distributi-
væ justitiæ rigorem circa digniorum prælatio-
nem. Casus autem ille de duobus æquè dignis<marginalia>Notandus|casus do-|ctrinalis.</marginalia>
retorqueri aliquomodo potest, si supponamus
nullum ex illis velle officium emere, quia in-
dignum id præ meritorum dignitate judicabit.
Tunc equidem alicui est conferendum omni-
nò gratis. Ergo absolutè non est locus vendi-
tioni. Patet consequentia, quia ubi pro gra-
tuita collatione est obligatio, nequit ve&#x0303;ditioni
esse locus. Inde enim non immeritò dicitur
improbabilem esse sententiam illam de testa-
menti executore. Prætereà, quia sequeretur
eum, qui eligitur, non posse justè officium
accipere, quia electio est pretio æstimabilis,
quod non solvit, de quo Nos alibi, & in de-
cursu. Resolutio autem procedit sive dicamus
cum Scriptore citato officium quoad emolu-
menta tantùm vendi, sive etiam absolutè, num-
quam enim pro electione dicti generis le-
vari quidquam potest, ob pariformem ratio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>915.</absatz-nummer> P. Herincx Tomo 3. Tract. 3. Disput. 7.<marginalia>P. Herincx|ut sentiat.</marginalia>
nu. 9. servatis conditionibus, quæ communiter
à Doctoribus proponuntur; licitam venditio-
nem affirmat, licet quod ad obligationem &
onera annexa officio, & stipendium debitum
id neget, & pro obligatione eo utitur argu-
mento, quod à Nobis solutum, quòd scilicet
nemo onus emat: subdit autem sic: Dignitas
autem seu eminentia, quæ consequi solet auctorita-
tem seu potestatem, vendibilis est. Illa enim solet
valde inter homines pecunia æstimari & compen-
sari. Vnde carè subinde venduntur dominia, etsi
exiguæ utilitatis, ob titulum, atque eò carius, quo
titulus est magnificentior. Excessus quoque, quo sti-
pendium superat æstimationem oneris officio annexi,
similiter pretio æstimabilis est: immò posset Respu-
blica aut Princeps istam partem stipendij subduce-
re, ac proinde quando relinquitur, compensationem
exigere. Occasio denique faciendi quæstus mediante
officio, etiam est pretio æstimabilis. Vnde domus ad
negotiandum opportunæ hoc nomine pluris vendun-
tur. Hæc ille. Circa quæ, quod ad praxim at-
tinet non videtur in quo hærere possint, qui
emunt aut vendunt. Licet enim demus obliga-<-P>@@

<-P>tionem ad functiones non esse in rigore ven-
dibiles, qui tamen emit, id intendit emere,
quod emi, & consequenter vendi potest. Ut
cùm Sacerdos pro Missa accipit stipendium, id
vendit quod potest vendere in celebratione, vel
alio titulo contractum dictum explicando, ut
sit innominatus, do ut facias, vel aliter, sicut &
qui stipendium præbet. Jam quod ait de exces-<marginalia>Vtilis ad-|monitio.</marginalia>
su stipendij supra æstimationem laboris, si ita
se res habeat, satis est verosimile, sed regulari-
ter loquendo non ita existimandum: Siqui-
dem magna consideratione stipendia designata
sunt; & ut excessus aliquis appareat, ad Rei-
publicæ commodum id spectat, ut aliquid offi-
cia administrantibus supersit: sic enim dotan-
dis filiabus, & subventione communium ne-
cessitatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>916.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Tomo 5. Disput. 10. post<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ad-|versetur.</marginalia>
exaggerata incommoda venditionis & lauda-
tum Catholicissimum Regem nostrum illam<marginalia>Lex qui-|dem prodijt|anno 1621.|Sed, ut no-|tavit qui-|dam, ex|utero tran-|slata vide-|tur ad tu-|mulum.</marginalia>
prohibentem, ita concludit nu. 87. Vnde puto
venditionem illam ferè tam esse intrinsecè malam,
quàm habitus vitiosi infusionem. Sic ille non mul-
tùm aliàs scrupulosus, uti qui nolit etiam mo-
deratam summam contribui, ut subsidium ne-
cessitatis communis, de quo ibidem: admit-
tens tamen posse vendi pagos altiori pretio &
loca annexam jurisdictionem habentia, ea red-
dita discriminis ratione, quòd ementes per suos
officiarios jurisdictionem exerceant, à quibus
gratis officia dignioribus conferantur. Et quis
hoc credat sicut asseritur observari? Quid de
emente ipso officiarios eligente per se, & non
per alios? ubi adducta cessat ratio. Et quidem
multos scimus, qui moderata summa officia
consecuti, id Catholicissimo Rege nostro prop-
pter instantem necessitatem conveniens judi-
cante, satis Christianè & se gesserunt, & ge-
runt. Quod ergo de vitioso habitu dictum nimis
videtur excedens, habitui enim nonnullæ
possunt convenientes conditiones apponi, sicut
possunt venditioni.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Circa Indorum Servitutem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>917.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illa Cap. 11. & Tomo 2. Au-<marginalia>Circa do-|ctrinam|Episcopi|Chiapensis.</marginalia>
ctarij. Et pro illorum libertate extat
satis doctum scriptum Episcopi Chiapensis, li-
cet in eo nonnulla occurrant, quæ omitti po-
tuissent. Et prætereà in illius fine non penitus
probat praxim Religiosorum, qui confessiones
audientes Hispanorum servos aliquos Indos ha-
bentium, eos non absolvebant, nisi priùs ad
Regiam Audientiam accurrerent pro exami-
nando legitimo titulo servitutis. Ubi licet men-
tionem expressam non faciat Regiæ jussionis
circa prædictum examen, eam tamen videtur
supponere, quæ non quidem una, sed multi-
plex, ut videri potest apud Dom Solorzanum
Tomo 1. Lib. 2. Cap. 7. & in Politica Lib. 2. Cap. 1.<marginalia>Rescriptum|Regium|circa exame&#x0303;|tituli servi-|tutis.</marginalia>
ubi sic unius tenor: Que las Audiencias de las In-
dias llamadas las partes, sin tela de juiçio, sumaria y
brevemente, sola verdad sabida, pongan en libertad
à los Indios, que se ubieren hecho esclavos contra<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0332.jpg/>
@@1@<SE332>§. VI. Circa Indorum libertatem. 317
<duolan 2><-P>razon y derecho, è contra las Provisiones è Instruc-
ciones per nos dadas &c. Iuxta hæc ergo Reli-
giosi præfati procedebant; quod tamen Epis-
copus ex eo non probat, quia Confessarij de
recursu ad Audientias minimè esse curaturos
existimat, apud quas non semper veritas & ju-
stitia prævalet; cùm tamen ipsi, de quibus
agebatur, satis perspectum haberent nullius In-
di esse legitimam servitutem. Habebant si-
quidem de illo magnam probabilitatem, quæ
scientiæ æquiparatur in rebus moralibus, un-
de juxta illam tenebantur operari. Sed quidem
nimio ex zelo videntur ista prolata. Nam ne-
que de Audientijs ita sinistrè judicandum est;
neque probabilis opinio pro scientia habetur,
neque tunc habebatur: aliàs Reges nostri, nulla
habita de examine cura, uti certum illegiti-
mum servitutis titulum sine exceptione ulla
debuissent judicare. Præterquàm quòd ratio,
quæ adducitur pro meliori praxi, eam, quam
Religiosi amplexi, minimè bonam, sed dam-
nabilem penitus esse convincunt, juxta Au-
ctoris principia: nam qui opinionem habet
scientię æquiparabilem juxta illā operari tene-
tur: & hanc ille in omnibus dictis Religiosis SS.
Dominici, Francisci & Augustini recognoscit.</P>
<P>  <absatz-nummer>918.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, Nos etiam pro<marginalia>Quid circa|Chilenses|Auctor.</marginalia>
Chilensibus libertatem tueri conati sumus, si
illam ad ipsorum conversionem opportunio-
rem servitute futuram prudenter judicetur. Pro
servitute autem aliquid etiam adduximus, eo
scribentes tempore, quo pro illa stabat praxis
Regijs edictis constituta; cujus & damna per-
pendimus. Sed Serenissimæ Reginæ nostræ
Mariæ Annæ regnorum Hispanicæ Coronæ
Gubernatrici, doctis proculdubio Consiliarijs
sic arbitratis, visum est miseris barbaris liber-
tatem redhibere, quod & factum extra Chi-
lense regnum, & hîc maximè Limæ ijs diffi-
cultatibus, de quibus in Auctario dictum, su-
peratis; quo beneficio diu illis frui ut in plu-
rimùm non usu venit, extra natale enim solum
abducti, & ferventiori subjecti cælo, passim
moriuntur: cùm sint aliàs avidiores vini, quod
ipsis pro veneno, neque facile est pro ipsis
damnum hoc præsentissimum anteverti. Et hoc
etiam ex capite experientia docet esse ipsis
noxiam libertatem. Unde judicare forsan quis-
piam possit aptabilem pro illis esse sententiam
illorum, quibuscum locutus P. Thomas San-<marginalia>Libertas|servorum|an opus|pium.</marginalia>
cius Tomo 1. Consiliorum Lib. 2. Dub. 10. Ubi
quærit, An sit opus pium concedere servis liberta-
tem? Et sic subdit: Respondetur quòd licet Iura
faveant libertati, at cùm omnes ferè servi hodie
stolidi ac improbi sint, nec pia, nec utilis est, nisi<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
fortè servi sint boni, & industria sua facilè alimen-
ta quærere poßint, aliter enim fiunt otiosi & fures,
ac in carceribus & furcis vitam finiunt. Sic Siman-
cas Lib. Instit. tit. 16. nu. 7. & alij. Sic & doctus
& pius Pater. Sed Regium oportet mandatum
veneremur, quod utinam felices eventus quàm
fuerit expediens manifestent. Et modò qui-
dem pacifici illi, res tamen Christiana nihil
apud ipsos provehitur, quibusdam ex illis adeò
abjectè de Baptismo sentientibus, ut quidam
canem attulerit, peteretq&#x0301;ue à quodam Patre ut
ipsum baptizaret. Et in ipsis quidem jam Chri-<-P>@@

<-P>stianis multa tolerari oportet eo nomine indi-
gna, & Ethnicismum præ se ferentia ob rebel-
lionis periculum, aut fugam, cum magno boni
publici, & ipsorum pariter detrimento.</P>
<P>  <absatz-nummer>919.</absatz-nummer> Videtur autem emolumentum servi-<marginalia>Sine servi-|tute ut stare|commodum|illius possit.</marginalia>
tutis in ijs, qui sunt justo bello capti ex eo posse
compensari, quod est usu inviolabili apud
Christianos receptum, ut scilicet bello iusto
capti servitutem non subeant, detineantur ta-
men à victoribus donec pecuniam pro redem-
ptione solvant, pro quo videri potest P. Sancius
suprà Dub. 3. n. 6. & 7. Hoc ergo quod apud
Hispanos lege firmatum, & apud alios aut le-
ge, aut alio intemerabili fundamento, videtur
etiam cum præfatis Indis servandum. Aut enim
Christiani sunt, ut erant plurimi in rebellione
memorata, & sic capti salvo jure libertatis ad
contributionem pecuniæ aliquam urgeri pote-
runt, vel rei pecunia æstimabilis; si autem
Christiani non sint, idem ipsis compensationis
pecuniariæ onus subeundum. Nec levis qui-
dem futura compensatio, qua vita comparatur.
Cùm ergo Indi ob paupertatem suam solvendo
non sint, poterunt diutiùs detineri, & sic eo-
rum labore uti, qui eos prendiderunt. Et vide-
tur insuper jus hoc ad compensationem posse in
alium transferri, cùm nihil pro eo, quod ob-
stare possit, occurrat.</P>
<P>  <absatz-nummer>920.</absatz-nummer> Ad quod quidem doctrina circa Chri-<marginalia>Negatur|casus pro-|positus.</marginalia>
stianos admissa, & consequenter circa alios, si
stare ejusmodi genus belli contingat, in quo
capti non reddantur mancipia; in casu nostro
constat aliam esse rationem ex eo quòd Reges
nostri velint Indos bello captos omnimoda
frui libertate. Cumque modus præfatus com-
pensandi servitutis, genus quoddam illius sit,
pariter debet prohibitus reputari. Circa quod
juvat P. Josephi Acosta gravissima & elegan-
tissima verba proponere, sic locuti Lib. 2. de
procuranda Indorum salute Cap. 7. Atque illud tan-<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
quàm totius actæ caussæ firmamentum adjicimus,
quòd cùm in omnibus regnis Indiarum tam multa
prælia commissa sint, & tot nationes subactæ, nul-
lum tamen genus Indorum servituti subjecit Regia
lex: quin potius Indos omnes & liberos esse, &
suis rebus liberè uti declaravit, gravißimus p&#x0153;nis
propositis ijs, qui veluti iure belli captis, sibi man-
ciparent. Immò in omnibus expeditionibus, quæ
fiunt, faciendæve sunt, sive ad novas gentes quæ-
rendas, sive ad jam quæsitas pervestigandas, in-
violabili lege sancitum est, ut neque nostri milites
aggrediantur non lacesciti ad vexandos, cædendosve
barbaros, neque illos undecumque captos servire
cogant. Hæc ille. Iuxta quæ satis compertum
habetur quàm plenam, & omnimodam velint
Reges nostri Indorum esse libertatem; ut sci-
licet se, & rebus suis uti possint, quin possint
ab ullo circa id impedimenta constitui, gravis-
simis contra secus tentantes p&#x0153;nis aggeratis.
Licet autem p&#x0153;næ dictæ ante ipsos centum
annos statutæ, & per aliquod intervallum cir-
ca Chilenses simul cum legibus cessaverint,
cum tamen jam restitutę sint, robur suum velut
postliminio compararunt, unde similiter ad
praxim revocandæ.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0333.jpg/>
@@1@<SE333>318 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><Z><A+1>§. VII.
Circa labores quosdam Indorum sine justa
Compensatione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>921.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illis Cap. 14. &, ut æsti-<marginalia>Quid ex-|ploratum|circa labo-|rum com-|pensatio-|nem.</marginalia>
mo, sufficienter, nec non in Aucta-
rijs. Et quæ ad illos spectant, adeò videntur
esse comperta, ut supervacaneum debeat cen-
seri circa illos movere quæstiones, & velut du-
bitabile, aut opinabile proponere, quod est ex
primarijs naturæ principijs manifestum. Liberi
sunt, non servi: non ergo servorum more ad
laborandum compellendi: Quòd si laborent,
non sunt digna mercede fraudandi, quam eo
ipso quòd compulsi agunt, merentur amplio-
rem. Sicut enim merces ultroneę vilescunt, &
ultronei pariter labores: ita & per violentiam
assumpti mercede sunt digni majori. Videant
hoc ergo Gubernatores, videant Prætores, vi-
deant Doctrinarij, qui variis in occasionibus,
ut propter itinerantium Proregum, aut alia pro
eisdem obsequia, aut pro alijs, ad laborandum
sine ulla laboris, etiam tenuis victus, imparti-
tione compellunt. Ubi si res Christiana sit, ut
ratio exigit, consideratione pensanda, non so-
lius laboris habenda ratio est, sed damnorum,
quæ sic laborantibus superveniunt, dum ab
agellorum suorum cultura inviti removentur,
& etiam custodia, ut furibus pateant, aut be-
stijs pariter nocituris. Et quis circa obligatio-
nem compensandi illa dubitare possit, Chri-
stiana, ut dixi, consideratione procedens? Sed
quis est hic, & laudabimus eum, sic ad obli-
gationem attentus?</P>
<P>  <absatz-nummer>922.</absatz-nummer> Sed ubi qui attendunt rari, attentissi-<marginalia>Levit. 19.|v. 12. & 13.|Quàm id à|Deo com-|mendatum.</marginalia>
mus Deus, qui sic Levitici 19. v. 12. & 13.
Non facies calumniam proximo tuo, nec vi oppri-
mes eum. Non morabitur opus mercenarij apud te
usque mane. Circa quæ Abulensis ita scribit
Quæst. 6. in Leviticum, præmittens hujusmodi
præcepta esse de jure naturæ, ex quo habetur
illorum transgressionem indignissimam esse
homine Christiano; & exponens cur calumnia<marginalia>Abulensis.</marginalia>
violentiæ conjungatur: Calumnia aliqualiter ad
fraudem, & aliqualiter ad violentiam pertinet: est
enim calumnia extorsio rei proximi per quamdam
simulatam, & non veram rationem: cùm enim ali-
quis quippiam alteri tollere vult, ad quod varios in-
quirit modos, ne hoc per violentiam facere videa-
tur, sed aliquid rationis habeat, est calumnia. Nec
vi opprimes eum. Istud est alterum præceptum, &
pertinet ad præcedens præceptum: nam calumnia &
violentia, de qua hic agitur, in aliquo communi-
cant, &c. Quæ quidem caussæ præsenti appri-
mè congruunt, ubi ad opprimendos Indos per
calumnias proceditur, per coloratas inquam
rationes, de fraudatione mercedum violentiæ
copulata: circa quod præceptum sequens: Nec
morabitur opus mercenarij apud te usque mane. Cir-
ca quod præfatus Scriptor sic subdit: Istud est
alterum præceptum, quod immediatè pendet à su-
periori, scilicet à violentia, & Deus jusserit nul-
lam calumniam aut violentiam inferendam paupe-
ribus, &c. Quod quidem sic evenit, dum ad<-P>@@

<-P>substractionem mercedis simulatæ rationes
conquiruntur, & pauperes Indi sine subsidio
genuino labori desudant. Ubi Dominus qui-
dem videtur supponere nullum electo in po-
pulo ita futurum crudelem, ut laboranti mer-
cedem sit penitus subtracturus. Unde pro eo
præceptum non imponit, sed jubet tantùm ne
merces moretur usq; mane, ne scilicet operarius
fortè dormiat inc&#x0153;natus. Quid ergo de ijs di-
cemus, qui penitus mercedem subtrahunt, &
pro subtractione frivolas & vanas prætexunt<marginalia>Qualia pro|transgresso-|ribus sup-|plicia.|Exodi 22.|v. 23. & 24</marginalia>
rationes? & quid ad hæc Deus? Audiendus
Exodi 22. v. 23. & 24. ubi sic clamat: Si læse-
ritis eos, vociferabuntur ad me: & ego audiam cla-
morem eorum: & indignabitur furor meus, percu-
tiamque vos gladio, & erunt uxores vestræ viduæ,
& filij vestri pupilli. Quàm formidabilem com-
minationem ad eos spectare, qui mercenarijs
laboris pretium remorantur, præfatus affirmat
Interpres, quam & experientia non verbalem
tantummodò, sed penitus efficacem multipli-
citer comprobavit. Videmus enim & viduas
& pupillos, quærentes panem, quem labo-
rantibus Indis inhumani parentes denega-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>923.</absatz-nummer> Quid si aliquod hostilis adventus in-<marginalia>Quid belli|tempore.</marginalia>
dicium? Ibi quidem instantiùs, sed minori, si
fortè aliquo stipendio laboratur. Ubi non so-
lùm circa Indos, sed circa undique coactos
alios sic actum, ut ab hostibus dubitari possit
an essent graviora incommoda perpessuri. Ubi
dolendum sanè regnum hoc opulentissimum,
cujus divitijs regna omnia totius Orbis exul-
tant, ita suam negligenter peragere defensio-
nem, in militum stipendijs solvendis, aliorum-
que maritimorum opificum, nescio quo politi-
co respectu in gubernatione tardissimo. Licet
sint alia opportuna præsidia, ut nequeant sibi
hostes de invasione solliciti fortunatum in ea
exitum polliceri. Et nulli quidem ita ad im-
precandum proni ut milites, unde illis in ore
frequens illud erga Proreges: Numquam ad
Hispaniam feliciter pervenias. Et videmus
tribus sic Proregibus accidisse, Christianis val-
de principibus, sed in negotio, de quo agimus
nescio an ita providis, ut communis necessitas
exigebat. Neque imprecationes dictæ tales<marginalia>Imprecatio-|nes militum|ut effectum|habeant|apud Deum.</marginalia>
orationes sunt, ut audiri à Domino, aut exau-
diri potiùs mereantur, cùm ab animis despera-
tione abreptis oriantur. Et tamen illis annuit
Deus, non ad id, quod est damnabile in ipsis,
attentus, nisi ut puniat, sed ad molestiæ inhu-
maniùs illatæ gravitatem, quæ eos in hujus-
modi damnabilia & sibi ingratissima maledi-
cta propellat. Maledictio matris eradicat funda-<marginalia>Eccli. 3.|v. 11.</marginalia>
menta, Eccli. 3. v. 11. Etiam vi furoris erum-
pens, pro quo apud P. Oliverium inter alia sin-<marginalia>Quid dema-|ledictioni-|bus ma-|trum.</marginalia>
gulare illud Therasiæ matris Alfonsi VI. Re-
gis Hispaniæ habetur exemplum. Cùm enim
eam in vincula conjecisset, illa Deum precata
his verbis filio maledixit: Quia crura mea vin-
culis strinxisti, & me honore debito privasti, Deum
precor ut ab hostibus capiaris, & crura tua fracta
conspicias, sicut mea ferro vinxisti: quod paulò
post explet&#x0169; est. Extat & aliud mulieris Gen-
tilis, quæ furore correpta omnes Tartari furias
contra duos filios invocavit. Et dictum factum.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0334.jpg/>
@@1@<SE334>§. VIII. Quid Rex erga gremium Mercatorum. 319
<duolan 2><-P>Ubi manifestum est imprecationes dictas non
eas habuisse orationis conditiones, propter
quas exauditionis possent effectum emereri.
Exauditæ tamen ob dictam rationem: quod
& in ijs, de quibus agimus, similiter usurpan-
dum. Et hæc quidem eatenus ad Regem, de
quo est Titulus, circa quem versamur, pertine-
re possunt, quatenus ad ipsum spectat pro Indo-
rum, indefessa vigilantia, oneribus sublevandis
excubare. In quo quidem primi illi Indiarum
Domini Ferdinandus & Isabella gloriosissimè
præluxerunt, & singulari quadam eminentia;
Serenissima Regina, ad quam potiùs Indiarum
dominium pertinebat, ut in Clausula Testa-
menti ipsius luculenter continetur, quam ad-
ducit Episcopus Chiapensis, & cujus est, quæ<marginalia>Clausula|Testamenti|Serenissimæ|Isabellæ.</marginalia>
sequitur, pars: Y no consientan, ni den lugar
(Filia Joanna & Princeps) que los Indios veci-
nos è moradores de las dichas Indias è tierra firme,
ganadas, è por ganar, reciban agravio alguno en
sus personas, ni bienes, mas manden que sean bien,
y justamente tratados. Y si algun agravio han re-
cebido, lo remedien y provean por manera, que no
excedan cosa alguna de lo que por las letras de la
dicha Conceßion (Pontificia) nos es injungado, y
mandado. Sic illa: quod & à Catholicis filijs
accuratum scimus, & accurandum minimè du-
bitamus.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Quomodo se gerere debeat Rex Catholicus
erga gremium Mercatorum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>924.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On est Regia providentia ad Indo-<marginalia>Circa Com-|mercium|præsertim|Limanum.</marginalia>
rum curam solùm proroganda, licet
ex eo titulo illarum sibi dominium, ut nuper
vidimus, competere recognoscant, & inge-
nuissimè protestentur. Sunt in his regnis His-
pani multi, & præcipua eorum portio Merca-
torum in qua & nobiles multi, cùm jam inva-
luerit consuetudo, ut genus hoc quærendi cen-
sum pro vitæ commodioris sustentatione, nihil
nobilitatis prærogativis officiat; unde ex eque-
stribus Ordinibus plures, videmus hoc agendi
modo distentos, & divites, in hoc præsertim
Limano Commercio, Indicorum omnium
opulentissimo, sicut & regnum, ob Petrunum
montem, & alios, auro & argento f&#x0153;cundos,
per universum orbem tantoperè celebratum.
Ex quo fit ut Regia Gaza ex Commercij dicti
fructibus, plusquàm ex alijs commodorum Re-
galium fructibus augeatur. Factum hinc ut cùm
pro Indicæ classis sumptibus, universis illius
Provincijs competentes fuerint pecuniæ quan-
titates designatæ, uni Peruviano commercio
major quàm ceteris simul sumptis, facto etiam
ex bursa Fiscali suo etiam concursu, fuerit de-
signata, trecentorum scilicet & quinquaginta
millium ducatorum, quæ summa resultat ex
quadringentorum octoginta unius millibus,
ducentorum & quinquaginta octo regalium
adjectione 481. U 250. cum quodam Regio
Indulto, de quo dictum Tomo 2. Auctarij. Ne-
que hoc solùm adeò considerabili subsidio Re-
gi suo servire contentum, sæpè alijs momenti<-P>@@

<-P>magni servire solitum, unde & à Regia provi-
dentia & benignitate debet uti portio regni
magnoperè utilis pertractari. Cùm aliàs com-
mercij emolumenta adeò sint ingentia, ut com-
munis expertorum sensus habeat ex thesauris
trium classium, eum, qui uni respondeat classi,
ad Regias bursas devenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>925.</absatz-nummer> Sed quando hæc scribo est cur Com-<marginalia>Illius pro|exorbitante|mulcta|apud Regem|querela.</marginalia>
mercium dictum apud Regiam Majestatem
magno animorum sensu conqueratur. Revera
enim ejus vires debiliores modò, magna qui-
dem mercium copia, sed languida venditione,
civium etiam quamplurium ad paupertatem
vergente statu, & ijs, qui fortuna meliori gau-
dent, ad moderantiam sumptuum prudentiori
experientia redactis. Cùm ergo sic res se ha-
beant, ecce Commerci&#x0169; à Regio Cōsilio India-
rum ducentorum milli&#x0169; octo regalium in dicta
solutione mulctatur, eo quòd ex eorum minùs
prompta navigatione, qui ad nundinas pergunt
Portobellum simul cum Thesauro Regio, ex-
peditio Cellaensis fuerit retardata, ex quo fa-
ctum ut quæ ex Hispania classis opportunè ad-
venerat, coacta sit diutiùs expectare, non sine
gravibus salutis & expensarum incommodis,
quæ quidem à pręfato Commercio jussa ingen-
ti adeò pecuniæ cumulo compensari. Et illi
quidem ut se ab onere gravissimo solutionis
expediant, satis habent urgentes rationes, quas
qui propè adfuimus, & rei processum pervidi-
mus, non leves possumus contestari. Et licet
nostri inferioris valde subsellij non sit in caussa
præsenti, sicut & in alijs, absolutum proferre
judicium, neque quod hoc loco dictum fuerit,
pro favore Commercij sit futur&#x0169;, si quidquam
momenti in illis, opportunum: censui tamen
non omittendum aliquando forsitan profutu-
rum. Itaque Regi nostro Limanum debet
Commercium memoria dignissimum haberi
sua, & Indiarum Concilio peculiaribus bene-
volentię significationibus commendari. Pręter
obsequia enim suæ Majestati frequentia, com-
muni bono illius liberalis pietas multipliciter
est proficua. Inde Hospitalium felix con-
stantia, piorum operum promotio, eleemo-
synæ frequentiores, & splendor numerosior
civitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>926.</absatz-nummer> Ubi difficultas peculiaris occurrit an<marginalia>Specialis|difficultas|circa eos,|qui pecu-|niam com-|mendatarijs|tradiderunt.</marginalia>
mulcta, sic pro ea urgente mandato Regio, ad
executionem perducta, possint Commerciarij
ad eos, quorum accepere & implicavere pecu-
nias, habere recursum, ut pro rata & ipsi sol-
vant, quandoquidem Commercianorum sum-
ptus majores prædicta ex caussa redduntur: &
revera si ita futurum scivissent sic cum ipsis
fuisset actum, ut plus ab ipsis peteretur, vel in
Indulto ampliùs gravarentur. Quod quidem
non defuit qui censeret juri esse & rationi con-
forme, ob eam, quæ modò insinuata est. Sed
revera aliter videtur dicendum, quia pecuniam
dantes & accipientes aucto pretio contrahunt
ad omnem eventum, neque ad ea quæ per ac-
cidens superveniunt obligationem extende-
runt, & quæ extra contractus materiam acci-
dunt, præsertim quæ ex illegitima administra-
tione procedunt. Et quidem qui pecuniam
tribuunt, aut per modum damni, ut dicitur, id<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0335.jpg/>
@@1@<SE335>320 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>præstant, aut commercio aptandam, emptis
mercibus, cum pretio commendæ. Si primum,
obligatio cessat, quia contractus talis ab omni
alio respectu absolvitur, & salva novi obligatio
consummatur, non enim qui tribuit, vult se
contractibus alijs immiscere. Et qui accepit, ea
uti valde fructuosè potuit, ut non obstante
mulcta quavis lucrum caperet ingens, vel si
minus, illi se voluntariè, sicut ad majus expo-
suit. Et præmia hujusmodi talia esse solent (sic
enim vocantur præcipuæ pecuniæ incrementa,
quæ tradentibus cedunt) ut lucrandi potiùs,
quàm perdendi conditio subeatur. Si autem
emptæ merces & suis jam dominis traditæ, id-
ipsum apparet, quia sine ulla traditæ obliga-
tione. Quòd si onus illud, de quo agitur, su-
pervenit, sibi ipsis Commendatarij imputent,
quibus est à Rege impositum, nullam de alijs
faciens mentionem. Neque antecedenter po-
tuit esse locus, ut in prorata pro Indulto, qui
suas pecunias tribuerant, gravari possent,
quandoquidem de mulcta non est in distribu-
tione hujusmodi cogitatum. Ubi neque alle-
gari potest Commendatarios in dicto casu in-
culpabiles extitisse: licet enim reverà ita sit,
stat nihilominùs ratio perfecti contractus: &
quia Commendatarij quamvis suo judicio in-
culpati, timere tamen aliquid ejus generis po-
tuerunt: quo non obstante, traditione mer-
cium sine admonitione aliqua suspicabilis one-
ris, suo sunt officio perfuncti. Unde etiamsi
aliqualiter pecuniæ domini, & jam mercium,
gravari aliqualiter possent, id videntur Com-
mendatarij remisisse. Pro quo non leve est ar-
gumentum ab ipsis nihil requiri: etsi requi-
rendum censerent, suum ad tribunal, vel aliud
fori competentis contendentes requisissent. Et
hæc quidem juxta satis recepta in materia con-
tractuum principia procedunt, ut non sit opus
Auctores pro ijs confirmandis congessisse. Nec
plura de Rege, quem scimus in his felicibus
suæ gubernationis auspicijs, & adolescentiæ
flore, Vasallos Indicos ad has regiones ve-
nientibus Gubernatoribus singularis affectus
significationibus commendasse. In quo qui-
dem Serenissimam matrem Regnorum ejus
Gubernatricem imitatus, Mariam Annam no-
mine, sed zelo & magnitudine spiritus Isabel-
lam, Caroli quidem & ipsam, si non matrem
aviam tamen, ut de felicitate prolis valeamus
faustè & feliciter ominari.</P>
<Z>CIRCA
<A+2>REGIVM</A+2>
<A+1>Indiarum Consilium.</A+1></Z>
<P><INI3>D</INI3>E illo est Titulus 2. de quo & in Tomo 2
Auctarij, unde hîc non multa pro ipso,
in quo cùm primaria sapientiæ præ-
sint lumina, magisterij potiùs quàm disciplinę
oportet eminentiam agnoscamus. Sit tamen
pro illo</P>@@

<Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa Decimalium caussarum cognitionem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>927.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa Cap. 6. ubi scio aliquem ex<marginalia>Auctoris|modum scri-|bendt$unclearimme-|ritò con-|demnatum.</marginalia>
ex doctis Senatoribus offensionis
lapidem invenisse, eo quod cognitionem hu-
jusmodi ad Regium non spectare Consilium
conatus fuero demonstrare. Sed quidem non
debuit ex eo occasio offensionis assumi. Cùm
enim litigiosa agitetur caussa, licet profectò
parti, pro jure, quod sibi arbitratur compete-
re, efficaciter declamare. Decimalium autem
caussarum cognitionem ad Consilium non spe-
ctare erant quæ probarent multa, & Religio-
nibus nimis quantùm intererat sic evincere, de
Pontificia enim sententia non poterant dubi-
tare; jam enim circa hoc indictum fuisse silen-
tium pridem me audivisse recordor, ex quo &
pro favore Religionum, etiamsi caussa in Con-
silio ageretur, non leve argumentum suppe-
tebat. Sed Religiones suo sunt eo in articulo
defraudatæ conatu, & Consilium cognitionem
hujusmodi ad se spectare ineluctabili sententia
pronuntiavit. In quo cùm docti, probi, & verè
Christiani judices intervenerint, est quod de-
beamus meritò revereri. Sed decretum hujus-
modi ut Consilij quidem, non ut Concilij
&#x0153;cumenici, infallibile prorsus amplectit. Unde
& impugnationi locus relinquitur, cùm in opi-
nalibus simus, & qui non posse aliquid fieri
gravi ductus ratione contendit, si fiat, conten-
dere dicto & scripto potest minimè fieri po-
tuisse, salva judicum reverentia, & sententiam
velit nolit amplexus. Id quod in caussis spiri-
tualibus præcipuè locum habet, in quibus ut
à Tribunalibus laicis assumantur, urgentissi-
mæ & clarissimæ debent intercedere rationes.
Unde vidi viros doctos & in jurium tractatione
versatos, atque ad hujusmodi tribunalia promo-
tos, circa hæc magno cum timore procedere,
& quantùm in ipsis erat eorum judicium de-
clinasse. Nihil ergo à Nobis in discursu præ-
fato alienum à ratione, aut debita Regio In-
diarum Consilio reverentia perpetratum, dum
de sola actum defensione, idq&#x0301;ue non levibus,
ut luculenter constat, fundamentis.</P>
<P>  <absatz-nummer>928.</absatz-nummer> Sed jam nobis pacis amatoribus, & cum<marginalia>Litibus|finis im-|positus com-|positione.</marginalia>
Ecclesijs obsequiosa habere officia cupientibus,
ab altercationibus præfatis felix terminus su-
pervenit, compositione peracta: ut scilicet sic
res ista in hac Metropolitana Ecclesia proce-
dat, sicut in Hispania, in qua non decima, sed
vicena solvitur, aut vigesima, quod nomen erat
antiqui vectigalis: ita cum proportione, juxta
receptam in hoc consuetudinem, medietas sola
solvatur. Quam quidem compositionem Ex-
cellentissimus Prorex Regio Fiscali audito,
utpote Patroni vices gerens probavit, supremo
Indiarum Consilio prærogativa postremi ju-
dicij reservata, aut ijs, quibus Rex caussam de-
tulerit terminandam. Circa quod nihil occur-
rit, in quo possit Patronus hærere, cùm sit res
juxta Juris dispositionem legitima partium con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0336.jpg/>
@@1@<SE336>§. I. Circa Indiarum Consilium pro Decimis. 321
<duolan 2><-P>ventione transacta. Siquidem juxta illud com-
positio licet, ut constat ex Cap. Ex multiplici,<marginalia>Quæ Iuri|conformis.|Cap. Ex|multiplici.</marginalia>
de Decimis, ibi: Mandamus, quatenus Abbatem
& Monachos, ut eamdem conventionem (non ob-
stante dicto privilegio, nisi de ipsa contineatur in
eo) inviolabiliter teneant, & observent, vel exinde
secum pacificè conveniant, appellatione post posita
compellatis. Et Cap. Dilecti, eod. Tit. ibi: Man-<marginalia>Cap. Di-|lecti.</marginalia>
damus, quatenus de prædijs, quæ conduxistis in Pa-
rochijs suis, de quibus consueverunt decimas perci-
pere plenariè solvatis eisdem, vel cum ipsis amica-
biliter componatis. Ex Cap. Suggestum. ibidem:
Discretioni vestræ mandamus, quatenus cum præ-<marginalia>Cap. Sug-|gestum.</marginalia>
dicto Abbate, & Fratribus supra ipsis decimis com-
ponatis &c. Quod quidem & à Pontificibus,
ita dispositum, ut videri præsertim potest in
Bulla Innocentij X. pro Ecclesijs Poloniæ
litem intendentibus Societati.</P>
<P>  <absatz-nummer>929.</absatz-nummer> Neque opponi potest ad compositio-<marginalia>Objectio ex|Noveno-|rum propo-|sita & solu-|ta.</marginalia>
nem prædictam opus fuisse Regio consensu,
eo quòd ratione duorum Novenorum, in eo de
commodo, aut interesse, quod dicitur, agatur:
Nam quod ad illos spectat sine dependentia
ulla ab Ecclesijs Indiarum peragitur, dum lo-
cantur decimæ, & Patroni loco Regij Sena-
tores assistunt, & ita illi quasi secundarium
quid veniunt principali annexum, ex urbana
Ecclesiarum recognitione, per quam jus in ip-
sos acquisitum. Neque Ecclesiæ aliam subiere
obligationem recognitione prædicta, quàm sol-
vendi illos juxta eam quantitatem, quæ ex ad-
ministratione ab eisdem peracta resultaret, op-
poni etiam nequit Reginam Gubernatricem à
Religionibus pro compositione supplicatione<marginalia>Alia ex|Reginæ re-|sponsione.</marginalia>
interposita requisitam, etiam non expectato
pro eo Ecclesiarum mandato suis Procuratori-
bus transmisso, cum respectu omnium, præ il-
larum distantia difficile esset ipsum obtineri; &
decimarum dominium, (sic fateri coe&#x0308;git ne-
cessitas) apud suam Majestatem extaret. Ad
quod quidem, sententia Consilij audita, re-
spondit id salva fieri non posse justitia. In quo
videtur Consilium veritati conformiùs cen-
suisse. Non inquam opponi potest, quia ex eo
potiùs videtur, quod est ab Ecclesia Limana
factum comprobari. Regina namque compo-
sitionem desiderat, & in eo Religionibus grati-
ficari: ex defectu autem consensus mandato
expressi eam non posse fieri declaravit. Illam
enim Ecclesiæ & Religiones per se ipsas face-
re recusabant. Posito ergo ex parte illarum
consensu, non est jam Reginæ, quod desidere-
tur officium, aut etiam Regis jam regimine
potientis. Non enim quod ipsis inerat ex Pon-
tificijs decretis jus, poterat salva auferri justi-
tia: cùm tamen Regina in hoc negotio minimè
à se violandam protestetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>930.</absatz-nummer> Potest insuper apparentiùs objici com-<marginalia>Alia ex ra-|tione Sedis|vacantis.</marginalia>
positionem factam Sede vacante, cùm tamen
Jus clamet Sede vacante nihil innovandum.
Tit. 9. Lib. 3. Sed quidem neque ex hoc capite
compositio facta potest infirmari, quia nihil
per ipsam factum est, quo jus fuerit Episcopi
aliquatenus læsum, aut emolumenta Episco-
palia tantisper imminuta, immò ejus caussa
utiliter gesta, ut reipsa habeat, quod dubia sub
spe, clausa in arca inutiliter dormiebat. Et qui-<-P>@@

<-P>dem quòd Sede vacante nihil innovetur ideò
sanctissimè constitutum, quod non sit, qui, Epis-
capale jus tueatur, quæ sunt verba Innocentij<marginalia>Cap. Nobis|Ne Sede|vacante|&c.</marginalia>
Tertij Cap. 1. suprà. Atqui in casu nostro fue-
runt qui jus Episcopale tuerentur, quod erat
cum Capituli jure connexum, & ad quod pa-
riter utilitas pertinebat. Pręterquam quòd
res agebatur ad Patronum spectans, & cùm sic
accidit, ad Capitulum dispositio spectat in eo
quod est maximè proprium Episcopo, quia mo-
menti maximi, collatio scilicet Beneficiorum,
de quo Tit. 19. n. 31. & 32. Ex eo autem ad il-
lud, quod est minus, posse argumentum fieri
ibidem dictum in fine n. 32. Pro quo & faciunt,
quæ diximus Tit. 18. n. 13. Capitulum scilicet
posse disponere circa bona mensæ in ijs, in qui-
bus nihil constituunt contra Episcopi jurisdi-
ctionem, aut contra jus commune, de quo &
Tit. 19. n. 1. Quod quidem in casu nostro ve-
rum habet, si & addamus administrationem
decimarum etiam Sede plena ad Capitulum
pertinere, & Episcopum circa illam tamquàm
unum tantummodo de Capitulo suffragari.
Quæ omnia ostendunt ritè & rectè composi-
tionem fuisse dispositam. Et quidem cùm de
illa ag$unclearc&#x0153;ptum, Sedes erat plena, & Dominus
Archiepiscopus præ reliquis in favorem Socie-
tatis propendebat, unde quod est factum pro-
culdubiò comprobasset, ut habere pro certo
possimus, successoribus placiturum: quòd si
non placeat patienter laturus, quia Capitulum
jure est usum suo, utpotè quod in plenitudine
potestatis succedit, nonnullis exceptis, de qui-
bus Jus ipsum, in quibus id, quod versamus,
minimè continetur, juxta receptissimam do-
ctrinam Scriptorum, de qua plurimis adductis
Dom. Barbosa de potestate Episcopi Allegat. 36.
nu. 9. Videantur etiam dicta nu 88. citati Ti-
tuli 19. ubi de unione Beneficiorum.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Registrum pro Religiosa guberna-
tione.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>931.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo magis in speciali in<marginalia>Peculiaris|casus ob|registri de-|fectum.</marginalia>
Additionibus ad Tomum 1. pro Cap. 7.
præsentis Tituli, & 8. Tituli 4. Circa quod quia
dum hæc scribo gravis concertatio extat, &
Partium studium sibi undique præsidium co-
natur adsciscere, ea, quæ à me dicta aliquale
putantur habere momentum, unde & hinc &
inde uti faventia utrisque proferuntur. Mate-
riam concertationi præstitit Reverendissimi
P. Generalis Augustiniensis familiæ rescrip-
tum, in quo pro assumendo convenientiori mo-
do circa Provincialis Capituli præambula, ne
ad breve unius diei spatium redacta, ea oriren-
tur incommoda, quæ diuturna experientia
comprobarat, peculiarem, consultatione PP.
Magistrorum præhabita, concedebat faculta-
tem. Quod quidem non fuit Consilij registro
subjectum: atque ea de caussa à multis minimè
esse admittendum conclamatum suit, quia in
eo Alternativæ jus, juxta temporis circumstan-
tias videbatur infirmari, aut alia erga plures<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0337.jpg/>
@@1@<SE337>322 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>gravamina resultare. Unde ad Regiam Au-
dientiam recursus habitus, vox data Fiscali,
qui pro registri defectu plura sua in responsio-
ne congessit, & res adhuc sub judice est; sed
me non tali, unde hoc loco conabor tantùm
quod in præfato dixi, luculentiùs explica-
re, ne aliqua in eo compugnantia esse videa-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>932.</absatz-nummer> Rescriptum, de quo agitur, registro<marginalia>Registro non|opus esse in|casu, de quo|quæstio|unde pro-|bari queat|juxta dicta|ab Auctore.</marginalia>
non egere, ex eo probari potest, quod dictum
nu. 55. & 56. in priori enim generalis illa ha-
betur conclusio: O cosas, que innovaren en las
Religiones, y no fueren en el gobierno ordinario de
ellas. Quod quidem de innovatione notabili
videtur accipiendum: nam ut nu. seq. dicitur
gubernatio ordinaria multas novitates admit-
tit; sunt enim illæ pro varietate temporum
necessariæ: & ita in Capitulis Generalibus &
Provincialibus passim disponuntur. Sunt enim
illæ ad bonum Religionum regimen, & ob-
servantiæ redintegrationem aut conservatio-
nem necessariæ, & ita obstare nequeunt con-
versioni Indorum, aut tranquillo regionum
Indicarum statui, unde ad ordinariam guber-
nationem spectare dicendæ sunt. Quod ut ro-
boretur, supponamus id quod pro Peruviana
Provincia concessum est, pro universa Reli-
gione dispositum. Tunc equidem registro non
esset opus, quia ratione novæ illius dispositio-
nis nihil esset, quod Indicum Provinciæ statum
ita immutaret, ut inconvenientibus esset ob-
noxium, & jam ad ordinariam gubernationem
pertineret. Cùm ergo etiamsi generaliter non
sit dispositum, eodem modo res se habeat, di-
cendum pariter, non esse pro registro obliga-
tionem. An autem Reverendissimus Generalis
potuerit dictam concedere facultatem, alia
quæstio est, quæ ad Tribunalia laica non spe-
ctat, cùm sit de jure, & non de facto, & pro
potestate præsumendum sit, ac legitima Insti-
tuti proprij intelligentia in eo, qui supremam
obtinet dignitatem, & Assistentes ac consilia-
rios apud se habet non contemnendæ peritiæ,
vt hic etiam locum habeat Cæsarei Juris effa-
tum, sacrilegium esse de potestate Principis
dubitare.</P>
<P>  <absatz-nummer>933.</absatz-nummer> Jam quòd præfatis non obstantibus,<marginalia>Vnde juxta|eumdem|probari|possit opposi-|tum.</marginalia>
registro opus sit, ex dictis n. eodem potest osten-
di, siquidem ibi dicitur, quod licet Regiæ Sche-
dulæ cùm de ordinaria gubernatione loquun-
tur, non debeant ita accipi, ut ordinarium prout
est delegato oppositum, ulla ratione designent,
sed prout extraordinario, quod adductis exem-
plis demonstratum: in eo nō videri consequen-
tiam dispositionis, & quodammodo sibi con-
trariari quòd inter extraordinaria, qualia sunt
illa, de quibus ibi, & n. 55. 64. & seqq. nume-
rentur Magisteria, & Declarationes Consti-
tutionum, juxta dicta nu. 54. cùm tamen ad
ordinariam gubernationem pertineant, quam-
vis secum afferant novitatem. Sicut & multa
alia, quæ delegationem important, de quibus
ibi. Cùm autem, quidquid de apparenti com-
pugnantia sit, quam nolumus Regijs mandatis
adscribi, constet registro subjicienda Magiste-
ria & Declarationes Constitutionum aut Acto-
rum Capitularium, ex eo videtur fieri etiam<-P>@@

<-P>dispositionem illam, de qua est quæstio, regi-
stro exponi debuisse, non enim declaratio, sed
plusquàm declaratio est, cùm manifestam
circa Capitulorum formam inducat novita-
tem.</P>
<P>  <absatz-nummer>934.</absatz-nummer> Et hæc quidem juxta dicta citato in<marginalia>Quid circa|noviores|schedulas.</marginalia>
loco. Cùm autem à me noviores citentur sche-
dulæ desiderarunt aliqui eas à me in speciali
proferri, quia præter citatas à Dom. Solorza-
no nullæ aliæ inveniuntur. Ad quod quidem
ingenuè fateor eas me non vidisse, & fortasse
illæ non extant, sed ad stylum esse Regij Con-
silij referendum, quod cùm de rescriptis Præla-
torum majorum ageretur, & opponeretur ab
aliquibus non fuisse registro subjectas, censuit
illud obstare ipsis prædictum defectum. Quo-
cumque autem modo id acciderit, parvum est
in eo discrimen. Et ut cum sufficienti possem
loqui fundamento, justam diligentiam adhibui;
licet quidam affirment Magisteria apud ipsos
sine registro transire. Quod quidem ex eo for-
san evenit, quia pro eo stat qui se opponat nul-
lus, juxta dicta nu. 48. Quod equidem & cir-
ca rescriptum, de quo est controversia, potuis-
set fieri, si contradictionis spiritus defuis-
set.</P>
<P>  <absatz-nummer>935.</absatz-nummer> Jam circa dicta, quibus utraque pars<marginalia>Auctoris|explorata|mens.</marginalia>
se tueri conatur, si attentè legantur, compe-
rietur duo tantùm me ostendere voluisse. Pri-
mum ordinariam gubernationem multas admit-
tere novitates, unde difficile esse Regium de-
cretum cum omnibus, quæ continet, ad cohæ-
rentiam verosimilem revocare. Secundum, id
quod de ordinaria gubernatione dict&#x0169; non esse
ita accipiendum ut omne delegatum ad regi-
strum compellere videatur, quod est priori con-
forme, quia pro ordinaria gubernatione novi-
tates aliquæ necessariæ sunt, in quibus locum
habeat delegatio. Ex his autem est quod elici
pro utrâque parte non inverosimiliter possit.
Pro contendente non esse necessarium regi-
strum, si probet, etiamsi novitatem afferat, ad
ordinariam gubernationem pertinere. Pro quo
si exempla suppetant, magnum indè pręsidium
adsciscendum. Nescio autem an facile id futu-
rum. Qui verò registrum necessarium conan-
tur evincere, habent pro se PP. Minorum ex-
emplar, de quo nu. 54. ubi licet scrupulosè in
eo actum à Regio Consilio diximus, actum
tamen; unde ab eo non videtur recedendum
documento. Accedit extraordinariam valde
dispositionem videri, cui nulla alia similis pro
Religiosa illa familia, & ita turbationibus, &
scandalis obnoxiam. Unde poterunt Regij Se-
natores ut benè illis visum fuerit, pro ipsorum
eximia probitate & sapientia judicare.</P>
<P>  <absatz-nummer>936.</absatz-nummer> Sic cùm scripsissem, posteà comperi<marginalia>Circa fa-|ctum retra-|ctatio. Et|pro jure|aliquid|additum.</marginalia>
facultatem Reverendis. Generalis non esse pro
decidendis vocalium caussis, & jure suffragan-
di ante duos menses futuri Capituli: quod qui-
dem postulatum, penitus tamen denegatum,
sed universaliorem, ad interpretandas sci-
licet Constitutiones, cum Diffinitorij con-
cursu, & certo numero Magistrorum. In quo
quidem pro doctrina tradita nihil est momenti
alicujus unde veniat alteranda. Licet non pauca
scripta sint, ut ostendatur Reverendis. Gene-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0338.jpg/>
@@1@<SE338>§. II. Circa Registrum eorum, quæ ad Religiosos &c. 323
<duolan 2><-P>ralem non potuisse facultatem dictam delega-
re, quæ quidem non adeò videntur firma, ut
quibusdam apparent, & arbitror posse illis non
difficilè responderi. Et ut jam dixi, ad recolle-
ctionem Scripti, de qua agitur, minimè esse
talis articuli disceptationem necessariam, quam
neque laicum potest tribunal usurpare. Unde
secluso respectu ad registrum, non possent Re-
ligiosi ad illud habere recursum, contra suum
Generalem querelantes, eo quòd sui officij ter-
minos transiliret. Ubi dicit forsan quispiam,
ad expeditionem caussæ, de qua agitur, opor-
tere dignosci an decretum præfatum ad ordi-
nariam gubernationem spectet: pro quo sup-
ponendum est illud esse legitimum, si enim tale
non sit, neque ad ordinariam, neque ad extra-
ordinariam gubernationem potest pertinere,
& ita transitus denegandus. Sed hoc non ur-
get, quia Regium tribunal Generalium decre-
ta debent legitima supponere, quia præsumptio
stat pro ipsis, utpotè sui muneris plenam cog-
nitionem habentibus, neque eos inauditos
condemnare: esset enim absurdissimus alius
agendi processus, & Religiosæ observantiæ
certissima corruptela. Puncto ergo legitimitatis
intacto, eo ipso quòd turbationum videatur
occasio, quæ ex hujusmodi ad laica tribunalia
recursibus potuit non ægrè deprehendi, potest
illi registri defectus opponi, etiamsi aliquo-
modo videri possit spectare ad ordinariam gu-
bernationem, quia sic vitari inconvenientia
illa possunt, quæ legibus registri à Catholicis
nostris Regibus intenduntur, juxta doctrinam
Dom. Solorzani nu. 53. & 54. adductam.</P>
<P>  <absatz-nummer>937.</absatz-nummer> Pro quo & vidi meam adductam ex<marginalia>Auctoris|doctrinam|ut pars liti-|gans pro se|adducat.</marginalia>
nu. 48. ubi licet dixerim Regias Cancellarias
posse aliquando circa litteras Patentes sine re-
gistro acceptas dissimulare; duas tamen excep-
tiones adjeci, ut scilicet notitia extrajudicia-
lis esset, & quod non essent turbamentis caus-
sam allaturæ. Cùm tamen in casu nostro no-
titia judicialis, & turbationum appareat irre-
fragabilis certitudo. In quo quidem applicatio
est genuina, sed supponendo scriptum, de quo
agitur, ad ordinariam gubernationem non per-
tinere, de qua id, quod ibi est traditum proce-
debat; unde ulteriùs probandum restat illud
tale esse, quod non est negotium valde difficilis
probationis, cùm nihil tale in usu fuerit ab
exordio Provinciæ, & tantopere ea de caussa,
atque singulari decernendi forma in nulla alia
pervisa Provincia, admirationem alumno-
rum, ac exterorum pariter concitarit, cujus op-
positum si pars adversa probaverit, magnam
equidem victoriam reportabit. Ubi forsitan id,
quod est dictum nu. 57. à sapientibus judici-
bus observabitur, in favorem supremi Prælati
sententiam moderatis, uti in re dubia. Sed qui-
dem aliud est rem esse dubiam, & aliud pro-
babilem, juxta communem Doctorum sensum,
de quo Nos alibi non semel. Si autem in quo-
cumque eventu scandala timeantur, & du-
bium cessat, & probabilitas, cùm pro certo ha-
beri debeat opponi debere registri defectum.
Potest autem aliquando ex oppositione hujus-
modi suum etiam timeri periculum, unde &
transitus opportunior judicari, & ita quasi pro<-P>@@

<-P>regula habenda major Religionum pax, quam
Reges nostri enixè desiderant, & Gubernato-
ribus commendant, estq&#x0301;ue adeò Religiosis ne-
cessaria, ut sine illa eorum claustra, Acolita
sint, dum ipsi intra claustra fremunt, & extra
illa id quod apud vatem sequitur: & terras
turbine perflant, Virgil. 1. Æneid. Sed meliora<marginalia>Vt fuerit|contro versiæ|terminata.</marginalia>
Deus. Et meliora poterunt non immeritò ju-
dicari, quæ Regio Senatui sunt visa talia,
dum in favorem transitus judicavit, licet non
omnium fuerit ita judicio peractum. Cùm
enim sex judices fuerint, discordia extitit, tri-
bus hinc, inde tribus arbitratis. Vocati ergo
ad depellendam illam quatuor Criminalium
caussarum Senatores, ex quibus cùm tres pro
transitu censuissent, à parte est adversa suppli-
catum, & in novo sine Criminalibus consessu,
uno ex Auditoribus, qui contra transitum ste-
terat, ob respectum nescio quem communiter
illaudatum, mutante sententiam, caussa est
ista acerrimo partium agitata conatu termina-
ta: quod sperari potest non sine Religiosæ
Provinciæ commodo processurum.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa cessantem rationem legis, ut illa non
obliget, pro Pontificiarum Bullarum
valore, sine Registro. Ad Cap. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>938.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi nu. 45. usum Bullarum<marginalia>Ratio ad-|ducta sta-|bilitur, &|qui faveant|Auctores.</marginalia>
Pontificiarum in Indijs esse legiti-
mum, & posse sine peccato stare, etiamsi regi-
stro subjectæ non fuerint. Ubi præter proba-
tionem aliam, juxta multorum sensum, pro-
priam exhibuimus ex cessante ratione illius,
ne scilicet pacificus Indiarum status in spiri-
tualibus vel temporalibus per aliquam earum
ex minori notitia profectam aliquomodo per-
turbetur. Quandoquidem in Indijs ipsis plena
rerum habetur notitia, & ita penitus inconve-
niens abest, ratione cujus posset executio re-
tardari. Quod quidem juxta quamplurium
Scriptorum sententiam procedit, ex quibus
dati aliqui, asserentium cessante ratione legis,
ejus obligationem cessare, quando non in par-
ticulari aliquo, sed communiter cessatio con-
tingit: (cùm tamen & sint, qui etiam in par-
ticulari cessatione obligationem cessare peni-
tus arbitrentur.) Id quod præter citatos tuetur,
& doctè ac efficaciter probat P. Herincx Tomo
2. Tract. 3. Disput. 3. Quæst. 16. §. 1. Diana Par-
te 1. Tract. 8. Resol. 75. P. Guiniperus Disput. 5.
Quæst. 1. Sed magis ex professo P. Bonæ-Spei
Tomo 4. Tract. 3. Disput. 8. ubi contra Dom. Ca-
ramuelem magis in speciali discurrit multa in-
terserens, quæ non videntur penitus admitten-
da. Et pro non sufficientia cessationis in par-
ticulari adducit Auctores quamplures n. 35. sed
quidem nō omnes in eo sensu loquentes, quem
intendit Resolut. 2. nu. 33. scilicet nullum esse
casum in quo cesset finis legis, sive naturalis
illa sit, sive humana, cùm tamen Dom. Cara-
muel in utraque illud admittat & probet in
Theologia Fundamentali nu. 383. ex quo varias<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0339.jpg/>
@@1@<SE339>324 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>indicat deduci posse conclusiones, pro quibus
tamen in 2. editione id statuit, quod est juri, ra-
tioni, & receptissimo Doctorum sensui confor-
me, ut videri potest à n. 638.</P>
<P>  <absatz-nummer>939.</absatz-nummer> Et quidem hic Scriptor pro sententia,<marginalia>Circa Dom.|Caramuelis|& P. Bonæ-|Spei dissi-|dium.</marginalia>
quam P. Bonæ-Spei amplectitur de non suffi-
cientia dicta agmen Auctor&#x0169; satis numerosum
exhibet nu. 636. sicut & pro opposita, pro qua
stat varijs distinctionibus subjunctis, neque ut
dubium relinquit, quod P. Bonæ-Spei ita exi-
stimat, dum n. 17. & 18. ita proponit & impu-
gnat. Cùm tamen in 2. editione dubium omne
abroget, & ita decernat, sicut ipse Pater reco-
gnoscit n. 54. ipsius verbis adductis ex n. 644.
licet aliunde quod impugnaret invenerit, pro
quo n. 56. & 57. Sicut & n. 68. post quem &
additæ breves impugnationes; circa quas
non est operæ alicujus pretium immorari. Iux-
ta eum ergo nullus est casus, in quo cesset ab-
solutè finis legis, qui semper est bonum publi-
cum, & in singulis talis respectus invenitur,
unde non videtur eos admittere casus de quibus
Dom. Caramuel, quorum nullam intulit men-
tionem. Sunt autem illi n. 637. in lege prohi-
bente tales cibos, quia nocivi: & similiter per-
noctare in tali loco, aut in tali flumine voragi-
noso natare. Ubi si solùm ad hominum salutem
attenditur; illi, quibus cibi minimè nocituri
sunt, aut pernoctatio, aut strenui natatores,
minimè legis vinculis arctabuntur. Idem in
lege interdicente venditionem ciborum noxia-
lium, si enim venditor eos sciat ita condire, ut
nullum nocumentum inferāt, cessat obligatio.
Hoc ergo totum negat P. Bonæ-Spei, & simi-<marginalia>Casus ab|illo admissos|hic respuit,|nec sine|fundamento|ab ipso præ-|termisso.</marginalia>
lia, dum nihil excipit. Et revera in prædictis ex-
emplis non deest rationabilis caussa cur lege
comprehensi debeant judicari. Pro quo est do-
ctrina ipsius Dom. Caramuelis citato n. Vers.
Hic enim, ubi ita scribit: Leges publicæ non so-
lùm damna, sed etiam pericula cavent. Vnde nota-
re oportet hoc argumentum, quod videtur fortißi-
mum, claudicare, videlicet: Mihi ægroto interdi-<marginalia>P. Cara-|muel.</marginalia>
cuntur à meo Prælato tales & tales cibi propter va-
letudinem conservandam. At, si esset certum, quòd
illi mihi non nocerent, esset certum quod cessaret
adæquatus legis (seu præcepti) finis, & possem illis
uti. Ergo si est probabile quod mihi non nocebunt,
erit probabile quòd cessabit finis, & quòd uti illis
potero. Concessa enim utraque præmissa poterit
consequentia negari, in eo videlicet casu, quo tanti
meam valetudinem faciat superior, ut non solùm
nolit me esse ægrotum, sed neque me esse in salutis
amittendæ periculo. Et quia omnes Superiores sunt
providi, & suos diligunt subditos, hæ lineæ maxi-
mè sunt considerandæ. Hæc ille. Iuxta quæ ad
casus ab ipso propositos responderi potest, in
illis non cessare legis finem, evitationem scili-
cet periculi, quod revera timeri potest; licet
nocumento adhibitis præfatis modis posse vi-
deatur occurri, ut consideranti patebit. Et-
si enim aliquoties contingat nocumentum
evitari, non semper esse attentio potest, &
quemadmodum in strenuis taurorum agitato-
ribus evenit, tandem aliquando sua strenui-
tate fraudantur, unde & proverbio locus,
magis strenuum taurorum agitatorem in
cornibus eorum mori: Ita etiam de stre-<-P>@@

<-P>nuo natatore dicendum: quod & alijs adap-
tandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>940.</absatz-nummer> Insurgit etiam idem P. Bonæ-Spei<marginalia>Exempla|adducta à|P. Arriaga.</marginalia>
contra P. Arriagam, n. 32. quatenus Disput. 27.
de legibus nu. 19. pro assertione de cessatione
finis in particulari tria adducit exempla. Pri-
mum, si in Monasterio aliquo prohibeatur ne
quis se exponat ad fenestras versus plateas pro-
pter ædificationem; vel ob vitandum pericu-
lum turpis aspectus, & quis in media hieme,
in summis tenebris, sæviente pluvia & ventis,
se exponat. Secundum, si ob negotium grave
prohibeatur quis loqui, eo quod secretum opor-
teat observare, & quis in medio aperto campo
de eo loquatur demissè, ubi vera quidem lo-
quela est, & talis ut sufficere possit ad incur-
rendas p&#x0153;nas in hæreticos impositas. Ter-
tium, si gestare arma sit prohibitum, & quis
ea gerat, quando scit se solùm esse in civitate.
Sic ille, qui n. 9. exempla adduxerat infirmi,
& eidem assistentis, qui ab auditione Sacri pe-
nitus excusantur, sicut & prior à lege jejunii.<marginalia>Quid circa|illa P. Bo-|næ-Spei.</marginalia>
Circa quæ, quòd ad priora attinet, respondet,
malè citato n. 10. circa primum ob fines dictos
futuram legem imprudentem, & sic non obli-
gare. Si autem præscindendo à circumstantijs
dictis, & solùm secundùm substantiam, obli-
gationem extare. Videtur autem idem asserere
de duobus alijs exemplis, licet obscurè loqua-
tur, dum ait, & sic proportionaliter de alijs, cùm
possit ad circumstantias referri, de quibus im-
mediatè, licet prius verosimilius videatur.
Quod quidem juxta modum loquendi ipsius<marginalia>Efficaciter|improbatus.</marginalia>
Patris Arriagæ meritò potest improbabile af-
firmari. Et quidem imprudens esset lex, ut dici-
tur, circa prædicta in circumstantijs dictis, &
ita non obligaret. Tunc sic. Lex prohibens
expositionem secundùm substantiam, nullo
habito respectu ad fines prædictos, esset im-
prudens, quandoquidem & irrationabilis, ut est
manifestum, cùm omnis lex finem aliquem
honestum habere debeat, & ut ipse Auctor in-
culcat, ad bonum publicum ordinari. Ergo in
lege tali fines prædicti attendendi sunt: & ita
stante eorum defectu in particulari, ejus defi-
ciet obligatio. Patet Consequentia, quia esset
imprudens in particulari, sicut & talis in com-
muni est; unde & idem de duobus alijs dicen-
dum exemplis, licet quod ad secundum atti-
net pro secreto, clara videatur prohibentis in-
tentio, ut scilicet nullus cum alio de negotio
loquatur; & ita ad loquentem modo dicto mi-
nimè prohibitionem extendi videatur manife-
stum.</P>
<P>  <absatz-nummer>941.</absatz-nummer> Quod ad ægrotantem graviter, & illi<marginalia>Circa ægro-|tantes &|laborantes|doctrina|utilis.</marginalia>
assistentem sic expedit n. 14. non benè citato
P, Arriaga n. 9. cùm sit 19. dicens legem au-
diendi Sacrum non obligare quidem prædi-
ctos, sicuti neque legem jejunij; sed hoc aliun-
de, quàm ex cessatione finis legis: nam licet
finis jejunij præcisè esset imitatio & honoratio
Christi, qui graviter infirmos obligare potest,
& in graviter infirmis persistere, aut certè nul-
lus, adhuc lex illa ipsos non obligaret, quia im-
prudens per se est, & irrationabilis, quod est
contra essentiam legis. Sic philosophatus ille,
& doctè quidem. Sed verò quod ad laborantes<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0340.jpg/>
@@1@<SE340>§. III. De cessante ratione legis &c. 325
<duolan 2><-P>attinet circa legem jejunij non est allatum à P.
Arriaga, & prudenti quidem animadversione,
nam circa illos expressa est legis prædictæ de-
claratio Pontificia auctoritate: quia verò apud
citatum Patrem legitur Graviter laborantes, quod
supra ægrotantes cadit, fuit qui ad præcisè la-
borantes censuerit, referendum. Quod parùm
interest. Sed oportuit adnotasse ne quispiam
exemplum illud alijs posse adnecti minùs pru-
denter arbitretur. Et quod attinet ad auditio-
nem sacri in graviter ægrotantibus dici etiam
posset superiori auctoritate constare, quatenus
Parochis præcipitur ut ægrotantibus sacram
in suis domibus Eucharistiam administrent,
non solùm ut Viaticum, sed etiam pro implen-
do Ecclesiæ præcepto, ubi supponitur minimè
esse ad audiendum sacrum obligatos. Pro quo
etiam facit certissimum dogma de potestatis
defectu in ordine ad impossibilia præcipienda,
de quo Concilium Tridentinum Seßione 6.
Cap. 11. quod neque in Deo ipso locum habere
potest, Deus impoßibilia non jubet. Quæ sunt
verba Concilij. Neque defectus in illo propriè
dicendus est, cùm sit potiùs summa in eo per-
fectio rationabiliter operari; unde neque in
Ecclesia, cui implicat talem potestatem con-
venire. Quod verò ad jejunium spectat simili-
ter discurrendum: & etiam ex eo quòd circa
laborantes dictum; cùm constet in ægrotanti-
bus majorem esse rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>942.</absatz-nummer> Iuxta quæ quidem valde difficile ar-<marginalia>Quid pro|extrema|resolutione.</marginalia>
bitror futurum casum, in quo ob cessationem
finis cesset obligatio legis in particulari, eo
præcisè respectu servato. Cùm in multis, qui
afferri possunt, aliæ subsint rationes. Unde
quod ad mores attinet ex discrimine circa ista,
non videntur conscientiæ gravamina vel mi-
nui, vel augeri. e. g. In casibus nuper propo-
sitis de Sacro, & jejunio. Item in tribus illis
alijs, in quibus esset impertinens velle Superio-
rem obligare, ex quo non aliud infertur, quàm
quod ex finis cessatione. Appono alia. Præci-
piat Superior subdito irrigationem horti certis
diebus, quibus tamen copiosa pluvia descen-
dat. Tunc enim minimè urgebit præceptum.
Unde mirabile illud obedientię specimen, apud
P. Nadasi in Anno dierum memorabilium S. I. die
28. Iulij, ubi de Joanne Ortunio Scholastico<marginalia>P. Nadasi.</marginalia>
nostro: Iussus certæ hortuli parti tres situlas quo-
tidie aspergere, id præstitit etiam ijs diebus, quibus<marginalia>Mirum|obedientiæ|exemplum.</marginalia>
copiosus imber cadebat. Sic ille. Ubi obligatio-
nem non fuisse irrigationis manifestum est;
ideò enim prædicta obedientia laudatur. Et
erit qui dicat id proptereà fuisse, quia finis præ-
cepti cessavit. Alius autem, quia præceptum
pro eo casu esset imprudens. Et quid ex hoc
discrimine ad morale negotium momenti ali-
cujus? Deinde (ut alia omittam) sit exemplum,
ex quo pro præsenti discussione, sumpsimus
occasionem, Bullarum scilicet Pontificiarum,
quarum usus licitus in Indijs, etiam sine regi-
stro, quod quidem ad cessationem finis referri
potest, ut citato n. 45. Sed erit qui dicat id
aliundè provenire: ex eo scilicet, quòd Ponti-
ficium præceptum urget, pro cujus executione
nullum occurrit hic & nunc impedimentum.
Et quomodocumque stet non urgere obliga-<-P>@@

<-P>tionem, quidquid aliàs dicatur, non est cur
anxiè sit curandum. Cùm etiam sit observan-
dum legem registri non imponi directè Eccle-
siasticis, sed laicis magistratibus, ut scilicet
non permittant Scripta, quæ ad Indias spe-
ctant, sine registro transire, aut executioni
mandari, quæ compererint transijsse, de quo
apud Dom. Solorzanum in Politica pag. 728.
& Tomo 2. Lib. 3. Cap. 26. nu. 29.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa obligationem legum à Consilio condi-
tarum. Ad Cap. 10.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>943.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro legum talium obligatione dictum<marginalia>Quid juxta|Auctorem|circa legum|obligatio-|nem.</marginalia>
nu. 105. colligendam illam ex conden-
tium intentione, de qua si nihil speciale habea-
tur, ex legum ipsarum ut vulgò dicitur impor-
tantia; ex gravitate inquam materiæ, pro quasi
obligatio sub mortali non imponatur, sint in-
utiles futuræ, de quo & Cap. 1. & 9. Circa
quod P. Herincx Tomo 2. Tract. 3. Disput. 3. cùm
nu. 163. affirmet à voluntate legislatoris pen-<marginalia>P. Herincx|ut faveat.</marginalia>
dere obligationem legis, ut scilicet sub mor-
tali, veniali, aut ad p&#x0153;nam tantùm adstringat,
quod benè probat contra P. Vasquez, num. ta-
men 169. statuit, quòd supposita aliundè suf-
ficienti gravitate materiæ, per se loquendo ad
gravitatem obligationis sufficit quòd Legisla-
tor simpliciter aliquid præcipiat vel prohibeat
fieri, etsi enim in actu signato non dicat se
velle obligare sub mortali, id tamen dicit in
actu exercito, cùm vis præcepti exerat se in
materiam juxta ejusdem & finis capacitatem,
quando aliunde non restringitur. Verbum
enim Præcipio, Impero, Iubeo, Mando, aut Verba
inhibitoria, qualia sunt Prohibeo, Inhibeo, Veto,
Interdico, eam vim habent, juxta Clement. Exi-
vi; de Verbor. significat. ubi Communiter
Doctores: quæ etsi in particulari agat de Re-
gula S. Francisci, habet tamen hac in parte vim
juris communis, cui est inserta. Quæ quidem
doctrinæ à Nobis propositæ videntur confor-
mia; licet quod de præfatis verbis addit, quan-
tùm ad eorum vim non omnes admittant, de
quo nu. 98. Qui tamen id admittunt, quando
aliter non videretur communi bono provisum,
ut ibidem dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>944.</absatz-nummer> Sed insurgit P. Bonæ-Spei Tomo 4.<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut ad-|versetur.</marginalia>
Tract. 3. Disp. 5. Dub. 3. Resolut. 2. affirmans &
probans, quòd si lex civilis non exprimat in-
tentionem Legislatoris circa obligationem sub
peccato & p&#x0153;nam (etsi gravem, ut v. g. capi-
tis) pro transgressoribus taxet, sive materia sit
gravis sive levis, ut rectrix politiæ civilis, ad
solam p&#x0153;nam obligat: ut interpretatrix verò,
& determinatrix legum naturalium, obligat,
prout hæ obligant. Distinctionem illam re-
ctricis, & interpretatricis habet Dub. 1. nu. 4.
ut prioris generis sint leges additæ naturalibus,
& illis conformes, pro politico regimine: po-
sterioris, quæ naturales interpretantur, decla-
rant, aut determinant, ut cùm de restitutione
agitur, aut adulterio vitando, & similibus. Id
probat, quia cum judicis aut politiæ civilis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0341.jpg/>
@@1@<SE341>326 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>rectoris proprium non sit judicare de obliga-
tione interiori sub peccato mortali, vel veniali,
sed de externa dumtaxat sub p&#x0153;na corporali
vel pecuniaria, præsumi non debet sub peccato
obligare, licet possit, quamdiu lex id non ex-
primit: nam odia sunt restringenda, favores
autem ampliandi; quod maximè in casu, de quo
agitur, locum habet: id quod confirmat ex
Regulis PP. Dominicanorum, Minimorum,
& Societatis Iesu. Addit nu. 45. quòd si lex
nullam p&#x0153;nam determinet, futura est arbitra-
ria: ad quam semper lex obligat in conscien-
tia. Doctores autem, qui communiter contra
sentiunt, solùm volunt legem civilem ut inter-
pretatricem &c. obligare sub peccato modo
dicto. Neque omnis p&#x0153;na, etiam capitis præ-
supponit culpam, Præcipere enim v. g. ne quis
venetur in silva, aut monetam etiam veram cu-
dat, sub p&#x0153;na suspendij, non supponit culpam,
& potiùs dicendum istam p&#x0153;nam esse nimis
gravem: maximè cùm lex civilis potiùs bo-
num corporeum, quàm animarum respiciat, &
de obligatione in conscientia, parùm curet, in
quo multùm distinguitur à lege Ecclesiastica.
Ideoq&#x0301;ue communiter Doctores ubi gravem p&#x0153;-
nam imponit, ut v. g. Excommunicationis
majoris, grave peccatum in transgressione sup-
ponit, Sic doctus Scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>945.</absatz-nummer> Ubi quidem in primis minùs videtur<marginalia>Efficaciter|impugna-|tus.</marginalia>
consequenter locutus, dum Resolutionem suam
probat ut vidimus, ex eo quòd politiæ civilis
rectoris proprium non fit judicare de obliga-
tione interiori sub peccato, sed de externa
dumtaxat. Ergo judicare de illa interiori sub
peccato, illi absolutè non competit. Patet con-
sequentia, quia id competit, quod proprium
illius est: Atqui judicare modo dicto proprium
illius non est: ergo non competit. Deinde, ut
ille ex Scriptura probat potestatem obligandi
sub peccato n. 31. ex Scriptura, & quia obliga-
tio in actu 2. est à Deo ut universali legislato-
re, qui utroque modo obligare potest. Lucæ
10. Qui vos audit, me audit. Rom. 13. Qui resi-<marginalia>Lucæ 10.</marginalia>
stit potestati, Dei ordinationi resistit, &, Qui au-<marginalia>Rom. 13.|v. 5.</marginalia>
tem resistunt, ipsi sibi damnationem requirunt.
Item, Nedum propter iram, sed propter conscien-
tiā, quod addit n. 41. Atqui modus præcipiendi
communiter non est sub peccato, & vix tale
aliquid in legibus civilibus invenietur, ergo
ut sub illo obligent non est talis expressio ne-
cessaria. Ubi & adverte priorem locum non
haberi Lucæ 10, v. 16. juxta accommodationem
Auctoris; non enim Christus Apostolos civi-
les magistratus constituebat: cùm tamen Re-
solutio de istis procedat, & inter eos Auctor
illud discrimen assignet, quod suis verbis ex-
pressum dedimus. Locus autem Apostoli Rom.
13. v. 5. sic habet: Ideò neceßitate subditi estote,
non solùm propter iram, sed etiam propter conscien-
tiam.</P>
<P>  <absatz-nummer>946.</absatz-nummer> Prætereà juxta ipsum omnes leges<marginalia>Vrgetur im-|pugnatio.</marginalia>
sunt p&#x0153;nales, contra receptissimum Theolo-
gorum & Canonistarum sensum. Id quod &
earum series comprobat. Et quidem leges Ec-
clesiasticæ complures non sunt p&#x0153;nales: ergo
& civiles tales esse possunt cum obligatione
sub peccato. Patet consequentia, nam alioqui<-P>@@

<-P>potestas pro eo esset frustranea. Iam quod de
gravissima p&#x0153;na asseritur, quæ non supponat
culpam, aliorum quidem est: quod cùm P. He-
rincx censeat probabile generaliter loquendo
nu. 171. tamen n. 167. sic loquitur: P&#x0153;na de-<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
bet proportionari delicto: adeoque gravis p&#x0153;na præ-
supponit gravem culpam: qualis sola est illa, quæ
est peccatum mortale. Quod maximè dicendum est
de p&#x0153;na mortis aut mutilationis: cùm enim vita &
membra non subsint potestati Reipublicæ, sed solus
Deus sit illorum Dominus, nequit Respublica au-
ferre illa, nisi per modum p&#x0153;næ ob culpam gravem.
Eadem autem faciliate, qua non omnino improba-
biliter à Nonnullis (inter quos Navarrus) asseritur
sufficere ad hoc gravem culpam politicam, hoc ip-
sum à Nobis negatur: præsertim cùm sic tolli videa-
tur fundamentum, ex quo adstruitur gravem
culpam in conscientia necessariò prærequiri ad
gravem p&#x0153;nam spiritualem: ad quam alioquin suf-
ficere similiter videretur per se loquendo gravis cul-
pa politica. Hæc ille, & satis quidem doctè ac
solidè: sed in eo quod ad probabilitatem atti-
net, diversimodè locutus, dum absolutam pro-
babilitatem videtur denegare.</P>
<P>  <absatz-nummer>947.</absatz-nummer> Et quidem quod in cudenda moneta,<marginalia>Circa mo-|netæ pri-|vatam|cussionem|notanda|doctrina.</marginalia>
etiamsi vera, grave peccatum non sit, non vi-
detur ullatenus admittendum, & ita pro eo di-
cendum est urgere graviter Principum volun-
tatem. Est enim manifestum nolle eos mone-
tæ sic cussæ valorem conferre ut ad publicum
usum deserviat; unde non solùm contra eo-
rum voluntatem delinquitur, sed contra mate-
riam ipsam, cujus valor falsò tribuitur, quem
revera non habet, cùm hic à Principum etiam
pendeat voluntate, sicut rerum pretia: licet
aliàs probabilis sententia sit valorem monetæ
non esse juxta libitum Principum constituen-
dum, sed debere esse materiæ aliquatenus ac-
commodatum. Cùm etiam stet posse illos sub
peccato præcipere; nec sit dicendum potesta-
tem istam, numquàm ad actum reduci: hic
certè illud maximè asserendum, ubi adeò gra-
vis est materia, ut quod circa alia vix eveniat,
circa illam exerceatur, ignis inquam suppli-
cium. Si enim interroget quis cur hujusmodi
peccato adeò atrox inferatur supplicium, cùm
tale alijs non sit legibus destinatum? Respon-
deri quidem convenienter non potest, nisi ma-
joris malitiæ reddita ratione. Unde assertio-
nem prædictam non possum non periculosam
pronuntiare: licet apparens aliquod funda-
mentum sit, ex eo quòd non videatur Reipu-
blicæ nocumentum inferri, sed potius commo-
dum, multiplicata pecunia, cujus inopia solet
communiter deplorari. Sub illa enim apparenti
convenientia latent gravissima incommoda,
immò sunt illa comperta. Videatur miraculosa
submersio duorum navigiorum orante Vene-
rabili Virgine Marina, qui pleni moneta cuprea
in Hispaniam veniebant Parte 2. Lib. 2. Cap. 12
col. 2. & 3. Ubi si dicatur pro moneta aurea &
argentea aliam esse rationem. Non quidem
sit satis: in illa enim timeri semper po-
test aliquid vitiosum. Qui enim aurum & ar-
gentum habet facilè potest legitimas pecunias
comparare. Cùm ergo id refugiat, & de cu-
dendis agat, plus vult aliquid, admixtione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0342.jpg/>
@@1@<SE342>§. IV. Circa obligationem legum &c. 327
<duolan 2><-P>vilium metallorum. Unde suppofitum illud de
veritate pecuniæ est quidem physicè possibile,
sed quod moraliter negandum. Et ut verum
aliquando esse posset, stat contra illud ratio
adducta de repugnante legis voluntate, & ma-
nifesto illam vitiandi periculo, cùm nequeat
peritia illa sine administris constare, unde &<marginalia>Vide Cas-|fiodorum|Lib. 7. For-|mula 32.</marginalia>
ingens illum superveniet incommodum, quod
ante annos aliquot totam pervasit Europam,
& Indias infestavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>948.</absatz-nummer> Non ergo circa præfata doctus licet<marginalia>P. Herincx|solidior|doctrina.</marginalia>
Scriptor audiendus, bene tamen citatus alius
n. 173. ubi ita scribit: Si lex p&#x0153;nam moderatam
apponens non utatur verbis præceptivis, aut æqui-
pollentibus, sed indifferentibus, de quibus nu. 170.
(scilicet volumus, decernimus, ordinamus, statui-
mus, sancimus) patet non adesse obligationem in
conscientia. Similiter si lex tantùm sub conditione
aut disjunctione comminetur aut inferat p&#x0153;nam
illis, qui hoc vel illud fecerint, aut omiserint, non
obligat in conscientia: quia tunc præceptum non
afficit, nisi ipsam p&#x0153;nam. Cujusmodi sunt multæ
leges civiles, quæ apponunt p&#x0153;nam dupli, confisca-
tionem rei, vel similem pecuniariam p&#x0153;nam, aut
corporalem non ita gravem: ut lex ne merces aut
pecuniæ extra regnum efferantur, ne ligna in silva
communi cædantur, ne ab alijs, quàm à certis mer-
catoribus merces comparentur aut vendantur: ne
vinum in loco privilegiato ematur ab ijs, qui non
habent privilegium: ne quis capiat pisces in flumine
communi, aut venetur in certo loco, & similes, de
quibus prudens judicabit. Hæc ille: qui dum p&#x0153;-<marginalia>Quid circa|illam, &|caussam|præcipuam.</marginalia>
nam corporalem non ita gravem ait, alludit ad
suam illam doctrinam, de qua nu. 746. Ergo si
p&#x0153;na capitis aut mutilationis sit, sub reatu
culpæ mortalis obligabit, etiamsi verbis dictis
proponantur, de quibus idem, & ita regula
illa non videtur generaliter admittenda, sed
cum exceptione dicta, ut ejus possit stare do-
ctrina. Et quod ad casum nostr&#x0169; attinet, si quæ
lex fertur, supra rem magni momenti cadat,
& videatur futura inutilis, nisi sub gravi reatu
culpæ feratur: existimandum est graviter obli-
gare, quibuscumque illa verbis proponatur. Si
autem p&#x0153;nalis sit, & ratione p&#x0153;næ utilis vi-
deatur esse futura, quia erga eos versatur, qui
plus p&#x0153;nam quàm culpam formidabunt, quod
est satis frequens, poterit multorum sententia
sustineri. Circa quod ritè habet illud P. He-
rincx nuper adductum: De quibus prudens judi-
cabit. Circa quod illud est profectò certissimum<marginalia>Observan-|da doctrina|pro praxi.</marginalia>
neminem debere suo arbitratu obligationem
legis depellere, sed magna id consideratione
& consultatione faciendum. Quod & in viris
doctis loc&#x0169; etiam habet, nisi quæ ad hanc ma-
teriam spectant, habeant satis superque perspe-
cta, & ex principijs apud Doctores fixis, &
saltem probabilibus, valeant verosimiles elice-
re conclusiones. Pro Confessarijs autem id fa-
cit, neminem esse, qui de violata lege non se
accuset. Et tunc rogandus quale putaverit esse
peccat&#x0169;, & juxta conscientię qualitatem feren-
dum judicium, quæ erronea esse multoties so-
let. Et periculosum, si dicatur ipsi non esse le-
thalem transgressionem, sic enim in eam faci-
ciliùs incurret, in quo suum est etiam non
leve incommodum, cùm leges valde oporteat<-P>@@

<-P>observari. Monendus ergo ille ut deinceps ob-
servet, dum circa obligationem non consulit.
Cùm enim de violatione se accuset, & circa
illam deinceps vitandam habeat non leve pro-
positum, suæ est conscientiæ dictamini relin-
quendus: sic enim & cum mancipijs agimus
de furtis se accusantibus, ne circa illa effician-
tur Confessariorum indulgentia promptiores,
& ad non licita avidiùs, & periculosiùs sibi &
dominis prorumpant. Et isthæc satis circa Re-
gium Indiarum Consilium.</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+3>PROREGES</A+3>
<A+1>INDICOS.
Ad Titulum 3.</A+1></Z>
<P><INI2>M</INI2>Ulta circa illos alibi occurrentia discus-
sa, unde & circa illos hoc loco erimus
breviores, pro quibus sit</P>
<Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>An sit expediens Prælatos Ecclesiasticos esse
Proreges.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>949.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>Idetur equidem futurum illud ma-<marginalia>Pro Præla-|tis facit|excessus|morum.</marginalia>
gno Indiarum commodo. Quod
enim ad mores attinet, de quibus Cap, 1. quis
dubitet futuros in Prælatis præstantiores? Pro
quo Divus Anterus Pontifex ita scribit Epis-
copis Hispaniæ: Absit ut quidquam sinistrum de<marginalia>Cap. Absit|11. q. 3.</marginalia>
his arbitremur, qui Apostolico gradui succedentes,
Christi Corpus sacro ore conficiunt, per quos etiam
Christiani sumus: qui claves Regni cælorum ha-
bentes, ante judicij diem judicant. Sic habetur
11. q. 3. Cap. 14. Id quod in ijs specialiùs videre
licebie$unclear, quos Regia Majestas elegerit, utrique
non impares dignitati. Et honor regis judicium<marginalia>Attentio|regum in|electione.</marginalia>
diligit. Sic Rex & Vates honoris æquissimus
distributor Psal. 98. v. 4. Ubi licet honor regis
idem sit ac regia dignitas & auctoritas, juxta<marginalia>Psal. 98.|v. 4.</marginalia>
doctos Interpretes, sensus etiam satis congruus
etiam ille, juxta quem ad honoris impartitio-
nem referendum, ut scilicet rex judicium dili-
gat, quando est honores & dignitates largitu-
rus. Diligat inquam attentionem, & discre-
tionem, sic enim exponit Titelmanus, & est<marginalia>Titelman.</marginalia>
pro eo illud Ierem. 4. v. 2. Et jurabis: Vivit Do-<marginalia>Ierem. 4.|v. 2.</marginalia>
minus in veritate, & in judicio, & in justitia.
Circa quod sic D. Thomas 2. 2. q. 89. arti. 3. in
Corp. Ad bonum autem usum juramenti duo re-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
quiruntur. Primò quidem quòd aliquis non leviter,
sed ex necessaria caussa & discretè juret: &<marginalia>Iudicium|pro jura-|mento.</marginalia>
quantùm ad hoc requiritur judicium, scilicet dis-
cretionis ex parte jurantis &c. Licet de Deo ser-
mo sit, dum sic loquitur Vates communi no-
mine, quid in Regibus exigat voluit manife-
stum. Quòd si in honore ac dignitate qualibet
id est curandum, quid quando illæ & sublimio-
res sunt, & pariter geminantur?</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0343.jpg/>
@@1@<SE343>328 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>950.</absatz-nummer> Pro eodem facit id, quod incommo-<marginalia>Minor fa-|miliarium|copia, cum|incolarum|incommo-|dis.</marginalia>
dissimum Indicæ nobilitati longa experientia
demonstravit, nō futuros scilicet apud Prælatos
eam famulor&#x0169; ac familiarium turbam, qui ad-
venientes Proreges comitantur, & ad officia ho-
noratiora, & lucris opportuniora, alijs relictis &
bene meritis, & indigentibus, eliguntur: Unde
cōmunis & insanabilis dolor, atque tempestas
querelarum. Quæ quidem quacumque regni in
parte timendæ, sed in remotioribus præ alijs,
ad quas, si ægrotare humorum perturbatione
contingat, ægrè poterit remedium pervenire.
Et utinam licet ægrè, perveniat, cùm soleant
humores dicti plagas insanabiles parturire. Co-
mederunt alieni robur ejus. Sic Osee 7. v. 9. Quod<marginalia>Osee. 7.|v. 9.</marginalia>
autem sit robur Ephraim, de quo ibi Dominus,
P. Gaspar Sancius exposuit dicens: Totam regio-
nem opibus & ornamentis exhauriunt. Sic ille. Sic
ergo exhausto robore, quis non videat exhau-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
stas provincias infirmari? Et quæ tunc sanita-
tis spes, quandoquidem infirmitas recuperato
est robore medicanda, & quæ exhauriuntur,
numquàm sint ad corpus, ex quo sunt extracta,
reditura?</P>
<P>  <absatz-nummer>951.</absatz-nummer> Ab uxoribus & filijs sua etiam quan-<marginalia>Vxorum &|filiorum ex-|clusa cala-|mitas.</marginalia>
doq&#x0301;ue calamitas, de quibus dictum Cap. 2.
Uxores & filios scimus viris & parentibus di-
tiores in Hispaniam redijsse: quibus & fuere
qui Salomonicum illud adaptaverint Proverb.
30. v. 15. Sanguisugæ duæ sunt filiæ dicentes:<marginalia>Prov. 30.|v. 15.</marginalia>
Affer, Affer. Unde & cuidam ex hujusmodi im-
positum nomen, Que me trae? quia in ejus ore
dominæ id frequens, cùm de volentibus ip-
sam invisere certior reddebatur: Quid mihi af-
fert? & ut sua plures laude non fraudemus &
modestissimas, & hujusmodi in affectibus tem-
peratas; cùm ad obtinendam virorum gratiam
ea sit facilis & validior via ab ipso mundi ex-
ordio infeliciter comprobata, auro illa & ar-
gento complanatur: ut dici quàm verissimè
possit, quod apud eumdem Cap. 31. v. 29. Mul-<marginalia>31. v. 29.</marginalia>
tæ filiæ congregaverunt divitias. Et de aliqua: Tu
supergressa es universas. De qua in Hispaniam
remittenda scio deliberasse virum Christianis
dotibus ornatissimum: quod tamen executio-
ni mandatum non est, Deo res aliter dispo-
nente.</P>
<P>  <absatz-nummer>952.</absatz-nummer> His addendum quòd in Prælatis radix<marginalia>Et avaritiæ|sordes.|1. Tim. 6.|v. 10.</marginalia>
omnium malorum cupiditas. 1. Timoth. 6. v. 10.
minùs timeri possit, unde & non erit locus ve-
nalitatibus officiorum frivolis aliàs titulis ob-
velatis, cùm sit tamen ratio agendi in illo sta-
tus splendore perspicua. Neque artes aliæ pro
cumulandis lucris suberunt utentibus indeco-
ræ. Quid enim faciunt sordes animorum in splen-<marginalia>Cassiodorus|Lib. 4.|Epist. 39.</marginalia>
dore natalium? ut Theodoricus ore Cassiodori
locutus post adductum D. Pauli locum, de quo
nuper, & Theodadum regiæ stirpis magistra-
tum ad restitutionem possessionis cujusdam
compellentis, in cujus ablatione sordes depre-
hendit, quas malorum omnium radix avaritia
congerit, etiamsi circa pretiosa versetur, quæ
sunt in splendore natalium fædiores. Fiet &
inde ut Rex non teneatur ingentia stipendia
conferre, cùm Prælati satis superq&#x0301;ue ha-
beant, unde possint & sibi, & familiæ, ac
pauperibus providere: quibus competenti ali-<-P>@@

<-P>quo adaucto subsidio, id quod splendoris ad-
ditur, poterit rationabiliter sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>953.</absatz-nummer> Pro eodem præclara exempla succur-<marginalia>Ab exem-|plis.</marginalia>
runt utroque in Orbe notissima, de quibus
possunt Valentia, Neapolis, Panormum, Me-
xicum, & civitates aliæ contestari; sicut &
Compostella, cujus Gubernator licet titu-
lum Proregis non habeat, prærogativis tamen
proregalibus decoratur. Ubi & ex praxi circa
Præsides Regalium Audientiarum sumi etiam
comprobatio potest; cùm videamus illis viros
Ecclesiasticos adhiberi, ut ex minori ad majus
non leve fieri possit argumentum, ubi de pro-
portione agitur in dignitatum connexione ser-
vanda. Et speciale ut aliquid in hac generalita-
te dicamus, habet Novæ Hispaniæ Regnum,
sorte quidem felicissima, Proregem Excellen-<marginalia>Singulare|D. Payi de|Ribera.</marginalia>
tissimum Dom. D. Payum de Ribera, Illu-
strissimum pariter Archiepiscopum Mexica-
num, ea in utroque munere excellentia præ-
fulgentem, ut desiderari nihil majus possit,
quin etiam & æquale, si ex præteritis & præ-
sentibus ad futura, prudens sit auguratio de-
ducenda. Circa quæ libens excurrerem, nisi me
hoc onere, levi licet, nuper levasset illustris
Dominus Doctor P. Didacus Andreas Rocha,<marginalia>Dom. P.|Didacus|Rocha lau-|datus.</marginalia>
Criminum Quæstor, & Iudex in Regia Can-
cellaria Limana, & post hæc scripta jam Sena-
tor, sua in Epistola gratificatoria præfato Præ-
suli & Proregi, in qua, quæ illius est & ele-
gantia, atque eruditio, summa cum pietate &
veritatis amore connexa, illius præmittit elo-
gium; quod meo voluit subjectum esse judicio,
& probavi, & laudavi, probaturus sæpiùs, &
identidem laudaturus. Vivat utinam & Eccle-
siæ, & Regno, & Regi, & orbi, quem non
minùs egregijs lucubrationibus, quàm morum
splendoribus pergit illustrare, ut Horatianum
aliquid cum brevi legat auctario:</P>
<shi>Et bonus, & sapiens, & nobilis, & generosus,
  Vnus erit Prorex, Præsul & unus erit?
Vnus erit certè; non hæc ad munera plures,
  Vnus erit PAYVS, non habet ille parem.</shi>
<P>  <absatz-nummer>954.</absatz-nummer> Et hæc quidem pro Prælatis faciunt,<marginalia>Quid pro|parte ad-|versa &|imprimis|ingens la-|bor.</marginalia>
ut eis convenienter possit dignitas Proregis at-
tribui; jam quid pro parte adversaria militet
oportet videamus, & in primis illud Cassiodori
verissimum Lib. 6. Form. 7. ubi ita scribit:
Quando duarum dignitatum gloriosa quidem cura,<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
sed & laboriosa custodia est &c. Id quod in digni-
tatibus, de quibus agimus, specialiùs apparet,
cùm sint illæ præ alijs operosæ, & integrum
hominem earum quælibet sibi debeat vendica-
re. Et quod ad Proregem Indicum spectat est
sanè compertum; sunt enim plura quàm alijs
ad eorum curam spectantia, ut ipsi solent in-
genua cum querela testari. Quod & de Præ-
latis non aliter sentiendum; quorum di&#x0153;ceses
amplæ, & pro diversis gentium statibus culpæ
multiplices; cùm non deceat eos illis sepositis,
genio turpiter indulgere. Forma facti gregis ex<marginalia>1. Pet. 5.|v. 3.</marginalia>
animo. Sic eorum primarius post Christum &
magister & pastor, 1. Petri 5. v. 3. Forma in-
quam ex animo, id est, forma, quæ instar ani-
mæ sit: & ita operationibus vitæ semper in-
cumbens, à quibus cessasse, mori est ejus spira-
mine destitutum.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0344.jpg/>
@@1@<SE344>§. I. Proreges Indici an Ecclesiastici &c. 329
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>955.</absatz-nummer> Deinde (quod & ad nuper dicta<marginalia>Visitationis|obligatio.</marginalia>
etiam spectat) inter præcipuas Prælatorum cu-
ras, quæ ad visitationem pertinet quantum ur-
geat, ipsis non potest non esse perspicuum, de
qua Tomo 2. Tit. 13. n. 63. Circa quam Vene-
rabilis Dom. Turibius Mogrobejo Archiepis-
copus Limanus ita sedulò intendit, ut mira de
ipso hac in parte referantur. Quod cùm ita
fuerit, à Congregatione Sacrorum Rituum,
apud quam de ipsius publico cultu agitur, jus-
sum diligenter inquiri, sicut & circa Synodo-
rum celebrationem: meritissimò arbitrante
Sanctitatem Prælatorum sine illa, dum legiti-
mè impediti non sunt, minimè posse consta-
re. Ubi obvia est responsio de impedimento le-
gitimo, tale siquidem æstimari debet, quod à
Regia descendit voluntate. Atqui hoc caussæ
præsenti non videtur suffragari. In primis enim
modestæ possunt excusationes obtendi, quibus
multoties Regia observantia consentit. Dein-
de ut demus legitimum esse impedimentum,
disputatio ista ad Regem ipsum dirigitur, cùm
quæratur an sit conveniens Prælatos fieri Pro-
reges, & consequenter an expediat visitatio-
nem, tantoperè ipsorum conscientias urgen-
tem impedire. Ad quod dici potest utilitatem
hujusmodi regiminis præponderare posse visi-
tationis utilitati, quia & in ea non solùm tem-
poralis convenientia vertitur, sed etiam spiri-
tualis, ad quas sine immunitatis violatione po-
test se Regia potestas extendere, & quæ ab ipso
derivatur, & specialiter ob prærogativam Pa-
tronatus. Quod quidem ita reverà eveni-
re potest: sed in casus contingentia id at-
tentiùs perpendendum; quia difficile appa-
ret ad eos urgentiæ terminos veniendum;
ubi & Pontificia oportet conniventia suffra-
getur.</P>
<P>  <absatz-nummer>956.</absatz-nummer> Prætereà alienum sanè videtur à Prę-<marginalia>Ex impli-|cantia offi-|ciorum, &|Prælatorum|conditione.</marginalia>
latorum statu civilibus caussis se penitus im-
miscere: penitus inquam, quia, ut dicebamus
nuper, Proregale munus totius hominis adhæ-
sionem exquirit, ut quodammodò Prælatum
se oblivisci debeat, qui Prorex est non tantùm
nomine, sed re, & veritate futurus. Pro quo
celebris est D. Pauli sententia Timotheo scri-
bentis & discipulo & Episcopo: Nemo militans<marginalia>2. Tim. 2.|v. 4.</marginalia>
Deo implicat se negotijs sæcularibus, ut ei placeat,
cui se probavit. 2. Tim. 2. v. 4. Ubi Nicolaus
Pontifex legit Implicet, & ita scribit: Cùm<marginalia>Cap. Re-|prehensibi-|lis 23. q. 8.</marginalia>
militum Christi sit Christo servire: militum verò
sæculi; sæculo, secundùm quòd Scriptum est; Nemo
militans Deo implicet se negotijs sæcularibus. Quòd
si sæculi milites sæculari militiæ student; quod ad
Episcopos, milites Christi, nisi ut vacent orationi-
bus? Sic ille, & habetur in Cap. 19. 23. q. 8.
scribebatq&#x0301;ue Ludovico & Carolo Galliæ regi-
bus, sui eos officij admonens, ut non debeant
Episcopos ab ijs, quæ ipsor&#x0169; sunt muneris im-
pedire. Et quidem inter sæcularia negotia illud
ante alia Episcopos dedecere conspicuum est,
quod ad armorum spectat tractationem, de
quo ibidem Pontifex. Et D. Ambrosius. Ar-
ma Episcopi lachrymæ sint & Orationes ut Quæst.<marginalia>D. Ambro-|sius.</marginalia>
eadem ante Can. 1. Cùm tamen necessarium sit
Proregem ab hac se tractatione non penitus
expedire.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>957.</absatz-nummer> Est etiam consideratione dignissimum<marginalia>Ex amabi-|litate neces-|saria Pasto-|ribus.</marginalia>
debere Episcopum suis se ovibus amabilem ex-
hibere, id quod titulus non vanus futurus Pa-$unclear
storis ostendit piam solicitudinem præse fe-
rens, aut solicitam pietatem, cujus se Christus
primarium producit exemplar. Pro quo D. Pe-
trus Chrysologus Sermone 6. circa Psalmum 99.
ita scribit, Sicut militem tuba terribilis producit<marginalia>D. Petrus|Chrysolog.</marginalia>
ad bellum, sic oves ad pascua dulcedo jubilationis in-
vitat. Bellandi ergo fremitum pastorali lenitate
mitigare convenit, ut gentes tam mitis gratia sal-
varet, quas diu peremerat feritas naturalis. Hinc
est quòd oves suas Petro vice sua ut pasceret, ad<marginalia>Ioan. 24.|v. 15. & 16.</marginalia>
cælum remeaturus commendat. Petre, inquit, amas
me? pasce oves meas: & ut tenuia redditus pri-
mordia non cogeret potestate, sed pietate portaret,
repetit: Petre, amas me? Istis agnis collega
pastoris Petri Paulus, piè pastu plena lactis u-
bra porrigebat, dicendo: Lac vobis potum dedi, non
escam. Sensit hoc Rex beatus, & ideò pro balatu<marginalia>1 i$unclearCor. 3 v. 2|Psal. 22.|v 1.</marginalia>
clamat: Dominus pascit me, & nihil mihi deerit
&c. Quæ cùm ita sint, ex ijs habetur in Præ-
latis Proregibus non posse, ut opus est, pasto-
ralem dulcedinem amoris in ovibus validissi-
mum irritamentum inveniri. Prætorialis enim
cohors pro foribus excubans difficilem tenuio-
ribus reddit accessum, & pastoralem quodam-
modo absorbet aspectum laicalis ille & contra-
rius prorsus apparatus. Quibus accedit officio-
rum honorabilium, & pro lucris captandis ex-
optabilium distributio: pro quibus cùm con-
currant plurimi, nec possit omnibus fieri satis,
suo frustrati desiderio, & fervidiore conatu,
Proregi redduntur infensi, ex ovibus redditi
lupis ferociores, ponentes in cælum os suum,
dum in Pastorem etiamsi moribus sit cælesti-
bus non verentur blaterare.</P>
<P>  <absatz-nummer>958.</absatz-nummer> Et quid ad hæc? Aut quantum aut<marginalia>Quid pro|conclusione.</marginalia>
quale judicium meum, ut in re adeò & gravi
& ambigua, debeat ab eis, quorum interest, su-
prema decisio, aliquantulum æstimari? Ne
verò incassum laborasse videar, id quod pro
parte est negante positum, arbitror ita urgere,
ut nonnisi necessitate aliqua cōpellante ad ex-
trahendas è suis sedibus res, quas illis altissima
providentia concessit, sit veniendum, ne im-
prosperis successibus regnorum tranquillitas
exponatur. Alia est ratio rerum sæcularium, alia<marginalia>D. Leo|Magnus.|Epist 54.|Cap. 3.</marginalia>
Divinarum, ut scribit Divus Leo Marciano
Imperatori, & habetur in 3. parte Concilij Chal-
cedonensis. Ex quo fundamento statuit inter
Laicalem & Ecclesiasticam potestatem re-
movendam confusionem, ut unaquæque intra
suos se contineat terminos divinitus præfini-
tos, sicut & in ipsis Ecclesiar&#x0169; inter se terminis
docet esse servandum, Anatolio Constantino-
politano Antistite eo in genere culpabili gra-
viter reprehenso. Quod autem de necessitate
dictum potest ex eo, quod in præfata Epistola
Sanctissimus habet Pontifex, luculenter com-
probari. Cùm enim ita sit firmum, quod ab
ipso est dogma stabilitum, ut alia sit ratio re-
rum sæcularium, alia Divinarum: quo nomine
Ecclesiasticas comprehendit, unde neque Im-
peratori licet earum tractatum usurpare. Quod
quidem probè ipse Marcianus agnovit, unde
à condendis legibus etiam in Ecclesiasticorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0345.jpg/>
@@1@<SE345>330 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>utilitatem futuras religiosissimè temperavit, de
quo in 1. part. citati Concilij Act. 6. Cùm ita
inquam sensus utriusque consentiat, sic tamen
in præfata Epistola illius Auctor Imperatorem
allocutus: & ideò sciens gloriosam Clementiam<marginalia>Idem ut ne-|cessitati|cedat.</marginalia>
vestram Ecclesiasticæ studere concordiæ, & his,
quæ pacificæ congruunt unitati, pijßimum præstare
consensum, precor, & sedula suggestione vos obse-
cro, ut ausus improbos, unitati Christianæ præcipuè
co$unclearntrarios, ab omni pietatis vestræ abdicetis assensu,
& fratris mei Anatolij nocituram ipsi (si perstite-
rit) cupiditatem salubriter comprimatis. Hæc ille,
Imperatori circa Anatolij comprimendos au-
daces impetus plenam tribuens potestatem:
quia scilicet ita illorum temporum necessitas
exigebat; cùm & illa frequenter cogat brachij
sæcularis auxilium implorare: quod è converso
dici potest accidere in electione, de qua agi-
mus, ubi quodammodo brachij Ecclesiastici
auxilium imploratur. Nisi dicamus velle Reges
nostros sic Ecclesiasticas honorare personas,
quos Catholicæ pietatis respectus æquissimum
est recognitione humillima prosequamur. Et
sic cùm scripsissem, ecce inopinata catastrophe,
Peruvianus emicuit Prorex Illustrissimus DD.
Melchior de Liñan & Cisneros Archiepisco-
pus Limanus: à cujus cælesti indole amplissi-
mum hoc regnum prospera omnia generali
cum plausu pollicetur. O utinam nullus sit
Satan, neque occursus malus, sed gloriosa au-
spicia felici exitu coronentur. Quod non ita
accidisse Excellentissimo, & erga utramque
Majestatem fidelissimo prædecessori, dole-
mus.</P>
<P>  <absatz-nummer>959,</absatz-nummer> Ubi & dubitatum ab aliquibus an in<marginalia>Circa præ-|lationem|ritulorum,|& quid pro|Prorege.</marginalia>
Prælato Prorege, proregalis titulus debeat
præcedere, & consequenter qui illi respondet
Excellentiæ, ut dicendum sit quoties compella-
tionis occurrit occasio, Excellentißimus & Illu-
strißimus, aut potiùs è converso. Et primum
quidem Proregi placuit, fortè ut dignitatem
suam tueretur, cui in publicis actibus & sedes,
& priores obsequiorum observantiæ deferun-
tur. In mensa quidem si concurrant, ut ali-
quando vidi, dextrum latus Prorex, sinistrum
Archiepiscopus occupabat. In Ecclesia Pacem
Proregi Diaconus confert, Prælato Subdiaco-
nus; & Concionator honorariam salutationem
priùs ad illum dirigit, & deinde ad istum. In
concursu ad Festa Prælatus ut inchoentur offi-
cia Proregem expectat; cùm tamen Prorex
non ita cum Prælato se gerat, unde ob expe-
ctationem dictam, quam quidem est Prorex
suspicatus, non inchoatis officijs, quod qui-
dem alia ex caussa accidit, molestè tulit, & sine
admonitione noluit defectum hujusmodi per-
transire. Sic & alia; neque id mirum cùm ra-
tione sublimis dignitatis Regiam repræsentet
Majestatem, sitq&#x0301;ue aliquo modo alter ipse, ut
Jurisperiti loquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>960.</absatz-nummer> Sed quidem quidquid aliàs sit, in pun-<marginalia>Pro Eccle-|siasticis de-|cernitur.</marginalia>
cto, de quo agitur, prior locus debet concedi
Prælato, quod ex eo in primis ostenditur, quia
ipsius titulus est dignitatis ordinariæ, & ut sic
loquamur, per sestantis, cùm alia adventitia,
accessoria, & quasi accidentoria sit respectu
principalis: unde potest adesse & abesse sine<-P>@@

<-P>illius, ut loquuntur Philosophi, corruptione.
Inde est, ut & Reges ipsi Proreges suos priùs
suis in rescriptis compellent titulis, Duque,
Conde, Marques, Principe, mi Virrey, ut passim
occurrit. Et idem observatur in superscriptioni-
bus litterarum. Licet autem Cardinalatus ad-
ventitius esse soleat, primo tamen loco ea di-
gnitas nominatur, quia Pontificiæ proxima,
cui tamen honorifici aliundè tituli solent ad-
necti, ut apud nonnullos Scriptores occurrit.
Eminentissimum & Reverendissimum vocat
æterna dignissimum memoria Dom. Baltassa-
rem de Sandoval y Moscoso Cardinalem &
Archiepiscopum Toletanum P. Eusebius Nie-
remberg in Dedicatoria Tomi 4. Virorum illu-
strium S. I. Illius dignissimum Successorem
Dom. Paschalem Aragonium, Excellentissi-
mum ob Neapolitanam gubernationem P. Fr.
Thomas de Riera Augustinianus in editione
Summæ Mag. Ioannis Antonij Bacò ab ipso correcta
& aucta. Titulus Clarissimi Principis à D.
Quintanadueñas Cardinalitio præscriptus To-
mo 2. Singularium, omitti potuit eo loco, unde
& error typographicus irrepsit, ubi minimè
illi futurus esse locus videbatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>961.</absatz-nummer> Argui etiam pro Episcopali titulo<marginalia>Vrgetur|probatio ex|sacra digni-|tate.</marginalia>
deinde potest ex eo quòd in Sacro Missæ Ca-
none nomini Regio præponitur, sicut & Pro-
regio in Collecta privilegiali, licet pro eo
omittendo jam extet à Superiori potestate
mandatum. Id autem proptereà sic statutum,
quia Episcopalis dignitas sacrum quid est, sicut
& nomen, unde & meretur pręlationem. Neque
dici potest id ita dispositum pro sacris officijs.
Id enim non satisfacit, nam ex ipsis officijs sa-
cris arguimus: & cùm in illis ita accidat, ex
eo ritè & rectè colligitur quomodo sit extra
illa procedendum. Si dicas rationem istam ni-
miùm probare, cùm constet Proregem in mul-
tis præferri, juxta dicta n. 959. Contra est, nam
quidquid aliàs sit ob Regiam repræsentatio-
nem, in eo, de quo agimus, non est cur sit ad-
mittenda prælatio, cùm nihil circa personam
fiat, cujus in publico oportet auctoritatem ac-
curari, ob respectum dictum. Ubi autem præ-
latio introducta non est, Ecclesiastica debet
consuetudo servari. Et ita quidem factum ab
Illustrissimo Acacio de Velasco nondum Epis-
copo erga Dom. Fr. Petrum de Urbina Archie-
piscopum Valentinum aliquamdiu Proregem.
licet cum eo loquens Excellentiæ tantùm ti-
tulo usus, quod, si meum quidquam valeret ju-
dicium, deberent hi Domini, præsertim Reli-
giosi recusare. Video autem alios omnem Epis-
copalis tituli usum ablegasse: sic enim P. An-
tonius de Escobar & Mendoza in volumine 4.
Problemat. disquisitionum. Et P. Andreas
Mendo in Statera opinionum benignarum erga
clarissimum Archipræsulem Compostellanum,
Galleciani Regni Gubernatorem, Dom. Pe-
trum Carrillum de Acuña, solius enim Excel-
lentiæ titulo erga eum usi. Contra quos, &
alios Curialium peritos urbanitatum; cùm ne-
gotium istud non admodùm ad conscientiam
pertineat, non oportet diutiùs, & ferventiùs
litigare. Unde ad alia.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0346.jpg/>
@@1@<SE346>§. II. Circa Proregum Commercia. 331
<duolan 2><Z><A+1>§. II.
Circa Commercia Proregum Indicorum.
Ad Cap. 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>962.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uæ dicta ibi, si observentur, pote-<marginalia>Quid circa|commercia|dolendum.</marginalia>
runt equidem illi conscientias suas
in tuto collocare. Sed ea quandoque videmus,
ut humeros arctare cogant, & quomodo à Chri-
stianis & pijs fiant Principibus admirari. Et
supervacaneum quidem reputo circa multa ex
illis instituere quæstiones, cùm sit meridiana
luce clarius ea non licere, sicut & septimum
Decalogi præceptum obligare. Circa quæ &
alibi dixi, essetq&#x0301;ue maximus cordi meo dolor,
si ijs accideret, quod de Herode Divi Marci ha-
bemus narratione compertum. Herodes enim me-<marginalia>Marci 6.|v. 20.</marginalia>
tuebat Ioannem, sciens eum virum justum & San-
ctum: & custodiebat eum, & audito eo multa facie-
bat, & libenter eum audiebat. Marci 6. v. 20. &
quid audisse, & multa fecisse profuit, omisso
eo, circa quod clamor ille cælestis tubæ tanto-
perè personabat: Non licet tibi habere eam. Fo-
veantur pia, religiosa promoveantur, & sacra-
mentorum frequentia conscientiæ ostendatur
integritas, Christianisque exemplis ad imita-
tionem populus provocetur. O quàm illa lau-
danda! Sed quàm dolendum, si hæc mul-
ta sint, non omnia, errante calculo cir-
ca justitiæ inviolabilem æquitatem? Si ab in-
vitis extorquentur pecuniæ, reddendæ quidem
cum præmio, invitis tamen, & eo in contractu
lucraturis parùm, multùm perdituris? Si mer-
cium quarumdam recollectio urgetur, ut lu-
cretur unus, quod erant plurimi lucraturi? Si
verò etiam inducantur illæ asportatæ aliundè,
magno cum incommodo mercatorum? Sic cla-
mat Joannes, si enim ille vox clamantis in de-<marginalia>Ioan. 1.|v. 23.</marginalia>
serto. Joan. 1. v. 23. Id est clamans, ut habet
Arabicus, & plures exponunt Interpretes. Et
ubique est vox clamantis legis divinæ & hu-
manæ: Non licet tibi habere eam, quam injustis<marginalia>Legesut cla-|ment.</marginalia>
modis aut exquiris pecuniam, aut retines. Et
Joannes quidem interfici potuit, unde & ejus
voci silentium imponi. Vocem autem legis
nulla est interficere valens, aut silere quæ
faciat imperiosa potestas. Pius Secundus acer-
rimi vir ingenij, referente Platina, ita de legi-
bus sentiebat, ut licet valde convenientes sint,
in plebem tantùm vim habeant, in potentes mutæ
sint. Censebat ergo ille leges vocales esse, sed
potentium obmutescere surditate. Quod licet
verùm bono in sensu sit, de clamore tamen di-
vinarum legum non licet dubitare: ideò enim
cum clamore buccinæ decalogus intimatus.
Clangorq&#x0303;; buccinæ vehementiùs perstrepebat. Exodi<marginalia>Exodi 19.|v. 16. & 19.</marginalia>
19. v. 16. Et inferiùs: & Sonitus buccinæ pau-
latim crescebat in majus, & prolixiùs tendebatur.
v. 19. ut esset documento sonitum hujusmodi
futurum prolixum, neque cum legis promul-
gatione finiendum, ut scilicet semper, ubique,
& ab omnibus, auribus interioribus audia-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>963.</absatz-nummer> Ubi illud juvat inquirere, an uxorum<marginalia>An liceant|uxorum in-|terventione.</marginalia>
interventu præfata fieri queant? Ubi quidem<-P>@@

<-P>si ea, de qua citato in Capite dictum, modera-
tio servetur, non gravabimur connivere. Si au-
tem in manifestam injustitiam degeneret, neu-
tiquàm admittendum, non solùm respectu il-
larum, sed virorum, neque enim illi dissimula-
re possunt, neque credibile est ijs inscijs, quæ
sunt tanti momenti tractari. Estq&#x0301;ue illud pe-
nitus exploratum, ad extorquendas pro com-
mercijs ineundis pecunias non minùs suis viris
uxores esse potentes: timentur enim & illæ,
quarum nequeunt innoxiæ haberi repulsæ. No-
ta illa excusatio Adami exprobranti Domino
inobedientiæ pravitatem. Mulier, quam dedisti<marginalia>Gen. 3. v. 12</marginalia>
mihi sociam, dedit mihi de ligno, & comedi. Genes.
3. v. 12. Sed quæ venia indigna, stante in eo
erga uxorem divinitus tradito dominatu. Circa
quod sic D. Joannes Chrysostomus homil. 17.
in Genesim: Videntur hæc quidem defensionem<marginalia>D. Chrysost.</marginalia>
quamdam præseferre, sed prorsus venia carent.
Qua enim venia dignus es, inquit, qui mea præcep-
ta oblivisceris, & quod mulieris datum meis verbis
præferendum putas? Majorem enim fidem mandato
meo te habere oportebat, & non solùm ut tu ipse ab
esu caveres, sed & ut mulierem doceres peccatorum
magnitudinem. Caput enim es mulieris, & propter
te illa producta est: tu autem ordinem invertisti,
& non solùm illam non correxisti, sed & ipse simul
abreptus es. Et post multa alia sic de suo ille:
Audiant viri, audiant mulieres: & illi quidem ut
ne ferant mala consulentes: hæ autem ut ne talia
consulant (aliàs Confidant.) Nam si hic culpa in
mulierem rejecta, nullam veniam assecutus est, qua-
lem quis haberet veniam dicens: Propter uxorem
hoc & hoc peccavi, & hoc & hoc feci. Ea enim de
caussa sub tua potestate facta est, & Dominus ejus
pronuntiatus es, ut illa tibi pareat, & nō caput pedes
sequatur. Verùm non rarò videmus contrarium, ut is,
qui suo ordine caput esse deberet, neque pedum or-
dinem servet; & ea, quæ in pedum loco est, in ca-
put constituatur. Hæc Doctor Sanctus, concio-
nando quidem, sed ut Theologiæ profundus &
irrefragabilis magister, ad juris divini & hu-
mani normam locutus, ut & nos loquimur, ne
quis absurdè objiciat, dum sic agimus, Theo-
logicum rigorem non attendere, ut concionari
potiùs, quàm Theologum agere videamur.
Non enim ex ijs erat Theologis adductus nu-
per, qui alia pro Scholis, alia pro suggestu ap-
paranda censeret, subtilia quidem, levia, & quæ
qui solida amant, gravia, & matura despiciant,
irrideant, & quandoque etiam execrentur.
Semper ille Scripturæ Sacræ inhærens litteræ,
& ita inhærens fonti veritatis, eo felicitatis
gradu, quem ex Sacrorum Oratorum classe
nullus alius assecutus. Pro filijs pari utere dis-
cursu.</P>
<P>  <absatz-nummer>964.</absatz-nummer> Est verò in præfatis Principibus illud<marginalia>Inanes ex-|cusationes|pro violata|justitia.</marginalia>
pro firmando liberiori modo procedendi per-
fugium, ridiculum sanè videri, si viri tales Hi-
spaniam deserere, longos, molestos, & pericu-
losos, novosque terrarum insalubrium tractus
obituri credantur, sine magni alicujus commo-
di expectatione, neque Regem eos velle ut
veniunt redituros, à quibus donativa solet satis
pretiosa recipere, de incrementis lætus, quibus
splendorem domus & familiæ adaugent, quod
in Regum ipsorum gloriam constat redundare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0347.jpg/>
@@1@<SE347>332 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>Unde & credendi sunt contractibus annuere,
& dispensare pariter in multis, circa quæ alij
arctantur legibus, & p&#x0153;nis, si transgredi con-
tingat, constringuntur. Sed quidem ut hoc ve-
rum, aut saltem tolerabile sit, id tantùm ex fa-
vorabili eo habetur discursu, ad ea se posse
Proregum licentiam extendere, ad quæ & Re-
gum Christiana concessio, aut non damnanda
permissio: ubi autem de sacro justitiæ imperio
agitur: si violari contingat, nihil ibi de Regis
permissione suffragari potest, cùm manifesta in
ipsum committatur injuria. Pro quo sic Cas-
siodorus Lib. 3. Epist. 15. nomine Theodorici:<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
Injuria quidem nostra est, læsa justitia. Sic rex
hæreticus. Quid ergo dicere oporteat excel-
lenti prærogativa Catholicum? Sint ergo lu-
cris Proreges Indici, quæ habere satis ingentia
possunt, sed servata justitia, contenti. Magna
ipsis messis à Regia liberalitate conceditur,
metant, colligant, sed minimè falce missa in
messem alienam à fidelibus vasallis multo su-
dore paratam. Et de restitutionis obligatione
dictum citato Capite, & in Auctario, ubi & be-<marginalia>Tomo 1.|Parte 3.|Sect 21.|& 22.</marginalia>
nignè cum sic agentibus actum, quantùm re-
rum circumstantiæ patiantur. Et in hac gene-
ralitate, quod de navi, quæ dicitur de permisso,
dici poterat, continetur, de qua in eodem Capi-
te, videndum enim an in ejus transmissione
justitia violetur, & violari quidem non erit
difficile deprehendi, si consideratio competens
adhibeatur, & locum non esse opinionibus pa-
riter comperietur. Ad quæ quidem potest do-
ctrina n. 962. quæ huc vergit, aptari.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa munerum acceptionem.
Ad Cap. 4.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>965.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta ibi & alibi circa munera, &<marginalia>Pro doctri-|na tradita|circa mune-|ra stat|Auctor.</marginalia>
solidis, ut reor, fundamentis robo-
rata, ut plura in eo genere desiderari non posse
videantur. Et dictis quidem sto, ne reus arguar,
aut violatæ, aut interpollatæ veritatis. Mi-
cheæ 3. v. 9. 10. & 11. Audite hoc principes do-<marginalia>Micheæ. 3.|v. 9. & seqq.</marginalia>
mus Iacob, & judices domus Israel: quia abomina-
mini judicium, & omnia recta pervertitis. Qui
ædificatis Sion in sanguinibus, & Ierusalem in ini-
quitatibus: Principes ejus in muneribus judicabant
&c. Quæ adducens P. Licinius à S. Scholasti-
ca in Iustitia Christiana, libello verè aureo pag.<marginalia>Licinius à|S. Schola-|stica.</marginalia>
449. ita scribit: Tres sunt dotes veri Prophetæ
Domini, sicut & Doctoris: fortitudo, ne blanditijs
aut muneribus emolliatur & capiatur: judicium seu
rectitudo animi ad discernendum verum à falso, &
virtus, id est, animi constantia & robur cum effi-
cacia sermonis, cui nullus poßit resistere, ut dicitur
de Elisæo: Nec superavit eum verbum aliquod: His
potißimum indigent, qui contra Magnates, Prore-
ges &c. debent loqui. Sic ille. Censet ergo præ-
fata Prophetæ verba ad Magnates, & Prore-
ges pertinere, & tunc maximè, quando Pro-
reges sunt Magnates, ut in Indijs quandoq&#x0301;ue
accidit, & scio multis displicuisse, quia libe-
riùs agunt, plures secum afferunt, nobiles de-<-P>@@

<-P>spiciunt, corradunt plura, & perfunctorium ha-
bent syndicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>966.</absatz-nummer> In illis ergo Deus ore prophetico duo<marginalia>Ædificare|in sanguini-|bus ut stet|in Proregi-|bus.|P. Gaspar|Sancius.</marginalia>
illa conjungit & carpit, ædificationem in san-
guinibus, & munerum acceptionem, ex ijs
etenim illa, quam P. Gaspar Sancius cum D.
Hieronymo, & alijs ita exponit: Hieronymus,
cui frequentes alij subscribunt in Sione ædificata
domos intelligunt, quas sibi ac suis principes & ju-
dices luculentas ædificant. Quo etiam vitio nostra
sæcula vehementer laborant. Videmus ab his, qui
præsunt, aut publica tractant negotia, excitari in-
sanas ædificiorum moles, quas non immeritò basili-
cas appelles, id est, regias domos. Quòd si unde tot
sumptus emanaverint, quæras non aliunde quàm
ex tenuiorum sanguinibus invenies, id est, ex bonis,
quibus utcumque parcè & exiliter suam, suorumque
vitam sustentare debuerant. Quare qui bona eripit
ad victum & indumenta corporis necessaria, ille
sanguinem exugit, & ex eo suam sibi habitationem
ædificat. Sic vir ille modestissimus, & tempera-
tissimus non minùs morum integritate quàm
verbis. Quæ quidem erit qui censeat non posse
Indicis Proregibus adaptari, dum munera pro-
phetico spiritu damnata recipiunt; ille enim
non à tenuibus, sed à superioris fortunæ ho-
minibus offeruntur. Sed quidem stare commo-
dissimè potest: id enim quod offertur ab Indo-
rum labore descendit, quibus nulli tenuiores,
& ex ijs ædificantur regiæ domus, ut à Vene-
rabili Interprete vidimus affirmatum. Unde
timeri id potest, quod ab eodem Propheta in
sequentibus prænuntiatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>967.</absatz-nummer> Et est quidem in illo observandum<marginalia>Non obsta-|re affecta-|tas devotio-|nes.|Micheæ 3.|v. 11.</marginalia>
aliquid præsenti satis consonum instituto, dum
ita subdit: & super Dominum requiescent dicen-
tes: Numquid non Dominus in medio nostrûm? non
venient super nos mala, v. 11. Dicebant enim
fieri non posse, ut stante templo rueret Iudæo-
rum fortuna, neque Deum unquàm defutu-
rum illis, qui in ipsius cultum quotidianas in
templo victimas immolarent &c. Sic Scriptor
idem, & videmus quidem tale aliquid in his, de
quibus agimus; habent enim, & egregiè osten-
tāt, quas devotiones dicimus, in quibus nō pos-
sunt non esse laudabiles, & quibus omnia tuta
sibi, & putant, & pollicentur. Quod utinam
sic eveniat, sed Propheta, ubi justitiæ non ser-
vantur jura, & munerum prævalet multitudo,
nec pietati erga templum, nec quotidianis ait
esse victimis confidendum. Centurio ille cum
admiratione laudatus à Christo de quo Matth.<marginalia>Matth. 8.|v. 5. & seqq.</marginalia>
8. v. 5. & seqq. sic laudatus à Iudæis Lucæ 7.
v. 5. Quia dignus est ut hoc illi præstes: diligit enim<marginalia>Lucæ 7. v. 5</marginalia>
gentem nostram, & Synagogam ipse ædificavit no-
bis. Laudant quidem piè affectum erga Sacra
& divina, nec parcentem sumptibus, ut in Sy-
nagogę ædificatione compertum. Sed non id
laudat Christus, sed fidem, dum ait: Amen dico
vobis, non inveni tantam fidem in Israel. Matth.
8. v. 10. Sed qualem fidem? Charitate forma-
tam, ut exponit Abulensis Quæst. 29. in cita-<marginalia>Abulensis.</marginalia>
tum Caput Matthæi, quam luculenter ostendit
in singulari solicitudine erga servi sanitatem.
Qui illi erat pretiosus. Lucæ supra v. 2. Audien-<marginalia>tutionem.|Lucæ 7. v. 2</marginalia>
dus ille: Iste Centurio laudatur hîc ut vir bonus, &
apparuit ex magnitudine fidei ejus: ideò potius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0348.jpg/>
@@1@<SE348>§. III. Circa munerum acceptionem. 333
<duolan 2><-P>videtur quòd moveretur ex charitate, scilicet quia
diligebat servum, dolebat quòd periret, & tali affe-
ctu Christus magis condescenderet, quàm desiderio
lucri, vel evitandi damnum in uno divite, qualis
erat iste Centurio: ideò debet exponi, Erat ille
pretiosus: id est charus: ita enim communiter ex-
ponitur: nam ea, quæ nobis valde chara sunt, in
magno pretio habemus. Hæc ille. Ubi cum chari-
tate justitiæ etiam ornamentum affulget, dum
lucri cupiditas abest, neque pauperes lucro sti-
mulante gravantur. Hoc laudat Christus, hoc
admiratur, hoc felici petitionis exauditione for-
tunat: non aridam erga sacra devotionem: quę
si in Centurione laudabilis, ex justitiæ & cha-
ritatis adjunctione habuit, parùm aliàs valitura.
Sua sit ergo inclytis Proregibus laus, quibus
& devotio & pietas promereri culmen felici-
tatis potuit: sed justitiæ & charitati erga pau-
peres & debiles maritata. Et quæ dicta sunt,
serviant futuris pro Christiana & necessaria
penitus cautione. Quæ laudabilia sunt laudo:
si qua non talia forsan occurrerint, quod absit,
non meo, sed prophetico ore condemno, quam-
quàm & meo damnare non renuam, à Deo in
hac qualicumque docendi cathedra, hoc est,
à veritatis fonte clarissimo, constitutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>968.</absatz-nummer> Sed ut aliquid favorabile etiam ad-<marginalia>Notanda|circa resti-|tutionem.</marginalia>
jiciamus, præter ea quæ diximus citato Capite
§. 2. circa probabilitatem sententiæ affirman-
tis leges Hispaniæ de hoc agentes ad restitu-
tionem, non obligare, occurrit P. Palaus Disp.
2. de Iustitia commutativa Puncto 21. §. 2. ab-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
solutè affirmans non extare talem obligatio-
nem, adducens P. Rebellum 2. parte de obligat.
just. Lib. 18. quæst. ult. nu. 5. ubi per errorem in
Auctore Quæstio ultima dicitur, quæ revera
talis non est, loquitur autem circa leges Lusi-
taniæ, addens id, quod est generaliùs accipien-
dum, si videlicet liberaliter sint data, quod ex
circumstantijs erit iudicandum, secus si non li-
beraliter, sed caussa redimendæ vexationis,
quod frequenter evenit: nisi fortè posteà libe-
raliter remitti à partibus verisimiliter creda-
tur. Adducit etiam P. Molinam Disput. 88. post
medium: ubi quidem de legibus Lusitaniæ lo-
cutus juxta id, quod ex P. Rebello positum,
subdit non plus Castellæ leges obligare, addu-
ctis tantum L. 5. & 6. lib. 5. Tit. 9. Noværecopi-
lat. non tamen adducit l. 56. Tit. 5. Lib. 2. in
qua major vis obligationis exprimitur. Ex eo
autem quòd ita sit generaliter locutus, etiam
pro sententia negante obligationem citatur à
Cardinali Lugo à Nobis adducto Tomo 2. de
Iustitia & Iure Disput. 37. n. 134. Citatur etiam
P. Vasquez Opusc. de Restitut. Cap. 7. Dub. 6. n.
61. ubi ita scribit: Sed non facilè constat an ju-<marginalia>P. Vasquez</marginalia>
dices inhabiles sint ad dona recipienda: in legibus
enim solùm continetur prohibitio recipiendi, quæ
non sufficit: & in nostro Regno solùm circa Secre-
tarios vidi legem, quæ ipsos inhabiles facit ad reci-
piendum munera. 2. Lib. Recopilat. Tit. 18. Lib. 1.
Sic ille, qui licet absolutè non inficietur obli-
gationem, quia tamen in id videtur inclinare,
etiam pro absoluta negatione adducitur à cita-
to Cardinali. Et quidem si præfatam legem
56. attendisset aut perpendisset, non facilè
obligationem extare in illa, sicut in alia Lib. 9.<-P>@@

<-P>tit. 1. l. 21. eos asserere, qui eamdem asserunt,
deprehendere potuisset. Iuxta quæ P. Palaus
non ita faventes habet, quos uti tales dubio
procul allegat, licet aliquomodo favere videan-
tur, quod ejus promovere poterat institutum.
Cùm & pro se habeat Cardinalem Lugo, qui
præfatos censuit ejus sententiæ manifestos as-
sertores, qui tamen expressè de legibus Hispa-
niæ non locutus, nisi quatenus eos, qui de illis
agunt, pro sententia, quam uti valde probabi-
lem videtur sequi, sine peculiari examinis cura
producit. Habent ergo Proreges pro ea parte
non ita premens conscientiæ gravamen.</P>
<P>  <absatz-nummer>969.</absatz-nummer> Sed est aliud apud eumdem Scripto-<marginalia>Quid|absolutè|faveat.</marginalia>
rem, quod eisdem videtur admodùm placitu-
rum, sic enim scribit §. 3. n. 3. Cùm autem con-
tingere poßit (etsi rarò) nullum adesse periculum,<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
sed te liberum & expeditum esse, ac si munera non
accepisses ad ferendum judicium, nequaquàm eo in
eventu recipiendo munera peccabis. Sic ille. Vi-
deant ergo Proreges an ea animi constantia se
præstantes sentiant, quam & experientia pro-
baverint, ut minimè se à recto deviaturos ob
munera accepta præsentiant, & tunc eis dicta
potest docti Patris sententia suffragari. Et in
viris quidem adeò sublimis status, & nobilis
conditionis, non ita rarum censeri poterit; cùm
aliàs circa judicialia in materia justitiæ non
suam accommodent potestatem, & munera ip-
sis tradita ad alios fines dirigantur. His autem
videtur non leviter adversari, quod tradit Car-
dinalis Lugo supra n. 129. ubi ait ex rarò con-
tingentibus non posse fundamentum desumi
in hoc genere, sicut in alijs, & ita absolutè
asserendam obligationem. Adducit pro eo ex-
emplum in fornicatione, quæ absolutè illicita
est ob damnum prolis, licet possint esse aliqui,
à quibus possit proles commodè educari. Sed
quidem id nimiùm videtur probare, scilicet
seclusa quacumque humana lege, illicitam esse
munerum acceptionem, quod nec ipse admit-
tit, nisi in munere magnæ quantitatis, & pe-
culiaribus circumstantijs; cùm tamen modera-
tum etiam juxta illius discursum videatur ur-
gere. Sed sit hoc ita, ut ille philosophatur: hoc
quod rarum dicitur in casu præsenti, non ex
illorum est genere, in quibus raritas non atten-
ditur, sed lex urget ea non attenta, quia doctri-
na illa non est universaliter accipienda. Sic<marginalia>Rarò in|casu quando|leges non|obligant.</marginalia>
enim leges in pręsumptione fundatę etsi quan-
doque obligent, non tamen omnes juxta do-
ctrinam communiter receptam, etsi rari sint
casus, in quibus locum nequit habere præsum-
ptio. Pro quo etiam sunt aliæ, ex quibus cele-
bris illa in lege veteri, quæ ad parientium mu-
lierum purgationem pertinebat: & ea non
fuisse Virginem obligatam communis Docto-
rum, & antiquorum Patrum concors senten-
tia est, ut videri potest apud P. Suarez Tomo 2. in
3. p. Disput. 16. Sect. 2. eo quòd verba legis in
ea locum habere non possint: licet casus esset
rarus; immò & singularis. Prætereà sicut cita-
tus Scriptor plures admittit casus, in quibus
munerum acceptio licita est, quia in illis non
apparet pervertendæ justitiæ periculum, non
habita ratione an frequentes, an rari sint: ita
& in præsenti, ubi, juxta dicta, peculiares ra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0349.jpg/>
@@1@<SE349>334 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>tiones occurrunt, quia de judicibus inferiori-
bus ad decisionem adhibitis non agitur, pro
quibus rara illa pronuntiatur exceptio, sed de
Proregibus, in quibus esse non rara integritas
potest, minimè in re momenti magni accep-
tione munerum temeranda. Ut stet positio illa
probabilis, cum irrefragabili suppositione illa,
de qua P. Rebellus suprà, munera scilicet libe-
raliter impartiri, in quo forsitan rarior avis in
terris: licet Proreges ad exquisitum circa hoc
examen non videantur obligandi, cùm ex circ&#x0169;-
stantijs id non veniat verosimiliter judicandum.
Ubi & non improbabiliter dici posset, licere
etiam in dubio, quia melior est conditio possi-
dentis, suam inquam libertatem, ad acceptan-
dam liberalem donationem. Ad illud autem<marginalia>Fornicatio|unde illici-|ta.</marginalia>
quod de fornicatione dicebatur, id sit satis di-
xisse modò, præceptum illam prohibens esse
alterius ordinis, & urgentioris obligationis,
cùm nullo in casu liceat, sicut licet munerum
acceptio; constatq&#x0301;ue congressum viri & mu-
lieris ad solum licitum usum fuisse à Deo desti-
natum, ex Genesis 2. Ratio autem adducta
non leves patitur difficultates, quam tamen
meliùs quàm alij firmat & explicat P. Arriaga
Tomo 5. Disput. 58. nu. 34. reclamante Dom.
Caramuele in Theologia morali nu. 1600. Iuvat
autem pro communi sententia de intrinseca de-
formitate rationem satis verosimilem adduxis-
se, quæ ex eo sumitur, quòd in homine appe-
titus Venereus non sit, sicut est in brutis, sed
ut in subjecto rationali, & ita cum moderatio-
ne futurus illius usus, sicq&#x0301;ue rationabilis: At-
qui talis non esset, si ad mulierem quamlibet
liceret accessus; hoc enim brutorum est, & ex se
manifestum, si homines more brutorum & ge-
nerarentur & nascerentur, magnam futuram in
eo deformitatem, nec rationi congruam. In
generatione enim hominis, utpotè nobilissimæ
creaturæ, & rationalis, rationabiliter debere
procedi lumen ipsum rationis ostendit, unde
brutalis illa licentia ab eo penitus removenda.
Pro quo hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa venditionem Officiorum.
Ad Cap. 5.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>970,</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D illius finem sic dictum. Hinc se-<marginalia>Collatio|officiorum|ut qui acci-|piunt ven-|dant, dam-|nabilis.</marginalia>
quitur nec posse officia suis familiaribus
vel aulicis dare ut ea ipsi vendant: in quo & dantes
& accipientes gravißimè peccant, & supra se onus
restitutionis assumunt; & est hoc malum usu fre-
quentißimum. Sic ibi. Quod quidem non gra-
vor iterùm affirmare. Et genus istud sic venditi
officij dicitur beneficiare, cùm revera potiùs ma-<marginalia>Beneficiare|ut dicatur|cùm potiûs|maleficiare|dicendum.</marginalia>
leficiare dici posset, quidquid de proprietate
vocis circa Latinos sit, aut etiam apud Hispa-
nos, apud quos stare id potest, sed in signifi-
catione altera, quando scilicet ex pacto cum
dæmone aliquis maleficium infert, ut miser
aliquis dirissimè torqueatur: quod in mulie-
ribus vilissimæ conditionis non rarum, quæ
maleficæ compellantur. Sed majus est, de quo<marginalia>Quæ in eo|mala.</marginalia>
agimus, malum: ibi enim corpus; hic autem<-P>@@

<-P>& anima, & multorum corpora interventu dę-
monis cruciantur. Cùm enim id stare salva
conscientia nequeat, est consequens illam gra-
viter, & sine cessatione torqueri, nisi ex illarum
genere sit, quas cauteriatas vocat Apostolus
1. Tim. 4. v. 2. Cauteriatam habentium conscien-
tiam, quod propter dedolentiam mali dictum
ex P. Francisco Turriano habet P. Tirinus, non
enim dolent, ubi dolere maximè debuissent:
quod est malorum maximum, eo quod fiat ma-
lum ea de caussa immedicabile, cùm dolor sit
medicina doloris. Jam quod ad corpus additur,
ex eo ostenditur, quòd Indi in exequendis mer-
cimonijs ad laborandum plusquàm debeant aut
possint, adigantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>971.</absatz-nummer> Sed inquirendum an via aliqua inve-<marginalia>An stare|licitèpossit.</marginalia>
niri possit, ut sine gravi conscientiæ gravami-
ne id possit stare. Et occurrit bona fides acci-
pientium in eo fundata, quòd Proreges nullo
injecto scrupulo id agant, conferentes officia
ut tradantur alijs, emolumentis inde compe-
tentibus reportatis. Possunt enim sibi non im-
meritò persuadere, cùm homines illitterati
sint, nullum in eo conscientiæ versari pericu-
lum, quandoquidem Christiani Principes Con-
fessarios habentes doctos sic agant, sicut & an-
tecessorum multos egisse compertum habetur.
Tunc enim si ei tradant, qui Christiana cum
moderatione se gesturum verosimiliter credāt,
videtur conscientiæ gravamen abesse, mode-
ratione etiam in beneficiatione, quam vocant,
observata. Quod quidem absolutè impossibile
non est: sed quia valde difficile, minimè con-
sulendum. Et in hoc commercij genere majus
apparet conscientiæ gravamen: siquidem quan-
do res cum primario collatore agitur, minùs
profectò confertur, quàm aulico contrahenti:
unde ab eo, qui plus tribuit, plus est laboran-
dum, ut datum compenset, & insuper ejus
commodum non leviter augeatur, cum tertij
damno.</P>
<P>  <absatz-nummer>972.</absatz-nummer> Jam quod ad restitutionem attinet ad<marginalia>Quid circa|restitutio-|nem.</marginalia>
dantes & accipientes extendi dictum. Ad Pro-
reges inquam & aulicos; nam qui ab his acce-
perunt, non videntur ad restitutionem aliqua-
lem obligati, immò ipsis facienda restitutio, à
quibus est acceptum, quod accipi salva con-
scientia non potuit; nisi bona illa fides acce-
dat, de qua dictum, & Proreges quidem in sub-
sidium, si alij non restituant. Ubi & habenda
ratio damnorum, quæ Indis contigerit intu-
lisse. Sed quidem cùm is, qui officium ab au-
lico accepit, ad commercium hujusmodi se li-
benter obtulerit, & rogatus an omnino gratis
voluerit, sine ulla recuperationis spe, id quod
tribuit, à se penitus abdicare videatur annuens
responsurus: ex eo potest restitutionis onus
submoveri. Et reverà nisi ita se res haberet,
nullus esset, qui contractum præfatum vellet
inire, sciens scilicet se ad restitutionem con-
strictum remanere. Et hoc modo Proregum
conscientiæ levari possent in ijs, quæ nullis
injectis violentijs, accipiunt. Quandoquidem
minimè accepturi essent, si se ad restituendum
obligatos percenserent. In quo eorum, qui ab<marginalia>Pro usuris|doctrina.</marginalia>
usurarijs pecunias accipiunt, observandum dis-
crimen: licet enim qui eget ita solvere usuras<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0350.jpg/>
@@1@<SE350>§. V. Circa opiniones pro iudicibus. 335
<duolan 2><-P>sit dispositus, ut libenter vellet solvere, etiam
sine onere usurarij ad restitutionem: illius ta-
men urget obligatio, quia ut sic velit necessi-
rate compellitur: ex quo fit ut contractus mu-
tui, qui ex conditione sua debet esse gratui-
tus, reddatur onerosus: neque ex eo quod quis
vellet, judicium est formand&#x0169;, sed ex eo quod
reipsa vult; & qui sub usuris accipit, eo accipit
modo, qui solet in prædicto contractu servari.
In casu autem nostro nō ita evenit, quia is qui
tribuit, censetur actu velle sine aliqua restitu-
tionis obligatione tribuere, eo quòd accipiens
non esset aliter accepturus. Unde & in ipso
contractu usurario, si quis solvens usuras vellet
eas sine restitutionis onere solvere, eo quòd in-
honorum sibi duceret id, quod promiserat, non
penitus adimplere: nulla in eas recipiente obli-
gatio restitutionis remaneret. Ubi & chari-
tas locum habere posset, ut scilicet reci-
piens gravi contra justitiam peccato neuti-
quàm gravaretur.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa opiniones, quas sequi Iudices tenean-
tur. Vbi & de Proregibus. Ad dicta
Cap. 9. num. 65.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>973.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse judices in actu judicij opinio-<marginalia>Auctoris|duo Asserta|ut queant|componi.</marginalia>
nem minùs probabilem amplecti sig-
nificatum ibi juxta plures, quos adducit Diana
Parte 1. Tract. 13. Resolut. 3. de quo & alibi.
Dixeram autem n. 29. probabiliores & recep-
tiores amplecti debere sententias. Quod non
videtur quomodò stare queat. Sed stare qui-
dem potest; nam priori loco de opinione pro-
babili agebatur, juxta quam judices, de quibus
ibi, ad restitutionem acceptorum munerum
non tenentur in conscientiæ foro, cùm tamen
Nos contrarium ut probabilius fuerimus am-
plexati, in quo videbamur quodammodo, quæ
dicta fuerant infirmare. Huic ergo objectioni
conati sumus respondere, & inter alia sic dixi-
mus, Et quidem de omnibus loquendo, valde disso-
num rationi esset, viros sapientes, & sapientium
præcipuos, qui in judicando aliorum caussas, pro-
babiliores debent & receptiores amplecti sententias
(quidquid de gradu obligationis sit) in negotio salu-
tis æternæ, & propriæ suæ damnationis periculo,
minùs securas & plenas inconvenientibus conse-
ctari. Sic ibi obligationem aliquam supponen-
do, sed obligationis gradu non determinato.
Ex quo fit, ut qualiscumque ille gradus statua-
tur, legitima illatio sit. Est autem aliqualis,<marginalia>Iudices ut|teneantur|ad probabi-|liora.</marginalia>
quem ipsi recognoscunt, nam judicem teneri
judicare secundùm probabiliorem & receptio-
tiorem, ac communiorem sententiam, tenent
communiter Canonistæ & Legistæ, ut affirmat
Joannes Angelus Bossius Tomo 1. n. 486. ubi
quamplures adducit. Deinde judex non potest<marginalia>Bossius.</marginalia>
semper juxta opiniones minùs probabiles judi-
care, quia id stare sine scandalo nequit. Et
quidem si semper ita judicaret, vel ex eo id fa-
ceret, quòd omnes minùs probabiles censeret
veras: quod quidem moraliter est impossibile,<-P>@@

<-P>& ita etiam incredibile. Vel quia secundùm
aliorum sententias semper in judicando proce-
deret; quod esset absurdissimum, ut constat,
animumq&#x0301;ue depravatum in sui muneris exer-
citio declararet. Et hoc quidem ad Proreges
etiam referendum, quia vel litterati sunt, ut
non semel accidit, vel Assessorum consilijs re-<marginalia>Circa Pro.|regum As-|sessores.</marginalia>
guntur, qui eos debent juxta probabiliores opi-
niones instruere, minùs etiam probabilibus &
receptis indicatis, ne c&#x0153;co modo procedant.
Quem quidem casum Scriptores non tangunt,
cùm de Advocatis, consiliantibus, & alijs agant,
in quæstionibus de probabilitate. Licet enim
rogatus à Prorege Assessor, & respondens jux-
ta receptam communiter sententiam, pro qua
ipse stat, nullum suo responso nocumentum
inferat, cùm sit expediens Proregem juxta il-
lam judicare. Nihilominùs necessarium est
Proregem plenè esse instructum, cùm abso-
lutè judex sit; nisi ipse ita sapientiæ & inte-
gritati, de illis satis conscius fidat, ut quod
Assessor dixerit, pro oraculo ipsi sit, unde ab
ejus numquàm sit judicio recessurus.</P>
<P>  <absatz-nummer>974.</absatz-nummer> Juxta dicta ergo nulla est inter duo<marginalia>Numquam|stare ut ali-|quis contra|probabilio-|rem opinio-|nem, cui|assensum|præstet ope-|retur.</marginalia>
asserta compugnantia, de quibus suprà. Cum
obligationibus siquidem prædictis circa opi-
nionum probabiliorum, & receptiorum am-
plexum stat posse aliquando minùs probabi-
lem judicem amplexari. Ubi cum distinctione,
& declaratione ampliori oportet incedere. Qui
enim secundùm propriam sententiam judicat,
semper etiam judicat juxta probabiliorem.
Nullus enim majori probabilitate alicujus sen-
tentiæ cognita, potest oppositæ assensum præ-
stare, ut alibi ostendi, & ratio videtur manife-
sta: Nam cùm sentio aliquid ita esse, & verum
judico, ut in assensu probabili contingit; con-
sequenter judico oppositum non ita esse, & ita
falsum. Atqui implicat ut falsum judicem, &
pariter majus fundamentum veritatis esse pro
illo, ut debet de magis probabili affirmari. Ne-
que est eadem ratio de electione minoris boni
in conflictu melioris, quod eligi quidem potest
ex imperio voluntatis, juxta probabilissimam
sententiam. Nam licet voluntas imperare pos-
sit assensum respectu opinionis, quia non est
sufficiens vis in objecto ad necessitandum intel-
lectum ob illius obscuritatem, sicut non est
sufficiens vis in bonis particularibus ad necessi-
tandam voluntatem: non est tamen vis in illa
ad imperandum in casu nostro, quia in eo est
specialis repugnantia, ut vidimus, genus scili-
cet quoddam contradictionis ex eo consurgens
quod intellectus necessitari nequit cōtra aper-
tam veritatem: in casu autem præsenti, licet
objectum, de quo agitur, non sit evidens, est
tamen evidens probabilitas, unde & clarè di-
gnoscitur majus esse in sententia probabiliore
fundamentum veritatis, & ex eo id sequitur,
quod diximus compugnantia inquam illa as-
sensuum. Et ut demus majorem probabilita-
tem non cognosci evidenter, evidenter tamen
apparet talis, & ita eumdem producit effectum;
quandoquidem majus fundamentum pro veri-
tate adesse judicatur. Stet ergo semper proba-
biliorem sententiam, quam quis amplectitus
absoluto assensu reputari. Potest autem quis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0351.jpg/>
@@1@<SE351>336 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>sine assensu dicto probabilem, & probabilio-<marginalia>Secus si ju-|xta alterius|assensum|operetur.</marginalia>
rem sententiam judicare: & tunc juxta minùs
probabilem operari, quia ex eo repugnantia
nulla emergit, ut aliàs dictum, & juxta satis
probabilem sententiam idem de judicibus pro-
nuntiari, quod ex professo ostensum Tomo 2.
Auctarij contra P. Antonium Perez. Et juxta
id locuti sumus citato nu. 65. probabilitate tan-
tùm ostensa, ut gravamen conscientiæ, de quo
ibi à Proregibus posset removeri. Unde etiam
umbra etiam contrarietatis exclusa. Et ju-
xta priorem procedendi modum, cum as-<marginalia>In quo sensu|stare ali-|quomodo|prius possit.</marginalia>
sensuvidelicet opinativo, dici aliquomodo po-
test operari quempiam juxta minùs probabi-
lem opinionem, quatenus illa, contra quam
agit communiter probabilior reputatur, & plu-
res pro se habet Auctores: qui quidem licet
probabilitatem conferant, extrinseca tantùm
est: unde contra intrinsecam nequeunt præva-
lere, quam quis in opinione, quam sequitur
contra illos, potest deprehendere. Sicut enim
dicitur Conscientia mille testes: ita & intima
rei penetratio multis est potior testibus, cùm
possit contingere ut multi non plus videant
quàm unus, sicut in visu corporeo contingit,
si quis ceteris visum habeat acutiorem.</P>
<P>  <absatz-nummer>975.</absatz-nummer> Neque semper necessarium est ut ad<marginalia>Doctrina|amplior|circa proba-|bilitatem|intrinse-|cam, &|extrinse-|cam.</marginalia>
sequendam opinionem minùs probabilem in
sensu dicto, plus quispiam fundamentum pro
ea occurrens penetret, ut nullus alius penetra-
verit: cùm sufficiat ad assentiendum ipsi id vi-
disse, quod alij, etsi pauciores, ante ipsum per-
viderunt. Ubi & auctoritas conducere multùm
potest, si inter pauciores illos aliqui emineant,
quorum habeat perspectam eminentiam: tunc
enim persuadere sibi poterit rem ita se habere,
& illos veritatis fundamenta meliùs penetrasse.
In festo Ascensionis Christi sumus, & audio
Divum Marcum narrantem quòd novissimè
Christus apparuit undecim, & exprobravit incre-<marginalia>Marci 16.|v. 14. & 15.</marginalia>
dulitatem eorum & duritiam cordis, quia ijs, qui
viderant eum resurrexisse, non crediderunt. Marci
16. v. 14. Credendum ergo ijs, qui se vidisse
asserunt incorruptę fidei testibus etiam non ju-
ratis. Et quia visio firmius est veritatis funda-
mentum, ijs cum proportione in mentali per-
spicientia credendum, qui videre pro majori in-
tellectus divinitus illustrati lumine amplius po-
tuerunt. Unde & post increpationem Domi-
nus Discipulos Ecclesiæ Doctores instituit
dicens: Euntes in mundum universum prædicate
&c. v. 15. ut intelligamus inde circa Eccle-
siasticam doctrinam cæleste documentum
derivandum, ut ijs, qui meliùs videre potue-
rint; ampliùs deferamus. Nec plura circa hoc,
quia plura alibi.</P>@@

<Z>CIRCA
<A+3>REGIOS</A+3>
<A+2>AUDITORES.
Ad Titulum 4.</A+2></Z>
<P><INI3>D</INI3>E nullis alijs ita diffusa tractatio, un-
de hoc loco addenda perpauca, cum
videri etiam possint, quæ habentur in
Additionibus, & alibi occurrentia.</P>
<Z><A+1>§. I.
Circa accuratam diligentiam in Auditorum
Indicorum provisione. Ad Cap. 1.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>976.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T possent quidem quæ ibi dicta pro<marginalia>Necessita-|tem diligen-|tiæ expe-|rientia|monstravit.</marginalia>
hujusmodi attentione sufficere, neque
modò quidquam adjiciendum censuissem, nisi
post scripta ante annos 20. infelix experientia
quàm sit illa necessaria ampliùs demonstrasset.
Audientiarum aliqua ad nihilum ferè redacta,
Auditoribus dissipatis, ad quod illaudabiles eo-
rum processus coe&#x0308;gerunt, & in nonnullis alijs
licet non talia, ea tamen, quæ maturiori ele-
ctione oportuisset summoperè præcaveri. Novi
& nosco aliquos insignes sapientia & pietate
viros, qui venerandum illud tribunal condeco-
rarunt, & modò condecorant, dignissimi al-
tiori: Sed hi qui sunt inter tantos? & qui-
dem res Indicæ tales sunt, ut viros exigant ma-
joris abollæ. Unde Regibus nostris curæ inter
primarias fuit, ut litteratissimos illis Auditores
providerent, ex quibus Bejaranus, Polus, Ma-
tienzus, Robles de Salcedo, Alfarus, Solorza-
nus, & alij suis lucubrationibus commendati.
In quibus licet nonnumquàm ea morum non
respondeat puritas: sapientiæ tamen splendor
eum quodammodò videtur defectum obumbra-
re, integritate in judiciali agendi modo reco-
gnita: rarissimè enim sapientes in judicio de-
viant, legum, quas probè callent, reverentia
continentes. Quàmvis reverà, ut citato Capite
admonui, illos oporteat esse castissimos. Pro
quo quidem, si defectus obrepat, excusatio ele-
ctoribus in promptu erit, se scilicet non esse
prophetas, ut futura prænoscant, & passionum
vehementium abortus assequantur. Quod qui-
dem ut ita sit, humano tamen modo conjectu-
ræ captandæ, & in negotio præsenti satis op-
portuna erit, si viri eligantur modesti cum præ-
fato consortio litterarum, modestia enim casti-
tati cognata est, unde eam D. Paulus castitati
& continentiæ proximam designavit, cùm di-
xit: in enumeratione fructuum Spiritus sancti
tribus illis postremis assignatis: Modestia, con-<marginalia>Gal. 5.|v. 22.</marginalia>
tinentia, castitas.</P>
<P>  <absatz-nummer>977.</absatz-nummer> Er quia hæc etiam quandoque fallere<marginalia>Commina-|tionis Regiæ|efficacia ra-|ro exemplo|demonstra-|ta.</marginalia>
poterit conjectura, expediat circa modum pro-
cedendi eorum fidelem notitiam accurare, Pro-
regibus, & Præsidibus, atque etiam Episcopis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0352.jpg/>
@@1@<SE352>§. I. Circa Auditorum providam electionem. 337
<duolan 2><-P>admonitis, ut circa hoc invigilent, & Regem
sui interventu Concilij de inhonesta agendi
ratione faciant certiorem. Tunc enim Regia
correptio cum seria comminatione, non pote-
rit non magnum pro emendatione momentum
importare. Sub hoc ipsum tempus, quo hæc
scribo, Anno scilicet 1677. decurrebat sacrum
Quadragesimæ jejunium Arequipæ, & Præ-<marginalia>Tale ali-|quid videre|licet apud|D. Ioannem|Chrysosto-|mum|Homilia|15. ad popu-|lum Antio-|chenum|ex terræmo-|tibus tem-|pestate|horribili|naufragan-|tem, qualem|& nos passi|nuper Limæ|16. Iunij|1678.</marginalia>
dicatores pro morum reformatione, ut moris
est, in sacris pulpitis, & plateis sancto pleni
spiritu personabant; nec tamen peculiaris ali-
quis agnoscebatur fructus, sed qui in sordibus
erant, insordescebant adhuc, & jumenta suo
in stercore putrescebant. Quando ecce mons,
ad cujus radices illa fundata est, fumare c&#x0153;pit,
& ex cacumine igniti cineres evomi, & flammę
horribiles apparere. Quid tunc Christiano in
populo? Id equidem quod in Ninive Jona san-
ctissimo prædicante. Abiere odia, in amicabi-
lem concordiam versæ simultates, in connubia-
le f&#x0153;dus traducti pellicatus, clamare in tem-
plis, & raris p&#x0153;nitentiæ significationibus sup-
plicationes per publicas vias procedere, neque
aliud nisi de morte, & divini judicij adventu
proximo cogitari. Et res in eo erant statu, quan-
do postremæ ad nos delatæ litteræ, & quid
tandem evenerit, aut sit eventurum, ignora-
mus. Et tale aliquid in comminatione Regia
futurum arbitror, audiens sapientissimum re-
gum dicentem: Indignatio regis, nuntij mortis.<marginalia>Prover. 16.|v. 14.</marginalia>
Proverb. 16. v. 14. Quia videlicet ut Vulcanius
mons ignes revomens. Unde id quod sequitur:
Et vir sapiens placabit eam. Ubi Versio Chaldai-
ca sic habet: Et vir sapiens extinguet eam, ut-<marginalia>Versio|Chaldaica.</marginalia>
potè ignem, ad quem solum spectat extinctio.
Et cùm de viro sapiente agatur, ad eos quidem
videtur spectare specialiùs, de quibus agimus,
& quorum necessariam sapientiam demonstra-
vimus, si quidquam hæc veritatis fulgura va-
litura.</P>
<P>  <absatz-nummer>978.</absatz-nummer> Et nunc quidem temporis propè ha-<marginalia>Funesta|alia pro|eodem.</marginalia>
bemus ex præfato gremio unum stricta in cu-
stodia ex remotiori Cancellaria ob f&#x0153;dissimum
crimen adductum, quod negat ille, non solùm
inter angustias, sed inter miserias plurimas mi-
ser & miserabilis constitutus. Circa cujus
caussam moveri aliquæ possent, nec leves, nec
faciles quæstiones, quas alijs discutiendas re-
linquo. Et quidquid de illis sit, dedecus hoc
tribunali adeò sublimi illatum, provida potuit
circumspectione in provisione adhibita præca-
veri, sicut & alterius, quem depravati mores in-
honorum magis quàm vulgata sanguinis nota
reddideruut. Scio obviam futurā responsionem
sic res humanas jampridem fluere, ut bonis ad-
mixta sint pessima, neque humanam providen-
tiam omnia posse futura incommoda præve-
nire. Sed scio etiam etsi non omnia, multa ta-
men posse, & quandoque ex circumspectio-
nis defectu evenire illa, quæ si fuisset adhibita,<marginalia>Malorum|necessitas|acuere debet|providen-|tiam.</marginalia>
neutiquàm evenissent. Et quidem persuasio
illa futurorum damnorum tantùm abest ut
excusationi esse queat, quòd ex ea potiùs
providentiæ sit subtilitas geminanda. Si
enim ita non fiat, malorum profluvio su-
pervenientium obruemur. Rempublicam na-<marginalia>Navis Res-|publica.</marginalia>
vem esse & prophani & Sacri Scriptores affir-<-P>@@

<-P>mant. Ex prioribus ille, apud quem obvium
istud:</P>
<shi>O navis, referent in mare te novi<marginalia>Horatius.</marginalia>
Fluctus. O quid agis! &c.</shi>
<P>Ex alijs Divus Gregorius Lib. 17. Moralium<marginalia>D. Gregor.</marginalia>
Cap. 14. ubi circa navem Petri, de qua Lucæ 5.
subtiliter ac profundè discurrit. Scimus autem
necessarium esse ut in navem per rimulas aqua
subintret. Unde & gubernatoris est providen-
tia necessaria, ne si desit, id accidat, quod idem
Doctor sanctus aliàs narrat Lib. 3. Dialog. Cap.
36. Totumque vas navis quassatum magnis flucti-
bus, ab omni fuerat sua compage dissolutum Rimis
itaque patentibus, intravit mare, atque ad usque su-
periores tabulas implevit navem, ita ut non tam
navis intra undas, quàm undæ jam intra navem esse
viderentur. Et absorbenda illa proculdubio, nisi
magno miraculo periculum evasisset. Juxta
hæc ergo etsi futura mala; etsi in navem Rei-
publicæ intraturæ aquæ, pro hauriendis illis
providentia debet gubernantium excubare;
aliàs ex eorum incuria se fluctus infundent, &
navis peribit, nisi ad miracula libeat inaniter
provocare. Iuvat & pro navi & providentia
subdere, quod apud Lipsium occurrit Lib. 3. Po-<marginalia>Lipsius.</marginalia>
liticorum Cap. 1. ubi sic ille: Prudentiæ ad omnes
res humanas usus: sed ad imperium maximè: quòd
sine ea non solùm infirmum sit: sed ausim dicere,
nullum. Quis navim mihi dirigat sine ferro, quod
affricuit Siderites? &c. Præstat & ex Cassio-
doro illud lib. 3. 48. Providentiæ (aliàs Pruden-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
tiæ) nihilominus est cavere ea, quæ non putantur
emergere. Et inferiùs: Non est in mundo, undis
humanæ res mutabilitate quatiuntur, & ideò pro-
videntia dicitur, ut quæ sunt futura tractantur.
Sic ille, ubi deesse aliquid videtur, sed cir-
ca quod non est magnæ operæ pretium di-
stineri.</P>
<Z><A+1>§. II.
Percurruntur aliquot Regiorum Auditorum
obligationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>979.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>It prior illa, de qua pauci curant, dum<marginalia>Circa com-|pellentes|mercatores,|ut merces|vendant|Prætoribus.</marginalia>
pro amicis auctoritatem interponunt
suam, ut mercatores illis merces credita pecu-
nia vendant, dum designati Prætores ad pro-
vincias tendunt, & ex mercimonio lucra in-
gentia quæsituri. Sed quidem ut sunt illi in
promittendo faciles, ita in solvendo difficiles,
ex quo fit ut mercatores magna subeant detri-
menta. In quo, si bona procedatur fide, ne-
que in petitione peccatum erit, nec pro resti-
tutione obligatio. Sed verò in viris sapientibus
non videtur facilè bonæ fidei excusatio admit-
tenda, cùm scire debeant modum istum agendi
aliquam includere coactionem, & quid illam
obligationis annexæ consequatur. Potest enim
non immeritò existimari merum in eo inter-
cedere, ex illorum genere qui cadere possunt
in constantem virum. Cùm enim Auditorum
adeò ampla potestas sit, & quotidiana ab ipsis
dependentia, timeri meritò eorum indignatio
potest, si repulsam dum petunt patiantur. Ne-
que excusari ex eo possunt, quòd licitum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0353.jpg/>
@@1@<SE353>338 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>contractum petant, in quo & lucrari possint,
cum eo ulteriori commodo captatæ benevolen-
tiæ petentis, quæ illi esse possit non parùm uti-
lis, etiam in ordine ad ea, in quibus mercimo-
nium exercetur. Non inquam ea valet excusa-
tio: Nam experientia constat Prætores, ut in
plurimùm perperàm satisfacere creditoribus, ut
ipsę Regiæ etiam capsæ hoc soleant detrimen-
to laborare. Deinde etiamsi possit utilis esse
contractus, cùm tamen involuntarius, damna
ex eo emergentia non possunt non vim infe-
rentibus imputari, unde & obligatio restitu-
tionis accedit: sicut in compellente ad ludum,
juxta dicta Titulo 8. n. 20. In quo & non ap-
paret adeò stricta obligatio: ludens enim ad
lucrādum & perdendum exponitur, cum ęqua-
li contingentia: quod tamen ut vidimus, secus
accidit in casu præsenti, ubi est perditionis ferè
certa conditio. Ut si quis ad ludendum com-
pelleret cum aliquo, cujus major esset nota pe-
ritia. In quo eventu nullus erit qui dubitare
circa obligationem restitutionis queat, sicut
nullus dubitat quando importunis precibus me-
tus adjectus, juxta ibidem dicta. Factum hinc
ut cùm petenti cuidam Prætori à mercatori-
bus merces, esset qui dare vellet nullus, ipse
Excellentissimus Prorex se fidejussorem extra-
judiciali assecuratione præstiterit, sitq&#x0301;ue facta
traditio; & nescio quem sit res exitum habi-
tura. Et ex præfatis potest sufficienter intelli-
gi quo in loco juramentum Prætorum circa
contractus habeatur, quando de illis sic ipsi
judices sentiunt, ut & favere & promovere
minimè vereantur, ut stet quod diximus Titulo
6. Cap. 1.</P>
<P>  <absatz-nummer>980.</absatz-nummer> 2. Circa vestes vitare tenentur, quæ<marginalia>Circa de-|centiam in|vestibus, &|Senatoriam|togam.</marginalia>
non decent Senatoriam gravitatem. In quo
quidem notatus in nonnullis excessus, dum
politissimos volunt civium imitari. Et visus
quidam domi adeò indecoro ornatu, ut qui
eum non nosset, histrionum quempiam posset
reputare. Pro toga ipsis propria multos Aucto-
res cōgerit Dom. Solorzanus Tomo 2. lib. 4 Cap.
4. n. 22. & seqq. ubi inter alios Chassanæum in
Catalogo Gloriæ gent. Parte 1. Considerat. 26. ubi<marginalia>Chassaneus</marginalia>
de toga nihil, quæ indicet honorem ipsis
deferendum, neque de alijs, pro quibus plura
post plures alios, quos allegat, & doctè cōgere-
re affirmat. Solum Consideratione 23. ex Glossa
in l. 1. C. Nulli sicut. Lib. 11. ait togam advoca-
tum demonstrare, sicut vestes alias alios, de
quibus ibi. Et Advocatum vestiri debere pro
officij sui gravitate & majestate, quod quidem
meritò Auditoribus adaptandum. Citat etiam
eumdem pro eodem Lib. 7. Considerat. 27. ubi
ne verbum quidem. Et Alexandrum ab Alexan-
dro cum Tiraquello Lib. 5. Genial. Cap. 2. ubi
& pro instituto nihil, bene tamen Cap. 18.
Quidquid de hoc sit, circa quod jam admonui
aliquoties non esse multum fidendum Jurista-
rum allegationibus, in quibus Dom. Solorza-
num comprehensum nolim: quod ad institu-
tum de vestium honestate & gravitate condu-
cit, ex omnibus potest Scriptoribus ad Regios
Auditores derivari, in quibus omnis est decen-
tiæ futurum exemplar. Tertullianus de Pallio
Cap. 3. sic scribit: Senex jā eruditus idem Cato juri-<-P>@@

<-P>dicinæ suæ in tempore humerum exertus, haud mi-<marginalia>Tertullian.</marginalia>
nùs palliato habitu Græcis favit. Sic ille. Circa
quòd ita eruditissimus Scholiastes: Oratores<marginalia>P. Cerda.</marginalia>
sanè humero extra togam erant, judices verò intra
togam: sic enim decentiùs agebant: atque exse-
ruisse humerum Catonem cum esset cum toga, inso-
litum videbatur: eo itaque habitu Græcis favit. Sic
P. Cerda. Erat ergo toga omnis decentiæ ma-
gistra etiam in illa Ethnicismi caligine, ut vi-
deant Christiani Auditores, quanto eam de-
beant studiosiùs custodire, ut dicere eorum
quivis possit, quod apud Tertullianum Libro eo-
dem Cap. 6. habetur; De occursu meo vitia suf-
fundo. Ad quos ritè dirigitur illud Theodorici
regis verbis Cassiodori Lib. 3. 17. Vestimini mo-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
ribus togatis, qui scilicet toga gravitati respon-
deant: Namque erat Romana gravitate digna, uti<marginalia>Alexander|ab Alex.</marginalia>
apud Alexandrum supra, ut pudori meritò
sit futurum si Christiana à Romana superetur
gravitate. In quo quidem etsi demus lethale
peccatum non admisceri; grave tamen in ve-
nialium genere non erit qui audeat denegare.<marginalia>Quale in eo|peccatum</marginalia>
Pro quo sic D. Augustinus Lib. 2. de Sermo-
ne Domini in monte Cap. 12. Qui immoderato<marginalia>D. August.</marginalia>
cultu corporis atque vestitu, vel ceterarum re-
rum nitore præfulget, facilè convincitur rebus ip-
sis, pomparum sæculi esse sectator. Sic ille. Pom-
pas autem sæculi à diabolo esse in Baptismi
susceptione docemur, ubi qui illum suscipit,
Satanæ pompis jubetur renuntiare; quæ & sę-
culi aut mundi esse comperiuntur. Unde apud
Tartullianum libr. de Corona militis Cap. 13.<marginalia>Tertullian.</marginalia>
Pompæ diaboli, officia sæculi, in Baptismo in-
quam ejurata. Pro quo & multi Patres, quos
adducit P. Vasquez Tomo 2. in 3. p, Disput. 166.
nu. 22. licet circa D. Cyprianum nihil apertè
quod faveat, cùm tamen multa apud Tertul-
lianum ipso antiquiorem, & magistrum fre-
quentissimè compellatum. Videndus etiam
Sylvester V. Ornatus & Vestes.</P>
<P>  <absatz-nummer>981.</absatz-nummer> 3. Circa emptionem, non enim pos-<marginalia>Circaemen-|tes minori|pretio.</marginalia>
sunt emere res minori pretio, quàm valeant,
quod quidem non tam emere, quàm rapere est.
Et nescio qua inexcusabili persuasione possit
hoc licitum reputari, in viris præsertim, qui
juris non vulgarem notitiam habent, & igno-
rare justitiæ obligationes nequeunt, & circa ea
maximè, quæ quotidiano usu sunt etiam igno-
rantissimis manifesta. Unum illud videtur di-
ci posse, existimare sic agentes mercatores in
pretio excedere, & circa hoc pro sua agere po-
testate. Sed verò effugium hoc minimè potest
subsistere. Nam sic vendere paratos incredi-
bile est cum viris talibus ita se velle gerere, ut
pretium excessivum exigant. Deinde vulgare
pretium mercium notum omnibus est: neque
ad Auditorum quemlibet spectat illud consti-
tuere, sed communiter receptum amplexari.
Præterquàm quòd mercator iste non potest ab
Auditore compelli ut eo pretio vendat alijs,
quo sibi vult & urget mercem venditari, ergo
neque ut sibi, cùm circa hoc nullo aut divino
aut humano privilegio potiatur, & quidem si
de excessu ipsi constaret, cùm Reipublicæ te-
neatur bono consulere, deberet pariter de re-
medio agere cum Collegis, & supremo Gu-
bernatore. Quod tamen penitus negligit, ut-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0354.jpg/>
@@1@<SE354>§. II. Circa Auditorum obligationes. 339
<duolan 2><-P>potè qui revera in eo excessum non extare, ne-
que Reipublicæ incommodum arbitretur. Stat
ergo prorestitutionis obligatione irrefragabilis
obligatio. Ubi non levis occurrit difficultas<marginalia>Circa resti-|tutionem|notanda|resolutio.</marginalia>
supposita justi pretij distinctione, supremi in-
quam, medij, & infimi, juxta quod sit illa fa-
cienda? Et ut certum statuendum, faciendam
esse juxta pretium, quod venditor declaravit
sibi esse fixum juxta dictam latitudinem, quia
id sine injustitia stare potest, neque ille ad ali-
ter vendendum impelli. Si autem de hoc non
constet, juxta medium, juxta receptam scilicet
in hac materia doctrinam, cùm de re non agi-
tur diversum successu temporis valorem habi-
tura, circa quod plures agitari solitæ quæstio-
nes. Neque enim verosimile est mercatorem
cum Auditore velle summo jure agere. Et licet
posset accidere ut infimo pretio venderet, id
non est attendendum, quia parum est verosimi-
le, nisi ex circumstantijs aliqua esset verosimi-
lis conjectura.</P>
<P>  <absatz-nummer>982.</absatz-nummer> Et quidem quod de medio pretio<marginalia>Vt sit ta-|xandum|pretium rei|injustè|detentæ.</marginalia>
dictum ita videtur uti rationi consonum à
Scriptoribus magis supponi, quàm expressè do-
ceri, quod mirum quidem est. Cùm enim as-
serant reddendam rem furto ablatam, aut aliter
apud eum extantem, qui injustè possidet: ad-
dunt, si illa jam non extet restituendum valo-
rem. Cùm autem valor seu pretium eam ha-
beat latitudinem, quam diximus, non expli-
cant an juxta supremum futura illa sit, aut ali-
ter computandum: non futurum autem supre-
mum videtur ex doctrina P. Molinæ colligi
Disput. 725. nu. 8. ubi ita scribit: Et licet, quan-<marginalia>P. Molina.</marginalia>
do res, quæ in genere suo functionem non suscipit
perseverat eadem numero, poßit dominus rationa-
biliter non esse alia contentus, quàm suas: quando
tamen illa restitui non potest, quia jam non existit,
certè non minùs compensatur alia æquali in bonita-
te, quàm valore illius. Immò verò faciliùs tunc at-
tingitur æqualitas reddendo aliam ejusdem speciei
& bonitatis, quàm arbitrando pretium, quod intra
limites justi magnam habet latitudinem. Sic ille,
qui arbitrium in eo futurum asserens videtur
planè supponere pretium non futurum neces-
sariò summum. Neque huic resolutioni cen-<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
sendus est contrarius P. Vasquez Opusc. de Re-
stitutione Cap. 5. nu. 77. ubi, cùm præmisisset
rem ablatam restituendam esse secundùm va-
lorem, quo à domino esset distrahenda, ita sub-
dit: Quod si nesciatur in quo statu esset eam
alienaturus, restituendum est in majori pretio, quod
habuit res, quia in eo potuit vendi. Hæc ille, in-
telligendus enim non de majori pretio intra
illius latitudinem, sed comparatione facta ad
minus pretium, quod res erat in statu minoris
æstimationis habitura; cùm frequenter con-
tingat status hujusmodi variari. Unde & in
casu dicto circa reddendum pretium juxta præ-
missam P. Molinæ doctrinam est adhibendum
arbitrium.</P>
<P>  <absatz-nummer>983.</absatz-nummer> 4. Auditores nequeunt res, quæ in<marginalia>Neque in|subhasta-|tione prædi-|cta licere.</marginalia>
subhastatione venduntur, aliquem submitten-
tes, qui suo nomine pretium assignet minus,
quàm revera valeant, sibi vendicare, cùm re-
vera credantur futuri, qui pretium adaugeant.
Circa quod ita scribit P. Rebellus 2. p. Lib. 9.<-P>@@<marginalia>P. Rebellus.</marginalia>

<-P>Quæst. 7. in fine: Vt nefas est venditori licitato-
rem interponere ad pretium augendum: sic nefas
esse emptori alium, qui contra se licitetur apponere,
ex D. Thoma, & Tullio ubi suprà (scilicet 2. 2.
q. 77. arti. 1. & 3. de officijs.) Cùm enim simu-
latus licitator ab emptore appositus multò minùs
pretium quàm res valeat polliceatur, ut venditor
rem suam in eo foro minùs valere putans viliùs
vendat, quis dolum subesse non videat? Sic ille,
quem sequitur P. Palaus Disputat. 5. de Iustitia
commutativa, Puncto 35. nu. 2. ubi per errorem
Iulio, pro Tullio. Ubi quem non est adeò ma-
nifesta injustitia, sicut in casu à Nobis propo-
sito. Nam subjiciens licitatorem ut ostendat
rem minùs valere, non prohibet quominùs ac-
cedere alius possit pretium adaucturus. Quod
secus accidit in casu dicto; licet enim Audito-
ris nomen taceatur, ex circumstantijs satis de-
prehenditur, quò tendat licitatio dicta, quæ sine
notitia tali accedentibus licitationibus alijs
frustraretur. Id quod in Iudicibus bonor&#x0169; de-
functorum potest frequenter accidere, & ali-
quando constat accidisse. Neque hoc adversa-
tur ijs, quæ citato Capite 4. habentur nu. 43. &
44. cùm tamen valde conformia sint dictis n.
45. ibi enim statuimus justo debere pretio emi:
hîc autem de jnjusto loquimur, & oportuit.
Quòd si dicas juxta ibi dicta per necessariam
consequentiam inferri, quod hîc probamus, sit
quidem id verum, oportuit tamen animadver-
sione alia, & quod statutum est auctoritate
gravium Scriptorum comprobare, & præcipuè<marginalia>D. Thomæ.</marginalia>
Divi Thomæ, qui Tullium venditionis præ-
dictæ modum condemnantem adducit. Videri
etiam possunt quæ pro Regijs officialibus dicta
Tit. 5. n. 16. Ubi & erit qui censeat rationem
pro eorum obligatione adductam etiam Audi-
tores constringere, quatenus Regio etiam man-
dato videntur urgeri circa contractus, & ma-
joribus, quàm Officiales erga suum munus
obligationibus urgeantur: cùm etiam bona
defunctorum sub Regia recipiantur protectio-
ne, ut non minori fide eorum debeat admini-
stratio pertractari. Sit hoc ita, si libeat, non
equidem multùm repugnabo.</P>
<P>  <absatz-nummer>984.</absatz-nummer> 5. Consequenter ad prædicta, do-<marginalia>Circa domos|suæ habita-|tionis.</marginalia>
mos, in quibus habitent, non possunt minori
pretio conducere. Neque in ordine ad illas
violentijs uti, & solutionem retardare. Id vi-
detur quàm quod maximè exploratum. Videri
aliquibus potest domos, quas pro habitatione
eligunt, ab ipsis eo pacto ampliùs honorari, &
eo respectu, si quidquam de pretio detrahatur,
sufficienter compensari. Quæ consideratio fri-<marginalia>Honor pre-|tij non apta|compensa-|tio.</marginalia>
vola prorsus est. Ea enim ratione pro omnibus,
circa quæ contractatio accidit, posset talis al-
legari titulus, & Mercatorem, Sertorem, Suto-
rem, Barbitonsorem, Medicum & alios justo
pariter pretio defraudare, & verò pro augendo,
quàm pro minuendo pretio potiùs videtur judi-
cand&#x0169;. Majus enim à familia potentium domus
accipiunt detrimentum, circa quod nullo illi
sunt modo solliciti, ut experientia compertum
habetur. Et honor quidem talis est, ut libenter
illi domorum domini renuntiarint. Neque
mercis est talis ut vendi possit: & ut par pari
eo in genere reddatur, domus quidem pulchra,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0355.jpg/>
@@1@<SE355>340 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>& ampla habitantem honorat. Inde illud Cas-
siodori Lib. 7. Formula 5. Prima fronte talis do-<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
minus esse creditur, quale ejus habitaculum com-
probatur. Sic ille, ubi & alia ipso digna. Et qui-
dem isti honorabilitatis suæ magnifici laudato-
res, in eo planè videntur errare, quòd inde ho-
norem quærant, unde potius vituperium au-
cupantur. Viles etenim: in oculis omnium red-
duntur turpia hæc, & dignitatis suæ indigna
compendia captantes, unde & vocabulis solent
ridiculis denotari. Præclarè & circa hoc Cas-
siodorus Lib. 1. 4. testimonium fidele Cassio-
dori nomine perhibens de seipso sic locutus:
Fuit itaque, ut scitis, militibus venerandus, pro-<marginalia>Item cum|lectionis|emenda tio-|ne.</marginalia>
vincialibus mitis, dandi avidus, recipiendi fasti-
diosus, detestator criminis, amator æquitatis. Quid-
nam fuit illi difficile custodire, qui se à rebus alie-
nis decreverat abstinere? Est enim indigni animi
signum, famæ diligere commodum, & lucra potiùs
odisse caussarum. Sic ille. Ubi lectio alia non
Indigni, sed Digni habet, juxta quam meliùs
sententia decurrit. Si autem prior sustinenda,
pro verbo Odisse aliud reponendum, ut stet ap-
tus sensus: nec commodius, aut verosimilius
quàm Adisse: quod cum omni dici proprietate
potuit à Cassiodoro, sicut dicitur adire labores,
pericula, hæreditatem, &c. ut apud benè Latinos.
Sic enim & lucra, dum amantur, nec admit-
tuntur solùm, sed quæruntur. Est ergo sensus
indigni viri esse famam diligere, cùm tamen
lucra ex caussarum judicialium determinatione
quærantur. Quæ sententia non est tantùm ad
judiciales actus referenda, ut scilicet ratione
illorum lucra captentur: sed ad lucra omnia,
quæ à judicibus conquiruntur, quia caussa-
rum sunt arbitri constituti, ob sublimem il-
lam, quam tantoperè æstimandam clami-
tant, dignitatem.</P>
<P>  <absatz-nummer>985.</absatz-nummer> 6. Circa eorum syndicatum, qui mu-<marginalia>Circa Præ-|torum &|aliorum|syndicatum.</marginalia>
nera aliqua publica gesserunt; in quo gra-
viter peccari continget, si ob amicitiam, aut
privatum alium respectum impunita delicta
relinquantur. Ubi de ijs agitur, in quibus
damnum tertij vertitur, & præsertim Indorum,
qui fisco ipsi præferendi, sic nostris pijssimis
Regibus & volentibus, & jubentibus, cùm de
illorum agitur nocumentis. Et quidem Indo-
rum caussam agere, Regis ipsius caussam age-
re est: ab Indorum enim sospitate Indiarum
venit Regium Imperium sospitandum. Quo-
tidie novæ argenti fodinæ deteguntur, quibus
Regia possit Majestas splendescere, & contra
adversantes sibi armipotentias redarmari. Sed
si Indi desint, suis in fodinis delitescet argen-
tum, nihil dum sic cum eo agitur, profuturum.
Cùm ergo complicatæ cauisæ dictæ in syndi-
catu sint finali discussione tractandæ, satis
perspicuum apparet privatis illis respectibus
gravia posse conscientiæ gravamina à judici-
bus incurri, & infeliciter devorari. Ubi quidem
illud, quod dici solitum de opinione pro amico
locum habere non potest, quia in caussis hu-
jusmodi magis ad factum est, quàm ad juris
dictamina attendendum: licet facto comper-
to, suus etiam juri locus tribuendus, & ad id
totum ferè reducitur, an is, de quo agitur, de-
beat aut non debeat solvere ex ijs, quæ admi-<-P>@@

<-P>nistravit, ex quo & videre licet quale possit ijs,
qui ex adverso stant, detrimentum generari.
Regio scilicet fisco aut miseris Indis, qui pau-
cis se divites æstimant, ea ex parte ditioribus
feliciores, si in sua illa tenuitate quieti vivere
permittantur. Id autem quod de facto & jure<marginalia>De opinione|circa jus|& factum.</marginalia>
diximus, cum allusione procedit ad celebrem
quæstionem, de qua superiùs circa Proreges
§. 5. In qua communis est Scriptorum sensus
teneri judicem amplecti opinionem probabi-
liorem cùm de facto, & non de jure agitur,
quia tunc probabilitas ex eo major habetur,
quòd una pars meliùs quàm altera suam in-
tentionem probat, testibus scilicet, Scripturis,
&c. quam tamen aliqui non esse opinionem
dicendam asserunt, si propriè loquamur, ex qui-
bus Joannes Sancius Disput. 44. nu. 51. Vers. In<marginalia>Ioannes|Sancius.</marginalia>
2. statu. Et ratio est quia judex ex justitia ob-
ligatur judicare juxta merita caussæ, quæ illi
innotescit ex allegatis & probatis, ut videri po-<marginalia>Bossius.</marginalia>
test apud Bossium Tomo 1. nu. 475. Et juxta
hæc dicimus in syndicatu Indicorum Præto-
rum accidere, ubi Iudices vix habent, in quo
circa jus laborare oporteat ob rationem di-
ctam, & ita majus est periculum violandæ ju-
stitiæ ob respectus memoratos. Itaque aliud
est inquirere an aliquid factum sit, de quo si
constet, circa sententiam nulla est dubitatio,
quia de jure constat: ut solvendum, si non sol-
vit. Aliud quid si de facto constet, circa quod
non est clarum jus, unde est locus diversis in-
terpretationibus. Iuxta quod dicta procedunt.
Licet autem judicium tale unius non sit, sed in-
tegri consessus, potest tamen ille ad se plures
attrahere, qui pro sententia sufficiant, & c&#x0153;co
ducatum præbente c&#x0153;co ex privato affectu,
omnes in foveam cadere, ex qua emergere non
sit facile, conscientia fluctuante.</P>
<P>  <absatz-nummer>986.</absatz-nummer> 7. Si ex affectata libertate Auditor,<marginalia>Circa urba-|num agendi|modum cum|Prorege.</marginalia>
Fiscalis, aut alter ex eodem gremio, inurbanè
Proregem alloquatur, dum zelare se justitiam,
& officij obligationem, Regijq&#x0301;ue servitij ex-
actum implementum ferventiùs profitetur. In
quo grave esse peccatum, ob reverentiam viro
tanto debitam, qui Regiam Majestatem re-
præsentat. Numquàm equidem tali agendi
modo opus est, cùm sit ad omnia utilis & ne-
cessaria modestia. Neque accommodata est re-
sponsio: Ego exequor officium meum. Exequi
enim potuit sic locutus officium suum aptiùs
& efficaciùs, solidis adductis rationibus verbo-
rum moderatione, & animi non exulcerati si-
gnificatione propositis. Quàm illud apud Cas-
siodorum dignum effatum Principe! Adesse<marginalia>Cassiodorus</marginalia>
debet scientia juris, cautela sermonis; ut nemo de-
beat reprehendere, quod Principem constiterit cen-
suisse. Opus erit prætereà firmitas animi, ut à ju-
stitiæ tramite nullis muneribus, nullis terroribus au-
feratur. Nam pro æquitate servanda, & nobis pati-
mur contradici, cui etiam oportet obediri. Sic Lib.
6. Formula 5. Ubi priora nectenda postremis:
contradicendum scilicet Principi pro æquitate
servanda, sed cum cautela sermonis. Quibus &
illud consonat quod circa finem: Exerce pote-
statem Principis, conditione subjecti. In quo
quidem & suo debent bono nomini illi consu-
lere, ne censeantur rustici, & ex rusticis paren-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0356.jpg/>
@@1@<SE356>§. II. Circa Auditorum obligationes. 341
<duolan 2><-P>tibus procreati, aut quidquam deterius aliud.<marginalia>Inurbani|exitus|exempla|vitanda.</marginalia>
Cùm ex præfatis quidam Proregem nescio qui-
bus verbis zelo bono prolatis offendisset, eum-
que posteà placare studens manus officioso re-
spectu tetigisset, illud inde reportavit commo-
dum, ut id narrans posteà Prorex diceret eo
manuum contactu asperas contingentis depre-
hendisse manus, significans eas aratro assuetas,
unde & rustic&#x0169; moribus & genere pronuntia-
vit. In quo quide&#x0303; deceptus planè, sed documen-
to alijs, ut juxta Cassiodorum sit in illis nō qua-
liscumque, sed accuratissima cautela sermonis,
cùm sciant se conditione subjectos. Funestius
aliud exemplum prætereo, quod in Peruvica
habetur historia, ejus, qui Proregem primum
verbo intemperatè effuso ita commovit, ut p&#x0153;-
nam statim fuerit capitalem expertus, à Pro-
rege ipso pugione confossus, ex quo lamen-
tabiles tragædiæ suscitatæ, usquè ad Proregis
interitum seditioso in bello, à defuncti fratre
triumpho turpissimo decantato. Garcilassus de
la Vega. Recentiora alia etiam exempla subti-
ceo, quibus idem probari posset intentum: sed
intelligentibus pauca, si ad hæc legenda de-
scendisse contingat.</P>
<P>  <absatz-nummer>987.</absatz-nummer> 8. Vitandæ inter Togatos rixa-<marginalia>Circa rixa-|rum indi-|gnitates ex|intemperie|verborum.</marginalia>
rum occasiones, quæ ex verbis inordinatè pro-
latis, sicut de hæresibus dixit aliàs Divus Hie-
ronymus, oriri solent. Indignissimum quidem
est viros tales ad pugnam, etiamsi pugnis tan-
tùm sit ineunda, venire. Temperatè quidem
loquendum; sed intemperatiùs prolata verba
temperatè sufferenda, ne si veniatur ad manus,
ij, qui in oculis omnium sunt tamquàm pri-
maria Reipublicæ lumina, ludibrio ejusdem
exponantur, fiantq&#x0301;ue fabula populorum. Lego
apud Lipsium de Magnitudine Romana lib. 4.
Cap. 2. quod ejus verbis non fuerit ingratum
excepisse: sic enim ille: Illos si inspicias, qui<marginalia>I. Lipsius.</marginalia>
propriè sedebant ad clavum, proh Deus! quanta gra-
vitas, sapientia, majestas? Vt qui ordinem eum ex
regibus constare dixit, unus veram ejus speciem ce-
pisse Livio videatur. Is fuit Cineas legatus Pyrrhi:<marginalia>Livius.|lib. 9.</marginalia>
Ad regem redijt, & interroganti, quid de hostium
sede sentiret: Vrbem templum sibi visum, Senatum
regum esse concessum fatebatur. Sic ille. Fateor
Senatores nostros non illa, qua Romani ma-
jestatis gloria coruscare: Senatores tamen Re-
gij sunt, & quod de humano est minùs splen-
dore, Christianæ professionis excellentiam
non adæquare modò; sed & superare comper-
tum. Quomodo ergo indignissimum, & inde-
corossimum non sit, si Viri tales pugnis se
impetant, & honoris sui adeò prodigi corri-
xantur? Sed, ut dixi, harum indignitatum pe-
ricula linguæ moderatione antevertere curan-
dum utrimque est: pro quo & nuper dicta
faciunt: quandoquidem eorum dignitas con-
digna debet reverentia tractari, in quo alijs
debent exemplo prælucere, facilè enim, dum
apud seipsos contemptibiles sunt, ut modus
collocutionis ostendit, poterunt ab alijs haberi
contemptui. Geminæ illæ Regiorum mini-
strorum dotes, de quibus num. præced. Scientia
juris, cautela sermonis, huc etiam advocandæ.
Quod enim cautela dicitur, specialem innuit
curam circa sermonem, viris sapientibus, &<-P>@@

<-P>juris apprimè conscijs necessariam. Pro quo &
Siracides sublimiori testimonio adest dicens:
Est tacens qui invenitur sapiens: Eccli. 20. v. 6.<marginalia>Eccli. 20.|v. 6. & 29.|P. Cornel.</marginalia>
Ubi Syrus Interpres sic habet: Est qui quando
tacet, cogitat sapiens. Circa quod sic P. Corne-
lius. Q. d. Est sapiens, qui dum tacet, cogitat sa-
pienter quid agere, quid loqui, vel silere debeat.
Sic ille, quibus benè in Sapiente designata
cautela sermonis. Et id quidem ad eum etiam
referendum, quem verbum intemperatè pro-
latum potuit offendere: nam & ille debet sa-
pientiam suam tacendo reddere ampliùs mani-
festam, vel temperato responso, quod erit sa-
pientiæ efficacius argumentum. Circa quod
iterum Siracides audiendus, sic enim ibidem
v. 29. Sapiens in verbis producet seipsum. Ubi non
solùm patientiæ meritum apud Deum osten-
ditur, sed magnum illud commodum quod viri
sapientes, de quibus agimus, possunt mode-
ratione linguæ reportare. In Græco enim tex-
tu verbo Producet respondet προὰξει, Proaxe; id
est, Promovebit. Unde & Tigurina habet Pro-
vehet. Circa quod sic citatus Interpres: Oppo-<marginalia>Idem.</marginalia>
nit stulto mendaci sapientem veracem, qui suo ser-
mone vero & prudenti seipsum promovet, ut placeat
magnatibus, ab eisque ad honores, & regimen ex-
altetur, uti contigit Iosepho, Danieli, Mardochæo,
Esdræ, Nehemiæ, & alijs. Sic ille juxta id, quod
sequitur vers. eodem: & homo prudens placebit
magnatis. Sic enim usu venit, ut ex Regijs Au-
dientijs earum eligantur Præsides, immò &
ad Ecclesiæ sublimiores Cathedras provehan-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>988.</absatz-nummer> 9. Peccare graviter Togati possunt,<marginalia>Circa inju-|stas defen-|siones.</marginalia>
dum in litibus, quæ apud Ecclesiasticum tri-
bunal habentur, partem aliquam etiam contra
Religiosos promovendam assumunt, ut &
Advocatos, Assessores, & judices precum im-
portunitate fatigent, ut miraculum reputari
debeat, si pars adversa post tempestates hujus-
modi ad justitiæ valeat portum pervenire. In
quo quidem validiores feminæ, vel quia uxo-
rum amicæ, vel respectu alio, non quidem
turpi, nisi quatenus ad omnem justitiæ trans-
gressionem, in viris præsertim talibus, se ex-
tendit turpitudo 1. Tim. 3. v. 8. Turpe lucrum<marginalia>1. Tim. 3.|v. 8.|1. Petri 3.|v. 2.</marginalia>
sectantes 1. Pet. 3. v. 2. Turpis lucri gratia. Sic
& turpe patrocinium, ut dixisse contingat me-
dium corpus pro eo addicendum inferno. Et
quid hoc turpius, etiamsi ludicrum, & per ex-
aggerationem, non solùm verbo, sed scriptio-
ne firmat&#x0169;? Quid si alius pro sententia urgens
judicem, ipsi dicat ut illam sine remorsu con-
scientiæ proferat, nam quod ad hoc forum spe-
ctat, supra se ipse assumit, cùm is sit, qui circa
caussam, de qua agitur, possit securissimè ju-
dicium interponere, & probabilem opinionem
facere? Cùm tamen revera caussa talis fuerit,
ut judex non obstantibus his & alijs validissi-
mis instantijs se in utroque foro constrictum
recognoverit ad sententiam contra omnes il-
las pronuntiandam. Est ergo cur formidare
Domini possint, ne quod ab uno eorum de me-
dio est dictum corpore, ad totum, & ad ani-
mam pariter extendatur. Quod ne sic accidat
Deum enixè oro, pro quorum, ut per viam
salutis incedant, excitanda cura, hæc non mea,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0357.jpg/>
@@1@<SE357>342 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>sed sublimioris Cathedræ documenta propono.
Et quidem qui ita in caussis, quæ ad eos dire-
ctè non spectant, se gerunt, non obscurè osten-
dunt in alijs ad ipsos spectantibus sibi similes
inveniri. Quod illis Judex judicum Deus ex-
probrat terribilis interminatione judicij Psal.
81. cujus initium: Deus stetit in synagoga Deo-<marginalia>Qualis erga|illos in|judicio|Deus.|Psal. 81.|v. 1. & 2.</marginalia>
rum: in medio autem Deos dijudicat. Ubi de ju-
dicibus esse Sermonem communis sensus Pa-
trum & Interpretum firmat. Quia verò Deus
in synagoga eorum stare dicitur, videntur spe-
cialiter Regiæ Audientiæ designatæ, sive ut
alibi, Parlamenta, aut Concilia; unde con-
ventus, aut consessus judicum docti explicant.
Est autem in Hebręo nomen Dei ‎‏אלהימ‏‎ Elohim,
habetq&#x0301;ue illud specialem energiam, ut exponit
Cardinalis Bellarminus sic dicens: Deus, inquit,<marginalia>Cardin.|Bellarmin.</marginalia>
stetit, id est semper aßistit præsens invisibili maje-
state in synagoga Deorum, id est, in conventu &
consessu Iudicum, dum caussas populi judicant: &
dum illi judicant populos, Deus in medio eorum
præsens aßistens judicat ipsos Iudices.</P>
<P>  <absatz-nummer>989.</absatz-nummer> Sequitur quod ad præsens specia-<marginalia>Peculiaris|comproba-|tio.|Idem.</marginalia>
lius spectat institutum: Vsque quò judica-
tis iniquitatem, & facies peccatorum sumitis?
vers. 2. Circa quod sic citatus Scriptor:
Facies, sive personas peccatorum accipitis: hinc
enim oriuntur iniqua judicia, quia Iudices non
attendunt ad merita caussæ, sed ad gratiam
hominum divitum & potentium (adde & divitum
etiam feminarum) qui hoc ipso peccatores sunt;
quòd cupiant à Iudicibus gratiam suam justitiæ an-
teponi. Porrò sumere faciem alicujus in judicio, ni-
hil est aliud nisi talem sententiam ferre, non qua-
lem justitia exigit, sed qualem requirit amicus, vel
benefactor, vel cognatus. Et hoc ipsum est respicere
in faciem hominis, non in regulam justitiæ. Sic
Eminentissimus non minus Sapientia, quàm
splendore dignitatis Interpres. Ut & hinc ag-
noscant Iudices, Deum suo in judicio eorum
facies non esse sumpturum, id est, dignitatis re-
spectum habiturum. Nulla quidem facies Lu-
ciferi facie pulchrior, naturæ sublimitate per-
specta: & tamen illam in judicio non sumpsit
Deus: pro quo & sequitur: Vos autem sicut ho-<marginalia>Psal. 81.|v. 7.</marginalia>
mines moriemini, & sicut unus de Principibus ca-
detis. v. 7. quod de Diabolo, cum Hieronymo,
Augustino, Theodoreto & Euthymio exponit
qui suprà. Ubi & quod dictum circa faciem pec-
catorum, ad facies etiam feminarum advocan-
dum, ne scilicet illas attendant Iudices, ut vel
ea de caussa judicium pervertant, aut earum
sumentes defensionem pro perversione in alijs<marginalia>Audientiæ|Limanæ|laus.</marginalia>
adnitantur. Finio & claudo quæ ad Audien-
tias spectant, cum singulari Limanæ hujus præ-
conio, in qua modò est quod laudetur multùm,
ob verè Christianum in ejus Senatoribus agen-
di modum. Utinam sit illud felici successione
perpetuum; sic enim & illud quod est optan-
dum maximè, & apud Cassiodorum occurrit
Lib. 3. 34. poterit obtineri: Nullum denique op-<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
primi iniqua præsumptione patiatur, sed omnes
cogat ad justum, unde semper floret imperium.
Sic ille.</P>@@

<Z>CIRCA
<A+2>REGIOS</A+2>
<A+1>OFFICIALES.
Pro patrimonij Regij administratione.
Ad Titulum 5.</A+1></Z>
<P><INI3>O</INI3>Mnium eorum, qui in 1. Tomo Thesauri
continentur, Titulorum, Quintus est
maximus, ob plurima, quæ ad ipsos
spectant, & habent multiplicem varietatem,
unde circa illum erit forsitan quod nos cogat
diutiùs occupari. Sit ergo</P>
<Z><A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa Majores Rationarios.
Ad Cap. 1.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>990.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llud videtur speciali discussione dig-<marginalia>An omnes|Rationarij|eamdem|subeant|obligatio-|nem.</marginalia>
n&#x0169;, de quo nihil ibi. An scilicet Ratio-
narij omnes ad cuncta Tribunalis sui onera pa-
riter teneantur. Pro quo supponendum est esse
supernumerarios aliquos, qui donativi nomine,
aut Regij servitij considerabilem pecuniæ
summam conferentes, Officium obtinuerunt,
sed cum sola salarij medietate, donec deficien-
te ex numerarijs aliquo, qui in ejus locum suc-
cesserit, sit integr&#x0169; accepturus. Ratio dubitan-
di est obvia: quia numerarijs integrum salarium
uti competens labori tribuitur. ergo dimidium
non est competens reputandum. Ergo neque
labor ex integro adhibendus, cùm nonnisi ju-
xta medietatem habeant proportionem: sic
enim & in laborantibus circa ministeria alia<marginalia>Notanda|resolutio.</marginalia>
videmus observari. Nihilominùs oppositum
est prorsus sustinendum, quia sic Officium ac-
cipiens cum Rege circa exactam illius execu-
tionem sine aliqua exceptione paciscitur: sibi
autem imputat quod circa salarium voluntarius
acceptavit. Neque enim à Rege compulsus id
egit, sed ultrò, & petens, & rogans, & instans:
merces autem ultroneæ vilescunt. Et licet di-
catur quod circa tertiam partem; cùm tamen
hic sit circa medietatem: considerandum est in
officio non solum salarij habendam esse ratio-
nem, sed honorum, & commodorum aliorum,
& spei ad futuram integritatem. Pro quo vi-
denda quæ habentur Titulo 8. nu. 31. ubi de
famulo se ultrò ad serviendum offerente. Ubi
& addi potest, quando ministri tales augentur,
minorem esse laborem, cùm in plures divida-
tur. Nec proptereà numerarijs quidquam est de
salario decerpendum; non enim placent Regi
minutiores istæ observationes, quæ & esse pos-
sunt seminaria scrupulorum. Cùm stet aliàs
ministros dictos esse pauciores, unicumque
aliquando, unde labor necessariò geminandus,
cui laboris auctario non est majus salarium de-
signatum. In quo quidem melior est Præben-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0358.jpg/>
@@1@<SE358>§. I. Circa maiores Rationarios. 343
<duolan 2><-P>dariorum conditio, quibus absentium distribu-
tiones accrescunt, ex eo scilicet quòd bona Ec-
clesiastica sint sacris eorum muneribus depu-
tata. In quibus videre licet simile aliquid præ-
senti casui: sunt enim Dignitates, Canonici,
Portionarij, & Semiportionarij, quibus valde
inæqualia stipendia respondent, cùm tamen la-
bor sit æqualis quantùm ad assistentiam in sa-
cris attinet: idque sine injustitia aliqua, sic
enim omnes servire volunt, quod & cùm obti-
nent, magnum sibi præstitum beneficium ar-
bitrantur. Neque satisfacient in conscientiæ
foro, si eo quòd minus accipiant, labori par-
cant, unde ad restitutionem urgebit obligatio:
sicut & Rationarios.</P>
<P>  <absatz-nummer>991.</absatz-nummer> 2. Circa obligationem dictam pro<marginalia>Circa resti-|tutionem|observanda|doctrina, ex|gradu vo-|luntarij.</marginalia>
gradu culpæ, de quo etiam dictum Tit. 4. n. 77.
juxta quam est restitutionis obligatio compu-
tanda. Et juxta dicta utrobique ex lata culpa
resultare illam communis Scriptorum senten-
tia est. Sed inquiri ulteriùs potest id, quod pro
alijs etiam materijs potest deservire. An scili-
cet restitutio sit integrè facienda, ut proculdu-
bio esset, si res furto sublata fuisset, aut aliter
apud iniquum detentorem. Pro quo est notan-
da doctrina, quam cum alijs proponit P. Phi-
lippus à SS. Trinitate Tomo 3. Disput. 5. de Iu-<marginalia>P. Philippus|à SS Tri-|nitate.</marginalia>
stitia & Iure Dub. 7. Vers. Probatur quarta pars,
ubi ait obligationem restitutionis ex damno
dato exurgere ex hoc quòd tale damnum in-
fertur voluntariè: propter quod asseritur com-
muniter quòd si damnum non sit voluntarium,
non est obligatio restitutionis: unde ceteris
paribus quo damnum est magis voluntarium
ex parte ipsius, eo major est obligatio restitu-
tionis: & quo minùs est voluntarium, eo minor
est obligatio. Sed quando quis infert damnum
alteri voluntariè quidem, at tantùm indire-
ctè & interpretativè, damnum non est ita vo-
luntarium ex parte etiam sui, ac quando quis
illud infert voluntariè formaliter & directè, ut
ex se patet; non enim sic prævidetur, nec pla-
nè eligitur voluntarium indirectum & inter-
pretativum, ac planè prævidetur & eligitur
voluntarium directum & formale: ergo qui
infert damnum alteri, voluntariè quidem, sed
tantùm indirectè & interpretativè, non habet
tantam obligationem restitutionis, nec tenetur
ad tantam restitutionem, ac ille qui infert
damnum formaliter & directè: unde cùm ille
teneatur ad integram restitutionem, iste tan-
tùm tenebitur ad aliqualem, sive ad aliquam
compensationem ad arbitrium viri prudentis.
Et sic non est attendendum tantùm in ordine
ad restitutionem quale sit damnum, sed etiam
qualiter fuerit prævisum, & in seipso volitum.
Sic doctus Pater. Iuxta quæ in his, de quibus
loquimur, restitutionis videtur quantitas regu-
landa: quandoquidem revera damnum Regiæ
Gazæ non intendunt directè, sed minùs pro-
vidi, etiamsi aliquando ex aliqua damnabili
confidentia ex privato affectu orta veniant
damni caussa reputandi. In quo quidem non
multùm illis concedimus; illud enim quod
pro integritate damni desit, adeò est exi-
guæ considerationis respectu ingentis ja-
cturæ, ut neque sic satisfacturi credan-<-P>@@

<-P>tur, etiamsi eorum magnæ fuerint facul-
tates.</P>
<P>  <absatz-nummer>992.</absatz-nummer> P. Bonæ-Spei Tomo. 5. Disput. 17. nu.<marginalia>Circa cul-|pam levem|singularis|dicendi|modus P.|Bonæ-Spei.</marginalia>
49. de culpa officio commissa loquens asserit,
si sit levis, non esse obligationem restituendi
prout ex culpa gravi, sed proportionaliter ad
culpam commissam, pro quo citat P. Rebel-
lium referens se ad dicta nu. 36. ubi quidem,
ejus resolutio est admodum singularis. Cùm
enim sententiam P. Lessij; & P. Sancij, juxta
quam ex veniali culpa non resultat obligatio
restituendi, & retulisset, & improbasset, ita
subdit: Quia inquam, ita Sanchez, Leßius, &
multi alij (qui id in praxi tutum putant) ita
sentiunt; rationi omnino consonum puto talem non
teneri sub mortali, aut deviatione gravi &c. inte-
grum damnum resarcire: prout ille qui illud per
mortale peccatum, aut deviationem gravem intu-
lisset, sed sub veniali, ex parte injustæ acceptionis,
& sub mortali ex parte rei acceptæ, cùm gravis sit:
unde sic ex parte utriusque conjunctim sub mortali,
integrum damnum resarcire tenetur. Sic ille: qui<marginalia>Impugnatur|multiplici-|ter.</marginalia>
dum aliquid speciale conatur dicere, nihil re-
vera dicit in ordine ad præsentem quæstionem
de obligatione restitutionis, quandoquidem
sive uno, sive alio modo contingat damnum,
eadem resultat obligatio. Neque dubium esse
poterat si in uno damnificandi modo peccatum
mortale interveniat, & veniale tantùm in alio,
majus esse in uno, quàm in alio motivum. Prę-
terquàm quòd hîc agimus de obligatione resti-
tutionis ratione iniquæ acceptionis, & non rei
acceptæ, juxta communem Theologorum di-
stinctionem, unde ille præsertim attenditur:
quòd si ratione illius non est obligatio sub
mortali, sed tantùm sub veniali, absolutè talis
eritni velimus omnia confundere. Urgeo, Ra-
tione iniquæ acceptionis est tantùm obligatio
sub veniali restituendi. Quidnam? Illud cer-
tè quod acceptum est. Atqui illud est materia
gravis; ergo non est obligatio restituendi
illam nisi sub veniali, neque separabiles sunt
illi respectus. Loquimur autem de acceptione,
lato modo, quatenus is, qui damnum intulit,
etiamsi reipsa nihil acceperit, videtur quodam-
modo aliquid detrahere domino rei, & quasi
de proprio disponere, dum ejus culpa deperdi-
tur; quod accedit in alienorum bonorum ad-
ministratore.</P>
<P>  <absatz-nummer>993.</absatz-nummer> Unde diversa est in illo ratio, ac in<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
iniquo utcumque acceptore. Si enim quis per
actionem venialiter culpabilem rem alienam
substraxerit notabilis æstimationis, quæ scili-
cet sufficiat ad culpam mortalem, tenetur pro-
culdubio, si extet apud se, illam restituere, si-
quidem ad id teneretur, etiamsi in ablatione
nulla culpa intervenisset. Si enim prius illud
ita decurreret, fieret ex eo quòd homines ab-
straherentur ab immiscendo se rebus alienis
cum præjudicio humanæ societatis, si ex ve-
niali negligentia aut inconsideratione, quæ
facilè obrepit, sic oriretur adeò gravis, & diffi-
culter tolerabilis obligatio. Et quod ad obliga-
tionem sub veniali idem ostenditur ex eo quòd
mirum videretur obligari aliquem sub veniali
ad restitutionem gravissimæ materiæ v. g. cen-
tum mille aureorum, à quo proinde aliàs non<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0359.jpg/>
@@1@<SE359>344 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>posset absolvi. Nec facile inveniretur quid præ-<marginalia>Vide etiam|P. Espar-|zam Lib. 8.|Quæst. 32.|Arti. 19.|P. Herincx.</marginalia>
staret: ac proinde modicum hæc obligatio emo-
lumentum afferret, ut arguunt docti Scripto-
res apud P. Herincx Tomo 3. Disput. 5. de Resti-
tutione n. 28. & 34. Ex quibus & argui potest
contra P. Bonæ-Spei circa peccatum illud ve-
niale quod agnoscit: licet ipse Pater censeat,
quod libenter concedi potest, ad securitatem
conscientiæ aliquam moderatam transactio-
nem futuram convenientem, ut damnum passo
aliquo usque fieret satis. Sed quidem stante
opinione adeò probabili, absoluta securitas est,
quod ipse non negabit, ut videri potest Tomo
2. Tract. 2. Disput. 4. nu. 23. ubi specialiter de
restitutione communem sententiam ample-
xus, etiam circa minùs probabilem, de quo ali-
bi non semel. Iuxta quæ ij, de quibus agimus,
non obstante culpa dicta integrum poterunt
levare salarium, quia Rex non videtur alio mo-
do velle contrahere, cùm sit certum id, quod
nuper dicebatur, venialem culpam facilè ob-
repere. Cum quo tamen stare potest vt in ex-
teriori foro ad restitutionem compellantur,
quia constare defectus poterit, & non gradus
culpæ in foro animæ, in quo judex Deus. Quia
vero eorum in syndicatu judices circa hæc
oportet plenè esse instructos, dum malitiam in
modo agendi, quæ non difficilè constare solet,
deprehenderint, possunt & debent rigorem
sententiæ temperare; quod à Regio Indiarum
Concilio fieri frequenter videmus circa ea, quæ
finali ad ipsum terminanda judicio deferuntur.
Pro quo & faciunt quæ habentur nu. 10. cir-
ca p&#x0153;nalis legis benignam interpretatio-
nem.</P>
<P>  <absatz-nummer>994.</absatz-nummer> Et citatus quidem P. Bonæ-Spei pro<marginalia>P. Rebel-|lium à|P. Bonæ-|Spei perpe-|ràm pro sua|sententia|citatum|ostenditur,|& quid cir-|ca illam.</marginalia>
sententia sua, ut vidimus citat P. Rebellium, sic
enim ibi: nu. 49. Adde tamen 1. ex culpa levi non
esse obligationem restituendi prout ex culpa gravi,
sed proportionaliter ad culpam commissam, ut rectè
notat Rebellius, juxta præmissa à nobis Dubitat. 4.
Resol. 2. nu. 36. Sic ille. Atqui P. Rebellij sen-
tentia valde diversa est eo loco, quem ipse non
designat, scilicet 1. parte lib. 1. quæst. 10. nu. 17.
Sic enim ibi: Theologica culpa, si tantùm venialis
sit, secluso contractu, non obligat in conscientia ad
restitutionem integram damni illati, quamvis, si
damnum fuisset notabile, posset obligare sub mortali
ad restituendam aliquam notabilem partem ejus-
dem damni. Iuxta proportionem igitur culpæ Theo-
logicæ, quoad gravitatem spectatæ arbitranda erit
quantitas restitutionis faciendæ: tam levisque pote-
rit esse culpa, ut nec centesima fortè pars totius
damni restituenda sit: sicut juxta latitudinem ve-
nialis tam gravis esse poterit, ut ad decimam partem
damni obliget, præsertim si maximum non sit: immò
quando constaret esse culpam Theologicam, & æquè
dubitaretur essetne lethalis, an venialis, ad dimi-
dium totius posset obligare: quamvis si æquale du-
bium esset an intervenerit culpa, necne, interpre-
tandum foret in meliorem partem, cùm in eo casu
melior conditio poßidentis esse debeat. Hæc ille, ad-
dens deinde alia contra Petrum Navarrum
partem contrariam propugnantem. Ex quibus
apparet quàm sit diversa illius sententia ab ea,
quam P. Bonæ-Spei vidimus sustinere & qui-
dem P. Rebellius rem satis difficilem ad satisfa-<-P>@@

<-P>ciendum obligationi restitutionis proponit:
quòd scilicet latitudo illa, quæ esse potest in
peccatis venialibus secundùm majorem & mi-
norem, ac minimam gravitatem perspecta ha-
beatur, ut vel centesima, vel decima sit pars
restituenda. Quomodò enim hoc etiam per
prudentes conjecturas discerni queat? Deinde
quod de dubio circa mortale aut veniale asserit,
restituendum scilicet dimidium, ex eo refelli
potest quod de dubio circa veniale dicitur, ex
eo scilicet quòd melior sit conditio possidentis.
Ubi non potest possessio ad rem aliquam, quæ
possideatur, referri, cùm tantùm de damno aga-
tur per peccatum illato: unde aliter accipien-
da, & quomodocumque accipiatur, cum com-
muni apud Iurisperitos & Theologos regula est
componendum, quòd scilicet in p&#x0153;nis benigna
interpretatio est facienda, de qua in præsenti
Titulo nu. 10. & alia circa reum, cui potiùs fa-
vendum, quàm actori, & generalis doctrina,
quòd peccatum non præsumitur, nisi probetur;
circa gravitatem etiam locum habere debet. Si
dicas in casu præsenti eum, qui damnum intulit,
à nemine judicari, nisi à seipso, qui de gravita-
te peccati dubitat, unde nulla ibi intervenit in-
juria. Id non obstat: nam licet ipse solus dubi-
tet, non majorem sibi ipsi p&#x0153;nam debet impo-
nere, quàm ab alio imponeretur, juxta termi-<marginalia>Notandum|documen-|tum.</marginalia>
nos justitiæ loquendo: nam in foro P&#x0153;niten-
tiali alia est ratio; major enim satisfactio im-
ponenda est pro peccato, quod an fuerit mor-
tale dubitatur, quàm pro veniali in eodem ge-
nere. Et ratio discriminis est, quia in Tribu-
nali dicto purum conscientiæ negotium agitur
juxta qualitatem peccati, cujus Iudex Deus, &
ejus nomine Sacerdos. In alijs autem, quæ ad
humanos contractus attinent, ipsi homines sibi
leges statuunt, & cùm de bonis agatur exter-
nis, possunt ut voluerint arbitrari, sibi ipsis
condonantes, ut non sint adeò graviter urgen-
tes p&#x0153;næ: qui enim modò est actor, potest
subinde esse reus, unde ad paria judicantur, qui
& damnum pati, & pariter possunt inferre, ut
benignè cum omnibus agatur. Et quod ad pec-
cata in officio commissa spectat, de quibus
præsertim agimus, id etiam locum habet, quia
& qui sub cura aliorum est, potest alterius cu-
ram habere, præter rationes adductas n. præced.
Vide etiam nu. seq.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Regios Officiales. Ad Cap. 2.
& quatuor sequent.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>995.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori de muneribus agitur, & stan-<marginalia>Vt queant|Regij offi-|ciales mu-|nera acci-|pere.</marginalia>
dum dictis. Videtur autem non esse
damnabile si officiali benevolè se gerenti erga
aliquem, in occasionibus obtinendi solutionem,
quando de ipsa non agitur, licet sit deinceps
forsitan, immò & certò agendum, aliquid con-
feratur: tunc enim non ut officiali, sed ut ami-
co conferri videtur. Id quod in Religiosis po-
test minùs periculosè contingere, qui in his re-
gionibus multùm solent à præfatis ministris
dependere. Posse autem judici ut amico con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0360.jpg/>
@@1@<SE360>§. II. Circa Regios Officiales. 345
<duolan 2><-P>ferri munera communis resolutio est, de quo
& Nos suo loco, & pro quo etiam P. Pereyra in
Promptuario & Summa morali Tomo 1. nu. 1448.
quem post superiùs scripta §. præcedenti vidi, &<marginalia>Ex P. Pe-|reyra quæ-|dam circa|restitutio-|nem sub|veniali.</marginalia>
n. 563. affirmat cum P. Turriano constare in-
ter omnes Theologos ex peccato quocumque
etiam veniali deliberato insurgere obligatio-
nem restituendi. Ubi quidem si de materia gra-
vi sit, id stare nequit quod videtur supponi:
qui enim graviter damnificare intendit, mor-
taliter peccat, ut est innegabile. Solùm ergo
id stare potest quando materia est levis, tunc
enim obligatio est restituendi etiam sub venia-
li. Subdit quando veniale ex indeliberatione
contingit, stare etiam obligationem, ex eo pro-
bans, quod æquitati naturali repugnat, ut quis
mea culpa patiatur damnum, quin ego tenear
illud compensare. Et observandum ait cum
Maldero & Molina peccantem venialiter ex
imperfecta deliberatione non teneri ad totam
summam, si illa maxima sit, sed ad partem pro
ratione culpæ commissæ. Secundò, omnem il-
lam obligationem ortam ex veniali tenere so-
lùm sub veniali. Quia effectus nequit esse ma-
jor sua caussa. Tertio eum, qui per deliberatio-
nem semiplenam damnum intulit famæ alte-
rius, teneri sub mortali non ex justitia, sed ex
charitate restituere, si possit absque magno one-
re, unde rejicitur Vasquez C. 2. de restitut. §. 2.
nu. 20. & 24. asserens damnificantem graviter
etiam per culpam levem ex semiplena delibe-
ratione teneri ad totam Summam sub mortali.
Addit & cum P. Rebellio num. 564. eum qui
damnificavit graviter, & dubitantem an mor-
taliter peccaverit post factam diligentiam cir-
ca deliberationem, non teneri sub mortali re-
stituere, quia juxta commune axioma, in du-
bio nemo præsumitur malus. Ubi quidem ratio
ab ipso reddita non pro P. Rebellio, sed pro
Nobis militat, ut vidimus nu. præced. siquidem
ille in dubio an culpa fuerit mortalis an venia-
lis, ad dimidium asserit obligare, unde juxta ip-
sum non sufficit dubium circa mortalem. Errat
ergo circa hoc citatio, sicut & circa locum, po-
situs est enim Liber 2. pro 1. & nu. 16. pro 17.
Iuxta id autem quod asseritur, de obligatione
tantùm sub veniali, si quis illud confiteatur,
nec sit paratus restituere, poterit quidem absol-
vi juxta opinionem negantem absolutè obliga-
tionem, quam probabilem præfatus Scriptor
affirmat, non verò juxta aliam, quia juxta cer-
tam Juris regulam non dimittitur peccatum,
nisi restituatur ablatum, quod pariter currit in
veniali. Et ratio est, quia absolvi nequit etiam
à veniali, qui in voluntate circa illud perseve-
rat. Si autem post illud commissum doluit cum
voluntate restituendi, quam tamen posteà re-
tractavit, absolvi poterit, quod circa mortale
nequit stare, quia tunc perseverat voluntas non
restituendi, quæ mortalis est, & jta est indis-
positus ad absolutionem, cùm nequeat unum
mortale sine alijs dimitti, quibus p&#x0153;nitentis
conscientia prægravatur.<marginalia>Circa emp-|tionem in|subhastatio-|ne, quid|possit con-|cedi.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>996.</absatz-nummer> Circa Caput 3. occurrit quod de emp-
tione eorum, quæ subhastatione venduntur,
ibi est statutum, de quo & n. 983. Addi tamen
potest, si in emptione per interpositos amicos<-P>@@

<-P>nihil sit de pretio detractum, sed res ita empta
ab illis, sicut à quolibet alio emenda foret, in
eo nullum esse grave peccatum, nisi forte ra-
tione scandali, cùm res apud Officialem tan-
dem videatur. Verùm id genus scandali reve-
ra tale non est, cùm ex facto tali nullus ad si-
militer faciendum cum gravi peccato movea-
tur. Nisi fortè Officialis alius, qui non debet
temerè existimare in eo grave delict&#x0169; extitis-
se: quòd si & ipse veritate cognita tale aliquid
velit facere, non plusquàm ille peccaverit. Ex
eo autem quod aliqui factum condemnabunt,
aut saltem injustitiam in eo fuisse commissam
suspicabuntur, non est gravis in eo malitia, ut-
potè caussa talium, asserenda. Nam sic cogi-
tantes credent se in eo non peccare, illo funda-
mento ducti: vel si peccare se putent, ideò erit,
quia insufficienti fundamento se ductos puta-
bunt, unde peccatum erit ex malitia, pro quo
vitando non est generaliter obligatio, & in ca-
su præsenti rarò continget graviter delinqui ex
hujusmodi suspicionibus. Et quia circa pretium
debere illud esse intra latitudinem justi à Nobis
dictum. Vidi autem posteà contrarium ita
praxi firmatum, idque à viris conscientiæ ti-
moratæ, ut non possim non eorum sententiam
valde reputare probabilem, qui praxi hujusmo-
di suffragantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>997.</absatz-nummer> Ex quibus P. Tamburinus Lib. 8. in<marginalia>Quid de|pretio in illa</marginalia>
Decalogum Cap. 7. nu. 13. cum multis, quos ci-
tat, affirmat tanti posse rem vendi, quātùm sine
fraude possit extorqueri, etiam infra, vel supra<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
dimidium, quo res extra subhastationem vale-
ret. Dom. Caramuel in Theologia morali lib. 2.
n. 847. quem citat P. Tamburinus licet loco
numeri prætermisso, sed non probans illius as-
sertum nu. 24. quatenus asserere ait, quòd si
quis roget amicos ne supra certam summam
offerant, ut ipse emere possit pretio minore in-
fimo, justè id fieri posse. Quod tamen ille nul-<marginalia>D. Cara-|muel defen-|sus.</marginalia>
lo modo affirmat tantùm dicens, quòd si in
foro externo infimum pretium fuerit quatuor
aureorum, & quis emat tribus, id stare posse,
quia illud est justum pretium ob paucitatem
emptor&#x0169;, ratione enim dicta possunt pretia va-
riari, neq; esse contra justitiam cooperari ut illa
remittantur. Ex eo autem decipi dictus Pater
potuit quòd apud D. Caramuelem sic habeatur:
Respondeo rerum pretia mutari, & non esse contra
justitiam cooperari ut rerum pretia remittantur, sed
emere eas injusto pretio. Sic ille, in eo sensu ac-
ceptus, ut res possint emi injusto pretio. Cùm
tamen legitimus sit: tantùm esse contra ju-
stitiam emere res injusto pretio: cùm tamen
contra illam non sit cooperari ut pretia remit-
tantur, tunc enim remissum pretium est justum
ob rationem dictam. Unde impugnatio ab ipso
Patre adducta nullius est ponderis dum ait,
quòd sic jam tolleretur substantia subhastationis,
quæ sola dat licentiam vendendi & emendi quanti
potest sincerè, & sine fisco (corrige fuco) & fal-
lacia. In casu enim dicto sincerè, & sine
fuco ac fallacia proceditur, & stat assertio
ejusdem Patris nuper adducta, qui post alias
rationes sic cum Bonacina concludit: Quia
justum pretium in eo modo vendendi, ex praxi
omnium etiam timoratorum est quanti minoris<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0361.jpg/>
@@1@<SE361>346 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>emere, vel quanti majoris vendere potes. Sic
doctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>998.</absatz-nummer> P. Pereyra n. 1209. post adductas sen-<marginalia>Quid P.|Pereyra.</marginalia>
tentias circa præsentem quæstionem ita scri-
bit: Existimo tamen probabilius nullos posse huic
pretio terminos præfigi, sed id relinquendum esse
arbitrio prudentis, qui iudicabit spectatis circum-
stantijs, præsertim copia & raritate emptorum. No-
bis favent Navarra Lib. 3. Cap. 2. nu. 35. & Azor
Parte 3. lib. 8. Cap. 21. sub q. 6. quatenus tenent
pretia rerum neque minui, neque augeri ex modo
vendendi, nisi prout res sub tali modo habet plures,
vel pauciores emptores. Sic ille & cordatè & do-
ctè. Et quidem in subhastatione sola emptorum
raritas videtur pretium diminuere posse, quod
communiùs ita evenit: cùm tamen contingat
etiam plures esse aliquando emptores, unde &
preti&#x0169; supra infimum, immò & medium augeri,
& quandoque supra summum, quod nuper vi-
dimus in prædij cujusdam venditione. Ubi res
ipsa clamare videtur: cùm enim sint qui pre-
tium augeant, manifestum est non posse mi-<marginalia>Observatio|notanda.</marginalia>
nus offerenti vendi. Quòd si plures vellent, sed
pretio minore, nec sit qui plus offerat, quàm
unusquispiam oblator primus, tunc revera
emptorum parcitas est, & sic non rarò evenit
pluribus idem pretium offerentibus, ex quibus
qui prior tempore, potior est jure, nisi fortè so-
lutio non sit ita prompta futura: circa quod
Judex poterit auctoritatem suam interponere.
Pro eo autem quod dicitur de prudentis arbi-<marginalia>Notandum|monitum.</marginalia>
trio, ad notandum quando res dicto modo ven-
duntur Judicem aliquem solitum assistere, &
is ex illis, qui circa rerum pretia parùm esse
instructi solent, qui & facilè plus offerenti
rem statuit esse vendendam: cùm tamen id
minus consentaneum æquitati videatur. Et
ita peritus in arte adhibendus. Quia verò juxta
probabilem sententiam videtur procedi, non
nimis urgendum. In eo autem gravari con-
scientia sine probabilitatis refugio potest, si
statim ac res venditioni exponuntur, primis
licitatoribus exiguo pretio vendantur, cùm ve-
rosimiliter expectari possint futuri brevi tem-
poris intervallo. Ubi quidem multùm poterit,
quod dictum est arbitrium prudentis adjuva-
re. Nam & vereri poterit venditor rerum alie-
narum, ut accidit in spolijs Episcoporum, & bo-
nis defunctorum, ijs non admissis, qui tunc
primùm volunt emere, alios non futuros.</P>
<P>  <absatz-nummer>999.</absatz-nummer> Circa Officiales, qui in Portubus ad<marginalia>Circa Por-|tuenses|officiales,|cum notan-|da doctrina.</marginalia>
jura Regia curanda assistunt, de quibus Cap.
6. addendum id jam ab annis aliquot non per
officiales dictos, sed per aliquem ex mercato-
rum præstari gremio, quia ab ipso suscepta est
obligatio certam summam reddendi Regi, ex
quo agendi modo & illis & Regi ipsi majora
emolumenta comparantur. Ille ergo sic assi-
stens cum competenti salario, cùm mercator
etiam sit, non debet plus indulgere sibi quàm
alijs, sed eadem regula se metiri, quæ non les-
bia, sed recta futura supponitur. Nec talis erit,
si ut licere plus erga sua possit ipsi, nimia erga
alios indulgentia defungatur: sic enim fieri
poterit ut reddenda Regi summa ægrè queat
colligi, & nova sint gravamina subeunda. Ne-
que erga mercatores, & alios, ad quos etiam<-P>@@

<-P>solvendorum Jurium obligatio spectat, ita se
gerere debet, ut vellet ipse secum agi, si alius
esset administrator: nam mercatores sine scru-
pulo circa defraudationem Jurium procedunt,
quia suum, non aliorum negotium agunt sa-
lario ad tuenda Jura penitus obligati, ut obli-
gatur ipse. Quod tamen non tollit quo minùs
id facere licitè queat erga sua, quod aliàs posset,
licet cum aliqua defraudatione, quæ in alijs
futura supponitur, etiamsi erga illos modera-
ta, quæ satis est, diligentia adhibeatur. Pro
quo & facit administratorem hujusmodi à gre-
mio mercatorum constitui, qui probè sciunt
quomodo res istæ procedant, unde majorem
obligationem ei non intendunt imponere,
quàm sit modo eorum agendi familiaris, &
utili processui consentanea. Quod notandum
quidem est, quia casus peculiaris.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa pretiosorum metallorum Quintationem.
Ad Cap. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1000.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Bligare illam in conscientia dixi-<marginalia>Quintatio-|nem in|conscientia|obligare.|P. Pereyra.|P. Herincx.</marginalia>
mus, quod & tenet P. Pereyra nu.
516. Vers. Observo primò. Idem colligitur ex
P. Herincx Tomo 1. Disput. 4. de Iust. & Iure nu.
152. ubi ita scribit: De argenti & auri fodinis
denique censendum eas quidem spectare ad domi-
num fundi, uti venæ lapidum & fontium: nisi leges
speciales aut consuetudines aliud decernant. Prout
venas auri & argenti plerumque Principes per leges
sibi reservant, sive ex toto, sive ex parte, ad one-
ra publica. Neque adeò irrationabiliter; non solùm
quia venæ hæ sunt maioris momenti, quàm ut de-
beant instar accessorij sequi fundum: sed etiam, quia
videntur, à natura non tam ad usus privatorum,
quàm ad bonum publicum concessæ. Sic ille. Juxta
quem cùm pars reservata non spectet ad do-
minum fundi, & quinta reservata sit ad Regem
spectat tamquàm ad dominum. In ratione au-
tem convenientiæ, quam reddit, illud Adeò de-
buisset omitti. Videtur enim significari Prin-
cipes irrationabiliter sibi venas dictas sive ex
toto five ex parte reservare, licet non adeò. Et
rationabilem hujusmodi reservationem esse, ra-
tiones ab ipso adductæ convincunt. Pro quo &
P. Bonæ-Spei Tomo 5. Tractat. 1. de Iure & Iust.<marginalia>P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
Disput. 3. nu. 97. sic ait: & solùm nota. 1. venas
istas esse altioris æstimationis, quàm vilißimo fun-
do, & per hunc domino fundi cedant: secus venæ
ferri &c. Juxta quem discursum legitimè in-
fertur, quòd cùm ad Principem spectent, aut
ex toto, aut ex parte, juxta legem, pro reserva-
ta parte conscientiæ obligationem urgere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1001.</absatz-nummer> Juxta eamdem rationem putat cita-<marginalia>P. Pereyra|doctrina|non con-|stans sibi.</marginalia>
tus P. Pereyra venas dictas sub nullius domi-
nium cadere, subdit tamen sic: Observa primò
dominum agri habere ius extrahendi metalla, &
alios prohibendi ne su&#x0169; agrum excavent. Nam me-
talla habent maiorem coniunctionem cum terra,
quàm animalia, & tamen dominus agri habet ius
venandi, & alios ab agro arcendi. Sic ille. Quod
quidem non videtur cum ejus posse assertione
componi circa dominium, quod negat domino-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0362.jpg/>
@@1@<SE362>§. III. Circa Quintationem &c. 347
<duolan 2><-P>si enim ejus non est, quomodo potest extrahe-
re, quidquid de prohibitione aliorum sit? De-
inde videtur sibi contradicere, dum dominium
negat, & tamen conjunctionem metallorum
majorem cum terra, & cum ejus domino con-
sequenter agnoscit. Neque dici potest, licet
ejus non sit ante inventionem, esse tamen post
illam, sicut alia non habentes dominum sunt
primò occupantis. Hoc enim cum ejus nequit
doctrina constare, sic enim priùs habet: Dices,
venæ saxorum & aquarum spectant ad dominum
agri: ergo & venæ metallicæ. Respon. neg. conseq.
Disparitas est, quia venæ saxorum & aquarum, cùm
sint vilioris naturæ, censentur quid accessorium, &
partes agri: non ita venæ auri, argenti, & aliorum
metallorum propter magnum pretium, quo agrum
ipsum longè excellunt. Hæc ibi. Ex quibus ma-
nifestè convincitur non posse adductam ab Au-
ctore reddi rationem, quandoquidem etiam
post inventionem nequit ad inventorem perti-
nere. Quidquid autem de hoc sit, quod de ob-
ligatione quintationis asserit in conscientiæ
foro ante omnem judicialem sententiam, bene
ex eo deducitur, quòd venæ prædictæ ad domi-
nium nullius privati pertineant, sic enim dum
apud Principem residet, quidquid obligatio-
nis cum traditione imponitur, manifestum est
ad conscientiam pertinere, sicut ea, quæ ex
contractu quocumque legitimè celebrato re-
sultat: ut si Rex prædium traderet cum onere
quintæ partis fructuum, aut aliud simile.</P>
<P>  <absatz-nummer>1002.</absatz-nummer> Quærit deinde idem Scriptor utrùm<marginalia>Ejusdem|Auctoris|resolutio|alia rejecta|circa Ma-|joratum.</marginalia>
tales venæ repertæ in fundo Majoratus, vel do-
tali, spectent ad possessorem Majoratus & do-
tis. Et respondet cum P. Molina Tract. 2. Disp.
54. nu. 5. si venæ illæ renascantur, pertinere
ad possessorem Majoratus, & ad maritum, quia
uterque habet jus percipiendi fructus ex talibus
prædijs. Si autem venæ non renascantur, ad
possessorem Majoratus, & non ad maritum spe-
ctare. Disparitas est, quia possessor Majoratus,
cùm sit dominus, capere potest quodcumque
emolumentum ex Majoratu, dummodò illum
deteriorem successoribus non relinquat: mari-
tus verò non est dominus bonorum dotalium,
sed administrator tantùm, atque adeò solos
fructus capere potest. Verùmtamen cùm Au-
ctor contra P. Molinam asserat ad dominum
agri, in quo sunt venæ, non spectare domi-
nium illarum, inconsequenter locum præbet
quæstioni, & cum P. Molina respondet; quan-
doquidem neque possessor Majoratus, neque
maritus habere possunt venarum dominium,
quod ad nullum privatum potest pertinere; pro-
pter magnum pretium, quo agrum ipsum longè ex-
cedunt, ut ille loquitur. Si autem resolutio ex
suppositione procedat, quòd venæ præfatæ sint
à Rege inventoribus adjudicatæ cum obliga-
tione quintæ partis: ut affirmat procedere in
Lusitania, id quidem debuit explicari; cùm ta-
men resolutio absolutè procedere videatur,
sicut in toto illo discursu procedit. Unde non
de inventoribus loquitur, sed de dominis: illis
enim, & non istis facultas dicta conceditur, in-
quirendi scilicet etiam in agris alienis, ut apud
eumdem habetur, de quo & Moure Parte 1.
Cap. 14. §. 5. nu. 3. de quo & Nos n. 44. Capi-<-P>@@

<-P>tis, in quo sumus, P. Rebellio adducto, & ra-
tione reddita cur eadem dispositio debeat in to-
ta Hispaniæ Corona locum habere, cui non ob-
stat, quæ supervenit insperata divisio, circa
quam non est utilis operæ pretium distineri.
Addendum ergo consequenter ad Lusitaniæ
leges in quæstione præfata venas prædictas fu-
turas possessoris Majoratus, si ipse inveniat, &
mariti si ipse inventor: neque ad Majoratus
successores debere transire, cùm non sint Ma-
joratui adnexæ, sed industriæ inventoris, uti de
similibus pronuntiandum.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa argentum vivum. Ad Cap. 11.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1003.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum & de illo aliàs, modò autem<marginalia>Debita|Minerarijs|injustè|negari.</marginalia>
circa illud occurrit. Primò non videri
quomodò salva cōscientia possint Gubernatores
debita minerarijs tempore alior&#x0169; Gubernator&#x0169;
cōtracta non solvere, ex collato hujusmodi me-
tallo sec&#x0169;dùm firmas & ratas pactiones. Id enim
usu venit, ut Gubernator, si debita suæ guber-
nationis tempore contracta persolvat, magnum
facinus egisse videatur. Quòd si præstitissent
omnes, nullo pacto debitorum ingens cumulus
excrevisset. Pro quo quidem non video quod
possit momenti alicujus fundamentum afferri.
Exemplaria siquidem in hoc genere vitanda
quidem sunt, non uti regulæ Christianæ gu-
bernationis inducenda, ut est Christiano, im-
mò & naturali jure compertum. Ubi mirabile
quidem fuerit, si tales ingentem metalli co-
piam in qua commercium exercere possint, aliò
transportandam curent, immenso lucro sibi fu-
turum: & ad solvenda debita ijs, qui inter gra-
ves versantur angustias, nullam valeant indu-
striam invenire. Ex eo autem hic modus agen-
di invaluit, quod solutione hujusmodi debito-
rum minor redditur argenti cumulus Regi sta-
tis temporibus transmittendus, pro cujus aug-
mento Gubernatorum solicitudo suspirat; illi
enim meliores suo in munere censendi viden-
tur, qui plus mittunt, mittendi ratione penitus
ignorata. Sed cùm Reges nostri utpotè per ex-
cellentiam Catholici, & justissimi, & pijssimi
sint, alienum penitus ab eorum genio est ullum
sibi præstari obsequium cum injusto gravami-
ne vasallorum: eorum præsertim qui in majus
illius, & regni commodum collaborant, uti
minerarij dicti, in colle illo celeberrimo Huan-
cavelicensi, quem Excellentissimus Dom. D.
Petrus de Toledo y Leyva in præclaro scripto
Matriti edito postquàm Peruviana fuerat gu-
bernatione perfunctus, pretiosissimam Orbis
hujus Margaritam compellavit. Uni enim illi
omnes debentur thesauri, qui depauperata
Hispania mundum potuerunt reddere locu-
pletem. Pro quo & luculentius testimonium
extat Philippi II. Regis nostri in schedula an-
ni 1588. ad Marchionem Canneti Proregem
Peruvianum, Reddite ergo Christiani Princi-<marginalia>Matth. 22.|v. 21.</marginalia>
pes quæ sunt Cæsaris, Cæsari; & quæ sunt Dei,
Deo. Nam quæ justè debentur hominibus, &
Deo debentur, suo præcepto conscientias<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0363.jpg/>
@@1@<SE363>348 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>arctissimè constringenti. Circa quod quidem
non est opus congessisse Doctores, in re scili-
cet penitus explorata, ubi omnes illi, & cum
illis, ac sine illis ratio naturalis clamat debito-
rum non posse differri solutionem, & dila-
torem ad damnorum compensationem teneri,
quæ ex dilatione provenerint. Vide Escalo-
nam in Gazoph. pag. 52.</P>
<P>  <absatz-nummer>1004.</absatz-nummer> Est etiam circa metallum dictum<marginalia>Circa ex-|cessivum|pretium.</marginalia>
satis intolerandum absurdum, de quo in Nova-
Hispania, ubi quintalis pretium ad trecentos
octoregales ascendere testes fidelissimi conte-
stantur. In quo quidem Regiorum officialium
conscientiæ gravissimè possunt onerari, cùm
exonerationis spes valde difficilis videatur. Et
quidem juxta Regiam taxam id stare nequit:
unde ergo adeò insolens incrementum? Dice-
tur ex metalli indigentia procedere, quod parva
illius sit copia, & juxta receptissimam Docto-
rum mentem, illa est sufficiens ratio pretium
adaugendi. Sed contra est: quia quando tale
quid accidit, ad vendentem spectat pretij qua-
lecumque augmentum, vel si administratoris
in eo versetur industria, non ad illum, sed ad
eum, cujus administrantur bona: administra-
tori sui laboris præmio destinato. Tunc sic:
Qui vendit est Rex, vel si ejus officiales, nihil
ex eo habetur unde stare venditio talis possit.
Rex enim moderato pretio fieri vult & impe-
rat venditionem: ergo excessus ad eum non
spectat, nec in ejus commodum derivatur. Offi-
ciales autem ad industriam in modo distribu-
tionis tenentur adhibendam: ideò enim à Re-
ge competens ipsis salarium exhibetur. Si quid
ergo ulterius extorquent, extortio planè est
cum manifesta restitutionis obligatione. Ne-
que credibile est velle Regem tali annuere
venditioni, ex qua majora ejus Regium patri-
monium patitur detrimenta: sic enim multi ex
minerarijs à venditione abhorrent, & emptio-
nem detrectant, modisq&#x0301;ue alijs minùs utilibus
pro argenti depuratione laborant, unde &
quintorum minor portio, & exilis processus
commerciorum. Quòd si contingat metallum
dictum non ex Regia ordinatione, sed aliunde
haberi, pro quo quidem gravissimæ sunt p&#x0153;næ
constitutæ: illudq&#x0301;ue Officiales emant ut ca-
riùs vendant, in quo jam non se ut Officiales
gerunt: in eo conscientiæ etiam notabile gra-
vamen incurritur: tum ob pretij excessum: tum
etiam quia infideles Regi: ad eorum namque
curam spectat hujusmodi extralegalibus ven-
ditionibus occurrere armata manu, & quod sic
venditioni exponitur Regio fisco adjudicare:
quo emolumento violata justitia privatur, unde
& restitutionis obligatio supercrescit, quomo-
documque illa à Doctoribus explicetur. Et
quamvis dici fortè queat apprehensionem ta-
le&#x0303; ad Officiales non spectare, sed ad judices, qui
& exequi p&#x0153;nas possunt: nihilominùs dum
Officiales huic se commercio immiscent, con-
tra officij obligationem agunt, ratione cujus
debent talibus excessibus obviare, & dum illis
incumbunt, Regij fisci cooperantur detrimen-
tis, unde onus præfatum nequeunt evitare.
Quæ doctrina juxta id, quod accidere potest,
procedit: unde si circa factum sit quidquam,<-P>@@

<-P>ex quo variari judicium queat, habet Provin-
cia illa viros apprimè doctos ex nostra Socie-
tate, ut sua etiam sit laus alijs, qui possint
quod hîc non valemus, dilucidiùs expli-
care.</P>
<P>  <absatz-nummer>1005.</absatz-nummer> Et circa Huancavelicensem fodi-<marginalia>De lite circa|fodinam|Huancave-|licensem.</marginalia>
nam nova est his diebus controversia suscitata:
Vir enim nobilis illius, quia eam invenit, ne-
pos, suam esse contendens, eam Regi donare
intendit, quibusdam & honoris & utilitatis
compendijs non levibus postulatis. Cui tamen
se alter opponit, jus erga eamdem sibi etiā esse
contendens, & pro eo legale proferens instru-
ment&#x0169;. Circa quod quidem dum apud Regium
Prætorium agitur, non est cur ego præjudicium
inferam non rogatus. Et verò P. Stephanus de<marginalia>Vide dicta|Tomo 3.|Auctarij|Parte 10.|n. 385. &|seqq.</marginalia>
Avila circa contractum quemdam cum dete-
ctore celebratum à quodam qui solvendo non
fuit, & alium ab isto rogatus respondit; sed
professus majorem se circa negotium illud no-
titiam ad exactam decisionem exoptasse. Juxta
illam autem, supra quam resolutio cecidit, id
habetur prorsus cert&#x0169; detectorem fodinæ, quæ
Detectoria dicebatur, Nobilem inquam præfa-
tum, eam uti propriam vendidisse ter centum
quinquaginta mille octoregalibus, quos cùm
is, qui emit, integrè solvere non valuisset, ipsi
est reddita judicis auctoritate. Et ab eo, qui
emerat peculiaris pro recuperatione modus in-
ventus, & de contractu actum, qui dicto P.
Stephano non placuit, quia usurarius videba-
tur. Non constat autem ex ipsius Scripto an
fuerit ille executioni mandatus, & ex alio col-
ligitur sic actum circa annum 1588. quando
Mina dicta ad Regium patrimonium perti-
nuisse supponitur, quandoquidem contractu
conductionis à præfato Patre possideri insinua-
tum: sic enim ille: Esta relacion es conforme
al arrendamiento del año de 88. Id quod etiam
constat ex Regia Schedula, de qua nu. 1003.<marginalia>Regia sche-|dula.</marginalia>
sic enim ibi: Y aunque aya otras personas, que
quieran hazer baxas en los dichos precios, no los
admitireis, si vieredes que los dichos Mineros se
acomodan à lo que fuere justo, pues como està dicho,
mi voluntad es que sean preferidos à otros quales-
quiera, y el bien del negocio no està tanto en que sea
el precio poco mas, ò menos, como en que se saque
mucha cantidad, y que para poderlo hazer, anden
descansados y sobrellevados. Sic pijssimus, & pru-
dentissimus Philippus, cujus verba ob finalem
clausulam præsertim adducta, quibus apertè si-
gnificat quàm suæ fuerit voluntati conforme,
ut Minerarij prædicti sine gravaminibus eor&#x0169;
satis arduo labori adjectis suo in ministerio
adeò utili, immò & necessario progrediantur.
Ut stat quod circa hoc dictum citato nu. 1003.
Nullum gravamen majus, nullum premens
magis quàm pecuniæ indigentia, quæ futura
pro Indorum laboris compensatione promptis-
sima; quod stare nequit, dum circa debita, de
quibus dictum, adeò dormitatur. Neque enim
credendum est aliam esse mentem Clarissimi
Principis successorum, quos constat ejus pie-
tatem verè Regiam, verè Catholicam exæ-
quasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1006.</absatz-nummer> Circa id autem quod de donatione<marginalia>Circa dona-|tionem Regi|factam.</marginalia>
dicitur Regi facienda, jam pridem juxta id,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0364.jpg/>
@@1@<SE364>§. IV. Circa argentum vivum. 349
<duolan 2><-P>quod in præfato Scripto habet P. Stephanus, prę-
ivit exemplum. Circa quod ipse ita censuit, ut
esset sanè invalida in adductis ab ipso cirum-
stantijs, eo quod involuntaria videretur, ob in-
gens rei donandæ pretium: numquam enim
talis libera & spontanea præsumitur, juxta D.
Antoninum 2. p. tit. 1. Cap. 7. & Navarrum in
Summa Latina Cap. 17. nu. 209. Sed quidem
dum cum Rege agitur, respectu cujus vexatio
nulla, & in re præsertim, quam Rex poterat
sibi antecedenter vendicare; difficilè poterit
nullitas contractus ostendi. Cùm aliàs sit rei,
in cujus possessione non statur. Et licet revera
ita contingat, ut ad hujusmodi donationem ex
necessitate aliqua deveniatur, quæ si non ad-
staret, neutiqam de donatione ullatenus age-
retur. Quando tamen, ut dixi, cum Rege agi-
tur, omnis est adhibenda sinceritas, unde ita
paciscendum, ut donans omni velit Regem
obligatione restitutionis immunem. Immò Rex
ipse ita se gerere potest, quidquid de intentio-
ne donantis sit. Si enim sincerè agit, benè qui-
dem, si autem non ita, in p&#x0153;nam perfidi agen-
di cum ipso modi, potest quod est donatum li-
citè retinere. Cùm aliàs obsequia ista remune-
rari abundè soleant, ad quid solent in ipsis donā-
tium respectus intendi. Nemo enim unquam car-<marginalia>Ephes. 5.|v. 29,</marginalia>
nem suam odio habuit. Ephes. 5. v. 29. & de bonis
fortunæ dici solet in carnem & sanguinem
converti, unde odio ampliùs janua cordis ob-
seratur. Nec de his plura, de quibus & dictum
aliàs, & infrà Tit. 9. Cap. 5.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa præscriptionem. Ad dicta Capite 14.
§. 4.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1007.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro sufficientia ignorantiæ non so-<marginalia>Circa igno-|rantiam|Iuris ut ob-|stet P.|Bonæ-Spei.</marginalia>
lùm facti, sed etiam juris dictum ibi,
cum qua stat bona fides ad præscriptionem Iu-
re Canonico requisita. Contra quod insurgit
P. Bonæ-Spei Tomo 5. Tract. 1. de Iure & Iustit.
Disput. 3. nu. 108. & seqq. Ubi distinguit inter
bonam fidem Theologicam & civilem, asserit-
q&#x0301;ue ignorantiam juris non posse impedire bo-
nam fidem Theologicam, benè tamen civilem,
quæ non minùs requiritur quàm Theologica,
ut clarè colligitur ex l. 24. ff. de usucap. quæ
ita statuit: Vbi lex usucapionem inhibet, bona fi-
des (videlicet Theologica, ut exponit Auctor)
usucapiendi nihil prodest. & l. sed etsi §. Si ante
ff. de heredit. petit. quæ ita: Post litis contesta-
tionem omnes malæ fidei (videlicet civilis, ut
idem) possessores sunt: Et ratio est, quia præ-
scriptionis privilegium Iure Civili approban-
te Canonico, introductum est. Sic cùm pro-<marginalia>Ejus fun-|damenta|diluuntur.</marginalia>
bet, nihil sanè evincit, quia distinctio prædicta
sinesufficienti fundamento asseritur, cùm nul-
la alia bona fides sit, nisi quæ ad conscientiam
spectat, & ab ipso vocatur Theologica, juxta
quam Jus Canonicum de illa loquitur, & de-
cernit. Unde Innocentius Tertius Cap. ultimo
de Præscription. juxta Concilij Lateranensis decre-
tum, ita statuit: Quoniā omne, quod non est ex fide,<marginalia>Cap. Quo-|niam de|Præscript.</marginalia>
peccatum est, Synodali judicio diffinimus, ut nulla<-P>@@

<-P>valeat absque bona fide præscriptio tam Canonica,
quàm Civilis. Sic Pontifex & Concilium juxta
D. Pauli profundum effatum: Omne, quod non
est ex fidè, peccatum est. Rom. 14. v, 23. Id est
ex conscientia, ut habetur etiam de P&#x0153;nit. dist.
3. ad fin. §. Illud. Nullam ergo bonam fidem
civilem agnoscit, quia illa cum peccato stare
posset, quod & in Canonica & civili præscrip-
tione depellit. Neque urgent leges adductæ.
Quod enim in priori statuitur, ut jacet admit-
titur, scilicet bonam fidem non prodesse, ubi
lex impedit, ut certum est in aliquibus inhibe-
re. Quod autem in altera benignè exponen-
dum est, quia impossibile est ut bona fides, quæ
fuerit, in malam transeat, dum pro ista certum
non subintrat fundamentum. Unde & contin-
gere potest ut post litis contestationem, si
actor in lite succumbat, aut ab ea desistat, bona
fides continuetur. Pro quo Covarrubias in Re-
gulam Possessor. Parte 3. nu. 4. Vers. Secunda
conclusio. Ubi licet videatur juxta aliorum men-
tem loqui: Vers. tamen ultimo id absolutè am-
plectitur, sic enim ibi: Et videtur non esse locum<marginalia>Covarru-|bias.</marginalia>
in hac specie Regiæ Constitutioni: siquidem ex litis
contestatione non fit interruptio præscriptionis, cùm
actor succumbit: quemadmodùm superius in hoc
ipso §. probavimus. Sic ibi. Quidquid inferiùs vi-
deatur dubitare, neque ad præmissam doctri-
nam referendum. Pro quo & facit id, quod ha-
bet n. 6. ver. Superest in fine, ubi pro eodem jus
stare concludit: Nam leges in contrarium pro com-
muni allegatæ, intelligendæ sunt, quoties mala fides
manet apud poßidentem vel præscribentem, quæ
sunt illius verba. Si autem bona, non quidem
talis, sed mala præsumitur ex civili interruptione,
ut ipse subdit, ut indicet non obstare illam, quia
in præsumptione fundatur. Et juxta hæc vide-
tur posse Juris regulam explicari, ut ignoran-
tia Iuris non relevet, quia non videtur in bona
fide, & conscientiæ securitate fundari. Et qui-
dem juxta explicationem dictam satis expeditè
in hac materia proceditur, & multarum diffi-
cultatum culmi una falcis circumductione se-
cantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1008.</absatz-nummer> P. Pereyra Tomo 1. nu. 531. diversi-<marginalia>P. Pereyra|minùs con-|sequenter|locutus|ostenditur.</marginalia>
modè circa ignorantiam Iuris manifesti sen-
tit: ait enim ignorantiam ejusmodi etiam in
foro conscientiæ tollere præscriptionem ordi-
nariam, qualis est trium, decem, & viginti
annorum, & probat, quia præscriptio omnem
vim habet à Jure humano: illud autem eam
non admittit, ut constat ex l. 4. Iuris. ff. de Iuris
& facti regul. quod præcipuè intelligitur de
præscriptione ordinaria requirente titulum, qui
cum tali ignorantia non datur. Asserit deinde
probabile esse ignorantiam talem invincibilem
impedire pręscriptionem etiam longissimi tem-
poris. Quod P. Molina Disput. 64. ita censuit
certum, ut oppositum dixerit improbabile.
Quo non obstante statuit probabilius esse per
ignorantiam dictam non tolli præscriptionem
dicti generis, quia leges de illa loquentes fun-
dantur in præsumptione, ut constat ex l. 20.
n. 6. Qui contra Iura mercatur, bonam fidem ha-<marginalia>Reg. Qui|contra.|in 6. 22.|& L. 20.</marginalia>
bere non præsumitur. Ergo si cesset præsumptio,
cessabit lex, & dabitur præscriptio. Unde si
quæ Jura in contrarium adducuntur, explican-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0365.jpg/>
@@1@<SE365>350 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>da sunt, vel de præscriptione ordinaria, vel in
foro externo. Sic ille philosophatur, & quoad
ultimum meritò audiendus: in assertione au-
tem priori, si locutus similiter fuisset, major
esset consequentia doctrinæ: ex fundamento
enim posterioris potest idem de priori convin-
ci: leges scilicet in præsumptione fundari: ne-
que enim major in quibusdam, quàm in alijs
diversitatis occurrit ratio: id quod in prædicta
lege, ex qua ille arguit, manifestum apparet:
neque enim in adductis verbis pro extraordi-
naria præscriptione speciale aliquid indicatur.<marginalia>Generalis|probatur.</marginalia>
Et est quidem illa eisdem verbis Regula 82. in 6
ubi Glossa uti communem accipit. Circa quam
& Dynus ita scribit: Hujus Iuris est ratio, quia<marginalia>Dynus.</marginalia>
aut emptor sciebat à Iure prohibitum: & sic fides
mala concluditur à parte: aut ignorabat: & tunc
mala fides propter Iuris errorem præsumitur. ff. de
usura l. si fur. Sic ille. Jam quod de legibus in
contrarium adducibilibus dicitur ad eas, quę ut
favorabiles adduci possunt, venit pariter appli-
candum, ut scilicet de foro loquantur externo,
si quidquam urgere videantur, & quòd sic pro-
cedant, ut ad ordinariam & etiam extraordi-
nariam præscriptionem spectant, cùm pro dis-
crimine indicium nullum extet.</P>
<P>  <absatz-nummer>1009.</absatz-nummer> P. Herincx Tomo 3. Disput. 4. de Iust.<marginalia>Quid P.|Herincx,|qui & im-|probatus.</marginalia>
& Iure n. 169. communem sententiam sequitur
circa ignorantiam Juris, & probat, quia sic
leges disponunt, à quibus translatio dominij
nascitur, pro quo specialiter adducit l. Num-<marginalia>l. Nun-|quam ff.|de usup.</marginalia>
quam 31. ff. de usurp. & usucap. ubi sic habe-
tur: Numquam in usucapionibus Iuris error pos-
sessori prodest. Quod quidem ait Doctores intel-
ligere de Jure claro, ut circa usuras, & impo-
tentiam alienandi in Religioso & pupillo. Sed
quidem lex dicta, sicut & aliæ, explicari de
foro externo possunt. Et licet ab illis dominij
translatio nascatur, id post sententiam declara-
toriam sufficienti ratione salvatur. Id quod in
Testamento videre licet, ratione cujus, & be-
neficio legis solemnitatem præscribentis, do-
minium ad heredem transfertur: & tamen pro-
babilissima sententia est deficiente solemnita-
te, si quis de voluntate sit defuncti certus,
posse relicta bona apud se extantia retinere. Id
quod etiam de confiscatis bonis proponit Au-
ctor n. 177. Quod efficacissima potest ratione
convinci. Nam leges civiles præscriptionem
admittunt etiam in possessore malæ fidei, quod
est, ut vidimus, ab Innocentio Tertio in Cōcilio
Lateranensi damnatum. Tales ergo leges in
Cæsareo Jure contentæ ad conscientiæ forum
minimè pertinebant, cùm essent injustæ, &
consequenter aliæ ad præscriptionem spectan-
tes, quia in omnibus publici tantùm status
commodum spectabatur, pro quo Covarruvias
Parte 3. in citatam Regulam Possessor Vers. 1. Pro
& quo in l. ult. ff. Pro suo, ita loquitur Juris-<marginalia>L. ult. ff.|Pro suo.</marginalia>
consultus Neratius: Ergo usucapio rerum consti-
tuta est, ut aliquis litium finis esset. Sic ibi. Non
ergo conscientiæ agebatur negotium, quando
& legislatores Ethnici erant, & à Christianis
Principibus nihil est adjectum, ratione cujus
negotium animæ agi videretur. Pro quo & fa-
cit, quod de Regno Siciliæ loquens habet P.<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
Tamburinus Lib. 8. in Decalogum Tract. 1. Cap.<-P>@@

<-P>14. §. 2. n. 3. sic enim ibi: Iurisperiti Regni no-
stri, qui paßim varias Decisiones de Præscriptione
Typis evulgarunt, solùm loquuntur in foro iudiciali,
quod ad ipsos pertinet &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1010.</absatz-nummer> Sed instari potest. Nam legibus<marginalia>Instantia|urgens.</marginalia>
præscriptionis non extantibus, res ad aliquem
pertinens ad dominum semper pertineret, in
cujuscumque potestate esset, quantolibet tem-
poris lapsu: Atqui stante lege prohibente præ-
scriptionem eodem modo se habet res ac si le-
ges præscriptionis non extarent: ergo res sic
ab aliquo possessa ad dominium legitimi domi-
ni pertinebit. Major est certa juxta omnium
sensum, & rationem manifestam, ideò enim
adinventa est præscriptio, ut dominium possi-
denti cum legitimis conditionibus conferre-
tur, unde & supponitur apud priorem domi-
num extitisse, quia nequit dici fuisse nullius,
sicut accidit in rebus vacantibus, de quibus in
præsenti capite, sic enim domino comparenti
non esset res necessariò reddenda, si deficerent
conditiones ad præscriptionem requisitæ. Mi-
nor autem ostenditur: Nam lex prohibens do-
minijtranslationem illud non transfert: neque
est alia ratione cujus id possit haberi. Quænam
enim illa? Non videtur equidem ostendi posse,
cùm aliàs, juxta dicta leges præscriptionis cir-
ca forum conscientiæ non versentur, unde &
quoad illam in eodem statu censendæ sunt
remanere. Ergo &c. Quæ quidem instantia
non parùm videtur urgere: potest tamen re-
sponderi, concessa Majori negando Minorem.
Et admittendo quidem translationem dominij
non fieri virtute legis prohibentis, negando
tamen id haberi non posse virtute aliarum.
Sunt enim multæ leges, quæ positis legitimis
conditionibus dominium transferri statuant,
quæ generaliter procedunt; unde cùm aliæ
subsecutæ in quibusdam casibus id prohibentes,
commodam accipiunt explicationem, ut de
foro externo veniant accipiendæ. Licet autem
legislatores forum conscientię directè non spe-<marginalia>Solvitur|cum notan-|da doctrina.</marginalia>
ctent in dominij translatione; dum tamen ab-
solutè de illo disponunt, consequens est, ut sine
cōscientiæ reatu res possideri queant, sive Chri-
stianus quisque sit, sive talis non fuerit: nam
in statu etiam Gentilium suus etiam reatus esse
conscientiæ poterat, ut est penitus explora-
tum, cùm in eo legis naturalis vigeret obliga-
tio, & ita restitutionis, à qua virtute legis ali-
cujus juri naturæ conformis poterat liberari.
Leges autem quæ absolutè de dominij transla-
tione in Cæsareo Jure disponunt præter alias
sunt: l. 3. ff. de Vsucap. l. Ad quiritur §. Non so-
lùm. ff. de adquir. rer. dom. l. Traditionibus. C.
de pactis Authent. Nisi tricennale. C. de bonis ma-
tern. Ex quibus Covarruvias suprà Vers. Ceterùm
contrariam, probat non solùm dominium utile,
sed directum transferri per textus, de quibus
ibi, Et hęc quidem dicta sint ut probabilitatem,
de qua nu. 102. præsentis Capitis adstruamus.
Ubi circa Covarruviæ citationem erratum in
numero, positus enim est 10. cùm sit 9. & hoc
quidquid alibi dixerit.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0366.jpg/>
@@1@<SE366>§. VI. Circa impositiones. 351
<duolan 2><Z><A+1>§. VI.
Circa Regia emolumenta ex Gabellis.
Ad Cap. 15. 16. & 17.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1011.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori circa Alcavalam Cardinalis<marginalia>Circa Alca-|valam.</marginalia>
Toleti rigida est censura proposita:
qui & circa illius initium minùs videtur ex-
actè locutus, dum illud ad tempus belli Gra-
natensis refert, cùm tamen Alfonsi Undecimi
tempore fuerit inchoata, nisi bellum Algui-
rense libuerit Granatense nuncupare. Pro quo
novissimè Dom. Doct. Franciscus Ramos del
Manzano Regius supremi Consilij & Cameræ
Consiliarius, ac Regis nostri Caroli Secundi
dignissimus Magister in Historialibus animad-
versionibus pro magnorum Regum in pueritia
comparatis imperijs, ubi circa præfatum Re-
gem Alfonsum ita scribit: En las mismas Costas<marginalia>P. Ramos|del Man-|zano.</marginalia>
de Alcalà se acavò de otorgar por todos los Reynos
al Rey el impuesto de la alcavala y veintena de las
rentas, para la guerra de los Moros. Aviase pedido
algunos años antes, en Cortes de Burgos para la
empressa de las Algeciras, y deteniendose en conce-
darle los de Burgos, les dixo el Rey, que quando no
se le concediessen, el por la Santa Fè, y por la salud
de sus Reynos, con tres mil Caballeros, que podria
juntar y mantener con sus rentas, entre los de su
casa, iria à poner su Real à la puerta de la Al-
gecira, y alli estaria basta dar fin à la empressa, co-
mo Caballero, y como Rey Christiano, por sus Rey-
nos, y por la Christiandad. Razonamiento ò habla,
que oida por los de Burgos y suceßivamente por los
Prelados, Ricos hombres, y fidalgos de aquellas
Cortes, y de otras de Castilla, otorgaron luego la
alcavala, teniendo por merced à Dios, que les
ubiesse dado un tan buen Rey. Sic ille. Ex quo
habetur compertum fideles vasallos in contri-
buenda pecunia esse promptissimos, quando
pro illius impositione est etiam comperta caus-
sa, quæ in bonum publicum cedat, & Christia-
næ fidei defensio & propagatio pertractatur:
ac circa illud pij & providi Regis desudat in-
dustria. Quod si desit, mirum non est sub im-
positionum onere congemiscere, & pro bene-
dictionibus maledictiones jaculari. Solet au-
tem in hujusmodi gravaminibus id accidere,
quod experientia satis testatum reddidit, & P.
Mariana Lib. 15. Historiæ Hispanicæ Cap. 11. de
Ferdinando Alfonsi præfati parente loquens<marginalia>P. Mariana</marginalia>
sic eleganter & prudenter admonuit: Ferdinan-
dus bello Maurico comparando Vallisoleti conventus
regni habet, pecunia conquisita collataque propensa
provincialium voluntate æquo animo ferentium
damnum pecuniæ; gravitatem vectigali&#x0169; præ cupi-
ditate impiæ nationis extirpandæ: neque cogitanti&#x0169;
honestis sæpè occasionibus jura imminui libertatis:
dum malis Reipublicæ temporibus concessa vecti-
galia, sedata etiam tempestate imperantur, reti-
nenturque. Sic ille, ad Alcavalam respectu ha-
bito, cujus initia extitere tunc temporis, & sub
filio Alfonso irrevocabiliter prorogata. Sed
quidem quod videtur præfatus Scriptor innue-
re etiam necessitatis tempore debere subditos
populos circa contributionem cogitare, ne<-P>@@

<-P>suam honestis, quæ obtenduntur, caussis, amit-
tunt libertatem, humanam superat providen-
tiam, cùm necessitas lege careat, nec sit fas
Principem inarmatum velle, & certis periculis
illum, seq&#x0301;ue pariter obnoxios remanere. Ni-<marginalia>Quid circa|illum &|alia possit|esse remed$unclear.</marginalia>
hilominùs quando sic aliquid postulatur, & ne-
cessitas urget, non est spes recuperandæ liber-
tatis penitus abjicienda, sed id, quod postulatur
quoad quantitatem & tempus cum moderatio-
ne concedere, promittente Rege pro certo
temporis spatio exactionem futuram, nisi ea-
dem persistat necessitas, neque tale aliquid nisi
facto regni conventu, ut leges statuunt, ex-
acturum. Et quidquid de hoc fuerit, illud op-
portunissimum, si Alcavalæ gravamen levius
redderetur, sic enim quod plus esset in bonis
eam solventibus, in Regis commodum aliundè
redundaret, & sicut Deo debent, ita & Regi
vasalli cum lætitia deservirent.</P>
<P>  <absatz-nummer>1012.</absatz-nummer> Cap. 16. de vectigali Almoxarifazgo<marginalia>Almoxari-|fazgo unde.</marginalia>
actum, quod nomen nescio quomodo in Hispa-
nia retentum, juxta ea, quæ habet P. Mariana
citato lib. 15, Cap. 21. sic enim ibi: Iosephus Iu-<marginalia>P. Mariana</marginalia>
dæus ad rationes regiorum vectigalium compulsus,
(cùm fidem non satis probasset, & occasio evertendi
hominis quærebatur, neque deesse poterat) ærarij
præfectura abijt: cautumque ne deinceps externæ
religionis homini demandaretur. Almoxarifi vox
Arabica odij mitigandi caussa, Præfecti thesaurarij
appellatione mutata, in ea re universæ provinciæ
abs rege gratificatum. Sic ille. Sed circa hoc non
est cur diutiùs occupemur. Occurrit autem ci-
tato in Capite n. 123. in fine defectus syllabæ,
propter quem sensus contrarius redditur in re,
de qua ibi. Dicimus enim in mari Australi non
videri opus esse vectigali dicto ob illius securi-
tatem ab hostilibus incursibus, propter quos
constat fuisse constitutum, sic tamen conclu-
sum: Quod ad vectigal pro mercibus ex Hispania<marginalia>Circa typo-|graphicum|errorem.</marginalia>
adductis referri potest, adeò accrescens ex ejusdem
maris enavigatione, in qua onerarias numquàm
pro securitatis commodo naves Regiæ comitantur.
Sic ibi: quod tamen ut jacet constat esse à ve-
ritate penitus alienum; cùm Regiæ naves in
earum ordinario concursu onerarias comiten-
tur. Quid igitur? Itáne manifestæ injurij ve-
ritati? Absit. Sed error inde: quod particulæ
Numquàm negativa detracta particula, scilicet
Non, cùm Nonnumquàm dici debuisset. Tale
aliquid & in sacris libris non semel occurrit ob
inscitiam librariorum. Sic illud Iob 22. v. 12.<marginalia>Similis alis$unclear|Iob 22.|v. 12.</marginalia>
ubi ita quidam: An cogitas quòd Deus excelsior
cælo sit? Quod quidem contrarium habet sen-
sum legitimo & tenendo addita particula Non,
hoc modo: An non cogitas quod Deus excelsior
cælo sit? Quod à Francisco Luca adnotatum.
Et juxta priorem lectionem Commentarius D.
Gregorij decurrit, egregia quidem doctrina,
sed minùs Literæ congruenti. Jam quod circa<marginalia>Circa Al-|moxarifaz-|gum quid|dignum|observata.</marginalia>
securitatem in hoc Australi mari diximus, Deo
benè favente, hucusque verissimum compro-
batum: Deo inquam benè favente; nam quæ
immani maris interstitio adscribi potuit, su-
periori debet providentiæ potiùs adscribi: tran-
situs siquidem redditus est non ita arduus ini-
micis, ut antea credebatur. Unde inter suspi-
ciones vivimus repentinorum incursuum, quos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0367.jpg/>
@@1@<SE367>352 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>utinam ejus, quem certissimum nostræ felici-
tatis Auctorem agnoscimus, favor continuatus
avertat. Et quidem illis, si quidquam attenta-
verint, de humanis etiam pręsidijs er&#x0169;t majora,
quàm suspicari ipsi poterunt & terræ & maris
obstacula: & circa hæc expediet vectigal, de
quo loquimur, pro quo & constitutum, insumi:
his præsertim temporibus, cùm pro sumptibus
Classis ex Hispania venturæ Indultum, quod
Commercium præstat, de quo aliàs, abundè
sufficiat. Negotium ergo conscientiæ videtur
agi in caussa præsenti: absurdissimum enim vi-
detur, si Peruvium, divitiarum fons, & exer-
cituum Europæorum animatum robur, inde-
fensum relinquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1013.</absatz-nummer> Pro Averia dictis Cap. 17. addi po-<marginalia>Circa Ave-|riam, &|illius pro|conscientiæ|foro obliga-|tionem.</marginalia>
test quod dudum dicebamus de obligatione in-
sumendi illam in defensionis commodum, quia
ea est de caussa, ut ibidem expositum, institu-
ta. Prætereà circa obligationem in foro con-
scientiæ, quod dictum n. 132. de illam defrau-
dantibus, qui nullo circa hoc conscientiæ re-
morsu pulsantur, confirmari potest ex eo quod
habet P. Pereyra Tomo 1. nu. 1562. ubi quærit
an lex obliget in conscientia imponens tribu-
tum, sed nihil exprimens de ipsius petitione.
Et adducta P. Sancij sententia Lib. 2. Consilior.
Cap. 4. Dub. 10. n. 5. asserentis cum multis talem
legem tantùm obligare ut nullus ex industria
occultet merces, & utatur fraudibus pro de-
fraudatione; non verò ad hoc ut ipse inquirat
exactores, eisque sponte offerat tributum. Et
aliorum apud eumdem n. 11. qui eamdem do-
ctrinam extendunt ad eum, qui ex industria
occultat merces & contractus, ne gabella exi-
gatur, quod probabile ille judicat, sed opposi-
tum probabilius, ita concludit: Mihi videtur<marginalia>P. Pereyra,|ut faveat,|licet adver-|sari videa-|tur.</marginalia>
consuetudini standum esse. Sic ille. Cùm ergo ea
circa Averiam vigeat consuetudo, quam vidi-
mus, videtur eidem standum. Neque contra
hoc facit id, quod tradit citatus Scriptor imme-
diatè ante præfata, ubi sic ait: Illud mihi cer-
tum est, tributa justa deberi in conscientia eo modo,
quo lex justa obliget, ut solvatur absque alia nova
petitione sic solvi debere, ut contingit in decimis
Ecclesiasticis, quas Ecclesia præcipit solvi etiam non
petitas. Tantum ille. Cùm ergo Rex Averiam
etiam non petitam solvendam statuat, & cùm
obligationem exprimat in foro conscientiæ, ut
constat ex adductis n. 130. pro hac videtur par-
te stare, neque illud, quod subdidit, suffragari.
Sed quidem quod ab ipso tradit&#x0169;, ad casum est
præsentem extendend&#x0169;, quandoquidem stante
Regis declaratione, circa illius tame&#x0303; praxim ea,
quam diximus, viget consuetudo. Ubi & dici
potest legem dictā non esse receptā quoad hu-
jusmodi obligationem, ut mōstravit usus, neq;
pro eo speciale quidquā à successoribus adject&#x0169;,
idq; satis prudenter, quia nullus ex eo colligen-
dus fructus, & oporteat valde cōscientię laqueos
evitare. Hinc factum ut cùm à me tale aliquid
post navigationis terminum peteretur, prorsus
abnuerim, immunitate prætensa, unde non est
in petitione processum. Non enim gravamen
tale supra rem cadit, sed supra personam, unde
afficere nequit exemptam. Neque circa hoc
ulla videtur extare lex, & ita à navium Regia<-P>@@

<-P>rum gubernatoribus apparet inventum, hinc
inde compendia conantium cumulare. Contra
quos tamen militat adducta ratio soluti pretij
transvectionis; neque enim dici potest exactio-
nem hujusmodi ad illud pertinere, quandoqui-<marginalia>Vide in|Indice|verb. Ave-|ria.</marginalia>
dem circa illud nihil est cum gubernatore con-
ventum, unde neque accrescere debet obliga-
tio penitus insperata.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa p&#x0153;nas Commissi. Ad Cap. 18.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1014.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod n. 141. dictum de mercibus<marginalia>De praxi|contraria|legi.</marginalia>
Sericis ex Sina adductis, jam his
temporibus adeò est practicabile redditum, ut
non solùm pro Ecclesijs, sed pro quibuscum-
que alijs, nescio qua de novo introducta indul-
gentia, liceat illas comparare. Ubi quidem si à
Rege illa non descendit, negotium quidem est
non levi scrupulo obnoxium, si de Gubernato-
ribus loquamur: est enim expressa pro eo pro-
hibitio in magnum, ut creditur, Indiarum com-
modum, unde quæ & debeat generaliter obser-
vari, quidquid de interpretatione benigna ali-
quando sit, de qua dictum Tit. 3. Cap. 3. Erit
autem major scrupulo locus, si mercimonium
tale ad ipsos Gubernatores spectet, licet alio-
rum ministerio, minimè occulta agendi ratio-
ne. Accedit ex eo jura Regia imminui, quæ ex
mercium ex Hispania comportatione ad cu-
mulum magnum assurgunt, & satis absurdum
est ut id cooperatione Gubernatorum eveniat,
erga quos Regia confidentia eminet, ut quod
pretiosius in bonis habet, illis committat, &
eor&#x0169; diligentiam ampla compensatione remu-
neret, aut remuneratione cōpenset, pro adventu
& reditu ad sumptus necessarios attentus, ut in
nullo ipsius providentia deficiat; sicque & de-
fectus in administratione præveniat, ut tales
erga se experiatur, qualem ipsi erga seipsos pro-
vidum & attentum Argum experiuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1015.</absatz-nummer> Circa id autem quod pro Ecclesiæ<marginalia>Circa emp-|tionem|Sinensium|mercium|pro Ecclesijs|quomodo|prohibitio|non sit|contra im-|munitatem.</marginalia>
immunitate dictum, ut ex prohibitis mercibus
emere liceat, videtur posse non inverosimili-
ter responderi, Regiam prohibitionem erga
Ecclesias non versari; sed erga mercatores, ut
scilicet illis non liceat merces præfatas cui-
cumque vendere, etiamsi pro Ecclesijs dicantur
adductæ. Quod quidem non videtur contra-
rium Ecclesiasticæ immunitati, sicut in alijs
potest accidere, quæ vendi prohibentur. Et in
casu præsenti potest ratio specialis pro expres-
sione Ecclesiarum occurrere, quia eo prætextu
possent mercium dictarum arcæ quamplures
introduci, & quidem ratione immunitatis non
tenetur quis vendere ijs, qui illa gaudent, si
non vendat alijs, quæ ipsius sunt: in eo enim
uti suo dominio potest. Quod ergo facere sic
potest, etiam poterit obligatus, salva immuni-
tate: quia in eo neque directè, neque indire-
ctè contra illam tenditur: & de directa ten-
dentia ex eo ostenditur, quia incredibile est
legem à Catholico Rege latam, & obsequen-
tissimo Ecclesiæ filio, contra ipsam velle aper-
to Marte militare. Item ex qualitate ipsius<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0368.jpg/>
@@1@<SE368>§. VII. De p&#x0153;nis Commißi. 353
<duolan 2><-P>legis, in qua nullum gravamen Ecclesiæ, sed
bonum publicum, immò & Ecclesiæ ipsius ac-
curatur. Ecclesiarum namque pretiosior orna-
tus ex publici commercij locupletiori proventu
accrescit, unde & pretiosiora possunt orna-
menta, Europæa scilicet, expectari. De indi-
recta autem probari potest ex doctrina Cardi-
nalis Lugo, cujus est optima explicatio Disput.
34. nu. 136. ubi ait tunc contingere quando
lex ex suis verbis non tendit directè ad gra-
vandos Ecclesiasticos: dantur tamen tales cir-
cumstantiæ, ex quibus ostendatur id præcipi ad
eos gravandos per circuitum v. g. si laicis pro-
hibeatur ne vendant sine expressa licentia ma-
gistratus, ea intentione, ut non detur licentia
vendendi Ecclesiasticis, de quo Nos aliàs. In
casu autem præsenti nihil est invenire tale ut
liquet: prohibitio enim minimè ex tali inten-
tione procedit, sed ex motivis prædictis, neque
ullus est circuitus, aut illius umbra. Quòd au-
tem de Ecclesijs inducta mentio, nihil tale ar-
guit: sed cautio quædam est occurrens credi-
bili prætextui, ne scilicet ab Ecclesia damnum
veniat, cui sine ipsius immunitatis læsione po-
test obviari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1016.</absatz-nummer> Et præfatus quidem discursus vide-<marginalia>Quid circa|præfatum|discursum.</marginalia>
tur non inverosimilis, unde legem prædictam
non penitus immunitati contrariam pronuntia-
vimus, sed scrupulum circa eam movimus ob
adductas rationes, non equidem leves, aut con-
temnendas, unde est cur circa hoc procedi ma-
gno cum temperamento debeat. Et quod vide-
tur certum, si res jam emptæ sint, & dominij
Ecclesiæ privilegium eminens consecutæ, ex-
trahi violentia illata nequeunt, cùm & ratione
dominij, & quia intra Ecclesiam, debeat illis
hæc reverentia minimè denegari. Et verò
etiamsi extra Ecclesiam apud Sartores inve-
niantur. Tum quia privilegium dictum stat pro
ipsis: nec non quia id non videtur credibile fu-
turum Regiæ consonum voluntati. Et quia
verba legis ad illud neutiquam videantur ex-
tendi, cùm de adductis pro Ecclesiæ cultu aut
ornamentis procedant; & ita non de ijs, quæ
jam sunt divino cultui dedicata. Est autem ex
præfatis mercibus æstimabilius illud, quod Raso
de Canton dicitur, ut nullum ejus generis ex
Europa adductum illi valeat exæquari. Et illud
quidem Ecclesiæ ornamentis aptissimum, sicut
& alijs non sactis usibus. Ubi quidem verosi-
mile non apparet velle Reges nostros in Peru-
vio illius usum penitus removeri: deberet
enim alio ex Hispania transmisso, ut in mer-
cibus alijs usu venit, illius suppleri defectus.
Circa hoc ergo benigna est interpretatio Regijs
legibus adhibenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1017.</absatz-nummer> Extat & prohibitio alia circa arma<marginalia>Circa pro-|hibitionem|transporta-|tionis ar-|morum.</marginalia>
ex Europa transportanda, de qua nu. 142. Cu-
jus esse ratio potuit, ne pro ijs, qui prioribus
illis temporibus ad seditiones propensi regio-
nes istas perturbabant, nova essent fomenta
furoris, quibus sibi addictos roborarent. Sed
experientia docuit necessaria esse illa, offen-
siva pariter & defensiva, non solùm propter
timores nocturnos, sed diurnos etiam, ad Peru-
vianas divitias anhelantibus externis, & intra
propria regni viscera quandoque periculosis<-P>@@

<-P>motibus excitatis. Et quid ad Chilense regnum
attinet dubitari nequit, unde Serenissimæ Re-
ginæ nostræ providentia ad opportunam hujus
generis, sicut ad alia omnia, provisionem at-
tenta, copioso dudum apparatu succurrit, qui
& circa hoc nostrum desideratus, ne nimia nos
securitas in pericula, ut sæpè accidit, irrepa-
randa conducat. Neque enim arma in hoc re-
gno fabrefieri commodè possunt; & magnis
quidem expensis, si quæ conficiantur, obve-
niunt, licet quod attinet ad majora tormenta,
nulli cedat, habet enim & plura & pulcherrima,
non ferrea, sed ænea, quibus Callaici portus
muri resplendent, & quæ possint etiam eò ubi
opus fuerit, convehuntur. Circa Paraquarios
Indos, quia ab hostibus Brasilicis, nomine
Christianis, invasi, ut eos in servitutem re-
dactos in Sacchari cogant officinis rara inhu-
manitate servire, cùm jam zelo & Apostolica
Operariorum nostrę Societatis industria ad op-
pida essent ex silvarum habitatione traducti, &
Christianis moribus usque ad miraculum con-
formati; experimentis compertum est valida
defensione indigere, & ita tractandorum, ar-
cabusiorum peritiam edocti, securitatem sibi
post egregia facinora compararunt. Sed ecce
spiritus contradictionis insurgit, & zelo nescio
quo arma subtrahuntur, & hostium incursibus
obnoxij relinquuntur. Ergo redeunt illi magno
innocentium damno, ut fuga sibi consulere
opus fuerit, & magni Christianæ religionis
progressus interrupti. Conclamatum proptereà
à Patribus, & apud Excellentissimum Prore-
gem pro remedio peroratum: quod & benignè
adhibitum armorum redhibitione, hoc ipso,
quo hæc scribo tempore, currente anno 1677.
& quis ille fuerit, superiùs dictum, nec grava-
bor repetere, præclara memoria dignum Dom.
D. Baltassarem de la Cueva Comitem de Ca-
stellar, & Marchionem de Malagon, magnæ
& sapientiæ & prudentiæ Principem: quam
memoriam debet illi Societas, ut de me taceam
supra meritum honorato, sine adulationis fu-
mo, & Deo sub teste locuto. Stet ergo opor-
tere Peruvianam non solùm majestatem, sed
etiam tenuitatem esse armatam, inde etenim
& majestati sui gloriæ processus, suæ commen-
datio inclyta potestatis.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Circa Confiscationes. Ad Cap. 20.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1018,</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum in eo specialiter de Confis-<marginalia>Ex defectu|in exigenda|ratione à|Receptore|S. Inquisi-|tionis irre-|parabile de-|trimentum.</marginalia>
cationibus S. Inquisitionis Tribu-
nalis, & aliquæ cautiones pro Receptore adhi-
bitæ, tum illarum, tum aliorum ad S. Tribunal
spectantium, ex quarum observationis defectu
monstrum vidimus hoc in genere horrendum
erupisse. Incuriosa enim & damnabili prorsus
administratione annorum plurium, cùm ad
reddendam rationem peculiari supremi Tribu-
nalis commissione à fidelissimo & peritissi-
mo Domino Inquisitore Receptor cogere-
tur, inventus est minus habens: & adeo minus, ut
debitum ad multa millia Octoregalium excre-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0369.jpg/>
@@1@<SE369>354 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>verit, ad quædam tantùm genera ratione con-
tracta, pro quorum solutione, etsi locuples ille,
minimè sufficere potuerint facultates. Et ut
posset dicere, Omnia perdidimus, etiam vitam
perdidit, utinam non & animam, quod piè
possumus conjectare. Desideratum est quidem
ut cùm magis legali declaratione suæ obliga-
tionis decederet, pro quo & consilium amica-
bile non defuit, ad quod tamen ille: & meus
honor? In quo quidem manifestè deceptus, po-
tuit enim declaratio ita disponi, ut & conscien-
tiæ fieret satis quod erat optandum maximè, unde
& honoris apud Deum & homines præcipuus
splendor, & quod ad humanos spectat respe-
ctus etiam honorificè dispensari. Et bene qui-
dem verum est juxta receptissimam apud Theo-
logos doctrinam non extare obligationem re-
stitutionis bonorum inferioris ordinis cum bo-
nis superioris, & famam pecuniarijs commodis
anteferri. Sed hic non erat his locus, neque opi-
nio esse apud Christianos etiam improbabilis
potest, juxta quam liceat ob tuendum hono-
rem in rationibus administrationis reddendis
minùs verum, ne dicam apertè falsum, admi-
sceri. Et ita gravatum relinquere creditorem,
cui constat eum, qui rationem reddit, magnis
esse nominibus obligatum. Potuit itaque Re-
ceptos præfatus sic testari: Declaro me admini-
strationem bonorum ad S. Tribunal Inquisitionis
spectantium habuisse: & quia in ea potui ex hu-
mana fragilitate delinquere, pro debitorum com-
pensatione omnia mea bona relinquo, si quæ fue-
rint legitimè comprobata. Nulla in hac inge-
nua confessione honoris jactura, sed in-
ejus manifestum. Quid enim detrimenti in
crementum declaratione adeò temperata es-
se queat, quando contra administratio-
nem extabant plenissimæ probationes, quibus
contraire, in illa præsertim hora reddendæ
Deo exactissimæ rationis, non poterat esse ho-
norificum, sed penitus indecorum. Quæ qui-
dem licet jam remedio esse non possint, admo-
nitioni tamen poterunt deservire, ut circa hoc
attentione quàm magna procedatur, & fidatur
nulli, aut ejus pecunia relinquatur arbitrio: sed
ratio frequens recuperatæ, & insumptæ à Do-
minis habeatur: quòd equidem non solùm
occasione præfata, sed aliundè satis instructus
possum veteranus minister admonere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1019.</absatz-nummer> Ubi inquiri potest an Receptor pos-<marginalia>An Recep-|tori liceat|negotiari.</marginalia>
sit pecunijs, quas pertractat, negotiari. Et gra-
ve in eo futurum peccatum, dictum nu. 156.
quod & nunc assero, quia pro certo habeo esse
contra S. Tribunalis Iudicum voluntatem: quo
non obstante lucrum erit fructus industriæ, &
sine restitutionis onere, sicut de Regijs Offi-
cialibus habetur Cap. 3. n. 14. & pecunia hu-
jusmodi cùm ex confiscationibus procedat, ad
Regem spectat, unde pariter circa illa philoso-
phandum. Sed insurgit difficultas ex eo quòd<marginalia>Peculiaris|Difficultas|ex periculo|cui exponi-|tur pecunia.</marginalia>
qui ita negotiatur, pecuniam periculo amissio-
nis exponit, ut frequenter evenit: & ita ratio-
ne hujusmodi periculi aliquid debet refundere
domino: nemo enim pecuniam suam cuiquam
tradet cum periculo amissionis, aut difficilis
recuperationis, nisi ratione illius aliquid ultra
sortem accipiat, cùm sit illud pretio ęstimabile,<-P>@@

<-P>& extra simplicis mutui rati onem. Ergo licet
propriè mutuum non extat in casu præsenti,
cùm tamen ratio subsit eadem, pariformiter
debet judicari. Ad quod quidem dici in primis
potest si Receptor aliàs habeat unde satiface-
re ex integro possit, difficultatem cessare: quid-
quid de gravi peccato sit ob expressam prohi-
bitionem in quocumque eventu: est enim usus
rei alienæ contra expressam domini volunta-
tem, licet sine periculo damni proximi: sic
enim & remotis obviatur: pro quibus nihil ul-
tra sortem dari debet, quia mutuum simpliciter
sumptum semper tale aliquid importat, & ita
apud homines non habet peculiarem æstima-
tionem. Et potest quidem mutuans à mutua-
tario securitatem exigere pignoris, aut fide-
jussoris: quibus etiam extantibus pericula re-
mota non cessant; nam & pignus varijs est
accidentibus expositum, & fidejussor potest
mori, aut impotens reddi pro fidejussoria obli-
gatione. Ante menses aliquot res accidit scitu
digna. Ante illos enim Rectori Collegij nostri
Arequipensis remissa sunt decem millia, si bene
memini, Octoregalium, quibus opus erat quod-
dam pium, externo institutore, fundandum.
Cumque is, qui ea exportaverat in Patris cubi-
culum detulisset, & coram utroque fuissent
pomeridiano tempore numerata: instrumen-
tum traditionis fieri delator postulavit. Cui
respondit Pater defessum se non posse diutiùs
circa isthæc immorari. Cui tamen ille, Ab-
sit, inquit, mi Pater: nam possibile est ut hac
nocte P. V. moriatur. Annuit, & confe-
cto cum instrumento bonus pecuniæ delator
abscessit: qui prophetico videtur ore locutus,
nam paulò post repentino mortis jaculo Re-
ctor trajectus expiravit. Repentino quidem,
sed non improviso; erat enim egregiæ probi-
tatis vir, & conscientiæ suæ solertissimus ex-
plorator, magnis Religiosæ sanctitatis præco-
nijs publicitus honoratus. Nulla ergo est hu-
mana in conversatione securitas, ut meritò
debeat quantùm fieri prudenter possit pericu-
lum præcaveri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1020.</absatz-nummer> Jam quod ad illud attinet in eo, cui<marginalia>Doctrinalis|resolutio.</marginalia>
non suppetit unde queat, si res eveniat impro-
sperè, debito satisfacere, inutilis resolutio est
improspero stante successu; qui enim pro sol-
venda sorte non erit, quomodo ad aliquid su-
peraddendum sorti prævalebit? Sed prosperè
procedat, & ex voto lucretur. Quid tunc? lux-
ta dicta Tit. 9. nu. 120. dicendum nihil præter
sortem deberi, quia pro hujusmodi obligatione
debet pactio præcedere, qualis in casu nostro
abest penitus. Neque urget quod dicebatur de
contingentia illa pretio æstimabili: quia cùm
mutuum illam specialem obligationem secun-
dùm se non importat, ut obligatio circa illam
accrescat, debet in pactum deduci: forsitan
enim sic mutuum accipere intendens, ab
eo desistet, sicut de lucro cessante, & damno
emergente communiter Scriptores affirmant.
In casu autem præsenti nihil tale accidit, cùm
dominus pecuniæ adeò alienus à contrahendi
intento reperiatur, quandoquidem prohibitio-
ne sua contractationem omnem se aversari
manifestissimè protestatur. Sed instari potest.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0370.jpg/>
@@1@<SE370>§. IX. Circa terras auctorit. Regia distributas. 355
<duolan 2><-P>Nam ut obligatio aliqua contrahatur sufficit<marginalia>Notanda|instantia,|& illius|solutio.</marginalia>
rei, quæ usurpatur, aliquid pretio æstimabile
etiam extrinsecus adhærere, etiamsi voluntas
contrahendi utrimque non extet: Sic qui rem
furatus est, aut injustè detinet, tenetur ad lu-
crum cessans, & damnum emergens: ergo si-
militer in casu est præsenti dicendum. Quæ
instantia non levis apparet. Respondetur tamen
juxta communem agendi modum de hujusmo-
di respectibus, ex quibus damuum nullum re-
ipsa sentitur, minimè homines curare: licet ut
caveatur damnum possint pericula ad contra-
ctum advocari. In adductis casibus, in qui-
bus damnum incurritur, diversa profectò ratio
est, nam & lucrum cessans dici etiam dam-
num potest. Quæ quidem sit satis per occa-
sionem disceptasse.</P>
<Z><A+1>§. IX.
Circa terras auctoritate Regia distributas.
Ad Cap. 21.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1021.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro distributione hujusmodi habetur<marginalia>Circa prohi-|buionem|venditionis|terrarum|factæ|Ecclesijs.</marginalia>
Regium rescriptum nu. 162. tenoris
sequentis: Con que lo que se les repartiere, no lo
puedan vender à Iglesia, so pena que lo ayan perdido
y pierdan, y se pueda repartir à otros. Quod qui-
dem ut jacet contra Ecclesiasticam diximus
esse immunitatem, licet adducti ibi duo docti
Scriptores illud conentur defensare. Quibus
accensendus D. Caramuel generaliter statuens
sine licentia Regis non posse bona sæcularia
fieri Ecclesiastica, contra quem latissimè dis-
putat P. Joannes de Cardenas in Crisi Theologi-
ca Parte 1. in fine, ubi Disputatio pro eo unica<marginalia>P. Cardenas|contra|Ca-|ramuelem.|& 1. quid|circa Re-|gum domi-|nium.</marginalia>
23. instructa Capitibus, & satis quidem docta,
atque intentum irrefragabili efficacitate con-
cludens, ut non sit opus hoc loco quidquam
adjecisse. Et quidem quod ad dominium illud,
quod in Principibus ultra jurisdictionale poni-
tur, ut possit pro bono publico de omnibus
Reipublicæ bonis disponere, non est cur gra-
vemur concedere, & admissa ad emptionem
bonorum facultate, quæ Ecclesiastica eo ipso
reddantur, aut gratuitæ donationis gratia, do-
minium illis prædictum remanere, quod ad
usum videmus non semel advocari, quando Ec-
clesiæ aut Religiosæ domus, defensioni civi-
tatis comperiuntur incommodæ: tunc enim ad
demolitionem aut ex toto, aut ex parte sine
scrupulo tenditur, ex dominij excellentis pote-
state, & quodam naturali jure, per quod licet
publico bono consulere, sicut & quandoque
privato, cum rerum sacrarum jactura. Sic gras-
sante incendio ne ulterius progrediatur, de-
strui Ecclesia potest, & me invadentem in ea
inimicum occidere, si aliàs vitare mortem ne-
queo, & sic multis in alijs eventibus. Ex quo
habetur pro emptione non esse licentiam ne-
cessariam, quandoquidem cessat ratio illam
postulandi, excellentis inquam dominij detra-
ctio; & aliqualis suffuratio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1022.</absatz-nummer> Iam quod attinet ad dominium il-<marginalia>Contra do-|minium|potentiale|privatorum.</marginalia>
lud potentiale, quod in omnibus privatis con-
stituitur, ut possit quisque rem habere, quæ<-P>@@

<-P>per venditionem aut donationem Ecclesiæ
alienari nequit, & ita lædi asseritur, à P.
Cardenas doctè quidem & ut dixi, concluden-
ter expunctum; & credo equidem non opus
fuisse tot machinis ad leve satis inventum, &
murum cespititium diruendum: eoq&#x0301;ue ipso
quòd illæ adhibitæ, plus delatum ipsi, quàm
ejus apparens moles mereretur. In nullo siqui-
dem præter eum, qui dominus rei est, domi-
nium extat, quod violari dicendum sit, dum
Ecclesia illud acquirit. Licet enim nullum vi-
deatur habere inconveniens, si dicatur aptitudo
illa ad dominium habendum dominium poten-
tiale, cùm non sit de vocibus contendendum,
sine injuria ulla stat præoccupatio actualis
dominij, quia id est ad humano modo vitam
transigendam omnino necessarium, aliàs ne-
cessarium esset ut ab omnibus tale dominium
potentiale habentibus, qui sunt innumeri, &
per diversa loca dispersi, licentia peteretur; &
quia illa pretio æstimabilis est, deberet omni-
bus congrua fieri compensatio, quod quàm sit
à ratione alienum constat, ut & ridiculum
etiam possit meritò judicari. Ad quod quidem
responderi nequit nisi novis figmentis; sicut
neque ad sequentia. Habet quis potentiale do-
minium erga omnes mulieres, ut possit matri-
monio cum illis contracto maritale dominium
supra illas exercere, quod quidem ex vi insti-
tutionis contractus hujus naturalis habetur.
Ergo dum cum una contrahit, jus aliorum vio-
lat, qui nequeunt jam cum illa nuptialem con-
tractum exercere. Crescit autem injuria ex eo
quòd etiam cum consanguineis, aut affinibus
intra quartum gradum contrahi matrimonium
nequit, unde multiplex resultat erga plures im-
pedimentum. Dici potest circa hoc inter ho-
mines convenire ut unusquisque ut velit nu-
bat, quia sic est humani generis multiplicatio-
ni conveniens. Ergo similiter dicendum circa
alienationes, quia sic etiam est conveniens, &
valde conveniens propter divinos & humanos
fines, quibus permoti Pontifices & Reges ta-
lem agendi modum approbarunt, & quod ad
Ecclesiam spectat ita certum, ut ad fidem vi-
deatur pertinere, vel proximè ad illam spectet
ob Decreta Pontificum & Conciliorum. De-
inde dici nullatenus potest pro matrimonio li-
centiam ullam requiri, quia independenter à
quacumque illa à Deo institutum est, quod est
fidei dogma certissimum juxta Christi, & D.
Pauli doctrinam Matth. 19. & 1. Cor. 7. v. 39.
Cui vult nubat. Licet ab Ecclesia certus circa
hoc modus præscribatur, unde & additum ab<marginalia>Matth. 19.|1. Cor. 7.|v. 39.</marginalia>
Apostolo, Tantùm in Domino. Ad quem mo-
dum licentia prædicti generis minimè spectat,
neque in mentem venit cujusquam etiam som-
niantis. Ergo neque circa alienationem aliter
discurrendum. Patet consequentia, quia Deus
rerum dominium non aliter tradidit homini-
bus, & quando rerum divisio facta est, nulla
circa licentiam prædictam, neque à Deo, ne-
que ab hominibus est obligatio constituta,
unde eadem quæ de matrimonio extat dispo-
sitio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1023.</absatz-nummer> Prætereà Auctoritate Principis<marginalia>Vlteriores|instantiæ.</marginalia>
potest fieri alienatio dicta. Rogo jam in qua<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0371.jpg/>
@@1@<SE371>356 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>potestate hæc faciat? Respondetur, ex eo
quòd Princeps ratione boni publici potest pri-
vatos omnes dominio potentiali privare. Rogo
ulteriùs unde hæc in illo potestas? Dicetur
illam competere ratione officij, ad quod supe-
rior illa providentia spectat. Tunc ultra. Ergo
officium secum affert privationem illam domi-
niorum actualium, quando constiterit expedi-
re. Ex quo habetur dominia talia nullius esse
considerationis, quia defacto nullum effectum
habent, sicut habent dominia proprietatis, &
de possibili possunt penitus extingui auctori-
tate Principis, unde si quod verum domi-
nium debet agnosci, ad dominium est po-
tius Principis revocandum, de quo jam di-
ctum. Et quidem sicut ex eo quod quis ha-
bere dominium proprietatis potest, dicitur ha-
bere potentiale, contra quod militat alienatio,
ita etiam quia habere dominium jurisdictiona-
le potest, erit etiam in illo dominium jurisdi-
ctionale, & idem est de dominio, quod politic&#x0169;
vocatur, & ita consequenter circa illa erit
philosophandum. Atqui de talibus dominijs
mentio nulla. Si dicatur ideò esse, quia agitur
de rebus, circa quas esse alienatio potest. Con-
tra est, nam id non tollit dictam potentialita-
tem, & ex eo evidenter infertur potentialita-
tem dictam nullius esse considerationis. Præ-
terquam quòd dominia dicta possunt in aliqui-
bus esse perpetua. Quid ergo tunc? Nam &
ad commune bonum potest judicari conve-
niens, quod & aliàs admittitur, juxta dicta.
Addi potest non omnes posse habere domi-<marginalia>Aperta de-|monstratio.</marginalia>
nium potentiale circa rem modo præfato alie-
nabilem, quia cùm pretij soleant esse magni,
quæ sic acquiruntur, ad pauciores est potestas
hujusmodi referenda, nisi de potentia valde re-
mota agatur, quæ nullius esse æstimationis so-
let, ut fatentur omnes. Ex illis etiam qui locu-
pletiores, aut habere illam per donationem
possunt; & hæc etiam potentia nullius pretij
est, cùm sit rarissimè contingentis, & sic nul-
lus erit, qui pro ea vel obolum dare velit. Vel
emptione: Atqui de eo vix est qui cogitat, &
ut optaret quispiam, nulla illi infertur injuria,
quandoquidem alienans poterat rem talem
vendere alicui, qui eam heredibus transcribe-
ret, sine ullius injuria, ex quo habendi illam
moralis potentia vanescebat. Ubi ergo illa
communis injuria, ubi apparet nullus, cui pos-
sit inferri? Qui discursus non probabilem tan-
tùm vim præ se fert, sed est proculdubio mo-
ralis demonstratio. Unde nihil addidero ultra,
ne quod minùs probare visus sum circa pro-
lixos discursus in re apertè futili (quod bona
sit cum venia ingeniosi Auctoris dictum) vi-
dear immemor amplexari. Neque circa illatio-
nes alias ex fundamentis præfatis elicitas im-
morari juvat, circa quas P. Cardenas, quæ
quantum habent novitatis, tantumdem & in-
verisimilitudinis, utpotè fulcris debilibus su-
perstructæ. Et alia me vocant, crescente volu-
mine, præsentis instituti propria, ad quæ
oportet properare.</P>@@

<Z><A+1>§. X.
Circa leges invitis impositas.
Ad Cap. 22.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1024.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N ejus n. 176. & 178. occasione le-<marginalia>Diana ut$unclear|adversetur|& faveat|circa leges|invitis la-|tas.</marginalia>
gis circa renuntiationem vendibilium
officiorum, quæ fieri nequit pro filijs non va-
lentibus servire, quod durum apparet mul-
tis, id tactum, circa quod §. præsens versa-
tur. Et ibi quidem Dianam adduxi ex Parte 1.
Tract. 10. Resolut. 2. Vers. Sed quidquid, uti ex-
pressè affirmantem legem invitis non posse
imponi & revera ita ibi statuit, & consequen-
ter non peccare eum, qui non acceptat, etiam
absque sufficienti caussa, nisi grave incommo-
dum inde Reipublicæ proveniret. Sed quidem
in fine Resolutionis, ita scribit: His tamen non
obstantibus post hæc scripta & edita, puto non esse
recedendum à communi sententia asserente peccare
subditos, si sine caussa non recipiant legem legitimè
promulgatam. Sic ille: quod & oportuisset ad-
verti, ab ipso Auctore in novis editionibus,
de quibus ille loquitur in editione Lugdunensi
An. 1638, ubi de Octava, Resolutionemq&#x0301;ue
aliter fuisse dispositam, ut mentem suam con-
gruo declararet loco, & sic errandi circa illam
periculis obviaret. Est enim valde absurdus do-
ctrinæ proponendæ modus, si aliquod præmit-
tatur assertum, quod tamen intendit Auctor
statim retractare, ut sit sensus: Sic modò sentio
& judico: sed statim quod sic sentio & judico re-
tractabo. Quod quidem & in iteratis editioni-
bus constat dissonare, & Auctoris non con-
gruere dignitati. Et meritò quidem eam retra-
ctavit sententiam, quæ ab Alexandio VII.<marginalia>Ab Ale-|xandro|VII. dam-|nata Prope-|sitio.</marginalia>
cum alijs est falsitatis & scandali notis dignissi-
ma pronuntiata, & est, n. 28. tenoris sequen-
tis: Populus non peccat, etiamsi absque ulla caussa
non recipiat legem à Principe promulgatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1025.</absatz-nummer> Pro ea nihilominus stat D. Cara-<marginalia>D. Cara-|muel ut li-|berari à ne-|ta queat.</marginalia>
muel ibidem adductus, contra quem multis agit
P. Cardenas Parte 2. Tract. 3. Disput 29. Cap. 2.
Arti. 2. & 3. de quo & n. 126. Et quidem illius
asserta, ut jacent, transfixione præfata Alexan-
dri VII. videntur comprehensa, ut non imme-
ritò P. Cardenas eam ipsis censuerit applican-
dam. Sed videndum an possit aliquatenus à no-
tis præfatis liberari. Ille ergo Disput. 58. n. 829
in Regulam S. Benedicti: ita scribit: Asserendum
est primò leges tam Civiles, quàm Pontificias ante
populi consensum acceptationemque nullo modo ob-
ligare. Sic cùm statuat, allegatis Auctoribus ita
prosequitur: Hanc sententiam ante omnes docuit<marginalia>2. Cor. 13.|v. 10.</marginalia>
D. Paulus 2. Cor. 13. ubi asserit Christum dedisse
potestatem Principibus Ecclesiæ, non in destructio-
nem, sed in ædificationem: ex quo aliqui doctè ar-
gumentantur sic: Atqui esset summum gravamen
Christianorum, si ijs renitentibus obligarent leges,
& hinc non sequeretur ædificatio virtutum, sed mo-
rum destructio, & pacis exterminatio: ergo leges
Ecclesiæ non obligant nisi acceptatæ. Hæc ille.
Juxta quæ ita videtur ejus accipienda senten-
tia, ut tunc leges non acceptari non sit pecca-
tum, & earum obligatio propter acceptationis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0372.jpg/>
@@1@<SE372>§. X. Circa leges invitis impositas. 357
<duolan 2><-P>defectum non subintret, quando ex accepta-
tione non ædificatio futura est, sed destructio
& inconvenientia illa timentur, quæ ab Au-
ctore referuntur. Jam recognoscenda Propo-<marginalia>Vide Par. 8.|Auctarij|n. 332.</marginalia>
sitio ab Alexandro proscripta, & invenientur
verba illa: Etiamsi absque ulla caussa non reci-
piat legem. Ubi ergo caussa est, locum non ha-<marginalia>Pro renuen-|da ac-|ceptatione|quæ caussæ|insufficien-|tes sint.</marginalia>
bet Pontificia damnatio. Est autem manife-
stum non esse sufficientem caussam, non ac-
ceptandi affectationem libertatis, ut non sit
lex, quæ aliquid aut prohibeat aut imperet, sic
enim non possent populi convenienter guber-
nari, quod quidem legibus est justis & pru-
dentibus transigendum. Unde non apparet
credibile futurum aliquem in Christiana Re-
publica, qui ex eo solo irrationabili respectu
acceptationi legis reluctetur, si in eo quidquam
observantiæ Christianæ resideat. Quia tamen
esse aliqui possunt judicij præcipitis, contra
ipsos ab Alexandro severè actum, quos & me-
lior Theologia jam priùs condemnarat. Ne-
que ex eo quòd aliquale gravamen lex quævis
adducat, acceptanda non est, quia eo ipso quòd
legis propriam rationem habet, illud debet im-
portare, quod quidem commodis, quæ & se-
cum affert, non compensatur modò, sed etiam
cumulatè superatur. Secus accideret, si verosi-
militer judicaretur legislatorem circumstantias
legem reddentes difficilem ac duram ignorare,
probabili inquam conjectura, pro loco, tem-
pore, ac consuetudine, ut concludit severus
aliàs hoc in genere Giuniparus Disput. 6. de Iure
Pontificio Quæst. 3. in fine. Unde id à proscrip-
tione procul.</P>
<P>  <absatz-nummer>1026.</absatz-nummer> In eo autem D. Caramuel minùs<marginalia>In quo citati|Auctoris|discursus in|consequens.</marginalia>
legitimè philosophatur, quòd ex præfata D.
Pauli auctoritate deducit, cùm aliàs asserat
posse à Pontifice leges invitis imponi, licet
de facto aliter res se habeat: sic enim ille scri-
bit in Theologia fundamentali n. 673. Vers.
Et profectò: Sed nullas leges ante acceptationem<marginalia>D. Cara-|muel.</marginalia>
obligare, certum est. Ecce effectum communem,
quia à non acceptatione sequitur non obligatio. Sed
cur leges illæ non obligant? Quia neuter Princeps
(Ecclesiasticus & sæcularis) in tali casu subditos
invitos obstringere vult, & iste non potest. Sic
ille. Qui cùm ex D. Pauli auctoritate arguat
ut invitis leges nequeant imponi, illam tamen
reipsa ipsis concedit, & solùm pro actuali obli-
gatione denegat voluntatem. Si enim ex invi-
torum obligatione destructio & non ædifica-
tio timeri potest, non velle Pontificem ad po-
testatis est referendum, sicut & in Principe sæ-
culari, defectum. Et esset equidem inutilis po-
testas numquàm ad actum reducenda. Divus<marginalia>D. Pauli|legitimus|intellectus.</marginalia>
ergo Paulus leges invitis non damnat imposi-
tas, quia & illæ esse in ædificationem possunt,
& non in destructionem. Ex quo clarè infer-
tur quomodocumque imponantur debere ac-
ceptari, quia existimandum est esse in ædifica-
tionem, cùm aliter nequeant imponi: nisi ali-
quid interveniat, quod ad factum spectat; ex
quo supplicandum circa obligationem videa-
tur, ob quam rationem multę Pontificiæ Bullæ
in Regia Cancellaria concluduntur. Non ergo
habenda ratio est solius repugnantiæ: aliàs
in p&#x0153;nas non erit vitabilis incursus, quas præ-<-P>@@

<-P>fatus SS. Alexander in taliter sentientes pro-
nuntiavit; licet non in sic agentes: solius enim
doctrinæ ratio habita est ab ipso; nam & cum
recto circa doctrinam sensu stare potest culpa-
bilis transgressio, ut passim videre est in pec-
catis fidelium, qui vident meliora, probant-
que, cùm tamen sequantur deteriora. Et ut ad
D. Paulum pro peculiari adservatione calamum
revocem, est illa dignum ex præfato loco op-
positum manifestè elici D. Caramuelis posi-
tioni, sic enim ibi: Oramus autem Deum ut nihil<marginalia>2. Cor. 13.|v. 7. & seqq.</marginalia>
mali faciatis &c. v. 7. & seqq. Post quæ ita sub-
dit: Ideò hæc absens scribo, ut non præsens duriùs
agam, secundùm potestatem, quam Dominus dedit
mihi in ædificationem, & non in destructionem.
De potestate ergo ad duriùs agendum cum
Corinthijs, sicut & cum alijs fidelibus loque-
batur, pro quo illi non poterant se præstare in-
vitos, & hoc ad ædificatione&#x0303; & non ad destru-
ctionem pertinere pariter protestatus. Pro qui-
bus hæc satis, non enim præstat contra D. Ca-
ramuelem ex instituto belligerare, antagonista
stante validiore, à me aliàs ob ingenium, &
singularem erga Societatem nostram affectum
& æstimium collaudatum: licet in decursu
quæ minùs verosimilia occurrerint, non sim
veritus detrectare.</P>
<Z><A+1>§. XI.
De Monopolio Nivis, & quibusdam alijs
Regijs emolumentis. Ad Cap. 24. 25.
& 26.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1027.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rius illud fuit annis transactis,<marginalia>In vendi-|tione nivis|ut stare|queat mi-|nus in pon-|dere tradi.</marginalia>
quando de illo est actum, exequen-
tibus quæstuosum; cùm tamen jam vix tertiam
attingat partem, eo quòd magnis illud constat
expensis, & minus sit lucrum, plus invale-
scentibus caussis, propter quas dictum ibi mi-
nus profectò emolumentum posse ad Regem
pervenire. In hujus tamen mercimonij praxi
illud notandum occurrit, cùm pretium libra-
rum sit justa cum moderatione taxatum, in
pondere ferè semper esse defectum, circa quod
sine scrupulo videtur procedi, non enim adhi-
betur statera, sed ad bonum, ut dici solitum,
traditur oculum, cùm tamen revera bonus non
sit, cùm prædictus in eo defectus comperiatur.
Et ut tolerari possit favet modus ipse vendendi,
in quo non potest, ut dixi, commodè adhiberi
statera. Cùm ergo ad oculorum sit examen<marginalia>Notandæ|circa ven-|ditionem|doctrina.</marginalia>
recurrendum, venditor sibi potiùs debet con-
sulere quàm emptori, in repræsertim, in qua
defectus aliqualis non videtur in consideratio-
ne habendus, quia nullum ex ipso emptori in-
fertur considerabile nocumentum. Quòd au-
tem sibi potiùs venditor consulere debeat
quàm emptori ex eo probari potest, quod ante
traditionem est rei legitimus possessor, & me-
lior debet esse conditio possidentis, quod non
solùm in dubio verum habere debet, sed etiā in
possessore certo, cui in pari caussa semper fa-
veri debet, in qua est potior, l. in pari caussa de<marginalia>L. in pari|caussa.</marginalia>
Regul. jur. 171. Ubi & accommodari potest<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0373.jpg/>
@@1@<SE373>358 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>quod de dubio dicitur, cùm aliquid intercedat
circa justum pondus. Item sicut ad emptorem
spectat sibi circa emptionem consulere, ita &
ad venditorem circa venditionem: Atqui hic
modus sibi consulendi videtur satis conve-
niens, quia circa illum nullus alius potest inter-
venire: si enim aliquis, maximè emptor; ast
ille nequit, quia ad eum tantùm spectant quæ
emptionem concernunt. Et hoc quidem vide-
tur verosimile, si tantùm dicto modo praxis
præfata procedat. Stare autem alio modo po-
test, si videlicet scienter de pondere detraha-
tur, quod quidem absolutè loquendo fieri ne-
quit, ut est apud omnes Doctores compertum,
qui & obligationem restitutionis in cumulo
minutiarum istarum agnoscunt, & modum
ostendunt eamdem faciendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1028.</absatz-nummer> Potest tamen ex eo injustus non esse,<marginalia>Modus al-|ter pro con-|tractus|justitia.</marginalia>
quòd revera nivis libra plus valeat, & substra-
ctione particulæ ad pretij æqualitatem redi-
gatur. Id quod fieri posse tradunt Cardinalis
Toletus, P. Valentia, P. Rebellius, Dominicus
Sotus, quos adducit & sequitur P. Salas de
Contractibus Disput. 45. Dub. 35. n. 4. & plures
alij, quod ut probabile amplectitur P. Tambu-
rinus Lib. 8. in Decalogum Tract. 3. Cap. 6. §. 11.
nu. 5. Quod quidem convenienter adjectum,
neque enim certum est generaliter id fieri pos-
se, ut apud P. Rebellium sine limitatione affir-
mant plures 2. par. Lib. 9. Quæst. 10. nu. 7. qui
nu. 8. perniciosam & omnino damnandam ju-
dicat talem doctrinam, nisi quis injustè coactus
vendat, vel ars vendendi tales res sit Reipu-
blicæ necessaria. Et hoc ultimum in casu no-
stro locum habet, ut sine scrupulo possit praxis
præfata decurrere, stante majoris pretij digni-
tate; non vendentium præcipitato judicio, sed
cum verosimili fundamento veritatis. Sic idem
Pater minimè damnabiles censet panificas mi-
nores panes conficientes eo quòd ars pistoria
Reipublicæ necessaria sit. Licet autem ille
cum tanto rigore loquatur, alij circa hoc beni-
gniores sunt, ex quibus Cardinalis Toletus,
cujus est in delectu opinionum explorata ma-
turitas, solùm rationabilem caussam sufficere
affirmat Lib. 8. Cap. 49. nu. 4. Vel propter aliam<marginalia>Card. Tole-|tus.</marginalia>
caussam rationabilem. Satis autem rationabilis
caussa est rei venditæ pretium non amittere,
& indemnem se in contractu servare, nul-
lum qui emit detrimentum patiente. Pro quo
& P. Pereyra Tomo 1. nu. 1183. cum P. Molina
Disput. 35. in fine limitationem quamdam adji-
ciente, quæ huic loco opportuna non est. Addi
ulteriùs potest pro justitia praxis dictæ illam
à Magistratibus tolerari, ne si violentiam circa
id inferant, p&#x0153;narum inflictione, ut in alijs ac-
cidit, ab eo contractus genere arceantur, ex
quo gravis molestia civibus inferetur. Unde &
videtur posse aliquantulùm pretium augeri,
quod minimè momenti alicujus incommodum
judicatur, cum ex eo damnum considerabile
non possit timeri, & fortè in multorum cedet
commodum, quibus potus nimiùm frigidus
posset non leve detrimentum comparare. In
quo tamen quia potest esse notabilis excessus,
circa id poterit, & debebit eorum ad quos hoc
spectat, providentia vigilare. Quis autem sit<-P>@@

<-P>notabilis excessus non erit nimis operosum de-
prehendi: neque cum aliarum rerum vendibi-
lium æstimatione quod ad nivem attinet men-
surandum, in hac enim minùs incommodi,
quàm in alijs, juxta nuper dicta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1029.</absatz-nummer> Circa Tabernas vinarias, in qui-<marginalia>Circa Ta-|bernas Re-|gias, quid de|nomine.</marginalia>
bus & vendibilia alia ad esculenta spectantia,
& pro frequenti usu necessaria, singulari apud
Indias nomine dictum Cap. 25. & novum pro
recollectione pecuniarum inventum pro debita
erga Reges nostros observantia defensatum.
De quibus breviter D. Solorzanus in Politica
Lib. 5. Cap. 1. pag. 751. ubi de illarum agit no-
mine, scilicet Pulperia, & ait coincidere cum
nomine Pulqueria, à Pulque usitatissimo in No-
va-Hispania poculo, & easdem esse cum ijs,
quæ in Hispania dicuntur Abacerias; quod no-
men apud ipsum tantùm legi, & parum in usu
communi esse arbitror, à me in Hispania audi-
tum numquàm, sed communissimum Tienda,
sicut & Taberna in qua solum vinum venditur.
Quia vero Latinis generalius illud, à me pro
ijs, de quibus agitur usurpatum, in quibus vi-
num, mel, oleum, panis, candelæ, & alia com-
munioris usus, & quotidiani ut plurimùm re-
cursus venditantur. Et quod ad nomen attinet
conjectura est quidem verosimili pronuntia-
tum, sed non certo originis fundamento, circa
quod non est profundioris operæ pretium di-
stineri. Et quidem in Peruvio Pulque incogni-
tum pocul&#x0169; est, nec facilè credendum ex Nova-
Hispania nomen sine significato adduct&#x0169;, & si
adduct&#x0169;, cur non integrum conservatum? Multa
quidem hujusmodi occurrunt, quorum igno-
rantur origines. Et in receptissimo illo Tienda id
videre licet, quia neque Latinam, neque Arabi-
cam habere potest, unde in Hispania illæ fre-
quentissimæ. Quod enim à Tentorio dictum<marginalia>Difficulta|circa solu-|tionem|pactæ|quantitatis,</marginalia>
autumat eruditus Covarrubias in Thesauro Hi-
spanico, nimis longè petita hallucinatio est. Sed
quidquid de hoc sit, quod ad rem attinet, desi-
gnatæ auctoritate Regia prædictæ tabernæ
sunt, & contingit non semel Tabernarios istos
ære alieno gravatos insalutato designatore fu-
gere. Quid tunc? An debitum Regi alijs præ-
ferendum? Communis sensus Doctorum Fis-
cum inter privilegiatos creditores constituit,
& leges circa hoc statuentes obligare in con-
scientia apud ipsos occurrit de ordine restitu-
tionis agentes. Sed quidem genus hoc debiti
ad illa non videtur pertinere, de quibus proce-
dunt leges, dum de purè personalibus non dis-
ponunt ratione contractus, neque aliquid ex-
tat: supra quod cadere executio possit, ut est
pro hypotheca requisitum. Ut omittam quod
Navarra tradit Lib. 4. Cap. finali nu. 52. scilicet<marginalia>Navarta$unclear.</marginalia>
leges in Hispania locum non habere, quæ Cæ-
sarei juris sunt, juxta quas talis ordo videtur
constitutus: quæ autem Hispaniæ propriæ sunt
ante sententiam non loquuntur: licet addat re-
gulariter ac ferè semper locum habere in foro
conscientiæ. Modus autem obligationis præ-
dictæ talis est, ut meritò possit non compre-
hensus in regulari illo processu judicari. Et ta-
lium fuga, sicut & aliorum, qui domos ad Re-
ligiones pertinentes quas inhabitarunt, clam
deserunt, nihil de solutione conductionis soli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0374.jpg/>
@@1@<SE374>§. XI. Circa Tabernas Regias, vineas &c. 359
<duolan 2><-P>citi, valde frequens est, neque ut ex privilegio
Ecclesiæ prælatio esse debeat accuratur, de-
bitis talibus inter communia computatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1030.</absatz-nummer> De vineis actum Cap. 26. & n. 201.<marginalia>Circa vi-|nearum|prohibitio-|nem &|statum.</marginalia>
errore typographico habetur, Multùm, cùm ta-
men esse debuisset Mustum. Et multa ibi circa
legum obligationem, & interpretationem, oc-
casione earum, quæ contra vinearum planta-
tionem sunt à Regibus nostris jampridem sche-
dularum usu constanti transmissæ. Et quidem
jam vinearum proventus minor. Ubi & mira-
bile illud, cùm minor sit vini copia, pro illa
pauciores extare emptores, & plenum usitatis
vasis Callaicum emporium videatur. Id quod
& in rebus alijs est cernere ad victum spectan-
tibus, ut nescio quo indigentiæ imperio ho-
mines sint ad prudentis parsimoniæ cultum re-
vocati. In quo equidem erit quod damnetur
nihil, nisi fortè quod ad servos attinet, qui je-
junare pro dominis compellantur. Sicut & de
Indorum servitio in agris, de quibus aliàs di-
ctum. Ut verò ad vindemias admitti queant,<marginalia>Ad vinde-|mias In-|dian pos-|sint ad-|mitti.</marginalia>
de quo cit. n. 201. id ulterius conducere potest,
sine ipsis stare illam non posse, & vinearum
dominos, si eo destituantur subsidio, magnis
incommodis obnoxios remansuros, cùm tota
pro vitæ sustentatione substantia ad vineæ pro-
ventum redigatur, ex quo non solùm illorum
sequitur commodum, sed publica utilitas. Pro
quo deservire potest id, quod pro communi re-
gula proponit P. Tamburinus Lib. 5. in Decalo-
gum Cap. 1. §. 4. nu. 16. ubi ita scribit: Sit regula
universalis: Ex caussa rationabili, justa nimirùm<marginalia>Regula pro|indifferenti-|bus.</marginalia>
& proportionata non committit peccatum, nec con-
sequenter onus restitutionis contrahit is, qui scienter
participat, seu scienter cooperatur cum aliqua (cor-<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
rige Aliquo) in actione, quæ non est intrinsecè
mala, sed in se considerata indifferens est: si ipse
illam actionem ordinet ad finem bonum, id est, vel
ad suam neceßitatem avertendam, vel ad suam uti-
litatem consequendam, quamvis alius ea abutatur
ad peccandum. Sic ille: pro quo & P. Pereyra
n. 478. 479. & 1169. ubi se ad dicta refert lo-
co priori. Licet autem illi de venditione præ-
sertim loquantur, & de alijs, in quibus admis-
cetur peccatum: casui nostro non ea tantùm
ratione videntur adaptanda, quia stare potest
ut Indi multoties mortaliter non peccent, sine
sufficienti consideratione mustum haurientes:
unde quod videtur specialem difficultatem in-
gerere, periculum eorum est, ex loci & vini
contrarietate descendens, unde frequenter in-
teritus. Ad quod id tantùm dici potest eos in
præfata functione spontaneos laborare: Et
quando id accidit, necessitatem admissioni fa-
vere, ut non culpabilis habeatur. Et quidem
Doctores, juxta quorum mentem Regula ad-
ducta procedit, casum periclitantis vitæ modo
dicto non excipiunt, licet de morte violenta
aliter loquantur, regulariter loquendo; nam
& de illa etiam admittitur, si caussa proportio-
nata succurrat, de quo omnes, ut non debeat
præfata positio inverosimilis penitus judicari.</P>@@

<Z><A+1>§. XII.
Circa Papyrum signatam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1031.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa Cap. 27. ubi & probatum<marginalia>Legem de|papyro si-|gnata non|esse vecti-|galem.</marginalia>
non esse gabellam, & præter dicta
ibi, id videtur apertè colligi ex tenore rescripti
Regij Anni 1641. ad Marchionem de Mance-
ra; jubetur enim sub hac forma verborum: En<marginalia>Regium|rescriptum.</marginalia>
todas las partes y lugares de las Provincias de las
Indias se ha resuelto por su Magestad se disimule en
los Tribunales Ecclesiasticos el no uso del papel
sellado, ni en los lugares, donde los Clerigos fueren
à litigar, y que mientras no se determina otra cosa
en contrario, se cumpla lo referido, y se procure por
parte de los Virreyes con buena maña, y intelligen-
cia se vaya introduciendo en el estado Eclesiastico,
sin hazer en orden al intento fuerza, ni declara-
cion alguna, aunque por parte de los Clerigos se
pida. Hæc ibi, in quibus primum illud, ut dissi-
muletur non usus in tribunalibus Ecclesiasti-
cis. Si autem de gabella ageretur, non erat
dissimulatione agendum, cùm manifestum es-
set Ecclesiasticos ad illam non teneri. Deinde
dicitur ut dum aliud non statuitur in contra-
rium, sic procedatur. Supponitur ergo con-
trarium statui posse, & ita Ecclesiasticos ad
observantiam pragmaticæ posse Regio manda-
to constringi. Id quod stare nullo pacto posset,
si de gabella ageretur, quod Regi est, & ejus
Consiliarijs exploratum. Prætereà Proregibus
indicitur, ut sagaci industria curent apud Ec-
clesiasticos usum prædictum introduci. Ubi
supponitur Ecclesiasticos posse in illum sine
conscientiæ gravamine convenire. Atqui hoc
admitti nequit, quando lex gabellaria est: Ec-
clesiastici enim non possunt suo privilegio re-
nuntiare, ut dictum Tit. 4. n. 121. & magis<marginalia>Concil. La-|teranensti.</marginalia>
juxta terminos præsentis materiæ Tit. 3. n. 114
ubi ex Concilio Lateranensi sub Leone X. il-
lud Neve à sponte etiam dantibus &c. Cùm er-
go sic habeatur mens Catholici Regis nostri
Philippi Quarti perspecta, non videtur posse
circa præsentem articulum dubitari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1032.</absatz-nummer> Difficilius illud, an licet non ut ga-<marginalia>An aliunde|lex sit con-|traria im-|munitati.</marginalia>
bellaria debeat improbari lex, bene tamen qua-
tenus aliundè Ecclesiasticæ contraria libertati:
id quod nobis ita visum, si ad Ecclesiasticos
tenderetur. Contra quod tamen potest non
leviter argui ex præfatis verbis Regiæ decisio-
nis: Mientras no se determina otra cosa en contra-
rio. Potest ergo in contrarium aliquid determi-
nari, ex quo evincitur id quod determinatum
fuerit, non futurum libertati præfatæ contra-
rium, contra quam impium est velle agere Re-
ges nostros, non asserere quidem, sed etiam
suspicari. Item. Lex suo primario tenore om-
nes comprehendit, unde in illa pro Ecclesiasti-
cis exceptio nulla. Sic Anno 1638. & in alia
1639. Id autem quod ad Ecclesiasticos spe-
ctat, An. 1641. quia benè visum est superse-
dere executioni, eo quod fuerit contra obliga-
tionem indicatam in illis ab aliquibus non me-
diocris auctoritatis conclamatum, sicut & Li-
mæ vidimus. Et satis indicat Dom. Arauxo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0375.jpg/>
@@1@<SE375>360 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>severa censura. Si enim Ecclesiastici fuissent
apertè, & in praxi etiam excepti, non erat cur
pro Ecclesiastica immunitate adeò acriter
ageretur. His addendum quod de Clericis dis-
ponitur litigantibus in laicis tribunalibus, de
quo inferiùs. Et quid ad hæc? Illud sanè Re-
gem opinionem amplexum, quæ Consiliarijs
suis visa est secura, quia probabilis; cùm tamen
opposita Theologis plus placeat, idque opti-
mis ductis fundamentis, quod in alijs hujus ge-
neris videre licet, circa quas multus Diana. In
casus ergo contingentia nihil turbidum atten-
tandum, cùm spes non sit futura exitus feli-
cioris, & quidem D. Escalona citato Cap. 29. §.<marginalia>D. Escalona</marginalia>
3. ad marginem n. 12. exceptionem dictam cir-
ca Ecclesiasticos juridicam agnoscit, ubi ita
scribit: Clerici non tenentur ad munera persona-
lia, Authent. item nulla. C. de Episcop. & Cleric.
l. jubemus C. de Sacros. Eccles. l. 11. tit. 3. lib. 1.
recopilat. Montalvo in l. §. tit. 6. part. 1. l. 6. tit.
19. lib. 9. recopil. Garcia Glossa 9. n. 53. Sylva
respons. 7. part. 5. Trident. Seßion. 23. Cap. 6. Sic
ille: qui Iuristarum more in citationibus pa-
rùm fidelis, siquidem in citato Tridentini loco<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
nihil ad rem. Melius posset adduci Caput. 20.
Seßionis 25. de Reformat. ubi de immunitate,
& omnia circa illam statuta commendantur &
innovantur, ac obligationis suæ Christiani
Principes admonentur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1032.</absatz-nummer> Post adducta verba sic additur juxta<marginalia>Quid circa|Clericos|litigantes in|Tribunali-|bus laicis.</marginalia>
Regiam dispositionem: Y en caso que muy vo-
luntariamente no la admitan, los Eclesiasticos
que litigaren en los Tribunales seglares reusaren
pagar todo el precio, no se les ha de llebar por el
mas, que tan solamente lo que montare la costa,
que tuviere hasta llegar à cada Provincia. Ubi
quidem compugnantia circa Regiam jussio-
nem apparet. Cùm enim circa Clericos apud
sæcularia Tribunalia litigantes dissimulan-
dum jubeatur: non videtur hujusmodi disposi-
tioni conforme ut ad usum papyri adigantur,
cum moderata illa sumptuum erga ipsam fa-
ctorum quantitate. Sed quidem quod esse vi-
detur inconsequens facili explicatione com-
ponitur. Dissimulandum circa Clericos in sæ-
cularibus Tribunalibus litigantes, si nolint
solvere taxam generaliter constitutam, non
verò circa id, quod ad sumptuum compensa-
tionem attinet. Lex ergo sic litigantes com-
prehendit: ex quo habetur id, quod nuper di-
cebamus, illam scilicet etiam ad Ecclesiasticos
directam, sed posteà moderatione adhibita
temperatam. Sed alia est via planior, ut nulla
umbra contrarietatis admittenda sit, sed æqui-
vocatio ex errore typographico. Ubi enim ha-
betur: Ni en los seglares, donde Clerigos fueren à
litigar. Videbatur error, & Ni positum pro y:
cùm tamen neq; Ni, neque y ponend&#x0169; sit, sed
No, quo pacto sine offendiculo dispositio de-
currit. Quia verò id, quod ad sumptuum solu-
tionem attinet, minimum quidem est, & ad
praxim minimè adaptabile, Clerici sic litigan-
tes more aliorum solvunt. In quo quidem si
juxta Regium mandatum vellent illi debitam
fieri æquitatem, in papyro, quæ majoris pretij
est, deberet moderatio proportionata servari,
folium siquidem pretij supremi, scilicet 24. re-<-P>@@

<-P>galium, neque dimidij regalis sumptu con-
stat: cur ergo Clericus ad 24. solvendos adi-
gendus? v. g. pro præsentatione ad Beneficium
à Patrono facta, juxta id quod dicitur in sig-
norum designatione: Despachos de gracia y mer-
cedes, qua se hizieren en las Provincias de las In-
dias per los Virreyes, Presidentes &c. Ubi hærere
aliquis posset eo quòd præsentatio talis non sit
gratia, cùm teneatur Patronatum exercens di-
gniorem præsentare. Sed quia in eo gratiæ
aliquid frequenter exercetur: ex eo capite non
videtur scrupulus injiciendus. Licet hoc in-
quam ita sit, ut Clerici dicto modo possent
agere, non tamen sic agitur, sed integrum pre-
tium solvunt, id non recusantes, quod vident
esse Regiæ conforme voluntati.</P>
<P>  <absatz-nummer>1033.</absatz-nummer> Illud postremum circa materiam<marginalia>Circa Reli-|giones.</marginalia>
præsentem: Los despachos y contratos tocantes à
las Religiones Mendicantes se han de hazer en el
papel sellado, que est à aßignado para pobres de so-
lemnidad, segun lo que se estila en Castilla, en ra-
zon de este punto. Pro quo citatus Escalona ci-
tat Epistolæ partem Scriptæ Licentiato D. Di-
daco de Carasquilla Quitensis Audientiæ Præ-
sidi die 27. Ianuarij 1646. Quod tamen in
Tribunalibus alijs non video servari, sed Reli-
giosos cum sæcularibus Clericis stylo parifor-
mi procedere. Id autem quod ad pauperes de
solemnitate dicitur, pro Indis Regia in lege
disponitur n. 8. quibus ibidem adnumerati. Et
quia Religiosi ut tales habendi, id, quod ibi
circa signum 4. statuitur, debet consequenter
observari. Unde licet quod in Epistola præfa-
ta circa Religiosos habetur, ad omnes ex vi il-
lius videatur propagatum: ex vi tamen prima-
riæ decisionis eo debent stylo tractari, cùm
constat in Hispania ita cum illis agi, nec de-
beant in Indijs deterioris esse conditionis. Quod<marginalia>Quid de|Mendican-|tibus pro|quibus in|præsenti|Capiten,|286. &|287.</marginalia>
autem de Mendicantibus dicitur, Religiosi
qui tales ex instituto non sunt, sed Mendican-
tium privilegijs gaudent, ad se etiam pertine-
re poterunt, si voluerint, proclamare. Quam-
quam de privilegijs à Rege concessis alia vi-
deatur esse ratio, quæ potest ille ijs, qui sibi
bene visum fuerit, & non alijs, dilargiri. Re-
verà enim etsi Religiones aliquæ Mendican-
tium privilegijs perfruantur, dici nequeunt
Mendicantes. Quemadmodum licet Patres
Minores privilegijs Societatis potiantur, ne-
queunt dici Jesuitæ, aut è contra. Quia verò
de Indis mentio inducta, non est omitten-
dum quod post exceptionem erga ipsos factam
subditur: Por quanto la intencion de su Magestad:<marginalia>Quid circæ|Indos.</marginalia>
y su voluntad siempre ha sido, y es, aliviarles de
qualquiera carga y gravamen. Quod quidem ad
omnia, quæ ad eos spectant, applicanda ve-
niunt, ut onera & gravamina removenda sint,
quæ nec justitia, nec ratio, nec prudentia, nec
pietas poterunt sustinere, unde à voluntate Re-
gum nostrorum penitus aliena.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0376.jpg/>
@@1@<SE376>§. XIII. Circa Bullam S. Cruciatæ. 361
<duolan 2><Z><A+1>§. XIII.
Circa Bullam sanctæ Cruciatæ.
Ad Caput. 28.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1034.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta in illo de ipsa, & in Addi-<marginalia>Tomo 1.|Auctarij.|Parte 1. n.|103. & seqq.|& Tomo 2.|Parte 6. nu.|376. &|Parte 8.|n. 46. &|seqq. & 50.|& seqq.|P. Andreas|Mendus|laudatus.</marginalia>
tionibus, atque Auctarijs, unde
non multa hoc loco, relinquenda alijs, quo-
rum justa volumina extant, ex nostra præser-
tim Societate, cùm instituti nostri præsertim
sit ea, quæ ad Indias spectant, lucidare. Cùm
prætereà doctissimus P. Andreas Mendus no-
vam promittat editionem, ex quo fiet ut nihil
eo in genere desiderari jam possit, licet pruri-
tus contradicendi non sit in aliquibus defutu-
rus. Et ego quidem in nonnullis dissentiens, in-
genij tamen, & multigenæ eruditionis trium-
phali voci, nec potui, nec potero dissentire.
Unde quod nu. 300. Capitis, in quo sumus, de
incuriosa circa difficultatem, de qua ibi, le-
ctione dictum, cum hoc æstimationis gradu
certissimo componendum. Neque enim mi-
rum est si quandoque bonus dormitet Home-
rus, & aliquid præproperè legenti minùs con-
sonum paginis, quas versat, obrepat: quam-<marginalia>Lapsus in|Scriptoribus|tolerandi.</marginalia>
quàm & hoc erit qui vitio vertat, cùm mini-
mè deproperata esse lectio debeat ad hoc le-
genti ut scribat, non sibi, sed luci publicæ, in
qua & ipsi atomi dispiciuntur. Sed verò & in
Aristarchis istis non futurum quidquam, quod
& alij queant oculo castigante dispicere, non
facilè crediderim, cùm experientia magna sit
hac in parte magistra, etiam tacente Horatio
in Arte, cujus notissima pro nimis acutè cer-
nentibus reprehensio. Sed de his satis, & unus-
quisque pro Dei gloria juxta creditum sibi à
Domino talentum negotiari pergat, certus
ejusmodi inculpatis lapsibus nihil de substantia
Iucubratorij moliminis periturum. Num. 284.
error extat adjectione particulæ Non, dum di-
citur: Excipiendæ non sint, ex quo sensus varia-
tur. Ubi & P. Mendi sententia minùs videtur
placuisse, sed certè contra illam non est peni-
tus pronuntiatum. Benè tamen n. 347. circa
non reservata, in quo tamen est eum secutus
Doctor Joannes Matthæus Lozanus in Tracta-
tu adjecto Medullæ Theologiæ moralis P. Busem-
baum Cap. 1. Dub. 14. Arti. 3. Neque sine Au-
ctoris laude recessus noster, ut videri potest
nu. 351.</P>
<P>  <absatz-nummer>1035.</absatz-nummer> Circa reservata cum P. Mendo sen-<marginalia>Quid circa|reservata.</marginalia>
tit Auctor idem, cujus vestigijs ferè semper
insistit, circa quod Nos præter dicta hoc Capi-
te, alibi sumus etiam pro veritate & Religione
efficaciter colluctati. Sed quo fructu, sicut &
alij pariter depugnantes? Non equidem ma-
gno, ut suspicor, cùm pars adversa, cui tres
inimici animæ, plusquàm docti Scriptores,
suffragantur, vires assumat eundo, præsumpta
potiùs, quàm indulta libertate. Mag. Acacius<marginalia>Mag. Aca-|cius de|Velasco ut|obstet.</marginalia>
de Velasco Tomo 1. Resolut. 128. post adductas
quatuor sententias circa præsentem controver-
siam, ita concludit nu. 15. Todas estas sentencias
referidas tengo por probables, y que con mucha se-
guridad se pueden seguir, porque todas tienen por<-P>@@

<-P>su parte muy graves Dotores, y muy fundamenta-
les razones, y muy probables: pero la primera elijo
por mas probable, porque tiene mas fundamento, y
es mas en favor de los Religiosos, que tanta neceßi-
dad tienen de tener algun desahogo en esta mate-
ria. Sic ille minimè profectò audiendus, dum<marginalia>Improbatus|ille.</marginalia>
in omnibus præfatis opinionibus æqualem se-
curitatem affirmat: & in secunda quidem se-
curitas tanta est, (in ea scilicet, quæ in Bul-
la prætensam illam asserit minimè contineri
facultatem) ut in ejus usu dubium esse nullum
queat. Quomodo ergo aliæ illi possunt quoad
gradum securitatis comparari? Nisi recurratur
ad sententiam, quæ in omnibus opinionibus
probabilibus æqualem, quantùm attinet ad vi-
tandum peccatum in ejus usu, securitatem ag-
noscit, quam licet sequatur Auctor Tomo 2. Re-
solut. 316. ibidem tamen majorem & minorem
securitatem profitetur n. 8. illis verbis: A demas<marginalia>Idem.</marginalia>
que sino fuera cosa licita y segura el seguir la opi-<marginalia>Circa secu-|ritatem opi-|nionum.</marginalia>
nion probable dexando la mas probable y mas segu-
ra, sin duda que pecarian los Dotores y Maestros,
que enseñan opiniones probables &c. Quod qui-
dem in caussa præsenti aliunde ostenditur ma-
nifestè. Nam multi & gravissimi Doctores
sunt, qui cùm magnis & irrefragabilibus fun-
damentis censent tres illas opiniones ab Au-
ctore relatas esse improbabiles, ut habetur hoc
Capite nu. 326. & 327. cum sequentibus. Ergo
cùm circa probabilitatem adeò ingens sit du-
bitatio, nequit cum opinione secunda, circa
securitatem fieri comparatio, sicut neque circa
probabilitatem, juxta quam securitas regu-
landa.</P>
<P>  <absatz-nummer>1036.</absatz-nummer> Deinde quod dicitur de valdè fun-<marginalia>Ex usu Re-|ligionum|inepta pro-|batio.</marginalia>
damentalibus rationibus ipsi negamus: nam
quæ adducit, & quibus assentitur; revera tales
non sunt, & à Nobis apertè disiectæ. Illud
autem, in quo plura verba consumit, nullius
constat esse momenti, ex eo enim suppositum
tollitur quæstionis, scilicet usum talem apud
Religiosos vigere, & Prælatis scientibus, ne-
que contradicentibus sustineri. Circa id enim
dubium non est, cùm quæstio solùm stante li-
centiæ defectu procedat. Et id quidem non
esse generale exploratissimum habetur in mul-
tis Religionibus, ex quibus Societas nostra. Pro
quo & faciunt quæ n. 330. dicta, ubi ostensum
quod plures Religiones apud Apostolicam Se-
dem efficaciter institerunt pro obtinendis pri-
vilegijs, ut Cruciatæ concessiones, & similes
minimè apud earum Religiosos vim haberent.
Ex quo evidenter colligitur usum prædictum
apud ipsas neutiquam tolerari, & quidem cùm
Patres Prædicatores & Carmelitani pro impe-
tranda declaratione usui contraria adeò fuerint
soliciti, ut ex Bullis Clementis & Urbani VIII.
compertum habetur, quis possit usum prædi-
ctum apud eosdem nisi temerè suspicari? Ut
de alijs Religiosis Scriptoribus taceam ita lo-
quentibus, ut minimè illum suis in Religio-
nibus cum amplitudine dicta locum habere si-
gnificent.</P>
<P>  <absatz-nummer>1037.</absatz-nummer> Jam quod de convenientia dicitur,<marginalia>Ratio con-|trariæ asser-|tionis in-|congrua.</marginalia>
ut Religiosi laxamentum illud habere pos-
sint, quod dicitur Desahogo, omnino adversum
menti videtur esse Pontificum, iuxta dicta<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0377.jpg/>
@@1@<SE377>362 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>nu. 329. Itaque Pontifices nolunt Bullam ad
Religiosos extendi, ne illi hoc habeant exitio-
sissimum laxamentum. Et pro ratione ut ex-
tendi debeat ipsum laxamentum adducitur. Ut
autem id, quod de laxamenti hujusmodi perni-
cioso usu dictum ampliùs confirmetur, juvat
doctissimum Lezanam Tomo 2. Verb. Bulla Cru-
ciatæ nu. 29. sic loquentem excepisse: Vnde esto<marginalia>Mag. Le-|zana.</marginalia>
priùs opposita sententia probabilis videretur, modò
tamen post prædictam Bullam, ut Diana in Addi-
tion. secund. Resolut. 9. ait, non est probabilis, nec
tuta in praxi. Quod ait intelligendum saltem, dum
vivit idem Sanctißimus, quem Deus conservet.
Addo ego, adeò odiosum & contrarium disciplinæ
Regulari esse, ut Regulares absolvantur à casibus
reservatis suis Superioribus contra eorum volunta-
tem, ut de nullo Pontifice sit credendum id conces-
surum, nisi clarè id exprimant: cujus signum est
quòd plures Pontifices declararunt suam intentio-
nem non esse ut in hoc Bullæ privilegio Regulares
comprehendantur. Sic ille, qui locutus etiam de
eodem Tomo 1. Cap. 19. nu. 29. tenore consimi-
li. Religiosissimus Carmelita, qui de procurata
declaratione ex parte suæ Religionis, sicut &
Patrum Prædicatorum testimonium protulit
citato n. 19. Unde non apparet quomodo præ-
fatus Scriptor ex illis unus de usu potuerit quod
vidimus pronuntiare. Notabiliora sunt, quæ
habet Alfonsus de Casarrubios in Compendio
privilegiorum Fratrum Minorum Verb. Cru-
ciata, ubi adducit concessiones Pontificum
contra prædictum laxamentum, & Religiosæ
observantiæ stragem ex illius introductione
multis prosequitur lectu dignissimis: & quod
Pontifices circa hos suam intentionem decla-
raverint scribebatante Annum 1532. Et qui-
dem ex reservatis, id quod ad votum castitatis
spectat tale est, ut difficultatem afferat, quæ
oportuerit concessione Pontificia mitigari. Vix
enim quidquam aliud occurrere potest, quod
pudor reddat difficile conscientiæ judicibus
aperire. Cùm ergo pro laxamento, quod Des-
ahogo vidimus compellari, contraria suffocatio-
ni significatione, adeò acriter decertatur, ma-
gna profectò necessitas erga illud in Religio-
nibus indicatur: quod equidem non potest non
ipsis valde indecorum existere, in quibus exi-<marginalia>Religioso-|rum ob ca-|stitatem|honor.</marginalia>
mia est cura circa observantiam voti prædicti,
à quo major in ipsis splendor, & honorificen-
tia singularis: O quàm pulchra est casta generatio
cum claritate: immortalis est enim memoria illius,<marginalia>Sap. 4. v. 1.</marginalia>
quoniam & apud Deum nota est, & apud homines.
Sap. 4. v. 1. Ubi Religiosi Ordines præsertim
designati. Unde P. Cornelius habet Castor&#x0169; c&#x0153;-
tus, cujus & illud post exornatam multipliciter
expositionem, cum Divis Ambrosio & Basilio:<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
& apud homines, tum probos, castosque: t&#x0169; improbos
& incestos, qui Virgines, & castam vitam suspiciunt
& admirantur, ut Angelicam & divinam, &c.
Cessentergo illi pro laxamento dicto tantopere
decertare, ut sic & claritas & gloria major ac-
crescat de sua benè meritis conscientia. Pro
quibus hæc satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1038.</absatz-nummer> Circa id, de quo n. 1034. dum sen-<marginalia>De Indul-|gentijs Re-|ligiosorum|erga sæcu-|lares.</marginalia>
tentiæ P. Mendi fecimus mentionem, adden-
dum affirmasse illum Indulgentias, quæ sunt
communes Religiosis & sęcularibus non revo-<-P>@@

<-P>cari, cui in hac parte favet citatus Magister
Resolut. 127. nu. 2. cum aliquibus, quos citat in
margine, nulla addita ratione. Ibi rem esse du-
biam diximus, & dictis stamus, dum nihil ur-
gentius exploramus.</P>
<P>  Resolut. 129. in fine rogans an approbatus in<marginalia>Circa semel|approbatos.</marginalia>
una di&#x0153;cesi possit in alia eligi virtute Bullæ,
affirmativè respondet, additq&#x0301;ue sic: Y Ortiz
trae un privilegio de Clemente VII. concedido à los
Mendicantes, que una vez aprobados por una Dio-
cesi, se tengan por aprobados por todas las Diocesis.
Del mismo vienen tambien à ser (scilicet, parecer)
que (los que) esto defienden del Confessor seglar,
porque corre la misma razon de entrambos. Sic ille,
qui cùm sic proponat, nec quidquam addat,
videtur approbare. Sed res profectò est ampliori
consideratione dignissima, & quod ad privile-
gium attinet, refert etiam illud antiquior Scrip-
tor P. Fr. Joannes Baptista in Animadversioni-
bus pro Confessarijs Indorum fol. 439. pag. 1. Pa-
tribus Minoribus concessum, ex quo & docti
Magistri resolutionem præfatam comproba-
runt. Sed post ipsos ex Pontificum Decretis
alia fundamenta succurrunt, propter quæ vi-
detur contrarium non verosimile tantùm, sed
certum multis, de quo à Nobis dictum Tomo 2.
Tit. 12. Cap. 11. §. 5. & in Auctarij Tomo 2. Ur-
get enim validissimè Decretum Urbani VIII.
An. 1628. de quo Cardinalis Lugo Disput. 21.
de P&#x0153;nitentia n. 29. Quidquid dictum sit citato
Cap. 11. n. 340. & 344. de aliquali probabili-
tate. Pro quo & videndus Lezana Tomo 1. Cap.
19. n. 4, qui & n. 5. prudenter admonet in hoc
cautè procedendum; præsertim stante declara-
tione novissima Clementis X. in Constitutione
edita die 21. Iunij 1670. de qua Tomo 2. Au-
ctarij Parte 8. nu. 653. Videnda etiam dicta
Tomo 1. Parte 2. Sect. 10. & 14. & Parte 3. Sect.
8. & 11. Extensio autem illa de Religiosis ad
sæculares fundamento satis debili innititur.
Porque corre la misma razon de entrambos. Quia
in omnibus currit eadem ratio. Nam in Religio-
sis ratio extensionis est privilegium, ut asse-
ritur, quo quidem minimè sæculares Sacerdo-
tes perfruuntur. Aliud erit si de ijs loquamur,
qui virtute Bullæ eligi possunt; tunc enim suf-
ficere semel habitam approbationem censent
aliqui, quibuscum citatus Scriptor Resolut. 130.
n. 2. quòd tamen juxta id quod tradit cum Lu-
dovico de la Cruz in fine Resolut. intelligen-
dum, si approbatio non sit propter defectum
scientiæ revocata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1039.</absatz-nummer> Circa quod orta est annis proximis<marginalia>Peculiaris|difficultas|ex suspensa|facultate.</marginalia>
difficultas, cùm Archiepiscopus Limensis sæ-
culares Sacerdotes audire Confessiones vetuis-
set, donec coram ipso comparerent de ipsorum
sufficientia certiorando, & acceptam faculta-
tem reddituro. Et volebant aliqui licere illud,
pro quo videtur eorum suffragari sententia, qui
asserunt approbatum pro limitato tempore, eo
transacto eligi posse, quia Bulla approbatio-
nem quidem exigit, sed non actualem. Sic
Acosta, & Ludovicus à Cruce, & alij, quod
valde probabile judicat citatus Mag. Acacius
citata Resolut. 130. nu. 4. & videtur amplecti.
Eadem enim videtur esse ratio, cùm reverà ij,
circa quos extitit prohibitio, legitimè fuerint<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0378.jpg/>
@@1@<SE378>§. XIII. Circa Bullam Cruciatæ. 363
<duolan 2><-P>approbati. Ubi & addendum minimè fuisse re-
probatos, sed sufficientiæ tantùm voluisse di-
ctum Prælatum notitiam comparare. Nihilo-
minùs id mihi visum neutiquam admittendum,
non solùm quia sententia nuper adductæ con-
traria, probabilissima est, pro qua citatus Scri-
ptor allegat P. Henriquez, Ledesmam, & Jo-
annem Gutierrez, cùm posset plures alios, ex
quibus P. Mendus Disput. 22. Cap. 7. ubi benè
asserit Cardinalem Lugo juxta sua principia
idem debere consequenter tenere, & meritò.
Tum etiam quia alia est ratio de revocatione,
circa quam non est qui dissentiat, ut videri po-
test apud P. Mendum l. c. n. 37. Circa praxim
autem Leander Tomo 1. Tract. 5. Quæst. 65. ita<marginalia>Leandri|singularis|dicendi|modus.</marginalia>
in fine scribit: Immò idem dicendum censeo de
alijs Confessoribus, à quibus licentiam audiendi
Cōfeßiones auferre solent Episcopi: quòd scilicet nisi
simul cum revocatione licentiarum, approbationem
auferant, semper remanent eligibiles virtute Bullæ.
Sic ille, citans Llamas, Thomam Hurtadum,
& P. Mendum. Sed Auctores isti de praxi,
quam ille prætendit, minimè locuti, sed de Pa-
rocho tantùm, qui licet officium dimiserit, eligi
potest virtute Bullæ, de quo & Nos Tomo 2.<marginalia>Minimè|sustinendus.</marginalia>
Auctarij, unde modus ille dicendi est singularis,
& minimè sustinendus. à P. Mendo efficaciter
impugnatus suprà nu. 37. contra quem est præ-
tereà, eo stante revocationem talem futuram
nullius momenti ubi Bullæ usus, quia nullus
Sacerdos de revocatione curaret, quod quidem
sine maximo esse inconvenienti nequit: sic
enim possent multi in ignorantia erga admi-
nistrationem Sacramenti adeò necessarij con-
senescere. Præterquàm quòd approbationis ti-
tulus etiam licentiæ nomine explicatur; datur
enim sic approbato facultas ut confitentes au-
dire possit electus ab eo, qui supra oves pro-
prias jurisdictionem habet. Unde cùm Episcopi
vulgatur edictum, in quo confitendi licentiæ
dicuntur revocari, indubitabile est audire con-
fessiones non posse illos, ad quos edictum diri-
gitur; sicut si diceretur sic: Nullus confeßiones
audiat, nisi coram N. compareat. Quis enim
possit hærere, & subterfugia quæritare, cùm
evidens sit verè audire, qui approbatus audit
ab eo electus, qui eligere legitimè potest? Ne-
que prohibentium intentio aliter potest ratio-
nabiliter conjectari: cùm eò generaliter tendat
ut sufficientiam exploret, & manifestissimum
sit non solùm in licentiatis, sed etiam in sim-
pliciter approbatis magnos posse defectus inve-
niri, & in his potiùs, quia cum limitatione ap-
probati sunt, quandoquidem nulla est eis ju-
risdictio demandata. Quæ quidem videtur
aperta demonstratio, ut modus dicendi prædi-
ctus nequeat sustineri. Omitto communes dif-
ficultates aliàs apud citatum Mag. Acacium,
pro quibus habet ille Resolutiones probabiles,
secutus ferè semper Auctores Societatis. Ne-
que enim ex illis est, qui Cajetano, Soto, Syl-
vestro, Ledesmis, Cabezudo, Navarrete, &
nonnullis alijs, doctissimis quidem, contenti,
fastidiunt alios, ex Societate præsertim, ut vix
ipsos, nisi fortè ut impugnent, censores seve-
rissimi, dignentur allegare. Unde & cum ve-
neratione & affectus ingenua applicatione le-<-P>@@

<-P>gendus, vulgari lingua non vulgarem erudi-
tionem complexus, sine styli affectatione,
ut decebat Episcopalis celsitudinis candida-
tum.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM VI.</A+3>
<A+1>De Prætoribus Indorum.</A+1>
<A+2>§. Unicus.</A+2>
<A+1>Aliqua circa ipsos percurruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1040.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Uidquid eorum potest onerare<marginalia>Indorum|Prætoribus|pauca satis|& quare.</marginalia>
conscientias conati sumus com-
pendiarijs assertis explicare. Et
addi quidem non pauca possent, si de modis,
Regia vulnerata auctoritate, furandi, quos
nonnullorum non cessat avaritia insatiabilis
parturire, utilis esset operæ pretium disputare.
Et quomodo disputationi locus sit, ubi dubi-
tationi esse nullus potest, nisi velimus circa
furtum inquirere, hoc aut illo modo perpetra-
tum, an licitum sit. Sunt enim adeò manifestæ
iniquorum quæstuum artes. ut nihil Theologis
discutiendum relinquant, cùm circa illas Theo-
logus esse quicumq; possit doctrinę Christianę
rudimenta pernoscens. Cur ergo non jam in
æquivoco, sed in univoco pessimo laboremus,
cùm Prætor & fur pro eodem stent, ut ipsi per<marginalia>Vide Tit. 7|n. 6.</marginalia>
jocum dicere soliti? Pareneticè potiùs videtur
agendo exhortationibus Christianis, quàm
Theologicis documentis. Sed, ut cum Persio
loquar, Quis leget hæc num tu istud ait? Nemo<marginalia>Persius.|Satyr. 1.</marginalia>
hercule nemo. Nemo inquam opportunè, ut esse
remedio possit, etiam per digniorem canalem
ad aures dociles perventuro. Miseret me homi-
num istorum, ut cum docto ex Nostris auctore
loquar, de quibusdam alijs lucifugis disserente.
Et quomodo non misereat, ubi adeò certa per-
ditio, & formidabile præcipitium. Qui non in-<marginalia>Ioan. 10.|v. 1 & 7.</marginalia>
trat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliundè,
ille fur est & latro. Christi verba sunt Joan. 10.
v. 1. Circa quæ sic celebris & eruditus Inter-<marginalia>Novari-|nus.</marginalia>
pres: Ascensus iste non tam ascensus est, quàm præ-
cipitium. Malè de ovibus agitur, cùm, qui illas
recturus est, ascensum tantùm cogitat, non curam:
& culmen spectat, neglecta ovium solicitudine. Ille
fur est & latro. Fur, qui surripere, latro qui mactare
oves quærit: Sed cum ovibus etiam se: sicque dum
furatur alienum, perdit se: dum occidit ablatum,
sui est carnifex. Sic ille. Indorum provincia
ovile quidem est. Quid enim illi nisi oves im-
bellis indolis, & quanti quanti sunt communi-
bus utilitatibus destinati? Nisi quandoque
accidat, ut eos desperatio reddat armatos, &
violatæ contra divinas Regiasque leges vindi-
ces libertatis. Ad hoc ergo ovile, dum non per
ostium, sed aliundè paratur ascensus juxta ex-
positionem dictam, perditio est, & pręcipitium,
& propria ascendentis carnificina. Jntrandum
ergo, non ascendendum, sursum cupiditatis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0379.jpg/>
@@1@<SE379>364 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>igne tollente; intrandum inquam per ostium.
Et quale ostium? Ego sum ostium: per me si quis
introierit salvabitur. v. 7. Per Christum ergo
intrandum, sin minùs, de salvatione actum.
Christianè intrandum, Christianè agendum, &
ita tractandæ oves, ut esse utiles possint; erunt
enim, salvo Christianarum obligationum in
Christiano Prætore respectu.</P>
<P>  <absatz-nummer>1041.</absatz-nummer> Et sunt quidem multi per ostium<marginalia>Pro Chri-|stianè agen-|tibus, Præ-|toribus.</marginalia>
intrantes, circa juramenti obligationem atten-
ti, ijsq&#x0301;ue contenti, quæ moderata cum indu-
stria potuerint comparare. De quibus id usur-
pare non immeritò possumus, quod post addu-
cta nuper verba à Christo additum: & ingredie-
tur, & egredietur, & pascua inveniet. Ingredietur
inquam per ostium Christ&#x0169;, Christianè scilicet,<marginalia>Ioan. 10.|v. 7.</marginalia>
& egredietur pariter Christianè, & sic pascua
inveniet, commoda videlicet non spiritualia
solùm, sed temporalia, per pascua designata,
sic enim Psal. 22. v. 1. In loco pascuæ ibi me col-<marginalia>Psal. 22.|v. 1.</marginalia>
locavit. Pro quo & illud Pastoris summi Matth.
6. v. 26. Respicite volatilia cæli &c. & Pater ve-
ster cælestis pascit illa. Nonne vos magis pluris est is<marginalia>Matth. 6.|v. 26.</marginalia>
illis? Ubi supplendum, quod ab ipso omissum,
& satis volebat intelligi: Nonne vos magis pluris
estis illis, ut vos Pater cælestis pascat? Ut in
loco pascuæ vos curet Paterna solicitudine col-
locare. Inveniant ergo ij, de quibus agimus,
egredientes pascua, quia ipsis oves utiles cum
Christiana moderatione tractatæ, & sic com-
modis competentibus divitati, quibus honestè
vitam transigere queant, eorum antipodæ,
qui aliundè ascendentes, etsi multa corra-
dant, nihil tandem inveniunt in manibus suis,
de quibus vates Rex Psal. 75. v. 5. Dormierunt
somnum suum, & nihil invenerunt omnes viri divi-<marginalia>Psal. 75.|v. 5.</marginalia>
tiarum in manibus suis. Ubi quod non inveniant,
ad mortem referunt communiter Interpretes,
ex quibus Cardinalis Bellarminus ita scribit:
Toto tempore vitæ bujus quasi sopore gravi concu-<marginalia>Cardinalis|Bellarmin.</marginalia>
piscentiæ & ignorantiæ oppreßi quietè dormierunt,
somniantes se divites & beatos esse: sed ubi per
mortem evigilaverunt (p&#x0153;na enim aperit oculos,
quos culpa clauserat) nihil invenerunt in mani-
bus suis: & tunc intellexerunt, bona huius vitæ
non vera bona, sed ludibria somniantium fuis-
se: & ex ijs nihil sibi remansisse, nisi ver-
mem conscientiæ, & p&#x0153;næ sempiternæ rea-
tum. Sic ille. Sed non sic tantùm illi, de qui-
bus sermo; quia ante mortem etiam ex ijs, quæ
somniantes futuros se felices collegerant, nihil
inveniunt in manibus suis, nisi vermem con-
scientiæ, & sempiternæ p&#x0153;næ formidinem,
justo Dei judicio malè partis cursu brevissimo
dissipatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1042.</absatz-nummer> Ex dictis id satis habetur perspi-<marginalia>Circa jura-|mentum ut|obliget.</marginalia>
cuum quanto conscientiæ gravamine ij, ad
quos electio Prætorum spectet, possint in illa
prægravari; dum sine delectu huic muneri præ-
ficiuntur, de quo dictum aliàs: quod & opor-
teret ipsis frequentiùs inculcari. Quoad jura-
mentum circa contractus, de quo Cap. 1. di-
ctum, addi potest id, quod circa illius interpre-
tationem Doctores tradunt, faciendam quidem
illam in favorem jurantis, quia qui jurant se
quantùm possunt minùs intendunt obligare,
salva juramenti veritate, & expressa se obli-<-P>@@

<-P>gandi voluntate. Quod equidem in juramento
Prætorum potest sæpiùs accidere: multi siqui-
dem jurant, quid jurent non penitus percallen-
tes, unde ad convenientem intellectum revo-
candi sunt, juxta dicta ibidem. Id quod si ali-
quando fallit, in hac certè caussa debet maxi-
mè locum habere, ubi de amovendis injustis
oneribus agitur, Indorum scilicet miserabilium
maximè personarum; quandoquidem juramen-
tum spontaneum non est, sed à lege dispositum
& minimè in jurantium utilitatem. Ratio<marginalia>Regula pro|interpreta-|tione.</marginalia>
enim quæ pro regula præfata adducitur, quia
semper præsumitur jurans minùs voluisse suæ li-
bertati nocere, ut ex mente Doctorum, quos
citat, & aliorum, quos citare posset, proponit
P. Tamburinus Lib. 3. in Decalogum Cap. 3. §. 4.<marginalia>P. Tambu-|rinus.</marginalia>
nu. 1. id tantùm videtur intendere, quod de
spontaneo juramento, aut etiam ad spontaneos
contractus applicatur, non verò quando de non
gravanda aliorum, miserorum præsertim, li-
bertate agitur, pro qua tantùm à lege disposi-
tum invenitur. Unde interpretationes, quæ in
materijs alijs esse verosimiles possent, in præ-
senti non sunt generaliter admittendæ, sed
standum exactè legis verbis, & legislatoris
intentioni, ac legis fini, ne aliàs inutilis ferè
reddatur. Et cùm hoc loco de ijs præsertim
agamus, qui Dei timore postposito, juxta dicta
non verentur Indorum, ac suimetipsorum esse
carnifices, non est cur pro illis favorabiles in-
tellectus conquiramus, qui tamen pro alijs
Christianè agentibus possunt meritò in Au-
ctoribus inventi, aut ab eisdem verosimiliter
indicati, ministrari. Extat etiam apud citatum
Scriptorem recepta doctrina nu. 2. quòd si ex<marginalia>Observanda|doctrina|circa idem.</marginalia>
circumstantijs certus sit jurans se promisisse ob-
servantiam statutorum, ad ea tenetur. Itaque
licet expressè de promissione non constet, quia
neque expressa ac formali voluntate, si tamen
ex circumstantijs voluntas saltem virtualis aut
legi conformis colligatur, pro certo habendum
est juramentum, licet tergiversari quis velit,
quando observantia urgere incipit. Id quod in
casu præsenti usu venit, ubi jurans ex circum-
stantijs certus esse debet de sua promissione,
cùm legis intentioni debuerit esse conformis,
& res ipsa ita clamet, quia aliàs Catholicorum
Regum circa hoc providentia inutilis reddere-
tur. Accedit quod circa dubium non cadens
circa juramentum ipsum, sed supra rei juratæ
conditionem habet P. Suarez Lib. 2. de Iuramen-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
to Cap. 35. nu. 10. quando scilicet dubitatur an
rei juratæ sit tanta facta mutatio, ut juramen-
tum desinat obligare: tunc enim stat pro ju-
ramento possessio. Idem enim est quando de
modo juramenti dubitatur, cùm constet revera
fuisse juratum: stat siquidem pro eo possessio,
quia stat etiam jurandi legitima consuetudo,
& legis minimè dubia intentio, unde & duplex
est possessio. Perinde namque est de varietate
rei juratæ dubitare, aut mutatione facta circa
illam, ac de occurrente secundùm jurantis ap-
prehensionem, quia difficilior apparet, circa
quam tamen difficultatem an sit sufficiens du-
bitatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0380.jpg/>
@@1@<SE380>§. Vnicus. Circa Indorum Commendatarios. 365
<duolan 2><Z>CIRCA
<A+3>TITULUM VII.</A+3>
<A+1>De Indorum Commendatarijs.</A+1>
<A+2>§. Unicus.</A+2></Z>
<P><absatz-nummer>1043.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum & de illis suprà nu. 906.<marginalia>Circa jura-|mentum|Auctoris|conciliata|doctrina.</marginalia>
& quia de juramento dudum
disseruimus, præmittendum
circa simile Commendatiorum juramentum
quod extat n. 16. ubi de violata lege circa ha-
bitationem in oppidis Indorum, in quo & ju-
ramenti violatio ab eisdem præstito circa In-
dorum defensionem, & sic à Nobis pronuntia-
tum: Videant ergo quomodo hoc præstent, qui ser-
vitijs addictos tenent. Si dicant se non ita cogitasse
cùm jurarunt, non erunt quidem juramenti rei in
foro animæ, secus in exteriori, quia lex ad hujus-
modi defensionem, uti ad præcipuam vult dirigi
juramentum, & poterunt ut violatores ejusdem pu-
niri Commendæ privatione, ut in Rescripto citato
(n. 5.) habetur expressum. Sic ibi: quod tamen
non videtur prædictis nuper consonum, quòd
scilicet stet juramenti obligatio, in Prætori-
bus, quidquid cogitaverint, cùm esse debeat
juxta intentionem legis ad hoc præcipuè, In-
dorum scilicet protectionem directæ. Ad quod
dicendum in primis non esse eamdem ratio-
nem de dubitante ac de expressè excludente:
dubium enim juramenti possessionem non tol-
lit, juxta dicta: qui autem apertè exclusit, in
suæ est adhuc libertatis possessione. Et hoc
modo est, quod diximus de non cogitante ac-
cipiendum, ut scilicet de tali obligatione pu-
taverit ad juramentum minimè pertinere, hoc
est enim de illa non cogitare, dum obligatio
non cogitatur, aut putatur, juramenti esse ma-
teriam, sicut sunt alia in illius formula com-
prehensa. Qui ergo juravit, de habitatione ni-
hil penitus cogitans, illam suo juramento est
proculdubio complexus: nam ad summum po-
test aliqua suboriri dubitatio, quam tamen non
sufficere remanet comprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1044.</absatz-nummer> Prætereà quod dictum Cap 3. circa<marginalia>Ad prote-|ctionem te-|nentur,|etiamsi in|eorum oppi-|dis non|habitent.</marginalia>
protectionem Indorum, non scilicet cessare
hujusmodi obligationem ex eo quòd in oppidis
Indorum prohibeantur habitare, ex eo osten-
ditur quod Generalis Protector Limæ existat,
neque obligatio ulla ipsum urgeat, ut populos
Indorum adeat, sicq&#x0301;ue eorum necessitates per-
videat, ut sic de procurando possit remedio
agere cum sublimiori Magistratu. Ad eum
ergo veniant Indi, licet Commendatarius non
vadat ad ipsos. Quòd si quidquam offerant
gratuiti animi significatione dubitari potest an
liceat illud accipere. Ad quod dicendum non
licere, si res considerabilis pretij sit, quia non
videtur gratis oblata, sed quasi laboris pretium,
ad quem est Commendatarius obligatus. Ex
cujus acceptione is qui offert, conjicere non
immeritò poterit, si deinceps opus sit futurum
auxilij, neque simile aliquid allatum, non ita
ut necessarium fuerit in negotio procedendum,
cùm tamen onus importabile pro ipsis sit, quo-<-P>@@

<-P>ties subsidio opus fuerit, illud pretiosis muneri-
bus emereri. Si autem vilius aliquid fuerit, non
videtur grave in eo futurum conscientiæ gra-
vamen: cùm aliàs Indi ægrè ferre soleant, si
munuscula ab ijs oblata repellantur. Erit au-
tem generosi Commendatarij attentione di-
gnum, si illa retributione benigna compenset;
cùm & attentio talis sit ipsi admodum futura
proficua, quandoquidem cùm Indorum nego-
tium agit, proprium suum agere est manife-
stum, ex quo & evincitur pretiosum non posse
munus accipere, sibi enim arat, & sibi occat,
unde & fructus impensi laboris sperat. Quia
verò solent esse Indi divites, ut Caciquij, &
Provinciarum gubernatores, circa horum mu-
nera plus videtur posse aliquid indulgeri, dum
& illi veniunt justis querimonijs auxilium
contra Parochos, Prætores, eorum locum te-
nentes, pannificiorum dominos, aut quoscum-
que alios petituri, neque enim eorum sufficere
solet potentia ad subditorum incommoda de-
pellenda. Et circa munerum acceptionem nihil
est lege dispositum, unde solùm est juxta na-
turæ certa principia discurrendum, circum-
stantijs attentis, juxta quas est à Nobis vero-
similis omninò discursus efformatus, juxta quæ
& Doctores discurrere in consimilibus mate-
rijs solent, ad quæ est etiam à Nobis respectus
habitus in præmissa resolutione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1045.</absatz-nummer> Est etiam dictum Cap. 5. in fine quòd<marginalia>Circa resti-|tutionem per|prædicatio-|nem.</marginalia>
si ignoti sint Indi, quibus facienda restitutio,
ea non possit prædicatione, qua indigere solent,
fieri, quia bonum est alterius generis, quidquid
Auctor ibi citatus fuerit arbitratus. Sed qui-
dem id ita intelligendum, si nihil pecuniæ eo
in ministerio pro bono Creditorum insuma-
tur. Sic enim D. Thomas ibidem adductis re-
stitutionem admittit verbis illis: Scilicet dando<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
in eleemosynas pro salute ipsius. Si ergo quis ut
prædicaret sumptus competentes faceret, qui
in eleemosynam cederent, aut Prædicatorem
congrua pro labore compensatione conduce-
ret, in creditorum spirituale commodum, non
videtur cur non queat obligationi satisfecisse
veraciter affirmari. Licet enim prædicatio in
audienti&#x0169; utilitatem penitus dirigatur, sumptus
tamen circa eam facti in creditor&#x0169; possunt spi-
ritualem utilitate&#x0303; destinari. Et esset sanè modus
restitutionis satis utilis, si debitum considera-
bilis esset quantitatis, Missionem à Religiosis
quotannis faciendam dotare, sive in oppidis, ad
quæ creditores spectabunt, sive in alijs, in qui-
bus major necessitas videretur. Sic à quibusdā
factum, consilio equidem salutari: quamvis
de Commendatario quopiam nihil tale sit mi-
hi compertum; utinam dispositione hujusmodi
opus ipsis no fuerit, sicut neque alia simili,
Christiana conscientiæ libertate, mammonæ
nescientis damnabiliter subservire. P. Bonæ-
Spei Tomo 5. Tract. 1. de Iure & Iust. Disput. 19.<marginalia>Circa debi-|ta incerta|ex contra-|ctu.|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
affirmat tamquàm probabile debita incerta ex
contractu retineri posse. Unde existimare quis-
piam forsan possit debita incerta Indorum posse
retineri, quia ex contractu sunt ut in plurimum,
dum eorum labori merces proportionata non
solvitur, operas enim locant suas congruam
mercedem accepturi, emunt etiam & vendunt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0381.jpg/>
@@1@<SE381>366 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>licet circa pretium defraudati. Sed id neuti-
quàm accipiendum, quia revera debita ex de-
licto sunt, de quibus citatus Scriptor ibidem
distribuenda esse pauperibus contestatur, se-
cundùm eam quantitatem, in qua justitiæ vio-
latio accidit, per exceilum aut defectum. Hac
enim ratione Doctores omnes ad restitutionem
esse obligatos censent rerum quotidiani usus
venditores, qui in mensurarum complemento
ementes defraudant, cùm tamen inter eos, uti
inter contrahentes agatur. His addendum cir-<marginalia>Contra|Indos non|præscribi.</marginalia>
ca debita prædicta locum non habere præscrip-
tionem, tum quia est possessio malæ fidei. Etsi
demus esse bonæ aliquando, urget principium
in materia præscriptionis certissimum, scilicet
illam concurrere contra eum, qui ob impedi-
mentum nequit quod est suum repetere, præ-
ter titulos alios, de quibus in Additionibus Tomi
hujus nu. 141. & seqq.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM  VIII.</A+3>
<A+1>De Capitulis Civitatum &c.</A+1>
<A+2>§. Unicus.</A+2>
<A+1>Pro urbanis Senatoribus, & Officialibus alijs
breves discursus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1046.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca electionem, de qua Cap. 1.<marginalia>Circa sub-|ornationes|in electioni-|bus Vrba-|norum Se-|natorum|&c.</marginalia>
& subornationes ex quibus re-
stitutionis obligatio non oria-
tur, addendum probabile esse ratione illarum
non reddi invalidam electionem: siquidem
verba illa legis: No aya, ni pueda aver, el tal
officio, quæ sunt unicum pro electione invalida
fundamentum, non videntur ita urgere in or-
dine ad dictum effectum. Nam modus ille lo-
quendi, Non poßit, stare cum valore electionis
potest, juxta dicta Tit. 3. n. 24. & 25. & ita vi-
dentur supponere Doctores adducti hoc Capite
negantes obligationem restitutionis, & nihil
circa invalidæ electionis certitudinem statuen-
tes: & meritò. Si enim eo ipso quòd aliquid
suffragatoraccipiat, officij comparatio nulla sit,
& illud teneatur restituere qui eo pacto com-
pararit, nihil equidem comparat, unde neque
qui voto suo cooperatur electioni, quidquam
accipere potest, quia quod datur, pro aliquo
datur pretio æstimabili, & non pro nihilo, in
quo nullus apparet titulus acceptioni. Est ergo
probabile juxta gravissimorum Scriptorum sen-
sum validam esse electionem, licet possit sic
electus per sententiam officio sic comparato
privari. Cui tamen videtur posse sententiam
satis receptam opponi asserentium pro senten-<marginalia>Objectio ex|acceptis pro|injusta sen-|tentia.</marginalia>
tia injusta posse aliquid accipi sine obligatione
restitutionis; cùm tamen sententia injusta
minimè sententia sit, neque jus ei conferat,
pro quo est à judice pronuntiata, & ita quod
datum est, revera est datum pro nihilo. Ad
quod quidem dicendum instantiam esse non
levem, sed quæ probabilitati non obstet. Et
prætereà est diversa ratio, quia ex injusta sen-<-P>@@

<-P>tentia commodum aliquod reportat ille, in cu-
jus favorem lata est, non secus ac si justa esset,
quandoquidem eo est animo, ut re, circa quam
lis est peracta, fruatur, ac si propria esset: qui
verò munus pro electione accipit, sciens
electionem futuram nullam, minimè accipe-
ret, quia de re secundùm se iniqua non agitur.
juxta ordinarium procedendi modum, ubi sup-
ponitur eum, qui officium ambit, illud ita vel-
le, ut nullam subeat ipsum restituendi obliga-
tionem. Ex quo fit, si aliquid alio respectu ac-
cipitur, pro nihilo accipi, quia officium non
admittendum nihil est. Quæ explicatio si non
placeat, ab ea equidem probabilitas dictæ sen-
tentiæ non pendet, cùm alias habeat pro se so-
lidas rationes. Et quod ad allatum attinet, ne-
gando pro sententia in justa quidquam recipi
posse, fit satis instantiæ, & negari quidem cum
multis potest tunc non esse obligationem re-
stitutionis, ut videri potest apud P. Vasquez
in Opusculo de Restitutione Cap. 7. in 4. & 5. sen-<marginalia>P. Vasquez.</marginalia>
tentia ubi Auctores refert & n. 28. & 29. ubi
propriam profert illis conformem juxta juris
positivi obligationem, quòd cùm pro sententia
justa quidquam recipi prohibeat, & incapacem
receptionis reddat: potiori ratione prohibet dari
aliquid pro sententia injusta, & ad illud restituen-
dum obligabit faciendo judices incapaces. Quæ
sunt illius verba: neque modò circa illud opor-
tet disputationem texere longiorem, cùm hæc
dicta sint occasione præmissæ probationis, ubi
pro superiùs statuta positione contendimus, ut
ejus possit probabilitas sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1047.</absatz-nummer> Cùm de electione Alcaldorum agi-<marginalia>Circa ele-|ctionem di-|gniorum|peculiaris|difficultas|ex compa-|ratione ad|venditio-|nem rei in-|differentis|abusuro.</marginalia>
tur, non teneri ad digniorum electionem ur-
banos Senatores, dictum Cap. 2. & n. 12. addi-
tum futurum grave peccatum veniale, si quis
manifestè deprehendat majorem alicujus digni-
tatem, & propter humanum aliquem respe-
ctum minùs dignum eligat. Quod quidem erit
qui fortè improbet, eo quòd non leve damnum
Reipublicæ inferatur; & cùm absolutè obli-
gatio sit, eaq&#x0301;ue in materia grave, plusquam
venialis apparet obligatio, vel certè nulla asse-
renda est. Sic enim & contra Dianam argu-
mentati sumus Tit. 1. nu. 147. asserentem tan-<marginalia>Diana.</marginalia>
tùm esse culpam venialem in vendente res in-
differentes illis abusuro, eo quòd emptor, si ipsi
ab illo negetur, ab alio sit proculdubio emp-
turus: quod parum Theologicè dictum asserui-
mus, & ex eo probavimus. Nam aut mortale
propter cooperationem ad mortale esse debet,
aut null&#x0169;, eo quod revera cooperatio non sit,
quandoquidem etiam tali actione non stante,
non desineret peccatum perpetrari. Sed verò id
non est præfatæ assertioni contrarium. In ci-
tato siquidem contra Dianam, & nonnullos
alios ab ipso citatos loco de cooperatione ad
peccatum mortale agitur, quæ si revera est, ut
esse videtur, quandoquidem peccatum in ea
recognoscitur, plusquàm veniale est, quia non
ex indeliberatione, ut constat, neque ex par-
vitate materiæ: quia hic & nunc tale pecca-
tum non fieret sine hujusmodi cooperatione.
In casu autem nostro de peccato mortali non
agitur, sed juxta eam suppositionem procedi-
tur illud in electione non agnoscentem: quid-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0382.jpg/>
@@1@<SE382>§. Unicus. Circa Capitula Civitatum. 367
<duolan 2><-P>quid autem addi eo in genere potest, intra li-
neam venialis peccati continetur. Itaque ex
Reipublicæ damno argui nequit, quod intra
dictam lineam supponitur etiam grave non esse
futurum. Erit autem grave intra lineam venia-
lis ex acceptione personæ, cùm in ea, quæ
omittitur, dotes plus multò æstimabiles eluces-
cant. Ubi & tales illæ esse poterunt experien-
tia commendatæ in magnum Reipublicæ be-
neficium, ut non immeritò affirmari possit, in
ejus omissione mortale peccatum extiturum.
Dixi Experientia commendatæ, quia si ita non
accidat, non est plena in talium electione se-
curitas, ut etiam experientia comprobavit; cu-
jus etiam magisterio notum viros plures me-
diocrium talentorum optimos evasisse Reipu-
cæ Magistratus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1048.</absatz-nummer> Circa Capitis 3. materiam, cujus
amplitudo diversarum est capax quæstionum,
non est cur ampliùs immoremur; si enim quæ
ibi dicta sunt, observari felici Reipublicæ ele-
ctione contingat, non est cur desiderari alia
debeant, nisi fortè quæ ad judicialem stylum
spectant, legibus, consuetudine, & fori api-
cibus regulandum, unde ad Juris civilis profes-
sores forenses remittenda, cum pro conscientijs
una sit nobis solicitudo præcipua, unde &
Theologos potiùs, quàm Jurisperitos agere
studeamus, id Jure ex vtroque delibantes, quod
instituto possit nostro deservire. Prætermissis<marginalia>Circa circ&#x0169;-|stantiam|personæ in|Iudice.|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
ergo alijs, circa circumstantiam peccatiadden-
dum ex P. Bonæ-Spei Tomo 4. Disput. 5. nu. 37.
& 38. ubi ait circumstantiam personæ nullam
addere peculiarem malitiam, quæ in Confes-
sione aperiri debeat (& tenet ille aperiendas
circumstantias notabiliter aggravantes) nisi
ex peccato oriatur scandalum, deturq&#x0301;ue alijs
liberior peccandi occasio. Exemplum in Epis-
copo, Generali, & Prælato fornicante consti-
tuit, intelligens ratione officij, nam ratione
voti castitatis alia est ratio, circa quam esse du-
bitatio nequit, de quo Auctor n. 12. Quando
ergo in Judice scandalum est, certum item ag-
gravantem in eo esse circ&#x0169;stantiam. Sed ex eo
quòd Judex sit, speciale aliquid habeat, quando-
quide&#x0303; etsi judex non esset, scandali circ&#x0169;stantia
in ejus reperiretur peccato, hoc videtur denega-
ri, & ita dum peccatur occultè circumstantia est
nulla. Sed quidem pręter communem illam ra-
tionem aliam esse ratione officij, ex SS. Patr&#x0169;
doctrina compertum habetur, ut vidimus n. 15.
ex eorum enim peccatis etiam occultis fit, in-
eptos reddi ad similium correctionem, circa
quam si quid attentent, valde superficiali ma-
nu negotium pertractabunt. Si & addamus
peccata hujusmodi occulta esse vix posse, ut in
exemplis adductis videtur manifestum. Quo-
modo enim Episcopi occulta esse poterit tur-
pitudo? & sic de alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1049.</absatz-nummer> Pro obligatione assistendi in Sena-<marginalia>Circa assi-|stentiam in|Senatu.</marginalia>
tu, etiamsi contra id, quod Senatorum quibus-
dam placet concludendum sit, de quo Cap. 4.
argui ulteriùs potest ex Regijs Auditoribus,
quibus abesse non licet, quomodocumque sint
caussæ concludendæ. Pro quo & faciunt quæ
adducit P. Fragosus Tomo 1. Lib. 7. Disp. 19. n. 3.<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
scilicet quòd Decuriones regulariter nō egent<-P>@@

<-P>abundantia populi ad res urbanas gerendas. In
quibus tamen id erit amplectendum, non quòd
major pars Concilij, seu Decurionum senserit,
sed quod sanior pars deciderit. Cōstat ex Cap. 1.
& 2. de his quæ fiunt à majori parte Capituli & 3.
dist. 65. Cap. Plebs dist. 64. ubi quamvis regu-
lariter sanior pars censeatur valida, quæ fit à
majori parte: nihilominùs etsi hæc censeatur
sanior ac præsumatur secundùm Glossam in
Cap. de  his, quæ fiunt &c. & Cap. Dudum de ele-
ctione, id intelligitur nisi contrarium appa-
reat, quòd major pars irrationabiliter movea-
tur, & minor pars rationabiliter, ut declarat
Hostiensis in Summa, de his quæ fiunt à majori
parte Capituli §. finali. Non enim sunt numeran-
da suffragia, quando constat, de meliori sensu,
Gregorius Lopez in Glossa 1. tit. 14. l. 10. part. 1<marginalia>Gregorius|Lopez.|Lucas de|Peña.</marginalia>
per textum ibi expressum. Lucas de Peña in l,
si quis extra ordinem. de excusat. artific. lib. 10.
dicens standum esse majori parte Concilij, nifi
à minori parte aliquid rationabiliter oppona-
tur, quod deducit ex dicto Cap. 1. de his, cujus
hæc sunt verba: Nisi à paucioribus & inferioribus<marginalia>Cap, 1. de|his quæ à|maiori &c.|Aviles.</marginalia>
aliquid rationabiliter objectum fuerit & ostensum.
Juvat Aviles prætor. Cap. 3. Vers. Iuridicion. n.
28. fol. 105. quatenus ait rebus, quæ tendunt ad
utilitatem, vel saltem non tendunt ad malum,
videri quod sit à tota universitate factum,
quando major pars concordat, secus verò quan-
do actio tendit ad damnum, necesse est ut om-
nes concordent, & contradictionem unius cen-
seri potentem ne censeatur gestum. Pro quo &
textus alij apud Scriptorem citatum. Ex qui-
bus videtur apertè deduci Decuriones ad Con-
cilium vocatos debere concurrere, neque ob-
stare prætextum dictum de certa in contrarium
conclusione, quandoquidem rationabiliter de-
cernentis suffragium, etiamsi non audiendus
videatur, tanti possit esse momenti. Ubi & du-
bitari possit, an si sciat à majori parte conclu-
dendum juxta illius sensum, teneatur accedere,
videtur enim tunc adducta ratio cessare. Sed
dicendum debere: tum ex eo quòd major est
futura decretis auctoritas, nec apparet quo pos-
sit titulo rationabili se excusare. Tum etiam
ex dictis, nam in Concilio esse aliqui pote-
runt, qui rationabiliter adversentur, qui-
bus auditis sit sententiam mutaturus. Hac
enim ingenua dispositione animi ad Conci-
lium accedendum, sicut ad quemlibet haben-
dum Christiano ritu consessum, qui pro deli-
beratione prudentissimè institutus. Et in hoc
præsertim, de quo agimus, ubi Decuriones
totam repræsentant civitatem, in quorum illa
solicitudine requiescit. Videndus citatus Pater
Disp. citata ab ejus exordio, ubi pro Decurioni
bus plurima, sicut & pro Ædilibus aut Alcal-
dijs Disput. 21. Circa id autem quod circa pre-
tium rerum ad ordinarium usum pertinentia
Cap. 5. sunt dicta: multa congerit etiam citata
Disput. 19. §. 2. pro quibus & infra circa Tit. 9.
unde ad alia transeundum,</P>
<P>  <absatz-nummer>1050.</absatz-nummer> Agit etiam ille de Receptoribus, seu<marginalia>Circa Depo-|sitarios.</marginalia>
Depositarijs, (de quibus & Nos Cap. 6.) Disput.
22. nu. 15. & seqq. Et juxta communem do-
ctrinam procedit de obligatione ex culpa lata,
levi. ac levissima, ubi de foro interno nihil,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0383.jpg/>
@@1@<SE383>368 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>unde videtur in eo etiam ipsius resolutiones pro-
cedere: licet ad speciales depositarios descen-
dens de obligatione in foro conscientiæ deter-
minet: sic enim Vers. Hinc fit, nautas & stabu-
larios, aut caupones, qui aliquid recipiunt, in
utroque foro teneri tamquam valde probabile
proponit, aliquos pro eo adducens, juxta quos
tamen secus sentiendum, si hospites tam in
navi, quàm in diversorio, nautis & stabularijs
videntibus res suas deponant, neque illis spe-
cialiter in custodiam tradant, ubi sic addit: Mihi
tamen placet teneri dumtaxat in foro conscientiæ<marginalia>P. Fragosus.</marginalia>
de culpa levi, in hoc eventu nautas seu caupones,
quamvis in exteriore foro teneantur de levißima.
Sic ille: pro quo ratio esse potest, quia prædi-
cti eo ipso, quod ratione officij habeant hospi-
tes simul cum eorum rebus recipere, eas tenen-
tur custodire. Sed quidem ex hac ratione fit
etiam in conscientia teneri, quia res præfatæ
eo ipso quod recipiantur, obligationem impor-
tant, non secus acsi specialiter fuissent com-
mendatæ: unde idem debet esse effectus. Quod
ex eo manifestiùs ostenditur ab ipso addito,
scilicet in foro externo de levissima teneri. Es-
set siquidem injustissimum talem per leges ob-
ligationem imponi: pro culpa tali ijs, quibus
neque in speciali, neque ratione officij com-
mendatæ res fuissent. Magis ergo est rationi
conforme, si nulla tunc in conscientiæ foro
obligatio compensationis cujuslibet admitta-
tur. Subdit etiam ex Alciato quòd si Deposi-
tarius pro custodia modicum salarium accipiat,
si res pereat, vel deterior fiat, apud eum, non
teneri de levi, quia adhuc censetur deposita in
gratiam deponentis. Id quod pro Depositarijs
Indicis non militat, qui satis competens sala-
rium accipiant: unde juxta ipsum de levi, &
consequenter in foro conscientiæ tenentur,
cùm etiam commoda alia habeant, de quibus
dictum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1051.</absatz-nummer> Concludit Vers. Vltimo circa res de-<marginalia>Ex assertis|redarguitur.</marginalia>
positas pereuntes, cùm tamen res propriæ De-
positarij evaserint incolumes, quidquid de foro
judiciali sit, standum conscientiæ foro. Et qui-
dem tunc contra Depositarium stringendum
judicium, quia dolus præsumitur, ibidem ha-
betur: ex quo & fit idem semper attenden-
dum, cùm eadem generaliter ratio esse videa-
tur. Et in alijs ad negotiationem, aut usum re-
rum depositarum conformiter ad tradita à No-
bis nu. 18. per incuriam omisso, & seqq. Est
autem notandum, quod habet nu. 21. Cùm
enim statuisset acquisitum negotiationem non
esse subjectum restitutioni, sic subdit: Nec refert<marginalia>Vt esse utile|unum eo-|rum queat.</marginalia>
quòd Baldus neget in l. 1. quæst. 10. C. pro socio,
& Alexander in l. si non sortem in princip. de con-
dict. indebiti, quia debent intelligi in foro externo,
non verò in foro conscientiæ, ubi standum est veri-
tati, non verò errori, quia qui errat, non consentit,
nec censetur errans rem suam amittere. l. Si pro-
curator ff. de acquirend. rer. domin. &c. Quæ
quidem doctrina in ordine ad praxim videtur
inutilis. A quo enim sic errans petiturus est?
A depositante? Irridebit ille, cùm pro se ha-
beat Doctores possessioni faventes. A judice?
Ast in foro externo rata est habenda traditio,
ut asseritur. Id tantùm dici posset, licet petitio<-P>@@

<-P>futura videatur inutilis, posse ratione aliorum
locum esse compensationi. In quo quidem licet
affirment communiter Scriptores debitum de-
bere esse certum, probabile tamen est opinio-
nem probabilem sufficere, de quo alibi. Et ut
id aliàs sustinendum non sit, in casu tamen
præsenti id est valde verosimile, quia sententia
prædicta, quidquid Baldus & Alexander di-
cant, receptissima est, & à Theologis, quibus
adhærendum potiùs vix ullo reclamante his
est temporibus approbata, ob solidissimas, quæ
pro illa militant rationes, quod & de Prætori-
bus, ac Regijs Officialibus, suis locis compro-
batum. Pro quibus non plura.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM IX.</A+3>
<A+1>De Consulatu Mercatorum & eorum
contractibus.</A+1>
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Circa Tribunal Consulatus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1052.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum de illo Cap. 1. & 2. & plu-
ra etiam alibi, & specialius Tomo
2. Auctarij Parte 8. n. 89. & seqq.
& 513. & Tomo 3. Verb. Domus Contracta-
tionis, post quæ in manus venit erudi-
tum opus circa Contractationis ejusdem Tri-
bunal, vulgari lingua, sed non vulgari
exornatione, cujus titulus. Norte de la Con-<marginalia>D. Iosephus|Veitia.</marginalia>
tratacion de las Indias Occidentales, Auctore
illustri Equite D. Josepho de Veitia Linage, in
eodem Tribunali Thesaurario, ex equestri Or-
dine Divi Jacobi, qui Lib. 1. Cap. 17. de Con-<marginalia>Consilium|Assessoris an|semper ne-|cessarium.</marginalia>
sulatu Mercatorum agit dilucida expositione.
& nu. 39. id habet, ex quo firmari potest quod
à Nobis dictum circa Assessoris judicium, quod
non debeant semper Consulatus Judices am-
plexari, sic enim ibi: Que el Iuez Oficial, que lo
fuere de Alzadas, ò apelaciones del Consulado
pueda tomar parecer de Letrado en los casos que lo
juzgare necessario, se le permite por una Cedula de
treze de Noviembre de 1554. en la qual se dexa à
su alvedrio sin necesitarle à que lo haga: y en con-
sequencia della, siendo yo Iuez de apelaciones, he
sentenciado sin usar de la permision, aviendo estado
conformes los Adjuntos de que no necesitaban de pa-
recer de Letrado. Sic ille: qui Auditor quidem
Regiæ Audientiæ non erat, ut esse Limæ so-
let, & tamen neque ipse, neque duo mercatores
adjuncti necessarium esse Advocati consilium
judicarunt. Et Regia quidem Schedula, non
imperans, sed permittens, id apertè indicat.
Ubi & plus Mercatoribus videtur deferendum,
quandoquidem Judex hujusmodi minùs ea in
arte valet, unde Adjunctorum illi consortium
injungitur cum judiciaria potestate.</P>
<P>  <absatz-nummer>1053.</absatz-nummer> Idem Scriptor nu. 30. post adductas<marginalia>Circa lu-|dum Facto-|rum.</marginalia>
Regias schedulas prohibentes ne Factores, seu
Commendatarij in Indijs, aut in navigatione<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0384.jpg/>
@@1@<SE384>§. I. Circa Indicum Consulatum &c. 369
<duolan 2><-P>ludant, exponentes sorti pecunias, pretiosa mo-
nilia, aut merces, sub p&#x0153;na dupli, & carcera-
tionis menstruæ, scilicet per triginta dies: Y
como quiera que quando faltase esta Cedula (que<marginalia>Scriptor|idem.</marginalia>
deben hazer guardar los demas Cabos de Galeones
y Flotas) bastava la razon de los daños y perjuiçio
de tercero, que se siguen de semejantes juegos, seria
grande lastima, y accion no libre de grave culpa,
que por el interes, que à los Cabos se les sigue de
que jueguen en sus navios, permitan que se contra-
venga à tan justa Ordenanza, y à uno de los Capi-
tulos de sus Instrucciones. Ubi quidem aliter con-
cludendum videbatur; cùm etiam seclusis
Schedulis, grave in talis ludi permissione pec-
catum esse dicatur: & ita ad divinæ potiùs
legis transgressionem peccati gravitas referen-
da. Sed utcumque illud sit, quod de peccati
gravitate dictum, est sanè verissimum. Dubi-<marginalia>Dubium|circa ludum|proprij.</marginalia>
tari tamen potest an obligatio tunc tantùm
urgeat, quando Commendatarius non propria,
sed aliena ludo exponit; nam tales solent &
ipsi esse divites, vel certè nō leviter pecuniosi.
Et videtur affirmativè respondend&#x0169;; quia si lu-
dentes perdant propria, periclitantur aliena, ut
vel ludo exponantur, vel in reddenda ratione
fraudes plurimæ committantur. Rogari etiam<marginalia>Aliud circa|lucrum|aliena ex-|ponentis.</marginalia>
ulteriùs potest an sic ludentes alienorum expo-
sitione, si lucrentur, possint ea, quæ lucrati fue-
rint, sine restitutionis gravamine retinere,
quando collusor commendatarius non est, vel
si fuerit, bona tamen propria exposuit ludo.
Ad quod dicendum Commendatario obliga-
tionem incumbere lucrum omne restituendi, si
id, quod ludo exposuit; suum esse significavit,
quia per fraudem nocivam induxit alterum ad
ludendum, ubi manifesta intervenit injuria, un-
de resarcire debet damnum omne subsecutum,
ut cum Patribus Salas & Sancio observat Car-
dinalis Lugo Tomo 2. de Iust. & Iur. Disp. 31. n.
59. Vers. Adverte tamen. Et cum PP. Molina,
& Lessio P. Pereyra n. 1387. Quod videtur
irrefragabile. Nisi fortè Commendatarius in
ludi exordio aliquid exposuit de bonis pro-
prijs, & fortunatis jactibus, aut sortibus alijs
lucrum est quantumlibet assecutus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1054.</absatz-nummer> Quamvis autem mihi irrefragabile<marginalia>Difficilis|quædam|doctrina|notatur.</marginalia>
visum fuerit, quia & evidens: sunt tamen qui
stante bona fide ex parte collusoris sentiant
stare posse contractum: quod & cum P. Lessio
amplectitur citatus Cardinalis. Et P. Lessius
Lib. 2. Cap. 27. nu. 37. id probat ex l. rem alie-
nam tit. de contrahenda emptione. Sed quidem ille
quod ad restitutionem attinet, minimè contra-
rius est, cujus est illud nu. 32. Cùm alter luden-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
tium non potest rem depositam alienare, ut si sit Re-
ligiosus, vel filiusfamilias; Religiosus absque con-
sensu Superioris non potest quidquam ludo acquire-
re, quia sine eo non potest quidquam in ludum depo-
nere, unde si lucretur, tenetur ad restitutionem,
sicut & ille tenetur, qui ab eo lucratus fuerit. Sic
ibi: qui de filiofamilias respectu bonorum,
quorum habet plenum dominium, ut sunt ca-
strensia, & quasi castrensia, aut directum sal-
tem, ut adventitia, aliter determinat: de pro-
fectitijs autem non intulit mentionem; quia
cùm illorum nullum habeat dominium, idem
de illo quoad hæc, quod de Religioso judican-<-P>@@

<-P>dum. Quomodo ergo stare id potest quod de
contractus valore asseritur, aut quem potest
ille habere utilem in ordine ad praxim effe-
ctum? Respondet idem Pater: Vbi tamen victor<marginalia>Idem.</marginalia>
sciverit rem, quam lucratus est, esse alienam, tene-
tur illam curare restitui: sed tunc filius familias
tenetur illi de evictione, manetque obligatus ad
compensandum. Hæc ille. Atqui non est hic ca-
sus, in quo sumus, sed cùm è converso, qui
alienare non potest victor existit: unde lex ni-
hil ad rem, quæ sic habet: Rem alienam distra-<marginalia>l. Rem|alienam.</marginalia>
here quem posse, nulla dubitatio est: nam emptio est
& venditio, sed ut emptori auferri potest. Sic
Ulpianus. Et quid inde ad intentum? Ubi non
jam de venditione agitur, sed de ludo, pro quo
speciales habentur conditiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1055.</absatz-nummer> Sed quid jam si bona fides utrimq;<marginalia>Circa ludum|cum mala|fide rei|alienæ.</marginalia>
desit? Cardinalis Lugo sic pro eo scribit: Dif-
ficultas esse potest quando uterque sciebat impoten-
tiam alienandi. Quo casu Leßius & alij dicunt
contractum esse invalidum, & à neutro posse lu-
crum retineri. Contrarium tamen docet cum alijs
Bonacina Disput. 2. de Contractibus (corrige, de
Restitutione) q. 3. p. 2. nu. 13. & alij, quos affert<marginalia>Card. Lugo|ut annuat.</marginalia>
Layman Lib. 3. Tract. 2. Cap. 21. nu. 6. & alij
multi quos affert Sanchez Lib. 7. in Decalogum
Cap. 19. nu. 85. qui eam sententiam probabilem
fatetur, quam etiam amplectitur alijs citatis Diana
1. tom. Tract. de Contractibus Resolut. 67. Reco-
lenda sunt quæ diximus Disput. 17. de obligatione
restituendi ex re accepta Sect. ult. in fine, ubi vidi-
mus aliquando in alijs saltem contractibus à vendi-
tione posse contractum validum exerceri etiam
cum mala fide utriusque contrahentis, quia potest
aliquis velle se obligare alteri solùm propter actio-
nem naturalem illicitam, quam alius in sui gratiam
exercet. Sic ille, qui citato ab ipso loco sic post
alia: Potest quippe emptor offerre & dare pecu-
niam venditori, non pro dominio rei, sed pro illa ma-
teriali posseßione, quæcumque sit, qua res ipsi tra-
datur. Sicut enim pro actione injusta potest illicitè,
sed validè dari pretium, & homicida posset retinere
pretium sibi datum pro homicidio patrando &c. Ex
quibus applicatio pro ludo ea esse videtur, ut
qui proprium perdit, collusore alienum expo-
nente, id ratum velit ob voluptatem ludendi,
vel ob spem lucrandi aliena, & eorum gauden-
di qualicumque possessione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1056.</absatz-nummer> Sed inprimis in Scriptore tanto de-<marginalia>Illius im-|probata de-|ctrina.</marginalia>
sideratur peculiaris illius doctrinæ congrua ad
institut&#x0169; præsens applicatio. Deinde licet sen-
tentia, quam amplectitur, probabilis sit, do-
ctrina autem illa, ex qua illam deducere con-
tendit, valde difficilis est, ut ex applicatione
nuper adducta patescit, dum alia apud Aucto-
rem non occurrit. Quis enim propter fines di-
ctos perdere pecunias velit, cùm ludus sine illis
possit gravaminibus exerceri? Deinde quod
de spe dicitur, valde est frivolum, si pecunia
ludatur: nullum enim commodum perdenti
obvenire potest, ex amissione pecuniæ, ut in
exemplis à præfato Scriptore allatis, jam enim
rejectum est, quod ad voluptatem spectat. Lu-
crum autem in spe cum voluntate transferendi
dominium in perditione nequit nisi stultissimo
in aliquo, & alieno à ratione componi. Sensus
enim ita agentis est: Quia spero lucrum rei<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0385.jpg/>
@@1@<SE385>370 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>alienæ volo perdere propriam. In pecunia autem
exemplum appositum, quia illa est, quæ ludo
frequenter exponitur. Nam potest casus con-
fingi, in quo res aliqua valde exoptabilis ali-
cui pro usu, ludo exponeretur. Quo eventu
peculiaris esset ratio, cùm tamen assertio præ-
fata generalis sit. Si dicas juxta dicta nuper
tolli casum ab omnibus Doctoribus proposi-
tum, negantibus plurimis, & nonnullis affir-<marginalia>Fit satis|instantiæ.</marginalia>
mantibus, ut videri potest apud P. Thomam
Sancium citato n. 85. & 86. Respondeo non
tolli, quia stare potest ut quis ludat cum eo,
qui perdere nequit, sperans victoriam, & ta-
men perdens: nego tamen tunc transferri do-
minium. Et cùm Scriptores id admittunt, mi-
nimè audiendi sunt, si voluntas transferendi
manifesta non sit. Quòd autem aliquando talis
esse queat ex liberali condonatione, ob nobi-
les aliquos respectus cum omnibus admittimus.
Sic accidit cum ludens Philippus Secundus
cum Magnatibus chartis pictis dixit post in-
spectas, quæ illi obtigerant: Modò per vitam
Reginæ Victor ero, & exponens illas, qui
meliora habebat puncta, illa suppressit, ne Re-
gis illud juramentum (qualecumque illud fue-
rit) falsum redderetur, & non levem perdidit,
voluntate tamen promptissima quantitatem.
Illud sanè difficillimum iterùm dico quod do-
ctissimo placuit Cardinali, nam quidquid aliàs
sit de actione peccaminosa in gratiam alterius
facta, id certè casui præsenti nequit applicari,
& ut pro ea, quæ in admittendo ludointerve-
nit, aliquid posset recipi, non tamen propor-
tionatum pretium est tota pecuniæ summa,
quæ perdi potest. Pro quo & est argumentum
aliud, scilicet non teneri ad quidquam dandum
si victor evadat, sola enim restitutione faciet
satis, cùm tamen si aliquid pretio æstimabile
in ipsius gratiam fuisset factum, ad exhiben-
dum pretium teneretur: quod nullus hucusque
somniavit. Et de his satis per occasionem dis-
putatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1057.</absatz-nummer> Cùm Indicum commercium adeò<marginalia>Circa spe-|cialem|quamdam|impositio-|nem.|D. Ioseph|Veitia.</marginalia>
attenuatum sit, ut significat citatus D. Jose-
phus de Veitia nu. 14. non videtur quidem ra-
tioni conforme id, quod habet idem n. 49. ubi
ita scribit: Por Cedula de 19, de Iulio de 1610.
encargò su Magestad al Consulado la perpetua ad-
ministracion de la Alcaydia de la Lonja. Y aunque
en la misma se le diò tambien facultad para alzar
la tabla de lo que se cobraba para su edificacion (que
era un tercio de uno por ciento) no podra esto tener
efecto ya, supuesto, que aviendose impuesto tribu-
tos sobre este derecho, fue visto perpetuarle. Sic ille.
Non inquam videtur rationi conforme, ut per-
acto opere, pro quo est tributum impositum,
illud ulteriùs solvatur, & præsertim quando
ij, ad quos gravamen spectat, ad tenuiores sunt
redacti facultates, & faveri potiùs indulgentijs
debent, quàm gravaminibus onerari. Circa
quod cum Scriptores uno ore quod est dictum
de perfecto opere, pro quo est tributum impo-
situm, valenter clament; illa apud eosdem li-
mitatio extat, nisi aliud simile, pro quo similis
sit necessitas, apertè succedat. Quæ ratio his
temporibus impositiones omnes facit esse per-
petuas: & possunt illæ facilè verosimiles<-P>@@

<-P>ostendi. Sed verò durus est hic sermo, potest hîc
opportuniùs dici, ubi de Regum nostrorum
pietate nequit subire animo dubitatio, etiamsi
hostilibus petantur incursibus, quibus illud cum
Regio sanguine memorabile traductum effa-
tum, suadente Ministro quodam novam nes-<marginalia>Præclarum|circa tributa|Henrici|Tertij Hi-|spaniæ Re-|gis effatum.|P. Mariana</marginalia>
cio quam impositionem, Absit, suadere desine:
Magis enim timeo populorum gemitus, quàm arma
inimicorum. Sic ex nupero Scriptore: Sed lucu-
lentius P. Mariana Lib. 19. Cap. 14. in fine, ubi
ita scribit: Ejus illa vox fuit: Populi se execra-
tiones ampliùs quàm hostium arma formidare: eo-
que thesauros congeßit, innoxios tamen, & sine
subditorum gemitu: cura tantùm Regiorum vecti-
galium, modestiaq&#x0301;ue: quæ magna Principum laus
est. Sic ille. Iuxta quæ quanta cum moderatio-
ne agendum sit in tributi præfati ab ijs, ad quos
id spectat, exactione, satis ex dictis compertum
habetur. Quomodò autem novarum impositio-
num gravamine minimè Regium sit patrimo-
nium adauctum, sed potiùs notabiliter immi-
nutum evidenter ostendit citatus D. Josephus
de Veitia eodem Libro, Cap. 18. n. 9. qui & n. 8.
ex benigno agendi modo cum Mercatoribus
quantopere Regia emolumenta concrescant,
laudato quodam Administratore, præmiserat,
de quibus à Nobis alibi dissertatum, & ab eo-
dem Scriptore iterùm n. 22.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa contractum Pinnarum argentearum.
Ad Cap. 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1058.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi non licere contractum,<marginalia>Quid circa|pinnarum|contractum|licitum &|illicitum sit.</marginalia>
quando is, qui ad illas tradendas
certo tempore obligatur, Minerarius non est,
neque ejus generis mercimonium versari soli-
tus, cum illis, de quibus ibi, circumstantijs,
usurariam labem importantibus. Si autem mo-
ralis potentia sit pro habendis pinnis, etiamsi
Minerarius quispiam non sit, aut ejusmodi ne-
gotiationi assuetus, possit tamen emere, ut
reddat, non est contractus talis usurarius com-
putandus, in eo enim quod emat majori pre-
tio, non gravatur specialiùs, quandoquidem,
idipsum majus pretium est emptori redditurus:
& ad id quidem tenetur, nisi emptor pretio sit
accepto contentus, ut ipse emat. Et pro hoc
adductus Diana Parte 1. Tract. 8. Resolut. 26. er-
rore typographico, cùm sit 16. qui Vers. ulti-
mo, ita scribit: Notandum est verò quòd si non<marginalia>Dianæ pe-|culiaris do-|ctrina ut|stare possit.</marginalia>
habens frumenta, neque poßibilitatem habendi, ni-
hilque de hoc cogitans, ad subveniendum suæ neces-
sitati, & bona fide ita contrahit, quia alij in foro
ita solent communiter contrahere, puto supradictum
non peccare, neque ad restitutionem teneri: quia
talis contractus, licet materialiter sit illicitus, ex ob-
jecto tamen, & formaliter est licitus. Ac ita etiam
sentiunt aliqui Theologi ex Societate IESV à me
de hac re consulti. Sic ille, qui in eo quod de ne-
cessitate ait non videtur congruè doctrinam
applicare, qui enim emit, & ad quem spectare
poterat restitutionis obligatio, non est qui ne-
cessitatem patitur, sed qui vendit. Doctrina au-
tem illa difficilis est, neque bona fides injustam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0386.jpg/>
@@1@<SE386>§. II. Circa contractum pinnarum &c. 371
<duolan 2><-P>accèptionem materialiter pro restitutionis ob-
ligatione est judicanda sufficiens in eo, in quo
quis locupletior evasit, juxta receptissimum in
Theologia dogma. Neque assertionis præfatæ
ullum adducitur fundamentum. Quia verò
propter probabilitatem extrinsecam sustineri
potest, poterit etiam contractui pinnarum ap-
plicari, eo quòd receptus in foro videatur: non
equidem quòd pinnæ publicè vendi possint, si
quintatione careant: sed quia inter Merca-
tores sic agi solitum. Si & addamus fuisse non-
nullos, qui contractum prædictum licitum cen-
suerunt, ut ibidem dictum: licet revera tantæ
auctoritatis non fuerint, ut eorum judicio sta-
re securum meliùs rem expendentibus vide-
retur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1059.</absatz-nummer> Adducta pro eodem à Nobis pro-<marginalia>Circa mu-|tuum diver-|si valoris|tempore so-|lutionis.</marginalia>
babilissima sententia, juxta quam, si quis tradat
mutuo certas mensuras tritici, accepturus tot
alias tempore, quo plus creditur valiturum,
usurarius sit contractus; pro qua tantùm in-
ductus P. Lessius Lib. 2. n. 152. qui proculdu-<marginalia>P. Lessius.</marginalia>
bio ad sententiæ, quæ adeò verosimilis non es-
set, probabilitatem fundandam suffecisset. Sed
sunt proptereà plures alij, ut videri potest apud
P. Pereyram n. 1090. qui limitationem à No-
bis traditam apponit, si videlicet mutuans non
erat triticum in tempus, quo plus valeret, ser-
vaturus, quàm ante ipsum tradiderunt alij gra-
vissimi Scriptores, quibuscum P. Palaus Disp.
4. de Iustitia Arti. 13. n. 5. Qui n. 6. adducit
Cardinalem Toletum & PP. Molinam, Sà, Re-
bellium, & Lessium asserentes sententiam prę-
fatam procedere etiam quando mutuatario li-
berum fuit rem mutuatam reddere tempore,
quo minus erat pretium, sibi enim tunc impu-
tare debet reservationem in tempus pretij ma-
joris. Quod quidem ipse Pater non admittit<marginalia>P. Palaus|obstantiæ|adjectione|rejectus.</marginalia>
cùm P. Salas Tractatu de Vsuris dub. 14. nu. 8.
ex eo probans, quia eo non obstante mutuans
rem accipit pretiosiorem. Sicut usurarius quis
esset, si mutuaret ea lege, ut si mutuatarius
noluerit intra tale tempus solvere, solvat ali-
quid ultra sortem. Sed quidem si in casu ste-
mus, de quo & ille, & alij adducti, non vide-
tur circa hoc esse posse controversiam: quòd
scilicet triticum mutuans, illud fuerit in tem-
pus amplioris valoris servaturus: debet ergo
juxta valorem prædictum reddere in eadem
quantitate: unde & ratio adducta nullius est
roboris, non enim accipit mutuans rem pretio-
siorem absolutè loquendo, quia pretiosiorem<marginalia>Diversi|Auctorum|sensus, ut|accipiendi.</marginalia>
erat, si non mutuò dedisset, habiturus. Dixi
autem post assertionem præfatam cum P. Les-
sio stabilitam, aliquos generaliter asserentes
in mutuo semper posse exigi eamdem mensu-
ram intelligendos, si is qui mutuò dedit, non
erat id quod dedit, in tempus valoris supercres-
centis servaturus. Quod quidem de aliquibus
potest non immeritò verosimiliter sustineri;
sed revera sunt qui in omni id eventu pronun-
tient, idq&#x0301;ue ex eorum ratione compertum
videatur; ut videri specialiter potest apud Car-
dinalem Toletum Lib. 5. Cap. 34. cum Do-
minico Soto loquentem: volunt enim in mu-
tuo rem ipsam, & non pretium attendi, quia
accidentarium quid est respectu illius, quod<-P>@@

<-P>secus in moneta accidit à qua est pretium in-
separabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>1060.</absatz-nummer> In ejusdem Capitis nu. 19. D. Ca-<marginalia>Circa D.|Caramuelis|sententiam|de pretio pro|non petito|mutuo.</marginalia>
ramuelis inserta doctrina, quatenus asserit posse
licitè tradi pecuniam solvendam tempore mes-
sis in tritico pretio eidem assignato, quod non
debet esse currens messis tempore. Circa quod
non hærendum: benè tamen circa id quod ad-
dit, obligationem scilicet non exigendi usque
ad dictum tempus esse pretio æstimabilem. Sic
ille in Theologia morali nu. 746. & 747. Quod<marginalia>Videnda|quæ dicta|Tomo 2.|Auctarij|Parte 8. n.|388. & 389.|& Diana|Parte 8.|Tract. 7.|Resolut. 63.</marginalia>
tamen à Nobis improbatum sic absolutè pro-
batum, cum excusatione tamen Auctoris præ-
fati, qui casum necessitatis, seu indigentiæ
mutuantis videtur tantùm tetigisse. Quæ ta-
men excusatio locum habere non potest stante
ejus absolutissima assertione in Theologia F&#x0169;-
damentali nu. 1798. sic concludens: Tam enim
sunt certa, quæ doceo, ut si dares Deum, Angelos,
aut quemcumque infallibilem judicem, etiam capi-
talem sententiam (videtur deesse aliquid, ut Pro-
ferre, aut verbum simile) sine ulla formidine pro
defensione hujus veritatis appellarem: contraria
enim, quidquid de auctoritate aut æquivocatione sit-
(his enim fulcris succollatur) stando Deo, & rationi,
videtur omnino improbabilis. Sic ille. Contra
quam tamen stat damnatio sententiæ præfatæ
inter proscriptas ab Alexandro VII. ordine 42
tenoris sequentis: Licitum est mutuanti aliquid<marginalia>Vt videatur|ab Alexan-|dro VII.|proscripta.</marginalia>
ultra sortem exigere, si se obliget ad non repeten-
dam sortem usque ad certum tempus. Quo uno
Davidico lapide animositas appellationis nu-
per audita prosternitur. Appellationis inquam
à Deo. Et ad quem? Divum Parentem no-
strum Ignatium quidam pro concione lau-
dabat, & cùm raptum illum Manresanum heb-
domadæ integræ attulisset, & pro exornatio-
ne celeberrimum D. Pauli, in quo plures Do-
ctores divinam essentiam clarè vidisse testan-
tur, qua in visione tres exactos asseruit dies, sic
exclamavit: Si D. Paulus tribus illis diebus di-
vinam essentiam vidit, quid dicemus D. Igna-
tium septem dierum vidisse spatio? Ad quæ
quidam Religiosus auditor, & ipse prædicatio-
ne celebris: Certe, inquam, nisi spatia imagina-
ria vidit, nescio quid amplius videre potuerit. Ad
quem modum de appellatione dicta proferre
possumus. Si enim à Deo appellandum, non
videtur nisi ad spatia imaginaria posse, ô lu-
dricram insaniam! appellari. Et effatum prædi-
ctum adducit P. Cardenas in Crisi Theologica<marginalia>Et à P. Car-|denas sic|notata.</marginalia>
Parte 1. Tract. 1. Disput. 9. n. 159. & 320. cum
Pontificia transfixione. In loco autem priore
citatio videtur ad editionem aliquam priorem
referri, scilicet 1782. in posteriori autem ad
noviorem Romanam, scilicet 1798. ubi revera
extat. Nihil autem præfatus Pater circa multa
pro stabilienda sententia sua à D. Caramuele
adducta censuit adjiciendum, quia ad ejus in-
stitutum non conducere arbitratus est, id unum
ostendisse contentus, quod ad Pontificiam
auctoritatem spectat, ut scilicet possit sen-
tentias à suis Auctoribus non solùm pro-
babiles, sed certas judicatas, probabilita-
tis prærogativa privare, circa quod D.
Caramuel propositionem protulerat durio-
rem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0387.jpg/>
@@1@<SE387>372 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1061.</absatz-nummer> Sed quidem, quidquid de nimis<marginalia>Vt queat|ille defendi.</marginalia>
projecto effato sit, quod erit qui probet nullus,
sententia D. Caramuelis non videtur Pōtificia
damnatione rejecta, si illius attendamus ver-
ba, quæ adducta præcedunt, sic enim ille: Ite-
rùm dico: Mihi tam evidens videtur hæc senten-<marginalia>D. Cara-|muel.</marginalia>
tia, ut numquàm crediturus sim Theologos, qui ci-
tantur, habuisse opinionem contrariam, egerunt
enim, ut video, de obligatione non repetendi præ-
cisa à damno & periculo emergente, aut concomi-
tante: & si id sit verum, summa est omnium Theo-
logorum concordia: si falsum, illos, sine formidine
erravisse pronuntio: tam enim sunt certa &c. Non
ergo ille ob solam designationem temporis,
intra quod mutuans se non petiturum obligat,
aliquid supra sortem accipi posse contendit,
sed ratione damni, & periculi emergentis.
Quod autem damnum & periculum semper
mutuo sit adnexum, ita ut semper illud sit pre-
tio æstimabile, alienum ab ejus mente est, sic
enim habet nu. 1783. in fine, & hic obiter nota,<marginalia>Petrus de|Ledesma.</marginalia>
illam pecuniam, quam snpra sortem posse recipi
Ledesma affirmat, reduci ad titulum damni emer-
gentis, aut lucri cessantis, non autem ad durationem
puram temporis. Si enim certum esset toto illo tem-
pore me non usurum illa pecunia, nec ob ejus caren-
tiæm incursurum esse damnum, aut perditurum lu-
crum, nihil possem supra sortem recipere, & nota
id benè. Sic ille benignè interpretatus Ledes-
mæ sententiam, cujus ille apud ipsum tenor:
Aesta dificultad se ha de responder, que si la ob-
ligacion de no lo volver à pedir es por mucho tiempo,
se puede muy bien estimar con precio, y por razon
de aquella obligacion se puede muy bien llebar el
justo precio sin usura ninguna. Esto enseñan los
Discipulos de S. Thomas, por que la tal obligacion es
estimable con precio. A la razon de dudar se respon-
de, que en el tal caso no se lleba el dinero por el
emprestito, si no por la obligacion do no lo volver à
pedir por mucho tiempo. Sic ille, qui de damno
emergenti, aut lucro cessante nihil, solam ob-
ligationem non petendi sufficientem ratus, ut
supra sortem aliquid recipi possit, juxta quem
sensum ex verbis manifestum Pontificia pro-
scriptio cadit, sicut & caderet supra assertio-
nem D Caramuelis Ledesmæ sententiam ab-
solutè probantis, ut ejus verba præ se ferunt,
cùm tamen ille de ipsa sic loquatur immediatè
post adducta ejusdem verba n. 1784. Hæc do-<marginalia>D. Cara-|muel.</marginalia>
ctrina vera est, sed non benè intellecta à nonnullis,
qui duo illa mutui fundamenta, quæ posui (vide-
licet Charitatem & Invidiæ negationem) meditari
non volunt. Sic ille. Non ergo Ledesmæ sen-
tentiam ut jacet amplectitur, sed secundùm
profundiorem sensum, quem solus ipse intro-
spexit: & ita proscriptione dicta non venit si-
militer ejus assertio damnanda. Id autem quod<marginalia>Nihil ex|illius obser-|vatione ad|intentum.</marginalia>
de charitate & invidiæ privatione ait juxta id
dictum, quod habet n. 1780. scilicet mutuan-
tem cum propria indemnitate ex charitate age-
re, quia amat proximum sicut seipsum: eum
autem, qui indemnis cùm esse possit, non mu-
tuat, esse invidum, quia miserijs proximi dele-
ctatur. Sed quid inde ad intentum? Ille in-
quam, qui ex charitate mutuat, etiamsi certum
designet tempus, immò tunc maximè, illam
exercet: ergo ratione designati temporis nihil<-P>@@

<-P>accipere potest. Quid jam de invido? si mu-
tuare nolit, invidus quidem erit, sed non in-
justus. Si cum præmio ultra sortem, injustus
equidem fuerit: quis hoc neget? aut quæ circa
hoc profunda meditatio necessaria?</P>
<P>  <absatz-nummer>1062.</absatz-nummer> Et æquivocationem ille Theologis<marginalia>Vt idem|æquivoca-|tione labo-|ret.</marginalia>
ferè circa hoc universis objicit, ut vidimus,
cùm tamen eam potius ipse patiatur: citato
siquidem nu. 1783. Vers. 1. formulam istam
mutui proponit: Do tibi quingentos aureos mu-
tuos, cùm primùm indiguero, aut etiam voluero,
recipiendos. Circa quam sic inferiùs: In prima
mutui puri essentiam agnosco. Qui juxta primam
aliquid dederit, inibit contractum puri mutui, &
nihil poterit recipere præter capitale. Atqui hoc
mutuum non est, sed precarium, si ita detur, ut
statim repeti possit, unde translatio dominij
inutilis reddatur, & nullum interveniat discri-
men qualiscumq; materia eorum contractuum
sit. Debet ergo mutuum pro tempore tali dari,
ut intra illud inter medium spatium nequeat
esse locus repetitioni. Unde & citatus Scriptor
approbat quod à Mag. Ledesma dictum verbis
illis: Porque siempre que ay emprestito, ay por lo<marginalia>Mag. Le-|desma.</marginalia>
menos obligacion virtual de no pedir el emprestito
por algunos dias. Et quidem commodatum à
precario in eo distinguitur, quod illud non est
ad nutum revocabile, secus istud: unde duo
diversa genera contractus à Doctoribus repu-
tantur. Atqui si in ratione dati voluntarij cum
translatione dominij, & reddendi obligatio-
ne duo essent similes dandi modi, duo etiam
contractus genera constituenda essent: quod
tamen nullus admittit hucusque, idque prop-
tereà, quia modus dandi precario similis extat
nullus; cùm semper res mutuò tradita ad cer-
tum tempus tradita censeatur. Et ex eo natu-
ram mutui neutiquàm variari. Et hæc quidem,
circa præfati Scriptoris sententiam, quæ neque
ita favent, ut improbanda sustineant: neque
ita adversantur, ut damnabilem penitus osten-
dant, ubi favori esse locus possit, licet sint qui
se erga ipsum gerant severiores. Pro quo &
faciunt quæ dicta in Annotationibus nu. 120.
Vide etiam infra §. 6.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa Barrarum negotiationem.
Ad Cap. 4.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1063.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>On leves circa ipsas difficultates<marginalia>Circa legem|ponderis.</marginalia>
expeditæ. Quod est tamen dictum
nu. 25. de solutione Regalium jurium, cujus
obligatio incerta sit: ubi quidem de jure quin-
tationis non agitur, sed de alijs, eo quòd leges
circa illa p&#x0153;nales esse videantur, juxta satis re-
ceptam circa illas sententiam Scriptorum.
Aliunde autem potest circa hoc dubitatio sub-<marginalia>Circa jus|Magistro-|rum de|Plata.</marginalia>
oriri; ob jus transvectionis in ijs, ad quos illud
pertinet, Magistros scilicet argenti, Maestres
de plata, quibus quidquid est illius generis tra-
ditur, aut alijs, de quibus D. Josephus de Veitia
Lib. 2. Cap. 9. & præsertim quoad jus dictum
nu. 4. cùm idem pro Barra, majoris ponderis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0388.jpg/>
@@1@<SE388>§. III. Circa Barrarum negotiationem. 373
<duolan 2><-P>ac pro minoris solvatur, dum per fraudem ob-
truduntur, sitq&#x0301;ue jus illud ratione onerosi con-
tractus, pro custodia scilicet & securitate.
Unde revera videtur obligatio in foro con-
scientiæ subesse, juxta taxam Regia auctorita-
te designatam. Id quod ex eo roborari potest
apud eumdem Scriptorem adnotatum, Regem
ipsum etiam compensationem illam laboris &
industriæ tribuere pro ijs, quæ ad ipsum perti-
nentia transvehuntur. Videndum ergo quo-
modo res ita in praxi decurrat: si enim prędicti
Magistri circa illā deprehendantur soliciti, ob-
ligationi est compertæ faciend&#x0169; satis: si autem
parùm curent, cùm sciant fraudes intervenire
frequentes, non sunt scrupuli suscitandi, quia
pro lege haberi potest quandoque consuetudo.
In dubio autem pro obligatione standum,
quam lex importat, juxta certa in negotio ju-
stitiæ principia; nullus enim credendus est de-
bita velle remittere, nisi pro eo non levia sup-
petant argumenta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1064.</absatz-nummer> Illud autem circa Barras gravissi-<marginalia>Circa Bar-|rarum qua-|litatem, quæ|conscientiæ|gravamina.</marginalia>
mum potest conscientiæ gravamen inferre, si
in earum exploranda qualitate, perfectione in-
quam metalli, ab eo, ad quem ratione officij id
spectat, cura competens non adhibeatur. Ex
cujus defectu, undecumque ille processerit, ex
incuria scilicet, imperitia, aut malignitate, in-
commoda sunt gravissima deprehensa, de qui-
bus citatus D. Josephus à Vietia Lib. 1. Cap. 20.
nu. 28. & Cap. 33. nu. 15. Ex tali siquidem ex-
ploratione valor est dignoscendus, qui adjecto
indicatur signaculo, & solet ipsi fides adhibe-
ri, cùm tamen falsò adhibitum sæpissimè fue-
rit deprehensum. Et qualitatis quidem examen
extracta Barræ particula fieri solet ignis bene-
ficio depurata. Quem laborem ut declinaret
officiarius, examine unius contentus similes
sibi visas alias sonitu explorabat, & juxta il-
lum signaculo comprobabat. In quo quidem
errores frequentes inventi, & Hispanæ fideli-
tatis apud nationes exteras incursa jactura,
cum ingentibus alijs in pecuniario censu detri-
mentis. Factum hinc ut illi, qui exploratoris<marginalia>Difficultas|circa En-|sayatorem.</marginalia>
officium magno emptum pretio retinebat, gra-
vis admodùm fuerit p&#x0153;na decreta, & reipsa
inflicta: cùm tamen ille non per se, sed per
alium functionem prædictam exerceret, es-
setq&#x0301;ue revera innocens: quia ita in more po-
situm, ut qui officium emunt, solentq&#x0301;ue esse
primores viri, non per se, sed per expertum
officiarium, manus, quod dicitur Ensayatoris
exequantur. Unde & dubitari meritò potuit
an illi ad damna ex officiarij incuria subsecuta
resarcienda tenerentur. Ubi quidem si circa of-
ficiarij peritiam non est ea, quæ oportuit, accu-
rata notitia, cùm res tāti momenti fuerit, extra
dubium est ad damnar&#x0169; compensationem esse
obligatos. Si autem eam, quam erga res pro-
prias adhiberent, cùm ita in usu sit, ut exerci-
tium dicti officij per alium obeatur, diligentiā
adhibuerunt, non apparet cur debeant castiga-
ri, si conscientiæ tribunal attendamus: immò
etsi exterius, unde circa hoc admittendæ pro-
bationes: quod & sic factum & jussa reddi se-
questrata bona, sed difficili exitu; semel si-
quide&#x0303; Regijs inclusa arcis ad dominos redire<-P>@@

<-P>ægerrimè permittuntur. Cùm enim sint cum
alijs ad Regem transmissa, licet jubeantur red-
di, durum id accidit, quia extractione hujus-
modi ex noviter illatis, ad minorem copiam
argentea massa redigitur, cùm tamen ut minor
non sit enixè caveatur, & sic solutio de die
differtur in diem, & ad speciales, quos vocant,
effectus transmissa, creditores miseri molestis-
sima expectatione torquentur. In quo quidem
quanta conscientiæ admisceantur gravamina
meridiano est lumine manifestius, ut non sit
opus circa illud sicut neque circa alia nuper
dicta, Auctores aggerare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1065.</absatz-nummer> Inventum est etiam in Barris qui-<marginalia>Circa Bar-|ras intus|cupreas, &|pinnas la-|pideas.</marginalia>
busdam ex Nova Hispania missis diabolicum
absurdum, de quo citatus Scriptor citato Cap. 33
n. 17. animam enim, ut ille loquitur, habebant
cupream. Et simile aliquid in pinnis accidisse
scimus animam habentibus lapideam, ut indi-
cio esset in hujusmodi absurdorum auctoribus
animas esse consimiles, speciem Christianitatis
habentes, & cupream aut lapideam duritiem,
sicut & cor, quod auferendum promisit Domi-
nus Ezech. 11. v. 19. Auferam cor lapideum. Et
circa venditionem ab eo factam, qui in emp-
tione deceptus, certum est vitio rei venditæ
comperto, ad restitutionem teneri, quantùm
interest damni, si is, qui emit stare contractui
velit. Et communis quidem sententia est emp-<marginalia>Peculiaris|difficultas|circa vi-|tium occul-|tum rei|venditæ.</marginalia>
tori competere actionem redhibitoriam ad re-
habendum pretium, & reddendam rem. Potest
autem dubitari an quando res secundùm par-
tem vitiosa non est, & à vitiosa potest com-
modè separari, talis actio competat, vel de-
beat secundùm partem non vitiosam stare con-
tractus. Et videtur quidem standum contra-
ctui, juxta id, quod habetur in l. 1. §. proinde l.
ob quæ vitia & seqq. ff. de ædil. action. iuxta quas
non vitium quodlibet præstat redhibitoriam,
sed quando res notabiliter est inutilis ad effe-
ctum, pro quo emitur. In casu autem nostro
non ita accidit; nam major pars est argenti puri
ad quemcumque effectum utilis. Quod si ad
specialem aliquem plus erat necessarium, id
scilicet, quod ratione cupreæ animæ aut lapi-
deæ defecit, id potest aliundè facilè comparari.
Quod si revera id, quod defecit, aliundè haberi
non posset, jam ex ea parte notabiliter inutilis
pars major haberetur, & ita redhibitoria actio
emptori competeret. Pro quo videri poterit P.
Molina Disp. 353. Vers. Media aute&#x0303; via, post sep-
timam Conclusionem. Et etiam Vers. Observandum
prætereà est, ubi ait quòd si multę simul res emā-
tur, & una tantùm vitiosa sit, ita ut redhibenda
sit, contractus quoad alias si separabiles sint, nō
dura separatione, validus sit habendus, secus si
una deficiente reliquæ sint futuræ inutiles ad
effect&#x0169;, pro quo sunt emptę. Quędoctrina casui
præsenti congruit, curritq&#x0301;ue non solùm in foro
externo, sed etiam conscientiæ. Unde quod
dixi superiùs, Si emptor stare contractui velit, in-
telligendum est juxta datam explicationem.
Pro quo & videri potest Cardinalis Lugo To-
mo 2. Disput. 22. nu. 81. qui in Summario ha-
betur, & desideratur inter nu. 80. & 81. & P.
Pereyra n. 1186. apud quem Antonius Gomez
Tomo 2. variar. Cap. 2. nu. 48. & exempla con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0389.jpg/>
@@1@<SE389>374 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>nexorum, in multis tibicinibus ad Chorum,
& in multis equis curalibus ad currum trahen-
dum: secùs si non habeant talem connexio-
nem; tunc enim rescindendus contractus tan-
tùm in re vitiata.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa Argentum vivum.
Ad Cap. 5.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1066.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illo suprà, & in Auctario<marginalia>Ex trans-|missione in|Novam-|Hispaniam|ex Peruvio|quæ incom-|moda.</marginalia>
non semel, de quo & D. Josephus
de Veitia Lib. 1. Cap. 14. ubi præsertim de illo,
quod ex Hispania in Indias transmittitur, ex
Minera Almadenensi erutum, aut ex Ger-
mania adductum, copia non modica. Id autem
specialius quod circa prohibitione&#x0303; transporta-
tionis ex Peruvio in Novam-Hispaniam pro-
fert n. 6. ob inconvenientia gravia experimen-
tis comperta, eo quòd ex illa merces Sinicæ, &
ex Europa advectæ, referrentur, quibus Peru-
vianum Commercium detrimenta maxima su-
stinebat. Et quidem hoc non classe aliqua, sed
unius aut alterius navigij transcursu gereba-
tur. Quid ergo si copia jam mittendi metalli
facta, inconvenientibus præfatis non curetur
occurri, & ex conniventia quæstuosa, inde illa
inferantur in Peruvium, quibus commercium
detrimenta patitur manifesta? Nec jam de
Sinicis mercibus tantùm sermo, sed de Euro-
pæis, quæ in Regnum illud faciliùs pervehun-
tur unius navigationis directo, nec prolixo
adeò cursu, unde quæ superesse solent, magni
æstimant earum domini, si vendere possint mo-
deratis pretijs, in Peruvium revehendas. Quæ
& privilegio quodam gaudent prælationis circa
venditionem, non Regio quidem, sed à nescio
quo indeclinabili fulmine, veniente. Utinam
hæc videant, qui videre, prævidere, & pro-
videre tenentur, ut in Christiana Republica
& Dei, & Catholici Regis respectu debiti re-
florescant.</P>
<P>  <absatz-nummer>1067.</absatz-nummer> Citato Cap. 14. n. 12. ita loquitur<marginalia>D. Iosephus|à Veitia.</marginalia>
citatus Scriptor. No le ha quedado por intentar à
la codicia de los que con varios pretextos han soli-
citado comercio por Buenos ayres el que por aquel
puerto se encaminassen Azogues, ponderando que<marginalia>Circa traje-|ctionem per|portum|fluminis|argentei.</marginalia>
les tenia mucha costa conducir à las minas de Po-
tosi los que se sacan en las de Guancavelica, sobre
que se hizieron grandes esfuerzos el año de 1657.
pero prevaleciò la razon, y con ella se denego lo
que pretendian, como convendra que se execute con
las permisiones y licencias, que se solicitan para
aquel puerto, aciñendolas à la moderacion que tiene
informada el Tribunal, y de cuya importancia lo
està el supremo Consejo de las Indias. Sic ille, qui
in eo quod trajectionem metalli prædicti per
Portum bonarum aurarum, seu Fluminis ar-
gentei à Minerarijs procuratam, avaritiæ ipso-
rum tribuit, non sine ipsorum locutus injuria.
Neque enim avaritiæ tribuendum est id apud
Regem obtinere non levium rationum propo-
sitione conari, quod & conantibus prodesse
potest, & bono publico, ac Regi ipsi. Id quod
in caussa, de qua agitur, potest luculenter com-<-P>@@

<-P>probari. Ubi tamquàm certum supponitur me-
talli prædicti copiam posse ex Europa deferri.
Quo stabilito fundamento, si aliunde conster
minoribus id constare expensis posse reliqua
sunt evidentia. Sic enim Minerarij suo com-
modiùs vacabunt muneri: sic major copia erit
argenti. Et quid pro bono publico majus, quid
pro Regio gratius possit esse servitio? Illa au-
te&#x0303; inconvenientia, quæ indulto per port&#x0169; præ-
fatum commercio proferuntur, sint equidem
talia. Sed nihilominùs navigiorum aliquorum
permissio est frequens. Cur ergo in illis me-
talli prædicti copia non possit adduci? Ex quo
id habebitur, pro quo jamdiu est apud Reges
nostros iterata petitio, ut Indorum ad Huan-
cavalicenses fodinas compulsorum misertus, re-
medium Catholica pietate dignum pergat ad-
hibere. De quo quia superiùs actum, non est cur
ampliùs peroremus, cùm sit cur oremus tamen,
quem clamantem audimus Psal. 11. v. 6. Propter<marginalia>Psal. 11.|v. 6.</marginalia>
miseriam inopum & gemitum pauperum, nunc
exurgam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1068.</absatz-nummer> Aliud apud Scriptorem eumdem<marginalia>Levibus|expensis|non percen-|dum ut|emolumen-|tis majori-|bus consu-|latur.</marginalia>
animadversione dignum occurrit, sic enim ille
n. 13. Ordinariamente es mucha la flema con que
se remiten à Sevilla los Azogues de lamina del
Almaden: lo qual ha obligado algunas vezes al Tri-
bunal, que con el ardie&#x0303;te zelo, con que solicita siem-
pre lo que juzga por mas importante al Real ser-
vicio, aya despachado Comissarios al camino à dar<marginalia>P. Iosephus|à Veitia.</marginalia>
prisa à las carretas y requas, y Correos al Alma-
den; aviendo producido est as diligencias el fruto,
que se intentaba con ellas. Lo qual he querido referir
aqui, por lo que pudiere suceder en lo de adalante, y
que no por escusar un corto gasto, se dexe de procu-
rar el adelantamiento de qualquiera cantidad, que
pueden llebar mas las Flotas. Sic ille: cujus est
satis opportuna & laudanda conclusio: scilicet
propter excusandas leves expensas non esse di-
ligentijs parcendum, ut majora vitentur detri-
menta. Sic enim videmus non rarò accidere,
quod in domibus frequens, ut ruant, & pereant
multa ruinis involuta, eo quòd ob leves vitan-
dos sumptus damnorum non est initijs obvia-
tum. Quod equidem in ijs, quæ ad Regiam
caussam spectant frequentia experimenta ma-
nifestant. Ubi timor mulctæ quandoque in
caussa est, quia Regium Consilium ægrè ferre
solitum sumptus ex gaza Regia: cùm tamen
irrationabilis ille sit, nec possit de tantorum
virorum prudentia, post accuratam rei actæ no-
titiam tale aliquid pertimeri. Illud equidem
admirationi tamen fuit & dolori quibusdam ex
Regijs Auditoribus in mulcta comprehensis
ob decretum, in quod non consenserant, ut ex
libro secreti poterat constare consessus, in quo
sensum contrarium sua subscriptione firmave-
rant. Unde ergo p&#x0153;na, ubi culpa nulla? vel
quare socij in p&#x0153;na, qui in culpa non fuerant?
Neque enim Auditores eam obligationem
subeunt, quam Regij Officiales, de quibus
Titulo 5. Cap. 7. ut ex indiviso ad solutionem
debiti ratione officij teneantur: unde & ipsi
sic coacti solvere, & alij etiam rigorem sunt
hujusmodi vehementer admirati. Cujus ego
fundamentum nullum invenio, unde myste-
rium hoc inscrutabile cogimur venerari, sicut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0390.jpg/>
@@1@<SE390>§. V. Mercium pretia ut queant taxari. 375
<duolan 2><-P>& suo modo etiam illud de argento vivo non
mittendo, cùm possit mitti, & pro eo rationes
adeò validæ videantur militare.</P>
<Z><A+1>§. V.
Rebus vendibilibus ut pretium taxari queat.
Circa Cap. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1069.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro Mercatoribus mercium ultra-<marginalia>Vt stet pro-|babilitas|pro Merca-|toribus.</marginalia>
marinarum præcipua ibi disceptatio,
& tempora erant tunc incommoda, qualia &
experimur modò attenuato commercio, unde
quod circa probabilitatem dictum in vendi-
tione pro libitu, sed non irrationali, locum ha-
bere potest potiorem. Abundant enim merci&#x0169;
multarum genera, cùm desint alia: unde quod
circa illa habetur minus, potest aliarum raritate
compensari. Pro quo & stat generalius D. Jo-
sephus à Veitia L. 1. Cap. 18. n. 10. ubi ita scri-
bit: Disputa Don Iuan de Solorzano, si puede à los<marginalia>D. Iosephus|à Veitia.</marginalia>
tratantes en Indias limitarseles en ellas el precio
de algunos generos, y aunque lleba que avia algunos
casos, en que se puede: con licencia de tan gran va-
ron parece muy duro, que (quando confiesa los gran-
des cuydados, afanes, y riesgos, que les cuesta este
trafico, y quan merecidas tienen por esto quales-
quiera ganancias que logren) deben de tener fuerzas
las mismas Cedulas expedidas en su favor que alli
refiere, y yo tenia apuntadas para el intento: una
dada en Madrid à 25. de Iunio de 530. Secretario
Iuan de Semano, mandando que las mercaderias y
mantenimientos, que se llebassen à Indias, las ven-
diessen los dueños de primera venta à los precios
que quisiessen y pidiessen, sin ponerles tassa. Y avien-
do hecho replica sobre esto el año de 1559. la Au-
diencia de Mexico, se le mandò que sin embargo se
cumpliesse aßi. Y lo mismo se ordenò al Virrey del
Peru por Cedula de 19. de Setiembre de 1580.
que mandasse observar. Y tambien se halla ordenado
para en quanto à la venta de los Esclavos por otra
Cedula de 15. de Setiembre de 1571. que es la
que Don Iuan de Solorzano refiere por del año
1581. Fuit ergo error circa annum, nec no-
vus, nec rarus, & in caussa præsenti non mul-
tùm curandus. Et hæc præfatus Auctor.</P>
<P>  <absatz-nummer>1070.</absatz-nummer> Circa quæ dubitari nequit quo mi-<marginalia>Quid circa|illum.</marginalia>
nùs ille rationabiliter proloquatur, sed Dom.
Solorzani sententia stabit inconcussa semper,
quæ, ut ille ait, certis in casibus poterit & de-
debit meritò ad praxim advocari. Neque ca-
sus hujusmodi Regiæ Schedulæ comprehen-
dunt, in quibus ratio aliter operari compellit,
quæ est anima legis. Moritur Rex, & toto in
regno fidelium Vasallorum dolor pullo est &
lugubri vestimento testandus. Quid ergo ju-
stius, quid magis rationi conforme, quàm ut
panno ejus generis pretium moderatione con-
venienti designetur? Túncne Mercatoribus
triumphandum, cùm exultandum venditione
pannorum, & ceræ pariter pro tumulis conge-
rendæ? Venient, venient equidem lætitiæ dies
successoris ingressu, & pro celebratione festi-
va multa, & pretiosa vendentur, ubi non jam
taxæ vinculis arctabuntur. Et quidem nulla est
natio, provincia, Respublica, in qua rationis<-P>@@

<-P>lumen affulget, quæ Mercatoribus non faveat.
Commercia siquidem necessitas induxit: unde
l. pretia 63 ff. Ad leg. Falcid. sic dicitur: Commer-<marginalia>l. 63. ff. ad|l. Falcid.</marginalia>
cior&#x0169; mater neceßitas. Propri&#x0169; ergo, & maximè
utile negotium agitur, quando commerciorum
administris præstatur favor. Et tamen, ut
ostendimus præsenti in Capite, in omnibus
circa rerum pretia moderatio aliqualis inveni-
tur constituta: de qua Cassiodorus Lib. 7. Form.<marginalia>Cassiodorus.</marginalia>
23. ita scribit: Nec enim irremuneratus jaces, si
& populos peregrinos prudenter excipias, & nostro-
rum commercia moderata æqualitate componas. Sic
ille, apud quem etiam Lib. 4. Epist. 5. quod se-
quitur: Cum victualibus speciebus tantùm profi-
ciscantur ad Gallias, habituri licentiam distrahen-
di, sicut inter emptorem venditoremque convenerit.
Grande commodum est cum indigentibus pacisci,
quando fames totum solet contemnere, ut suam ne-
ceßitatem poßit expellere. Nam cùm ambitioni suæ
serviat, propemodùm donare videtur, qui vendit
rogatus. Ad saturatos cum mercibus ire, certamen
est: suo autem pretium poscit arbitrio, qui victua-
lia potest ferre jejunis. Sic ore illo verè aureo<marginalia>De merci-|bus necessi-|tatis tempo-|re asporta-|tis.</marginalia>
Theodoricus. Ex quo tamen generalis regula
elicienda non est, ut liceat semper pro arbitrio
vendi, instante sola lege necessitatis. Est enim
tantùm sermo de asportatis ab exteris victua-
libus, quibus taxa nequit convenienter impo-
ni: ut communiter affirmant Scriptores, sicut
& de alijs valde necessarijs. Immò pro parte
contraria potest præcedens doctrina torqueri;
cùm supponatur in casu non simili arbitrariam
illam rationem pretij locum non habere. An
autem ab asportantibus ementes possint ven-
dere eodem pretio, quæstio est apud Scriptores
obvia, de qua P. Palaus Disput. 5. de Iust. Com-<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
mut. Puncto 8. nu. 2. ubi distinctionem adducit
asportationis per mare, aut per terram, & de
priori concedens, sed minimè solida ratione, ut
legenti constabit, nec vacat modò circa omnes
obversantes discurrere, aut excurrere quæ-
stiones.</P>
<P>  <absatz-nummer>1071,</absatz-nummer> Illud tamen non prætermittendum<marginalia>Circa ca-|sum pecu-|liarem dis-|quisitio ad|pretium spe-|ctans as-|portatæ|aliundè|mercis ne-|cessitatis|tempore.</marginalia>
duxi, quod cùm hæc scribo præ manibus habe-
tur. Ex regno Chilensi Sebi copia adducitur in
Limana hac civitate valde necessaria pro con-
ficiendis candelis. Cùm ergo proximis defuis-
set mensibus, advenit dudum navis, & in ea
non quidem magna mercis illius copia, ratione
cujus posset pro necessario usu abundantia cen-
seri. Et pretium quintali satis est moderatum
publica auctoritate præfixum. In quo & aliud
accidit minùs tolerandum: totum enim quan-
tum erat prædicti generis judiciaria potestate
assumptum irrequisitis dominis, & inter eos
distribuerunt, ad quos conficiendarum cande-
larum officium pertinebat. Et erant in conge-
rie illa portiones aliquot ad Religiosos ordines
pertinentes, uti gregum propriorum fructus, &
ijs inscijs, distributio circa illos indiscrimina-
tim peracta, & ijs traditæ, de quorum fide non
constabat ipsis, quæ etiam potuit ab alijs for-
mari querela. Ubi quidem multa minimè pro-
banda concurrunt. Primum circa pretium octo
argenteorum ponderum, majus enim esse de-
buit. Pro quo deservire potest id, quod habet
P. Molina Disput. 364. Vers. Conveniunt etiam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0391.jpg/>
@@1@<SE391>376 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>Doctores, sic locutus: Quo te&#x0303;pore in Eborensi Aca-<marginalia>P. Molina.</marginalia>
demia, regnante Sebastiano, hæc ex suggestu expone-
bam, accidit, ut cùm taxa mensuræ tritici, quæ eo
in regno Alqueira vocatur, justè anno t&#x0169;c præterito
sex vigenorum fuerit constituta, superveniente ma-
xima sterilitate accreverit pretium in foro publico
ad quindecim, aut sedecim vigenos, quo ab exteris,
quibus taxa in eo regno nō erat constituta, vendeba-
tur: supervenit aute&#x0303; judex, qui more solito, ad inqui-
rendum de aliquibus criminibus fuit missus, c&#x0153;pit-
q&#x0301;ue punire eos naturales Transtaganæ regionis, qui
triticum æquè bonum ultra sex vigenos vendide-
rant. Sed id erat iniquum, cùm restituendi onere,
tum p&#x0153;nas, tum etiam quæcumque damna judex ea
de caussa intulisset. Admonitus ergo continuò, ut
tenebatur, destitit. Sic doctus Pater. Ex quo
habemus pretium tritici posse non duplo tan-
tùm, sed & triplo majus esse legitimo, unde
etiam & vulgari eidem respondenti. Et qui-
dem cùm ita receptum sit, ut in ijs, quæ ad vi-
ctum, aut ordinarium usum spectant, taxa non
apponatur, non videtur cur non etiam apud
nos idem debeat observari. Et sic recepta com-
muniter consuetudo indicat in tali vendendi
modo injustitiam non admisceri. Unde & qui
taxam adeò improportionatam tempori præ-
scripserunt, juxta id, quod ex P. Molina exce-
pimus, ad restitutionem tenentur, sicut ille
præfatum judicem censuit obligatum ad dam-
na inde secuta; cùm magnum profectò dam-
num sit lucri competentis detrimentum. Ubi
bona fides tantùm excusationi esse poterit, si
fortè adfuit. Et ad damna etiam pertinere po-
test id quod est in distributione Secundum tra-
ditam scilicet copiam dictam officialibus, de
quorum fide minimè dominis illius constabat,
unde & gravem poterunt pati jacturam, &
difficultates satis molestas circa solutionem ex-
periri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1072.</absatz-nummer> Jam quod ad Religiosos spectat, sine<marginalia>Qualiter|immunitas|Ecclesiasti-|ca eo inca-|su violata,|cum damnis|alijs.</marginalia>
gravi stare violatæ immunitatis nequit con-
scientiæ gravamine, ut videtur compertum. Si
enim Religiosi id, quod ad ipsos spectabat, co-
narentur abscondere, & excessivo pretio ven-
dere, aliquos poterat non ita irrationabilis esse
prætextus: cùm tamen nihil tale suspicari pos-
set, pro succurrendo necessitati essent prorsus
exprompti, cur sic violenter actum, neq; justi-
tia, neque æquitate, neque decoro, neque ur-
banitate servatis? & in casu etiam, quo reser-
vare vellent, & commodius expectare tempus,
vis inferri non poterat, sed exhortatione agen-
dum apud Prælatos: neque ullus est ita alic-
nus à rationali respectu futurus, ut in nega-
tione persistat. Sic enim & agendum in con-
tributione justa vidimus Tit. 3. nu. 126. Sicut
etiam quid Prælatis renuentibus faciendum n.
seq. & posset quidem violentia tantùm existi-
mari rebus facta, & non personis, & ita non
contraria Ecclesiasticæ libertati, ut in fur-
to accidit, si non adesset aliud, per quod inju-
ria in personas redundaret; adest tamen, quia
judiciali decreto impediuntur rebus suis uti, ut
possent si illud non interveniret, vendendo sci-
licet quibus vellent, & cum convenienti secu-
ritate. Sic enim læsio libertatis prædictæ intel-
ligenda venit, sicut est etiam citato Tit. 3. ex-<-P>@@

<-P>plicatum n. 109. & contra hujusmodi decreta
militat Canon. 15. in Bulla C&#x0153;næ ibi: Seu
quævis alia decreta. Et valde dolendum est ad<marginalia>Canon. 15.|Bullæ C&#x0153;-|næ.</marginalia>
hæc non attendi, & quia læsi tacent, ne turbas
cieant, nihil grave in eo, cùm sit sanè gravis-
simum recognosci. Ubi & Judices Ecclesiastici
quandoque eadem de caussa dissimulant, quia
& vident eorum officium non requiri, quod
utinam prodesse posset stylo juridico requisi-
tis. Nec de hoc plura.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Circa titulum lucri cessantis.
Ad Cap. 9.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1073.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 104. in fine sic dictum etsi non<marginalia>Numera-|tam pecu-|niam pro|mutuo non|plus valere|quàm nu-|merandam|contra Ca-|ramuelem.</marginalia>
sint defuturi, qui Caramuelis ample-
ctantur doctrinam dicentis n. 735. (Theologiæ
moralis) pecuniam numeratam plus valere quàm
numerandam, & ita Mercatores viliori pretio ven-
dere parata pecunia posse, quàm paranda. De quo
aliàs. Non inquam sint de futuri, quia & sunt
errorum subtilium juratissimi amatores, sed
suo, & non levi periculo, ex prædicta siquidem<marginalia>Tomo 1.|Auctarij|Parte 1.|n 625.</marginalia>
doctrina usuras esse licitas manifesta ratioci-
natione concluditur. Pecunia numerata plus
valet: Atqui major hic valor est pretio æstima-
bilis: ergo ratione illius potest aliquid in mu-
tuo accipi. Major est ipsa Auctoris doctrina,
& Minor consequenter est evidens, juxta
eumdem: Unde & Consequentia est irrefraga-
bilis, licet in syllogismo nō appareat vis forma-
lis illationis, quam tamen virtualiter continet,
ad quam reduci facilè poterit in hunc modum:
Pro eo quod est in mutuo peculiaris valoris po-
test aliquid exigi: pecunia ut numerata talis
est: ergo pro illa in mutuò potest aliquid exi-
gi. Pecunia ergo numerata non plus valet
quàm numeranda, si cùm mutuò detur, futura
esset otiosa, ut supponitur, unde lucrum nul-
lum cessat. Vel si futurum sit, ipsi mutuator
cedat liberali traditione. Quod quidem com-
modo exemplo declarat P. Bonæ-Spei contra
citatum Scriptorem agens Tomo 5. Tractat. 1.
Disp. 9. n. 72. statuæ æneæ, quæ anno 1. 2. & 3.
valet decem aureis, & ejusdem pretij, sive anno
2. sive demum 3. restituatur. Quod & in ipsa
numerata pecunia videre licet, quæ si hodie
otiosa sit, non ideò minùs valebit cras, aut
post multos dies, quia tunc deservire po-
terit, & fortè feliciùs. Atqui de mutuata
idem accidit, sicut enim post dies aliquot nu-
merata utilis esse poterit, ut est hodie, ita
& illa, cùm supponatur habenda præfixo tem-
pore. Quòd si ob possibiles eventus pecuniæ
æstimatio varianda est, circa numerandam
equidem & illi esse infortunati possunt, nec
tamen proptereà æstimatio variatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1074.</absatz-nummer> Id autem quod à Nobis dictum cir-<marginalia>Alij simili-|ter sentien-|tes refellun-|tur.</marginalia>
ca non defuturos modo præfato sentientes,
etiam apud P. Bonæ-Spei habetur suprà n. 73.
qui & n. 74. eorum rationes adducit, quas n.
seq. convellit. Itaque ajunt, quòd præcisè ra-
tione lucri, quod hic & nunc facere possunt,
si velint pecunias ad negotiationem applicare.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0392.jpg/>
@@1@<SE392>§. VI. Circa titulum lucri cessantis. 377
<duolan 2><-P>possit aliquid accipi supra sortem, licet hîc &
nunc nolint pecunijs suis negotiari: exem-
plumq&#x0301;ue ponunt in veteranis illis Mercatori-
bus, qui ultra negotiari nolunt, & pro eo ar-
guunt adductis exemplis ejus, qui habeat
equum, qui per annum ad quinque supra alium
fructificare possit: potest enim illum elocare
quinque supra alium, licet eo uti nolit; & sic
de prædio quoad pastionem, fluvio quoad pis-
cationem, silva quoad venationem. Ad quæ
quidem citatus Scriptor ita respondet, ut videa-
tur id, quod objicitur exemplorum adductione,
sicut de pecunia negare. Et de illa quidem<marginalia>P. Bonæ-|Spei ex fa-|veat.</marginalia>
meritò asserit, dum neque ad negotiationem
applicatur, aut de applicanda cogitatur, inter-
esse illius esse merè possibile, & ita non magis
pretio æstimabile, quàm pecunia purè possibi-
bilis, aut quàm meritum purè possibile sit præ-
mio dignum, peccatum purè possibile gehenna
dignum, & sic subdit: Loquere proportionaliter<marginalia>Vt minùs|veniat pro-|handus.</marginalia>
de lucro equi, prædij, fluvij, silvæ &c. In quo
quidem non videtur admittenda negatio, quia
eor&#x0169; & pecuniæ diversa est ratio. Hęc enim ex
se fructifera non est, nisi quatenus ad negotia-
tionem applicatur: cùm tamen in adductis ex-
emplis aliter se res habeat. Licet ergo quis illis
non uti decreverit, cùm tamen occasione cer-
ta, illa uti in suum commodum vult, intentio-
nem mutat, & ex fructiferis fructum colligere
jure optimo potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>1074.</absatz-nummer> Adduxerat etiā n. 63. & seq. sententiam<marginalia>Quid ille|circa Cara-|muelis men-|tem.</marginalia>
D. Caramuelis, quam & n. 69. improbabilem
pronuntiaverat, quatenus asserit in mutuo pro-
pter obligationem non repetendi illud posse
aliquid supra sortem exigi: sic enim sensisse
illum adductis ejusdem testimonijs ostendit,
de quibus & Nos §. 2. Sed nu. 76. ejus allatis
verbis, quæ & Nos dedimus nu. 1061. & alijs
ex nu. 1795. his videlicet: Concludo igitur nihil<marginalia>D. Cara-|muel.</marginalia>
posse supra sortem recipi ratione mutui: nihil ra-
tione temporis etsi longi: nihil ratione gravaminis
non revocandi formaliter sumpti, nempe ratione
molestiæ non repetendi. At posse aliquid ratione cir-
cumstantiarum, lucri cessantis, damni emergentis,
sortis periculi, quæ aliquando certò sæpè probabili-
ter, gravamen istud obsident, quæ numquàm evi-
denter omnino absunt. Hæc apud suum Aucto-
rem, quæ tamen mutila apud P. Bonæ-Spei, ita
ut sensum aptum non reddant, quia post ver-
bum Molestiæ desunt omnia quæ sunt posita
usque ad sortis periculi exclusivè. Illis inquam
allatis ita scribit n. 77. Sed contra. D. Caramuel
hîc (fortè hac) sua resolutione rem totam, ut alibi
sæpè, tam obscuram relinquit, ac eam sua fusißima
propositione fecit. Nam quod reipsa quæritur est, an
lucrum, quod sub mutuo longi temporis esse potuit
&c. Illud non resolvit Caramuel, sed aliud. Et
consequenter, cùm ibi velit &c. Censeo (sic. n. 78.
omissis alijs non satis perspicuis) D. Caramuelis
doctrinam periculosam esse, & contradictoria in-
volvere: præsertim cùm omnes penè Theologi juxta
Decisionem Rotæ Romanæ, quam refert Seraphinus
Decisione 186. n. 6. & praxim Neapolitanam, Ve-
netianam, Romanam &c. ad hoc ut in foro externo
poßit lucrum vi mutui cessans exigi, requiratur, ut
mutuans probet se solitum negotiari, nec moraliter
negotiationem abdicasse. Sic ille: idq&#x0301;ue ante<-P>@@

<-P>damnationem Propositionis, de qua §. 2. & in
eo revera audiendus, quòd in D. Caramuelis
resolutione confusionem aliquam & contradi-
ctionem inveniri pronuntiet. Pro quo & ex-
pendi debent ultima illa ejusdem verba: Quæ
numquàm evidenter omnino absunt, scilicet re-
spectus illi, de quibus ibi. Ex ijs enim videtur
evidenter sequi semper in mutuo adesse titu-
lum aliquid ultra sortem accipiendi, cum num-
quàm evidenter omnino absint, & juxta eum-
dem sufficiat adesse probabiliter, ut ibidem ha-
betur. Quia verò in confusione & contradi-
ctione ista, non est manifesta adeò illius mens,
cui directè, attentis omnibus ab ipso congestis,
Pontificia possit adaptari damnatio, meritò po-
test P. Bonæ-Spei admitti Censura, & id stare
quòd à Nobis est ante lectionem ejusdem ad-
notatum dicto 2. §. id scilicet quod ad pericu-
lum attinet, videtur manifestum, ob fundamen-
tum, quod præbet damnatæ propositioni; quo-
ad alia nota est probabilitas, & de bono opere
non condemnamus eum, sed &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1075.</absatz-nummer> P. Herincx Tomo 3. Tract. 3. Disp. 3.<marginalia>P. Herincx|ut militet|pro vera|sententia.</marginalia>
n. 37. Circa præfatam censuram consentit, as-
serens præfatam sententiam esse valde pericu-
losam, pro verissima autem optimas rationes
adducit, & inter alias postremam illam, ex eo
instructam quod ratione dilatæ solutionis ne-
quit carius vendi, ex Cap. Consuluit de Usuris,
quod tamen falsum foret, si præsens pecunia
sit per se majoris valoris, quàm non præsens;
quæ quidem ex concludentibus est. & nu. 39.
circa praxim Mercatorum ita scribit: Quare
hoc pretium interdum est sex pro centum, aliquando
septem, octo, vel amplius; habita ratione copiæ, vel
inopiæ pecuniæ, multitudinis cambiorum, mercimo-
niorum, omniumq&#x0301;ue lucrandi rationum (ob quarum
parcitatem hodie Antverpiæ pretium hoc satis exi-
guum) vetante Carolo V. ne sub p&#x0153;na usuræ & nul-
litatis, unquam Mercatores ultra duodecim in cen-
tum recipiant, idque non nisi ad annum, exclusis
etiam non Mercatoribus, sub p&#x0153;nis usuræ & confis-
cationis pecuniæ, quæ sic ab eis ad lucrum data fue-
rit. Vide Codicem Belgicum V. VVoecker & Zy-
pæum suprà (scilicet) in Analysi Iuris Pontif. Lib.
5. Tit. de Vsuris num. 2. Contractus quoque, qui-
bus pecuniæ pupillares dantur mutuo seu (ut vulgo
loquuntur) in deposito sub annuo lucro, quod inter-
esse vocant, & cum facultate repetendi capitale pro
nutu, declarantur usurarij & nulli. Sic ille. Ubi
in primis animadversione dignum Antverpiæ,
quod inter præcipua Europæ numerabatur,
Emporium, parcitate commerciorum laborare,
quod & de Hispali superiùs dictum, sicut &
de Peruviano, & nonnullis alijs, in quibus &
Gallica, ut vix jam florens aliquid, ut olim, in
Europa, aut America, & in Asia etiam, pro ea
parte, quæ ad Indiam spectat, reperiatur. Quòd
si caussam disquiramus, occurret illa statim, pa-
cis videlicet generale exilium, & bellorum tem-
pestas continuata. Temporibus bello infectis, &
Marte inimico Mercurij, queis cuncta palàm com-
mercia cessant. Quod à P. Millieu teste experien-
tissimo dictum. O quàm ergo orandus Deus
ut illam jam tandem dare pergat, quam mun-
dus dare non potest pacem, una enim illa Chri-
stiani Imperij omnia emolumenta conducet.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0393.jpg/>
@@1@<SE393>378 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1076.</absatz-nummer> Illud insuper disquirendum occur-<marginalia>Circa legem|taxamem|lucri gra-|d&#x0169; an obli-|get in con-|scientia.</marginalia>
rit: An non obstante Caroli V. prohibitione,
liceat in foro conscientiæ contractus lucri cum
excessu supra duodecim, si videlicet prohibi-
tione sublata, attentis circumstantijs, licitus
haberetur? Et videtur affirmativè responden-
dum; quia lex illa purè p&#x0153;nalis apparet, ut ex
ejus tenore colligitur. Nec non quia in præ-
sumptione fundatur, quod scilicet in lucro su-
pra duodecim excessus fraudulentus misceatur.
Contra quæ tamen opponi potest receptissima
sententa circa pretium legale, quod in con-
scientiæ foro obligat. Sed id non videtur vi-
gere, quia in casu, de quo est sermo, similis
doctrina admittenda est illi, quæ circa rerum
pretium legitimum est apud Doctores sensu
communiore recepta: non esse videlicet obli-
gationem circa pretium legitimum, quando
rationi conforme non est, eo quòd circumstan-
tijs temporis non sit adaptatum, eo quòd in il-
lis constet intervenire varietatem, & quod<marginalia>Quid circa|pretium|legitimum|quando est|in rebus in-|æqualitas.</marginalia>
specialiùs instituto præsenti conducit, si fru-
menti legitimo pretio v. g. stabilito, frumen-
tum aliquod, non modicè tantùm, sed valde
melius sit, quàm illud, quod solet communiter
vendi, non obligat lex communis pretij taxa-
tiva, ut tenet P. Molina Disput. 364. Vers. Po-
sito, taxationis legem, & alij communiter, ex qui-
bus citatus P. Herincx Disput. 4. n. 17. Vers. 1.<marginalia>P. Molina.</marginalia>
ubi ait servari debere pretium legitimum justè
taxatum in favorem illius, cui lex favet, quando
merces non sunt notabiliter alijs meliores. Et hoc<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
quidem si admittamus legem prædictam Ca-
roli ex earum propriè esse genere, quæ pretium
rebus imponunt, non enim talis esse videtur,
ut sic debeat præfata resolutio verosimilis judi-
cari, non pro Antverpiensi tantùm commer-
cio, sed pro alijs, Indicis præsertim, in quibus
lucrum esse majus solet, si fortè accidat taxam
aliquam stabiliri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1077.</absatz-nummer> In eo autem quod de contractibus<marginalia>Circa con-|tractus pu|pillorum &|quorum-|dam alio-|rum.</marginalia>
dicitur, quibus pecuniæ pupillares dantur, legis
ratio satis est manifesta, quia videlicet pecuniæ
tales ad eos spectant, qui negotiantes non sunt,
& poterant satis comprehensi censeri exclusiva
illa, Exclusis etiam non mercatoribus. Sed pupil-
lorum expressa mentio, ut eorum cura non cen-
seretur omissa, provida adjecta cautione, qua
permittuntur contractus prius initos in legiti-
mos reditus mutari, sublata facultate repe-
tendæ sortis, quod perinde est ac census ex
pecunia tali constitui. Sed cùm facultas dica-
tur concedi, videtur de censu non agi, quia pro
eo constituendo non erat facultas Principis
necessaria. Sed id non obstat, in eo siquidem
benignè cum pupillis actum, ut p&#x0153;na prædi-
cta contra non mercatores imposita, eos mi-
nimè coarctaret: sed ita ut talis pecunia modo
convenienti ipsorum statui servaretur. Census
enim personales apud Belgas in usu haberi
præfatus Scriptor affirmat Disp. 4. n. 78. & esse
licitos cum multis Auctoribus, quos citat, con-
tra Navarrum ostendit. An autem non obstan-
te lege dicta possint illi & alii, qui mercatores
non sunt, mutuare ut alij in foro conscientiæ,
affirmari verosimiliter potest, si pecuniam ita
habeant dispositam, ut minimè otiosam esse<-P>@@

<-P>velint, quod erit mercatores esse secundùm
quid, licet eo nomine in Republica tales non
habeantur. Lex enim eos tantùm contractus
prohibere intendit, qui vel usurarij sunt, vel ad
eos valde accedunt, cùm ex otiosa aliàs pecu-
nia lucrum conquiratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1078.</absatz-nummer> Et in hoc quidem otiosæ pecuniæ<marginalia>Peculiaris|casus circa|pecuniam|otiosam.</marginalia>
genere difficultas alia peculiaris occurrit, an
scilicet qui otiosam habet pecuniæ aliquam
quantitatem, & aliam negotiationi destina-
tam, possit in mutuo illud ipsum ratione lucri
cessantis accipere, quod exigere aliàs posset, si
otiosam pecuniam non habere decrevisset. Cir-
ca quod P. Bonæ-Spei supra n. 54. ita scribit:<marginalia>P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
Notandum autem hîc, Tradere mutuum ex pecunijs
negotiationi destinatis, ubi quis otiosam habet ut
mutuum det, & lucrum cessans reportet, esse valde
periculosum, nec plusquàm fictum & palliatum lu-
crum cessans, quandoquidem mutuans sine ullo in-
commodo, tam ex otiosis, quàm ex illis, mutuum
dare poßit. Sic ille: qui dum ait, Otiosam habet
ut mutuum det, duplex sensus verbis hujusmodi
inesse potest. 1. ut otiosam habeat ab alijs ge-
neribus negotiationis, illam tamen pro mutuo
reddendo, suo cum lucro reservet. 2. ut nihil
aliud sibi velit, quàm habere illam, ex qua
mutuum possit tradere, cùm tamen non tradat.
sed aliam lucro per negotiationem destinatam.
Et quod ad priorem attinet: non videtur præ-
senti commodus quæstioni, in qua supponitur
pecuniam non esse destinatam negotiationi;
cùm revera destinata negotiationi sit, sed usu-
rariæ, si tantùm mutuando velit negotiari, ab
omni alia negotiatione penitus abstenturus.
Circa secundum autem id addit, ex quo licitæ
traditionis titulus aperitur, sic enim claudit:
Otiosæ tamen non censentur pecuniæ, quæ pro casu
subito ineendij, naufragij, filiarum dotis, obtinendi
officij, conservandæ familiæ &c. servantur, ut notant
Auctores, quia debita providentia est pretio æstima-
bilis. Sic ille. Circa quod P. Herincx Disput. 3,
nu. 33. sic loquitur Quòd si Mercator aliam pecu-
niam otiosam teneat, quam non decreverat nego-
tiationi exponere, adhuc locus esse potest lucro ces-
santi, quando saltem pecuniam istam prudenter re-
servat in casus seu neceßitates occurrentes: verè
enim ei tunc cessat lucrum ex mutuo. Immò contra
Cajetanum, Toletum, Petrum Navarra, & alios, id
censet Molina, Salas, & plures alij etsi illa pecunia
reservetur ex avaritia aut pusillanimitate: eo quòd
cum nihilominùs eam nolit impendere, revera ei
videatur cessare lucrum ex mutuo. Quamquàm
juxta Lugo Disputat. 25. Sect. 6. §. 1. aliud præ-
tereà lucrum eidem tunc cesset ex propria volunta-
te, ratione pecuniæ scilicet, quam otiosam relinquit.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1079.</absatz-nummer> Et Cardinalis quidem Lugo citato<marginalia>Circa typo-|graphicum|errorem|excursio|pro Verbo|Sustineo.</marginalia>
§. 1. num. 90. revera ita sentit cum P. Mo-
lina, Lessio, Valentia, & Navarro ac Palacios,
observans circa P. Salas errorem esse typogra-
phicum in editione Lugdunensi Operis de
Contractibus, & innumeros alios, unde ait pro
verbo substituendam scripsisse Typographum
Sustinendam, dum ille Dub. 20. nu. 6. assertum<marginalia>P. Salas.</marginalia>
præfatum verum esse ait quando certum vel
probabile est reliquam pecuniam non esse mu-
tuanti in negotiatione sustinendam: Si verò<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0394.jpg/>
@@1@<SE394>§. VI. Circa titulum lucri cessantis. 379
<duolan 2><-P>certum sit sustinendam, non posse de lucro
pacisci. Sensus quidem est ex pecunia non de-
stinata negotiationi lucrum haberi non posse,
nisi reliqua pecunia certò aut probabiliter in
negotiatione sit expendenda; secus si expen-
denda non sit. Ubi quidem sensum aptum non
esse, si verbum sustinendam apponatur, affirmat
Cardinalis, unde censet Substituendam repo-
nendum. Sed quidem eo etiam sensus minùs
aptus habetur; quia pecunia negotiationi ex-
posita non substituitur loco alterius, quæ otio-
sa remanet, sed per se, & proprio titulo nego-
tiationi subservit. Videtur ergo posse retineri
lectionem præfatam, ut sustinenda idem sit
quod tenenda, occupanda, in negotiatione,
quod verbo præfato elegantiùs expressum,
quàm solo tenendi verbo, sicut apud Ovidium
Lib. 9. Tristium Eleg. 2.</P>
<shi>Barbara me tellus, Orbisque novißima magni,<marginalia>Ovidius.</marginalia>
<DUAN>Sustinet.</DUAN></shi>
<P>Sustinere enim nihil aliud, quàm tenere est,
sed elegantiori dictum verbo. Et quidem di-
ctus Cardinalis quod in Opere P. Salas typico-
rum errorum deprehendit, effugere in suis non
potuit Lugdunensis pariter editionis, sunt enim
innumeri, & in ipso §. in quo sic ille nec lon-
giori illo: Vers. 2. aliquid deficit, ubi dicitur,
An poßit exigere, aliquid scilicet, aut quid simi-
le. Circa finem Injuria pro Incuriâ. Et paulò
post ante Verbum Exponenda aliquid deest, ut
legenti constabit: & ex defectibus erronei e-
tiam sensus oriuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1080.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, Doctoris tanti<marginalia>Resolutio|circa pro-|positam|difficulta-|tem de pe-|cunia otio-|sa.</marginalia>
sententia verosimilior prorsus est, unde sine
scrupulo sustinenda (ecce sustinenda pro tenen-
da) quidquid P. Bonæ-Spei usurarium suspice-
tur sub palliato prætextu. Nec verum est po-
tuisse mutuantem sine ullo incommodo rem
peragere; cùm aliter agens lucrum amitteret,
quod apud homines conditionis hujusmodi in-
commodorum omnium maximum est. Id au-
tem quod addit verbis illis: Quia debita provi-
dentia est pretio æstimabilis, sic generaliter pro-
latum difficile sane est sub hac verborum gene-
ralitate: non enim omnis debita providentia
pretio æstimabilis est, gubernativa enim poli-
tica, paterna, &#x0153;conomica, tales non sunt. Esse
quidem possunt aliquæ, quæ ad serviendum
aliquomodo spectant, ut cùm aliquis admini-
strationem aliquam suscipit, in qua curam de-
beat peculiarem adhibere, ut in villicis, pasto-
ribus, præfectis mancipiorum ministerijs, &
similibus. Quod quidem instituto præsenti non
congruit, ubi nihil quod ad providentiam de-
bitam pertineat, ad mutuatarium transfertur:
si enim aliquid, pecunia reservata, circa illam
enim tantùm debitam dicitur providentiam
exerceri: Atqui illa intacta permanet: ergo ni-
hil pretio æstimabile ad mutuarium transit:
unde doctrina illa non est casui, de quo agitur,
applicabilis. Neque id ullo modo necessarium
est secundùm resolutionem nostram, quæ
etiamsi otiosa habeatur pecunia procedit. Ne-
que in opposita, quæ in eo fundatur, ut vidi-
mus, quòd sine incommodo potest pecunia
mutuari, eo quòd aliqua otiosa sit: cùm con-
stet non esse otiosam, sive id pretio æstimabile<-P>@@

<-P>sit, sive non. Cùm etiam dici possit pretio esse
æstimabile in eo, ad quem talis providentia
pertinet, eam detrahere portionem, quæ mutuo
tradatur: quodquidem in considerationem ve-
nire poterit, si mutuetur rogatus.</P>
<Z><A+1>§. VII.
De titulo periculi iu mutuo.
Ad Cap. 10.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1081.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Sse illum sufficientem ostensum ibi,<marginalia>Circa Cap.|Naviganti|expostiones|variæ.|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
quod & tenent quotquot post addu-
ctos vidi, ut sit jam sententia ista plusquàm
communis. Videri possunt pro illa P. Bonæ-
Spei Disputat. 9. nu. 84. qui circa Cap. In Civi-
tate, de quo Nos præsenti in Capite ita n. seqq.
scribit: Respondeo Pontificem solùm velle esse usu-
ram, vendere aromata pluris ob dilatam solutionem
præcisè, non verò ob dilatam solutionem, concur-
rente lucro cessante, damno emergente, periculo
sortis, fidejussoris &c. quæ, ut per se patet, in es-
sentia mutui non includuntur, & ubi cessant, mu-
tuantem obligare mutuatarium ut ipsum assecura-
torem eligat, usura est palliata. Sic ille, commo-
da utens explicatione sine recursu ad textus
novatione&#x0303;. Sic etiam P. Philippus à SSma. Tri-<marginalia>P. Philippus|à SS. Tri-|nit.</marginalia>
nitate Tomo 3. Tract. 2. Disputat. 8. Quæst. 78.
Vers. Dubitatur septimò, ubi citati Capitis non
meminit, utpotè in quo nihil esse existimavit,
quod resolutioni posset obstare. P. Herincx
Disput. 3. nu. 35. qui nu. 36. circa Caput præ-
fatum sic ait: Ad quod tamen Doctores respon-<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
dere conantur diversimodè: nempe quòd agatur de
eo, qui cogit mutuatarium ad jungendum mutuo
hujusmodi assecurationis contractum: vel de f&#x0153;nore
nautico, quo non solùm ob periculum, sed simul ob
mutuum dabatur menstruum lucrum: vel (ut Mal-
derus Tract. 5. Cap. 2. Dub. 9. & ex eo VViggers
Cap. 7. Dub. 7. nu. 103. sed non satis appositè ad
constructionem textus) esse Sermonem de periculo
ipsius mutuatarij: quo non obstante exigatur à mu-
tuante lucrum supra sortem: vel de suscipiente pe-
riculum, quod verè non subest, aut non tantùm, seu
non proportionatum lucro: vel de præsumptione fori
externi, ob frequentem in hac re defectum. Sic
ille, audiendus etiam inferiùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1082.</absatz-nummer> Sed nunc illud, quod ex Maldero<marginalia>Cap. Navi-|ganti, de|usuris.</marginalia>
adductum, & quod P. Herincx affirmat non
stare appositè ad constructionem textus, opor-
tet expendamus. Textus sic habet: Naviganti,
aut eunti ad nundinas, certam mutuans pecuniæ
quantitatem pro eo quòd suscipit in se periculum,
recepturus aliquid ultra sortem, usurarius est cen-
sendus. Vult ergo Malderus, & eum secutus
Wiggers, illud Eo quòd suscipit in se periculum,<marginalia>Vt stare|queat apta|constructio.</marginalia>
ad eum referendum, qui mutuum accipit, &
suscipit in se periculum. Et opponit P. He-
rincx non stare congruam constructionem:
cùm tamen quòd ad constructionem attinet,
nullum in quo hæreri possit obstaculum vi-
deatur: cùm revera stare possit ut accipiens
mutuum, in se etiam periculum suscipiat, id
est quod ratione periculi aliquid solvendum
paciscatur, quo non obstante Pontifex velit
mutuantem censendum usurarium. Ubi quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0395.jpg/>
@@1@<SE395>380 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>quod ad Grammaticales leges attinet pecca-
tum nullum: benè tamen in eo quod spectat
ad Auctores sic constructionem retinendam
judicantes. Cùm enim ex ijs sint, qui usura-
rium contractum non esse censent, modum
debent convenientem inquirere ut Pontificia
decisio sarta & tecta custodiatur. Nec prop-
tereà qui contrariā amplexus sententiam fue-
rit, ex constructione tali poterit illam securè
firmare, negatione enim illius facilè poterit
infirmari, eo quòd constructio alia sit univer-
sim recepta, & antiquissima acceptione Glos-
sarum & Interpretum roborata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1083.</absatz-nummer> Pergit jam P. Herinx sic locutus:<marginalia>P. Herinx|& aliorum|expositio|confutata.</marginalia>
Denique Tuldenus in Codice de Nautico f&#x0153;nore,
& varij, tum Theologi, tum Iurisperiti censent
textum esse vitiatum, adeoq&#x0301;ue legendum esse; Vsu-
rarius non est censendus. Cùm supposito vero peri-
culo, & ad pretium proportionato, spontaneoque mu-
tuatarij consensu, non sit appetentia usuræ in hoc
pacto, in quo nil ratione mutui exigitur: cumq&#x0301;ue
contextus ipse vehementer indicet, in quo alia ex-
empla subjungantur, in quibus pariter non subest
usura, idque non per adversativam (ut deberet
aliàs fieri, sed conjunctivam copulam quoque) sub-
ditur enim: Ille quoque qui dat decem solidos, ut
alio tempore, &c. non debet ex hoc usurarius re-
putari, &c. Sic citatus Scriptor, qui adducta
explicatione post alias diversorum Auctorum,
& non rejecta, videtur in ea conquiescere. Sed
quàm immeritò, à Nobis ostensum, cùm pro
alterando textu nullum ex antiquis exemplari-
bus fundamentum afferatur, & sola voluntaria
conjectura, quæ ex dictione quoque desumpta
firmari studeatur, & est sanè levissima. Quòd
si in favorem sententiæ, quam quis sequitur,
fas est, alterare textum, dicam ego, & majori
cum fundamento in dictione quoque errorem
extare, & pro dictione Autem posita: ex quo
& veritas in decisione Pontificia, & legitima
habetur constructio. Et quidem in eo quod
dicitur varios tum Theologos, tum Jurisperi-
tos censere textum esse vitiatum, revera ea
non est, quæ significatur varietas, ut videri po-
test apud D. Barbosam in Collectaneis ad cita-<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
tum Caput, qui diligentissimus Collector cùm
sit, nullam in eo videre est talem varieta-
tem, vix enim præter adductos quemquam
adducit, & ultimo quidem loco Velascum, ex
quo sic statuit: Et hæc videtur mens & intentio
hujus textus, ut quando datur simpliciter pecunia
mutua ituro per loca periculosa, vel aliàs, & mu-
tuans eam simpliciter suscipit ipsius pecuniæ peri-
culum, & pactus est sibi dari aliquid ultra sortem,
non exprimens an accipiat pro assecuratione & su-
sceptione periculi, vel ratione mutui, præsumit ve-
hementer lex Canonica in præsenti, quod pro mu-
tuo, & quod assecuratio seu periculi susceptio fuit
interposita ad palliandam usuram: & sic ad tollen-
dam istam palliationem usuræ sub colore assecura-
tionis, & ad hoc est lata constitutio hujus textus.
Sic ille. Juxta quem quando in ipso pacto sus-
ceptio periculi habetur expressa, nihil contra
canonem delinquitur in præsumptione funda-
tum. Pro quo & facit id quod habet Glossa
ibi, scilicet quod non solùm abstinendum est à
malo, immo & à specie mali. Nec quia D. Bar-<-P>@@

<-P>bosa, citato Bernartio sic asserit: Vbi ait in
principio hujus textus mendum irrepsisse omißione
voculæ Non; ut clarè colligitur ex connexione se-
quenti&#x0169; verborum ibi: Ille quoque, &c. Non enim
juxta propriam loquitur mentem, sed ejus,
quem citat, Auctoris, unde & Velascum secus
sentientem statim inducit. Quicumque au-
tem illi sint, qui ex ijs, quæ sequuntur, cla-
ram habere illationem existimant, egregiè fal-
luntur. Si enim adeò clara, non ita ut vide-
mus in Sacro Canonum voluminum per tot
sæcula constitisset, & occulatissimi Interpre-
tes adeò circa id caligassent, ut à Bernartio
veniant eorum, & sequentium aperiendi oculi,
men di clarissimi detectione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1084.</absatz-nummer> P. Gibalinus Lib. 2. de usuris Cap.<marginalia>Quid P. Gi-|balinus cir-|ca Caput,|idem.</marginalia>
4. Art. 3. circa prædictum Cap. Naviganti eru-
ditè discurrit, & post multa circa Nauticum
pignus, de quo superius inducta mentio, & ex-
positiones alias, in eam, quæ irreptionem men-
di tuetur tandem eruditionis suæ pondus incli-
nat. Et arguit Primò n. 25. ex eo quod aliter
sequentia non cohærent. Subdit enim Ponti-
fex duos casus, in quibus negat reperiri usuram
propter periculum futuri eventus: quod peri-
culum multò majus est in hoc casu, in quo usu-
ram agnoscit. Deinde istos casus in conjungit
cum priore illo ut appareat continuatam esse
orationem, pro quo textum adducit. Qui con-
textus aliàs esset ineptus. Secundò ex particula
quoque, quæ est implicativa, ex legibus & Au-
ctoribus, de quibus ibi: qui & similitudinem
importare probant: unde in jure numquam
stat adversativè, juxta Beroium. Tertiò ex ca-
su 3. in quo extat particula Etiam virtutis ejus-
dem, & planè ampliativa. Quartò quia voces
non sunt contra suam naturam accipiendæ,
maximè in principum responsis, quæ vim
legis habent, & ex quibus definiendæ sunt gra-
ves controversiæ etiam à judicibus in foro
externo. Quintò, quia accipiendo istas particu-
las Quoque & Etiam in sua natura, & communi
significatione habetur clarior Pontificis mens,
consequentia in dictis, conformitas decisionis
cum recta ratione, attenta periculi æstimatio-
ne; aliàs ineptè, imperiteq&#x0301;ue illum loquen-
tem faciemus, in difficultates inducti, è quibus
hactenus Interpretes exire non potuerunt.
Error autem ex eo accidit, quòd imperitus Li-
brarius, cùm audisset quidquid accedit sorti
usuram esse, ubi legit in responso Pontificis,
Recepturus aliquid ultra sortem usurarius non est
censendus, existimavit mendum esse, & parti-
culam Non ineptissimè expunxit. Tandem
adducit Scriptores ita sentientes, scilicet Gu-
delinum, Joannem à Bernartio, Alphonsum
Narbonam, Barbosam, P. Layman & P.
Palaum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1085.</absatz-nummer> Sed verò præfata non urgent ut sa-<marginalia>Inpugna-|tur quate-|nus in illo|mendum|admittit,|adhibita|responsione.</marginalia>
cro textui auctoritatem detrahere possint ab
ejus origine convenientem, cùm nullus ex an-
tiquioribus inveniatur Scriptor, apud quem
cùm citata legatur particula, quam specialiter
explicat & defendit Abbas, illā cum particula
quoque componens, probans esse adversativam,
quamvis benignior esse explicatio possit jux-
ta dicta à Nobis, quod & tradit Straccha de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0396.jpg/>
@@1@<SE396>§. VII. Circa titulum periculi in mutuo. 381
<duolan 2><-P>Assecurationibus. n. 34. dicens importare simi-
litudinem in facto, & demonstrare diversita-
tem in jure. Ad Primum ergo respondeo ne-<marginalia>Ad 1.</marginalia>
gando decisionem subtracta negatione non
cohærere cum sequentibus. Et quod ad pe-
riculum attinet, in illis equidem nulla illius
mentio in contractu, de quo ibi, neque appa-
ret unde majus esse possit: quod si aliquod
est, illud certè ad contrahentem utrumque spe-
ctat, unde ratio est omnino diversa. Secundùm
eum sensum, quem Pontifex intendit, qualis-
cumque ille sit; cùm & Nos dicamus textu il-
lo non obstante posse ratione suscepti periculi
aliquid supra sortem recipi. Quod autem sub
una continuata serie casus illi contineantur,
nihil obstat, quando pro illis nota diversitatis
à Pontifice est addita. Ad Secundum jam di-<marginalia>Ad 2.</marginalia>
ctum de significationis vi in particula Quoque,
pro quo plura in Capite præsenti. Ad Tertium<marginalia>Ad 3.</marginalia>
de particula Etiam similis poterat esse respon-
sio, si ubi est Quoque, fuisset posita. In eo
autem loco, in quo habetur, nulla est difficul-
tas, quia sequitur post casum similem, in quo
negatur usura. Ad Quartum totum admittitur,<marginalia>Ad 4.</marginalia>
quod affertur, negatur tamen particulam
Quoque non habere id, quod ibi requiritur. Ad
Quintum negatur addita negativa particula<marginalia>Ad 5.</marginalia>
claram restare Pontificis mentem, quando pro
subtractione militat antiquitas, & Ecclesiæ
auctoritas, juxta quam volumen sacror&#x0169; Ca-
nonum est propositum, sic à D. Raymundo or-
dinatum, antiquorum seu veterum & authen-
ticorum Codicum ope redintegratum, & ad
Romanum exemplar diligenter recognitum,
ut dicitur in editione Horatij Cardon Lugdu-
nensi anni 1618. Ex quo & habetur nimis
audacter dici Pontificem non addita negatio-
nis particula ineptè, imperiteq&#x0301;ue locutum.
Jam quod de Librarij imperitia subjunctum,
levissimum sanè est. Rogo enim quisnam Li-
brarius iste fuerit? Anne Pontificis amanuen-
fis, qui id, quod scripsit, ex ejus ore suscepit?
Quis hoc credat, quod & leve & ridiculum
meritò judicandum? Erit ergo quispiam alius.
Erant ergo ante illius depravatam scriptionem
exemplaria alia cum addita particula negatio-
nis. Atqui nulla talia novit antiquitas; cùm
tamen non potuerit ignorare, quandoquidem
unius tantùm Librarij error fuerit, Librarijs
alijs aliter prolocutis. Itaque unius Libra-
rij error contra omnes alios potuit authenticos
Codices prævalere. Testimonia hæc incredi-
bilia facta sunt nimis. Jam quod ad Auctores
attinet, sunt illi perpauci comparatione innu-
merabilium ex Theologica & Canonistica
Republica, quibus quod ad factum attinet, ut
de jure nihil, fides est inconcussa & irrefra-
gabilis adhibenda. Et de D. Barbosa jam dict&#x0169;;
licèt autem non displiceat P. Palao, quatenus
satis probabile id reputat, expositiones tamen
alias præfert, & præsertim Navarri, qui ad fo-
rum tantùm exterius decisionem Pontificiam
censuit pertinere. Jam quod ad negotium præ-
cipuum attinet, de licito scilicet auctario supra
sortem ratione periculi, cùm nihil obstet de-
cisio Pontificia, perinde est ac si negationis
particulam contineret. Unde dici potest ex<-P>@@

<-P>eo capite ritè potuisse subdi particulam Quo-
que: quia revera Pontifex ita censuit quod ad
forum conscientiæ attinet, de quo & in se-
quentibus pronuntiavit. Pro quibus hæc sa-
tis.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
De titulo damni emergentis.
Circa Cap. 11.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1086.</absatz-nummer> <INI2>O</INI2>Mnes jam illud admittunt magno<marginalia>D. Thomas|ut stet pro|titulo dam-|ni emergen-|tis.</marginalia>
præeunte Magistro D. Thoma 2.
2. q. 78. art. 2. ad 1. Ubi ita scribit: Ille qui
mutuum dat, potest absque peccato in pactum dedu-
cere cum eo, qui mutuum accipit, recompensatio-
nem damni, per quod subtrahitur sibi aliquid, quod
debet habere: hoc enim non est vendere usum pe-
cuniæ, sed damnum vitare: & potest esse quòd ac-
cipiens mutuum majus damnum evitet, quàm dans
incurrat: unde accipiens mutuum cum sua utilitate
damnum alterius recompensat. Sic Doctor San-<marginalia>Circa illius|doctrinam|discussa dif-|ficultas.</marginalia>
ctus: circa cujus doctrinam hærere quispiam
possit, quomodo scilicet recompensatio damni
stare queat, quandoquide&#x0303; accipiens mutuum,
majus damnum evitat, quàm dans incurrat; ex
eo enim manifesta apparet inæqualitas. Ad
quod quidem dicendum magnum mutuatarij
damnum accepta evitari pecunia, quæ suppo-
nitur ad id sufficiens: unde non tenetur ad
tantumdem reddendum pro damno, quod mu-
tuans pateretur, & minus etiam supponitur;
nullus enim cum magno suo damno sciens &
prudens mutuatur. Ex eo autem nequit iste
totius damni à mutuatario reparati aut evitati
compensationem exponere, quia pro illo effe-
ctu gratis pecuniam contulit, unde tantùm
pro damno proprio id potest. Ubi pro justifi-
catione hujus tituli addendum, quod licet
quod ad damni compensationem attinet, possit
in pactum deduci; non videtur tamen mutua-
tarius obligandus ad paciscendum de certo pre-
tio; sed relinquendus suæ libertati, si malue-
rit resarcire damnum, & ad id se obligare. Sic
P. Philippus à SSma. Trinitate Tomo 3. circa ci-<marginalia>Alia circa|taxam|damni &|pactum cir-|ca illam.</marginalia>
tatam q. 78. vers. dubitatur quinto: Quod ex P.
Lessio desumpsit Lib. 2. Cap. 20. n. 76. quem
secutus P. Gibalinus Lib. 2. de Vsuris Cap. 5. Ar-
tic. 6. n. 7. Pro eodem ita scribit P. Herinx<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
Disput. 3. n. 32. Potest quoque mutuans (si mutua-
tarius ita cupiat, cui alioquin liberum esse debet
experiri aleam eventus) ab initio pacisci de damno,
vel cessante lucro, quanti nempe valet probabilis
eventus, seu periculum damni: vel spes justi lucri
cessantis, sicut mutuatarius tantùm teneatur ad
summam taxatam, sive tanti, sive pluris, sive mi-
noris interesse contingeret. Cùm enim poßit mu-
tuans stipulari indemnitatem, quidni incertum ejus
eventum ad certum pretium bona fide redigere, sic-
que aleam eventus vendere? ac ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1087.</absatz-nummer> Ratio autem cur mutuatarius ne-<marginalia>Ratio pro|negatione|pacti.</marginalia>
queat ad pactum sub certa periculi compensa-
tione compelli, ex eo firmatur quod illi fieret
injuria eum obligando ad distinctum contra-
ctum minimè necessarium ad damni reparatio-
nem: id quod est contra rationem mutui, quia<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0397.jpg/>
@@1@<SE397>382 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>obligatio talis est pretio æstimabilis. Itaque in
mutuo quando damnum ratione illius evenire
potest, solùm est obligatio ut mutuans serve-
tur indemnis: non verò obligari potest mutua-
tarius ad obligationem aliquam specialem ra-
tione contractus minimè necessarij. Cùm
enim ex natura sua id non habeat, nequit ex
mutuantis libitu nova obligatio superaddi. Pro
quo & Cardinalis Lugo Disput. 25. n. 71. Qui
videtur significare juxta contractum hujus-
modi ex natura rei solùm esse obligationem
damni, si obtigerit. Sic enim ille: Sciendum<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
est autem hoc pactum dupliciter fieri posse. Primò
ut mutuatarius se obliget ad solvendum damnum
exurgens, si contigerit, quodcumque illud sit. Se-
cundò si statuatur certa quantitas justa, quæ atten-
tis circumstantijs, & timore talis damni, pruden-
ter taxetur, & absolutè obligetur mutuatarius ad
illam ultra sortem solvendam, sive damnum majus
vel minus, sive etiam nullum reipsa subsequatur.
Sic ille. Tunc sic. Ponamus mutuatarium so-
lùm de damno pactum inijsse, nullo certo
pretio designato. Ponamus etiam reipsa nul-
lum evenisse damnum. Tunc quidem nihil
poterit mutuans ultra sortem accipere. Atqui
hoc contra justitiam est, quia timor damni,
attentis circumstantijs, est pretio æstimabilis;
& etiam admittitur illis non obstantibus posse
non subsequi damnum. Non ergo videtur do-
ctrina illa generaliter sustinenda, & ita affir-
mandum, etiamsi non subsequatur damnum,
obligationem extare aliquid supra sortem nu-
merandi. Juxta quod obligatio servandi in-
demnem mutuantem, quod tantùm ex natura
rei dictus contractus importat; ita explicanda
est, ut non intelligatur tantùm de damno cer-
to, sed etiam probabili, attentis, ut dicebatur,
circumstantijs, sicut de periculo dictum. Et<marginalia>Sententiæ|oppositæ|probabilitas</marginalia>
re quidem vera, cum obligatio circa damna
possit in pactum deduci, & non subsecuto
damno illa eadem obligatio subsit, quæ ex pa-
cto circa taxatum pretium resultat, etiamsi
expressè articulata non sit: non videtur cur
non & expressè possit in pactum deduci: si-
quide&#x0303; non videtur onerosa mutuatario: quan-
doquidem aut damnum compensaturus est, aut
damni pericul&#x0169;, quod minoris est gravaminis.
Unde videtur posse id probabiliter sustineri, &
plures quidem Scriptores conditione&#x0303; pręfatam
omittunt, unde non videntur necessariam cen-
suisse: pro quo præsertim P. Molina, qui nihil
indictum videtur, ex ijs præsertim, quę ad sub-
stantiam contractuum spectant, reliquisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1088.</absatz-nummer> P. Pereyra n. 1103. Vers. Dico Ter-
tiò pro Sententia adducta stat, & pro ea citat<marginalia>P. Pereyra-|ut faveat,|& de lapsu|in citatione.</marginalia>
D. Sebastianum de Coutu in Manasse, de mu-
tuo rationem pro ea reddentem, quia sicut mu-
tuans potuit servari indemnis, & potest dam-
num esse majus, quàm ejus pericul&#x0169; ęstimetur:
ita mutuatarius non potest licitè cogi, ut pro
periculo pactum faciat: satis enim servabit in-
demnem mutuantem paciscens de solo dam-
no. At si ambo conveniant, ut de solo periculo
pactum fiat, justum erit, & servandum. Sic
c&#x0169; statuat videtur sententiæ prędictæ singula-
rem auctorem eum, quem producit, agnoscere,
cùm dicat illam non exprimere citatos à se<-P>@@

<-P>Scriptores pro Conclusione 1. scilicet Mag.
Sotum, & PP. Molinam, Azorium, & Lessium:
quod licet verum sit de tribus prioribus, ex quo
& Nos argumentati sumus, in postremo autem
verum non habet, cùm apud P. Lessium addu-
cto loco apertissimè reperiatur, pro quo etiam
sunt alij superiùs citati, quos & forsan vidit
laudatus ab ipso D. Sebastianus, & præsertim
P. Lessius, ex quo alij: unde apud antiquiores<marginalia>Probabili-|tas roborata</marginalia>
conditio prædicta pro justificando hujusmodi
contractu non extat, ex quo & urgeri potest
ut supra pro roboranda probabilitate. Sicut
ex eo quòd de periculo agitur: nam pro illo
Auctores conditione&#x0303; præfatam non apponunt.
Et quidem ex eo quod admittitur, scilicet quod
si conveniant mutuans & mutuatarius, stare
queat obligatio, etiam potest instari: nam si
contractus cum obligatione dicta sic conten-
dente mutuante usurarius est, nequit etiam
annuente mutuatario ab usuræ labe purgari,
quia licet videatur voluntarius annuere, revera
sic mutuum accipientes non omnino esse vo-
luntarij solent; & ita neque usuræ haberi lici-
tæ ex voluntaria exteriùs largiendi promissio-
ne, ut est in confesso apud omnes. Sic ergo
& in eo qui sub certo damni pretio contrahit;
quod quidem mutuanti commodius esse po-
test: sic enim compensationem certam habet,
etiam non subsecuto damno: Vel si superve-
niat, vitationem litigiorum circa illius æ-
stimationem, quæ satis esse molestæ so-
lent. Pro quo ita scribit P. Gibalinus supra n.
8. His omnibus adde utrique contrahenti commo-
dius esse pacisci absolutè de aliqua certa summa
pro damno emergente, & lucro cessante, quæ juxta
moralem æstimationem justa & proportionata sit
spei futuri lucri, aut metui damni, ad præscinden-
das omnes difficultates, quæ deinde probatione aut
æstimatione ejus tum damni, tum lucri suboriri
possent. Ideoq&#x0301;ue sapienter monet Iurisconsultus
l. ult. D. de prætorijs stipulat. In ejusmodi stipula-
tionibus, quæ quanti res est promißionem habent,
commodius est certam summam comprehendere,
quoniam difficilis plerumque probatio est quanti cu-
jusque intersit, & ad exiguam summam deducitur.
Sic ille. Cùm ergo certæ summæ designatio
commoda utrique contrahenti sit, ex eo habe-
tur verosimile posse mutuatarium ad illam
obligari, nec velle mutuantem aliter pacisci,
sicut velle posset, nisi mutuatarius ad damnum
emergens se penitus obligaret.</P>
<P>  <absatz-nummer>1089.</absatz-nummer> Probatum Capite, in quo sumus,<marginalia>Vt stet posse|ratione mu-|tui aliquid|peti ex con-|ditione|temporum.</marginalia>
posse supra sortem in mutuo aliquid accipi, si
mutuans se in quocumque eventu ad non re-
petendum obligaret. Et additum n. 130. in
hunc modum: Quia verò eventus isti inopinati
rariores sunt, non debet præmium æquale esse illi,
quod propter probabile periculum peti potest, ut vi-
detur clarum: & quia rarißimè his temporibus
aliquod periculum recuperationis abest, licet illud
notabile non sit, titulus iste præfato potest adjun-
gi, & ex utroque majoris præmij exactio justificari.
Sic ibi. Ex quo non licet inferre his tempori-
bus ex mutuo quocumque licitum esse supra
sortem ulterius aliquid reportare, nisi quatenus
titulo illi priori potest addi iste periculosæ
recuperationis. Hunc enim non esse sufficien-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0398.jpg/>
@@1@<SE398>§. VIII. Circa titulum damni emergentis. 383
<duolan 2><-P>tem ex eo habemus quòd Pontifex ita decer-
nit, contrariam proscribens assertionem, quę
quidem de his sunt accipienda temporibus, ut
est compertum, quia & in his stare mutuum
potest & debet secundùm nativam & simpli-
cissimam rationem. Et quia licèt possit recu-
perationis intervenire periculum, circa illud
nihil est pactum, unde mutuum secundùm na-
turæ suæ certa privilegia procedit; cùm aliàs
stante recuperationis difficultate, sua sint juris
& facti remedia, nec tamen sit certum semper
illam futuram, aut etiam ita probabile, quòd
possit probabiliter affirmari. Quòd autem ti-
tulus iste adjunctus alteri aliquem possit ha-
bere in ordine ad præmium aliqualis conside-
rationis effectum, nullibi nota aliqua inustum
invenitur, & cùm pro eo stet ratio non levis,
sustineri potest, quando scilicet attenta mu-
tuatarij qualitate pro eo speciale fundamen-
tum contigerit deprehendi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1090.</absatz-nummer> Pro quo & facit quod post addu-<marginalia>Notanda|doctrina de|pacto non|necessario.</marginalia>
cta adjectum, dum sic dictum: Non videtur
autem necessarium ut hoc expressè in pactum de-
ducatur, sed eo ipso quòd à persona, quæ ab usu-
rarum cupiditate reputatur aliena, & moribus
Christianis vivit, aliquid more solito ratione
damni petatur, intelligendum est ad non petendum
debitum ante tempus designatum obligari, quando-
quidem alius non apparet titulus, quo præmium
peti poßit. Sic ergo etsi circa damnum ex
difficultate recuperationis non præcesserit ex-
pressè pactum, ex circumstantijs petitionis in-
telligi potest non dari nisi sub conditione obli-
gationis ad ipsum, quando simul circa obli-
gationem non repetendi ante tempus præfix&#x0169;
modo præfato proceditur, cùm revera obliga-
tionis existat fundamentum, difficultas inquam
pretio æstimabilis, sed exiguo inquam ex ea
parte, quod titulo alteri conjunctum possit
considerabile aliquod efformare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1091.</absatz-nummer> His addendum ex Cardinali To-<marginalia>Cardinalis|Toletus.</marginalia>
leto Lib. 5. Cap. 32. in fine quod his verbis tra-
dit: Cum verò quis sponte mutuavit, licitè
potest exigere damna, quæ acciderunt, si quando
mutuavit, erant ante formidata & mutuatario
ea manifestavit, quamvis nullum fecerit pa-
ctum, & mutuatarius tenetur reparare: non ta-
men si non erant formidata, &c. Juxta quæ
non est pactum necessarium quando mutua-
tario sunt damna manifesta, & verosimili-
ter formidata. Ex quo argui potest pro su-
periori positione; semper enim mutuatario
manifestum est damnum, quod potest vero-
similiter formidari, quando ipse est futurus
illius caussa, & probè noscit difficultatem, quæ
in solutione succedet. Neque enim manifesta-
tionem à mutuante fieri necessarium est, quan-
do res aliàs est manifesta, juxta Regulam ju-
ris, quod scilicet eum, qui certus de re ali-
qua est, non oportet ampliùs certiorari.</P>@@

<Z><A+1>§. IX.
Circa contractus Ecclesiasticorum.
Ad Caput 12.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1092.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta in eo, sed non circa om-<marginalia>Circa Bul-|lam Cle-|mentis IX.|contra ne-|gotiatores|Ecclesiasti-|cos.</marginalia>
nia oportet immorari. Circa con-
tractus autem Ecclesiasticorum id maximè
his temporibus negotium facessit, de quo à
Nobis dictum in 2. & 3. Auctarij Tomo: & ad
Bullam Clementis IX. spectat contra nego-
tiatores Ecclesiasticos in Indijs fulminantis, &
quidem non contra omnes, ut nonnulli cen-
suerunt, & censent (pro quo & Synodus Di&#x0153;-
cesana Huamangensis C. 33. n. 4. & 34. n. 23.)
sed contra solos Missionarios, efficaciter
probatum: quod & approbarunt viri docti in
Hispania, ad quos est revisio Operis Typo-
graphicæ editioni prævia remissa à Superiori
potestate, qui & circa examen in his, quæ
ad prædictam Bullam spectant, attentiorem
indaginem contulerunt. Viderant & docti
ante transmissionem. Et tenor quidem adeò
videtur perspicuus, ut nullus ex ijs, qui apud
Prophetam dicuntur docibiles Dei, possit ali-<marginalia>Isaiæ 54. v.|13.|Ioan. 6. v.|45.</marginalia>
ter judicare. Licet aliqui suo plusquàm opor-
tuisset indulgentes judicio, non sine scandalo,
& nescio quanto cum fructu, ad praxim nimis
rigidam advocarint, priori quadam ejus in-
ducti clausula, cùm posteriorem potiùs ani-
madvertere & observare debuissent. Una e-<marginalia>Clausula|una per a-|liam decla-|ratur.</marginalia>
nim clausula declarat aliam, ut est apud Juris-
peritos compertum, & videri potest apud Bar-
bosam Tract. de Clausulis in principio num. 18.
juxta communem Doctorum sensum loquen-
tem; licet leges, quas adducit, minimè in-
stituto subserviant. Nam in L. qui filiabus §.
Si servus plurium, & §. ult. ff. de legat. 1. talis
§. Servus plurium non extat. Et in ultimo nihil
ad rem. In L. Quæsitum. §. §. Papinianus quoque
ff. de feudo instrum. (corrige de instructo, vel in-
strumento legato) nihil etiam, ut id constet
quod aliàs admonui Jurisperitis circa citatio-
nes cautè fidem adhibendam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1093.</absatz-nummer> Et tota quidem universalitatis vis<marginalia>Quæ urgeat|in Bulla.</marginalia>
quoad obligationem illis in verbis constituta
est: Et earum cuilibet sub nomine, &c. Mißiona-
riorum, aut quovis alio titulo pro tempore missæ
fuerint, aut in illis partibus quomodolibet mora-
buntur. Quod autem illa commodam expli-
cationem habere debeant, & ad Missionarios
restringi ex clausula inferiùs apposita videtur
convinci, dum sic agentes, id prætextu fa-
ciunt sumptuum, qui sunt pro Missionum
quæstuoso ministerio necessarij. Et quia in<marginalia>Quid fa-|veat.</marginalia>
præmißis, vel circa ea delinquentes, &c. Ubi in
primis delinquentes tantùm Pontificio ful-
mine feriuntur: nec tamen delinquere dicendi
sunt, qui servato juris ordine contractus exer-
cent aliquos, à Doctoribus omnibus, vel uno
aut altero dissentientibus, approbantur. Neque
enim agitur de delinquentibus post Bullæ pu-
blicationem, sed de ijs, qui anteà ita delinque-
re deprehensi sunt, ut Pontificem ad severis-
simum remedium adhibendum provocarint: id<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0399.jpg/>
@@1@<SE399>384 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>quod ex Bullæ ipsius tenore habetur manife-
stum. Ubi nec dici potest ita à Pontifice pro-
ferri eo quòd contra Urbani VIII. prohibitio-
nem deliquerint, quandoquidem Bulla Urba-
ni contra Missionarios fuerit tantùm expedita.</P>
<P>  <absatz-nummer>1095.</absatz-nummer> Sed dici ulteriùs potest, licet ve-<marginalia>Objectio ex|clausulæ|prioris effi-|cacia,|proposita|& explosa.</marginalia>
rum sit clausulam unam per aliam explicari,
id commodiùs, aptiùs, & veriùs accidere,
quando posterior clausula per priorem expli-
catur: est enim majoris efficaciæ secundùm
Glossam & Bartolum in L. Quisquis ff. de legat.
3. cum concordantijs ibi citatis: Pro quo & Ma-
tienzus in Lib. 5. Recopilat. Tit. 11. Lib. 7. Glossa
81. n. 6. ad finem. Verùm ex hoc nullum emer-
git obstaculum, quandoquidem testatissimum
est apud Scriptores oppositum dogma; clausu-
lam scilicet in fine positam ad omnia præce-
dentia extendi, & hæc per illam consequenter
declarari. Navarrus Consil. 17. n. 2. Tit. de Sent.
excom. Lib. 5. in antiquiori editione. Joannes
Gutierrez Practicar. qq. Lib. 3. quæst. 29. n. 11.
apud quem Decius, Bartolus, Matthæus de Affli-
ctis P. Thomas Sancius Lib. 3. de Matrimonio
Disput. 7. n. 17. apud quem Jason circa L. Talis<marginalia>L. Talis|Scriptura.</marginalia>
Scriptura §. fin. ff. de legat. 1. ubi sic habetur:
Hanc autem Scripturam non solùm ad præcedentia
legata, sed ad universa, quæ testamento adscripta
sunt, extendi verum est, & sic alij. Ac præ om-
nibus Cardin. Tuschus Tomo 1. Lit. C. Conclus.
291.</P>
<P>  <absatz-nummer>1096.</absatz-nummer> Et ut daremus clausulam priorem<marginalia>Amplior|refutatio.</marginalia>
majoris esse efficaciæ, id certè non est genera-
liter accipiendum, quando in clausula posterio-
ri specialis est aliqua qualitas determinata: per
adducta à Joanne Gutierrez suprà nu. 12. ex<marginalia>Ioan. Gu-|tierrez.</marginalia>
Abbate, & talia sunt manifestè in nostro casu,
ut ex ejus tenore liquet, cùm in eo præcipua
ratio oppositionis ad legem Pontificiam ha-
beatur. Pro quo & est id, quod habet P. Tho-
mas Sancius Lib. 7. de Matrimonio disput. 108.<marginalia>D. Thomas|Sancius.</marginalia>
n. 3. ubi ita scribit: Vbi enim fit divisio per pa-
ragraphum, vel versiculum, clausula posita in uno
paragrapho, vel versiculo, non refertur ad alium
paragraphum, vel versiculum, juxta doctrinam
Gloss. Unic. Verb. Sic scilicet: de postulat. Prælat.
in fin. quam notabilem dicit Alexander de Nero
dict. Cap. Laudabilem n. 9. & Rubrica de Sponsal.
n. 3. & in hoc posteriori loco limitat, nisi esset ad-
jectum verbum, ut præfertur, vel in præmißis. Sic
ille. Atqui in nostro casu divisio non solùm
per paragraphum & versiculum, sed per para-
graphos & versiculos extat, unde clausula po-
sterior vim peculiarem continet, quæ non po-
test per priorem infirmari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1097.</absatz-nummer> Nec prætereundum quod ex Joan-<marginalia>Ulterior|alia.</marginalia>
ne Gutierrez occurrit Consilio 12. n. 28. Ubi
ita loquitur: Nec obstat quòd clausula præcedens<marginalia>Ioannes|Gutierrez.</marginalia>
est majoris efficaciæ ad declarationem sequentium,
quàm è converso, juxta Glossam. 1. in L. Quisquis
& ibi Bartol. ff. de Legat. 3. tradit Iason in L. Pa-
cta novißima. n. 4. & ibi Andreas Alciatus n. 12.
C. de pactis tradit. Tiraquellus in de utroque retr.
tit. 1. §. 1. Gloss. 14. n. 25. & 26. fol. 98. Quia
cum hæc sit clausula correctiva, ut supra probatum
est, non debet intelligi repetita; ut tradit Alexan-
der Consil. 42. n. 1. Lib. 3. fol. 36. Sic ille, ex quo
habemus, quod etiamsi clausula præcedens<-P>@@

<-P>eā vim habeat ubinihil obstat; nihilominùs esse
aliqua posse quæ illius valeant efficaciā retar-
dare. Et quemadmodùm id habet ex eo quòd
correctiva sit, ita pariformiter ex eo quòd cor-
rectiva subsequatur, limitans scilicet illud,
quod videbatur generaliùs constitutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1098.</absatz-nummer> Sed est apud eumdem aliud, ex quo<marginalia>Urgens &|altera.</marginalia>
possit positio nostra firmari: Consilium enim
illud circa casum versatur emphyteusis cum
quibusdam conditionibus, cum hac tamen po-<marginalia>Idem.</marginalia>
strema clausula: E paraque las podades vender,
dar, donar, trocar è cambiar, è enagenar, è facer
de ellas, como de cosa vuestra propria, &c. Et ut
valeat prædicta dispositio adducit. n. 38. com-
munem opinionem de feudi & emphyteusis
alienatione Universali, & pro ea Rolandum à
Valle, Celsum, Hugonem, & Julium Clarum
cui licet non assentiatur, ex eo id probat quòd
postrema illa clausula sit contra naturam con-
tractus emphyteutici: supponens vim habiturā,
licet cōtraria pręcedentibus appareat, si contra
dicti contractus naturam minimè militaret.
Atqui in casu nostro ex eo quòd clausula, de
qua agimus, vim habeat secundùm sensum,
quem prę se fert, nihil contra dispositionem ha-
betur aliam, sed solùm ut præcedens clausula
cum limitatione subsequente accipienda ve-
niat, & congruum recipiat intellectum de Mis-
sionarijs: debet ergo ita recipi, explicari, &
congruentissima judicari, cùm sit illius capax;
etiamsi oporteret priora verba aliquatenus im-
propriari, ne admittatur contradictio, aut con-
trarietas, ut cum Celso Hugone tradit idem
Joannes Gutierrez n. 39.</P>
<P>  <absatz-nummer>1099.</absatz-nummer> Cardinalis Tuschus etiam audien-<marginalia>Ex Cardin.|Tuscho pro-|batio lucu-|lenta.</marginalia>
dus, qui multa habet ex quibus potest præmis-
sa assertio roborari. Et in primis citata Conclu-
sione 291. cùm absolutè asserat. n. 1. clausulam
in fine positam referri ad omnia præcedentia,<marginalia>De clausu-|la in fine|posita.</marginalia>
ex Boerio subdit hoc esse regulare. Et ex A-
lexandro n. 6. id stare in clausula qualificante,
quia si potest referri ad omnia, salva ratione
recti sermonis, semper refertur ad omnia præ-
cedentia. Id quod quidem est pro casu pręsenti
commodissimum. Et n. 8. ita scribit: Et ideò si
statutum dicat, si quis fecerit incendium, vel fur-
tum, postea addat qualitatem: putà de nocte, vel in
platea: illa qualitas qualificat simpliciter omnia
præcedentia: quod notandum dicit Alexander
dicto Consilio. 48. &c. Cùm ergo in casu nostro
qualitas delinquentium circa sumptus pro Mis-
sionibus generaliter apponatur, non quidem ad
alios pręter affectos qualitate hujusmodi con-
stitutio debet applicari. Neq; obstat quod se-
quitur nu. 9. ubi sic ille: Contrarium tenet Ale-
ander dicto Consilio 48. n. 8. verb. Confirmantur
Lib. 1. ubi quòd clausula, quæ non stat per se in fine
posita, sed qualificatam respicit dispositionem, num-
quam refertur ad omnia, sed ad proxima; & sic
erit restrictio. Non inquam obstat, quia sic
subdit: Si verò est clausula, quæ stat per se; re-
fertur ad omnia, si non subest diversa ratio. Sic
ille pro nobis totus: est enim clausula per se
stans, ut constat, neque ulla est quæ subsit di-
versa ratio, ut qualificatio non debeat ad om-
nes continuos extendi. Num. 16. Sic ex Calde-
rino: Amplia, quòd clausula restrictiva in fine<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0400.jpg/>
@@1@<SE400>§. IX. Circa Bullam Clem. IX. contra negotiantes, &c. 385
<duolan 2><-P>posita, quæ potest referri ad omnia præcedentia, ad
omnia refertur. Quæ est casus nostri expessa de-
cisio. Omitto alia, quæ in eâdem Conclusione
occurunt, & possunt non parùm instituto præ-
senti deservire. In conclusione etiam 289. ubi de<marginalia>De clausu-|la præce-|dente.</marginalia>
clausula præcedente, & illius majori efficacia
ad determinationem sequentium, juxta ibi ci-
tatos. Ex quo clarè infertur non extendi, quan-
do in sequentibus est specialis determinatio, ut
in casu præsenti videre licet, in quo determi-
natio specialis ex dispositione Pontificia circa
Missionarios habetur. Itaque clausula illa:
Aut in illis partibus quomodolibet morabuntur, per
sequente&#x0303; potiùs determinatur, de ijs, qui ratio-
ne sumptuum pro Missionibus negotiantur.
Conclus. 290. quæ de clausula in medio posita
procedit sic nu. 1. habet: Clausula in medio posi-<marginalia>De clausu-|la in medio.</marginalia>
ta etiam restrictiva quoad nuntiationem termino-
rum non restringit latitudinem finalis, & conclusi-
væ clausulæ. L. Si servus plurium. §. inquit lex. ff.
ad L. Aquil Baldus Consil. 205. Præmißis verbis<marginalia>Baldus.</marginalia>
in fin. lib. 4. & adducit regulam quia genus post
speciem ampliat & non restringit. Sic ibi casui
satis opportunè. Clausula enim dicta, Aut in
illis partibus, media est, unde restrictivam sub-
sequentem, & quia in præmißis non restringit,
sed si aliquid erga illam præstare potest, potiùs
ampliabit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1100.</absatz-nummer> Pro eodem faciunt multa, quæ habet<marginalia>Ex tenore|dispositionis|arguitur.</marginalia>
citatus scriptor Tomo 2. lit. D. circa Verb. Dispo-
sitio, præsertim Conclus. 493. cujus titulus est:
Dispositio non habet locum, ubi verba non conve-<marginalia>Card. Tu-|schus.</marginalia>
niunt. Ubi & specialius illud n. 16. Ubi deficit
qualitas, cujus respectu aliquid disponitur, cessat
dispositio. Constat autem in casu nostro deficere
qualitatem, de qua in postrema clausula, respe-
ctu eorum, qui missionarij non sunt, aut circa
ea delinquunt, quæ Missionarijs prohibentur.
Et quidem quòd verba dispositionis non con-
gruant, ut ex illis debeat prohibitio generalis
cum toto illo rigore deduci, manifestum est,
quia multi ex ijs, qui in Indijs commorantur
Ecclesiastici ordinis, neque Missionarij sunt,
neque circa illos quidquam agunt ex ijs, quæ
in Bulla præfata prohibentur. Si ergo ad om-
nes debet extendi, non debuit universalis illa
adhiberi locutio, In præmißis, vel circa ea delin-
quentes, sed ista: & quia nonnulli in præmißis,
vel circa ea delinquentes, ut videtur manifestum:
participium enim universalem habet significa-
tionem: Sic enim Psalm. 24. v. 8. Dulcis &<marginalia>Psal. 24. v.|8. & 9.|D. Hieron.</marginalia>
rectus Dominus: propter hoc & legem dabit delin-
quentibus in via. Ubi D. Hieronymus: Delin-
quentibus in via, peccatoribus in vita ista. Quòd
si dicamus cum Cardinali Bellarmino non de
omnibus delinquentibus esse sermonem, ideo
equidem erit, quia de illis, ut ipse existimat,
statim addit Vates: Diriget mansuetos in judicio,
&c. Circa quæ sic ille: Declarat quod dixerat,<marginalia>Cardinalis|Bellarmi-|nus.</marginalia>
legem dabit delinquentibus, ac dicit non de
omnibus delinquentibus id esse intelligendum, sed
solùm de mansuetis & mitibus, qui non resistunt
Domino docenti, immò cupiunt doceri. Sic ille.
Propter adjunctum ergo universalis significa-
tio participij dicti limitata reperitur. Cùm er-
go in casu nostro limitatio nulla adsit, cum
sua debet universalitate dictum participium<-P>@@

<-P>admitti. Neque credendum limitationem si-
ne mysterio omissam, & dum ea non exstat,
copia nobis est facta juxta subjectam loquendi
formam sentiendi, ipsius Pontificij juris au-
ctoritate munitis, dum in eo legimus, quod
Pontifex si voluisset, expressisset. Cap. Ad au-
dientiam de decimis. Ubi Alexander Tertius.
Et Cap. Inter corporalia de Translat. Episcop.
ubi Innocentius etiam Tertius post Alexan-
drum, & sæpè alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1101.</absatz-nummer> Quia verò Dictio illa Quomodolibet,<marginalia>Dictio|Quomo-|dolibet ut|non obstet.</marginalia>
in priori clausula apposita nimis videtur urge-
re, de qua Cardinalis Tuschus Tomo 2. Lit. B.
Conclus. 355. Et D. Barbosa Tract. de Dictionibus,
Dict. 330. apud quos eam vim habet ut impor-
tet omnem modum, comprehendat omne jus
directum sive indirectum, commune & spe-
ciale, consuetudinem, præscriptionem, privi-
legium Apostolicum, & tam latam habeat sig-
nificationem ut operetur quocumque modo
res spectat ad eum, ad quem dispositio loquitur,
includat omne jus etiam minimum, etiam ul-
tra expressa, nullum respiciat casum, & signi-
ficet omnem modum, qui excogitari potest. Ni-
hilominùs restrictionem patitur juxta subjectā
materiam, de quo Cardinalis n. 16. & scriptor
alter, priorem citans n. 5. & ille etiam Tomo
8. Lit. V. Conclus. 95. n. 22. Ita scribit: Dictio, seu<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
verba, Quomodolibet res spectet, & pertineat ad
aliquem, teneatur ad collectas, licet dictio Quo-
modolibet importet omnem modum, tamen secun-
dùm subjectam materiam debet intelligi, ita quòd
fructus faciat suos, prout emphyteuta, qui poßidet;
secus in Colono, qui non poßidet. Alexander Consil.
35. Viso proceßu. n. 10. & seq. Lib. 4. Sic ille. Pro<marginalia>Ioannes|Gutierrez.</marginalia>
quo & Joannes Gutierrez Practicar. qq. Lib. 3.
q. 17. & 18. n. 208. Ubi ita loquitur: Nec da-
tur dispositio, etiamsi loquatur per verba Quomo-
do (deest liber) vel quovis modo, quin nihilo-
minùs restringantur ad modos proportionabiles. Ge-
minian. Concil. 29. in fin. Iason Cons. 43. Col. 3.
Ruynus Consil. 25. n. 22. Lib. 1. Etiam si lex ute-
retur distributivo illo Quibuscumque, pro ut la-
tißimè tradit Tiraquel. de retractu. ligna. §. 1.
Gloss. 6. n. 20. Hæc vir ille doctissimus. Juxta
quæ stare in casu nostro potest quod intendi-
mus, non obstante adeò restrictiva illa dictio-
ne, seu mavis ampliativa & penitus compre-
hensiva, ex ipsiusmet auctoritate, qui illam
adhibuit. Ubi & aliud addendum, ex quo
penitus vis objectionis eliditur; concedimus
enim dictionem dictam cum omni suæ signifi-
cationis vi posse clausulæ, in qua invenitur,
aptari, ut scilicet dispositio in terminis, in qui-
bus loquitur, intelligatur de quocumque in
Indijs quomodolibet commorante; nam dictio,
sicut & clausula supra commorantes cadit: &
ita fatemur quicumque illi sint, si pro Missio-
nibus mercimonia exerceant Pontificia San-
ctione percelli: per quod omnia expedita &
plana relinquuntur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1102.</absatz-nummer> Quamquàm & circa commoratio-<marginalia>Dubium|circa verb&#x0169;|Morabun-|tur.</marginalia>
nem sua esse limitatio possit, ut non compre-
hendat eos, qui moram in partibus dictis non
fecerint, ut propriè dicantur morari, aut com-
morari, quod est morari cum alijs, sed reces-
suris, si post negotium aliquod brevi peragen-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0401.jpg/>
@@1@<SE401>386 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>dum advenerint. Verùm tales, etiam compre-
hensos, veriùs apparet, cùm & verbum Mo-
rari ad brevem etiam possit mansionem exten-
di: Sic enim locutus Cæsar Lib. 2. de bello Gal-
lico: Paulisper apud oppidum morari. Unde &
cùm dicitur: Quomodolibet morabuntur, ad bre-
vem etiam debet commorationem dirigi, ut
sic intelligendi veniant Capellani Classis In-<marginalia>De Capel-|lanis Clas-|sis Indicæ.</marginalia>
dicæ, si fortè in ordine ad Missionum sumptus
quidquam vendant, sic enim circa ea delin-
quunt, quæ Pontificio anathemate prohiben-
tur. Sic inquam ut negotiatio ad Missiona-
rios pertingat; emere enim sine illa poterunt,
ut est planum, ad necessariam sustentationem:
neque qui vendit circa hoc nimiùm debet esse
solicitus, sed viros sacris & Apostolicis mini-
sterijs addictos, ea, qua par est, favorabili exi-
stimatione complecti, suæ obligationis neque
inscios, neque immemores arbitratus, ut quæ
emere contigerit, ad revenditionem compa-
rent, & sic indignè, & turpiter negotientur. Et<marginalia>Commen-|datio sen-|tentiæ ab|auctoritate.</marginalia>
hæc in præsenti caussa sit addidisse satis, quæ
d&#x0169; scriberem, litteras heri ex Hispania accepi,
in quibus vir eximiè doctus, cui solicitudo est
impressionis suo pro munere demandata, con-
venientiam hujusmodi disceptationis agnos-
cens, sic fatur: Sobre la explicacion de la Bulla<marginalia>P. Francis-|cus de Flo-|rencia.</marginalia>
de Clemente IX. (que à mi ver es oy un punto
bien necessario, y de V. R. muy bien tratado) tuve,
&c. & inferius. Con que emviò su parecer (Revi-
sorum unus) como los otros dos, y todos tres con
debidas estimaciones de su doctrina de V. R. Sic
ibi. Et est aliud ab eo, quod dictum n. 1092.
& illius confirmatio: quod equidem non uti
laudem Scriptoris exhibeo: cùm jam diu sit
quòd illas à Scriptis vulgatis arcendas judica-
verim, sed ut specialis doctrinæ circa punct&#x0169;,
quod maximi esse momenti asseritur, his tem-
poribus, commendationem virorum adeò sa-
pientum judicio stabilitæ redderem manife-
stam. Licèt enim illi studiorum sint diutur-
nitate, quia & ætate & magisterio minores,
ipsorum est mihi veneranda censura, scienti
esse in Societate multos, qui judicare senes (ab-
sit similitudo caussæ) possint meritò, Danieles.
Præ ceteris autem Romanæ est sedis suspi-<marginalia>Auctoris|protestatio.</marginalia>
cienda, & suscipienda sententia, cujus sicut
obedientiæ, ita & judicio est addicta peculia-
ris observantiæ Sacramento Societas, quod in
me placidissimè recognosco, & jam pridem
sum debita cum subjectione testatus: cùm
enim veritati militare studeam, inde profectò,
& ibi, haurire illam speravi & spero, quæ
columna est & firmamentum veritatis. 1. Tim. 3.<marginalia>1. Tim. 3. v.|15.</marginalia>
v. 15.</P>@@

<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM X.</A+3>
<A+1>De Minerarijs.</A+1>
<A+2>§. UNICUS.</A+2>
<A+1>Nonnulla circa illos.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1103.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta sunt, & satis gravia, quæ Mi-<marginalia>Minerario-|rum ut sit|frequenter|infelix sors|erga anima|statum.</marginalia>
nerariorum gravare conscientias
possunt, quæ & à Nobis breviter explicata,
neque omnia quidem, quia neque opus videtur
explicatione, cùm sint ipso rationis lumine
perquàm nota, sicut & ex numeratis pluri-
ma, si homines hujusmodi velint non esse re-
belles lumini; quod grande malum immode-
rantia cupiditatis, qua terræ perforantur visce-
ra, solet importare. Profundissimè in illa
descenditur, ubi lumen nullum, ut indicio sit
rationis etiam lumen, & cælestes mentis illu-
strationes, quodammodò sepeliri, ut splendo-
rem suum non valeant Christianis in pectori-
bus explicare. Pro quo S. Asterius Homilia 1.<marginalia>Avaritiæ|caligo.</marginalia>
quæ est de divite & Lazaro, circa illud: Mor-
tuus est autem dives, &c. Lucæ 16. v. 22. ita lo-<marginalia>Lucæ 16.|v. 22.</marginalia>
quitur: Mortuus quippe peccator verè sepeli-
tur, quoniam corpore & animo juxta terre-<marginalia>S. Aste-|rius.</marginalia>
stris est, ac naturalem hujus dignitatem conjun-
ctione ac sympathia carnis, ad sordes fæcesque ter-
renas deorsum trahit. Sic ille. Ut sciamus ava-
ri hominis animam, jam sepultam; un-
de & in tenebris habitatio ejus: ubi & Mi-
nerariorum, qui licet non semper corpore ad
viscera profundiora terræ descendant, animo
tamen plusquàm laborantes miselli descen-
dunt. Pro quibus & illud apud eundem: Ejus-
modi profectò mortalium anima quasi lactæa qua-
dam aqua degustata, sui prorsus obliviscitur: quæ
& ipsa sit, & cui conjuncta, quodque hæc copula
aliquando solvetur, ac deinde, redivivo corpore,
rursus integrabitur. Hæc Divus ille parens &
alia magno illius spiritu digna. Pro quibus &
Homil. 3. Sed meliora pijs, si qui inter illos, quod
non abnuo, quibus poterunt quę sunt dicta de-
servire, & quæ desiderium non deviandi peni-
tus à Christianæ rectitudinis tramite ministra-
bit.</P>
<P>  Circa illos autem his diebus id accidit, quod<marginalia>Successus|notabilis|circa nov&#x0169;|beneficium|pro argenti|depuratione</marginalia>
curæ multùm, sicut & dispendij, sub ingentis
compendij expectatione pertraxit. Ex Minera-
rijs unus post repetita experimenta deprehen-
dit multò majorem argenti copiam ex pecu-
liari depuratione post admixtionem argenti
vivi, seu azoguij, extrahi posse, breviori tem-
pore, minori azoguij consumptione; quod qui-
dem si ita se haberet: ut promittebat inventor,
incredibile est quantùm Peruvij opes execres-
serent, ut novum quoddam Peruvium sine tra-
gica expugnatione inventum, posset meritò
judicare. Et inventor quidem magna post fi-
dem promissi liberatā expetivit præmia apud
Proregem agens, quibus ille in ijs, quæ ad ip-
sius potestatem spectare poterant, libenter an-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0402.jpg/>
@@1@<SE402>§. Vnicus de Minerarijs. 387
<duolan 2><-P>nuit. Ventum ergo ad authenticam experien-
tiam, & Argyropolitano Præside præsente,
cum multis alijs, inventor quod promiserat est
luculenter executus. Et quid non ad hæc pu-
blicæ exultationis adjectum? Concrepuerunt
turrium artificiosa æra, habitæ solemnissimæ
supplicationes, insonuerunt pulpita, & altaria,
Sacrificiorum iteratione, ut in raris cæli be-
neficijs fieri solit&#x0169;, choris plaudentibus, reboa-
runt. Quæ quidem non potuerunt non Gu-
bernatoris Principis promptissimam erga De&#x0169;,
& Deiparam pietatem commendare. Non
enim poterat non magni beneficij loco haberi,
augeri opes eo in Regni statu, in quo illis opus
ipsi, ut nusquàm aliàs, & Regi nostro adeò
copiosa supervenire præsidia, quibus posset
pro defensione sua feliciùs agere, & pro offen-
sione hostium justissima communiri. Quo in<marginalia>Opes à Vir-|gine.</marginalia>
negotio quantùm sit deferendum Virgini, quis
fidelis ignorat, quis præsertim Hispanus? Feli-
citati per ipsam, visitati dum viveret, & facta
D. Jacobo Patrono æterni patrocinij cautione.
De quo aliàs à me dictum. Illius sanè vox
est: Mecum sunt divitiæ & gloria; opes superbæ,<marginalia>Proverb. 8.|v. 18.</marginalia>
& justitia. Proverb. 8. v. 18. Justitia inquam,
ut eas digna se munificentia justè dispenset,
ut ipsius gloriæ justa etiam manu dispensatæ
subserviant, quod in Catholicis nostris Regi-
bus constat feliciter adimpleri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1104.</absatz-nummer> Sed post exultationem tantam ecce<marginalia>Post cele-|brationem|noxialis|turbatio.</marginalia>
insperata turbatio, & invento, ac inventori à
Petosinis Minerarijs objici, dudum laudatori-
bus, vanum esse illud, fallax, immò & noxiale,
unde ad nova experimenta deveniendum fuit,
& cùm minùs fidele fuisset deprehensum, nihil
in præcipuo illo argentearum opum emporio
utilitatis desideratæ repertum, sed magnum
profectò & Regi & privatis, Minerarijs præ-
sertim, detrimentum, notabili diminutione
quintorum. Novi enim beneficij occasione
(Sic vocatur industria depurandi argentum ad
nativam simplicitatem redactum) per menses
aliquos ab ordinario labore cessatum. Et qui-
dem inventoris omninò inculpabilis debet ha-
beri conatus, qui revera id, quod fuerat pollici-
tus, adimplevit. Cujus & agendi modo in mi-
neralibus alijs cùm usi fuissent plures, magno
id suo emolumento peregerunt: non sic alij,
neque ipse semper inventor. Unde latet hoc
hucusque mysterium. Et revera mihi difficile
semper apparuit, adeò ingens incrementum, eò
quòd incredibile videatur in eo de purādi mo-
do, seu beneficio, per ignem & aquā, à viris val-
de expertis usitato, ingentes adeò quātitates de-
perditas, licet perditionem aliquam intervenire
valde possit verosimiliter judicari. Et quidem
cùm beneficium illud nov&#x0169; puri argenti, cras-
sioris farinæ instar admixti procedat: suspicari
juvit an novi argenti productio aliqua ex terra
benè disposita gigneretur. Id enim nullis phi-
losophicis principijs videtur repugnare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1105.</absatz-nummer> Fuit autem quorumdam altè radi-<marginalia>Circa Mi-|nerariorum|oppositione&#x0303;|suspicio.</marginalia>
cata suspicio Minerarior&#x0169; oppositionem con-
tra veritatem cognitam extitisse, vel quia In-
dos in Mineris & Ingenijs, (ut vocant) laboran-
tes ad minorem numerum redigendos esse exi-
stimarunt, vel quia ęgrè tulerunt novum quod-<-P>@@

<-P>dam tributum Regi & Inventori solvendum,
juxta argenti futurum singulis in depuratio-
nibus incrementum. Quod equidem si ita fu-
isset, de gravissimo conscientiæ gravamine
nequit dubitari. Et qualis esse restitutio po-
terit, ubi debitum majus Evangelico illi de-
cem millium talentorum? Et quorumdam non
omnium, adeò esse solet cauteriata conscien-
tia, ut sine temeritate etiam potuerit judi-
cari. Pro quo narratio satis funesta, sed ve-<marginalia>Trium an-|tiquior fu-|nestus inte-|ritus.|P. Nadasi.</marginalia>
rissima occurrit, dum hoc ipso die, quo hæc
scribo, scilicet 19. Iulij, apud P. Nadasium in
Anno dierum memorabilium S. I. quem quotidie
lego. Circa virum Apostolicum P. Joannem
de Ribera, sic habetur: Tribus, qui mineris præ-
erant, Sacramenta procrastinantibus minaciter
prædixit fore ut sine Sacramentis morerentur, nec
Deum invenirent, cui nunc vocanti parere contem-
nerent. Ita evenit. Etenim eorum unus repentino
morbo, alter inter cænandum à Mauro servo in ju-
gulo saucius. Tertius ab eo, qui eum cum sua uxore
impudicè versatum fuisse suspicabatur, confossus,
citra P&#x0153;nitentiæ & Viatici Sacramenta interiere.
Sic ille. Et quidem quod ad genus illud tributi
spectat non miror recusatum ab ipsis, quia re-
vera gravamen satis molestum præ se ferebat,
eratq&#x0301;ue magnis controversijs obnoxium; quod
& Rex meritò potuit amandare, quandoqui-
dem Quintorum incremento affatim ipsi erat
beneficij novitas profectura. Unde Inventor
magis se præbere oportuisset ingenu&#x0169;, Regiæ
se gratitudini & liberalitati committens, cùm
experientia sit multipliciter exploratum, num-
quàm illum hujusmodi obsequia irremunerata
reliquisse. Et patriæ decebat illum suæ bene-<marginalia>Amor pa-|triæ quan-|tus futurus.</marginalia>
ficium non vendere, sed donare, sic enim be-
nè mereri de illa generosi solent spiritus. He-
rodes Julius Atheniensis in Sermone, cujus ti-<marginalia>Herodes|Iulius.</marginalia>
tulus, Quales in patriam esse debeamus, inter alia
sic locutus: Est autem & alia ratio quæ non tan-
tùm æquali, sed majori etiam, quàm simul ambos
parentes honore patriam afficere monet: neque so-
lùm ipsis enim præfert, sed etiam uxori, & liberis,
& amicis, & absoluto sermone rebus alijs omnibus
post Deos. Hæc ille, & alia, qui id, quod Ser-
mone, re ipsa est luculentiùs protestatus, opibus,
quas assecutus fuerat thesauro invento, per-
magnis in patriæ splendorem impensis, stadio
& theatro ædificatis, teste Philostrato in ejus
Vita.</P>
<P>  <absatz-nummer>1106.</absatz-nummer> Ut autem ad illud, quod de actis<marginalia>Beneficij|celebritas|ut steterit|cum illius|defectu.</marginalia>
gratijs Deo & Virgini redeamus, censuerunt
equidem viri prudentes non pauci nimis de-
properatum obsequium, in quo præter ingentes
civium & Religionum expensas, ipsius pieta-
tis periculum vertebatur, dum post impensum
illud, nihil ex ijs, propter quæ sic actum fue-
rat, apparebat. Sed quidem præfatis Christianę
devotionis officijs id tantùm agebatur, ut quod
habebatur pro explorato, Præsidis authen-
tica fide, & communi suffragio, divinis favo-
ribus acceptum haberetur, & illi pro continuati
beneficij felicitate peterentur. Erat ergo de
subjecto non supponente, ut scholarum more
loquamur: unde non est cur divina pietas in
contemptum veniat, dum exorata durescit; ne-
que enim ad exoranda miracula gubernantium<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0403.jpg/>
@@1@<SE403>388 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>& populorum pietas ferebatur: neque quia er-
ratum in facto, id ad divinæ beneficentiæ mi-
norem æstimationem temerè & stultè trahen-
dum. Et tale aliquid visum aliàs in comperto
est, ut omittam successum illum, qui modo lo-
quendi nostro dedit initium, No tan bendito.
Cùm enim quis beneficium se à Deo, quod de-
siderabat, accepisse crederet, nescio quo ex ru-
more, in vocem gratiarum actionis erupit di-
cens: Benedictus Deus, &c. Cui alter ritè con-
scius adjecit: Non tam benedictus. Potest autem
celebrius aliud in confirmationem adduci, ex
2. Reg. 6. &. 1. Paralip. 13. Solemnis ubi sup-
plicatio habetur, & festiva ac plena jubilo
pompa, qua David Dei Arcam ex Cariatharim
in palatium suum, in quo locum ipsi cōstruxe-
rat, deferebat. Et beneficium ille sibi persua-
debat impensum, ut eo die domus ejus pignore
adeò pretioso condecorata resplenderet. Ideo
David & universus Israel, ludebant coràm Deo om-<marginalia>1. Paral. 13|v. 8. 10. 11|& 13.</marginalia>
ni virtute in canticis, & in citharis, & psalterijs,
& tympanis, & cymbalis, & tubis. Paral. suprà v.
8. Sed aliter Deo visum, occasione enim in-
terfecti Ozæ: nam iratus est Dominus contra
Ozam, & percußit eum, eo quod tetigisset arcam,
& mortuus est ibi coram Domino, Arca non est
in Davidis palatium illata, & lætitia illius est
in tristitiam commutata. Contristatusq&#x0301;ue est
David eo quòd divisisset Dominus Ozam, & ob hanc
causam non adduxit eam ad se, sed avertit in do-
mum Obededom. v. 10. 11. & 13. Licèt autem
instituta solemnitas ad desideratum non fuerit
effectum juxta Davidis pijssima vota, perdu-
cta; Dei tamen & Arcæ gloria hujusmodi in
celebritate, eo sic inspirante, præfulsit. Et ait
ad omnem cætum Israel: Si placet vobis, & à Do-<marginalia>vers. 2.</marginalia>
mino Deo nostro egreditur sermo, quem loquor, &c.
v. 2. Juxta hæc ergo dici in casu nostro po-
test, Dei & Virginis, veræ f&#x0153;deris Arca gloriam
non sine inspiratione cælesti præfatis lætitiæ
significationibus accuratam, quæ, qualiscum-
que occasio fuerit, in subjecta dignissima col-
limabat. Ubi & spirituales fructus esse potue-
re quamplures singulari Dei providentia di-
spositi: neque enim ipsius, sicut & Matris glo-
ria sine nostro solet esse profectu, cùm utrius-
q&#x0301;ue sit illud: Qui elucidant me, vitam æter-<marginalia>Eccli. 24.|v. 31.</marginalia>
nam habebunt. Eccli. 24. v. 31. Quia & æternæ
Sapientiæ, & Virginis felix & fausta vox.
Qui elucidant, id est, qui gloriam & fructus in<marginalia>P. Oliverius|Bonartius.</marginalia>
lucem proferunt, ut ait P. Oliverius elegantissi-
mus & eruditissimus Commentator.</P>
<P>  <absatz-nummer>1107.</absatz-nummer> Nihilominùs in hujusmodi rebus,<marginalia>Cavenda|pietas in-|consulta.</marginalia>
sicut & in alijs, erga demonstrationes publicas,
etiamsi pietatem redoleant, lento oportet pede
procedere. Neque enim felicem habere exitum
solet pietas inconsulta, & Dei ac Virginis ra-
tionabile esse debet obsequium. Rom. 12. v. 1.
Habemus Isaiæ 28. v. 16. divinam equidem<marginalia>Isaiæ 28. v.|16.</marginalia>
monitionem, Dei enim est illud: Qui crediderit,
non festinet. Quod quidem suprà rem omnium
præstantissimam cadit: promissionem inquam
Christi, fundamentum splendidissimum & pre-
tiosissimum futuræ Ecclesiæ. & erga illud non
esse festinandum admonemur: quia circa illu-
striora, sanctiora, & diviniora, potest esse irra-
tionabilis festinatio, cùm id accidere quod fe-<-P>@@

<-P>stinantibus solet nec rarò possit, ut cadant
scilicet, & id etiam sequatur, quod & in ca-
dentibus videre est, ut pudore & confusione,<marginalia>Vide P. Ga-|brielem Al-|varez.</marginalia>
dum ab alijs visi fuerint, afficiantur. Unde &
versio 70. Interpretum, quam Apostolorum
sunt Principes amplexi Actor. 4. v. 11. 1. Pet. 2.
v. 6. Rom. 9. v. 33. pro Non festinet, habet Non
confundetur. Circa quod docti Interpretes no-
stri modum loquendi usitatissimum apud Nos
satis opportunum adducunt, dum pro pudefieri
dicitur correrse, quedar corrido, quod ad festina-
tionem potest commodissimè referri. Hi ergo
qui erga sanctiora quæque, dum nimis sunt
creduli inconsulta devotione festinant, pudo-
rem caveant, & ne confusi (corridos) maneant,
providè vereantur. Et de vera quidem apud
Prophetam fide, ut ex eo pro ea, quæ humano,
& fallibili fundamento innititur, documen-
tum urgentius hauriamus. Lucæ 18. v. 19. & 20.<marginalia>Lucæ 18. v.|19. & 20.</marginalia>
notandum illud: Et interrogavit eum quidam
princeps, dicens: Magister bone, quid faciens vi-
tam æternam poßidebo? Dixit autem ei Iesus:
Quid me dicis bonum? nemo bonus, nisi solus Deus.
Ubi cælestis Magistri increpationis amaritiem
in responsione admixtam mirantur Interpre-
tes. D. Hieronymus sic ait: Non bonitatis te-<marginalia>D. Hiero-|nymus.</marginalia>
stimonium renuit, sed Magistri absque Deo exclu-
sit errorem. Sic S. Doctor. Non ergo Chri-
stum esse Deum planè ille credebat; & tamen
illum Deo soli proprio celebrabat epitheto.
Festinavit igitur, nondum stabilita fide; nec
placet Domino festinatio ista, & admiro qui-
dem cum Magistri præconio divinitatis elo-
gium, quando pro ijs fuerit eorum credulitas
roborata. Nec de his plura, circa quæ forsitan
multa dudùm insinuata, nec cognita, posteri-
tati naturæ arcana reservantur.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM XI.</A+3>
<A+2>De Protectoribus Indorum, & non-
nullis alijs.</A+2>
<A+1>§. UNICUS.
Circa præfatos quædam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1108.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rotectores Togatos vidimus, qui-<marginalia>Protector&#x0169;|ut steterit|suscitatio.</marginalia>
bus ea demandata munia, quæ in
Præfatione Tituli memorata. Et cùm eorum
jam provisio desijsset minimè utpotè conve-
niens judicata, non surrecturam ejusmodi ge-
nerationem adjectum, ut bonis poterat firmari
conjecturis. Sed quæ est judiciorum diversi-
tas, & succedentium capitum in gubernatione
sententiarum varietas, conjecturarum firmitu-
dinem superarunt. Vidimus namque iterùm
Togatum Protectorem, & virum quidem lau-
datum à me aliàs, D. Didacum de Leon Pi-<marginalia>D. Didacus|de Leon|laudatus.</marginalia>
nellum, Sacrorum Canonum Primarium Pro-
fessorem, præclarum quidem sapientia, nec
probitate minorem, unde & majoribus dignis-
simum muneribus, ijs ad quos eorum dispensa-
tio spectat, si mens non læva fuisset, tunc ad de-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0404.jpg/>
@@1@<SE404>§. Vnicus. De Protectoribus Indorum. 389
<duolan 2><-P>liberationem saniorem erecta, quando mors,
quod dilatum honoris fuerat intercepit. Mor-
tuum ergo Regij Fiscalis designatio reperit,
ampliores procul dubio ascensus habiturum.
Et ut audio à nonnullis pro gradus prædicti
continuatione certatur. Res siquidem magna
videtur eisdem Senatoria toga, Senatorius con-
sessus, & in Audientiæ Regalis corpus quo-
dammodo cooptari. Circa quod, cùm non sit
disputandum de gustibus, per me quidem licèt
ipsis ut voluerint opinari. Quamvis revera<marginalia>Togati ut|minus con-|veniant.</marginalia>
togatis decor sine substantia togæ, sine munijs
inquam Senatorijs, sine salario, minùs quidem
decens viris aliàs præstantibus videatur. Unde
tales minùs solent dignis vocabulis compellari,
sicut Collegiorum majorum Familiares, & Re-
ligionum Donati. Unde & actum, ut nullus
ex prioribus illis Protectoribus promoveretur,
quod & ita peractum; unde & circa eum, quem
adeò præstantem eruditione ac pietate per-
speximus non aliter videbatur agendum, nisi
Excellentissimi Comitis de Lemus Puriviani
Proregis, cujus erat Assessor valida instantia
post annos plures id, quod diximus, impetras-
set. Ubi & illud non gravamur adjicere, pro
Indis, de quorum protectione agitur, minùs
esse aptum Senatorium illum apparatum, cùm
esse illis facilis debeat aditus, & paterna adhi-
benda tractatio, ad quam togæ Senatoriæ ma-
jestas mirum erit si, ut par est, se dignata fuerit
inclinare. Sic equidem nobis censere datum:
quid opportuniùs censerint alij, & verò etiā
fuerint executi, cum veneratione captandum.
Et utinam quantùm auctoritatis & splendoris
huic accuratur muneri, ipsius implemento tan-
tumdem curæ & solicitudinis impe&#x0303;datur: ne in
tolerando absurdo plus de accidentibus, quàm
de substantia procuretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1109.</absatz-nummer> In Additionibus à n. 141. plura ha-<marginalia>Circa pri-|vilegium|Indorum ut|miserabili&#x0169;|personarum</marginalia>
bentur, propter quæ Indi Protectoris egere
assistentia censeantur. Et in primis probatum
miserabiles esse personas. Circa quod notanda
doctrina Gabrielis Pereyra, quem adducit P.
Pereyra in Promptuario juridico n. 1276. asse-<marginalia>P. Pereyra.</marginalia>
rentem quamvis miserabilium privilegium in
totum remitti nequeat, tamen in casibus parti-
cularibus personas miserabiles suo privilegio
renuntiare posse. Circa quod dubitari de In-
dis possit, an scilicet sine Protectoris assisten-
tia id præstare queant. Et dicendum non posse
in re momenti considerabilis: & quia pro illis
tale esse potest, quod respectu aliorum non
esset tale, id in casuum contingentia dispicien-
dum. Et quod ad personale commodum atti-
net, rarò eveniet ut Indi in eo graviter pec-
cent: quia verò potest tertij interesse verti,
v. g. filiorum, tenentur se privilegij usu defen-
dere, & ita Protectoris officium implorare.  Ad-
dit Auctor idem ex Michaele Reynoso privile-
gi&#x0169; fori Ecclesiastici abijsse in desuetudinem.
Quod intelligendum quoad plenarium usum,
non verò juxtà limitationem, de qua dictum
n. 175. Agit etiam præfatus Auctor de privi-
legijs dictis in sua Academia n. 475. Unde peti
aliqua pro materia præsenti poterunt. Et quod
in Ordinationibus Lusitanicis habetur circa
dictum privilegium, esse generale, & nullum<-P>@@

<-P>tempus limitatum requirere ut quis reputetur
pro miserabili ex Melchiore Phębo habet idem
Scriptor. estq&#x0301;ue Indis penitus adaptandum,
quia in generali pro omnibus ratione fundatur:
& ut in nonnullis conditionibus generalis non
sit, pro illis equidem nulla videtur excipienda,
in quibus pro aliquarum supplemento caussa
religionis militat, cùm de illorum exacta aga-
tur conversione.</P>
<P>  <absatz-nummer>1110.</absatz-nummer> Occasione privilegij Indorum circa<marginalia>De testa-|mentis mi-|litum.</marginalia>
testamenta dictum etiam de privilegio Indi-
corum militum circa illa §. 4. Pro quo & P.
Pereyra suprà nu. 1262. & seqq. ubi ex Alvaro
Valasco speciale illud, testamenta dicta non
subjacere querelæ inofficiosi testamenti, si ex-
heredent parentes suos vel filios. Id quod ad<marginalia>Peculiare|aliquid pro|Indis.</marginalia>
Indos meritò etiam referendum, in quibus in-
consideratio dicta locum habere frequenter
potest, & applicandum juxta dicta §. præfato.
Ex Georgio Cabedo, Milites stationarij seu li-
mitanei, & qui sunt in arcibus non gaudent
privilegijs militaribus circa testamentorum
confectionem. Contrarium à Nobis traditum
n. 170. & quidem cùm privilegium sit, meritò
debet ampliari. Licet de nostris loquendo qui
Limæ & in Callaico existunt portu, ubi ma-
gna est pro testamentorum solemnitate com-
moditas, non videatur cur non debeant ad il-
lius observantiam obligari: nisi quatenus ino-
pinato successu non potuerint legales circum-
stantias custodire. Pro quo & facit quod
subdit ex Antonio à Gamma, quòd scilicet pri-
vilegia militum hodie competunt his, qui pa-
rati sunt ad Reipublicæ defensionem, quamvis
in castris non existant: & ideò suis concubinis
donare neque&#x0169;t, nisi pro servitijs sibi impensis.
Id quod semper allegari poterit, cùm sit illa
frequentissima concubinatus excusatio, sine
concubinæ subsidio ad multa necessario vitam
non posse nisi ægerrimè sustentari. Sed quid
uxorati? Etiam & illis sua non desunt impen-
sa servitia. Unde quod ad statutum præfa-
tum attinet, vix esse alicujus momenti poterit.
Quòd si in conscientiæ foro obligare dicamus,
& cum impedimento circa dominij translatio-
nem, nova quidem emergent conscientiæ liga-
mina, nec de restitutione quæ cogitet futura
est aliquando concubina: unde circa hoc non
multùm urgendum. Infelix miles resti tartarea
circumclusus, sufficit ei malitia sua.</P>
<P>  <absatz-nummer>1111.</absatz-nummer> Omissis alijs, quæ ad Protectores,<marginalia>De Secreta-|rio guber-|nationis.</marginalia>
& nonnullos alios spectant, de quibus præsen-
ti in Capite, & in Additionibus sufficienter,
juvat nonnihil pro coronide circa Secreta-
rium gubernationis adjecisse. Pro eo quidem
qui ea, quæ ad gubernationem spectant, & à
Prorege uti gubernatore procedunt, & justitiæ
non esse dicuntur, suo testimonio reddit au-
thentica, ritu honorifici tabellionis. Et offi-
cium quidem magno emitur, quia & quæstuo-
sum, & inter honoraria suis etiam prærogati-
vis excellit. Circa quod potest Proregum con-
scientia non leviter gravari. Cùm enim habeat<marginalia>Proregum|unde onera-|ri possint|conscientiæ.</marginalia>
illud ex Regio præscripto certam designatam
sphæram, & nihil in illa non quæstuosum, fre-
quentem querelam audiri multum ab ipsis de-
trahi de emolumentis officio consignatis, dum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0405.jpg/>
@@1@<SE405>390 Recognitio Tomi I. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>per alios nonnumquam præstant, quod fu-
issent Secretarij interventu præstituri: unde &
restitutionis gravamen emergere non assequor
quomodo queat, nisi ex bonæ fidei processu,
dubitari. Sed est non leve etiam illud, quod Se-<marginalia>Modus|agendi per-|versus.</marginalia>
cretarius incurrit. Habet enim ille pro nego-
tiorum expeditione officiales suos, plumarios
ministros, quibus stipendium annuum nō solet
assignari. Ex quo fit ut ab ijs, quibus authen-
tica sunt testimonia reddenda, quibus non
paucæ quandoque implentur paginæ, laboris
compensationem accipiant, cùm sit aliàs au-
ctoritate Regia publica in tabella scripta, quæ
uti inviolabilis Secretario debeatur. In quo
quidem quàm gravia admisceantur absurda e-
rit qui non videat & abhorreat nullus. Quod
equidem sic se habuisse ante annos non mul-
tos, & longa firmatum consuetudine, ex viro
hausi probitatis eximiæ, qui invitus per tempus<marginalia>Christianus|alius.</marginalia>
aliquod assumpsit & exercuit officium: & mo-
dum administrationis iniquæ deprehendens,
officialibus duobus annua & competentia assi-
gnavit stipendia, conditione addita minimè
temeranda, ut præter stipendia sua nihil essent
à concurrentibus, prout singulis intererat, ac-
cepturi. Quo Christianæ dispositionis arbi-
trio nihil cogitari opportunius potuit, nisi etiā
& ibi radix omnium malorum cupiditas introi-
tum invenisset. Dum enim qui negotio incum-<marginalia>Unde te-|meratus.</marginalia>
bunt suo celeritatem expeditionis accurant,
lentum in officialibus agendi modum prompta
largitione depellunt, inscio Secretario. Et solet
illa nō æquare modò, sed & superare stipendium
Secretario pro functione hujusmodi designa-
tum. Quia verò hoc nequit semper fieri, ideò
quod de annuo stipendio dictum; nequit non
valde conveniens haberi; immò & necessa-
rium, sicut in officijs alijs, in quorum usu opus
est ministros adhiberi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1112.</absatz-nummer> Sed quid circa obligationem resti-<marginalia>De obliga-|tione resti-|tutionis.</marginalia>
tutionis? Urget illa, quia in eo qui largitur,
suam redimit vexationem, ut est certa apud
Scriptores omnes resolutio. Quod quidem
tunc verum habet quando qui tribuit non ha-
bet animum ita tribuendi, ut licet invitus tri-
buat, de recuperatione deponat penitus volun-
tatem. Sic enim quod tribuitur, habetur pro
derelicto, unde is, cui tributum est, potest il-
lud, quamvis injustè accipiat, sine restitutionis
onere possidere. Quo pacto circa nonnulla
alia philosophati sumus. Est autem pro officia-
libus istis speciale illud, quòd scilicet ea, circa
quæ ipsorum versatur industria, ad gratiam
potiùs quàm ad justitiam videntur spectare,<-P>@@

<-P>unde non ita ægrè quæ pro obtinendis testimo-
nijs ad investituram necessarijs impendenda
sunt, dictis ministris, sed liberaliùs agendo con-
feruntur. Et quidem vix erit, qui si restitu-
tionem admittat, vel qui ut remittat rogatus,
non sit penitus remissurus. Et remissionem qui-
dem ab onere restitutionis eximere, per se no-
tum est, quando illæ conditiones concurrunt,
de quibus P. Molina Disputat. 757. pro quibus<marginalia>Remissio|debiti ut ex-|cuset resti-|tutionem.</marginalia>
hîc nulla, quæ obstare queat. Dixi Quamvis
injustè accipiat: quia potest in acceptione esse
injustitia, eo quòd cùm Secretario ita pactum
sit, ut ultra stipendium ab ipso assignatum ni-
hil recipiendum sit. Ex cujus tamen pacti vio-
latione nulla Secretario ipsi restitutionis faci-
endæ obligatio urget, quia neque ratione rei
acceptæ, quandoquidem ab alio, & non ab illo
processit acceptio. Neque ex modo accipiendi,
quia ille comitatur rem, & eum respicit, ad
quem illa pertinet, qualis non est Secretarius.
Neque aliunde eidem illatum damnum pecu-
nia compensabile. Si ergo injusta acceptio ex
eo accidat, quòd is qui tribuit, omnino tribuat
invitus, quod evenire potest; sed cum volun-
tate illa pro derelicto relinquendi, cùm res sit
parvi momenti comparatione gratiæ à Prorege
comparatæ, licet aliàs materia peccati lethalis
attenta quantitate. Ad eum modum, quo peti<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
aliquando peculiaris elee&#x0308;mosyna solet, rogato
pro petitione primario aliquo ex Senatoribus,
aut consimilis auctoritatis. Quæ cùm confer-
tur, quoad excessum respectu frequentiorum,
invitus penitus est, collator: sed ita con-
fert, ut pro derelicto habeat excessum, nus-
quam repetendum. In quo quidem qui pe-
tunt, ex bona solent excusari fide: quam-
vis revera cum debita sit cautela in postu-
lationibus hujusmodi procedendum. Accidit
aliquando in postulatione simili ut quidam
pecuniam cum præfato largiretur excessu,
quam cùm porrexisset, unum manu levavit ex
porrectis denarium dicens: Hoc propter Deum
tribuo: cetera propter. Tacenda reliqua. Quæ
tamen possent proferre plures, cùm tacen-
dum potiùs humani respectus presso altè dolo-
re compellant. Et hæc quidem verosimilia
satis apparent, quandoquidem & receptis con-
formia in morali Disciplina principijs: circa
quę si secus alij censuerint, id pro certo habeant
homines hujusmodi restituros numquàm, & si-
ne fructu vigorem hac in parte futurum: cùm
possit esse fructuosa benignitas, post factum
quidem, & non ante illud: pro quo hæc satis,
sicut & pro Tomo Thesauri priore.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0406.jpg/>
@@1@<SE406>Circa Recognitionem Tomi II. Præfatio. 391
<Z><A+3>RECOGNITIO</A+3>
<A+2>TOMI SECUNDI</A+2>
<A+5>THESAVRI</A+5>
<A+4>INDICI</A+4></Z>
<P><A+1><INI5>I</INI5>N sacratioribus versatur ille: unde & dignior ut circa ipsum fusiori
calamo procedamus. Sed ad multa attenti, quæ pro brevitate mili-
tant, ut divinæ dispositioni placuerit Scriptiunculæ hujusce labor ad
extrema suo cum Auctore properans temperandus. In eo sum mense,
Iulio inquam, in quo Anno præterito inchoata illa; & cùm de viribus
non adeò fiderem, placuit illi, à quo omne datum optimum, & omne donum<marginalia>Jacob. 1.</marginalia>
perfectum, verè patre luminum, ut ita fluxerint dies, quòd ex eis nullus labori
incommodus, cùm fuerit continuus, ut non contemnenda persuasum mihi habeam conje-
ctura, desiderium meum pro ejus gloria, & publica utilitate concertans, minimè displi-
cere. Sit ille in æternum benedictus, cui dicere profundißima animi demißione, & in-
ter Recognitiones, quas verso, recognitione gratißima, & possum, & debeo: Tam-
quàm prodigium factus sum multis: & tu adjutor fortis. Psalm. 70. v. 7.<marginalia>Psal. 70. v.|7. 8. & 9.</marginalia>
Vnde & quod præcedit: In te cantatio mea semper, sicut & quod sequitur: Re-
pleatur os meum laude: ut cantem gloriam tuam, tota die magnitudinem
tuam, v. 8. Vbi & quod statim additur perpendendum: Ne projicias me in tem-
pore senectutis: cùm defecerit virtus mea, ne derelinquas me. v. 9. Quæ
quidem jam senem protulisse Davidem affirmat Cardinalis Bellarminus: & tunc se fa-
tetur ille prodigium, quia componendis & canendis aptus erat carminibus: cùm tamen
Septuagesimum annum ætatis aut expleverit tantùm, aut non multùm superarit, de quo
P. Salianus Tomo 3. An. 3020. n. 6. ante vitæextrema: frigore invalescente pro-
stratus. Cùm ergo sic caneret, se agnoscebat, & fatebatur esse prodigium: unde &
gratus beneficijs tantis, pro gratiarum actione cantionem dicebat fore perpetuam: In te
cantatio mea semper. Nec qualicumque contentus, ejus plenitudinem exorabat: Re-
pleatur os meum laude. Adjutoris inquam fortis, & eatenus prodigialis. Circa quæ
sic Titelmanus: Ut autem gratus tibi esse valeam pro tanta tua erga me sol-<marginalia>Titelmanus</marginalia>
licitudine, peto, ut os meum repleas laude, ut medoceas per illuminatio-
nem & eruditionem internam Spiritus tui, quomodo te dignè laudare
queam: ut cantare possim magnificentiam gloriæ tuæ, & jugiter omnibus
diebus vitæmeæ canticis & Psalmis valeam celebrare magnitudinem
tuam, secundùm quam per omnia verè es maximus. Hæc ille. Et quid ad
hæc parvitas mea? Hæreo circa applicationem Octogenario major trium ferè annorum
excessu. Dicant alij quod velint. Vnum illud mihi Vatis supremi studium in votis est, ut
pro beneficio prodigiali sim in gratiarum actione prodigium, labori insistens ætate in præ-
fata, sicut ille in sua perpetuus Canticorum & Psalmorum artifex insistebat. Neque
studium dictum sine timoris stimulo transigendum ad quem spectat illud: Ne projicias
me in tempore senectutis, &c. Circa quod adductus Scriptor sic locutus Paraphra-</A+1><-P>

@@0@<filename:W0001-F-0407.jpg/>
@@1@<SE407>392 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<-P><A+1>stes pijßimus & elegantißimus: & postquàm à puero mei semper sollicitis-
simam gessisti curam, noli, quæso, pati, ut in ætate pleniori, aut etiam
jam deficienti, à te aberrem, atque à tua gratia excidam: qui me tanto-
pere in tuo servitio confortasti, cùm essem valido & vegeto corpore, ne
patiaris me (quæso) à te aberrare, ac te relinquere in tempore senectutis,
quando deficere incipiet virtus mea. Esset enim id prorsus abominabile,
si ego (quem semper à puero tanta cura in tua servitute custodisti) in ætate
tandem deficiente delirare incipiens, à tua servitute me separarem, sicque
à te, & tua gratia derelinquerer. Sic Vates, sic dignus Vatis Interpres, sic ego,
ut ad rem iam.</A+1></P>
<duolan 2><Z>CIRCA
<A+3>TITULUM XII.</A+3>
<A+2>De Privilegijs Indorum.
§. I.</A+2>
<A+1>Privilegia Indorum ut sint favorabilia,
& quid inde emolumenti.
Circa Cap. 1. & 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1113.</absatz-nummer> <INI5>F</INI5>Avorabilia esse dictum<marginalia>Circa inter-|pretationem|privilegij|favorabilis|pariter &|odiosi.|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
ibi,  ex quo & habetur la-
tè esse interpretanda, pro
quo & videri possunt P.
Herincx Tomo 2. Tract. 3.
Disput. 4. Quæst. 7. & P. Bonæ-Spei Tomo 4.
Tract. 3. Disputat. 11. Dub. 3. qui n. 25. tradit,
quòd si privilegium sit partim favorabile, par-
tim odiosum: qua parte est favorabile, est latè
interpretandum; strictè autem qua parte est
odiosum, si in illo hæc distingui possint, &
nulla in contrarium obstet necessitas. Si tamen
dubium sit an privilegium sit favorabile, an
odiosum, est judicandum esse simpliciter favo-
rabile, quia privilegium favorem per se inten-
dit. Quæ quidem doctrina videtur aptari posse
Dicto 3. ex n. 8. ubi asseruimus, si privilegium
aliquod sit contra jus commune, aut aliàs
odiosum, ex quo nulla utilitas ad Ministrum
veniat, non debere amplè interpretari, quia
non habet rationem talis respectu Ministri, &
ita non est fundamentum ut possit erga illum
ampliari. Additum tamen Dicto 2. Ordinariè
privilegia commodum aliquod Ministrorum
afferre; unde & posse ex ea parte etiam favo-
rabilia judicari. Ubi quidem ex eo quòd com-
modum aliquod afferant, non videntur peni-
tus favorabilia, sed habere rationem privilegij,
quia commodum uni potest respectu alterius
esse odiosum, ut in privilegio decimarum.
Tunc ergo stare prædicta doctrina poterit. Sed
quidem quod ad Dictum primum spectat, tunc
locum habere potest, quando de Religiosis
non agitur Indorum Ministris. Quod autem
ad secundum, de Religiosis accipiendum, ut
verosimilius possit procedere. Et pro omni bus
etiam verosimiliter accipiendum. Licet enim<-P>@@

<-P>stare possit commodum alijs odiosum, dum de
Indis agitur, odium quodcumque redditur in
favorem, quia tendit ad illorum conversionem,
valdeq&#x0301;ue conveniens est ut Ministri Evange-
lici laboris sui, satis quidem onerosi, aliquod
habeant levamen ex Apostolicæ Sedis verè pa-
terna providentia. Congruit autem quod ulti-
mò additum, extante dubio, ut inde omnis
possit scrupulus amoveri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1114.</absatz-nummer> Juxta quod procedit etiam quod<marginalia>Contra jus|commune|ut etiam|favorabile,|si pium.</marginalia>
habet nu. 22. ubi ait derogationem juris com-
munis in caussis pijs juxta Tiraquellum non
reputari odiosam, cùm pia sit. Unde Religio-
sorum exemptio ab Ordinario loci odiosa non
reputatur, licet sit contra jus commune, quia
pia est, & ideò amplè sumenda: præsertim
cùm summa sit Juris-consulto ratio, quæ pro
Religione facit, juxta legem Sunt personæff. de
Relig. & specieb. fundi 4. Sic ille. Cùm ergo
ex parte Religiosorum novus accedat titulus
in casu nostro, inde etiam ampliatio sustinen-
da. Addit idem privilegium, quod est in præ-
judicium tertij, reduci ad odiosum, ac proinde
esse strictè interpretandum. Atqui privilegium
tale potest esse pium: ergo etiamsi odiosum,
potest ampliari. Id quod in exemplo adducto
ab Auctore ipso videtur planum; in exemp-
tione inquam Religiosorum, jus enim tertij
tangit, & diminutio jurisdictionis præjudicium
quoddam est: ut videri potest apud P. San-
cium Lib. 8. de Matrim. Disp. 2. nu. 3. licet P.
Hugo Chassaing de Privilegijs Regulari&#x0169; Tract.<marginalia>Quid præ-|iudicium.</marginalia>
2. Cap. 1. Proposit. 3. id neget ex eo videlicet,
quòd præjudicium pro injuria sumat. In gene-
raliori autem acceptione, pro jactura, scilicet
sine injuria, debet convenienter admitti. De
illius aute&#x0303; nominis significatione varia agit P.
Pereyra in Lucidario n. 888. & nu. 1170. &
luculentiùs Passeratius. D. Caramuel in Theo-
logia fundamentali nu. 466. ita scribit: Qui<marginalia>D. Cara-|muel.</marginalia>
suo utitur jure, etiam cum damno tertij, nemini
præjudicat; est enim præjudicium, non qualecumque
damnum, sed illatum injustè. Sic ille. Cujus non
obstante judicio, id quod est dictum, potest
verosimiliter sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1115.</absatz-nummer> Quòd ad rem autem attinet ita ille<marginalia>Illius do-|ctrinam-|circa inter-|pretationem|cum damno|tertij.</marginalia>
loquitur n. 945. In privilegio quòd est contra
commoditatem tertij, non verò contra illius ad-
quisitum jus, debet esse latißima interpretatio in
favorem illius, cui privilegium conceditur; non
enim est credibile in materia meræ gratiæ voluisse<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0408.jpg/>
@@1@<SE408>§. I. Privilegia Indorum ut favorabilia &c. 393
<duolan 2><-P>Principem esse melioris conditionis illum, cui pri-
vilegium non conceditur, altero cui conceditur.
Ceterùm si privilegium vergat contra jus adquisi-
tum à tertio, ita debet interpretatio fieri, ut non
dicatur Princeps vel Pontifex, aut alteri injuriam
fecisse, aut suæ jurisdictionis limites exceßisse. Hæc
ille. Iuxta quem circa jus tertij etiam esse po-
test ampla interpretatio. Distinctio autem illa
de commoditate & jure adquisito difficilis ap-
paret, quia supponitur esse veram tertij com-
moditatem, quæ ab ipso aufertur, aut limita-
tur, unde & jus in illa habere, quod in re dici-
tur, unde & adquisitum. Licet ergo juxta sty-
lum Pontificiæ Cancellariæ sit juri tertij non
esse intelligendum velle Pontificem derogare:
pro quo & Guiniparus Quæst. 2. Cap. 3. nu. 29.
& seqq. Disputat. 2. & Moronus Responso 40.
nu. 31. & seqq. quando tamen expressè de illo
agitur, in ijs, circa quæ potest illius potestas
exerceri, si favorabilis concessio, & in caussa
pia ac Religionis versemur, interpretatio est
cum rationabili amplitudine facienda. Ut con-
stat ex Cap. Ad audientiam de decimis, ubi Ale-
xander Tertius ad novales dixit extendi, cùm
tamen de tertij præjudicio infallibiliter agere-
tur. Et quidem Dom. Caramuel de privilegio
favorabili generaliter agens id asseruit, quod
vidimus, unde si de privilegio Religionem con-
cernens ageret, non est dubium plus aliquid
concessurum, quando videlicet expressè de re
aliqua agitur, circa quam potest Pontifex ex
absoluta potentia disponere, ut circa deci-
mas, & legata pia, de quibus alibi à Nobis
dictum.</P>
<Z>SPECIALIS
<A+3>DIFFICULTAS.</A+3>
<A+1>Circa necessariam praxim opinionis proba-
bilis ratione amplæ interpretationis
faciendæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1116.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Iximus privilegia in casibus<marginalia>P. Cardenas|ut affirmet|absolutè.</marginalia>
memoratis favorabiliter in-
terpretanda, id quod Juris
utriusque auctoritate firmatur. Sed quid si opi-
nio extet in casus contingentia, negans licitam
esse ampliationem, aut contendentem licitum
esse partem contrariam amplecti? An ejus usus
licebit? Negat P. Joannes de Cardenas Parte 1,
Crisis Theologicæ Tractatu 1. Disput. 17. Cap. 2.
& seqq. affirmans, & latè probans eo ipso, quòd
constitutio favorabilis sit, & eatenus latissimè
interpretanda, extendendam esse ad casus, in
quibus est opinionum probabilium diversitas,
atque adeò probabilitate&#x0303; opinionis strictæ limi-
tari per illud principium juris, quòd Constitu-
tio favorabilis amplianda sit: unde tantùm erit
speculativè probabilis, & non practicè: sive
directè probabilis, reflexè tamen vi prædictæ
regulæ improbabilis, & certò falsa. Pro quo
adducit P. Suarez lib. 4. contra Regem An-<marginalia>Auctores|pro eo ad-|ducti.</marginalia>
gliæ Cap. 34. n. 4. & Tomo 2. de Relig. Tract. 6.
de voto lib. 6. Cap. 26. nu. 6. P. Thomam San-<-P>@@

<-P>chez lib. 4. Summæ Cap. 40. nu. 26. & Tomo 1.
Consil. lib. 2. Cap. 4. Dub. 55. nu. 31. Dianam
Parte 6. Tract. 1. Resolut. 30. fin. Valenzuelam
adversus Venetos Parte 1. nu. 43. Thomam Del-
bene Tomo 2. Cap. 26. Dub. 9. Sect. 14. nu. 12.
Antonium Sousam in Bullam C&#x0153;næ Disput. 76.
nu. 5. citantem Hostiensem, Ioannem Andream
Felinum & Martham. P. Pellizarium in Manuali
Regular. Tomo 2. Tract. 8. Cap. 6. nu. 142. P. Fa-
gundez Lib. 4. de Iustitia Cap. 10. nu. 10. qui
Doctores in materia immunitatis præsertim
loquuntur, & licet eorum nullus quæstionem
in terminis proprijs verset, ex illorum tamen
loquendi modo id videtur colligi, quod & vi-
detur sufficere; pro quo & argui similiter po-
test, ut ex modo loquendi Doctorum, qui fa-
vorabilis appareat, debeat necessariò inferri
favorabilem esse sententiā eliciendam, quia &
hoc ad favorem spectat, ut scilicet nequeant illi
nisi ut certissimi assertores allegari. Funda-<marginalia>Fundamen-|tum pro|assertione.</marginalia>
mentum autem ad paucas potest clausulas re-
vocari, stabilita enim in Constitutione (idem
erit in privilegio) favoris certa ratione, ex ea
sequitur ad casus dubios extendi debere: Atqui
in opinione probabili dubium extat; licet
enim quis quando assentitur, non dubitet, res
tamen ipsa dubitabilis est, & ubi assentitur
unus, potest alius dubitare, immò & opinans
ipse ante assensum. Ubi & addi potest, etiam
post assensum, ad quem non necessitatur, si
occurrat aliquid momenti alicujus pro par-
te adversa, potest assensum suspendere,
& ad statum dubietatis redigi. Ergo tene-
tur in hujusmodi eventibus ad favorabilem
sententiam penitus inclinari. Propter quod
dictus & doctus Pater plures probabiles sen-
tentias in materia immunitatis, quas Joan-
nes Sancius Disput. 44. nu. 52. proponit, &
pro praxi probat, nec posse reduci ad praxim,
nec dici probabiles in Disputationis fine con-
tendit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1117.</absatz-nummer> Sed quidem difficilem ille provinciā<marginalia>Quid stet|contra il-|lam,</marginalia>
assumpsit, & contra se habet plures & gravis-
simos Doctores, qui sententias probabiles in
in materia immunitatis, & multis alijs, non
penitus favorabiles defendentes, eas non tan-
tùm speculativè, sed pro praxi tales, & omni-
nò securas asseverant; distinctionis præfatæ
nulla inducta mentione. Et videri illi possunt
apud Dianam Parte 1. Tract. 1. & 2. Parte 3.
Tract. 1. Parte 4. Tract. 1. Parte 5. Tract. 1. Parte 6
Tractat. 1. Parte 7. Tract. 1. Thomas Del-bene
Parte 1. & 2. de Immunitate Ecclesiastica per
plura Capita, exceptis tribus postremis, in qui-
bus de illa non ita directè, licet locum habeant
privilegia. Et quidem P. Suarez, qui uti præci-
puus sententiæ patronus adducitur, post addu-
cta verba ex loco contra Regem Angliæ ita
subdit: & juxta hæc judicandum est de multis sin-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
gularibus casibus, quos congerit Azor Tom. 1. Lib.
5. Cap. 13. & 14. Sic ibi, in doctrina P. Azor
nihil deprehendens, quod posset improbare. Ille
ergo Cap. 13. Quæs. 9. post quæstiones nonnul-
las circa immunitatem propositas, ex varijs le-
gibus, statutis, & ordinationibus Catholico-
rum Principum, quibus illa videtur violari, ita
scribit: Meum in controversia propositum est, non<-P><marginalia>P. Azor.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0409.jpg/>
@@1@<SE409>394 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>Reges & Principes, Ecclesiæ alioqui patronos &
defensores, & benè de Christiana & Catholica Re-
publica meritos offendere, nec eos verbis de suo jure
& potestate dejicere: nec Ecclesiæ, quam ut ma-
trem piè & religiosè venerari & honorare debe-
mus, aliquod jus debitum mea disputatione detra-
here vel denegare, sed explicare dumtaxat rei diffi-
cultatem, ne facilè Doctores Catholicos, qui de
hac quæstione tractarunt, approbemus aut impro-
bemus, vel etiam damnemus: quæ enim mitiùs &
benigniùs interpretari possumus, non est cur duriùs
& severiùs accipiamus, quasi rigidi censores effecti.
Sic doctissimus ille & prudentissimus Magi-
ster, qui citato in Capite plures quæstiones
probabiliter quidem, nec tamen conformiter
regulæ illi de favorabili interpretatione resol-
vit. & Cap. 14. de alijs disserens, licet non in
omnibus similiter decernat, auctores tamen
gravissimos pro illis stantes debita veneratione
prosequitur, neque eorum Assertis eam, quam
conciliare illis auctoritatem ac probabilita-
tem potuerunt, neutiquam inficiatur. Quibus
tamen adductus Scriptor probabilitatem dene-
garet, immò & jam constat denegasse. In quo
quidem Principum Catholicorum juri videtur
derogari, quatenus illud, quod habent, ut be-
neficio probabilium opinionum auctoritatem
tueantur suam, ipsis abnegatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1118.</absatz-nummer> Nec satisfacit quod habet n. 49. ubi<marginalia>Vt respon-|deat P.|Cardenas.</marginalia>
ita scribit: & tamen aliquibus difficile videtur
damnari tamquàm improbabiles, quæ habent pro se
plures Auctores. Quod mihi difficile non est, qui
video aliquas opiniones in alijs materijs defendi
planè improbabiles à plusquàm viginti Doctoribus,
quas retuli Disput. 11. Cap. 8. Sic ille, addens
prædictæ objectioni satisfieri ex eo quòd sen-
tentiæ Doctorum adversantium ut directè pro-
babiles admittantur, licet reflexè falsæ sint &
improbabiles. Non inquam satisfacit. Primò<marginalia>Sed impro-|batur effi-|caciter.</marginalia>
quia hîc non agitur de aliquorum tantùm Au-
ctorum sententia, sed de quamplurimis; quo-
rum sententijs nullus est ausus notam impro-
babilitatis irrogare, & numerum sanè excedunt
ab Auctore assignatum, etiam 28. de quo nu.
154. Secundò. Juxta id, quod tradit Cap. 4. &
resumit cum P. Vasquez n. 165. 252. & 253.
quatuor sunt exceptiones, ex quibus Docto-
rum auctoritas infirmatur. Prima, quòd pars
opposita sit certa. Secunda, quod eorum sen-
tentia levi fundamento nitatur. Tertia quòd
Auctor varia improbabilia doceat. Quarta
quod absque discussione rationum, vel more
avium alium sequantur. Atqui nihil horum
potest magno illi gravissimor&#x0169; Scriptorum ag-
mini opponi probabiles sententias in materia,
de qua agimus, propugnantium: Ergo non
stat eorum auctoritatem nullius esse momenti
ad probabilitatem illis conciliandam. Prætereà,
si opponi exceptiones prædictæ possunt: ergo
illorum sententiæ non sunt directè probabiles.
Illatio est evidens, quia directa probabilitas
vera probabilitas est: aliàs non judicasset Au-
ctor ex eo satisfieri, juxta nuper dicta ab ipso:
veræ autem probabilitati exceptiones dictas
constat repugnare. Deinde quod de hujusmodi
directa probabilitate dicitur non etiam satis-
facere compertum est: Quia ut absoluta &<-P>@@

<-P>& omnimoda non admittatur, ratione prædi-
ctarum exceptionum tantùm haberi potest:
quas tamen vidimus locum habere non posse.
Præterquàm quòd nequit stare id, quod de Re-
gio jure dicebamus: cùm enim sententiæ illæ
quod ad praxim attinet sint improbabiles, per-
inde est ac si probabilitate essent penitus desti-
tutæ. Et juxta hunc sensum Auctores locuti,
qui sententias, de quibus agimus, tenuerunt,
praxim videlicet attendentes, & distinctionem
illam directæ & reflexæ neque per somnium
habitam cogitantes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1119.</absatz-nummer> Et quidem P. Suarez, à quo præce-<marginalia>P. Suarez|ut faveat.</marginalia>
dens discursus sumpsit exordium, tantùm abest
ut positioni citati Scriptoris patrocinium præ-
stet, ut ex eo potius contraria veniat compro-
banda. Sic enim ille citato loco contra Regem
Angliæ: At verò quando ignorantia vel dubitatio
circa jus provenit ex rei ipsius difficultate, & opi-
nionum varietate: tunc si nihil certum & explora-
tum poßit ex sacris Canonibus colligi, servandæ
sunt generales regulæ de opinionum delectu, & in
hac materia est valde observandum, ut in favorem
Religionis, & consequenter in favorem exemptio-
nis amplietur potius quàm restringatur Ecclesiasti-
ca immunitas, & juxta hæc judicandum est. Sic
Doctor Eximius, qui in casibus occurrentibus
circa jus, si opinionues sint, servandas esse ge-
nerales regulas asserit de opinioum delectu:
ergo locum illæ habere possunt in materia ex-
ceptionis, sin minùs inutiliter, & minimè ad ve-
ritatem consonè sic Doctor tantus locutus fuis-
set, cùm dicere debuisset tantummodò quòd
est in ejus verbis extremum, omissa penitus
clausula de opinionum delectu. In illis autem
nihil speciale habetur, cùm id omnes pro certo
habeant, favorem scilicet Religionis & exemp-
tionis ampliandum potiùs quàm restringen-
dum: ubi probabilitas non exclusa, neque
quod præmiserat de generalibus regulis circa
illam. Unde notanda conclusio: & juxta hæc
judicandum est. Non enim dixit, Iuxta hoc, sed
Iuxta hæc, ut quidquid circa modum proceden-
di in opinionum conflictu præmiserat, indica-
ret. Et ut demus de præferenda opinione favo-
rabili in eventu quocumque judicium protu-
lisse, ubi id, quod de improbabilitate dicitur,
cùm manifestè opiniones supponat esse pro-
babiles, & quidem in ordine ad praxim, de illa
enim erat sermo, cùm de casus contingentia,
ut ex tenore verborum constat, ageretur. Id
quod in Doctoribus pro eodem adductis obser-
vandum, nullus enim, ut diximus, in terminis
est proprijs quæstionis locutus, neque impro-
babilitatem illam universalem ullatenus indi-
cavit, etiamsi demus id, quod dudum circa P.
Suarium, dicebamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1120.</absatz-nummer> Quia verò P. Suarez de Opinionum<marginalia>Quid illè|circa opi-|nionum de-|lectum.</marginalia>
delectu, & generalibus circa illum locutus re-
gulis, consulendus ille circa illas in 1. 2. Tract.
3. Disput. 12. Sect. 6. ubi cùm statuat posse
quemsequi opinionem probabilem relicta pro-
babiliori, de quo n. 8. cùm tamen n. 4. sic præ-
misisset: & in his omnibus non loquimur tantùm<marginalia>Idem.</marginalia>
in communi de opinionibus abstractè sumptis, sed
etiam in particulari applicatis ad hanc personam,
& cum his circumstantijs. Juxta quæ id quod ab<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0410.jpg/>
@@1@<SE410>§. I. Circa favorabilem interpretationem. 395
<duolan 2><-P>ipso dictum de opinionum delectu, minimè ad
opiniones à circumstantijs est abstractas refe-
rendum. Potest autem aliquis ex ijs, quæ habet
in sine nu. 8. forsan offendere, sic enim ibi: In-
telligenda est autem hæc conclusio præcisè ex vi
hujus capitis, & ex directa obligatione illius legis,
de qua versantur opiniones, nam fortaßè aliunde
ex sine extrinseco vel ex alia obligatione quasi refle-
xa, poterit aliquis interdum teneri ad operandum &
non operandum juxta aliquam probabilem opinio-
nem, ut supra explicavi. Sic ille, qui ad explica-
tionem se remittens superiùs exhibitam: & vi-
detur illa esse, quæ habetur nu. 1. ubi ait opi-
nionem minùs probabilem posse tutiorem exi-
stere, & propter aliquam majorem utilitatem
etiam majorem pro illa resultare obligationem:
Quomodo opinio v. g. (verba illius sunt) quæ olim<marginalia>Ratio dire-|cti & reflexi|ut stare|queant.</marginalia>
dicebat posse absolvi absentem in casu neceßtatis,
revera minùs probabilis etiam tunc erat; tamen ad
juvandum proximum tutior erat. Juxta hæc ergo
dubitari nequit, quin distinctio aliqua directi,
& reflexi sit admittenda. Sed quod ad præsens
institut&#x0169; attinet, minimè congruit: non enim
negamus respectum posse reflexum inveniri,
sed quòd ille incongruè & inverosimiliter ca-
sui, in quo sumus, applicetur. Mens autem
P. Suarez comperta est, quandoquidem ag-
noscit directum respectum, ratione cujus
lex non obliget stante probabilitate, cùm ta-
men ab extrinseco supervenire obligatio queat:
atqui in casu nostro secus accidit, cùm non ab
extrinseco, sed ab intrinseco valde respectu ob-
ligatio statuatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1121.</absatz-nummer> Et ex hoc arguo manifesta ratione.<marginalia>Evidens pro|Asserto|discursus.</marginalia>
Nam distinctio illa directi & reflexi, nequit
ullo modo consistere, & ita corruit præfatæ
sententiæ fundamentum. Id patet. Nam respe-
ctus reflexus nequit esse extrinsecus: ergo erit
in ipsa directi ratione contentus. Assumptum
ostenditur. Nam lex aut Constitutio est essen-
tialiter favorabilis: ergo ejus obligatio favo-
rem respicit, tum in exercitio, tum in debita
interpretatione. Discursus est evidens, & juxta
mentem citati Scriptoris. Nec video quid pos-
sit verosimiliter responderi pro salvanda præ-
dicta distinctione: licet aliàs dici possit ex eo
convinci non esse locum interpretationi, quæ
favorabilis non sit, & ita neque opinionibus,
quæ restringendam legem aut Constitutionem<marginalia>Vt stet cum|opinionum|probabilita-|te.</marginalia>
intendant. Verùm id non urget; nam quam-
vis lex aut Constitutio favorabilis sit absolutè,
ex eo non sequitur quo minùs in casu aliquo
possint viri docti censere pati aliquam restri-
ctionem. Sic videri præsertim potest in mate-
ria Ecclesiasticæ immunitatis, de qua citati
Scriptores. Ex quibus ille apud P. Azor Cap. 13.
Vers. Item solent, ubi sic ille: Solent esse statuta<marginalia>Casus pecu-|liaris deci-|sio.|P. Azor.</marginalia>
ut primogenitus excludat secundò genitum in bonis
paternis. Item ut masculi excludant feminas. Quæ-
ritur an valeant hujusmodi statuta laicorum con-
tra Clericos, vel feminas Religionis voto consecra-
tas? Est constans multorum & communis opinio,
quos refert & sequitur Felinus n. 101. valere, quo-
niam nihil detrahunt Ecclesiasticæ immunitati.
Nam ante Clericorum ordinem susceptum jus est al-
teri acquisitum: proinde si secundò genitus sit Cle-
ricus, nihil mirum est si non succedat in bonis, quia<-P>@@

<-P>lex constituta fuit antequam Clericus crearetur.
Similiter si femina sit Sanctimonialis Deo dicata,
potest succeßione paterna excludi, quia non exclu-
ditur, eo quòd sit sanctimonialis, sed quia antequàm
Religionis votis sese adstringeret & Deo obligaret,
lex fuerat constituta, ut masculi feminas exclude-
rent, & proptereà excluditur, sicut etiam secundò
genitus non excluditur quia Clericus, sed quia se-
cundò genitus: ergo ejusmodi statuta nihil immu-
nitati Ecclesiasticæ derogant, & eo ipso tuta con-
scientia firma & rata censentur. Sic ille præfatam
sententiam & referens & amplectens, sicut
nonnullas alias. Ubi tamen præfatus Scriptor
minimè practicam probabilitatem inveniet, &
immunitatem Ecclesiasticam violari conten-
det, cùm debeat in favorem ejus judicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1122.</absatz-nummer> Ad quod quidem responderi non<marginalia>Evasio|quæ dam|præclusa|contra P.|Cardenas.</marginalia>
potest ex ijs, quæ habet n. 53. ubi quartam
limitationem addit, quoties scilicet favor pro-
cedit, contra jus tertij, tunc enim non est am-
pliandus, atque adeo non debet extendi ad ca-
sus dubitabiles, neque habentes pro utrâque
parte opiniones probabiles, ut notavit P. Tho-
mas Sanchez lib. 8. de Matrim. Disput. 2. nu. 3.
cum multis Doctoribus. Sic enim cùm dicat,
ita subdit: Et nota in materia immunitatis non<marginalia>Auctor|idem.</marginalia>
habere locum hanc limitationem, quia numquàm
Principes sæculares habent ius contra reverentiam
debitam Religioni, & statui Ecclesiastico, nisi cir-
cumstantiæ evidenter extrahant casum à caußâ im-
munitatis. Hæc doctus Pater. Iuxta quem in
casu prædicto non poterit allegari jus acquisi-
tum, quia acquisitio illa ratione legis aut sta-
tuti habetur, vim habentis auctoritate Princi-
pis ad sic statuendum, quod tamen jus in Prin-
cipe negatur. Cùm tamen illud communis &
constans recognoscat opinio: illi profectò da-
tus locus, unde id habetur, quod intendimus, in
favorabili inquam lege, constitutione, & pri-
vilegio, quamvis favor summus appareat, esse
locum posse opinioni. Quòd si dicatur casum
prædictum ratione circumstantiarum eviden-
ter extrahi à caussa immunitatis; contra est,
nam circa illum versantur opiniones, unde evi-
dens potiùs est non esse evidentem; & ex se id
constat, quia ut esse contra immunitatem asse-
ratur, non leve extat fundamentum. Ex quo
& fit etiam quando evidens aliquibus videtur
aliquid in materia præsenti, esse locum dubio
& opinioni posse, cùm sint qui non ita evidens
arbitrentur; Esse autem illam non solùm di-
rectè, sed absolutè probabilem juxta mentem
Auctorum illam amplectentium evidentissi-
mum etiam est, quia versatur circa legem, quæ
ad praxim evidenter dirigitur; aliàs esset pror-
sus inutilis, id quod esset jam adhibitam re-
sponsionem deserere de evidenti extractione à
caussa immunitatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1123.</absatz-nummer> Potest etiam positio præfata ex ijs,<marginalia>Validum|aliud ar-|gumeutum.</marginalia>
quæ in limitatione dicta dicuntur, efficaciter
impugnari: Nam si circa jus tertij versetur
constitutio, & circa illud sint diversæ opinio-
nes, non habet locum certa circa favorem in-
terpretatio: Atqui eadem videtur ratio in eo
casu, quia stat generalis regula de ampla in-
terpretatione. Neque enim responderi potest
obstare jus tertij, quia illud incertum est, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0411.jpg/>
@@1@<SE411>396 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>in dubio melior est conditio possidentis, & quę
possidet constitutio est, circa quam dubium
esse nequit, si præsertim de immunitate Eccle-
siastica agamus. Et in ea quidem respectu sæ-
cularium Principum non posse habere locum
limitationem illam de jure tertij, non videtur
convenienter dictum: licet enim illi non ha-
beant jus contra Ecclesiasticam immunitatem,
possunt tamen habere illud non solum evidens
ut admittitur, sed etiam probabile, ut servata,
& in suis proprijs terminis constante illo, ipsi
in specialibus casibus agere possint taliter ut
illa minimè violata censeatur, juxta id, quod
ex P. Azor. positum nu. 1117. Item ex conces-
sione Apostolica aliqua habere privilegia pos-
sunt, pro quibus & jus quæsitum. Circa quæ
occurrere opiniones quandoque possunt, unde
& illi jus tueri possunt, & jam validiùs agere,
quia virtute se defendere possunt Apostolicæ
concessionis, & non tantùm ex jure sæcularis,
quantumvis excellentis, potestatis. Quæ om-
nia videntur comperta, unde plura non addam
omnia discutiens, quæ ab Auctore præfato pro
suæ sententiæ stabilimento congeruntur. Ne-
que enim in spiritu contradictionis hæc as-
sumpta disceptatio contra Scriptorem comper-
tæ adeò eruditionis, sed ut ostendam illum in
hac parte evidenti minimè discursu procedere
in re magni momenti, cùm elidi ille possit
breviter indicatis, aut expensis fundamentis:
in quo, ut jam admonui, parùm est laboris sui
impendio profecturus.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa perpetuitatem Indicorum Privilegio-
rum, & illorum exactam durationem.
Ad Cap. 3. & 4.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1124.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori manifestè demonstratum<marginalia>Non omnia|esse perpe-|tua.</marginalia>
non esse omnia perpetua, quod & uti
certum repetendum. Quia verò ex verbis illis
R. P. Claudij, de quibus nu, 14. scilicet, Cura-
tum est cum Sanctißimo, ut omnia privilegia, quæ<marginalia>Verba R. P.|Claudij|Generalis.</marginalia>
ab ejus Prædecessoribus pro Indijs concessa fuerant,
sine aliqua restrictione prorogarentur: & obtinui-
mus, sicut ex Brevi, quod nunc mittimus, consta-
bit: præcipuum pro illa nonnulli fundamen-
tum desumpserunt: cùm tamen quod trans-
missum Breve, non omnium, sed quorumdam
perpetuitatem contineat. Sed quidem res ipsa
ad congruam intelligentiam adhibita conside-
ratione compellit: ut scilicet id obtentum sig-
nificetur, quod ex Brevis tenore constabit, &
nō amplius. In quo quidem nulla verbis impro-
prietas, nullum in sensu admiscetur absurdum.
Quid enim hac planius clausula: Postulavimus
omnia, & obtinuimus, quod constabit ex Brevi. Il-
lud enim Sicut idem importat, ac si diceretur
Quod. Et quidem cùm in Brevi non omnia
postulata contineantur, ratione illius regulan-
da est prior&#x0169; verborum generalior usurpatio.<marginalia>Ex verbis|sequentibus|præcedentia|declarari.</marginalia>
Axioma enim celebre apud Jurisperitos est
verba sequentia præstare præcedentibus evi-
dentissimum intellectum: de quo Cardinalis<-P>@@

<-P>Tuschus Tomo 8. Lit. V. Conclus. 144. & D.
Barbosa de, Axiomatibus Iuris, Axiom. 222. Cùm
aliàs non versemur in Canone aliquo Concilij,
aut alio ex sacris; sed in Epistola, in qua La-
tinè reddita potuit Secretarius, aut exceptor
alius non omnem locutionis proprietatem ser-
vasse, licet in rei substantia minimè à veritate
deviarit. Neque mihi compertum an verba prę-
dicta ex Latina fuerint epistola decerpta, an
ex Hispana Latinitati donata, unde faciliùs po-
tuit æquivocationis occasio suboriri. Neque
illam hucusque potui diligenter quæsitam in-
venire. Videtur autem Latinus stylus, & juxta
illum, ac ita scribentium fidem, nostra in Scri-
ptione processimus. Ex eo autem quod additum
in litteris alijs sequentis anni, nihil, quod urge-
re ampliùs possit, habetur. Neque trium illo-
rum Prælatorum litteras reddi Pontifici opor-
tuit, quamvis omnium privilegiorum non esset
perpetuitas impetrata: nimis enim importu-
na instantia post concessionem modo dicto
impetratam videretur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1125.</absatz-nummer> Circa id verò quod de confirmatio-<marginalia>Difficultas|circa con-|cessionis|ejusdem|Pontificis,|quæ contra-|riæ appa-|rent, expe-|dita.</marginalia>
ne privilegiorum sine limitatione ulla in Bul-
la Pauli V. extante dictum est, ut non videa-
tur cum limitata Indicorum postmodùm ab
eodem habita posse componi, id stare ex ad-
verso videtur, quid de privilegio circa dispen-
sationem in gradibus matrimonij prohibitis,
est à Nobis dictum n. 388. & seqq. hujus Tituli.
Cùm enim à præfato Pontifice sit primo non
excepto derivata concessio, & posteà cum li-
mitatione circa ipsum, id stare posse sine prio-
ris concessionis abrogatione efficaciter com-
probatum. Ergo & stare poterit generalis illa
in Bulla ejusdem contenta Pontificis, non ob-
stante limitatione ab eodem adjecta in Brevi,
de quo dictum. Quòd autem confirmatio illa
generalis ad Indica debeat extendi ex Consti-
tutionis favorabilis nativa conditione deduci-
tur, juxta dicta §. præcedenti pro illius amplia-
tione. Sed quidem hoc non urget: licet enim
non implicet modus concessionis dictæ, ex
concessionis & confirmationis circumstantijs
ibidem adductis constat intentionem Pontifi-
cis minimè se ad Indicorum privilegiorum
confirmationem, de quibus neque agebatur.
extendisse. Quod autem in verbis præsertim sit
attendenda disponentis intentio, Doctores vi-
dendi apud nuper citatos observant. Unde
quod de favorabili titulo additur, non est ad
rem: cùm tamen in reliquis, de quibus me-
morata Constitutio procedit, debeat inviola-
biliter observari. Pro quo est illud in ipsa: De-
cernentes easdem præsentes, nullo unquam tempore<marginalia>Bulla Pauli|V.</marginalia>
&c. Sed tamquàm in divini cultus favorem, & fi-
dei augmentum, & propagationem concessas, sem-
perque & omninò ab illis exceptas &c. Vult ergo
doctissimus Pontifex quidquid in Jure pro fa-
vore Apostolicarum Constitutionum, & præ-
cipuorum titulorum habetur, ad suam illam,
& contenta in ipsa penitus applicandum, quod
est attenta animadversione & observatione di-
gnissimum: Sicut & quod sequitur post addu-
cta verba, sic enim ibi: & quoties illæ emana-
bunt, toties in pristinum & validißimum statum
restitutas, repositas, & plenariè reintegratas &c.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0412.jpg/>
@@1@<SE412>§. II. Circa Privilegiorum durationem, &c. 397
<duolan 2><-P>absque eo quòd desuper à dicta Sede illarum ulterior
restitutio, revalidatio, confirmatio, seu nova con-
ceßio, impetranda sit, &c. Quæ cùm ita se ha-
beant, quomodo stare potuit, ut à R. P. Gene-
rali Indicorum privilegiorum ulterior restitu-
tio, revalidatio, confirmatio, ac nova concessio
peteretur, quandoquidem illa fuerant in præ-
fata Constitutione contenta? Cùm ergo petita
fuerit, manifestum est pro non contentione il-
lorum argumentum, nec debere nos sapere
plusquàm oporteat sapere, supra Generalis in-
quam genuinum & primitivum intellectum:
qui sicut id, quod postulavit, exactè cognovit,
ita & quod est concessum exactissimè recog-
novit. Et hæc circa Caput 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>1126.</absatz-nummer> In 4. circa durationem n. 32. com-<marginalia>Circa com-|putationem|temporis in|privilegio-|rum con-|cessionibus.</marginalia>
munis adducta doctrina de computatione
temporis pro lege, juxta quam illud quod est
ab ipsa designatum, debet intelligi de momento
ad momentum. Ubi non leves possent difficul-
tates, & earum discussiones involvi, quas P.
Cardenas Parte 2. Tract. 3. Disputat. 26. & 27.
exhibet, utiliter apud eumdem consulendas.
Pro eo autem quòd ad Nos spectare potest, di-
ctum ibi Brevia Pontificia non esse computan-
da de momento ad momentum, & ita diem
Datæ non computandum propter dicta ibi-
dem. Circa quod & alia habentur n. 60. 94. &
102. ubi de Constitutione Innocentij X. cir-
ca triennium præcisum gubernationis, & ses-
quianni vacationem, nec non de septennali
dispensatione ab Alexandro VII. & quod de
momento ad momentum dicitur, non esse in
omni rigore servandum verosimiliter demon-
stratum. Neque proptereà Dom. Caramueli
annuimus à P. Cardenas solidè & subtiliter im-
pugnato, in ijs, quæ ad computationem mediæ
noctis ille contendit, ex quibus gravia possunt
inconvenientia suboriri: non ita circa alia, qui-
bus difficilè possunt præcisa momenta designa-
ri; in quibus cùm Auctores diversimodè sen-
tiant, si & illis Dom. Caramuel accedat, non
est cur debeat plus quàm alij rigidè & uti no-
vitatum architectus, impugnari. Notat quidem
P. Cardenas nu. 24. momenta non reduci ad
instantia physica, aut mathematica: est enim<marginalia>Quid mo-|mentum|juxta P.|Cardenas-</marginalia>
magna diversitas inter utrumque. Instans enim
mathematicum est physicè & realiter indivisi-
bile; momentum autem est quædam brevissi-
ma successio, physicè quidem divisibilis, mora-
liter autem indivisibilis: quia physica ejus di-
visibilitas & successio imperceptibilis est. Est
igitur momentum illa brevissima morula tem-
poris, in qua homo nequit distinguere succes-
sionem. Sic philosophatus ille. Sed quidem
momentum idem esse quod instans aut pun-
ctum prorsus indivisibile censent multi. Et sic
ante alios D. Hieronymus in illud 1. Cor. 15.<marginalia>Quid juxta|alios.|1. Cor. 15.|v. 52.</marginalia>
v. 52. In momento, in ictu oculi. Ubi de resurre-
ctione generali sermo, quam in instanti futu-
ram communis Doctorum sententia est, præ-
dicta Apostoli auctoritate roborata, ut videri
potest apud P. Suarez Tomo 2. in 3. p. Disput. 50.
Sect. 9. Vers. & absolutè. P. Cornelium in eum
locum, ubi & alij complures Interpretes, ex
quibus P. Tirinus, P. Menochius, P. Salmeron,
P. Sà, P. Justinianus. Pro quo & illud 1. Reg.<-P>@@

<-P>4. v. 20. In ipso autem momento mortis ejus. Ubi<marginalia>1. Reg. 4.|v. 20.</marginalia>
benè à P. Mendoza dictum, in ipso momento
proptereà positum, quia quod parùm abest, ni-
hil distare videtur, unde in mente habendum
illud: O momentum, à quo æternitas! Non ergo
significatio illa brevissimi temporis ita pro-
pria est.</P>
<P>  <absatz-nummer>1127.</absatz-nummer> Neque video cur in negotio, de quo<marginalia>Quid circa|institutum|præsens.</marginalia>
agimus, non possit juxta significationem di-
ctam usurpari. Et quod ad mediam noctem spe-
ctat, certissimum est illam in momento, prout
indivisibilis est duratio, consistere: posse enim
durationem dici, sunt qui affirment, & licet
non ita proprius modus loquendi sit, sustinen-
dus tamen ad commodam explicationem, cùm
alius non ita accommodatus sit, & æternitas
atque ævum durationes dicuntur, etiamsi in-
divisibiles. Sicut autem de media dicitur nocte,
ita & de alijs; neque ulla est urgens ratio cur
non possit intelligentia hujusmodi sustineri.
Licet enim nobis physicum non possit agnosci
momentum, non ideò tale esse desinit: In or-
dine autem ad regulandam operationem suffi-
cit prudens observatio quæ licet punctum phy-
sicum non attingat, aliud tamen proximum
attingat etiam indivisibile: neque enim neces-
sarium est ut sit illud physicè divisibile, ut ve-
rissimè possit dici: Nunc finitur tale tempus,
Nunc incipit talis obligatio, sicut diceretur, si
physica essent nobis instantia omninò perspe-
cta: tunc enim, ut in Angelis accidit, non esset
divisibilis, licet brevissima, duratio necessaria,
ut inter nos agere politica ratione possemus.
Id quod & post felicem resurrectionem in cæ-
lis poterimus obtinere, & exactissimè illud as-
sumere, de momento ad momentum. Nec modò
circa id insisto, de quo esse quæstiones possunt,
an momenti physici aut moraliter sumpti ita
habenda sit ratio, ut addi aut minui possit nihil
ex antecedentibus, aut consequentibus, sed
illud tantùm adnitor ostendere momentum
posse in sua propria significatione sumi, pro
ea scilicet temporis parte aut quasi parte, quæ
secari nequeat, sic enim D. Hieronymus locu-<marginalia>D. Hierony-|mus.</marginalia>
tus circa citatum D. Pauli locum, In momento,
ubi Græcè est In atomo, qui ex eo talis dictus,
quòd secari nequeat. Circa horologium autem,
& Dom. Caramuelis exaggeratas observatio-
nes alibi à me dictum. Neque negasse est ani-
mus momentum aliquando pro brevissimo spa-
tio sumi. Unde & aliqui apud P. Salmerone&#x0303; su-
prà dicunt esse quadragesimam horæ partem.
Sed quod negamus est illi esse unicam, & com-
munem significationem, cùm de terminis du-
rationis agitur, & non posse in genuina & ma-
ximè propria, cùm de illis agitur, usurpari. Et
quidem objectio, quam P. Cardenas, contra
se proponit Cap. 5. cui & doctam solutionem
apponit, satis robusta est contra momentum
morale, neque ejus difficultas penitus evacuata
videtur, quæ tamen juxta modum dicendi præ-
fatum penitus dissipatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0413.jpg/>
@@1@<SE413>398 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Circa Constitutionem Innocentij X. pro gu-
bernatione in Societ. IESV.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1128.</absatz-nummer> <INI2>H</INI2>Abetur illa n. 39. quam non esse<marginalia>Exordium|Constitutio-|nis Alexan|dri VII. in|favorem|regiminis|Societatis.</marginalia>
absolutè favorabilem, sed gravan-
tem ostensum §. 1. in cujus fine sic diximus:
& verò Sanctißimus (Alexander VII.) sic dispen-
sans, ut per Litteras ex Vrbe scribentium accepi-
mus, ubi primum in Sedem est summæ Potestatis
evectus, Patribus Societatis nostræ benignè polliceri
dignatus est, adfuturum se Societati favore suo in
ordine ad ea, quibus se à Prædecessore suo gravatam
sentiebat. Sic ibi. Id quod æterna dignus me-
moria Pastor cumulatè præstitit, Constitutio-
ne sua sub Data diei 1. Ianuarij an. 1663. cu-
jus juvat exordium hoc loco transcripsisse, sic
enim ille: Debitum Pastoralis officij, quo Ecclesiæ
Catholicæ Regimini divina dispositione præsidemus,
exigit, ut paternam dilectorum filiorum Presbyte-
rorum, & Clericorum Regularium Societatis IESV,
quæ ab ipsis fundationis suæ primordijs in re Chri-
stianæ Religionis juvanda, promovendaque Infide-
lium & Hæreticorum conversione; & horum perti-
nacia retundenda, ac juventute litteris & probis
moribus informanda, Christique fidelibus in viam
mandatorum Dei dirigendis (adiuvante Domino)
sedulò semper & fructuosè laboravit, ac etiam
nunc strenuè laborat, curam peculiari studio geren-
tes: illa, quæ prospero, feliciq&#x0301;ue ipsius Societatis re-
gimini & progressui impedimentum adferre nos-
cuntur, è medio tollamus & abrogemus, sicut magi-
stra experientia suadet, & Nos matura considera-
tione adhibita ad Omnipotentis Dei gloriam salu-
briter expedire arbitramur. Sic SS. Alexander
sublaturus è medio impedimenta, & abrogatu-
rus pergens, quæ occasione Innocentianæ<marginalia>Inconve-|nientia ex|Constitutio-|ne Innocen-|tij X.</marginalia>
Constitutionis videbantur opportuno Societa-
tis regimini magistra experientia, suprema om-
nium, obrepsisse. Quod quidem ejusdem Ale-
xandri verbis attestatum, dum sic ait: Cumque
dicta Societas subsequenti tempore usque ad dictam
præfatam Innocentij Prædecessoris Constitutionem,
præfatum gubernandi modum magno cum fructu,
ipsiusque Societatis tranquillitate servaverit: Edita<marginalia>Alex. VII.</marginalia>
verò, eadem Constitutione, plurimis, gravißimis-
que affecta fuerit incommodis, multoq&#x0301;ue plura &
graviora pericula & inconvenientia subitura exti-
terit. Nos per suspensiones &c. Quæ quidem non
solùm Nobis documento esse debent, ut Reli-
gionis fundamenta serta & tecta esse conten-
damus, & ne levitatis ambitiosæ periculosis
impulsibus pro illis infirmandis connitamur,
certi nihil inde nec nobis nec alijs commodum
emersurum, verùm incommoda multiplicanda
super numerum: Sed Pontificibus ipsis, qui &
ipsi magnæ Magistræ experientiæ possunt esse
discipuli, ne faciles aures quibusdam malè erga
humilitatis securum præsidium affectis, & in-
officiosas querelas congeminantibus præstent,
sed auctoritati & famæ consulant suæ, quæ
periclitari non modicè poterit, dum eorum de-
creta non solùm ut minùs convenientia, sed<-P>@@

<-P>etiam uti præjudicialia Religionibus abrogan-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1129.</absatz-nummer> Illud etiā in præfata Alexandri Con-<marginalia>Circa com-|putationem|à die Datæ,|& Genera-|lium cura.</marginalia>
stitutione observatione dignum, quod ad fir-
manda ea conduci, quæ circa computationem
temporis dicta sunt, à Data scilicet Pontificia-
rum faciendam, & RR. PP. Generalium cu-
ram, ut pro Indijs peculiaris dispositio
in dispensationibus à Sede Apostolica ob-
tineatur, de quo num. 102. sic enim in illa:
Prætereà cùm dictus Gosvvinus Præpositus Gene-<marginalia>Alex. VII.</marginalia>
ralis Nobis iterùm exponi fecisset, quod Provinciæ
Indiæ Societatis prædictæ Litterarum nostrarum in
forma Brevis super suspensione hujusmodi primo
loco ad sesquiannum, ut præfertur, facta emanata-
rum beneficio maximè indigebant, illoq&#x0301;ue frui vix
poterant, quia priusquàm de eisdem Litteris nun-
tius ad illas partes perferretur, aut jam elapsus, aut
propè finem futurus erat dictus Sesquiannus: Nos
ipsius Gosvvini Præpositi Generalis precibus benignè
annuentes, similem suspensionem statuti, mandati,
præcepti, & ordinationis memorati Innocentij Præ-
decessoris, quantum quidem ad Provincias, Domos,
Collegia, & loca quæcumque dictæ Societatis in In-
dijs tam Orientalibus, quàm Occidentalibus, &
alibi extra Europam tantùm consistentes & con-
sistentia attinebat, ad septem annos à die 14. No-
vembris 1656. computandos fecimus. Sic Ponti-
fex de suspensionibus temperarijs locutus, quæ
abrogationem statim exprimendam præcesse-
runt. Ex quibus apparet quàm id sit certum,
quod de computatione à die Datæ facienda
dictum Cap. 4. Neque enim dici potest Ponti-
ficem de suis tantùm concessionibus fuisse lo-
cutum, sed juxta mentem R. P. Generalis, qui
juxta communem & firmam doctrinam in sua
postulatione processerat, quam uti certam am-
plexus, cùm aliàs facile ipsi fuisset edicere con-
cessiones ejusmodi non à die Datæ, sed à die
scientiæ computandas. De hoc ergo jam non
licet ampliùs dubitari; cùm in terminis maxi-
mè urgentibus dispositio processerit; quando
scilicet de Indijs agebatur, pro quibus beni-
gnior computatio maximè conveniens vide-
batur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1130.</absatz-nummer> Dictum etiam & efficaciter demon-<marginalia>Provinciali|ut fides ad-|hibenda ubi|de casu|peculiari.</marginalia>
stratum nu. 104. & seqq. R. P. Generali de
Pontificis Oraculis fidem facienti in Societate
fidem sine difficultate præstandam. Sed quid
Provinciali in re extraordinaria, & notabilem
novitatem circa gubernationem importante à
Generali disposita? E. g. Vice-Provincia Chi-
lensis ut diversa ferè à Peruviana Provincia
consistebat: quam tamen subjiciendam &
uniendam penitus Peruvianæ R. P. Generalis
statuit, Vice-Provinciæ nomine, & præroga-
tivis alijs abrogatis. Pro quo Peruviano scrip-
sit Provinciali. Poteritne hic sua simplici epi-
stola Chilenses alumnos ad unionem & subje-
ctionem redigere, Vice-Provinciali deposito?
quia depositus censendus est, licet Vice-Pro-
vincialis retineat nomen, eo quòd non tam ta-
lis respectu Vice-Provinciæ, sed quatenus Pro-
vincialis gubernat vice, ut fieri quandoq&#x0301;ue so-
let Limæ ob diuturnam absentiam Provincia-
lis. Ad quod quidem juxta ea videtur respon-
dendum, quæ diximus n. 64. ubi de authentica<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0414.jpg/>
@@1@<SE414>§. III. Circa Constitutionem Innocentij X. 399
<duolan 2><-P>renuntiatione respectu Provincialis, & exhi-
bitione ac lectione Patentium litterarum: quæ
quidem omninò necessaria est: & in præsenti
casu locum habere, quandoquidem Peruvianus
Provincialis, qui talis absolutè non erat respe-
ctu Vice-Provinciæ memoratæ, in eam se uti
absolutum Provincialem introducit, quod per-
inde est ac si Provincialis non esset, & pro
Chilensi illa portione designatus fuisset Pro-
vincialis. Neque videtur sufficere, si renuntia-
tio in loco aliquo, etiam præcipuo Peruvianæ
Provinciæ fiat; quandoquidem in eo subditi
Chilenses non sunt, aut major eorum pars,
juxta id, quod de Superioribus localibus ab
Octava est Generali Congregatione disposi-
tum, & extat, nu. 63. cùm sic verosimilis ob-
servanda proportio, quam & ratio videtur com-
perta persuadere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1131.</absatz-nummer> Ex quibus videtur non posse alle-<marginalia>Discrimen|judicis Or-|dinarij &|delegati|quoad tituli|exhibitio-|nem.</marginalia>
gari discrimen, quod Doctores tradunt ex Jure
collectum, inter Ordinarium judicem & dele-
gatum: huic enim non paretur impunè, dum
litteras delegationis non ostendit, pro quo nu.
103. & multa apud Cardinalem Tuschum
Tomo 4. Lit. I. Conclus. 455. Quæ quidem in-
dicant in Ordinario judice non ita esse gene-
raliter asserendum, licet ex Baldo ita scribat
citatus Cardinalis Conclus. 477. Judici non cre
ditur aliquid facienti supra suam facultatem, licet<marginalia>Cardinal.|Tuschus.</marginalia>
dicat se facere de mandato & commißione Supe-
rioris, licet dicat se habere mandatum à Principe,
nisi doceat de eo. Sic ille: pro quo & plura Dom.
Solorzanus adductus n. 65. Quidquid inquam
de hoc sit, pro quo est diversitas sententiarum,
discrimen tale nequit allegari ex eo quòd Pe-
ruvianus Provincialis judex Ordinarius sit: quia
pro judice Ordinario esse dispositio legalis po-
test pro diversis casibus, ut ea, quæ ex Jure
communi habentur, & indicata superiùs, relin-
quamus. Et tale est, quod circa renuntiatio-
nem dictam, quod ad Provinciales etiam ex-
tendendum, & quæ à Nobis sunt adducta vi-
dentur demonstrare. Pro quo & facit quod
constans usus circa Provinciales habet, eos
scilicet officium non auspicari, nisi Litte-
ris Generalis prælectis, cùm in alio irregulari
ingressu periculum appareat, quod oporteat
præcavari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1132.</absatz-nummer> Et ita quidem videtur dicendum, si<marginalia>Resolutio|peculiaris|pro Socie-|tate.</marginalia>
subditi vellent negotium istud Juris rigore tra-
ctari, & non sincero illo peragi stylo, quem
sincera Societatis obedientia solita est in hu-
jusmodi casibus observare. Nec dubito quin
opportunius futurum fuerit authentica insi-
nuatione uti, si nullum aliàs inconveniens sub-
sit in ostensione, aut transsumpto fundamenta-
lium Litterarum, quæ ostendi quidem Con-
sultoribus poterunt, nec tamen omnibus opor-
tebit fieri manifestas. Sic vidi aliquando Pro-
vincialem in casu mortis sine designationis
authenticæ litteris publicari, post apertam corā
Consultoribus capsulam, renuntiante illum
Limani Collegii Rectore, neque in eo scru-
pulum aliquem deprehensum. Dum enim sub-
diti parêre sunt sine aliqua tergiversatione pa-
rati, omne cessat ex Litterarum non adhibi-
ta ostensione periculum. Et potest quidem hoc<-P>@@

<-P>in obedientiæ profectione fundari, quam D.<marginalia>Obedien-|tiam in|Societate|qualem Di-|vus Funda-|tor requirat.</marginalia>
Ignatius Parens filijs observandam consi-
gnavit, promptissimam scilicet, etiam littera
imperfecta relicta; & in omnibus rebus, ubi pec-
catum non cerneretur. Quæ sunt illius verba:
Part. 3. Constit. Cap. 1. §. 23. Ad Superioris vo-
cem perinde, ac si à Christo Domino egrederetur,
quam promptißimi simus, re quavis, atque adeò lit-<marginalia>Constitutio|Societatis.</marginalia>
tera à nobis inchoata, necdum perfecta relicta. Et
hæc pariter, sicut & sequentia ibidem. Cum
magna celeritate spirituali gaudio & perseverantia
quidquid nobis injunctum fuerit obeundo: omnia
iusta esse nobis persuadendo, omnem sententiam, ac
judicium nostrum contrarium c&#x0153;ca quadam obe-
dientia abnegando. Sic Divus Pater. Juxta hæc
ergo Chilenses Patres R. P. Generali unionem
præcipienti tenentur obedire: tenentur & Pro-
vinciali, obedientiæ hujusmodi instrumento,
quia in eo peccatum nullum, & obedientiæ,
quam profitentur, perfectio exigit, ut circa
modum non hęreant, in quo nullum etiam pec-
cat&#x0169; cùm tamen, ut ex Declarationibus con-
stat, debeat esse manifestum. Legales autem
subtilitates ut obediatur, requirere, & juridicis
terminis adhærescere, obedientiæ sinceritas
non admittit à suo Sanctissimo Parente tanto-
perè commendata. Non quòd per sacros Ca-<marginalia>Qui modus|agendi in|Religioni-|bus expe-|diat.</marginalia>
nones disposita in summa veneratione habenda
non sint, & cùm necessitas exigit observanda:
sed quia illorum auctores Pontifices summi no-
lint Religiosam Obedientiam ad ear&#x0169; rigorem
adstringi, quando ex æquo & bono potest, in-
specta veritate, procedi. Pro quo ita scribit
Paulinus Bertus in Praxi Criminali de forman-
do processu Titulo 5. Cap. 2. in fine: Quod &<marginalia>Paulinus|Bertus.</marginalia>
Summi Pontifices voluisse, aut saltem laudasse vi-
dentur; qui Regularibus ipsis privilegia conceden-
tes liberam illis absque Iuris apicibus ac rimulis,
tamquam eorum statui magis consonam judicandi
facultatem concesserunt. Compend. privileg. Verb.
Appellare nu. 1. & Verb. Correctio fratrum nu. 6.
Sic ille, post adductos Doctores, qui pro eodem
agendi modo, seclusis etiam privilegijs mani-
festam convenientiam agnoverunt, scilicet Pa-
normitanum, Felinum, Lapum, Villagutierrez, Vi-
ctoriam, & Rodericium. Et posset alios.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa communicationem Privilegiorum,
præcipuè inter Religiosos.
Ad Cap. 5. 6. & 7.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1133.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N priori dictum privilegium persona-<marginalia>De privatis|ad privatos|ut stet com-|municatio.</marginalia>
le non transire de persona ad perso-
nam, & in sequenti juxta concessionem Iulij
Secundi, & Leonis X. (illum enim præcessisse
in Additionibus adnotatum num. 8. Licet Leo
in citatione præcedat) hujusmodi transitum,
de privatis scilicet ad privatos dedimus ratione
communicationis. Quod quidem ita videtur
intelligendum, non ut quod uni alicui privato
concessum est, omnibus alijs privatis debeat
concessum judicari, sed quòd privatorum gre-
mio alicui: id quod ex tenore concessionis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0415.jpg/>
@@1@<SE415>400 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>videtur manifestum. Cùm enim præmittatur,
De Prælatis ad Prælatos, consequenter additum
de Fratribus privatis ad privatos. Sicut enim
quod de Prælatis dicitur, ita est accipiendum,
ut quod concessum est alicujus Religionis
Prælatis, ad Prælatos alterius ex memoratis
extendatur, ita & quod pro privatis, quo pacto
decurrere concessiones solent ad Religiones
spectantes, dum peculiares aliqui non inve-
niuntur expressi, pro omnibus enim privatis
procedunt, quo pacto & illis fruuntur etiam
Prælati, ut privati inquam, cùm non sit ratio-
ni consonum illos esse pejoris conditionis,
nisi fortè Prælato alicui ratione dignitatis pri-
vilegium concedatur, quod tunc non videtur
personale, nisi exprimatur, quo pacto concessio-
nes aliquæ apud Scriptores cum prærogativa
extensionis virtute communicationis occur-
runt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1134.</absatz-nummer> Et id quidem minimè apparebit dif-<marginalia>Vt illam|statuat P.|Bonæ-Spei.</marginalia>
ficile legenti apud P. Bonæ-Spei Tomo 4. Tract.
3. Disput. 11. Dub. 6. Resol. 1. ut sequitur. Dico 1.
Si privilegia sint personalia. V. g. Patri Petro Car-
melitæ ut Petro, seu præcisè ut hæc persona est, con-
cessa, non censentur concessa omnibus alijs commu-
nicantibus: nisi fortè illis præcisè sine quo privilegi&#x0169;
privilegiato foret inutile. Probatur 1. 2. & 3. ut ibi
ubi declaratio Leonis X. ex Lezana. Pergit, &
sic Resol. 2. Dico 2. Si privilegia realia. V. g. Patri
Petro Carmelitæ, ut Carmelitæ concessa, censentur
concessa omnibus alijs communicantibus. Si verò,
Patri Petro Carmelitæ ut Carmelitarum Generali,
Provinciali, Priori &c. omnibus communicantium
(corrige Communicantibus) Generalibus, Provin-
cialibus, Prioribus &c. concessa censentur, modò
idem motivum perseveret. Probatur 1. pars. Quia
cùm alij Carmelitæ non sint ab illius communica-
tione exclusi, sed sub isto nomine ad illam conclusi,
& ipsi non distinguantur à suo Ordine, tale privi-
legium rectè censetur toti Ordini Carmelitarum
factum: Atqui privilegia toti Ordini Carmelita-
rum facta, censentur etiam omnibus alijs communi-
cantibus facta, ut patet ex dictis: ergo &c. Proba-
tur 2. pars: Quia Mendicantium Generales, Pro-
vinciales, Priores &c. habent istam inter se privi-
legiorum communicationem, ut patet ex Bulla 18.
quæ similiter ex dictis nullo jure efficaciter prohiben-
tur: ergo admitti potest, saltem ubi idem motivum
perseverat. Hæc ille, addens nu. 57. nomen
Carmelitæ (& idem est de Religiosis alijs) esse
nomen fictæ personæ, & ita significare rem à
persona distinctam. Et in dubio extendi debe-
re privilegium, nisi sit contra jus commune,
aut tertij.</P>
<P>  <absatz-nummer>1135.</absatz-nummer> Circa quæ quidem, quod ad privati<marginalia>Efficaciter|improbatus.</marginalia>
concessionem attinet, etiam sub nomine Car-
melitæ aut alio, id videtur efficaciter militare,
quod habet ipse n. 52. contra extensionem sub
nomine tantùm personali: Quia alioqui totum
jus commune, & regularis observantia corrueret ob
frequentißimas in illis cum particularibus necessa-
rias dispensationes, quæ ad omnes statim extende-
rentur. Sic ille arguit. Atqui idem futurum sive
privilegium sub solo tantùm personali nomi-
ne, sive addita Religionis qualitate, comper-
tissimum esse quis non videat? Cùm etiam
pro declaratione stet quod ex Leone X. addu-<-P>@@

<-P>citur, ostendi oportebat ubi ille distinctio-
nem illam adhibuerit, quod equidem minimè
poterit à sic sentiente præstari. Deinde cùm
addat ille ut vidimus, Saltem ubi idem motivum
perseverat. Evidentissimum est motivum con-
cessionis peculiaris esse in uno Carmelita pos-
se, quod non in omnibus, neque in pluribus, &
fortè neque in paucis occurrat: ergo ne-
quit rationabiliter extendi. Et id quod
cum particula saltem videtur quodammodò li-
mitare, absolutè profert, & explicat num. 47.
de ijs loquens, in quibus majus esse poterat
pro communicationis amplitudine fundamen-
tum. Neque illud, quod pro se affert, videtur<marginalia>Disiectum|fundamen-|tum.</marginalia>
urgere: licet enim in concessione privilegij
alij non exclusi videantur, quia non expressi;
re tamen vera ex modo concessionis censentur
exclusi, cùm personalis sit, & juridicam exclu-
sionem importet juxta dicta n. 112. Quod au-
tem dicitur Carmelitam privilegiatum modo
dicto non distingui à suo Ordine, non est ita
ut asseritur, quia distinguitur ut pars à toto.
Ex eo autem quòd formalis conceptus Religio-
nis in eo reperiatur, quia formaliter Religiosus
dicitur ab illius formali conceptu, satis frivo-
lum desumitur argumentum: sic enim & dici
posset privilegium concessum Patri Petro ad
omnes homines extendi; quia in omnibus ea-
dem est natura, licet in P. Petro per individua-
lem differentiam contracta; quo pacto etiam
ratio Religionis suam habet contractionem.
Quòd si etiam hujus tituli habenda esset ratio,
quod de motivo dicitur, momenti esset nullius,
deficiente enim illo, perstat formalis ratio Re-
ligionis. In privilegijs autem concessis Præla-<marginalia>Quid circa|Prælatos.</marginalia>
tis, sua est etiam adhibenda consideratio; nam
& personalia esse possunt, & ex motivis, cir-
cumstantijs, ac modo concessionis eorum est
conditio dignoscenda.</P>
<Z><A+1>Circa Privilegia pro Festis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1136.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 140. typographicus error oc-<marginalia>Circa Festæ|SS. Ordinis|S. Dominici,|occasione|erroris typo-|graphici &|generalem|communi-|cationem|pro Mendi-|cantibus.</marginalia>
currit, ex quo clausulæ sensus vi-
detur claudicare: sic enim ibi: Quanta ergo
Sanctis ad communicationem concurrentibus eo-
rum, quæ pro Festo S. Didaci concessa sunt, cui eo-
rum debeat concedi, si non suffragatur antiquitas,
dubium prorsus negotium est. Ubi quidem Quanta
pro Quatuor positum. De quatuor enim San-
ctis ex Ordine Prædicatorum erat sermo; sci-
licet Hyacintho, Raymundo, Vincentio Fer-
rerio, & Antonino. Et difficultas, cui eorum
esset adscribendum quo Fr. Emmanuel Rode-
dericus, D. Hyacintho attribuerat, ut scilicet
pro ejus Festo id haberetur, quod pro D. Di-
daci Festo fuerat à Sixto V. & Clemente VIII.
concessum, quandoquidem SS. Vincentij &
Antonini antiquiora erant Festa, utpotè, qui
Canonizationis honore ante alios decorati. Et
videtur quidem D. Vincentius debuisse præfer-
ri, quem mirum est à Pontifice prætermissum.
Ubi & addendi jam S. Ludovicus Bertrandus,
& S. Rosa Virgo Peruviana, ex tertio Ordine
P&#x0153;nitentiæ, sicut Diva Catharina Senensis,
quin & Sanctissimus geminato titulo Pius,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0416.jpg/>
@@1@<SE416>§. IV. Circa communicationem in Festis &c. 401
<duolan 2><-P>licet nondum supremo Canonizationis cultu
sublimis, quandoquidem Beatificationis potest
esse sufficiens, ut dictum n. 146. & probatum
SS. Martyrum Marroquiensium exemplo, ubi
quòd respectu aliarum Religionum similis sit
admittenda Festorum cum suis prærogativis
extensio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1137.</absatz-nummer> Et id quidem præter citatos ibidem<marginalia>Vt faveat|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
tenet P. Bonæ-Spei citata Disputat. 11. num.
58. ubi præmissa concessione Julij Secundi,
de qua suprà, ita scribit: Vnde quidam docent,
quòd sicut Indulgentiæ plenariæ conceduntur sæ-
cularibus visitantibus Ecclesias Dominicanorum
in Festo S. Dominici, Petri Martyris, Cathari-
næ Senensis, & alijs, ita sunt communican-
da Ordini Carmelitarum V. g. in Festis S. Eliæ,
S. Alberti, S. Teresiæ, vel alijs à Superioribus deter-
minandis, ut certiùs & maturiùs procedat hujus-
modi communicatio. Ita P. Vrbanus ab Ascensione
suæ Theologiæ moralis Tract. 2 regula 10. Ex qui-
bus & præcedentibus liquet Mendicantes communi-
care in Indulgentia Communionis generalis PP. So-
cietatis concessa, si in Bulla non sit particula com-
municationis exclusiva. Hæc ille, qui circa id,<marginalia>Quid circa|Iubilæum|communio-|nis genera-|lis.</marginalia>
quod ait de Communione generali, prudenter
se gessit, dum limitationem addidit ex tantis
exclusivæ particulæ, quæ revera extat, dum in
concessione sæculares tantùm adduntur Eccle-
siæ, delicentia Ordinariorum, ac illarum Re-
ctorum, pro quo P. Quintanadueñas Tom. 1.
Singularium in Appendice Tract. 1. Dubio 8. n. 10
Quamquàm ut extendi ad Ecclesias Regula-
rium possit, non sit fortè defuturus assertor, ex
eo quòd pro sæcularibus opus expressione erat,
cùm pro Regularibus certa extensio videretur.
Sed est id parùm verosimile: unde cùm sit sa-
tis frequens accessus Patrum Missionariorum
ad oppida, in quibus Regularium Ecclesiæ
sunt, in quibus posset Communionis habere
frequentia, annuentibus Prælatis, nihil tale
voluere Pontifices, quia si voluissent, expres-
sissent, cùm de communicatione circa hoc sit
etiam certum neutiquam meminisse, cùm non
sit illa pro Regularibus omnibus generalis,
sintq&#x0301;ue etiam circa illam non leves difficul-
tates.</P>
<P>  <absatz-nummer>1138.</absatz-nummer> Pergit citatus Scriptor & de Com-<marginalia>Quid circa|Indulgen-|tias pro Fe-|stis Auctor|idem.</marginalia>
municatione Indulgentiarum pro Festis inqui-
rens, sic respondet nu. 60. Respondeo rem esse sa-
tis dubiam, quia ex una parte id expreßè concedit
Leo X. apud Casarrubium in Compendio. V. Com-
municatio, his verbis: Leo X. motu proprio<marginalia>Leo X.</marginalia>
communicavit, & de novo concessit Ordini
Prædicatorum (& sic de alijs) omnes, & sin-
gulas gratias, concessiones, Indulgentias, pec-
catorum remissiones, prærogativas, favores,
immunitates, exemptiones, facultates, privi-
legia, & indulta tam spiritualia, quàm tempo-
ralia, qualiacumque illa sint, quæ Minorum,
Eremitarum S. Augustini, Carmelitarum &c.
Ordinibus concessa sunt, aut in posterùm cōce-
dentur. Ex altera autem parte non usus universa-
lis istiusmodi privilegij satis significat omnes com-
municantes isti privilegio, ceßisse, & cedere: &
meritò, ne alioqui cum summa Indulgentiarum
confusione, jurgijs, & scandalis 4. Mendicantes in
suis templis Communionem generalem, Sacrum<-P>@@

<-P>Scapulare, Chordam S. Francisci, Rosarium, &
Corrigiam S. Augustini, æquè publicent, & conse-
quenter etiam PP. Societatis, qui eodem jure Com-
munionem generalem sibi reservant, quo nos v. g.
sacrum Scapulare, eodemq&#x0301;ue jure illud à nobis ad
se transferrent, quo ipsorum Communionem genera-
lem ad nos transferri vellemus. Hæc doctus Pa-
ter. Qui tamen n. sequenti, ita scribit: Adde ta-
men Indulgentias uni Ecclesiæ alicujus Ordinis con-
cessas quoad sæculares, hoc ipso alijs ejusdem Ordi-
nis Ecclesijs & Oratorijs censeri concessas, juxta
Privilegium Clementis VII. apud Peyrinum Tomo
1. privilegiorum, Constitut. 7. his verbis eiusdem
Clem VII. Omnia & singula privilegia immunita-<marginalia>Privilegium|Clem. VII.</marginalia>
tes, Indulgentias, exemptiones, & indulta, uni, aut
pluribus domibus Ordinis huiusmodi specialiter
concessa, ad omnes & singulas ipsius Ordinis do-
mos de novo susceptas, & suscipiendas, auctoritate
Apostolica per præsentes de novo extendimus & am-
pliamus. Sic ille, ubi de Minimorum Patrum
Religione concessio procedit. Circa quæ id,
quod de cessione privilegij dicitur, difficile
quidem est, & si illam usus præ se fert confu-
sionem, quam ipse affirmat, nullo modo Pon-
tifices eidem annuissent; cùm tamen pru-
dentem illum futurum fuerint arbitrati. Et qui-
dem adducta exempla non id, quod ipse con-
tendit, evincunt. Quod enim ad Communio-
nem generalem spectat jam vidimus locum ha-
bere non posse, neque Indulgentias adeò du-
bias (si quis circa id contenderet) licet publi-
care. Scapulare cùm Carmelitarum proprium
sit, & ut tale divinis revelationibus auctora-
tum; quis illis detrahere, nisi valde impruden-
ter, audeat? Sicut & Rosarium PP. Domini-
canis, & Augustinianis Corrigiam? Quod au-
tem in Festo alicujus sancti, pro quo non est
specialis Indulgentia concessa, ea, quæ per
communicationem obvenire potest, publicetur,
quamjurgijs obnoxiam pariat confusionem? Et<marginalia>Instantia|efficax.</marginalia>
quidem ex privilegio adducto, & admisso, nul-
lum tale resultat incommodum, cujus tamen
admissione id, quod improbatum fuerat, vide-
tur approbatum. Si enim Indulgentiæ pro una
Ecclesia concessæ ad omnes extendantur, &
sic gratia est omni Religioni communis, id
quidem & omnibus Religionibus communica-
tionis privilegium habentibus est conceden-
dum. Tunc sic extentio hujusmodi adeò ma-
gna proptereà conceditur, quia respectu illius
nulla apparet confusio: Ergo & respectu com-
municationis in alia Religione admittenda
est, quando sine confusione stare potest, ut sæ-
pissimè potest accidere, unde & ab Auctore
præfato necessariò admittendum. Tunc ultra.
Communicatio privilegij est absoluta, ergo
nequit fieri in ea divisio, ut communicentur
quæ confusionem parere non possunt, & quæ
secus removeantur. Patet illatio: nam in tali
modo concessionis major esset confusio, &
nullum est privilegium, in quo ratione abusus
non possit esse confusio: illud ergo Prælato-
rum est prudentiæ relinquendum, qui sibi ca-
vebunt, ne propter abusum privilegij usus peni-
tus detrahatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1139.</absatz-nummer> Proptereà P. Herincx Tomo 2. Tract.<marginalia>P. Herincx|ut penitus|suffragetur.</marginalia>
3. Disput. 4. nu. 79. post adductam F. Emma-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0417.jpg/>
@@1@<SE417>402 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>nuelis doctrinam, de qua suprà, & ipsi assen-
tientes Hieronymum Rodericium, de quo &
Nos, & etiam Marchantium, ita subdit: Estq&#x0301;ue
notißimum in praxi, præsertim hîc in Belgio. Immò
est clarißimum ex Bullis Pontificum, in quibus con-
ceditur communicatio privilegiorum, & nomina-
tim exprimuntur Indulgentiæ, ac peccatorum re-
mißiones, prout exprimit Sixtus IV. Bulla 33.
(quæ Mare magnum Prædicatorum) n. 52. & Iulius
Secundus Bulla 19. & Leo X. Bulla 30. & Adria-
nus VI. Bulla 4. & Clemens VII. Bulla 2. & Pius
V. Bulla 5. Intellige cum proportione respectiva,
juxta Declarationem Iulij Secundi Bulla 18. citata
nu. præced. Vt proinde non satis mirari poßim adeò
peregrinum in privilegijs Regularium esse Anto-
ninum Diana, virum alioquin in quavis praxi fa-
miliarem & doctißimum in Parte 9. Tractat. 2.
Resolut. 20. quòd præfatā opinionem dicat prorsus
rejiciendam, & abhorrentem esse à praxi, admira-
bundus interrogans: Quis igitur unquam cogita-
vit quod virtute Iubilei, (id est, plenariæ Indul-
gentiæ) conceßi in die S. Bonaventuræ, lucren-
tur Fideles illud in die S. Hyacinthi (vel potiùs S.
Thomæ Aquinatis) in Ordine Prædicatorum? Hæc
ille ijs conformia quæ à Nobis dicta circa Au-
ctores solis exclamationibus & admirationibus
arguentes. Qui & cùm addat in Belgio com-
municationem hujusmodi vigere, minimè pro-
bandum indicat id, quod de confusione, &
cessione privilegij ob vitandam illam vidi-
mus Patrem Bonæ-Spei, Belgam etiam pro-
tulisse.</P>
<Z><A+1>Circa Privilegia habentia peculiarem limi-
tationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1140.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis Difficult. 4. & 5. Circa quæ<marginalia>Citatus|Auctor ut|obstet, con-|tra quem|agitur, circa|modum|specialem in|Societate.</marginalia>
citatus P. Herincx suprà n. 80. non
obstare illam affirmat, & probat ex eo quod
P. Suarez testatur Lib. 8. de legibus Cap. 17. n. 6.
restrictionem scilicet additā à Gregorio XIII.
in privilegijs Societatis post illorum absolutam
concessionem. Quo fundamento & alij simi-
liter censuerunt, ut vidimus n. 149. Sed mihi
videtur prorsus errare, de limitatione agendo,
quæ pro Societate à Gregorio XIII. præstitu-
ta est, ut Generalis sit necessaria licentia ad il-
lorum usum, quod & adducta Difficult. 5. con-
vincunt, & ex se in contrario usu apparet in-
toleranda difformitas: ut scilicet Religiosus
gravis Societatis nequeat privilegij alicujus,
v. g. Benedictionis sacrarum vestium, aut pa-
ramentorum, usum habere, quem tamen ha-
beat Religiosus juvenis alterius Religionis cui
non est directè concessum. Et generaliter
quòd plus liceat communicanti, quàm illi, cui
est gratia primariò & principaliter impartita.
Præterquam quòd licet restrictio facta fuerit
post privilegiorum concessionem, non est ta-
men asserendum absolutam illam fuisse, cui
modus deficit à concedente subnexus, aut po-
tiùs conditio. Sic enim in omnibus sanctioni-
bus sacris & civilibus accidit, sicut & in dis-
positionibus ultimarum voluntatum, (ut est
apud Juris utriusque conscios inconcussum) ut
absoluta dicatur dispositio quando omne id ha-<-P>@@

<-P>bet, quod est ex mente disponentis adjicien-
dum. Pro quo Instit. de contrahenda empt. &
vendit. & C. de fid. instrum. l. Contractus. Et
ipsum nomen absolutum id apertè præ se fert,
est enim idem ac perfectum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1141.</absatz-nummer> De restrictione autem alia, quando<marginalia>De concessis|cum parti-|culis taxa-|tivis.</marginalia>
additur particula taxativa, quæ videtur directè
communicationem removere, ut vobis tantùm,
dumtaxat, solis &c. aliter videtur sentire cita-
tus Scriptor n. 75. & eum referens P. Bonæ-
Spei n. 47. absolutè loquendo, non verò sic se
habentibus ut modò habent, ob privilegia Re-
ligionibus multis concessa post limitationem
præfatam in concessis Societati, præsertim
Congregationi reformatæ S. Bernardi Ordinis
Cisterciensis apud Fr. Emmanuelem in Bulla-
rio, & est 3. Gregorij XIV. ubi post plenissi-
mam communicationem, sic subditur: Non<marginalia>Privilegium|Greg. XIV.</marginalia>
obstantibus privilegijs sub quibuscumque tenoribus
obtentis, ac cum quibusvis etiam annullativis,
mentis attestativis, & etiam communicationis pro-
hibitivis, alijsque efficacioribus, & insolitis clau-
sulis. Sic ibi. Quod videtur equidem non pa-
rùm urgere. Sed inprimis non se extendit ad
privilegia posteà cum restrictione concessa,
juxta eorumdem Scriptorum mentem, & alio-
r&#x0169;, de quibus Nos n. 149. Deinde ex prædicta
adeò ampla concessione id tantùm habetur, ut
nullum privilegium, in quo sit limitata con-
cessio, (ut scilicet nequeat alteri communica-
ri,) respectu dictæ Congregationis incommu-
nicabile censeatur. Id autem valde diversum
est ab eo, quod sententia contraria contendit,
quæ non solùm communicationem admitten-
dam esse ait, sed restrictionem in privilegio
contentam penitus respuendam. Ex illa ergo
concessione id minimè habetur, de quo n. præ-
ced. cùm tantùm communicatio indulgeatur,
sed privilegiorum, quæ debeant suo cum one-
re pertransire. Prætereà cùm concessio talis
adeò sit obvia in Bullario præfato, ubi illam
legi, est promptum, mirum profectò est Docto-
res negantes communicationem, stante parti-
cula taxativa, nullum in ea pro assertione sua
obstaculum invenisse. Neque dici potest ejus
non meminisse, quia nec legerunt: nam P.
Suarez, quem secuti alij citato Cap. 17. n. 8. Fr.
Emmanuele&#x0303; pro parte adversa citat Quæst. 55.
Arti. 17. ubi ille Concessione præfata adducta,
inde suam probare nititur positionem. Viden-
tur ergo existimasse in ea nihil, quod urgere
posset, inveniri, ut ex ea scilicet generalis pos-
set communicatio non obstante particula re-
stringente, fundari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1142.</absatz-nummer> Et quod ad Societatem attinet, spe-<marginalia>Notandus|Bullarum|concursus.</marginalia>
cialissimum aliquid occurrit, præfatum scilicet
Gregorium XIV. Constitutione sua die 4. Ka-
lend. Iulij 1591. privilegia Societatis confir-
masse urgentissimis clausulis, qui & eorum
communicationem prohibuit verbis illis: Pra-<marginalia>Greg. XIV.|concessio pro|Societate.</marginalia>
sentis autem Constitutionis & gratiæ communica-
tionem omnibus alijs, qui sua privilegia cum ipsa
Societate copiosè participant, participareq&#x0301;ue pote-
runt, quomodolibet in futurum fieri omnino prohibe-
mus. Sic ibi. Eodem autem anno & die Con-
stitutio præfata pro Congregatione D. Ber-
nardi in Hispania ab eodem Pontifice prodijt,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0418.jpg/>
@@1@<SE418>§. IV. Circa communicat. Privilegiorum. 403
<duolan 2><-P>ut ex Data constat. Ex quo manifestè habetur
nullam alteri esse contrariam, atque adeò Con-
stitutionem pro Societate suo in robore perma-
nere, ut scilicet ejus privilegia nulli alteri Re-
ligioni debeant communicata censeri, nisi sub
terminis ibidem expressis. Quia verò Religio-
nibus incommodare in hac parte, sicut neque
aliàs, à nostri est animi sinceritate penitus
alienum, quidquid de Societate sit, quod de
probabilitate dictum n. 151. libenter approba-
mus. Quia verò nu. 152. ita scriptum: Neque
enim Societas privilegium aliquod habet, ut ejus
privilegia non debeant concessa censeri, nisi de illis
fiat mentio expreßa. Quod quidem nuper positis
videtur esse contrarium: id quidem ita acci-
piendum, ut Constitutio Gregorij de privile-
gijs procedat in ipsa contentis, aut expressè,
aut generalibus clausulis comprehensis; cùm
aliorum, quæ posteà esse poterint, alia esse ra-
tio possit, quod & praxis non infrequens com-
probavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1143.</absatz-nummer> Alia addi limitatio solet circa De-<marginalia>Circa limi-|tationem|Decretorum|Tridentini|quid P.|Herincx.</marginalia>
creta Concilij Tridentini, ut scilicet vim ha-
beant privilegia, nisi contraria illi sint. Cir-
ca quod P. Herincx nu. 85. ita scribit secutus
alios, quos non exprimit: Dubitari autem posset
circa intellectum clausulæ. In his, quæ non ad-
versantur Decretis Concilij Tridentini, de qui-
bus privilegijs sit intelligenda. Respondetur autem
non intelligi de omnibus privilegijs quovis modo
etiam materialiter Tridentino contrarijs, sed quæ
formaliter contrariantur, ita videlicet, ut expreßè
à Consilio revocantur per clausulam. Non obstanti-
bus privilegijs, hæc enim sunt ei simpliciter contra-
ria: quæ autem non revocantur, tacitè ab illo con-
firmantur, cùm generales locutiones universali&#x0169; Ca-
nonum & Legum contineant tacitam exceptionem
privilegiorum specialium, quibus expressè non de-
rogant, juxta certam ac receptißimam regulam,
Generi per speciem derogatur. Vnde posteriores
Pontifices, qui per præfatam clausulam non inten-
dunt excludere privilegia, nisi quæ ipsum Triden-
tinum excludit, tantùm loquuntur de privilegijs,
quibus per ipsum Tridentinum derogatur. Sic ille
addens alia n. seq. pro doctrinæ propositæ pro-
batione, & præsertim explicatione clausulæ
Concilij ejusdem Seßione 25. Cap. 22. Sic se
habentis: Omnia & singula in superioribus De-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
cretis contenta observari sancta Synodus præcipit,
non obstantibus privilegijs sub quibuscumque verbo-
rum formulis conceptis. Ait enim loqui Conci-
lium de Decretis tantùm in præfata Sessione
contentis circa Regulares, cùm non Sessiones
dixerit, sed Decreta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1144.</absatz-nummer> Sed quidem habet docti Scriptoris<marginalia>Contra|ipsum quæ|faciant.</marginalia>
adducta doctrina non levem difficultatem: de-
clarationem siquidem Concilij ad omnia De-
creta in eo contenta extendi modus ipse locu-
tionis ostendit, neq; ex eo quod Sessiones non
dixerit, verosimilis potest conjectura desumi.
Sessiones enim non citantur nisi propter De-
creta, unde Decretis expressis satis expressæ
censentur Sessiones: & Pontifices quidem si
limitationes suas ad citatam solummodò Sessio-
nem direxissent, ut æquivocationem, aut sini-
strum intellectum excluderent, Sessionem
præfatam exprimere debuissent, addentes Con-<-P>@@

<-P>cilij Tridentini in Seßione 25. Deinde præ-
dicta verba non posita ut significarent ali-
quid in eo Capite contentum, quod esset præ-
cedentibus annectendum, sed initium Capiti
præstant, suntque à præfato Auctore non ut
extant in illo, sed interpositis nonnullis omis-
sis. Cùm ergo sic dicitur: Hæc omnia & singula
in superioribus Decretis contenta, illud, Hæc omnia,
ad contenta in Sessione dicta referendum est,
& reliqua ad alia superiorum Sessionum. Vel
potiùs Omnia & singula ad omnia in Decretis
Sessionum omnium comprehensa: sicut infe-
riùs illud Non obstantibus eorum omnium & sin-
gulorum privilegijs, ubi quod ad singula attinet,
non est aliquid extra omnia, sed major illorum
expressio, ut vis potiùs in sequentibus consti-
tuenda sit, licet utraque congruat explicatio.
Pro quo facit Pium IV. qui Concilium con-
firmavit, & cujus auctoritate promulgatum est
Privilegia omnia generaliter abrogasse in Bulla 3.
kal. Martij 1565. Prætereà ex pluribus Decla-
rationibus Cardinali&#x0169;, quas adducit Fr. Emma-
nuel Tomo 1. qq. reg. q. 61. arti. 13. habetur Re-
gulares non posse absolvere à casibus Episcopis
reservatis in vim privilegior&#x0169;, quę ipsis fuerant
ante Concilium Tridentin&#x0169; concessa. Id autem
non procedit propter derogationem aliquam
privilegij circa materiam in Seßione 25. citata
contentam: sed in Cap. 7. Seßione 14. in fine.
Ubi Dom. Barbosa. Unde P. Bonæ-Spei su-
prà num. 40. respectu omnium revocationem
agnoscit, ea in speciali commemorans, li-
cet id omiserit, quod ad citatum Caput sep-
timum spectat Seßionis 14. Omisit etiam il-
lud Bruno Chassaing de Privilegijs Regularium
Tract. 2. Cap. 5. Proposit. 1. Ubi exactius recen-
set privilegia, quæ censeri possint revocata.</P><marginalia>Quid P.|Bruno Chas-|saing.</marginalia>
<P>  <absatz-nummer>1145.</absatz-nummer> Et Auctor quidem dictus deroga-
tionem privilegiorum, de qua citato in Capite,
non tantùm ad contenta in Seßione 25. refe-
rendam censet Proposit. 2. sed ad alia, in quorum
designatione est valde singularis, cùm absolutè
censeat ad Decreta illa esse referendam, in qui-
bus nominantur Regulares, non verò ad illa,
in quibus licet privilegijs derogetus, quia ta-
men non expressi Regulares, ad illos dici ne-
queunt pertinere: Sunt tamen illa tantùm tria,
scilicet Seßione 22. de observandis in celebratione
Missarum, circa celebrationem in Oratorijs
contra Ordinarij voluntatem, Seßione 23. Cap.
12. Circa susceptionem Sacrorum Ordinum,
& ætatem pro illis requisitam. Et Cap. 15. circa
examen & approbationem pro audiendis Con-
fessionibus. In quo quidem ita delicatè discur-
rit, ut etiam id habere locum dicat in Decreto
Cap. 13. Seßionis 25. ubi sic statuitur: Contro-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
versias omnes de præcedentia, quæ persæpè cum
scandalo oriuntur inter Ecclesiasticas personas, tam
sæculares, quàm Regulares, cùm in proceßionibus
publicis &c. Episcopus amota omni supplicatione,
& non obstantibus quibuscumque componat. Sic
ibi. Ex eo enim quod Quibuscumque dictum, &
non additum Privilegijs, negat illa submota,
immò etiamsi adderetur, nec tamen Regula-
rium dicerentur, idem statueret, cùm posset
illud ad sæcularia referri. In quibusdam etiam
Decretis, licet in illis de privilegijs mentio, ut<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0419.jpg/>
@@1@<SE419>404 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>Seßione 5. Cap. 2. & Seßione 6. Cap. 3. de Reform.
nihil esse, quod urgeat, affirmat, quia de præ-
textu privilegiorum agitur, & non de veris.<marginalia>Quid contra|illum.</marginalia>
Quæ quidem omnia licet non sint qui libenter
excipiant, immò & ad praxim adsciscant, de-
futuri; re tamen vera non videntur adeò soli-
da, ut viri docti, & in materia præsenti pro-
fundè versati ea pergant pro praxi secura
complecti. Et quod de Decreto Seßionis 14.
Cap. 7. dictum n. præced. satis ostendit, quod
fidenter asserimus. Si enim Decretum illud, in
quo nulla de Regularibus mentio, sic eos con-
stat adstringere, quid de illis fiet, in quibus
mentio expressissima continetur? & ut de illo
nuper adducto loquamur, circa controversias
componendas, non solùm in eo Scriptores au-
ctoritatem Episcoporum recognoscunt, sed
& quamplures potestatem ad compellendum
per censuras, ut videri potest apud D. Barbo-
sam in Collectaneis ad citatum Caput 22. nu. 5.
Et in Declarationibus Cardinalium ad Caput 13.
licet in hoc non annuamus, propter dicta nu.
235. & Tit. 17. n. 50. & seqq. circa quod & ibi
iterùm.</P>
<P>  <absatz-nummer>1146.</absatz-nummer> Pro ijs autem quæ ad Indias spe-<marginalia>De nonnul-|lis alijs li-|mitationi-|bus.</marginalia>
ctant, limitationes aliquæ adduntur in Bul-
lis Pontificijs, circa dispensationem in-
quam in gradibus pro Matrimonio prohibi-
tis, & pro absolutione à casibus reservatis
Sedi Apostolicæ. Sed illæ ad institutum præ-
sens non pertinent, ubi de limitationibus tan-
tùm circa communicationem agimus, & cer-
tissimum est, si Religiosi velint illis privile-
gijs, quæ sunt Societati concessa, uti, cum
eisdem limitationibus usum futurum: pro quo
P. Herincx nu. 78. ubi exemplum adducit in<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
privilegio Fratrum Minorum pro Familiari-
bus; sed degentibus dumtaxat intra septa Mo-
nasterij, quod communicatur alijs Religioni-
bus cum eadem restrictione. Quod etiam in
privilegijs pro Festivitatibus Sanctorum, de
quibus suprà, prosequitur, inter Minores &
Prædicatores, & Generalibus, Provincialibus
& alijs, eorumdem Ordinum, & consequenter
etiam communicantibus, dilargitis, ubi &
addit illud Fratrum privatorum ad Fratres priva-
tos, sed sine explicatione, cùm tamen revera
opus illa sit, & à Nobis adhibita suprà n. 1133.
Circa id autem, quod de Generalibus dicitur
in privilegijs citatis, id est in Societatis Gene-
ralibus peculiare, ut privilegia omnia Societa-
tis, eidem concedantur, utpotè omnis illorum
usus largitori, quia sine illius licentia neque
licitus, neque validus est, de quo dictum nu.<marginalia>Notandum|prò Socie-|tate.</marginalia>
167. & seqq. Neque in hoc stare communica-
tio Religionum aliarum valet, quia esset earum
statum valde substantialiter variari, id quod in
privilegiorum concessione cavetur, & omnes
adnotant Scriptores. Unde & idem est de So-
cietatis Generali dicendum, quòd scilicet ne-
queat quidquam ex privilegijs Generalium
Ordinum aliorum erga propriam pro So-
cietate gubernationem attrahere, per quod
illa ullatenus immutetur: bene tamen ali-
qua, quæ possunt cum Monarchica excel-
lentia componi, à Gregorio XIV. in citata
Bulla nu. 1141. eatenus collaudata. Id quod<-P>@@

<-P>etiam ex Compendio Privilegiorum comper-
tum habetur.</P>
<Z><A+1>Circa Excursionem pro Formulis Adnota-
tionum in Compendio Indico, de qua
n. 176. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1147.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E facultate pro Indorum Confes-<marginalia>In foro|conscientiæ|an stare|possit facul-|tas absol-|vendi Indos|sine Ordina-|rij approba-|tione.</marginalia>
sionibus audiendis necessaria, oc-
casione Brevis Innocentij X. in controversia
cum Episcopo Angelopolitano, cùm agatur,
n. 181. sic ibi habetur: Præterquàm quòd juxta
aliquos dici potest dispositionem dictam (Innocen-
tij) in foro externo procedere: cùm tamen Bulla
Pij V. pro solo interno suffragetur, & hoc Religio-
sos debere esse contentos, ut Indorum saluti meliùs
consulatur. Sic ibi. Ex quo quidem suspicari
quispiam fortè queat Nos aliquid approbare<marginalia>Propositio|ab Alex.|VII. dam-|nata.</marginalia>
contrarium Pontificiæ damnationi Alexandri
VII. circa Propositionem sequentem ordine
36. Regulares possunt in foro conscientiæ uti pri-
vilegijs suis, quæ sunt expreßè revocata per Conci-
lium Tridentinum. Privilegia autem circa ad-
ministrationem Sacramenti modo dicto ex-
pressè revocata sunt, ut constat ex Decreto<marginalia>Decretum|Tridentini.</marginalia>
Seßionis 23. Cap. 15. ibi, Privilegijs, & consuetu-
dine quacumque, etiam immemorabili, non obstanti
bus. Ubi licet privilegijs non addatur Regulari-
bus, quod esse necessarium censet Bruno Chas-
saing, ut exclusa reputantur, juxta dicta nu.<marginalia>Circa illud|explosus|Brunonis|discursus.</marginalia>
1145. qui & in præfato Decreto illam deside-
rat, ut constat ex fine Propositionis 2. non vide-
tur tamen expressa revocatio posse denegari,
nisi velimus nodum in scirpo quærere. De
Regularibus sermo præcesserat, & subditur
non obstare privilegia. Ergo ad Regulares re-
ferendum, in quibus esse illa solent, nam in
sæcularibus vix tale aliquid poterit repe-
riri, in eo præsertim genere, de quo agebatur.
Præfato ergo Scriptori nullum negotium
damnatio adducta facesset, dicenti sibi non esse
privilegia, de quibus agitur expressè revocata.
Sed quidem juxta illius philosophandi modum
damnatio Pontificia est penitus supervacua, uti
de subjecto non supponente: nullum enim
extat privilegium expressè revocatum. Quia
vel clausula, Non obstantibus carent, vel si
nonnulla habeant, prætextum tantùm exclu-
dunt: alia autem non habent expressionem
Regularium. Neque ulteriùs alia sunt. Quis
autem non videat id esse non solùm à ratione
alienum, sed etiam tanto injuriosum Pontifici,
& eatenus magis in eum directum, quòd non
solùm in conscientię foro loquatur, sed absolu-
tè, id quod & ejus fundamentis videtur, si quid
valerent, comprobari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1148.</absatz-nummer> Stante ergo expressa revocatione, id<marginalia>Auctoris|dictum ut|verum ha-|beat ratione|privilegij.</marginalia>
quod à Nobis est propositum, minimè est Pon-
tificiæ menti contrarium: agitur enim de pri-
vilegio sanctissimi Pij, in quo de præfato
Concilij Decreto expressa mentio, cujus, non
obstante sententia Congregationis ab Inno-
centio X. pro caussa, de qua ibi, designata,
commoda adhibetur explicatio. Et ex prædicta
quidem Bulla modus dicendi præfati P. Bru-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0420.jpg/>
@@1@<SE420>§. IV. Circa dubia quædam peculiaria. 405
<duolan 2><-P>nonis venit apertè refellendus, cùm in eo sic
SS. Pontifex: Exponi Nobis nuper fecit tua Ma-
jestas Regia (Philippum secundum Regem no-<marginalia>Bulla Pij V.</marginalia>
strum alloquitur) quòd juxta sacri &#x0153;cumenici
Concilij Tridentini decreta, nulla matrimonia nisi
præsente Parocho, aut de illius licentia contrahi, nul-
lusque Religiosus absque Episcopi licentia Verbum
Dei prædicare, ac sæcularium personarum Confes-
siones audire &c. Sic die 23. Martij An. 1567.
paulò post præfati Concilij publicationem,
ejusdem Decretis uti expressis & indubitatis,
acceptis. Licet autem quod ad Confessionum
auditionem attinet, non videatur ad conscien-
tiæ tantùm forum pertinere, quod alibi adno-
tatum, cùm actio exterior sit, & punitioni
obnoxia, si contra prohibitionem fiat, juxta<marginalia>Forum con-|scientiæ ut|stare in|Confessio-|num audi-|tione possit.</marginalia>
eos, de quibus ibi dictum, stare illud potest, &
sic explicari, ut deprehensus in ejusmodi au-
ditione dicat se tantùm veniales culpas audire,
& Indos ob incapacitatem de gravitate mor-
talium non plenum conceptum efformare.
Quod si mortalia verè deprehendant; scire se
quid facere in eo oporteat eventu, cùm possint
ad habentes approbationem mitti: non tamen
affirmando mitti illos, cùm sit in eo menda-
cium manifestum, nisi mentalis aliqua restri-
ctio succurrat de modo alio missionis.</P>
<Z><A+1>Circa Dubium pro praxi utilißimum, de quo
n. 188. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1149.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi Pręlatum dimisso officio<marginalia>Prælati di-|missi an|possint Ca-|lices & Aras|consecrare.</marginalia>
posse uti privilegijs, quæ ipsi ante
dimissionem competebant, cùm opportuna ex-
plicatione, & in benedictione sacrorum or-
namentorum, ac Corporalium, exemplum
designatum. Sed numquid ad Calicis & Aræ
consecrationem poterit usus extendi, admissa
omnino verosimili sententia, de qua inferiùs?
Respondeo absolutè licere: juxta Adnotatio-
nem tamen Verb. Benedictio, necessitas est
gravis attendenda, si externorum sint. Si do-
mestica, & Superior domi adsit, vix esse con-
veniens poterit, nisi fortè ægrotet, & ejus be-
neplacitum accedat: neque aliter videtur posse
stare concessio, juxta generalem in privilegijs
regulam, ut non sint contraria observantiæ
Regulari, de qua præter alios P. Herincx Disp.
4. cit. nu. 77. & P. Bonæ-Spei nu. 48. Dictum<marginalia>Quid circa|Parochum|dimisso|officio in|audiendis|Confessioni-|bus.</marginalia>
prætereà nu. 190. juxta probabilem sententiam
Parochum dimisso officio posse Confessiones
vi præcedentis approbationis audire, quod
quidem ita intelligendum, ut ab habente ju-
risdictionem possit ei, sine nova approbatione
Episcopi auditio pro suis ovibus limitata com-
mitti, aut virtute Jubilæi, vel Bullæ Cruciatæ
eligi. Nullus autem ibi pro sententia dicta ci-
tatus, sed ex eo ejus probabilitas deducta, quod
de approbato sine limitatione Doctores tra-
dunt, pro quo adductus Bassæus. De Parocho
autem in speciali videndus Diana, & illi quos
citat Parte 1. Tract. 11. Resol. 8. Parte 3. Tract. 4.
Resol. 146. in fine, & Parte 5. Tractat. 12. Resol.
47. & à Nobis adducti in Additionibus circa
Cap. 7. n. 14. de quo & aliàs dictum. Quibus
obstare videtur Decretum Alexandri VII.<-P>@@

<-P>die 30. Ianuarij 1659. quod adducit P, Bonæ-
Spei Tomo 6. Tract. 5. Disput. 11. in principio,
in quo Propositiones aliquæ Censurarum ad-
jectione damnantur, inter quas illa nu. 8. Re-<marginalia>Decretum|Alex. VII.|obstans vi-|deri.</marginalia>
gulares Ordinum Mendicantium semel approbati
ab uno Episcopo ad Confeßiones audiendas in sua
Di&#x0153;cesi, habentur pro approbatis in alijs Di&#x0153;cesi-
bus: nec nova Episcoporum indigent approbatione.
Est falsa, & animarum saluti perniciosa. Sic ibi.
Obstare inquam videtur, quia in Parocho post
officij dimissionem eadem est, quæ in Regula-
ribus ratio, immò & major, quia in Regulari-
bus approbatio perseverat, quæ independen-
ter ab officio est obtenta & circa quam nihil
est innovatum: quod secus se habet in Paro-
cho, cui ratione officij est approbatio impensa,
& officij dimissio successit. Ubi nequit dici
odiosam esse dispositionem, & ideò non ex-
tendendā. Quia non est illa ad gubernationem
spectans, sed doctrinalis, & ita post adhibitam
Theologorum & Canonistarum consultatio-
nem, ut in eodem Decreto continetur. Quan-
do autem talis declaratio est, ad omnia exten-
ditur, in quib$uncleartio eadem reperitur: & ita
quod exprimitur tantùm habet rationem ex-
empli, & non restrictionis, ut in materia omni
alia consimili videre est, aut etiam dissimili,
circa quam possunt cadere Theologicæ quali-
ficationes, cùm sumantur per oppositionem
ad fidem secundùm diversos gradus, unde quæ
ęqualem habent oppositionem, æqualem etiam
debent habere censuram.</P>
<P>  <absatz-nummer>1150.</absatz-nummer> Nihilominùs videtur sententia præ-<marginalia>Eo non ob-|stante ut|possit affir-|mativa|sententia|defendi.</marginalia>
dicta in Pontificio Decreto minimè compre-
hensa, quia illud in hac parte principium ali-
quod fidei non concernit, sed ad gubernatio-
nem Ecclesiasticam præcipuè spectat in Con-
fessariorum designatione, Concilij Tridentini
dispositioni conformi, in qua varij esse intel-
lectus possunt. Ex quo & fit cùm de Regulari-
bus agitur, & sententia ut minùs illi confor-
mis refellitur cum additione censuræ, non
ideò ad Parochos sæculares id esse referen-
dum, quia cùm ad dispositionem gubernativam
spectat, odium continet sub eo respectu, &
sub alio dici possit diversam in Parocho esse
rationem. Parochus enim strictius subit exa-
men, cùm beneficium Parochiale per concur-
sum provideatur, cùm tamen erga Regulares
benignius se gerere Episcopi soleant, multum
enim operatur intuitus Religionis, quod &
circa Ordinum Sacrorum susceptionem boni
arbitrantur Auctores. Hinc est ut sententiam
prædictam post adductum Alexandri Decre-
tum sine ullius scrupuli umbra defendat iterùm
P. Andreas Mendus in Statera Opinionum Dis-<marginalia>P. Mendus|ut eam|defendat|pro quo &|defensio.</marginalia>
sertat. 14. Quæst. 13. cui ignorantia Decreti
nequit opponi: licet enim stare possit ut illud
non viderit, quia tamen opus dictum doctissi-
morum virorum fuit subjectum examini Pon-
tificia auctoritate, dum contra illud malè affe-
cti conclamarent, & eorum judicio est ab om-
ni liberum censura proclamatum, pro quo
illustre testimonium apud me habeo ab Au-
ctore transmissum: ideò inquam ignorantia
Decreti nequit opponi, cùm incredibile sit
illud viros tantos post tot annorum decursum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0421.jpg/>
@@1@<SE421>406 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>ignorasse. Prodijt illud, ut vidimus An. 1659.
cùm tamen Statera prodierit Anno 1666.
& post aliquot alios examen fuerit institutum.
Juxta quæ licet nolim pro sententiæ probabi-
litate, de qua citato n. 190. quod ad universa-<marginalia>Quid circa|præsens in-|stitutum.</marginalia>
litatem approbationis attinet in Regularibus
diversis rejectam Pontificijs Declarationibus
usurpare, de quibus alibi, quod ad Parochos
autem pertinet, cùm à sua non sit probabilita-
te dejectum, non est cur non possit convenien-
ter usurpari. Et ut illuddesit, alia certè sunt, ex
quibus potest probabilitas præfundari.</P>
<Z><A+1>§. V.
De Privilegijs circa Baptismum.
Ad Cap. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1151.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca Baptismum præter dicta citato
in Capite, multa à Nobis dicta alibi,<marginalia>Circa Bap-|tismum ubi|actum|aliàs.</marginalia>
suprà inquam in Appendice de Trinitate, & in
Auctarijs præsertim Tomo 2. Parte 6. Sect. 5. & 6.
& locis alijs, quæ dabit Index, sicut & circa se-
quentia, sicut & Tomo 3. neque modò occurrit
quidquam, quod nos cogat diutiùs immorari:
quandoquidem hoc loco de privilegijs tantùm
circa Baptismum sermo sit, nec nobis incum-
bat de illo exacta tractatio; licet quod ad In-
dos, & Neophytos alios spectat, nostræ non
possit solicitudini denegari. In quo quidem
plus negotij facessit quod ad Æthiopes spectat,
quàm quod ad Indos, circa priores enim fre-<marginalia>Circa Æ-|thiopes pro|illo difficul-|tas.</marginalia>
quentiores difficultates occurrunt, an scilicet
baptizati sint. Ex quibus illa non parva. Qui
enim in Terrę Firmæ portubus baptizantur, ut
signum aliquod accepti Baptismi præ se ferant,
solent icnnculis sanctis ad collum appensis or-
nari. Sed quidem nonnulli ex istis interrogati
de Baptismo, licet aquam sibi in caput asper-
sam memorentur, quod & sint qui testentur
alij, de Sacramento necessarium non videntur
formasse conceptum, licet & nomen ipsis im-
positum, & rogati an Christiani sint, annuant
perlibenter. Ubi quidem verosimile est validè
baptizatos, si circa ministerium illud Sacerdo-
tes omni exceptione majores institerunt. Li-
cet autem sic baptizati nequeant postea suscep-
ti Sacramenti exactam reddere rationem, id
quidem eorum est incapacitati tribuendum,
qui eorum obliti, quæ erga ipsos docti ministri
peregerunt. Quod ex eo etiam accidit, quia
pro susceptione non adeò plena in illis notitia
requiritur, & comprehensio concurrentium
mysteriorum, ut non facilè potuerit ea, quæ
instilata est, ad alia conversis barbaricis cogi-
tationibus, avolare. Non ergo videntur in cir-
cumstantijs dictis sub conditione baptizandi,
quia validæ susceptionis est moralis certitudo.
Quòd si quis, ad quem ea spectat cura, circa
incapacitatem magis instructus dubium depo-
nere nequeat, poterit iteratam sub conditione
ablutionem adhibere. Circa quod video ali-
quos nimium quantùm liberales, ut cum qua-
cumque dubij umbra ad rebaptizationem ac-
currant.</P>
<P>  <absatz-nummer>1152.</absatz-nummer> Nuper obijt matrona nobilis pro-<marginalia>Temerè ad-|hibita re-|baptizatio.</marginalia>
vectæ ætatis, & parentum Christianorum, at-<-P>@@

<-P>que eximiè talium filia, de quorum diligentia
circa rem momenti tanti nulla poterat esse su-
spicio. Quia tamen morti proxima, nondum
moriebatur, & morti aliquod subesse videbatur
obstaculum, id non sine mysterio accidere non
solùm ad hæc promptæ mulieres, sed & aliqui,
in quibus pro maturiori consilio obligatio ma-
jor, ineptè judicarunt, idq&#x0301;ue ad Baptismi defe-
ctum retulerunt, unde & baptizata illa, & quia
non diu post à vivis abijt, suspicio roborata.
Ubi quidem temerè actum dubitari nequit.
Quòd si dubij quidquam irrationalis intercur-
rit, sine Baptismo potuit morituræ securitas
accurari, excitando ipsam ad actus contritio-
nis, & amoris Dei super omnia, pro quibus
illa capacissimo vigebat ingenio, & piosissimo
erga De&#x0169;, & Deiparam affectu. Circa quod ita
scribit Mag. Acacius de Velasco Tomo 1. Re-<marginalia>Mag. Aca-|cius de Ve-|lasco,</marginalia>
sol. 89. n. 5. Aunque tenga uno grandes sospechas,
si est à bautizado, y esto le cause grandes congojas, no
se puede bautizar secretamente sub conditione
aviendo nacido entre Christianos, que para esto son
menester evidentißimos argumentos, como dice el
Concilio Tridentino Seßion. 7. n. 9. Aßi lo sienten
comunmente los Dotores. Sic ille citans in mar-
gine Sotum, Villalobos, & P. Suarez. Circa
quæ in primis citatio Concilij Tridentini
prorsus aberrat, nihil enim tale in Seßione dicta,
in qua, sicut neque in alijs, per numeros non
proceditur. Benè verum est in Canone 9. de
Baptismo, Confirmatione & Ordine definiri
non posse reiterari, quia imprimunt characte-
rem. Scriptores autem alij pro eo stant, neque
id mirum, cùm sit aperta Innocentij Tertij
Decisio in Cap. ult. de Presbytero non baptizato,<marginalia>Cap. Ve-|niens ult.|de Presb.|non baptiz.</marginalia>
ubi sic locutus: & certè de illo qui natus de Chri-
stianis parentibus, & inter Christianos est fideliter
conversatus, tam violenter præsumitur quòd fuerit
baptizatus, ut hæc præsumptio pro certitudine sit
habenda, donec evidentißimis forsitan argumentis
contrarium probaretur. Sic Pontifex. Quibus
non obstantibus, si probabilis conjectura sub-
sit, reiterandum esse baptismum affirmat P.
Suarez Tomo 3. in 3. P. Disp. 22. Sect. 2. in fine:
quem sequuntur alij, pro quo & eum ac alios
citans videri potest P. Palaus Parte 4. Tract. 19.
Disput. Vnica. Puncto 13. nu. 8. Quomodo au-
tem id stare queat cum Pontificis decisione
evidentissima argumenta requirentis, non ex-
plicant, potest tamen convenienter explicari,
si dicamus quamlibet probabilem, & ideò gra-
vem & solidam conjecturam post exactam di-
ligentiam adhibitam, esse evidentissimum ar-
gumentum pro Baptismatis incerta susceptio-
ne; qua stante suscipiendus sub conditione
est: quidquid nonnulli circa obligationem
sub mortali reluctentur, cùm dicant sufficere
tali probabilem sui Baptismi susceptionem:<marginalia>Putans pro-|babiliter|tantùm se|baptizatum|an ultra|teneatur.|P. Palaus.</marginalia>
contra quem dicendi modum, de quo & Nos
alibi, videri potest P. Palaus suprà n. 11. bonis
rationibus usus, circa quarum efficaciam non
oportet decertare. Quod contritionem habere
talis possit difficile ipsi videtur. Sed stante per-
suasione in ipso de obligationis defectu, cur id
nequeat cum contritione componi? Si enim
obstaret, ideò esset, quia obligationi sub mor-
tali non fieret satis: Atqui ille ita sibi persua-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0422.jpg/>
@@1@<SE422>§. V. De Privilegijs circa Baptismum. 407
<duolan 2><-P>sus obligationem talem probabiliter non ag-
noscit: ergo neque extat obstaculum contri-
tioni. Si addatur cōtritionem includere saltem
virtualiter amorem Dei super omnia, nec vi-
deri quomodò stare amor talis possit in eo, qui
certus de Baptismo cùm non sit, ejus recusat
susceptionem, cùm in eo casu potuerit valida
non esse susceptio, & ita ipse in statu peccati
saltem originalis consistere: Responderi pos-
set in hujusmodi homine non futurum Dei
amore&#x0303; super omnia cum omni ejus perfectio-
ne, benè tamen cum necessaria, eo quòd à
nobis tantùm exigatur, ut propter nullam rem
mundi eum mortaliter offendamus; quem qui-
dem affectum habere is, de quo agimus, valet
quin obstet id, quod de statu peccati dicitur,
cùm ipse existimet rationabiliter se in eo non
existere: si in eo fortè deceptionem patiatur,
subintrat contritio ad originalis depulsionem,
sicut & ad lethalium, si fortè adsint, aliorum.
In quo quidem suo modo est Baptismus in vo-
to, taliter enim affectus redditur per contritio-
nem, ut si baptizatus non esset, ad Baptismum
statim properaret, aut commodam nactus oc-
casionem. Sed de his satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1153.</absatz-nummer> Ante annos aliquot Angli quidam<marginalia>Circa Bap-|tismum hæ-|reticorum, &|necessitate|iterationis|in conversis.</marginalia>
piratæ apprehensi, ex quibus in publica custo-
dia detentis unus miserè obijt pertinax in erro-
ribus Anglicanis: alij Catholicam sunt Reli-
gionem amplexi, & dubitatum an deberent
iterùm baptizari. Circa quod eorum est atte-
stationi fides adhibita asserentium se esse ritè
baptizatos, & in Baptismo apud Anglos eam-
dem, quæ apud Catholicos, in materia & for-
ma haberi rationem. Et quidem hoc tempore
hæreticos omnes aquam esse pro Baptismo ne-
cessariam constanter affirmare, tradit Cardi-
nalis Bellarminus Lib. 1. de Baptismo Cap. 4.
Circa formam etiam non errare testatur Fr.
Angelus Petriaca à Sonnino in Turri David,<marginalia>Er. Ange-|lus, Petria-|ca.</marginalia>
seu Disputationibus contra hujus temporis hæreticos,
Lib. 8. Disput. 1. circa principium. Vers. Quan-
tùm ad formam. Ubi tamen addit errare circa
necessitatem illius, quia Lutherus, Zuinglius,
& Brentius dicunt sufficere, si Baptismus in
nomine Domini ministretur: & Zuinglius ac
Buccerus absolutè necessitatem Baptismi eate-
nus negant, quatenus judicant solùm esse si-
gnum seu sigillum justificationis, quæ tantùm
per actum fidei habetur: vel externum signum
nullum dicens ordinem ad regnum cælorum.
Licet ergo in materia & forma non errent
quantùm ad praxim, quia certis utuntur, in
illarum applicatione errant, unde videntur ve-
rum Baptismi Sacramentum minimè ministra-
re. Licet enim in Concilio Tridentino sic ha-
beatur citata Sessione 7. Canone 4. Si quis<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
dixerit Baptismum, qui etiam datur ab hæreticis
in nomine Patris, & Filij, & Spiritus Sancti, cum
intentione faciendi quod facit Ecclesia, non esse
verum Baptismum, anathema sit. Licet inquam
sic habeatur: prædicti tamen non habent in-
tentionem faciendi quod facit Ecclesia: quan-
doquidem hæc Baptismum conferre intendit
ut Sacramentum necessarium ad salutem, &
habens ordinem ad regnum cælorum, cum
necessaria forma à Christo instituta, & uti<-P>@@

<-P>necessaria adhibenda. Quo pacto asserunt
communiter Theologi, si in forma Baptismi
addatur aliquid, quod necessarium reputetur,
ut in nomine Deiparæ, aut quid simile, Bap-
tismum esse invalidum, eo quòd admisceatur
error circa substantiam Sacramenti, sitq&#x0301;ue id
contra intentionem Christi, & consequenter
Ecclesiæ.</P>
<P>  <absatz-nummer>1154.</absatz-nummer> Pro cujus explicatione ita scribit P.<marginalia>P. VasqueZ|ut explicer$unclear|necessariam|intentionem|in hæretico.</marginalia>
Vasquez Tomo 2. in 3. p. Disput. 138. n. 66.
& 67. Substantia Sacramenti non pendet ex fide
Ministri. Tum etiam quia licet quis putet falsum
esse id, quod facit Ecclesia, & nullius momenti, po-
test velle illud administrare, & facere tamquàm
cæremoniam ipsius Ecclesiæ, quidquid inde sequatur:
neque enim ad substantiam Sacramenti pertinet in-
tentio effectus ipsius: & ita licet Minister putet
Sacramentum nullius effectus esse, illud ministra-
re poterit intentione ea, quam necessariam esse
diximus, & quamvis Arrianus non credat myste-
rium Trinitatis verum, sicut etiam non credit Gen-
tilis, tamen si verba formæ, quibus utitur Ecclesia,
proferat cum intentione illa universali faciendi
quod facit Ecclesia, Sacramentum conficiet. Nam
sicut is, qui nescit quid verbis illis significetur, si
ea proferat cum prædicta intentione, Sacramentum
conficit, ita etiam qui non credit, id, quod verbis
illis significatur, habere potest intentionem in uni-
versum, & Sacramentum conficere, etiamsi actu
oppositum credat, quia cum opposito errore illa in-
tentio esse potest. Sic ille, qui magis in particulari
intentionem exponit nu. 32. & 33. ad quem
se refert Cardinalis Lugo Disputat. 8. de Sacra-<marginalia>Et Cardi-|nalis Lugo.</marginalia>
mentis n. 36. & P. Dicastillus Tomo 1. de Sacram.
Tract. 1. Disp. 3. n. 77. Sed quidem aliud est velle
aliquomodo facere quod facit Ecclesia, & mo-
dum illum intentionis in universum habe-
re, ac velle absolutè facere contrarium. Un-
de ipse Pater num. 35. Sic præmiserat: Ex<you>P. Vasquez</you>
his tamen Auctoribus Ricardus addere vide-
tur tamquàm necessariam intentionem finis, hoc
est, intentionem effectus Sacramenti, quem se-
quitur etiam Gabriel: rectè tamen id expli-
cat: nempe ut necessaria sit intentio non expressa
circa effectum Sacramenti, sed implicita saltem,
quia videlicet necessaria est intentio circa res &
verba, non tantùm ut sunt res naturales, sed quate-
nus sunt signa instituta: id quod clarius diximus
nos suprà: videlicet quatenus est cæremonia quædam
alicujus gentis aut nationis; in hac enim expressa
intentione, virtute etiam continetur intentio effe-
ctus ipsius Sacramenti. Hæc doctus Pater, qui
immediatè cum Scoto ait in intentione mi-
nistrandi Baptism&#x0169;, non tantùm ut res natura-
lis est, sed ut est cæremonia quædam religiosa,
includi aliam, faciendi quidem hominem Chri-
stianum, & justifi eum. Juxta quæ docti
Scriptoris, quæ & aliorum sunt communia as-
serta, satis videtur compertum intentionem
illam hæreticorum, de qua suprà, non posse
cum necessaria ad confectionem Sacramenti
componi: quandoquidem est illi apertè con-
traria: nihil enim de fine aut effectu Baptismi
intendunt ab Ecclesia intentum, sed quod dixi-
mus cum Scriptore citato.</P>
<P>  Pro quo & Cardinalis Lugo suprà contra<marginalia>Quid Car-|dinalis|Lugo.</marginalia>
Scribonium Minoritam asserentem nullam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0423.jpg/>
@@1@<SE423>408 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>aliam requiri intentionem faciendi quod facit
Ecclesia, quàm quòd velit quis facere actum
illum externum abluendi & loquendi prout ex-
teriùs fit ab Ecclesia, seriò & non solùm io-
candi gratia, contra quem & alios viros doctos
illi coætaneos. de quibus n 14. arguit in sequen-
tibus, & n. 15. affirmat hæreticos nullam pror-
sus intentionem exegisse faciendi, quod facit
Ecclesia, & nu. 19. ita scribit: Secundum argu-
mentum, quod desumitur ex definitionibus Conci-
liorum suprà adductis, urget etiam contra prædi-
ctam sententiam. Requirunt enim ad valorem Sa-
cramenti intentionem faciendi quod facit Ecclesia,
quæ intentio non habetur ab eo, qui non intendit
conferre verum Sacramentum. Sic ille, quibus
dici nihil clariùs potuit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1155.</absatz-nummer> Pater Arriaga Tomo 7. Disput. 19.<marginalia>Quid P.|Arriaga.</marginalia>
n. 17. modum proponit conciliandi duas vo-
Iuntates oppositas in hæretico præsupposita
sententia sua, iuxta quam velle facere, quod
facit Ecclesia, est idem ac velle facere, quod
intendit Christus in Sacramentorum institu-
tione, ait ergo cum illa compati oppositum ex
ignorantia, nolendi scilicet facere quod Chri-
stus fecit, & consequenter Ecclesia, & prio-
rem illam prævalere, & sic concludit: Si ergo
illam secundam voluntatem ita corrigant, & quasi
dicant: Quidquid de mea opinione sit, volo facere
id omne quod voluit Christus, conficient Sacramen-
tum: si autem id non dicant, sed purè puta, Volo
conficere Sacramentum non caussativum gratiæ,
tunc haud dubiè nihil efficient, ut advertit benè
Suarez, casu quo hæreticus Calvinista diceret: Volo
Eucharistiam conficere, quæ non sit nisi repræsenta-
tio Corporis Christi. Sic ille: qui in eo dicendi
modo, & voluntatum, seu intentionum com-
possibilitate, secutus est P. Suari&#x0169; Disp. 13. Sect.
2. circa finem Vers. Superest ut respondeamus,<marginalia>Quid P.|Suarez, ex|quo ille.</marginalia>
quem erit operæ pretium sic loquentem exce-
pisse: In qua re primùm omnium observandum
est, an tanta sit contrarietas voluntatum, ut omni-
no destruetur intentio faciendi Sacramentum tam
in particulari, quàm in generali, seu confusè: nam
si talis sit contrarietas, non fiet Sacramentum, quia
tollitur intentio necessaria. Exemplum esse potest
si minister ita intendat facere Sacramentum: quale
ipse existimat ex falsa & erronea opinione: ut nullo
modo velit facere illud, quale Ecclesia intendit:
etiamsi contingat ipsum decipi, & Ecclesiæ intentio-
nem esse conformem institutioni Christi: ut si hære-
ticus Calvinista hoc modo velit efficere talem Eu-
charistiam, qua sit signum Corporis Christi, non
quæ sit verum Corpus Christi. Hic autem modus in-
tentionis vix haberi potest moraliter loquendo, re-
quirit enim nimiam quamdam reflexionem actuum
ex odio, aut maxima quadam pertinacia profectum.
Hæc & alia Doctor Eximius pro ampliori
explicatione illarum voluntatum: qui ad odium
& pertinaciam cùm referat voluntatem illam
minimè faciendi, quod facit Ecclesia, non est
cur illam ut moraliter fore impossibilem arbi-
tretur, qui contra Schisma Anglicanum scri-
bens, illius gentis odium erga Romanam Ec-
clesiam, & ingentem pertinaciam, non potuit
non habere perspectam, licet quæ modò ex ipso
dedimus lucubrationem aliam constet præivis-<marginalia>Circa u-|trumque|illatio.</marginalia>
se. Ex quibus, & datis etiam ex P. Arriaga<-P>@@

<-P>constat Baptismum dictum saltem de valore
valde suspectum relinqui. Et ut de actibus, qui
pro eo possunt concurrere, juxta discursum Do-
ctoris Eximij loquamur: ille, ratione cujus esse
validus Baptismus posset, est ab eodem designa-
tus: Nisi fortè Ecclesia Romana sit institutioni
Christi conformior. Sic enim explicanda con-
fusa illa & generalis intentio. Atqui quod ex-
pressè intenditur est non facere Sacramentum:
& voluntas illa dicto modo explicata, valde
longè ab ijs est, quia nusquàm de illa mentio;
nihilq&#x0301;ue magis ab eorum persuasione alienum,
quàm ut se decipi suspicentur. In nobis qui-
dem dum fidei mysterijs præbemus assensum,
minimè locus esse potest restrictioni illi: Nisi
fortè decipiamur. Atqui illi ita erroribus adhæ-
rent, ut nos inviolabili veritati, & ut aliqui for-
sitan sint dicto modo se gerentes, quinam illi
sint nescimus, unde Baptismi incertitudo re-
sultat, & consequenter iterationis necessitas,
ubi & verosimilius est generaliter loquendo,
quidquid, ut dixi, in speciali de quibusdam sit,
neque verò probabilem haberi posse de illius
valore conceptum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1156.</absatz-nummer> Pro quo & audiendus P. Bonæ-Spei<marginalia>P. Bonæ-|Spei om-|nium cla-|rissimè affir-|mans.</marginalia>
Tomo 6. Tract. 2. Disput. 2. nu. 82. & 83. ubi sic
habet: Petes 2. an baptizati ab hæreticis sint sub
conditione rebaptizandi? Respondeo affirmativè,
saltem pro ea provincia in qua constat tales hæreti-
cos sæpè invalidè baptizare: vel quia intentione,
materia, aut forma legitima non utuntur: vel quia
uno abluente alter in cathedra formam profert. Ita
Sylvius conformiter ad Synodum principalem Me-
chliniensem. Vnde miror P. Herincx hîc Disput 6.
nu. 44. sine scrupulo dicere: Neque ego scrupulum
soleo movere conversis ad sidem, videlicet ut bapti-
zati ab hæreticis, rebaptizentur: Cum citat Pasto-
rale Mechliniense recognitum anno 1624. In quo<marginalia>Synodus|Mechli-|niensis.</marginalia>
titulo de Sacramento Baptismi §. de forma sic legi-
tur: & quia nostri temporis hæretici, pro insatiabi-
li suo in Ecclesiam odio, Sacramentorum formas
plerumque invertunt, materiam contemnunt, aut
legitimam intentionem non habent (eo liberius quòd
opinione Calvinistica Baptismus fidelium non sit
necessarius) meritò Baptismus ab eis collatus de nul-
litate suspectus haberi debet. Proinde ab eis bapti-
zati, sub conditione rebaptizentur. Quod unicum
ipsi sufficere debet ad movendum scrupulum conversis
ad fidem, ut baptizati ab hæreticis rebaptizentur,
nisi constet, quòd hæretici, à quibus baptizati sunt,
circa Baptismum non malè sentiant, nec invalidè
baptizasse sint reperti: tunc enim ne quidem sub
conditione rebaptizandi sunt, quia de fide est illos
validè baptizare posse. Hæc ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1157.</absatz-nummer> Circa quod P. Ægidius Tomo de Sa-<marginalia>Quid P.|Coninck.</marginalia>
cramentis Quæst. 66. n. 96. ita scribit: Simili ra-
ratione quidam olim in Belgio sub conditione rebap-
tizabant omnes baptizatos ab hæreticis, quia cre-
debant esse dubi&#x0169; an ipsi ritè baptizassent. Et ratio
dubij potest esse præcipuè quia non putant Baptis-
mum esse necessarium ad salutem, parum quando-
que curant qua ratione conferatur. Hinc à multis
audivi, in Anglia quosdam Prædicantes dum bap-
tizant proles nobilium, uti aqua rosacea, aut etiam
aspergere solas vestes prolis, ne ei aliqua ratione mo-
lesta sit aqua frigida corpori aspersa. Item magni-
ficentiæ caussa quibusdam locis aliquando Prædi-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0424.jpg/>
@@1@<SE424>§. V. De Privilegijs circa Baptismum. 409
<duolan 2><-P>cans formam Baptismi ex sede concionataria pro-
nuntiat. Et quidem si constet ita collatum. Quia
tamen hujusmodi casus valde rari sunt, sine justa
ratione præsumendi non sunt accidisse, & minùs
prudenter generatim præsumuntur accidere. Quare
non judicarim baptizatos ab hæreticis sub condi-
tione rebaptizandos, nisi particularis ratio occurrat
suspicandi malè fuisse baptizatos, cùm de fide sit
eos validè baptizare posse. Sic ille, circumscrip-
tis nonnullis brevitatis caussa. Qui circa An-
glos cùm ita loquatur, non videtur quod de
raro successu addit cum eo cohærere. Non
enim rarò accidit filios nobilium baptizari,
cum sint illi innumeri, & Prædicantes eodem
spiritu erroris imbuti, & consequenter parùm
de ratione collationis curare, ut meritò ab ijs
baptizatis possit aptari, quod de particulari ra-
tione suspicandi ab ipso tandem pronuntiatur.
Et de necessaria intentione agens Quæst. 64.
nu. 67. sic ille loquitur: Etsi non deceat valorem
Sacramenti pendere à bonitate aut fide Ministri,
ne de eo simus semper incerti: alia tamen est ratio
de intentione, quia sæpè occurrit caussa dubitandi
de illis: cùm innumeri ubique occurrant & mali,
& etiam hæretici, vel athei: rarò autem contingit
quemquam tam malum esse, ut nolit intendere ve-
ritatem Baptismi: cùm hoc illi facillimum sit, nec
poßit contrarium illi prodesse. Quare quamdiu con-
trarium non constat ex aliquibus signis, possumus
de ministri intentione esse moraliter certi & securi:
quod debet nobis (sicut in omnibus alijs humanis
actibus) sufficere. Tantùm ille consequenter ad
quæ in superioribus locutus. Sed quidem quod
de atheo moralis haberi certitudo queat, durum
meritò videri potest, sicut & de hæreticis, de
quibus non est perspectus procedendi modus
in re momenti tanti, cùm & habuerit ille An-
glorum consuetudinem certa ex relatione
compertam. Cùm enim certissimum sit Chri-
stum non alium pro nobilibus, alium pro ple-
beijs instituisse Baptismum, clamante D. Pau-
lo Ephes. 4. v. 4. & 5. Vnum corpus, & unus Spi-
ritus, sicut vocati estis in una spe vocationis vestræ.<marginalia>Ephes. 4.|v. 4. & 5.</marginalia>
Vnus Dominus, una fides, unum baptisma. Cùm
inquam unus sit, & erga nobiles sic agi con-
stans sit, circa alios etiam nihil esse quod di-
versitatem ut necessariam persuadere possit,
promptum est & rationabile suspicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1158.</absatz-nummer> P. Martinon Tomo 4. Disp. 22. n. 86.<marginalia>Quid P.|Martinon.</marginalia>
pro casu proposito duas intentiones proponit,
sed in illis unam esse debere prædominantem
affirmat, & explicat, ratione cujus efficacia
alterius impediatur: sufficit enim quòd hære-
ticus absolutè intendat conficere Sacramen-
tum, quidquid sit de suo errore privato. Ut si
habeat simul utramque intentionem, sed unam
absolutam & efficacem conficiendi Sacramen-
tum, quidquid sit de suo errore privato, sive
illa præcedat, sive subsequatur. Et sic conclu-
dit: Si autem simul haberet utramque intentionem
æqualem, nihil faceret, quia vellet facere impoßi-
bile. Sic ille. Quis ergo in hac intentionum
confusione explorare poterit ordinem, quem
inter se intentiones prædictæ custodiunt? Ma-
net ergo valde incerta Sacramenti confectio,
unde succedit Auctoris ejusdem prudentissi-
mum monitum nu. 33. ubi sic ait: In casu au-<-P>@@

<-P>tem, in quo rationabiliter dubitatur de valore Bap-
tismi non est expectanda revelatio, sed prospicien-
dum saluti hominum, propter quos Sacramenta sunt
instituta; & potiùs exponenda sunt periculo nulli-
tatis, quàm anima periculo damnationis. Sic do-
ctus Pater.</P>
<P>  <absatz-nummer>1159.</absatz-nummer> Omitto alios, in quibus præfatis<marginalia>Resolutio|dubij propo-|siti.</marginalia>
similia, & juxta illa videtur comperta in casu
proposito resolutio, quòd scilicet conversi An-
gli baptizandi sub conditione sint, quandoqui-
dem non apparet firmum aliquid, quod elidere
possit, si non penitus violentam, verosimilem
tandem præsumptionem. Quòd si illi renuant,
eo quòd seipsos ritè baptizatos censeant, & re-
baptizationem in nationis Britannicę infamiā
cedere conquerantur: poterit quidem Baptis-
mus omitti, cùm illi ad actus contritionis &
Dei amoris super omnia valeant excitari. Pro
quo & conducere potest id, quod de opinione
probabili circa Baptismum n. 1152. est dictum,
ut suus etiam relinquatur locus judicio docto-
rum Patrum Coninck & Herincx. Ubi illud<marginalia>Canon Con-|cilij ut lo-|cum habere|queat.</marginalia>
tantùm pro coronide addendum, videri scili-
cet juxta dicti vix posse locum habere decisio-
nem Concilij Tridentini, de qua n. 1153. cir-
ca valorem Baptismi ab hæreticis collati. Cùm
enim dicatur necessarium esse ut habeant in-
tentionem faciendi, quod facit Ecclesia: neque
tale aliquid illi cogitent, sed ipsam insatiabili
odio prosequantur, qui stare possit præfatus
Canon, contra hæreticos postremorum tem-
porum ordinatus? Ad quod quidem dicendum
revera stare posse ut hæretici sint modo prædi-
cto operantes, qui Romanæ Ecclesiæ fateantur
se usum amplecti, neque in hoc velle ab ipsa
discordare, verum Baptismi Sacramentum, &
nonnulla alia, si non omnia, à Christo insti-
tuta confitentes. Deinde possunt velle Sacra-
menta conficere uti à Christo instituta, nihil
substātiale subtrahentes, & de Romana Ecclesia
nihil cogitantes. Cumq&#x0301;ue Ecclesia Romana
ita Sacramenta administret sicut à Christo in-
stituta sunt, eo ipso saltem implicitè censen-
tur juxta Romanæ Ecclesiæ intentionem ope-
rari. Prætereà, multi sunt hæretici, (ut ex fide-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
libus habetur testibus) qui opinativè erga reli-
gionem se fatentur procedere: quia sicut inter
Catholicos sùnt diversæ scholæ Thomistarum,
Scotistarum, Nominalium, & sic aliorum, qui
probabilibus principijs innituntur, ita etiam
existimant illi in materia religionis agi posse,
ut quisque eam amplectatur sectam, quæ pro-
babilis suo judicio videatur. Unde & Catholi-
cos non damnant, quia & illos probabiliter
sentire fatentur, & posse consequenter sua in
religione salvari, de quo à Nobis dictum aliàs,
& statim apparet absurditas talis assertionis:
Christus enim opiniones non docuit, sed fir-
missimas veritates, quæ ad nos magisterio Scri-
pturæ sacræ, & traditione illibatæ devenerunt,
sin minus Ecclesia perijsset, contra quam ta-
men Christus non prævalituras inferni portas
proclamavit. Quòd si circa illas dubia aliqua,
earum firmitate constante, oriantur, id mirum
non est, unde neque quòd opinionum varietas
misceatur: id siquidem in omnibus scientijs
accidit, in quibus certa principia cùm sint,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0425.jpg/>
@@1@<SE425>410 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>opinionum tamen diversitate certatur. Juxta
hæreticos ergo hujusmodi facile intelligere
possumus quomodo cum intentione faciendi
quod facit Ecclesia procedant: cùm enim id,
quod illa circa Sacramenta tradit, probabile
existiment, quando ad illa conficienda proce-
dunt, stat rectè illud, quod ex P. Martinone &
alijs, nuper dicebamus, per intentionem scili-
cet prædominantem velle id facere, quod Chri-
stus instituit, quidquid sit de suo errore privato.
Cùm enim opinio formidinem partis adversæ
contineat, consequenter ita debent in foro
animæ protestari, Quidquid de mea opinione sit.
Et quòd multi ex illis non ita ut veteres, à sensu
Ecclesiæ sint alieni, eruditè ostendit Dom. Ca-
ramuel in Theologia fundamentali n. 166. & 167.
Pro quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Circa Sacramentum Confirmationis.
Ad Cap. 9. & Additionum
n. 16. & 17. & n. 261. & 262.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1160.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum etiam de illo in Auctario To-<marginalia>Simplicem|Sacerdotem|ex Commis-|sione Papæ|posse Con-|firmationem|conferre|quàm cer-|tum.</marginalia>
mo 1. & 2. & quòd possit à Pontifi-
ce illius administratio simplici Sacerdoti com-
mitti uti certissimum stabilitum. Circa quod
tamen Mag. Acacius de Velasco Tomo 1. Re-
solut. 201. n. 7. ita scribit: El ordinario Ministro
de este Sacramento, como consta del Concilio Tri-
dentino Sess. 7. Cap. 3. solamente es el Obispo. Si
por comißion ò delegacion del Pontifice, lo pueda<marginalia>Mag. Aca-|cius de Ve-|lasco.</marginalia>
ser qualquiera Sacerdote, es dudoso entre los Doto-
res. Y aunque del mismo Derecho consta (Cap. Per-
venit. dist. 95.) que Gregorio Magno concediò à
los Presbyteros de Sardinia, que à falta de Obispo
pudiesen ministrar este Sacramento, y se dice que
Gregorio XIII. como dice Filliucio (Tract. 3. c. 2.
n. 16.) dispensò con un Sacerdote en la India, por
lo qual comunmente son de este parecer los Theolo-
gos siguiendo à S. Thomas (3. p. q. 72. arti. 11. ad
1.) Sic ille, cujus ratio quo ad sensum clau-
dicat, ut est ex tenore perspicuum. Neque ad-
mittendus quatenus id, quod est ita certum, ut
sint qui de fide esse censeant, in dubium revo-
cat, cùm aliàs statuat in Jure haberi D. Gre-
gorij concessionem, quem est Gregorius alter
imitatus, quibus & addere poterat alios à No-
bis adductos, ac præscrtim Eugenium IV. in
Concilio Florentino testimonium irrefragabi-
le perhibentem. Non ergo licet de veritate hu-
jusmodi dubitare, pro quo & Fr. Angelus Pe-
triaca In Turri David Lib. 8. Disput. Vnica & 6.
de Sacram. Confirmationis Conclus. 3.</P>
<P>  <absatz-nummer>1161.</absatz-nummer> Sicut autem circa dogma præfatum<marginalia>Episcopum|non posse|quod Papa.</marginalia>
dubitari nequit, ita neque circa aliud stans pro
Episcoporum impotentia circa hujusmodi com-
missionem, quam tamen negavit Ledesma, ut
affirmat citatus Mag. Acacius nu. 8. sic habens
in margine Ledesma, quem refert Filliucius, ubi
suprà. Est autem suprà ut vidimus juxta ejusdem
citationem, ubi per errorem est n. 16. pro 26.
& id, de quo agimus, non n. 26. sed 28. Ubi
neque ipse refert directè à se visum, sed Refe-<-P>@@

<-P>ratur ait: refertur autem, & exactè illius ex-
plicatur sententia à P. Suarez Tomo 3. in 3. p.
Disput. 36. Sect. 2. Vers. Secunda pars, ubi sic<marginalia>P. Suarez</marginalia>
habet: Contra hanc verò partem sentit Ledesma
hic quamvis enim nobiscum doceat nunc de facto
non posse Episcopos committere hoc ministerium
simplicibus Sacerdotibus in suis Episcopatibus, quia
hoc est eis à Summo Pontifice prohibitum: existi-
mat tamen posse id facere stando in solo jure divino
seclusa prohibitione Pontificis: quia tantam habet
potestatem Episcopus in sua Provincia, quantam
Papa in toto orbe. Sic ille: qui eum graviter de-
ceptum asserit, & illius fundamentum esse ni-
mis falsum & improbabile, de quo & Nos ali-
bi, unde & citatus Scriptor sic etiam protulit:
Pero engañose dicho Dotor, chariorem habens<marginalia>M. Acacius|cum laude|notatus.</marginalia>
veritatem, quàm Platonem. Negari tamen ne-
quit secluso illo fundamento, quod nimiùm
probat, & ideò nihil, Mag. Ledesmæ senten-
tiam non eam mereri censuram, quàm si abso-
lutè potestatem in Episcopo ad effectum præ-
dictum affirmaret, sub qua suppositione illum
& refert & impugnat præfatus Mag. Acacius.
In quo mirari juvat ad citationem remotam in
P. Filliucio confugisse, cùm habuerit obviam,
proximam, & directam in P. Suarez, quem est
legisse compertum, ut constat ex clausula ex
codem posita n. 1. licet ad Sectionem 1. perti-
neat. Quæ quidem adnotasse opportunum ra-
tus, ob eam, quæ scriptis debetur fides, cùm
aliàs Auctorem etsi vulgari scribentem lingua,
supra vulgarem judicem æstimatione dignissi-
mum, plus veritati quàm domesticis lucubrato-
ribus militantem, & propter egregiam sapien-
tiam, ac religiosam probitatem ad Pontificias
infulas sublimatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1162.</absatz-nummer> Circa materiam hujus Sacramenti,<marginalia>Objectio ex|raritate|balsami.</marginalia>
quod ad balsamum spectat: objiciunt hæretici
apud Fr. Angelum Petriacam suprà id quod est
apud Scriptorem obvium, illud scilicet non esse
materiam, nec esse potuisse Confirmationis,
ob illius raritatem, cùm scribat Plinius Lib. 12.
Cap. 25. in duobus tantùm hortis Iudææ nasci
solitum, qui jam vastati sunt: neque potest
suppleri artificioso balsamo, sicut nec aqua Bap-
tismi artificiosa aqua, nec vinum Eucharistic&#x0169;
artificioso vino. Ad quod quidem sic ille re-
spondet, & est Octava Objectio: Respondeo<marginalia>Fr. Angelus|Petriaca.</marginalia>
non deesse balsamum naturale in Indijs, & defa-
cto semper ex illis partibus ab Orientalibus habitum
fuit, & ab Orientalibus Occidentales obtinuerunt,
& nunc talis liquoris adest copia, & licet aliquan-
tum à priori differre videatur, tamen utrumque
verum est balsamum, & qui balsamum posuit ma-
teriam Confirmationis Deus optimè noverat illud
numquàm in Ecclesia defuturum Plinius autem
in suis historijs multa, quæ falsa sunt, scripsit, &
quæ de balsamo narrat, inter ea sunt connumeran-
da. Hæc ille, qui ut objectionem dilueret, non
opus habuit Pliniana castigatione: siquidem
ex eo, quòd de divina Christi providentia er-
ga Sacramentum à se institutum protulit, le-
gitimè potuit fieri satis objectioni. Ex Plinio
etiam in eodem loco multiplicatio habetur
comperta, dum de Roma loquitur, in quam<marginalia>Plinius.</marginalia>
balsami arbores advectæ. Sic enim ibi: Quippe
viti similior est quàm myrto. Malleolis seri dicitur,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0426.jpg/>
@@1@<SE426>§. VI. Circa Sacramentum Confirmationis. 411
<duolan 2><-P>nuper vincta ut vitis, & implet colles vinearum
modò, quæ sine adminiculis se ipsæ sustinent. Et
post pauca: Seritq&#x0301;ue nunc eam Fiscus: nec un-
quàm fuit numerosior aut procerior. Sic ille. Cui
non dissimilia quoad raritatem in Judæa, testis
domesticus tradit Lib. 15. antiquitatum Cap. 5.
dicens apud Jerichuntem tantùm nasci. Et<marginalia>Philo Iu-|daus.</marginalia>
propagationem in Ægyptum peractam. Et in
Babylonem à Cleopatra Lib. 1. de Bello Iudai-
co Cap. 5. in Arabia etiam Felice, alibiq&#x0301;ue co-
piosè proveniri antiqui testantur Auctores, pro
quo videri potest P. Oliverius Bonartius in Ec-
clesiastici Caput 24. v. 21. & alij ex recentiori-
bus eruditi Interpretes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1163.</absatz-nummer> An morituri infantes confirmari<marginalia>Infantes|morituri|an capaces|Confirma-|tionis.</marginalia>
queant disquirunt Scriptores, & specialiter P.
Layman Tomo 2. Lib. 5. Sect. 3. Cap. 5. Quæst.
3. & quærit ille de constitutis in mortis arti-
culo. Ubi quidem non videtur esse difficultas,
quia multi in periculo constituti, evadere il-
lud possunt, quod & sæpè contingit. Resolu-
tio autem etiam de certò morituris procedit, &
est affirmativa cum D. Thoma, D. Bonaven-
tura, & Alensi, quos adducit. Pro quo tamen
est difficultas ex ijs, quæ docet P. Suarez Disp.
35. Vers. Ex qua conclusione, quod scilicet om-
nis baptizatus est capax Confirmationis, ubi
sibi objicit non omnes esse aptos ad spiritualem
pugnam, ad quam per se primò hoc Sacramen-
tum ordinatur, & respondet: omnes esse aptos ut<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
armentur ad pugnam, & ut confirmentur per cha-
racterem in milites Christi, & perfectionem gratiæ
habitualis recipiant, ratione cujus habeant paratum
auxilium pro tempore opportuno: non enim oportet
ut in actu secundo statim detur, neque enim adultis
omnibus semper datur, ut per se constat. Sic ille.
Atqui pro infante statim morituro verificari
prædicta nequeunt, qui non solùm in actu se-
cundo, sed etiam in actu primo non habent
parat&#x0169; auxilium, unde neque armari ut milites
Christi possunt. Ad quod quidem responderi
potest ex P. Layman non obstare quòd num-<marginalia>P. Layman.</marginalia>
quàm spiritualiter militaturi sint, id enim per
accidens est: atque sine actuali pugna ad præ-
mium & gloriam cælestem pervenire possunt,
se cundùm proportionem gratiæ illis à Deo in
hac vita collatæ. Quod est quidem rectè di-
ctum: licet revera non videatur plenè satisfa-
cere, nam multa contingere per accidens pos-
sunt, ratione quorum effectus Sacramento-
rum, immò & Sacramenta ipsa possunt impe-
diri. Non videtur ergo res ista penitus expedi-
ta. Nihilominùs circa Indicos infantes poterit
non semel ad praxim advocari. Solent enim
matres illos dicto modo in extremis positos ad
suscipiendam Confirmationem adducere, dum
Episcopi in eorum oppidis hujusmodi Sacra-<marginalia>Monitum|pro Episco-|pis.</marginalia>
mentum administrant. Quid autem circa alios
oporteret præstare, ex Epistola Innocentij I. ad
Decentium I. exploratum habetur, sic enim ibi:<marginalia>S. Innocen-|tius I.</marginalia>
Episcopi, occupationibus alijs impediti, ad omnes
languidos ire non possunt; ceterùm si Episcopus
aut potest, aut dignum ducit aliquem à se visitan-
dum, & benedicere, & tangere Chrismate, sine cun-
ctatione potest. Sic Divus Pontifex. Esset ergo
valde Episcopis gloriosum, si Confirmationem
morituris infantibus in parentum domibus mi-<-P>@@

<-P>nistrarent: quod tamen usus non habet: nec
video cur non dignum judicare possint id,
quod est eorum adeò proprium dignitati. Li-
cet autem Divus Innocentius ipsorum id vi-
deatur arbitrio relinquere, dum ait, Si dignum
ducit, ideò equidem ita dispositum, quia om-
nium di&#x0153;cesanorum domus idoneæ non sunt,
ut ad illas venire oporteat Episcopum: quando
autem tales fuerint, cur non veniat opportunè
admonitus, ne magno illo gratiæ auctario pri-
ventur infantes, & consequenter gloriæ, quod
illi constat respondere? & in oppidis quidem
Indorum inquirere Episcopi debent an sint ali-
qui nondum confirmati, qui ægritudine ne in
Ecclesiam venire valeant, præpediantur. Et ad
hos quidem iturum illum, & Confirmationem
impensurum, videtur attenta ipsius obligatione
muneri genuina perspicuum. Conferendum
viaticum quis dubitet, etiamsi infirmus vilissi-
mo & sordido in tugurio decumbet. Et dedi-
gnabitur Episcopus in eum introire locum, in
quem introire dignatur Christus, Princeps Pa-<marginalia>1. Pet. 5.|v. 4. & 2.|v. 25.</marginalia>
storum? 1. Pet. 5. v. 4. cùm & illi conversi ad
Episcopum & Pastorem animarum nostrarum?
Ibid. 2. vers. 25. Meritò hic illud ipse resumat,
quod aliàs interrogatione subjuncta: Quò ego<marginalia>Ioan. 8.|v. 21.</marginalia>
vado vos non potestis venire? Joan. 8. v. 21. Sed
nos ad alia veniamus.</P>
<Z><A+1>§. VII.
Circa Privilegia pro SS. Eucharistiæ Sacra-
mento. Circa Cap. 10. & in Ad-
ditionibus nu. 18. & seqq.
& 269. & seqq. & Tom. 1.
2. & 3. Auctarij V. Indices.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1164.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Osse Indis Eucharistiam ministrari<marginalia>Circa Com-|munionem|Paschalem.</marginalia>
etiam in die Paschatis, & sic illos
adimplere Ecclesiæ præceptum virtute privile-
gij Pauli IV. verosimiliter comprobatum. Ubi
quod de Pio V. dictum, majus jam pondus au-
ctoritatis continet, cùm illum ad publicum in
Ecclesia cultum subvectum videamus. Addu-
ctum etiam pro eodem Breve Innocentij X.
primum Paschatis diem prohibentis, si ita Or-
dinarij velint. Quam limitationem pro Indis
non obstare efficaciter demonstratum. Quod
autem nec id commodare alijs queat, affirmat
& probat Fr. Bruno Chassaing de Privilegijs
Regularium Parte 2. Tract. 8. Cap. 2. Proposit. 6.
Ait enim Constitutionem dictam esse tantùm
confirmationem decreti Congregationis Car-
dinalium, ac proptereà nihil aliud operari præ-
ter id, quod tale decretum operatur: quod cùm
nullum alium effectum habeat, nisi illum,
quem habet sententia Doctorum (quod alibi
ab ipso probatum, scilicet Tract. 1. Cap. 1. Pro-<marginalia>Vt illam|defendat|Fr. Bruno|Chassaing.|non obstante|Brevi Inno-|centij X.</marginalia>
posit. 3.) Cumq&#x0301;ue alij Doctores non mediocris
litteraturæ & famæ in privilegio fundati evi-
denti existiment posse stare contrarium, & Re-
gulares in ejus possessione sint, melior est eo-
rum conditio. Secundò, inquit Constitutionem
tantùm habere vim sententiæ circa administra-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0427.jpg/>
@@1@<SE427>412 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>tionem Sacramenti P&#x0153;nitentiæ, de quo Pon-
tifex interrogatus. Et quod circa Communio-
nem additum, contra inauditam partem fuisse,
nec posse tollere jus acquisitum, juxta Com-
munes regulas Cancellariæ, & præsertim Ur-
bam VIII. quo vivente scribebat Auctor, &
erat illius P&#x0153;nitentiarius in Basilica Latera-
nensi. Sic cùm discurrat præfatus Scriptor,
ejus quidem est laudandus zelus, dum pro Re-
gularibus hoc loco, sicut in multis alijs, subti-
liter & ingeniosè decertat: sed quidem soli-
diora in illo docti complures etiam Religiosi
desiderant, de quo & Nos alibi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1165.</absatz-nummer> Circa prædictas autem responsio-<marginalia>Circa prio-|rem expli-|candi mo-|dum pro|Cardina-|lium Decla-|rationibus.</marginalia>
nes loquendo; Prima de Cardinalium Decla-
rationibus sufficienter publicatis & interposita
Pontificia confirmatione & mandato circa ob-
servantiam vim legis non habere, nec obliga-
tionem inducere, ab Auctore defenditur citato
loco Tract. 1. Quòd autem & aliæ, ex eo facilè
intelligendum venit, quod & ille uti certum
statuit, præsertim pro Gallia, quamvis pro illa
etiam sub priori consideratione videatur stare
repulsa. Ait enim clausulas mandatum præ se
ferentes non proptereà adjici, quòd decreta,
quæ simpliciter doctrinalia sunt, leges aut
Canones fiant, sed ut in statu doctrinali re-
manentia, majori cum reverentia & firmitate
recipiantur, & observentur. Quemadmodum
approbationes & confirmationes doctrinæ
Sanctorum Augustini, Thomæ & Bonaventu-
ræ à pluribus Pontificibus factæ, non illi de-
dederunt vim legis, sed eam magis acceptabi-
lem Dei Ecclesiæ reddiderunt. Similia etiam
tradit Verricelli in qq. moral. Tract. 2. q 6.
nu. 21. quos cum adducat Diana Parte. 11. Tract.
2. Resolut. 42. sicut & non nullos alios ita con-
cludit in fine: Tu verò, amice lector, inter pug-<marginalia>Vt illi re-|luctetur|Diana.</marginalia>
nantes Doctorum sententias quoad præsentem diffi-
cultatem, illam sequere, quæ magis auctoritati sa-
cræ Congregationis favet, & revera mihi omnino
displicet opinio Bruni & Verricelli de Declaratio-
nibus Cardinalium verbo facto cum Sanctißimo.
Sic ille, qui idem profert Tractatu 8. Resol. 53.
post adductos Bossij & P. Dicastilli sententias,
desiderium expromens suum ut res hæc mo-
menti tanti magis clarè à Sede Apostolica sta-
tuatur. Quem & Nos adducimus infrà Titulo
18. n. 66. indicantes etiam neque Nobis pla-
cere, ut ad negationem auctoritatis identidem,
dum Declarationes dictæ interveniunt, confu-
giatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1166.</absatz-nummer> Et quidem ubi Congregationum<marginalia>Roboratur|impugnatio.</marginalia>
sacrarum Declarationes cum debitis requisitis
procedunt, & Pontificia intercedit auctoritas,
vim obligandi habere non videtur quomodo
possit in dubium revocari. Sic enim Decretum
circa celebrationem Missarum obligatorium
à suo exordio fuisse irrefragabilis veritas est,
ut constat ex damnatis Propositionibus Ale-
xandri VII. ordine 8. & 9. Sic enim ibi: Du-
plicatum stipendium potest Sacerdos pro eadem<marginalia>Damnatio|Pontificia|circa dupli-|catum pro|Missa sti-|pendium &|alia.</marginalia>
Missa licitè accipere, applicando petenti partem
etiam specialißimam fructus ipsimet celebranti cor-
respondentem, idque post Decretum Vrbani VIII.
Item. Post Decretum Vrbani VIII. potest Sacerdos,
cui Missæ celebrandæ traduntur, per alium satisfa-<-P>@@

<-P>cere, collato illi minori stipendio, alia parte stipen-
dij sibi retenta. Quod quidem Decretum in
Congregatione Sacræ Romanæ Inquisitionis
dispositum accedente Pontificia determina-
tione prodivit; cùm Decretum Urbani à S.
Congregatione Cardinalium Concilij Triden-
tini Interpretem promanarit, & auctoritate
Pontificis omnimodam acceperit firmitatem.
Quod etiam in Brevi Innocentij X. videre
licet, ejusdem enim Congregationis interven-
tione prolatum. Neque in illo specialius ali-
quid occurrit quàm in alijs similiter editis, ut
non integra illis fides, & observantia debeatur.
Et durissimum sanè est, dicente Pontifice suo
Decreto apponere Inviolabilis Apostolicæ firmi-
tatis robur, & se velle ab omnibus observari, nihil
ex clausulis adeò robustis resultare, quod mo-
menti considerabilis sit, & quod post illud ita
res suo in statu maneant, ac si tale decretum
minimè prodijsset. Cùm supponamus omne id
habere, quod ab Urbano VIII. est constitutum,
cujus Decretum habet Diana Resolut. 66. cita-
ta. Et quod aliàs pro legum Ecclesiasticarum
obligatione est generaliter necessarium. Quod
in Societate nostra specialiter observandum,
quæ Pontificiæ Sedi speciali se vinculo adstri-
ctam gloriatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1167.</absatz-nummer> Jam quod ad responsionem secun-<marginalia>Responsio|alia profli-|gata.</marginalia>
dam attinet de parte inaudita, & salvo jure
quæsito, non plus in illa ponderis invenitur.
Unde enim constat partem Regularium in-
auditam? cùm in rebus minoris momenti,
quando de privilegijs agitur, soleat Religionis
Procurator advocari, & eo audito procedi: ne-
que præsumi debeat sine Juris observantia ne-
gotia ista considerationis tantæ tractari. Cùm
aliàs dispositio præfata favorabilis magna ex
parte appareat, quòd scilicet obligatio com-
munionis Paschalis possit in Ecclesijs Regula-
rium adimpleri, solumq&#x0301;; primum Paschæ diem
posse ab Ordinarijs, si voluerint prohiberi. Id
autem quod ad jus quæsitum spectat, posset
quidem meritò pro defensione produci, si ita
esset, quod asseritur, scilicet illud esse evidens;
non esse autem tale constat ex quamplurimis
non mediocris litteraturæ & famæ, ut Auctor
de suis loquitur, quibus minimè illi veniunt
exæquandi, ut videri potest apud Dianam
Parte 9. Tract. 9. Resolut. 27. apud quem Patres
Suarez, Vasquez, Coninck, Layman, Sanchez,
Fagundez, Palaus, Lessius, Persiccus, Amicus,
& prætereà Miranda, Bonacina, Lezana, &
Diana ipse, quibus addi alij plures possent: &
specialius Guiniparus Disput. 4. Quæst. 2. & 3.
quibus jus præfatum minimè evidens, immò
neque verosimile videtur: unde & sequitur po-
tuisse Pontificem, & ejus auctoritate Con-
gregationem, id quod vidimus, pronuntiare.
Simus ergo moderatione dicta contenti, cùm
insuper de re agamus, ex qua, si juxta in-
sinuatam Pontificis mentem praxim sinamus
decurrere, nihil profectò molestiæ videtur
accrescere, sed levaminis potiùs, si & ad il-
lud accedat litigiorum cum Ordinarijs devita-
tio, pro qua ij, qui privilegiorum sunt acerrimi
defensores, monitores etiam prudentissimi
comperiuntur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0428.jpg/>
@@1@<SE428>§. VII. De Privilegijs circa Eucharistiam. 413
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1168.</absatz-nummer> Num. 224. privilegium adductum,<marginalia>Circa pri-|vilegium|Indorum|pro Iubilæis|sine com-|munione.</marginalia>
ut Indi possint sine Communione Jubilæorum
gratias comparare. Cui in Additionibus re-
spondet n. 270. ubi circa P. Verricelli, sicut in
antecedentibus & sequentibus, & sic scrip-
tum: Conceßionis Pauli V. mentionem subdit ad<marginalia>Error apud|Verricellum.</marginalia>
instantiam Regis nostri Philippi III. ut Indi sine
communione valeant Iubilæa & gratias alias sola
præmissa Confeßione lucrari: atque hujus Pontifi-
cij Brevis mentionem fieri in Secundo Concilio Li-
mensi. In quo est lapsus manifestus: Concilium enim
secundum ante natum Philippum est celebratum,
sicut & potiori ratione ante Pauli V. creationem.
Hæc ibi. Nec tamen propter dicta existiman-
dum est privilegium aliquod extare ad effe-
ctum dictum à præfato Rege impetratum à
Pontifice alio; sed ab Auctore citato Pium
IV. pro Paulo V. & Philippum II. non III.
ponere debuisse, ut constat ex dictis n. 225.
Ubi typographo nequit error adscribi, excusa-
tioni autem fortè esse potuit Auctori ita se
apud D. Solorzanum legisse, sic enim ille Tomo
2. Lib. 1. Cap. 27. nu. 91. Vnde Lectorem ad eos<marginalia>Et apud|D. Solorza-|num.</marginalia>
remisisse contentus adjicio Paulum V. f. r. ad in-
stantiam Catholici Regis nostri Philippi Tertij Bre-
ve quoddam expedijsse, ut Indi Iubilæa & alias
gratias, & Indulgentias solo P&#x0153;nitentiæ Sacra-
mento priùs ritè peracto lucrari, & consequi pos-
sent. Cujus Brevis fit mentio in quadam schedula
Matriti 22. Februarij 1613. ad Marchionem
Montis-clarium Peruanum Proregem directa, &
apud Remesalium in Historia Guatemalensi lib. 9.
Cap. 18. & Concilium Limense 2. par. 2. Cap. 95.
Sic ille: qui in Politica attentiùs circa hæc
scripsit Lib. 2. Cap. 29. pag. 240. Col. 1. Vers.
Y remitiendome, ubi post memoratam conces-<marginalia>A quo &|correctus.</marginalia>
sionem sic subdit: Del qual Breve se haze men-
cion en una Cedula Real, y por Fr. Antonio Re-
mesal, y antes tenia advertido lo mesmo del dicho
Concilio Limense II. refiriendo averlo tambien con-
cedido Pio IV. &c.</P>
<Z><A+1>Circa Altare portatile.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1169.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 230. ubi sic dicitur: Alia au-<marginalia>Dubium|speciale cir-|ca Fratres|B. Ioannis|Dei.</marginalia>
tem de Episcopis hujusmodi faculta-
tem non habentibus &c. error extat adjectione
particulæ Non, ut constat ex facultate Pontifi-
cia, de qua nu. 229. Quo præjecto difficultas
nuper occurrit an Superior laicus Fratrum B.
Joannis Dei, dum visitat Provinciam, possit
secum Religiosum Sacerdotem, pro quibus
certa cum limitatione indulta concessio, uti
Capellanum ducere, qui & possit in Altari
portatili celebrare. Ubi supponendum est pri-
vilegium communicationis, de quo dictum in
Additionibus nu. 8. Juxta quam videtur proce-
dere id, de quo agitur, non esse denegandum,
quia Sacerdotes dicti veri Religiosi hujusmodi
Religiosis sunt, & cùm sint dignitate majo-
res, non videtur cur debeant ejusdem esse con-
ditionis, & adeò favorabili communicatione
privari. Et quidem quoad ea, quæ sine privi-
legio licent, de quibus dictum, dubitari nequit,
cùm esse non deceat conditionis pejoris, respe-
ctu sæcularium Sacerdotum. Quòd autem ra-<-P>@@

<-P>tione Religiosi status addatur aliquid am-
pliùs, valde videtur consonum rationi. Unde
etsi amplius non liceat, poterit Superior dictus
esse sua sorte venerandi Capellani, sibiq&#x0301;ue
subditi associatione contentus. Et quidem ut
in hac parte privilegij communicatio non sit,
ex eo videtur probari posse, quòd præcipuum
hujus Religionis corpus ex Fratribus laicis
coalescat, unde & illi directè communicatio
privilegiorum censetur impensa: Sacerdotes
autem ex primaria institutione non sunt, unde
neque ad gubernationem admittuntur, & cum
magna, ut dictum, moderatione: unde & ijs
tantùm privilegijs uti poterunt, quibus & alij,
non tamen alijs, quæ ad ipsorum statum non
videntur pertinere, juxta quem pro assistentia,
tantùm in hospitalibus admissi comperiuntur.
Unde & non sine aliquo scrupulo videtur stare
posse, ut Superior dictus visitaturus Provinciam
secum ducat Capellanum, quandoquidem pro
assistentia dicta tantùm permittuntur. Ex quo
& videtur privilegij usus neutiquam admit-
tendus, quia non currit communicatio, nisi
conformis sit futurus usus observantiæ regu-
lari, ut Scriptores generatim advertunt, & de
quo Cap. 7. nu. 154. & 162. ubi illud ex Cap.<marginalia>Cap. Tuo-|rum de|privilegijs.</marginalia>
Tuorum de privilegijs: Quia privilegium meretur
amittere, qui permissa sibi abutitur potestate. Ex
quo & fit neque pręsumi posse pro actionibus,
in quibus abusus committitur, concessam po-
testatem. Quæ quidem non levia neque con-
temnenda apparent, unde & opportunius vi-
detur, si Superior præfatus ea, quam diximus
sit moderatione contentus, si Sacerdotem ad-
ducat secum pro domo aliqua ex ijs, quæ ad
eum spectant designatum: nam eumdem in
profectione & reditu, pro quibus longum
temporis insumendum spatium, secum habere,
sine detrimento hospitalis, ad quod spectabat
ille, stare nequit: sicut neque Sacerdotum nu-
merus supervacuus: quamquàm aliqui supra
domorum numerum sint futuri, ut pro moritu-
ris, aut penitus impeditis possint deservire. In
quo quidem cum magna debent consideratio-
ne se gerere: dum enim minimè necessarij,
Episcopis deceptis, promoventur, titulus pro-
motionis deficit, & quàm id grave sit, ac in-
convenientibus obnoxium, manifestius est,
quàm ut in eo comprobando immorari debea-
mus. Cùm sint aliàs apud ipsos p&#x0153;næ gravissi-
mæ pro ijs, qui modis indebitis ad Sacros Or-
dines promoventur, qui & ad statum laicalem
ipsis propri&#x0169; rediguntur. Neq; ex titulo pau-
pertatis est petenda securitas, licet illam voveat
Religiosus Sacerdos, de quo est sermo, quia
non vovetur nisi ut alligata peculiari statui,
qui respectus si auferatur, titulus remanet di-
minutus, unde ad effectum, pro quo Pontificia
Sedes privilegium promotionis indulget, peni-
tus insufficiens.</P>
<Z><A+1>Circa horam celebrandi Missam.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1170.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rivilegium omnium maximum cir-<marginalia>Post me-|diam no-|ctem, ue|liceat.</marginalia>
ca hoc, ut scilicet, post dimidiam
noctem possint Religiosi, congrua occurrenti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0429.jpg/>
@@1@<SE429>414 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>caussa celebrare, quod ex bonis Auctoribus à
Nobis adductum, admittit, & urget Fr. Bruno
Chassaing de Privil. Regul. Parte 2. Tract. 8. C. 1.
proposit. 2. ubi & alia refert non ita ampla. Sed
illud pro PP. Minoribus à Leone X. concessum,
ut commune Mendicantibus in harum Com-
pendio contentum peculiare aliquid prę se fert,
quod oportuit à præfato Scriptore, (ut & præ-
stitit) explicari; sic enim ibi: Conceßit Fratri-<marginalia>Privilegium|Leonis X.</marginalia>
bus Minoribus de observantia ut de licentia Supe-
riorum poßint celebrare illicò post Matutinum, de
æstate verò quando noctes sunt breviores, etiam an-
te Matutinum Chori vel infra, dummodò celebra-
turus illud per se, aut cum socio dixerit, prout con-
suetum est in Ordine cum Prima. Sic ibi. Circa
quod cùm statim occurrat difficultas, eam sic
Auctor elucidat: Verùm hæc difficultas facilè
solvitur, si dicamus quòd poßunt dici Missæ ante
Matutinum Chori omnino persolutumi potest enim
illicò post mediam noctem Prima recitari, & sta-
tim inchoari Missa dum Matutinum persolvitur.
Hæc ille, qui statim addit conditionem illam
dicendi Matutinum cum Prima modò non esse<marginalia>Vt debeat|intelligi ex|P. Chas-|saing.</marginalia>
obligatoriam, cùm illa cessaverit obligatio, nec
sit jam ex Jure, aut consuetudine pro præpara-
tione ad Missam necessaria, quod tamen tunc
temporis cùm esset in usu, Pontifex conve-
niens judicavit. Quod quidem doctè & con-
sentaneè dictum, licet non sit defuturus, qui
ex non adimpleta conditione circa privilegij
legitimum usum moveat quæstionem. Cùm
tamen probabilis sit explicatio dicta, ejus po-
terit beneficio scrupulus omnis propulsari. Et
quidem in Concessione de consuetudine Or-
dinis dicendi Matutinum cum Prima, mentio
inducitur, quæ tamen jam non extat, unde ad
substantiam requisitæ conditionis præsertim
attendendum. Cumq&#x0301;ue Matutinum dici pri-
vatim possit non solùm ante mediam noctem,
sed etiam ante illius initium si qualicumque
hora competenti fuerit dictum, & Prima statim
à media dicatur nocte, intentioni Pontificis
videtur plenissimè factum satis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1171.</absatz-nummer> Post præfata sic Auctor: Nec obji-<marginalia>Idem juxta|revocatio-|nem à|Tridentino.</marginalia>
ciendum hoc privilegium per Tridentinum Cap.
Vnico Sess. 22. esse revocatum. Nam respondetur
non revocare privilegia Regularium, ut probat op-
timè Rodericus Tomo 1. Quæst. 43. art. 55. & Mi-
randa citans Suarium Tomo 2. q. 4. arti. 10. Con-
clus. 2. ut etiam in præcedenti Propositione dixi-
mus. Sic ille, qui præcedenti Propositione de Al-
tari fuerat portatili locutus, quod à Concilio
Tridentino minimè fuisse revocatum arbitra-
tur, pro quo & amplissimum privilegiorum
usum, quæ recenset, limitatione omni submo-
ta proponit, etiam in loco ubi dormiunt con-
jugati, à quo tamen Rodericus, quem ille ci-
tat, abhorret, gravissimo verborum pondere.
Circa quod & videnda, quæ à Nobis dicta
Tomo 1. Tract. 5. nu. 322. & hoc Capite n. 228.
ubi moderatio commendata. Quòd autem pri-
vilegium dictum à Concilio Tridentino revo-
catum sit ex declaratione Gregorij XIII. ha-
betur expressum in Concessione pro illo, de
quo n. 226. & pro quo est Bulla specialis die<marginalia>Vsus Alta-|ris portatilis|ab eo subla-|tus.</marginalia>
1. Octob. 1579, ubi sic Pontifex: Vsum Altaris
viatici Societati vestræ à fel. record. Paulo Papa III.<-P>@@

<-P>concessum, deinde à Concilio Tridentino universè
sublatum &c. Quod autem ad Fr. Ludovicum
de Miranda attinet, in loco ab Auctore citato
errat toto cælo citatio, quia in Quæstione illa 4.<marginalia>P. Miran|dam pro|Hugone|non stare.</marginalia>
talis Articulus non est, neque in ijs, quæ con-
tinet, tale aliquid reperitur. Immò privilegia
Regularium fuisse per Concilium revocata in
ijs, quæ contraria Decretis illius sunt, tradit
Tomo 1. Quæst. 46. Arti. 4. & Tomo 2. Quæst. 37.
Arti. 10. per errorem 12. Ex quo forsitan an-
sam arripuit Auctor pro citatione præfata, eo
quòd in eo cum alijs probet Regularium privi-
legia quoad Interdicti suspensionem in suis
Festivitatibus nullatenus esse annullata & re-
vocata: pro quo quidem peculiarem rationem
extare commodè ab ipso, & citatis ab eodem
doctis Scriptoribus, explicatur. Quia verò ex
illis unus est Sayrus, ex eo forsitan æquivoca-
tio accidit, ut Suarius pro Sayro fuerit usurpa-
tus. Jam quod ad casum attinet, de quo in præ-
senti, circa horam celebrationis Missę, ex prin-
cipio illo non revocatorum privilegiorum ve-
nit similiter adductum privilegium reproban-
dum, nisi alia suppetat pro illius persistentia
ratio, quæ non affertur, præter dicta genera-
liter ab ipso, de non expressis Regularibus in
derogatione, de quo dictum nu. 1145. & prin-
cipium illud de jure quæsito nu. 1167. quæ qui-
dem vidimus quàm parùm appareant confor-
mia veritati. Verosimilius illud ex Tractatu 1.
Cap. 2. ubi probat privilegia omnia Regula-
rium à Sede Apostolica per diversos Pontifices
sine adjecta limitatione Concilij Tridentini
confirmata. Sed videndum an possit talis con-
firmatio cum proscriptione Alexandri VII.
componi, de qua 1147. Quod scilicet Regula-<marginalia>Damnatio|Propositio-|nis 36. ab|Alex. VII.</marginalia>
res poßint in foro conscientiæuti privilegijs suis,
quæ sunt expreßè revocata per Concilium Triden-
tinum. Si enim confirmata sunt: ergo uti pos-
sunt, & si non possunt quod de Confirmatione
asserit, à Pontifice repellitur uti carens funda-
mento. Neq; dici potest confirmationem abro-
gare, id quod tenori Propositionis nec cōgruit;
aliàs etiā Propositio talis minimè digna cen-
suris ante Decret&#x0169; Pontificis deberet judicari,
quandoquidem ante illud confirmatio suo in
robore permanebat. Videtur ergo ita explicari<marginalia>Quæ videa-|tur congrua|explicatio.</marginalia>
posse, ut Pontifex tantùm velit damnare Pro-
positione&#x0303; dictam, quatenus illius assertores vo-
lebant à Concilio non fuisse privilegia Regu-
larium abrogata nisi pro foro externo, & ita in
conscientiæ foro licitum esse illius usum sine
nova alia concessione. An aute&#x0303; ratione illius li-
citus esse queat, sive quia pro aliquibus stat illa
expressa & directa, sive quia per communica-
tionem, hoc ab ipso Doctorum sententijs re-
lictum, cùm Pontificum liberalitatem nul-
la possit humana potentia coarctare. Est er-
go hoc non inverosimile, unde & respon-
sio ex hac parte ut non improbabilis potest
sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1172.</absatz-nummer> Sed ut revera talis non sit, privile-<marginalia>Privilegium|aliud irre-|fragabile,|Gregorij|XIII.</marginalia>
gium aliud extat, cui nequit obstaculum præ-
fatum apponi, cùm sit Gregorij XIII. & ita
post privilegior&#x0169; abrogationem à Tridentina
Synodo constitutam: quod & exhibet præfa-
tus Scriptor ex Compendio Hieronymiano,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0430.jpg/>
@@1@<SE430>§. VII. De Privilegijs circa Eucharistiam. 415
<duolan 2><-P>& Sorbo pro Congregatione S. Justinæ, ut cùm
fuerint in itinere constituti poßint Missas celebra-
re ante auroram, & post mediam noctem. Quod
quidem potest generale censeri, quatenus pro
celebratione adeò anticipata vix alia esse ratio
possit, nisi quam potest itinerationis commodi-
tas honestare. Ubi cùm concessio de constitu-
tis in itinere sic procedat, videtur quæstioni
relictus locus an inchoaturus iter possit ipsa
nocte exitus uti privilegio, cùm de illo non
videatur dici posse in itinere esse constitutum.
Sed quidem affirmandum proculdubio id esse
licitum, cùm pro nocte dicta sit ratio eadem, &
sit certum sua in concessione velle Pontifi-
cem commoditati itineris connivere, quæ &
in ipso esse potest exordio. Præterquam quòd
cùm privilegium sit favorabile, debet amplè
interpretari. Et is, qui tantoperè vigilat ag-
gressurus iter, possit non absurdè dici jam in
itinere constitutus, cùm sit in eo constitutus
exordio, ex quo pro ipso adeò è lecto festinus
exurgit, & ita jam est in labore itineris consti-
tutus. Quemadmodum qui post inchoatum iter
Missam celebrat, non potest dici cum toto ri-
gore in itinere constitutus, quandoquidem
tunc iter non facit, quod tantum fieri dicitur
ambulando. Non est ergo circa hoc cur hære-
re scrupulosiùs debeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1173.</absatz-nummer> Jam quod ad tempus post meridiem<marginalia>Circa tem-|pus post|meridiem.</marginalia>
spectat, privilegium Eugenij IV. pro dilatione
usque ad horam nonam seu tertiam à Nobis ad-
ductum proponit & expendit, uti amplissimum
& sine aliorum limitationibus citatus Scriptor
Propositione 3. non multùm curans aliud pro
C&#x0153;lestinis itinerantibus apud Joannem de la
Cruz de Statu Relig. Lib. 2. Cap. 5. Dub. 6. Con-
clus. 2. à quodam Eugenio. Sed quidem hic
Auctor non Eugenium aliquem privilegij ag-
noscit Auctorem, sed Quartum, ut est apud
ipsum manifestum, cum ea tamen differentia,
quæ apud illum extat, sic enim ibi: Eugenius
Quartus Bulla 11. conceßit Benedictinis itineran-<marginalia>Duo privi-|legia Eu-|genij IV.</marginalia>
tibus, aut alia de caussa, posse Missas celebrare us-
que ad Nonam inclusivè, id est, intra tres horas post
meridiem. Immò inter vivæ vocis Oracula absolu-
tè concedit Minoribus posse Missam sine scrupulo
celebrare usque ad Nonam. Sic ille. Idem ergo
est Eugenius utriusque gratiæ dilargitor neque
alius certè esse potuit, nam Eugenius Tertius
ante C&#x0153;lestinorum floruit fundationem, ad
quem extant scripti à D. Bernardo Libri de
Consideratione, cujus & discipulus, & subdi-
tus. Quia verò posterius illud vivæ vocis ora-
culo constitit, nota circa illud difficultas insur-
git, & videtur dicendum, cùm posteriùs vix
addat aliquid, & sit quasi prioris declaratio,
quasi & Bullatum censeri posse, licet diversæ
sit Religioni concessum, ab eodem tamen
Pontifice, qui non apparet verosimile voluisse
Religiones dictas in eo esse dispares, quas
adeò de Ecclesia bene meritas dignoscebat.
Præter id, quod de Confirmatione absoluta
privilegiorum affirmant plures Scriptores, qua
& Oracula comprehensa, de quo in præsenti Ca-
pite nu. 219.</P>
<P>  <absatz-nummer>1174.</absatz-nummer> P. Pasqualigus de Sacrificio novæ<marginalia>Limitatio|quædam ex|Pasqualigo.</marginalia>
legis Quæst. 429. n. 1. ita scribit: Supponendum<-P>@@

<-P>est Brunum Chassaing de Privileg. par. 1. tract. 8.
cap. 1. proposit. 3. referre privilegium Eugenij IV.
celebrandi usque ad horam nonam tamquàm abso-
lutum, & se extendens ad omnes Sacerdotes. Quod
tamen verum non est, quia se extendit so-
lùm ad Sacerdotes in itinere constituti, (corrige
Constitutos) aut alia ad hoc caussa subsistente, ut
constat ex duplici Constitutione 58. & 63. hujus
Pontificis relata in Bullario Caßinensi. Includie
autem hoc privilegium totam horam nonam, atque
adeò se extendit usque ad decimam exclusivè, ut
ibidem observat idem Brunus. Sic ille. Circa quod<marginalia>Non ad-|mittitur.</marginalia>
non videtur cur sit neganda fides Compendio
Mendicantium, ex quo P. Brunus formalia ver-
ba desumpsit, cùm alia esse Eugenij Bulla po-
tuerit non ad Cassinenses, sed ad Minores spe-
ctans, & ita à Scriptoribus ea non est limitatio
communiter observata. Neque Brunus de hora
decima locutus, sed de nona: re tamen vera id
sibi voluit, quod ex eo refert Pasqualigus, quia
locutus juxta Italiæ morem, in quo horæ non
à media nocte, sed à diei initio decurrunt, unde
tertia nostra est illis nona, & quarta est deci-
ma. Ex quo privilegij amplitudo dispicitur, si-
quidem intra illud spatium, quod à tertia ad
quartam fluit, dici Missa potest. Sufficiat au-
tem ut Missa intra dictum spatium inchoetur,
licet post decimam aut quartam finiatur: juxta
id, quod citatus Auctor tradit cum pluribus,
quos adducit Quæst. 400. circa Missæ initium,
scilicet non esse expectandum initium auroræ
ut possit inchoari, sed sufficere, si in ipso initio
auroræ adhuc duret: quia verificatur in aurora
celebrari ratione partis essentialis aut integra-
lis. Idem autem in casu videre est, de quo agi-
mus, quia verissimè affirmari potest Missam
hora nona celebrari. Pro quo P. Henao de Sa-
crificio Missæ Parte 2. Disp. 21. n. 23.</P>
<P>  <absatz-nummer>1175.</absatz-nummer> Et hic quidem Auctor ibidem n. 26.<marginalia>Quid circa|Societatem|IESV.|P. Henao.</marginalia>
sic habet post adducta privilegia Societatis:
Porrò autem circa postpositionem Missæ, non est
(quod sciam) facta generaliter in Societate com-
municatio aliorum privilegiorum, qualia sunt duo
concessa Benedictinis, & præsertim Congregationi
S. Iustinæ, ut queant ob caussam itineris, vel ob ju-
stam aliam, celebrare usque ad nonam inclusivè nu-
meratam ex Solis ortu. Sic ille. Sed quidem quòd
prædicta privilegia saltem pro Indijs debeant
communicata censeri, ex eo probari potest
quod à Nobis dictum præsenti Capite nu. 238.
Neque videtur cur subtrahi communicatio de-
buerit in re ad commodum & consolationem
Sociorum adeò congruenti, in qua & scrupulis
submovendis consulitur, ut ex tenore constat
apud Brunum suprà. Vsque ad horam nonam post
meridiem sine scrupulo conscientiæ. Circa quod
tamen P. Quintanadueñas Tomo 2. Singularium
Tract. 5. Singul. 7. n. 6. inter illa, pro quibus
Generalis communicatio requiritur, recenset
facultatem ad postponendum officium, & ad
celebrandum per horam ante auroram, & infra
horam post meridiem. Et ita quidem quod ad
posterius attinet habetur in Compendio com-
muni, Verb. Missa §. 3. Sed quia primum illud
de postpositione divini officij, quod habetur
Verb. Horæ Canonicæ, omnibus itinerantibus
conceditur, videri possunt & alia ad ipsorum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0431.jpg/>
@@1@<SE431>416 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>commodum spectantia etiam concessa, & ut
ita sint quæ in Compendio disponuntur: illud
modò peculiari ratione disquirimus, an sicut
pręfata cum debita à Superioribus dependentia
licent, usus etiam amplior dictorum privilegio-
rum à R. P. Generali videatur indultus, quam-
vis de illis in Compendijs mentio nulla inve-
niatur. Et ut communicatio præsumi possit quę
diximus videntur verosimiliter indicare. Pro
quo & facit quod à Nobis est dictum Tomo 1.<marginalia>Circa pecu-|liare privi-|legium Pij|quarti.</marginalia>
Tit. 5. n. 316. & seqq. & in Additionibus num.
109. de privilegio Pij IV. concesso Canonicis
Regularibus S. Salvatoris Lateranensis pro ce-
lebratione Missæ in Cameris infirmorum. Il-
lius etenim quia fortè non fuerat habita noti-
tia, in Compendio mentio nulla, quando au-
tem habita, aut de illo attentiùs cogitatum,
in eo jussum apponi. Et sine limitatione pecu-
liari concessum, juxta dicta ibidem: quia non
erat cur solatium illud infirmis benè meritis
negaretur. Pro quo Pasqualigus suprà Quæst.
479. Ex quo & videtur in casu nostro posse dis-
curri, ut de privilegijs consimilibus ad sola-
tium, commodum, & securitatem conscien-
tiæ, submotis scrupulis spectantibus, philo-
sophari verosimiliter debeamus. Et quidem
R. P. Generalis, cùm de usu præfati privilegij
non satis convenienti fuisset admonitus, usum
non est aversatus, etiamsi pro eo specialis
communicatio non præcessisset, sed eum, qui
in usu est excessum arbitratus.</P>
<Z><A+1>Circa Vasorum sacrorum consecrationem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1176.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illa n. 252. & seqq. & in Additio-<marginalia>De prohibi-|tione impe-|trata à quo-|dam Præla-|to.</marginalia>
nibus nu. 24. & 282. ac 283. &
quod liceat ostensum non obstante declara-
tione sacræ Congregationis in caussa Episcopi
Angelopolitani. Fuit autem & Prælatus alter,
qui prohibitionem impetravit, de quo Dom.
Villaroel Tomo 1. Gubernationis Ecclesiasticæ
Quæst. 6. Arti. 11. nu. 8. ubi ejus tenorem ad-
ducit, juxta quem ad solas Di&#x0153;ceses Novi re-
gni Granatensis & Limanam videtur extendi.
Ex quibus non esse generalem indubitatum ap-
paret. Quia enim pro Di&#x0153;cesi priori obtenta,
non est generalis judicata, nova addita suppli-
catio, ut ad Limanam protraheretur extensio:
Ergo quia ultra Limanam non est facta ex-
tensio, pro alijs non est obligatoria judicanda.
Ex quo & videtur fieri neque in prædictis ob-
ligationem urgere, quia defuncto Prælato, qui
pro obtinenda prohibitione institit, non est
ratio cur potiùs in prædictis Di&#x0153;cesibus, quàm
in alijs prohibitio debeat observari, quæ qui-
dem ad Prælatum pro ea insistentem potuit
peculiarem habere respectum, sicut de Angelo-
politano dictum citato n. 283. Licet autem
Dom. Villaroel videatur privilegiorum circa
hoc vim jam cessasse, ex adjuncto discursu
sentire, re tamen vera non vult eisdem penitus
contraire, sic enim scribit, post adhibitum mo-
nitum erga Prælatos de moderatione, cum qua
est omnibus in caussis, ea, de qua agebatur,
præmissa, cum Religiosis procedendum, cùm
in transgressione præcisorum jurium possit esse<-P>@@

<-P>culpa lethalis: Digo esto porque aunque tengo por
sin duda, que para la materia, de que tratamos,<marginalia>Dom. Villa-|roel, ut ob-|stet.</marginalia>
han ya espirado estos Privilegios, porque han cessa-
do las cōquistas, y ay gran numero de Obispos. No es
mi animo destruir sus privilegios: pero es mi intento
que se sepa el estado en que oy està el negocio. Sic
ille nu. 7. Suum ergo judicium, cùm proferat,
aliorum tamen non intendit circa privilegium
dictum sententiam improbare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1177.</absatz-nummer> Et quidem quod in eadem Declara-<marginalia>Vnde ve-|niat impug-|nandus.</marginalia>
tione asseritur de facultate benedicendi para-
menta, aliaq&#x0301;ue ornamenta Ecclesiastica, in qui-
bus non adhibetur unctio sacra pro servitio
propriorum Collegiorum tantùm, non videtur
quomodo possit componi cum pluribus Ponti-
ficum concessionibus, de quibus Cardinalis
Lugo in Adnotationibus pro Vivæ vocis Oraculis
circa Verb. Benedicere post §. 11. & Nos nu.
260. juxta quas sine ullo scrupulo proceditur,
unde & circa alia, de quibus ibidem, non est ra-
tionabile diverso agitari judicio, cùm prohibi-
tio circa omnia pari verborum tenore in illa,
unica clausula contenta dirigatur. Quod au-
tem Dom. Villaroel privilegiorum hujusmodi
finem cessare, ut vidimus, arbitretur, experi-
mento potest convelli multiplici, ex quo ne-
cessitas redditur manifesta, vacant enim per
annos multos Indiarum Ecclesiæ, & distantia
di&#x0153;cesum magna, valde est incommoda, ut
ex una ad aliam debeant ornamenta & vasa
sacra pro benedictionis gratia comportari. In
casu autem illo, de quo præfatus Antistes, n. 6.
missi ad ips&#x0169; Calicis ab Episcopo Cuscensi ut<marginalia>De casu be-|nedictionis|Calicis apud|illum.</marginalia>
e&#x0169; consecraret, quod fecisse abnuit, alius equi-
dem verosimiliter annuisset iuxta dicta n. 259.
ibi, quid siadsit, nec velit, aut nequeat, censendus nō
adesse. &c. cùm fateatur aliàs Episcopum ægri-
tudine laborasse, pro quo & ego possum testi-
monium perhibere; Cusci enim degebam, cùm
hæc agerentur, ante annos quinquaginta, e-
ramq&#x0301;ue in Collegio nostro publicus Theolo-
giæ professor, in qua etiamnunc discipulum
ago, ut publicus esse magister possim, utinam
dignè, utinam pro Dei gloria aliquantulùm
promovenda, dum ad maiora, pro quibus suspi-
ro, imbecillitatis obstaculis, non pertingo. Fa-
cit etiam contra Dom. Villaroelis existimatio-
nem iterata Pontificum sine interruptione
concessio, vicennaria inquam: neque enim de
veteribus privilegijs agimus, quibus antiqui-
tas ob mutatum rerum statum vim potuit qua-
damtenus aut inflectere penitus, aut saltem te-
nuare. Fuerunt enim, & sunt, & erunt Indiæ
inter primarias Pontificum curas, unde & in
concessionibus suis prædecessorum suorum in-
hærere se vestigijs profitentur. Vt videri po-
test in Bulla Pauli V. quæ incipit Animarum
saluti, quem imitati alij. Indiæ ergo non mi-
nùs providam & benignam indulgentiam il-
lorum promerentur. Et quidem ad præfatam
providentiam spectat, id concedere nostris his
temporibus, quod in superioribus non ita fu-
erat constitutum, hoc ipso in genere, de quo a-
gimus; siquidem in facultatibus peculiaribus
pro Episcopis Indiarum id habetur, quod vi-
dere in præsenti Titulo possumus. n. 208. ut
sede vacante delegati sint, quibus auctoritate<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0432.jpg/>
@@1@<SE432>§. VII. De Privilegijs circa Eucharistiam. 417
<duolan 2><-P>Apostolica facultas conceditur in casu neceßitatis<marginalia>Facultas|præfata|pro Sede|Vacante.</marginalia>
consecrandi Calices, Patenas, & Altaria portatilia
sacris oleis, ab Episcopo tamen benedictis. Cùm
ergo facultas talis ad Clericos possit sæculares
devenire: an non de benignitate est Pontifi-
cia rationabiliter præsumendum, in necessitate
simili Religiosos deterioris conditionis esse
minimè volituram, tantoperè in negotio con-
versionis, & promotione Christiani status be-
nemeritos, atque uti tales ab ipsa sæpissimè
collaudatos? Ubi licet objicere quispiam pos-
set, stante privilegio dicto apud Nos, non vi-
deri cur delegati alij Sede vacante designari
debeant pro hujusmodi functione, ac prop-
tereà supponi illam minimè illis esse conces-
sam. Ad id ritè responderi potest Romæ non
posse constare quibus in partibus Religiosi re-
sideant, neque qualis apud eos usus privilegij
vigeat, & ideò ad certa & secura providentiam
Pontificiam oportuit collimare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1178.</absatz-nummer> Nec prætereundum id quod habet
Herincx Tomo 4. Tract. 3 Disput. 8. nu. 144. ubi
ita scribit, agens de Campanarum consecra-
tione: Admittit idem Barbosa suprà simplicem be-<marginalia>Ex Cam-|panarum|consecratio-|ne arguitur.|P Herincx.</marginalia>
nedictionem (in qua videlicet omitteretur Chris-
ma) posse ab Episcopis delegari. Eademque conse-
quenter competit Prælatis Mendicantium, prout
ijsdem competit facultas benedicendi ipsasmet Ec-
clesias sacrorum Ordinum, & quævis alia, in qui-
bus non intervenit Chrisma Immò in Belgio delegāt
Episcopi Decanis ruralibus, alijs&#xE8BF; Sacerdotibus con-
secrationem Campanarum: cujus formula, in qua
etiam fit mentio Chrismatis, describitur in ipso Pa-
storali Mechliniensi, in quo alioquin sola Pastora-
lia sunt posita. Quorum proinde opinione usus iste
Chrismatis videretur non ita esse reservatus Ordini
Episcopali, uti nec reservata est unctio in vertice,
quæ fit cum Chrismate à Parochis. Sic ille. Ex quo
quidem mirum non videri debet, si circa ea, de
quibus egimus, usus sit Chrismatis Indicis Prę-
latis concessus, ubi major necessitas foveatur.
Et quod de Campanis dictum posse pro Indijs
etiam ad usum adscisci videtur consequenter
admittendum, si videlicet Episcopi consecrare
eas nolint; & cum eorum beneplacito Reli-
giosi consecrationis laborem amplectantur.
Ratione enim consecrationis speciale aliquid
haberi ad effectus Christiano populo salutares
ex ritu consecrationis constat, & eruditè osten-
dit Dom. Barbosa in Votis decisivis & consultivis
Lib. 3. voto 102. nu. 25. Ubi dubitari potest
circa probabilitatem delegationis dictæ, an
Sede vacante possit illa stare, Capitulo confe-
rente. Circa quod videtur affirmativè respon-
dendum, ijs suppositis, quæ circa Capituli
potestatem apud graves Scriptores occur-
runt. Et sit apud illos statum & firmum
succedere cum plenitudine jurisdictionis, ijs
exceptis, pro quibus est speciale aliquid
constitutum, inter quæ non potest, quod ad
præsentem caussam attinet, inveniri. Neque
enim ex eo quòd potestas consecrandi in Ca-
pitulo non extet, inferri impotentia delega-
tionis valet, siquidem Episcopus non consecra-
tus id præstare potest, sicut ad alia, in quibus
sacra est unctio futura, & præsertim in Sacris
Ordinibus, pro quibus & Prælati Regulares,<-P>@@

<-P>juxta Decretum Clementis VIII. quod adducit
Dom. Barbosa de potest. Episcopi Allegat. 7. n. 28.
Pro Episcopo autem non consecrato, guber-
nationem tamen Ecclesiæ penitus assumente,
videnda, quæ habentur Tit. 13. Cap. 3. Quæ
quidem licet verosimilia appareant, in casus
tamen contingentia moderatio est semper pa-
cis mater veneranda & secura servanda, ne
plusquàm oporteat Campanarum sonitus au-
diatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1179.</absatz-nummer> Illud circa ea, in quibus non adhi-
benda unctio ex P. Herincx nu. 142. adjecisse
præstat, ut ea, quæ ad præsens Caput spectant,
cum benedictionibus terminentur, sic enim
ibi: Plures tamen contendunt præfatos non posse<marginalia>Circa bene-|dictionem|pro alienis.|P. Herincx.</marginalia>
illa benedicere pro alienis usibus, seu Ecclesijs, prout
nonnulla privilegia sonare videntur. Alij multi op-
positum existimant, quibus favet quotidiana praxis,
saltem his in locis. Sic ille, nonnulla statim pri-
vilegia adducens, & speciale illud, de quo in
Compendio Communi Verb. Benedicere §. 3. quod
eodem citato Compendio, recenset & explicat in
ordine ad Sui Ordinis Religiosos. Licet au-
tem illud fuerit vivæ vocis oraculo, sed ita de
illo loquitur ac si id non videatur obstare, &
pro ampliori securitate privilegij alterius Bo-
nifacij IX. inserit mentionem. Et quidem cùm
de quotidiana testetur praxi, vivę vocis oraculi
ratio non urgere videtur, quandoquidem praxis
dicta privilegio Innocentij præfato præsertim
innititur, pro quo dubitari nequit non levia
fundamenta suffragari. Et Compendi&#x0169; quidem
Indicum post revocationem Oraculorum im-
pressum anno 1635. neque propter rationem
dictam quidquam in ipso variatum, quod à
præcedentibus impressionibus discordaret. Sed
cùm pro Indijs Bullata privilegia extent, nul-
lus pro usu scrupulus admittendus. Et quidem
in antiquiori illo, de quo in præsenti Capite nu.
252. de facultate pro alienis nihil extat: sed
quia sine limitatione ulla circa hoc illa proce-
dit, uti certum habitum ad aliena posse & de-
bere extendi, & ita circa hoc Annotationes
additæ, de quibus dictum n. 176. & 260. Ti-<marginalia>Circa eaus-|sam gra-|vem, &|magni mo-|menti.</marginalia>
tuli, in quo sumus. Et quod de caussa magni mo-
menti dicitur, visum ibidem quomodo sit acci-
piendum, & cum proportione ad rem, de qua
occurrit occasio, habenda consideratio. Ad be-
nedicendum enim Amictum caussa gravis mo-
menti est, & gravis necessitas, convenientior
illius usus præ alio, ob majorem decentiam, &
licet in Corporalibus majus aliquid veneratio-
nis appareat, in illis promptior est futura facul-
tas, ut indecentia vitetur, quæ in ipsis frequen-
tiùs oculos intuentium offendit, & tanti Sa-
cramenti est injuria majestati.</P>
<Z><A+1>§. VIII.
Circa Privilegia pro Sacramento P&#x0153;nitentia.
Ad Caput 11. & 16. Annotat. 22. 27.
& seqq. & 289. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1180.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta ad hujusmodi Sacramentum
spectantia in Auctarij Tomis occur-
rent, unde hoc loco pauciora, & sit illud prius,</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0433.jpg/>
@@1@<SE433>418 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><Z><A+1>Circa potestatem Episcoporum pro absolutio-
ne ab hæresi.</A+1></Z>
<P><INI2>R</INI2>Esidere in illis pro occulta nec purè men-<marginalia>Illis compe-|tere ut ne-|get P. Car-|denas.</marginalia>
tali tenent plures à Nobis adducti n. 327
nec improbatum illud penitus, sed probabili-
tas cum Cardinali Lugo admissa, quidquid
Diana n. præced. citatus pronuntiarit, de quo
& Parte 7. Resolut. 23. Contra quod tamen
insurgit P. Cardenas Tract. 1. Disput. 9. nu. 450.
ubi ita scribit: Fuit olim probabilis opinio, quæ do-
cuit non revocari in Bulla C&#x0153;næ potestatem absol-
vendi à casibus occultis, quam Tridentina Synodus
conceßit Episcopis: illam enim docent viginti Au-
ctores magni nominis apud P. Thomam Sanchez
Lib. 2. Sum. cap. 11. nu. 27. ubi pro ea proponit
rationes non vulgares: & tamen Alexander VII.
definit illam esse scandalosam, & non toleratam à
Sacra Congregatione Cardinalium: & consequen-
ter, cùm implicet contradictionem, propositionem
practicè probabilem pro foro interno esse scandalo-
sam, illa quidem omittit probabilitatem. Sic doctus<marginalia>Damnatio|Alex. VII.|ut videatur|pro eo stare.</marginalia>
Pater ad Propositionem Tertiam inter pro-
scriptas  ab Alexandro alludens tenoris se-
quentis: Sententia asserens Bullam C&#x0153;næ solùm
prohibere absolutionem hæresis, & aliorum crimi-
num quando publica sunt, & id non derogare facul-
tati Tridentini, in qua de occultis criminibus sermo
est anno 1629. die 28. Iulij in Consistorio S. Con-
gregationis Eminentißimorum Cardinalium visa,
& tolerata est. Sed hoc quidem non videtur<marginalia>Sed contra-|rium osten-|ditur.</marginalia>
sententiæ præfatæ probabilitatem penitus de-
traxisse, quandoquidem in Propositione solùm
damnetur falsitas ex eo quòd Sacræ Congre-
gationi attribuatur, quod minimè constat ac-
cidisse, visam scilicet & toleratam sententiam,
in quo & scandalum admiscetur, cùm ex tole-
rantia Sacræ Congregationis conentur sic as-
serentes auctoritatem illi conciliare, ex quo
gravia possent inconvenientia suboriri. De
qualificanda ergo sententia, circa quam talis
assertio versabatur, à Pontifice actum, nullum
evidens indicium apparet, neque sine illo gra-
vis ea est ipsius defensoribus inurenda nota,
cùm & plures, & magni nominis sint, cùm
habeamus aliàs doctissimum, & prudentissi-
mum Alexandrum ægerrimè tulisse Gallica-
nas censuras contra opiniones ab Amadæo
Guimenio suo in volumine congestas, ut con-
stat ex Bulla præliminari ipsius. Et quidem
cùm Decretum odiosum sit, non debet ultra
id, quod verba præ se ferunt, ampliari. Hinc
est ut licet absolutio peccati hæresis purè men-
talis reservari possit, quod ferè omnes Docto-
res fateri affirmat P. Sancius suprà Cap. 8. nu. 4.
nihilominùs in Bulla C&#x0153;næ non reservatur, ut
est communissima eorumdem resolutio apud
ipsum Patrem n. 2. quia processus C&#x0153;næ re-
servationem quoad mentalem hæresim non
exprimit, sed solam p&#x0153;nam excommuni ca-
tionis externis actibus congruentem. Item re-
servatio pro peccato non est in ordine ad ani-
mæ interius forum, unde remota excommuni-
catione à quovis Sacerdote legitimè approba-
to potest hæreticus etiam externus absolvi,<-P>@@

<-P>cùm manifestum sit absolutionem potuisse re-
servari. Et fortè majus fundamentum extare
pro reservatione videri alicui posset, quàm pro
extentione Decreti Alexandri VII. in quo id,
quod dicebatur, non amplius deprehenditur
indicatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1181.</absatz-nummer> Et ante Alexandrum Decretum<marginalia>Ex Decreto|Vrbani|VIII. ar-|guitur,</marginalia>
aliud extitisse Urbani VIII. constat ex Bulla
an. 1631. die 5. Novembris, in quo statuit ut
Decreta quæcumque Pontificia ad negotium
fidei pertinentia Regulares omnes, nullis ob-
stantibus privilegijs, comprehendant, ubi ta-
men de Episcopis nihil. Ex quo videtur fieri in
eo, quod ex Decreto Concilij illis competit,
noluisse cum præfatis pariter comprehensos.
Et quidem si hoc tantopere judicatur conve-
niens, cur non id expressè à Sede Apostolica
definitum, cùm sine difficultate ulla id fieri
ante annos plurimos potuisset? Neque ex eo
quòd in Bulla ipsa C&#x0153;næ dicatur, Etiam Epis-
copali vel alia majori dignitate præditis, aperta
est derogatio, in puncto quæstionis, ut vult Bordo-
nus Tomo 1. Cap. 12. nu. 42. Non enim ita aper-
ta pro occultis, quæ tot ac tantis sapientissimis
Scriptoribus minimè est talis, cùm & ipsi es-
sent perspicacissimi, judicata. Immò neque
ipsi talis penitus visa est, cùm contrariam
probabilem arbitretur, probabiliorem eam,
quam sequitur, arbitratus. Et Dominus qui-
dem Barbosa in Collectaneis ad Concilium
Tridentinum Seßion. 24. Cap. 6. supra viginti
Scriptores adducit pro Episcoporum asserta
potestate, & licet pro negata plurimos, ex illis
tamen vix est, qui oppositæ sententiæ proba-
bilitatem audeat inficiari. Videndus nu. 52. &
ego quidem eatenus pro sententiæ prædictæ
probabilitate milito, quatenus video in Indijs
posse illam utilissimè ad praxim advocari, esse-
q&#x0301;ue in illa remedium satis opportunum, ut
multorum valde gravatis medeatur: licet aliun-
de etiam posse illud suppetere ex dictis in prę-
senti Capite, & Additionibus innotescat.</P>
<Z><A+1>De neceßitate Episcopalis Approbationis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1182.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Tatuta illa non semel, pro qua &<marginalia>P. Herincx|ut stet pro|necissitate|approbatio-|nis.</marginalia>
& stant P. Herincx Tomo 4. Tract. 4.
Disput. 5. nu. 43. ubi ita scribit: Itaque in praxi
tenendum ut quilibet curet approbationem obtinere
ab Ordinario domicilij, & dum in alia di&#x0153;cesi ver-
satur, eam similiter à Di&#x0153;cesano obtineat, si ibi<marginalia>Vide in|Additioni-|bus n. 262.|& Tomo|1. Auctarij|Parte 2. 3.|& 4.|pro quibus|Index|Verb. Ap-|probatio.</marginalia>
Confeßiones subditorum ipsius excipere velit, præ-
sertim quando Episcopi id exigunt. Quidquid enim
sit de primæva mente Tridentini, aut verbis illius,
videmus Ecclesiæ sensum & praxim eò planè ver-
gere. Sic ille, qui juxta dicta ab ipso Versu ante-
cedenti non est accipiendus de necessitate ap-
probationis in alia di&#x0153;cesi pro audiendis con-
fessionibus subditorum Di&#x0153;cesani, à quo ap-
probatus est, si domicilium non mutavit. Con-
tra quem arguit P. Bonæ-Spei Tomo 6. Disput.<marginalia>Vt contra|eum arguas|P. Bonæ-|Spei.</marginalia>
11. nu. 24. & 35. licet ipse etiam pro necessi-
tate stet, eo quòd cum P. Dicastillo Disput. 9.
Dub. 9. vim Decreti Sacræ Congregationis
pro necessitate hujusmodi stantis non urgere
censeat, eo quòd de illo authenticè non con-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0434.jpg/>
@@1@<SE434>§. VIII. Circa Privilegia pro Sacram. P&#x0153;nitentiæ. 419
<duolan 2><-P>stet. In quo quidem non immeritò procedit,
ut enim sic statuat, ut vidimus, nullum funda-
mentum profert, ratione cujus Regularium
privilegia revocata penitus videantur: quia
neque Declarationes Cardinalium authenti-
cè proponuntur, neque Bulla Urbani VIII.
circa necessitatem approbationis edita suffi-
cienter publicata fuit, de quo ille n. 39. quæ
neque publicata juxta legitimam formam pro
revocatione allegari potest, cùm juxta illam
sola approbationis necessitas declaretur, quod
unius Di&#x0153;cesani attestatione salvatur, unde
nobiles post illam Scriptores majorem minimè
necessariam censuerunt, de quo ibidem. Unde
ergo elicita revocatio? Inde quidem, quia cùm
in fine præfati n. 39. sic habeat: & ita quidem hi<marginalia>Ex Decreto|Innocentij|X. debile|pro ipso|fundamen-|tum.</marginalia>
respondent. statim nu. 40. in hunc loquitur mo-
dum: Verùm hujusmodi Responsio nullatenus qua-
drat novißimæ Decisioni Cardinalium datæ in ju-
dicio contradictorio, & confirmatæ per Breve Apo-
stolicum Innocentij X. in qua deciditur, Regulares
in una Di&#x0153;cesi ab  Episcopo approbatos nequaquàm
posse in alia Di&#x0153;cesi Confeßiones audire sine appro-
batione Episcopi di&#x0153;cesani. Vnde etiamsi verba
Tridentini alium sensum paterentur apparet tamen
alia mens Pontificum, qui velle possunt ut ipsa tali
sensu accipiantur, & observentur. Hæc ille, qui
tamen in his, quæ subdit infirmare illa com-
peritur, sic enim inquit: Vt proinde nulla restare
videatur tergiversatio, nisi fortè recurratur ad de-
fectum promulgationis, quæ à prioribus Doctoribus
requiritur ad hoc ut interpretatio authentica sensus
dubij seu controversi obliget ad legem in sensu de-
terminato observandam. Sic Auctor, cujus, ut
dixi, resolutio dum sic loquitur, infirmatur,
quia Breve præfatum Innocentij non est in<marginalia>Quia non|detrahit|probabilita-|tem.</marginalia>
Belgij partibus promulgatum, ut cum Lezana
testatur P. Bonæ-Spei citato n. 35. id quod & de
alijs potest quampluribus affirmari, præter alia,
quæ dici verosimiliter possunt, de quibus
idem P. Bonæ-Spei nu. 42. & seqq. & Nos
aliàs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1183.</absatz-nummer> Quod ergo de sensu Ecclesiæ &<marginalia>Funda-|mentum|ejusdem in-|validum.</marginalia>
praxi eò vergente profertur, piè quidem &
prudenter dictum erunt qui dicant multi, sed
nihilominùs dum pro eo firmius aliquid non
adducit, venerationi habebunt consilium, sed
quod improbabile non ostenditur, immò pro
quo non levia probabilitatis argumenta con-
geruntur, non refugient ad praxim amplexari,
sicut in multis hujusmodi accidit, quæ proba-
bilia cùm sint, juxta praxim moderatio à pru-
dentibus inculcatur. Unde & post omnia dicta
ita tenet Mag. Joannes Antonius Baco, &
cum eo Fr. Thomas de Riera in Summa Præ-
ceptorum Decalogi & Ecclesiæ Disp. 36. Cap. 10.
ubi ita scribit Latinus redditus: Confessor eli-<marginalia>Mag. Baco|ut dissen-|tiat.</marginalia>
gendus tempore Iubilæi aut per Bullam Cruciatæ
debet esse approbatus ab Ordinario. Et sufficit quòd
approbatus sit ab aliquo Ordinario, ut poßit eligi in
Vniverso mundo, & à casibus reservatis absolvi.
Nonnullis Cardinalium Declarationibus, quæ contra
hoc afferuntur respondetur, dum authenticæ non
ostenduntur, non esse obediendum ipsis; & etiam
non loqui de Confessario electo per privilegium
Pontificis, sicut in Iubilæo & Bulla Cruciatæ. Hæc
ille: non esse autem solum testatur ipse P.<-P>@@

<-P>Herincx citato nu. 39. cujus illa sunt verba: Sed<marginalia>Sicut plures|alij.</marginalia>
(ut omittatur quòd Bulla hæc nondum sit publicata
in his locis) post eam nobiles Scriptores sciente Ec-
clesia hanc sententiam publicis scriptis mandarunt.
Sic ille.</P>
<P>  <absatz-nummer>1184.</absatz-nummer> Et ipse etiam P. Bonæ-Spei id se in<marginalia>P. Bonæ-|Spei ut|sententiam|mutaverit.</marginalia>
Scholis uti probabile dictasse affirmat nu. 33.
Sed post maturiorem considerationem aliter
judicasse, ex profundiore Decreti Concilij
Tridentini perpensione. Pro quo & præmise-
rat nu. 25. non sibi placere communem illam
responsionem circa Decreta, ex eo non admis-
sa, quòd authenticè non constet, circa quod
sic ait: Sed quòd videamus illas (Declarationes)
ab Eminentißimo Lugone, Lezana, & alijs magnæ
fidei viris, & quidem Romæ, post Vrbanum citari,
sufficere debet: ne alioqui in  Scholis omnes paßim
habere debeamus suspectas. Hæc ille satis pruden-
ter, in quibus Bullæ Urbani, de qua dictum,
multum videtur deferre, quia juxta sensum ne-
cessariæ approbationis, quam Recentiores in-
ficiabantur Scriptores nonnulli, accepta est, &
ad praxim applicata. Habet autem n 8. expres-
sius aliquid, de quo & à Nobis dictum aliàs,
damnationem scilicet Alexandri VII. Propo-
sitionis sequentis: Regulares Ordinum Mendi-
cantium semel approbati ab uno Episcopo ad Con-
feßiones audiendas in sua Di&#x0153;cesi, habentur pro
approbatis in alijs Di&#x0153;cesibus, nec nova Episcopo-
rum indigent approbatione. Circa quam sic sub-
ditur: Est falsa, & animarum saluti perniciosa.
Cui adeò manifestæ Pontificiæ Decisioni illud
tantummodò posse opponi videtur obstacu-
lum, non scilicet esse legitimè promulgatam,
cùm ad Andegavensem Episcopum fuerit so-
lùm cum alijs directa, ut constat ex Epistola
ad ipsum apud citatum scriptorem n. 17. Qui<marginalia>Quid tan-|dem circa|resolutio-|nem.</marginalia>
tamen memor dictaminis sui, de quo nuper, ut
non expediat ad defectum authenticarum at-
testationum, quando moralis habetur Decreto-
rum Sacrorum certitudo, provocare. Declara-
tionem prædictam libenter amplectitur, & ex
ea necessitatem approbationis, ut in ea conti-
netur probat n. 34. sicut & decreto Innocentij
X. licet n. 43. asserat pro Resolutionis circa
id probatione nolle se præfato Decreto uti pro
quo nu. 46, & 47. reddit rationem. Vult ergo
& non vult, non quidem piger, sed solertissimi
vir ingenij, humano ductus, sed non damna-
bili prorsus respectu. Cùm ergo eligat, quæ
ad dictam controversiam spectant intacta re-
linquere, ne aut Catholicam Majestatem, à qua
est revocatorium Decretum impetratum, aut
Pontificiam auctoritatem offendat, videtur
Declarationis Alexandri cum ipsius Censura
vim penitus ineluctabilem, & arctissimè pre-
mentem agnoscere: si enim illa talis est, quo-
modò potest id, quod est ab ipso damnatum,
in tactum relinqui? Nisi dicatur illam peculia-
ria privilegia non excludere, & de illo tantùm
à se agi, circa quod fuerat sub Innocentio
concertatio, & ita suspensionem illam judicij
non ad generalem doctrinam, sed ad Indicam
controversiam pertinere. Sed cùm pro generali
Decisionem Innocentij adducat, ut vidimus,
minùs id videtur consequenter dictum: unde
Lezanæ resolutio magis consentanea apparet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0435.jpg/>
@@1@<SE435>420 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>ut sententia, quam ille pro Societate defendit,
non videatur penitus improbata. Sed habemus<marginalia>Vrgentior|Clementis|X. Decisio.</marginalia>
præter dicta necessitatem approbationis itera-
tæ juxta Di&#x0153;cesium diversitatem inducentia,
noviorem & urgentiorem Decisionem Cle-
mentis X. de qua Tomo 2. Auctarij, in quo non<marginalia>Parte 8.|Sect. 52.</marginalia>
solùm pro subditis Episcopi, à quo non est ap-
probatus, distinctam approbationem necessa-
riam esse statuit, si in diversa di&#x0153;cesi quomo-
documque versetur, sed etiam pro subditis ejus,
à quo approbatus est, si in illa accidat concur-
risse. Cùm tamen Diana Parte 3. Tract. 4. Re-
solutione 144. ita contrarium proponat, ut asse-
rat circa illud non dubitare Doctores, de quo
& Parte 10. Tract. 14. Resolut. 39. Tractat. 14.<marginalia>Opportu-|num pro|Religiosis|monitum.</marginalia>
Quas quidem adeò strictas Decisiones vereor
ne Religiosorum quorumdam abusus extorse-
rint, aut affectatus plusquàm oporteat exemp-
tionis prætextus, quo Prælatos offendant, qui
proculdubio eos suis potiri & gaudere privile-
gijs sinent, quibus abundè sunt à liberalitate
Pontificia cumulati, si ipsos modesto & offi-
cioso agendi modo studeant demerere. Casus
tamen esse possunt, in quibus oporteat robusta
defensio, in quibus tamen Religiosa non est
deserenda modestia, neque ex defensionis
modo exacerbandi eorum animi, ut reditus ad
amicitiæ portum post litium tempestatem de-
beat desperari.</P>
<Z><A+1>Circa Casus Episcopis reservatos.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1185.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de illis Tomo 1. Auctarij<marginalia>Pro reser-|vatis Epis-|copis abso-|lutio unde|liceat.</marginalia>
Par. 3. Sect. 10. & Parte 4. Sect. 9.
Tomo 2. Parte 8. nu. 660. circa Bullam Cle-
mentis X. pro quo & stat Decretum Alexandri
VII. apud P. Bonæ-Spei, de qua ille nu. 8. si-
mul cum adducto nu. præced. & tenore hujus-
modi Censuræ: Est falsa, auctoritati Episcopo-
rum, & Sedis. Apostolicæ injuriosa. Nihilominùs
pro Indijs facultatem absolvendi Regularibus
competere citato loco probatum, eo quòd pro
absolutione à casibus Bullæ C&#x0153;næ competat
virtute peculiarium concessionum, de quibus
dictum nu. 300. Capitis præsentis, & alijs con-
sequenter adjectis Vicennario temporum cur-
su, cùm modò Clementis IX. concessio decur-
rat. Sed potest contra resolutionem dictam ar-
gui ex Declaratione Cardinalium, quam ad-
ducit P. Emmanuel Rodericus Tomo 1. qq. re-<marginalia>Obstare|videtur|Declaratio|S. Congre-|gationis.</marginalia>
gul. q. 61. art. 13. tenoris sequentis: Sacra Con-
gregatio perquisita, an per Bullas ordinarias, in
quibus conceditur facultas absolvendi à casibus Sedi
Apostolicæ reservatis, comprehendantur etiam ca-
sus reservati Episcopis & Prælatis Religiosorum,
fuit responsum, quod non, nisi fiat specialis mentio.
Sic S. Congregatio. Juxta quod ex concessio-
ne absolutionis pro reservatis Sedi Apostolicæ
videtur non deduci legitimè stare illam pro
Episcopis reservatis. Sed quidem Declarationi<marginalia>Contra-|rium osten-|ditur.</marginalia>
prædictæ id potest objici, quod multis alijs,
scilicet authenticè de illa non constare, licet
Alfonsus Casarrubius Verb. Absolutio quo ad sæ-
culares pag. 81. & Tit. Casus reservati pag. 150.
& 151. illam cum alijs adducens testetur ha-
beri in Catechesi Neapolitana fol. 283. Id enim<-P>@@

<-P>ad faciendam plenariam fidem non sufficit,
juxta Decretum Urbani VIII. Deinde in illa
non est sermo de amplissima concessione, sed
de Bullis Ordinarijs. Quòd autem stante con-
cessione casuum Bullæ C&#x0153;næ Episcopales
censeantur comprehensi, ex Declaratione ad-
juncta præcedenti apud eumdem elici potest
non obscurè, sic enim ibi Vers. ult. Iterùm etiam<marginalia>Ex Decla-|ratione alia|roboratum.</marginalia>
dubitanti (Alfonso Hispano Cajetæ Episcopo)
quid per Bullam Sanctißimi nominis IESV, in
qua specialiter habetur, quòd Confessarij poßint
absolvere Confratres à casibus Episcopo reservatis,
Illustrißimus Cardinalis Carafa nomine totius
Congregationis respondit, neque per illam Bullam
fieri posse, nisi tantùm ratione Iubilæi plenißimi in-
dicti à Summo Pontifice cum potestate absolvendi à
quibuscumque casibus, etiam in Bulla Domini con-
tentis. Hæc ibi. Juxta quæ cum concessione
pro casibus Bullæ C&#x0153;næ Episcopales veniunt,
eo quòd summa illa concessio sit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1186.</absatz-nummer> Hinc est virtute Bullæ Cruciatæ<marginalia>Virtute|Cruciatæ ut|liceat.</marginalia>
posse ab illis absolvi, ut affirmat P. Bonæ-Spei
suprà Disput. 10. nu. 26. adducens priorem di-
ctam Declarationem, & alia ex Compendio
doctrinæ Christianæ Magistri à S. Thoma.
Aliter respondet citatus Fr. Emmanuel, ex eo
scilicet quòd post declarationem dictam à Gre-
gorio XIII. pro absolutione hujusmodi Socie-
tati Jesu est confirmata cum innovatione fa-
cultas, pro quo citat Compendium, Verb. Ab-
solutio §. 1. Quod quidem ita est. Quia tamen
opponi potest fuisse vivæ vocis Oraculum, in-
stantia est obvia, quia gratia talis tantùm ha-
buit vim declarationis in ipsius exordio, licet
pro majori firmitate addita fuerit confirmatio.
Sic enim ibi: Nihilominùs declaravit idem Gre-<marginalia>Privile-|gium Socie-|tatis.</marginalia>
gorius XIII. die 2. Maij anno 1583. non esse in-
tentionis suæ, quòd per talem epistolam sit derogata
Societati facultas: eamq&#x0301;ue quatenus opus sit de no-
vo confirmavit. Habetur in vivæ vocis Oraculis
pag. 131. Sic ibi. Qui etiam adducere potuit
privilegium, de quo inducta superiùs mentio,<marginalia>Aliud|simile.</marginalia>
Confraternitatis nominis Jesu: licet enim di-
ctum à memorato Cardinali fuerit, Virtute
illius id non posse, circa quod fuerat perqui-
sitio, quia tamen à Gregorio XIII. similiter
est confirmatum, ut testatur dudum allatus
Mag. à S. Thoma, & ex eo P. Bonæ-Spei n.
27. ex eo fundari facultas valet, sicut & pro
Societate innovata & confirmata. Quæ qui-<marginalia>Revocata|illa, & alia.</marginalia>
dem stare ritè & rectè possent, nisi à Succes-
soribus Pontificibus strictiores circa illa fuis-<marginalia>Vide Tom.|1. Auctarij|Parte 4.|Sect. 10.</marginalia>
sent Decisiones promulgatæ; unde modò No-
bis non ea est mens ut generalem facultatem
pro absolutione à casibus dictis adstruere, aut
defendere contra Pontificum expressam men-
tem contendamus; cùm pro instituto pecu-
liari nostro satis sit pro Indijs facultatem
talem extare non leviter hîc & aliàs compro-
basse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1187.</absatz-nummer> Neque obstare potest fieri ex hoc<marginalia>Objectio ex|inutilitate|reservatio-|nis ener-|vata.|Vide Tomo|1. Auctarij|Sect. 10. in|fine P. 3.</marginalia>
reservationem hujusmodi in Indijs futuram
inutilem, cùm recursus ad Regulares sit ad-
modùm facilis, quod non leve inconveniens
apparet. Sed quidem si quidquam valeret ob-
jectio, contra Bullæ Cruciatæ concessionem
pariter militaret, ad quam esse facilis recursus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0436.jpg/>
@@1@<SE436>§. VIII. Circa Privilegia pro Sacram. P&#x0153;nitentiæ. 421
<duolan 2><-P>potest, quæ quidem pro Indis necessaria non
est, respectu quorum Episcopalis non currit re-
servatio, sicut neque respectu Æthiopum:
Europæorum autem vix est ullus, qui Bullam
non accipiat, immò neque Indorum quisquam,
in quorum populis fit Bullarum competens
distributio. Et illius usus circa hoc non eam
habet limitationem, quæ pro reservatis in C&#x0153;-
næ Bulla continetur, ut tantùm liceat semel
in vita, & semel in morte, cum unius tantùm
pro ampliori usu iterata sumptione: sed toties
quoties potest ad effectum præfatum adhiberi:
quemadmodum si pro reservatione in Religio-
sis liceat, pariter asserendum, qui est communis
omnium affirmantium & negantium sensus.
Eo ergo non obstante sua est utilitas in reser-
vatione, tum ad ostendendam peccatorum
quorumdam gravitatem, tum etiam quia non
semper ita præstò aderunt Religiosi, quibus
& Prælati poterunt usum moderari, Habet au-
tem concessio hujusmodi convenientiam pe-<marginalia>Convenien-|tia illius|explicata.</marginalia>
culiarem, in remotissimis enim his partibus
sæpissimè Episcoporum desideratur præsentia,
& vacante Sede valde impeditum negotium
est ab eadem pro absolutione facultatem im-
petrare. Quod si ad Vicarium recursus haben-
dus, est quidem non facilis pro longè distanti-
bus. Cumq&#x0301;ue à Sacerdote sæculari, nec sem-
per ut erat opus, docto & experto, requirenda
absolutio sit, opportunius accidit ut à Religio-
sis Sacerdotibus doctrina & experientia prædi-
tis remedium animæ conquiratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1188.</absatz-nummer> Sicut autem facultas dicta non ad-<marginalia>Duplicis|Alexandri|Decretiut|stet aliqua-|lis diversi-|tas.</marginalia>
versatur Decreto Alexandri VII. de quo nu.
1185. ita neque alteri urgentiori, quia ma-
jore cum auctoritatis pondere promulgatum:
est enim pro eo damnatio Propositionis 12. in-
ter 44. alias tenoris sequentis: Mendicantes<marginalia>Vide Tomo|1. Auctarij|Sect. 10.|P. 4.</marginalia>
possunt absolvere à casibus Episcopis reservatis, non
obtenta ad id Episcoporum facultate. Adjecta nota
scandalosæ die 4. Septemb. 1665. Cùm tamen
alia, de qua cit. n. 1185. diversas habeat, quas
vidimus, qualitates, falsæ scilicet & injuriosæ
Episcoporum & Sedis Apostolicæ auctoritati.
Prodijt autem die 30. Ianuarij 1659. Ubi du-
bitari meritò potest an prior illa censura reti-
nenda sit, vel dicendum in posteriori Decreto
temperatam, aut unam & alteram retinendam.
Et hoc ultimum videtur omninò simile vero:
quia licet postrema censura unam illam pro-
ferat qualitatem, sic tamen habet: Vt minimum
tamquam scandalosas esse damnandas. Cùm ergo
id minimum sit, quod de falsitate & injuria di-
ctum fuerat, meritò potuit applicari. Sed cur
non ita factum; quandoquidem in utrâque
consultatione virorum doctorum est judicium
adhibitum, & forsitan eorum aliqui in utra-
que consederunt? Ad quod quidem non est ita
prompta responsio, ut placitura omnibus vi-
deatur: unde poterit quisque id quod aptius
sibi videbitur respondere. Dici ergo in primis
potest in damnatione posteriori omissam falsi-
tatis notam, quia eo ipso quòd nota est scan-
dali adjecta, quod ad falsitatem spectat, satis
intelligitur declaratum: scandalosa enim Pro-
positio à Pontifice judicata est prorsus falsa:
quod efficacissimè demonstrat P. Cardenas<-P>@@<marginalia>P. Cardenas</marginalia>

<-P>Tract. 1. Disput. 9. Arti. 8. Deinde id quod ad
injuriam Episcoporum & Sedis Apostolicæ
spectat, ratione scandali declarati in materia,
de qua agitur, censetur pariter injuria auctori-
tati prædictorum facta, non obscurè insinuata:
quia Episcopalis contemptui habetur auctori-
tas, dum id, quod adeò severè præcipitur,
transgressione sequenti violatur, & Sedis
Apostolicæ, quæ iteratis Decretis Episcopo-
rum conata est auctoritatem inviolatam con-
servare. Quomodo enim scandalosum non sit,
nihil curare ista, & proprij judicij inventa
malesana privilegiorum intelligentia pertina-
citer anteferri? Sic ergo videtur non incon-
gruè posse præfatas Censuras non inverosimi-
liter conciliari. Quibus meliora dantes liben-
ter audiemus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1189.</absatz-nummer> Ex quibus habetur, quòd licet In-<marginalia>Quid circa|limitatio-|nem ca-|suum in|approbatio-|nibus Epis-|coporum.|Vide Tomo|1. Auctarij|Parte 4.|Section. 11.</marginalia>
diarum Episcopi in suis approbationibus & li-
centijs cum limitatione casus sibi reservatos
Religiosis concedant, ea non debeat limitatio
obstare, quia illi de Religiosorum privilegijs
eam non habent notitiam, quæ pro exacta hu-
jusmodi dispositione præcedere debuisset, sicut
in alijs accidit, in quibus Scriptores non esse
obstaculo aut certò aut probabiliter asseverant.
Si objicias pro absolutione ab ijs, pro quibus
limitationem adhibent, non approbare, & ita
nullam futuram absolutionem, & si ponamus
in eo injustè procedere, juxta damnatam Pro-
positionem 13. sic se habentem: Satisfacit præ-<marginalia>Propositio|damnata|ab Alex.|VII. circa|negatam|approbatio-|nem.</marginalia>
cepto annuæ Confeßionis, qui confitetur Regulari
Episcopo præsentato, sed ab eo injustè reprobato.
Potest siquidem reprobatio partialis esse, & ita
defectu approbationis absolutio reservatorum
annullari. Ad id quidem dicendum limitatio-
ne dicta non posse Religiosum dici absolutè
reprobatum, cùm revera approbatio præcedat,
unde non intrat damnatio pręfatæ Propositio-
nis. Quando autem limitatio subsequitur, nul-
lo modo intendit Episcopus superiori obsiste-
re potestati, unde si aliundè ex concessione
Pontificia facultas habeatur, absolutio consta-
bit, ut patet in Jubilæo, & Bulla Cruciata, qui-
bus stantibus argui similiter posset, quia Con-
fessarius non est pro casibus in eisdem concessis
approbatus. Sicut ergo in illis argumentum est
nullius roboris ob Pontificiam concessionem,
ita & in Religiosorum privilegijs. Quando<marginalia>Notanda|pro appro-|batione|doctrina.</marginalia>
ergo Episcopus approbat, licet cum limitatio-
ne, ita id præstat, ut ratione approbationis, is,
quem approbat, idoneus evadat ut possit eligi
ad eorum absolutionem, quæ à Superiori fue-
rint concessa potestate. Immò & respectu
æqualis tale aliquid potest accidere, si videli-
cet Episcopus successor casuum aliquorum re-
servationem subtrahat: tunc enim Confessarij
absolvere à reservatis priùs poterunt sine nova
approbatione: quia reservationis substractio
non est propria approbatio, quam Concilium
requirit, & prævio est examine conferenda,
aut aliàs notitia habita de sufficientia appro-
bandi. Sed ex eo quòd Confessarij ab anteces-
sore Episcopo absolutè supponuntur approba-
ti reservatione subtracta, ad ea se extendit fa-
cultas, pro quibus anteà impedimentum versa-
batur. Et hanc reservantis mentem fuisse cre-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0437.jpg/>
@@1@<SE437>422 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>dendum est, ut sic approbaverit, reddens ap-
probatos practicè aptos, ut reservatione remo-
ta, possent ampliori uti facultate. Licet au-
tem Episcopi injustè queant approbationem
negare, quo eventu neq; virtute Jubilæi, neque
Cruciatæ stare electio poterit, quod est Ponti-
ficiæ menti conforme, & demus etiam posse
approbationem in ordine ad reservata expressè
negare: id tamen præsumendum non est, quia
in eo intolerandum extat absurdum, cùm sine
congruenti id faciat ratione, atque etiam cum
injuria approbati Religiosi, respectu cujus nul-
la negationis hujusmodi ratio occurrit: & ut
in negotio adeò gravi & periculis exposito, in-
offensè procedatur, debuisset equidem suam
mentem reddere penitus manifestam; quod
dum ita non agitur, juxta ordinatam & ratio-
nabilem est voluntatem approbantis judican-
dum. Cùm enim viri docti & probi sint, &
docta & proba est eorum ratio procedendi re-
putanda, & nullis in convenientibus obnoxia.
Cùm aliàs dici possit posita absoluta approba-
tione non posse limitationem addere, ratione
cujus facultas absolvendi virtute competentis
indulti possit impediri, nisi deveniamus ad ca-
sum approbati secundùm quid, pro quo est spe-
cialis difficultas: qualis non est approbatus,
sed cum limitatione pro casibus reservatis, ut
est planum.</P>
<Z><A+2>§. IX.</A+2>
<A+1>De Privilegijs circa Sacramentum Extre-
mæ Vnctionis. Ad Caput. 12.
De quo & Tomo 1. Auctarij
Parte 1. n. 652. & plura Tom. 2.
Parte 6. n. 243. & seq. & 255.
& seqq. alibiq&#x0301;ue.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1190.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Itato in Capite typographici non-<marginalia>Errores ty-|pograpbici.</marginalia>
nulli errores occurrunt. Num. 348
Subjectioni pro Iurisdictioni. Num. 350. Comme-
moratio pro Commoratio. Et Num. 355. Alia
pro Talia. Circa id autem quod n. 349. contra
P. Suarez objicit P. Pellizarius de persistentia
privilegij circa administrandam Extremam<marginalia>Notandum|circa usum|privilegio-|rum, quæ|sum à Tri-|dentino|revocata.</marginalia>
unctionem familiaribus cum amplitudine, de
qua ibi, affirmans esse improbabile ob revoca-
tionem Oraculorum, à Nobis ita repositum:
Debuit tamen attendere dictus Auctor P. Suarium
non scripsisse post revocationem Oraculorum, & ita
satis probabiliter locutum. Sic ille. Quod qui-
dem & Nobis accommodari oportet in caussa
simili, dum citato n. 348. cum eodem P. Sua-
rio, & Compendio generali privilegiorum lo-
cuti, ac Pij V. concessionem amplexi, licitum
esse insinuavimus privilegijs uti in conscientiæ
foro à Concilio Tridentino revocatis. Ante
Decretum siquidem Alexandri VII. Scribeba-
mus, in quo Propositio ista continetur cum
sæpiùs dicta qualitate, & est ordine 36. Regu-<marginalia>Propositio|damnata|circa illum.</marginalia>
lares possunt in foro conscientiæ uti privilegijs suis,
quæ sunt expreßè revocata per Concilium Triden-
tinum. Cùm autem uti scandalosa proscriba-
tur, talem revera fuisse ante Decretum præfa-<-P>@@

<-P>tum, durum quidem videtur pronuntiare: cùm
tamen juxta dicta superiùs id videatur necessa-
rium, quandoquidem qualitatem Propositio-
nibus proscriptis affixam non habent, ex eo
quòd proscriptæ sint, sed quia tales, ideò sunt
juxta meritum declaratæ. Unde qui post Pon-
tificiam declarationem eas, aut earum aliquam
conaretur defendere, ejus assertio non jam scan-
dalosa tantùm, sed multò esset majori Censura
dubio procul inurenda. Quid ergo? Dicamus
equidem scandalosam materialiter fuisse, sed
non formaliter: quia talis ut posset illi nota
hujusmodi à supremo Judice talium caussarum
affigi: sed non formaliter, quia pro scandalosa
non habita, quam censuram privatus nullus
auderet inurere, cùm ejus probabilitas non
levi videretur fundamento constare. Quod
neque ipsi, qui ad consultationem adsciti in
Sacra Congregatione præstitissent: in qua
tamen consideratione profundiori adhibita, &
divini luminis uberiori participatione perfusi,
ut vidimus, judicarunt. Et hoc quidem circa
præfatam Propositionem specialiùs asseren-
dum ob auctoritatem ita sentientium, & plu-
rium quidem, & magnæ auctoritatis: quòd
& circa nonnullas alias poterit forsitan enun-
tiari: cùm tamen circa alias id futurum,
quod accidit, potuit verosimiliter conje-
ctari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1191.</absatz-nummer> Illud etiam adnotatu dignum quod<marginalia>Benedictio|Episcopalis|ut requira-|tur respectu|olei.</marginalia>
ex P. Martinon initio Capitis habetur: Sacer-
dotem scilicet sine oleo ab Episcopo benedicto
posse Sacramentum hoc administrare, in casu
scilicet necessitatis. Quæ sententia jussu S. In-
quisitionis Tribunalis Hispanici obolita est &
expuncta: neque ego illam uti propriam sta-
tui, nec modò plus ipsi probabilitatis adscribe-
re, quàm S. Tribunali videatur, licet pro illa
stet Glossa & P. Amicus: pro quo & ita scribit
P. Herincx Disput. 9. nu. 12. Non sufficere autem<marginalia>P. Herincx.</marginalia>
oleum usuale, sed de neceßitate Sacramenti requi-
ri ut sit specialiter ad hunc effectum benedictum,
sicut in Sacramento Confirmationis docent pro in-
dubitato quicumque de hac re scripserunt: nisi quod
oppositum probabile censeant Victoria, Serarius, &
Ledesma, & inferius n. 13. sic: Immò essentialiter
requiri benedictionem Episcopalem docent commu-
nius Doctores &c. Si ergo communius, opposi-
tum etiam suo est in gradu commune, licet hoc
ultimum ad dispensationem videatur etiam
pertinere. Ad eumdem modum locutus P.
Ægidius Disput. 19. Dub. 2. n. 6. ubi & ita scri-<marginalia>P. Coninck.</marginalia>
bit: Nota Caietanum in 3. p. q. 72. art. 3. dubitare
utrùm hæc benedictio de beat fieri per Episcopum,
putatq&#x0301;ue esse probabile hoc non esse de essentia, tam
hujus Sacramenti, quàm Confirmationis: quamvis
non audeat hoc absolutè definire. Sed hoc nullo mo-<marginalia>Cardin.|Cajetanus.</marginalia>
do est probabile &c. Sed quidem Cajetanus non
solùm id probabile videtur judicasse, sed pro-
babilius, sic enim ibi: & de primò quidem dubio
apparet tenendum, quòd si Episcopus confirmaret
cum chrismate consecrato à simplici Sacerdote, Sa-
cramentum nullum esset, juxta verba Auctoris sic
sentientis, consecrationem hujusmodi pertinere ad
neceßitatem, & non ad solemnitatem Sacramenti:
perspicacius tamen considerando oppositum, est ma-
gis rationi consentaneum, quandoquidem nulla est<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0438.jpg/>
@@1@<SE438>§. IX. Circa Privilegia pro Extrema unctione. 423
<duolan 2><-P>major consecratio ea, quæ fit in Eucharistia, quam
cùm poßit simplex Sacerdos efficere, omnem aliam
non Sacramentalem efficere potest, ita quòd facta
tenet, quamvis peccet faciendo. Nec Auctor in Lit-
tera explicat, quòd ab Episcopo omninò oporteat
fieri: nihil tamen definitivè concludo. Hæc ille:
qui licet de Extrema unctione non inferat
mentionem, quia tamen juxta textum D. Tho-
mæ loquitur, in quo illa extat, & quia ratio
ejus pro illa fortiùs militat, quæ ab ipso dicta,
ad eam sunt proculdubio referenda. Dum ergo
magis consentaneum affirmat simplicis Sacer-
dotis benedictionem sufficere, satis quidem
suam mentem aperuit, licet definitivam nolue-
rit sententiam pronuntiare. Quæ quidem non
proptereà dicta velim, ut sententiæ præfatæ
probabilitas statuatur, sed ut ostendam Socie-
tatis Auctores non fuisse primarios illius asser-
tores, cùm ex illustri PP. Prædicatorum fa-
milia doctissimi ejusdem Patroni extent, unde
& in ijs partibus, ad quas Hispani Tribunalis
nō pertingit auctoritas, nonvidebitur improba-
bilis futura, juxta quod locuti superiùs adducti.</P>
<P>  <absatz-nummer>1192.</absatz-nummer> Et quidem P. Sa Verbo Extrema<marginalia>P. Sa ut|sentiat.</marginalia>
unctio n. 6. sic habet: Materia est oleum benedi-
ctum ab Episcopo, Trident. Sess. 14. Cap. 1. D, Tho-
mas 3. p. q. 29. arti. 4. quamquam etiam sine be-
nedicto validum est Sacrament&#x0169;. Victoria de Sacra-
mentis n. 217. Sic ille. Ubi Magister Sacri Pala-
tij sic reposuit: Episcopi benedictionem necessariā<marginalia>Mag. sacri|Palatij|cotrectio.</marginalia>
esse ad essentiam Sacramenti in simplici olivarum
oleo putant Durandus, Paludanus, & Flores D.
Thomæ &c. At Victoria nu. 217. putat necessa-
riam ex præcepto. Sic ibi, asserto præfati Patris<marginalia>Quid mini-|mè proban-|dum in illa.</marginalia>
expuncto, pro quo ille Victoriam adduxerat,
& quem patronum unicum pro eodem com-
pellarat. Dum ergo Corrector sententiam Vi-
ctoriæ relinquit intactam, quam & priori op-
ponit, quæ illi mens est? Si enim probabilis,
cur correctio addita? Si improbabilis, cur sine
animadversione relicta? Sit utique, quam pro-
ponit probabilior: id equidem in caussa esse
non potuit, ut probabilis in suo removeretur,
Auctore, sicut non est in Victoria, doctissimo
Magistro remota. In promptu est ratio apud
multos, circa quod non juvat distineri. Ad-
dendum pro sententia P. Sa adduci à Leandro
Tomo 1. Tract. 4. Disput. 2. Quæst. 3. plures alios,<marginalia>P. Sa sen-|tentiam ut|teneant alij.</marginalia>
& inter eos P. Henriquez id tenêre expressè
Lib. 3. Cap. 8. Lit. G. Sed quidem ibi non est ita
expressum, cùm tantùm aliorum dicendi mo-
dum prosequatur sic locutus: Doctores qui pu-<marginalia>P. Henri-|quez an|verè, juxta|Leandrum.</marginalia>
tant Sacerdotem posse consecrare chrisma Confir-
mationis ex commißione Papæ suprà citati Cap. 2.
§. 3. ut Cajetanus q. 72. 3. Palud. dist. 7. q. 4. idem
potiori jure admittunt de oleo unctionis, atque ita
benedictio Episcopi est de præcepto, sed non de ne-
ceßitate materiæ, si Papa dispensat. Victoria §. 200.
aliàs 216. Scotus, Paludanus, Cajetanus, & ta-
men Concilia explicant id, quod consuetum est abs-
que dispensatione. Sic ille, juxta aliorum senten-
tiam manifestè locutus: qui & propriam etiam
in textu sic tradit: Materia necessaria est simplex
oleum olivarum: idque decenter: hanc per Epis-
copum oportet esse consecratam, posset tamen Pon-
tifex Sacerdoti, qui est Ordinarius Minister hujus
Sacramenti, committere facultatem consecrandi<-P>@@

<-P>oleum, sicut ex simili commißione consecrare posset
Calices, Altare, Ecclesiam, & Virgines. Hæc ibi.
Ex loco autem, ad quem se refert, scilicet Cap.
2. §. 3. constat, (ubi de Confirmatione, jun-
ctis, quæ habet in Glossa Lit. S.) idem de chris-
mate non sentire; cùm tamen, quos pro con-
traria allegat sententia de valido Sacramento
sine dispensatione, ut tales proferat, non ut
propriæ defensores: unde sic in textu: At con-<marginalia>Idem circæ|Confirma.|tionem.</marginalia>
suetudo Ecclesiæ probat id benedicere esse proprium
Ordinis Episcopalis: & Concilia definiunt Presby-
teris omnino prohiberi divina auctoritate. Sic do-
ctus ille Magister, ex quibus non id manife-
stè habetur, quod P. Leander contendit, sed
solùm per dispensationem Pontificis id posse
stare: quod autem sine illa validum sit Sacra-
mentum, minimè est illius sensui conforme,
licet plures proferat aliter sentientes. Quod
autem de materiæ decentia ait verbis illis, Id-
q&#x0301;ue decenter, non est ad decentiam tantùm, &
non ad necessitatem benedictionis referendum;
sed convenientia designationis explicata, ut ad
effectum Sacramenti oleum potiùs, quàm crea-
tura alia, à Christo institutore assumeretur.
Quid verò jam de mente præfati Auctoris sit,
aut cum P. Sa, & alijs ab ipso adductis sentit,
aut certè eorum sententiam minimè reproban-
dam arbitratur, ut mirum non fuerit P. Marti-
non, & P. Amicum, eam uti probabilem ap-
probasse, sicut & Patrem ipsum Leandrum,<marginalia>Leander ut|faveat.</marginalia>
dum sic loquitur: Sed longè probabilius respondeo
esse de neceßitate Sacramenti &c. Ubi clarè sig-
nificat oppositum esse probabile, cùm compa-
rativum supponat apertè positivum, & ita est
receptissimum apud Scriptores.</P>
<P>  <absatz-nummer>1193.</absatz-nummer> Jam quod ad institutionem attinet,<marginalia>Circa Insti-|tutionis|tempus.</marginalia>
de quo citata Parte 6. non fuisse illam, quando
Christus Apostolos ad Evangelizandum misit,
& illi ungebant oleo infirmos multos, & sanabant.
Marci 6. v. 13. ex professo probatum, pro quo
& agmen numerosum Scriptorum inductum.
Id quod contra hæreticos acerrimus bellator
Fr. Angelus Petriaca defendit in Turri David.<marginalia>Fr. Angelus|Petriaca.</marginalia>
Lib. 8. Disput. 8. ne curæ nobis sit, quod à no-
stro, & quidem celebri, Scriptore dictum, ad
pugnam contra hæreticos hujus temporis de-
fensionem contrariæ sententiæ videri quodam-
modo necessariam. Videndus ille in fine Dis-
putationis, sicut & Magister Baco in Summa<marginalia>Mag. Baeo.</marginalia>
Decalogi &c. Disput. 22. Cap. 1. Est autem no-
tandum, quod circa benedictionem adducit ci-
tatus Fr. Angelus sic locutus: Quantùm ad be-<marginalia>Notandum|aliquid in|illo circa|benedictio-|nem.</marginalia>
nedictionem olei ab initio sic fecit Ecclesia, & Apo
stoli hoc fecerunt, ut habetur in Apostolicis Consti-
tutionibus Clementis Romani qui fuit Petri Aposto-
li discipulus Lib. 8. Cap. 29. his verbis: De aqua &
oleo ego Matthæus constituo, ut benedicat Episcopus
aquam, aut oleum; si verò non aderit, benedicat
presbyter præsente Diacono &c. Ubi quidem eor&#x0169;<marginalia>Constitutio|S. Clemen-|tis.</marginalia>
videtur firmari sententia, qui Episcopalem be-
nedictionem non esse de necessitate Sacramen-
ti affirmant, cùm illam se constituere D. Mat-
thæus affirmet, & aliàs in Episcopi defectu ad
Presbyterum addat pertinere. Sed quidem ex
eo ad summum habetur circa benedictionem
stare posse dispensationem, quam D. Matthæus
præstare potuit juxta plenitudinem Apostolicæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0439.jpg/>
@@1@<SE439>424 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>potestatis. Neque ex eo quòd constituere di-
citur, censendus est primarius institutor, quia
intelligi commodè potest idem esse ac decla-
rare, aut etiam statuere eum modum proce-
dendi, dispensatione adhibita, in usu Sacra-
menti servari. Videtur autem difficile quomo-
do de aqua & oleo similiter statuat: aquæ enim
benedictio pro Baptismo ad Presbyterum spe-
ctat sine ulla dispensationis necessitate. Sed
quidem dici verosimiliter potest primis illis
Ecclesiæ temporibus benedictionem fontis
baptismalis ad Episcopos pertinuisse. Pro qui-
bus hæc satis.</P>
<Z><A+2>§. X.</A+2>
<A+1>Circa Sacramentum Ordinis. Ad Cap. 13.
& Additionum n. 299. & Tomo 2.
Auctarij Parte 6. Sect. 20.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1194.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod n. 370, dictum circa conces-<marginalia>Privilegium|circa Ordi-|nes minores|pro Neo-|phytis non|revocatum.</marginalia>
sionem B. Pij V. concernentem
privilegia à Concilio Tridentino revocata, aut
contra illius Decreta, limitandum juxta dicta
n. 1190. cum quo tamen stat, quod circa In-
dica privilegia præfato n. 370. assertum, non
esse scilicet verosimile Gregorium XIII. in
revocatione prædictæ Bullæ illa revocata vo-
luisse, quando ipse pro Indiarum conversione
ita erat solicitus, & privilegia in ordine ad il-
lam plura & eximia conferebat. Unde in Com-
pendio Indico vix est §. aliquis, in quo illius no-
men memoria dignum æterna non habeatur.
Licet autem Concessiones aliquot temporariæ
fuerint, id quidem proptereà sic ab ipso factum,
quia in remotissimis Indiarum regionibus no-
luit erga Sedem Apostolicam cessare recur-
sum, & independentiæ omnimodæ intuitu ob-
servantiam debitam tenuari: sibi prudentissi-
mè persuadens successores Pontificia in Sede
in zelo erga Indiarum conversionem, & Mini-
strorum spiritualia fomenta pariter successu-
ros. Est autem in prædicto nu. 370. clausula
illa finalis: Quamquàm in illius usu nescio an sit<marginalia>Vsus quo-|modo non|conveniat.</marginalia>
convenientia alicujus momenti futura: cùm tamen,
rebus ut nunc stantibus, inconvenientia potiùs non
levia poßint pertinere. Ubi errore typographico
Pertinere pro Pertimeri positum. Est autem
sermo de privilegio Nicolai Tertij, de quo
tantùm locutus P. Pellizarius ibi citatus, nec
debet cum privilegio Innocentij IV. ibidem
memorato confundi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1175.</absatz-nummer> Sed quia usus aliquando sine incon-<marginalia>Difficultas|ex eo quòd|sint Saera-|menta, cir-|ca quæ non|licet proba-|bilis opinio.</marginalia>
venientibus stare posse prudenter forsitan ju-
dicabitur, juxta dicta n. 368. alia restat diffi-
cultas superanda ex eo quod quatuor minores
Ordines Sacramenta sunt juxta probabilissi-
mam sententiam, quam sumus amplexi Tomo
2. Theolog. Problematum in Appendice Problem. 7.
§. 2. cùm etiam §. 1. ostensum sit Tonsuram
juxta probabilem multorum sensum idem ha-
bere. Est etiam plurium satis verosimilis asser-
tio in administratione Sacramentorum non es-
se licitum probabilis opinionis usum, eo quòd
sic administrans se periculo exponat nihil re-
vera faciendi, & ita sacrilegi&#x0169;, ritu administra-<-P>@@

<-P>tionis frustrato. Et licet in administratione
P&#x0153;nitentiæ id Auctores communiter admit-
tant, ideò est quia defectum ad jurisdictionem
spectantem potest Ecclesia supplere; quod ta-
men in alijs non ita accidit, unde pro ipsis ali-
ter sentiendum. Quod discrimen post alios ob-
servavit Diana Parte 1. Tract. 15. Resolut. 29.
ubi sic ait Vers. ult. Nam licet in alijs casibus in<marginalia>Ex Sacra-|mento P&#x0153;-|nitentiæ|erga alia|non rectè|argui.|Diana.</marginalia>
materia Sacramentorum, sequendo opinionem pro-
babilem, relicta probabiliori & tutiori, esset pericu-
lum irritandi Sacramentum, quod in casu, de quo
loquimur, non potest evenire. Nam licet illa opinio
probabilis sit falsa à parte rei: tamen in tali casu
jurisdictio suppletur & confertur ab Ecclesia. Sic
ille, qui Tract. 13. Resolut. 2. idem tradiderat,
circa quod errat citatio n. 30. Tit. 13. ubi Re-
solutio 29. pro 2. posita, ibi enim de opinione
probabili circa Sacramenta sermo habetur, de
quo inferius. Jam quod ad præsentem caussam
attinet, compertum est privilegij præfati usum
solùm esse probabiliter licitum: unde si quis
bona fide uteretur illo, & revera opinio sit ve-
ra, Ordines conferret, & verè conficeret Sacra-
menta: immò & si fide non bona, ut aliàs
evenit in Ministris legitimis Sacramentorum.
At verò per se loquendo non videtur usus lici-
tus, juxta doctrinam allatam, unde privilegium
apparet inutile.</P>
<P>  <absatz-nummer>1196.</absatz-nummer> Sed quidem licitum esse opinionis<marginalia>Resolutio|favorabilis|cum expli-|catione|commoda.</marginalia>
probabilis usum circa Sacramenta, ubi de eo-
rum confectione agitur, cum explicatione
commoda, receptissima est, & gravissimorum
Scriptorum auctoritate firmata sententia, de
quo citato n. 30. Tit. 13. & in eo quidem est sita
diversitas, ut quando ex usu opinionis proba-
bilis gravia sequentur incommoda cum damno
proximi, nullo liceat modo, ut in Baptismo,
Ordine Presbyteratus, & Episcopali consecra-
tione, juxta dicta nuper citato loco. Quod etiam
in Sacramento P&#x0153;nitentiæ dicendum, quando
non agitur de sola opinione circa jurisdictio-
nem, sed juxta partes ad substantiam pertinen-
tes. Quando autem damnum timetur nullum,
sed potiùs de commodo agitur, eo, qui recipit,
minimè resistente, licitus quidem usus esse po-
test, non quidem eo relicto, quod ad substan-
tiam Sacramenti spectare pro certo habetur,
jam enim contra charitatem ageretur, sed ita
procedendo, ut is, circa quem exercetur opi-
nio, id sub ambiguo opinionis habeat, quod
nullo modo sit aliter habiturus, idq&#x0301;ue non ne-
cessitate urgente, sed convenientia & utilitate
provocante. Ita multoties in Sacramento Ma-
trimonij accidit, quod cum opinione probabili
circa necessaria pro substantia contractus cele-
bratur, contrahentibus spontaneis, sicut & qui
adesse debet, Parocho; & in Confirmatione
item, quæ administratur perpetuò amentibus,
cùm sit tantùm probabile esse illos hujus Sa-
cramenti capaces; de quo Auctores apud Dia-
nam Parte 3. Tract. 4. Resolut. 20. Sic ergo &
usus privilegij circa Ordines dictos licitus esse
poterit. Ubi quidem dubitare quispiam possit,<marginalia>Peculiarl$uncleari|dubij eno$unclear-|datio.</marginalia>
an si reipsa opinio, de qua agimus, vera non sit,
nihilominùs usus esse validus possit, & certus
effectus, eo quòd Ecclesia defectum suppleat:
non enim de materiæ aut formæ supplemento<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0440.jpg/>
@@1@<SE440>§. XI. Circa Privilegia pro Sacram. Matrim. 425
<duolan 2><-P>hic agitur, sed de privilegio, cujus defectum
potest Ecclesia supplere, sicut & conferre po-
test, ut in jurisdictione pro P&#x0153;nitentiæ Sacra-
mento: videtur enim ratio similis pro utroque
militare. Sed quidem ratio similis non est: in
Sacramento enim P&#x0153;nitentiæ ob gravissima
animarum pericula id stat, quod communis
Doctorum sententia firmat, Ecclesia ipsa, usum
sententiæ circa illum sciente & tolerante, Sede
inquam Apostolica illius Capite: cùm tamen
in usu, de quo agimus, nihil tale possimus odo-
rari. Hinc est ut Confessiones virtute Bullæ
Cruciatæ à Regularibus factæ à Pontificibus
sint invalidæ declaratæ, unde & nullum & ir-
ritum Sacramentum, quidquid de bona dici po-
tuerit fide, nihil privilegio illo in ordine ad
valorem suffragante. Quod quidem valde urget
ex eo quòd in materia Sacramenti P&#x0153;nitentiæ
versemur, circa cujus valoris firmitatem tanto-
perè conferre potest Ecclesiæ supplementum:
quia illius intentio minimè ad supplendum pri-
vilegij defectum extendi argumento aliquo
declaravit, neque Doctores tale aliquid ex eo
colligere potuerunt videantur dicta Tomo 1.
Tit. 5. nu. 331.</P>
<Z><A+2>§. XI.</A+2>
<A+1>De Privilegijs circa Sacramentum Matri-
monij. Ad Cap. 15. Addition. n. 52.
& seqq. & 300. ac seqq.
& sæpè alibi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1197.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca gradus cognationis, quibus-<marginalia>Primum|gradum|transversa-|lem non esse|jure divino|prohibitum.|Fr. Angelus|Petriaca.</marginalia>
cum stare Matrimonium potest id
dict&#x0169;, quod est probabilissimum judicatum, un-
de & inter transversales in primo gradu, pro
quo præter citatos stant plures alij, inter quos
Angelus Petriaca in Turri David Lib. 11. Disp.
4. Magister Baco in Summa Decalogi, & præcept.
Eccles. Disput. 24. Cap. 9. qui ita in fine illius
scribit: Magna existente caussa posset Pontifex
dispensare, ut duo fratres nuberent. Vt si Rex Hi-
spaniæ noster Dominus Matrimonium contracturus
non inveniat uxorem, cui conjungi sine magnis in-
convenientibus nequeat, hominum sapientium &
prudentium judicio. In hoc eventu justa esset caussa
dispensandi, ut Rex sorori jungeretur, præsertim si
uterina non esset, sicut non fuerunt Sara Abrahæ,
& Thamar Ammonis. Sic ille. Et exemplum qui-
dem Abrahæ & Saræ adducit etiam Fr. Ange-
lus, ob verba Abrahæ ipsius Genes. 20. v. 12.
Verè soror mea est, filia patris mei. Sed quidem<marginalia>Gen. 20.|v. 12.</marginalia>
satis est eo ex capite infirma probatio: Saram
enim non fuisse propriè sororem, sed neptem
Abrahæ, filiam inquam Aram fratris sui, &
Sororem Lot, ex narratione, quæ habetur Cap.
11. v. 29. perspicuum habetur, & ita commu-
niter observant interpretes, & Sororem ab
Abrahamo dictam ob proximam cognationem,
quia enim illa Thare Abrahæ patrem suum ag-
noscebat avum, & nepotes filij solent appella-
ri, potuit illa Abrahæ soror dici, quia & dicto
modo filia patris sui. Quod autem ad Thamar
attinet non est quidem ita urgens, ut ex eo fir-<-P>@@

<-P>mari possit præfatum theorema, ut videri po-
test apud P. Gasparem Sancium 2. Reg. 13. v.<marginalia>2. Reg 13.|v. 13.</marginalia>
13. post Abulensem Quæst. 4. in eum locum. Vi-
dendus etiam Mag. Acacius de Velasco Tomo
1. Resolut. 249. ubi cum Cajetano  & con-
tra Sotum eleganter nostram sententiam fir-
mat.</P>
<P>  <absatz-nummer>1198.</absatz-nummer> Circa gradus lineæ rectæ ita scribit<marginalia>Quid circa|rectam li-|neam, ubi|de noverca.</marginalia>
citatus Fr. Angelus suprà pag. 450. Vers. 1.
Hinc necessariò sequitur inter parentes & filios ju-
re naturæ prohibita esse conjugia, & omnes, qui per
rectam lineam ab eis descendunt, quia inter eos na-
turalis superioritas & subjectio cum debita obser-<marginalia>Fr. Angelus|Petriaca.</marginalia>
vantia & reverentia adesse debet. Hæc eadem ratio
primò extenditur inter prolem, seu filios & nover-
cam, quæ matris propriæ tenet locum, & vitricum,
qui patris tenet locum. Inter ceteros cognatos non
video talem indecentiam, quæ naturali lumine sit
nata ad conjugia prohibenda: non nego autem con-
gruentiam, sed talem esse dico, ut debita posita
caussa dispensari poßit: Nam contractus matrimo-
nialis non est quid turpe & inhonestum, sed hone-
stum, bonum habens finem, nempe generis humani
propagationem: & talis contractus in novo testa-
mento est Sacramentum, estque figura, sicut sem-
per fuit eximiæ charitatis & dilectionis Christi Do-
mini Salvatoris nostri in Ecclesiam suam. Hæc ille,
qui in eo, quod ad lineam rectam inter consan-
guineos habet, plures numerare potest senten-
tiæ ejusdem assertores, de quibus & Nos, cum
prælatione contrariæ, primo excepto gradu.<marginalia>Circa pri-|mum gra-|dum in|linea recta|affinitatis|non admis-|sus.</marginalia>
Sed quod ad affinitatem spectat, & de noverca
ac vitrico dictum, neutiquam admittendum,
quod & ibidem rejectum: de quo & alijs multa
Parte 1. Auctarij Sect. 4. & Parte 6. nu. 321. &
seqq. Neque urget quod noverca loco matris
habeatur, cùm revera mater non sit; sicut &
quandoque accidit novercas à privignis ætate
non parvo annorum spatio superari, ut esse
earum parentes possent, ut in Regina nostra
Serenissima Maria Anna videre licet Philippi
Quarti relicta vidua, & Regnorum Guberna-
trice, de cujus aliàs egregijs naturæ & gratiæ
dotibus aliquid prælibatum. In Vitrico autem
cum privigna simile fieri argumentum pote-
rat, quia illum hæc habet loco patris: sed simi-
liter obsistendum; revera enim pater non est:
& de eo quod tale non est re ipsa, nequit pro
eo quod est tale, aut è contra, simile argumen-
tum affirmari, ut est compertum. Et ex eo qui-
dem quod à præfato Scriptore adductum pro
aliorum graduum probatione, argui consimil-
limè potest: ex eo scilicet quòd Matrimonium
contractus honestus est, & ad maximum natu-
ræ bonum ordinatum, nec non Sacramentum
sublimis significationis, vinculi videlicet divi-
nissimi inter Christum & Ecclesiam. Ergo
quando possibile inter eos asseritur, pro qui-
bus nulla apparet prohibitio ex divina lege,
aut jure constanti naturæ fundata, nihil quod<marginalia>Pro eo dis-|pensatio.</marginalia>
repelli debeat, profertur, si præsertim de ne-
cessitatis casu agatur: cùm constet aliàs in hoc
à Pontifice dispensatum, quòd ante annos ali-
quot vidimus in noverca, & privigno, prima-
riæ in Hispania nobilitatis, inter quos vincu-
lum aliud proximæ consanguinitatis eluce-
bat.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0441.jpg/>
@@1@<SE441>426 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1199.</absatz-nummer> Sed argui potest ex Divo Paulo 1.<marginalia>Objectio ex|Apostolo|reprehen-|dente con-|jugium no-|vercæ cum|prævigno.|1. Cor. 5.|v. 1.</marginalia>
Cor. 5. v. 1. ubi sic ille: Omnino auditur inter
vos fornicatio, & talis fornicatio, qualis nec inter
Gentes: ita ut uxorem patris sui aliquis habeat.
Quem locum adducit citatus Auctor pag. 455.
col. 1. & respondet Melanctoni & Kemnitio
sic arguentibus ex eo Christianos teneri ad ob-
servantiam legis Levitici, tale conjugium pro-
hibentis, id ita ab Apostolo præstitum, quia
conjugium tale est contra jus naturæ, quia no-
vercæ naturali jure repugnat subjectio ad fi-
lium, quia uxor subjecta est viro. Sed hoc jam
rejectum suprà, & quod de subjectione dicitur,<marginalia>Prima re-|jecta solu-|tio.</marginalia>
ex eo ulteriùs solvitur, quod subjectio talis vo-
luntaria esset, & cùm sit mulieris ad virum,
nihil in ea naturæ adversum invenitur. Unde<marginalia>Præferenda|alia.</marginalia>
præferenda est responsio, quam Auctor ex
Cardinal. Bellarmino præmittit dicens quòd
is, quem Apostolus reprehendit, adulterium
commiserat cum noverca vivente patre; nam
2. Cor. 7. v. 11. de tali homine sic scribit, Scripsi<marginalia>2. Cor. 7.|v. 11.</marginalia>
vobis non propter illum, qui fecit injuriam, nec pro-
pter eum, qui passus est, sed ad manifestendam so-
licitudinem nostram. Unde id colligunt S. Ansel-
mus, & S. Thomas. Si enim pater mortuus
fuisset, nullam accepisset injuriam: nam qui
mortui uxorem ducit, non dicitur ejusdem
uxorem accepisse, cùm jam uxor non sit, con-
jugio per mortem dissoluto. Ex qua respōsione
majus sententia nostra firmamentum nacta
est, dum nobiles patroni pro ipsa congeruntur.
Et pro explicatione prædicta stat etiam P. Cor-
nelius, qui ex Valerio Maximo Lib. 5. Capite<marginalia>P. Cornel.</marginalia>
de parentum amore in liberos, Seleuci exemplum
adducit, qui Antiocho filio Stratonicam uxo-
rem suam tradidit, cujus amore ægrotabat ad
mortem, cùm id ex Medico cognovisset, ex<marginalia>P. Tirinus.|P. Meno-|chius.</marginalia>
quo & P. Tirinus, & paucioribus P. Meno-
chius, ac plures alij. Quod ergo ait Apostolus,
Qualis nec inter Gentes, de concubinatu profert<marginalia>Commoda|explicatio.</marginalia>
cum noverca vivente patre. Addi etiam potest
inter Gentiles non pessimè moratos ita in more
fuisse, ut conjugia cum novercis communiter
aversarentur: non ita pro casibus, in quibus
peculiares possent convenientiæ reperiri. Et
fortè tale aliquid apud Corinthios ante con-
versionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1200.</absatz-nummer> Circa dispensationem autem in gra-<marginalia>Posse in pri-|mo gradu in|foro externo|dispensari.</marginalia>
du dicto, sicut & in præfatis jure divino non
prohibitis, quæ primi gradus sunt dictum nu.
391. facultatem extendi, etiam pro foro ex-
teriori, quod & firmatum ibi, & alibi, & modò
ex eo comprobari potest, nam licet dispensa-
tionis quoad gradus dictos in linea recta con-
sanguinitatis & affinitatis rara valde occurrere
possit necessitas, sicut & in transversali pro fra-
tribus: circa affinitatem tamen in linea ista,
valde necessaria est, quando ex illicito con-
gressu resultat: neque credibile est pro casibus
hujusmodi in regionibus adeò remotis, & pro
quibus adeò est Sedes Pontificia solicita, reme-
dium pro necessitate hujusmodi non extare.
Et quod ad eas partes spectat, in quibus Ordi-
nariorum desideraturpræsentia, id quidem Re-
ligiosis competere ex Privilegiorum tenore
perspicuum: ubi autem illi adsunt ex eo diffi-
cultas oritur, quod illis cum limitatione primi<-P>@@

<-P>gradus facultas tribuatur. Sed ea quidem ex
eo superata quod ibidem dictum, & ampliùs
declaratur. Nam facultas Religiosorum virtute
privilegij Societati concessi ea est, de qua nu.
362. pro gradu primo procedit, & pro utroque
foro verbis illis: In partibus quidem ubi locorum<marginalia>Tenot pri|vilegij.</marginalia>
Ordinarij de facili adiri possunt, in foro conscien-
tiæ tantùm, sed perpetuo. Ubi ergo adiri possunt,
ad eosdem in foro utroque spectat dispensatio
cum ea amplitudine, quæ in privilegio ipso
continetur, dum gradus nullus divino jure per-
missus prohibetur. Neque enim dispensatio ad
Ordinarios tantùm spectat, ut existimare quis-
piam posset, eo quòd dicantur Assessores So-
cietatis Sacerdotes, quandoquidem non solùm
dicuntur tales, sed ut in privilegio ipso habetur:
De consilio tamen & assensu dictorum Societatis
Presbyterorum, tamquàm Adjutorum & Assesso-
rum suorum. Ubi enim adjutorium cum assensu
est, etiam est concursus ad substantiam actus.
Unde etsi demus Ordinarijs non esse conces-
sam facultatem pro primo gradu: ratione ad-
juncti Assessoris, state potest ampla facultas
dispensandi, quia quod præcipuum est trahit
ad se minùs præcipuum. Mixtum enim sequitur<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
naturam sui simplicis magis digni, ut Doctores
tradunt apud D. Barbosam Tract. de Axiomati-
bus Iuris, axiom. 152. n. 15. Est autem magis
dignus Religiosus, non attenta dignitate per-
sonæ, sed potestatis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1201.</absatz-nummer> Dici potest ita quidem stare posse<marginalia>Objectio|quædam.</marginalia>
doctrinam præfatam, si aliundè apertè constet
facultatem Religiosorum pro foro externo
cum ea virtute simul cum Ordinariorum facul-
tate concurrere; quod tamen non sic accidit:
postquàm enim de facultate in ordine ad fo-
rum conscientiæ in privilegio dispositio præ-
cessit, statim ad externum fit transitus, dum
dicitur: Ordinarij verò &c. neque ullo modo
insinuatum reperitur concessionem dictam ad
forum externum prorogari. Nec dici potest ca-
sum necessitatis pro foro externo fine remedio
relictum, quandoquidem pro viginti annis in-
dulta facultas, ijs expletis pro annis totidem
iteranda, & sic deinceps. Ad quod quidem<marginalia>Occurritur|illi cum|pleniori|probatione.</marginalia>
occurrendum ex eo quòd licet in priori con-
cessionis parte solùm de concessione in foro
conscientiæ agatur, modus tamen ipse loquen-
di manifestè indicat ad facultatem pro foro
externo concessionem tendere, ut sensus per-
fectus habeatur. In partibus quidem ubi locorum
Ordinarij &c. Cùm ergo statim sequitur, Ordi-
narij autem &c. & pro eo illorum assensus ut
necessarius proponitur, videtur omnino irre-
fragabile concessionem cum integra sua ple-
nitudine derivari, & ita nullum ex memoratis
exceptum gradum. Prætereà post concessio-
nem pro Ordinarijs in foro utroque, statim
pro Religiosis eadem adjungitur, ubi de facili
adiri illi non possunt. Ubi & manifestissimum
est illam ad gradus omnes extendi, cùm respe-
ctu illius nulla fuerit exceptio superinducta.
Ex quo & manifestissimè habetur in concessio-
ne intermedia, Ordinariorum scilicet, idem
debere contentum recognosci, quia pro diver-<marginalia>Necessitas|facultatis|ampliùs de-|monstrata.</marginalia>
sitate indicium nullum. Et quod ad necessita-
tem spectat ex eo ulterius probari potest, quòd<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0442.jpg/>
@@1@<SE442>§. XI. Circa Privilegia pro Sacram. Matrimonij. 427
<duolan 2><-P>cùm Paulus V. in Bulla anni 1610. die 11. Fe-
bruarij facultatem dispensandi cum limitatione
primi gradus concesserit, in alia anni 1614.
die 16. Maij, illam subtraxerit, de necessitate
pleniùs informatus. Neque fit satis ex eo quòd
dicebatur de repetita per vicennaria annorum
spatia concessione, id enim ad præsens institu-
tum non facit, quandoquidem non de conces-
sionis duratione qualicumque agimus, sed de
illa, juxta quam dispensandi potestas ad om-
nes contendimus debere gradus jure divino
non limitatos extendi. Eam autem repetitione
dicta non stare, evidens est ex limitatione ad-
dita ab Urbano VIII. usque ad Clementem
IX. Quomodo autem id non obstet anteriori
concessioni Gregorij XIII. à limitationibus
eximiæ, sufficienter declaratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1202.</absatz-nummer> Et quidem uti adversantes præfatæ<marginalia>Non ad ver-|sari Aucto|res, qui con-|trarij vide-|bantur.</marginalia>
resolutioni adducti nulli, ut ex eo capite de-
beat non inverosimilis affirmari. Licet enim
P. Suarez, & P. Palaus citati nu. 15. præsentis
Tituli adversari videantur quatenus standum
asserunt privilegio posteriori cum limitatione
concesso, quod tamen negant multi absolutè
loquendo: in eo tamen prædicti Patres lo-
quuntur eventu, quando scilicet privilegia ab
eodem sunt Principe impertita, quod in Pon-
tifice Decisiones aliquot Decretales evincunt.
Unde P. Suarez Lib. 8. de Legibus Cap. 39. cùm
sic præmisisset nu. 7. & hoc modo probabilius
censemus. Quæ sententia frequentiùs recepta est<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
&c. Et post nonnullos inductos textus, ita sub-
dit: Ratio verò esse potest, quia Princeps conce-
dendo generalem favorem, non censetur sibi auferre
potestatem faciendi alienam (corrige aliquam) spe-
cialem gratiam illa generali non obstante. Quod
similiter habet P. Palaus Parte 1. Tract. 3. Disp.<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
4. Puncto 21. §. 4. n. 14. cum P. Suario, quem
citat omnino locutus. Et sic nonnulli alij, qui
etiam videntur adversari. In casu autem nostro
(ut aliud demus) res aliter se habet, de privile-
gio enim agimus à Gregorio XIII. concesso,
& à Successoribus limitato, licet Paulus V.
ut vidimus, eidem tandem fuerit assenti-
tus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1203.</absatz-nummer> Et sanè arbitror attentis casus præ-<marginalia>Neque alij|quia iuxta|terminos|quæstionis|non locuti.</marginalia>
sentis circumstantijs, quæ adduci fundamenta
pro parte adversa possunt, ægrè nimis posse
eidem adaptari. Quod enim de notitia prædi-
cti privilegij à Pontificibus successoribus ha-
bita dicebatur nu. 387. licet verosimile appa-
reat, eo tamen non obstante talem noti-
tiam non obstare multorum sententia est, cu-
jus probabilitatem citati Scriptores agnos-
cunt, & prætereà non procedit in casu præ-
senti, cùm loquantur de privilegio impe-
trato ab aliquo contra alium, & non in termi-
nis quæstionis, quando scilicet respectu ejus-
dem diversę extant concessiones quarum prior
sit amplior. Et insuper, quamvis quod de no-
titia dicebatur verosimile appareat, non ta-
men certum: quod cùm accidit, & ignorantia
præsumi potest, probabilissima sententia est
non revocari privilegium, quia de eo non fit<marginalia>Non facta|mentio pri-|vilegij ob-|stat revo-|cationi.</marginalia>
mentio, quod est ad revocationem necessa-
rium, pro quo benè P. Arriaga Tomo 4. Tract.
de legibus Disput. 34, nu. 47. & seqq. ubi addu-<-P>@@

<-P>cit Cap. Cùm Ordinem de Rescriptis in 6. Ubi
error manifestus, Caput enim illud non habe-
tur in 6. Sed in 1. Decretalium, & quia Sex-
tum est in eo Titulo, inde æquivocatio, &
Lectori labor, ibi ubi citatur quæsituro. Sic
autem habet in illo Alexander Tertius: Si con-<marginalia>Cap. Cum|Ordinem|de rescrip-|tis.</marginalia>
tra vos super decimis, vel alijs quæ Ordini vestro
specialiter Sedes Apostolica indulsit, non facta men-
tione Cisterciensis Ordinis, litteræ fuerint à Sede
Apostolica impetratæ: per eas minimè teneamini
respondere. Sic Pontifex. Cujus decisio licet in
terminis casus præsentis non currat expressè,
ex illa tamen pro eo fit validum argumentum
propter rationem apud Scriptores obviam. Un-
de Glossa sic infert: & ideò non valent litteræ<marginalia>Glossa.</marginalia>
etiam speciales secundùm jus commune obtentæ con-
tra privilegium. Si ergo impetratæ juxta jus
commune, ut in decimis apparet jure commu-
ni debitis, non valent, multò minùs valebunt,
ubi de communi jure non agitur, sed de privi-
legio minorando, pro quo est jus quæsitum.
Unde ad casum nostrum illatio deducenda ob
rationem illam communem, licet de impetran-
te contra privilegiatum in eo non agatur, sed
in defectu mentionis privilegij positio præfata
fundetur, sive illius notitiam, qui litteras con-
cessit, habuerit, sive non: de illa enim nihil in
Textu, neque in Glossa, apud quam gravissi-
mi Interpretes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1203.</absatz-nummer> In terminis autem maximè habili-<marginalia>Vt faveans|præclari|Scriptores.</marginalia>
bus locuti sunt P. Thomas Sancius, & Cardi-
nalis Lugo, quorum si sequamur sententiam,
post alios similiter locutos, non erit, ut credo,
qui eam in praxi securissimam vereatur arbi-
trari. Prior ergo Lib. 8. de Matrimonio Disp. 12.<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
nu. 16. ita scribit: Hinc deducitur quid dicendum
sit in hac quæstione. Quidam impetravit dispensa-
tionem, & ob aliquos scrupulos sibi objectos impe-
travit aliam, quæ concessa est sibi cum aliquibus
moderationibus: dubitatum est an postea certior
factus de valore dispensationis prius impetratæ
poßit ea uti. Quidam Iurisperitus Romanus id ne-
gavit. Ductus est, quòd per posterioris gratiæ im-
petrationem visus sit nolle priori uti. Atque gratia
semel repudiata non potest amplius acceptari. Sed
ex dictis nu. præced. constat integrum ei esse uti
priori gratia. Quòd ei non visus sit renuntiare, ut-
pote qui posteriorem ad prioris confirmationem im-
petravit. Et si noluit priori uti, non fuit ea voluntas
absoluta, sed ex errore proceßit, & supposito prioris
vitio. Hæc ille: cujus resolutio in casus nostri
specie magis urget, quandoquidem in eo nulla
fuit renuntiationis umbra respectu gratiæ prio-
ris, sed in postulatione confirmationis privile-
giorum ob temporis limitationem circa non-
nulla adjectam, limitatio est prædicta reporta-
ta. Ex eo autem quod ad resolutionem nu. præ-
ced. se referat, inde robur nuper propositæ ac-
crescit, ab auctoritate scilicet, cùm pro illa ad-
ducat Innocentium, Hostiensem, Joannem
Andream, Baldum & Bellameram.</P>
<P>  <absatz-nummer>1204.</absatz-nummer> Cardinalis Lugo citato loco ita scri-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
bit: Titius Sacerdos facultatem obtinuerat ab Epis-
copo absque ulla limitatione ad casus reservatos suæ
Di&#x0153;cesis; posteà eamdem facultatem, immemor
fortaßè prioris conceßionis, ab Episcopo petijt, qui
eam tunc conceßit cum aliqua restitutione (corrige<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0443.jpg/>
@@1@<SE443>428 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>restrictione) & limitatione. Quæsitum fuit an hæc
secunda conceßio limitaverit primam &c. Dixi
regulariter non censeri revocatam &c. Pro quo
P. Sancium, & congruas rationes adducit, pro-
pter quas possit accidere ut Pontifex diversi-
modè affectus, nunc hoc modo, decernat, cum
priùs aliter, respectu ejusdem, sicut respectu
diversorum; in quibus tamen ratio sit eadem.
Subdit statim sic. Ideò tamen dixi Regulariter,
quia cùm id totum pendeat ex circumstantijs, ex
quibus indaganda est intentio Superioris, fatendum
est posse aliquando circumstantias esse tales, ut li-
mitatio aliqua posterior præjudicet priori. Nam in
primis potest Superior illam limitationem apponere,
ut explicitè, vel implicitè significet se semper limi-
tationem illam in tali conceßione subintellexisse.
Hoc ipsum dicendum erit, si in secunda conceßione
limitata superior addat verba excludentia usum
illimitatum, ut si v. g. dicat: Non aliter absolvas,
prohibeo usum ampliorem, aut alia verba similia.
Sic ille de concessionibus locutus à Superiori
eodem provenientibus; unde pro ijs, quæ di-
versorum sunt ratio est urgentior, præsertim
Pontificum, quos negotiorum moles non pa-
titur circumstantiarum omnium rerum earum,
quæ apud ipsos geruntur, indelebilem memo-
riam conservare. Quòd autem ex circumstan-
tijs in nostro casu colligi nequeat voluntas re-
vocandi, juxta præfata exempla clarissi-
mum est, ut nulla pro eo sit opus probatione,
sed concessionum tenores perspicuos percur-
risse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1205.</absatz-nummer> Est etiam pro roboranda præfata<marginalia>Episcopum|posse dispen-|sare cum eo,|cui negata|est à Papa|dispensatio.</marginalia>
positione valde notanda sententia, quam cum
P. Suario & alijs defendit Diana Parte 8. Tra-
ctat. 3. Resolutione 49. asserentibus quod si
Pontifex cum aliquo dispenset circa id, pro
quo potest Episcopus dispensare, & in dispen-
satione per viam commutationis facta onera
aliqua adjiciat, potest sic dispensatus his non
obstantibus ad Episcopum recurrere, aut ad
alios privilegiatos, qui poterunt onera illa sub-
trahere, ac dispensationem conferre ut aliàs
possent, si ad Pontificem habitus recursus non
fuisset: quia factum Pontificis, dum prohibi-
tio non extat, non tollit habitam in prædictis
facultatem. Unde etiam habetur, quòd si Pon-
tifex absolutè dispensationem neget, possint
nihilominùs illi aliter de sufficientia caussæ
judicantes dispensare. In quo quidem aut pro<marginalia>Inde va-|lidum|argumen-|tum.</marginalia>
casu nostro pariformis ratio elucet, vel certè
pro illo potior & validior. Si enim negatio
aut limitatio Pontificis obstare nequit, dum
nihil insuper adjicit, quominùs Episcopus &
privilegio gaudentes, uti sua aut ordinaria aut
delegata facultate possint: multo minùs ob-
stare poterit expressæ Pontificis alterius con-
cessioni, pro cujus revocatione nullam inserit
mentionem. Et licet P. Sancius videatur adver-
sari Lib. 8. Disput. 14. n. 5. pro eo tamen nul-
lum adducit Auctorem, cùm tamen pro oppo-
sito sint & plures & magni nominis defenso-
res videlicet P. Suarez, P. Salas, P. Amicus,<marginalia>Contra P.|Sancium|quid spe-|ciale, un-|de & ur-|getur illud.</marginalia>
Portel, & Diana ipsos secutus. Et ipse P. San-
cius post adductam assertionem affirmat dis-
pensare Episcopum posse, si negata à Pontifice
non esset dispensatio, sciente tamen illum dis-<-P>@@

<-P>pensationis talis caussas injustas judicare, &
ideo solitum dispensationem denegare: quia
Pontifex sic denegans non ligat ordinariam
Episcopi facultatem, cùm non adstringatur ad
dispensandum ex ijs solis caussis, quas Pontifex
justas judicavit. Ubi quidem quę redditur ratio
de non ligata Episcopi facultate, casum etiam
de quo agimus, comprehendit; quia ligatam
illam pro eo asseritur quidem, sed nulla pro eo
subjuncta ratione. Deinde plus videtur contra
compertum Pontificis judicium agere de inju-
stitia caussæ, quàm contra simplicem negatio-
nem: multa enim negantur, non quòd sit in-
justum, quod petitur, sed quia minùs placet
quandoque concessio. Unde & ipse Pater n. 6.
in fine sic assertionem ibidem extensam ampliùs
extendit: At posset utique quando Papa aliquando
concederet, licet aliquando neget.</P>
<P>  <absatz-nummer>1206.</absatz-nummer> Et hæc quidem pro privilegij perpe-<marginalia>Resolutio|cum am-|pliori ex-|plicatione.</marginalia>
tuitate circa dispensationem in primo gradu &
conscientiæ foro, esse dubio procul sufficientia,
nescio an possit quispiam maturo pręditus judi-
cio dubitare. Quod verò ad forum exterius
spectat, juxta modum philosophandi præmis-
sum, cùm ex ipsis privilegij visceribus (ut ita
loquar) deducatur, quo plus probabilitatis
priori positioni accedit, eo etiam & subsequen-
ti. Itaque tenor concessionis Gregorianæ talis
est, ut dum facultas dispensandi in primo gra-
du perpetua conceditur, inferat facultatem cir-
ca eumdem in utroque foro, quæ quidem à
Successoribus minimè, limitationibus licet ad-
ditis, revocata: quandoquidem tali cum virtute
illativa est concessa ad eum modum, quo Suc-
cessorum concessiones illam continent juxta
qualitatem concessionis, quia enim primus gra-
dus in illis excipitur cum perpetua aliàs con-
cessione pro conscientiæ foro, dum ad exterius
forum fit transitus, similis concessionis qualitas
importatur, & facultatem quidem hujusmodi<marginalia>Quid ea|non stante.</marginalia>
adeò necessariam existimo, ut si forsitan quæ
pro illa dicta sunt sufficientia non judicentur,
ad alias sit concessiones Innocentij, Leonis, &
Adriani provocandum, de quibus nu. 385. &
386. & citatis n. 393. Ubi quod dictum juxta
illas de Episcopis, aut eorum Officialibus facul-
tatem habentibus, non ita accipiendum est, ut
Officiales independenter ab Episcopis habere
illam censeantur, sed ab illis delegatam, vel va-
cante Sede à Capitulo. Est autem de more in
his Indiarum partibus ut quod ad dispensationes
attinet, minimè Officialibus, seu Vicarijs gene-
ralibus deferatur, & digna quidem rei adeò gra-
vis consideratione: licet juxta Pontificias con-
cessiones id non videatur repugnare; quando
videlicet tales illi fuerint, ut meritò id eorum
peritiæ, prudentiæ, & maturitati committi va-
leat, solent enim quandoque minùs apti desig-
nari, quorum in præfatis dotibus defectus Or-
dinariorum assistentia, aut sapientium Assesso-
rum consilio suppleatur. Pro quibus hoc satis,
& alijs ad Matrimonium spectantibus, cùm in
Auctarij Tomis multa occurrant, propter quæ,
ut admonui superiùs, Tomi 2. recognitiones
sint futuræ breviores, voluminis etiam mole
crescente ultra id, quod respondere debuit in-
tento, & res ipsa videtur postulare. Sit ergo</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0444.jpg/>
@@1@<SE444>§. XII. De Privilegijs circa Præcepta Ecclesiæ. 429
<duolan 2><Z><A+1>§. XII.
De Privilegijs circa Præcepta Ecclesiæ.
Ad Cap. 15. & seqq.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1207.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca primum de Festorum obser-<marginalia>Indi an ad|Festum|S. Rosæ te-|neantur.</marginalia>
vatione occurrit difficultas circa
Festum S. Rosæ Virginis Peruvianæ, an scili-
cet Indi ad illius observantiam teneantur, de
quo dictum Tomo 2. Auctarij Parte 6. nu. 102.
& seqq. ubi & negatum, & probatum funda-
mentis præsentis Capitis, & alijs. Videtur au-
tem pro adstruenda obligatione (quam adstruit
Synodus Huamangensis pro illa di&#x0153;cesi Cap.
7.) instari posse ex eo quòd Sancta Virgo In-
dica sit, unde ad Indicos indigenas ejus præci-
puè spectat celebratio, & consequenter quæ
de obligatione circa illam dicuntur, ad eos di-
cendum pertinere. Sed quidem prædicta ratio
non convincit, quia pro obligatione sub mor-
tali reatu majus aliquid debet afferri, cùm prę-
sertim de ijs agamus, in quibus infirmi sensus
ad obligationes hujusmodi reperiuntur. Quin
urgeat prærogativa Patronatus, quia etiam D.
Jacobus Patronus, est, nec tamen ad illius Festi
observationem Indi constringuntur. Pro quo
& juvat dictam Virginem Indianam quidem,
sed non Indam fuisse, cùm ex parentibus fue-
rit Hispanis progenita. Unde quod in ejus offi-
cio primus Americæ Meridionalis flos sanctitatis
compellatur, non ita accipiendum est ut Ame-
ricana fuerit origine, sed patria, licet aliquid
in ea Indicæ stirpis fuisse credatur, sed adeò
parùm ut extra quartum fuerit gradum, & ita
Hispana penitus reputanda. Nec probandus
modus loquendi illorum Scriptorum, qui natos<marginalia>Ex Euro-|pæis in|Indijs natos|non dicen-|dos Indos.</marginalia>
in Indijs ex parentibus Europæis Indos vocant,
in quo frequens P. Nadasi in Anno dierum me-
morabilium Societatis IESV. Sic Alfonsus Guer-
rerus die 18. Martij Ferdinandus de Tovar. 16.<marginalia>P. Nadasi|notatus.</marginalia>
Novembris, Melchior Venegas. 19. Iunij. 15. No-
vembris, Rochus Gonzalez. Meliùs 10. Aprilis
Isidorus de Saavedra Peruanus. 11. Antonius
Ruiz de Montoya Hispanus Peruanus. 12. Pe-
trus de Añasco Hispanus in Peru. 13. Iunij.
Christophorus Viverius Peruanus, ubi insignis
illa æquivocatio P. Gabrielis Vasquez pro P.
Gabriele de Baeza Germano fratre P. Didaci
celebris Scriptoris. 6. Decembris, Hieronymus
de Montecinos Hispanus. Circa P. Joannem
Perez Menaco die. 20. Ianuarij in eo erratum
quod Paraquarius, cùm Peruanus dici debuis-
set, & aliàs meritissimò Hispanus. Et quidem
cùm ex natis in Indijs quidem dicantur Hispa-
ni, quia ex Hispanis parentibus orti, alij Indi,
erroris præbetur occasio, ut Indi, quia ex In-
dica stirpe sunt nati, censeantur. Quæ quidem
licet forsan alicui non magni videantur mo-
menti, quia tamen non levis, ea non præ-
terijsse, minimè hoc loco indignum, occasio-
nis adminiculo, iudicavi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1208.</absatz-nummer> Pro Præcepto 2. annuæ Confessio-<marginalia>Circa Con-|fessionem|annuam|quid pro</marginalia>
nis, de qua Cap. 17. & Tomo 2. Auctarij Parte 8.
n. 412. & seqq. ubi aliqua peculiaria circa
Cap. Omnis utriusque sexus. Illud hoc loco ad-<-P>@@

<-P>jiciendum quod circa transgressores dicti præ-<marginalia>Indis circæ|p&#x0153;nam|transgressis.</marginalia>
cepti spectat. In prædicto siquidem Capite
p&#x0153;na imponitur duplex, quòd scilicet arcean-
tur ab ingressu Ecclesiæ, & careant Ecclesiasti-
ca sepultura. Quibus tamen communiter non
sunt Ecclesiastici Prælati contenti, & ita in
omnibus ferè Di&#x0153;cesibus excommunicatis
p&#x0153;na imposita est, ut affirmat P. Palaus Tract.<marginalia>Excommu-|nicatio cur|addatur à|Iure impo-|sitis.</marginalia>
22. Puncto 19. §. 3. n. 5. & Mag. Baco in Sum-
ma Decalogi & præcept. Ecclesiæ Disp. 16. Cap. 1.
ubi apponit stylum circa hoc Di&#x0153;cesis Majo-
ricensis. Cur autem ita fiat, caussa esse potest,
quia per designationem p&#x0153;næ à Jure designa-
tæ non est Ordinarijs ablata potestas amplio-
rem imponendi, si viderint expedire, Et quòd
expediat ex eo ostenditur, quia p&#x0153;næ præfatæ
non ita commodè ad praxim reduci possunt,
cùm exigant judicialem discussionem: quod
non ita evenit in excommunicatione, quando
ipso facto imponenda decernitur. De cujus si
constet incursu, id quod est à Concilio Late-
ranensi dispositum, etiam locum habet, quan-
doquidem publicus excommunicatus juxta for-
mam à Concilio Constantiensi traditam, ar-
cendus est ab ingressu Ecclesiæ, & privandus
Ecclesiastica sepultura. Unde dici potest dum
p&#x0153;na excommunicationis imponitur nihil fie-
ri ultra id, quod est à Concilio dispositum: sed
medium eligi, quod ad executionem opportu-
nè conferat: id enim Ordinariorum est dispo-
sitioni relictum. Jam quod ad Indos attinet
excommunicationis remedium neutiquam ad-
hibendum, juxta ea, quæ habentur nu. 483,
Tituli præsentis. Sicut neque quod spectat ad
Ecclesiæ ingressum, de quo multi parùm cu-
rabunt: sicut neque quod ad Ecclesiasticæ se-
pulturæ privationem pertinet, nisi manifestè
constaret mortuos esse in statu peccati morta-
lis, juxta receptas in hac materia sententias:
privatio enim dicta non nisi post juridicam sen-
tentiam infligenda est, ut tradit P. Suarez
Tomo 4. in 3. p. Disput. 36. Sect. 8. nu. 2. Canus<marginalia>Pro illis ju-|ridica pro-|batio requi-|ritur erga|Indos in-|commoda.</marginalia>
Relect. de P&#x0153;nitentia part. 5. & cum eis P. Fa-
gundez de Præceptis Eccles. Præcepto 2. Lib. 1.
Cap. 4. nu. 2. & ex eo P. Palaus suprà. Circa
Indos autem non est judiciario strepitu proce-
dendum; & tam juxta illum, quàm juxta
quemcumque alium, difficilis erit probatio,
cùm constare nequeat an Confessionem omi-
serit tempore requisito, quandoquidem stare
potest ut revera confessus sit, nec tamen pro
eo haberi hîc & nunc notitia queat, quando
instat tempus sepulturæ, & quidem, ut affirmat
P. Antonius Perez Tractatu de P&#x0153;nitentia Disp.<marginalia>Anni pro|obligatione|computatio.</marginalia>
6. nu. 18. probabilissima est sententia com-
putans annum obligationis confitendi à prima
die Januarij, neque agnoscens præceptum per
se obligans ad confessionem Paschalem. Juxta
quam longum valde spatium temporis potest
excurrere, in quo præceptum Confessionis non
urgeat: si videlicet Confessus die 1. Januarij,
sequenti anno Confessionem differat, usque
ad illius extremos dies. Quomodo ergo juxta
cam procedens sententiam, omissionis pręcepti
convinci reus poterit, ut ei p&#x0153;na dictæ priva-
tionis infligatur? Cum Indis ergo nihil tale<marginalia>Quomodo|cum Indis|agendum.</marginalia>
opus est, & posset, non incongrua p&#x0153;na<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0445.jpg/>
@@1@<SE445>430 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>censeri solita aliàs flagellatio in illis, quorum
vilior status hoc genus supplicij patiatur. Quia
verò illi ad Sacramenti hujus saluberrimum
usum duris non sunt compellendi terroribus,
ne occasio sacrilegæ confessioni, utpotè spon-
taneo carentem respectu, tribuatur; opportu-
nius fuerit sic præcepti violati manifestè reos
coram alijs in Ecclesia severè reprehendere, &
ostensa Sacramenti necessitate atque utilitate,
modoq&#x0301;ue rectè faciendi Confessionem osten-
so, & pro ex designato spatio temporis com-
petente, ad Confessarium, qui ab eo fuerit
electus, amandare: nam ut confiteatur punien-
ti non est conveniens obligare, nisi fortè ille
valde voluntarius id velit, sitq&#x0301;ue futuræ sin-
ceræ Confessionis valida conjectura: quod
posse aliquando contingere, divina sic operan-
te gratia, non debemus inficiari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1209.</absatz-nummer> Præceptum tertium pro sacra Com-<marginalia>Circa an-|nuam Com-|munionem|ut ex-|et privi-|egium.</marginalia>
munione est, annua item, de qua Cap. 17. &
plura in Auctarij Tomis, pro quibus Index
consulendus. Et privilegium quidem pro Con-
fessione Cap. præcedenti adductum, pro Com-
munione pariter suffragatur. Neque obstat
pro Communione accipienda difficultatem
non talem frequenter occurrere, qualis esse
pro Confessione solet, cùm enim illa hanc
debeat præcedere, juxta ipsius necessitatem aut
opportunitatem concessio regulanda. Ubi &
addendum, cùm Communio, sicut & Con-
fessio, juxta citatum Cap. Omnis utriusque sexus
differri ultra annum possit quo ad Sacramenti
perfectionem, quæ in absolutione consistit,
quidquid de integrali ratione per satisfactio-
nem sit: id etiam fieri posse post terminum
illum, qui privilegio conceditur, etiamsi adeò
distans à communi & legali sit, quia Confes-
sarius dilationem potest convenientem judi-
care, unde & stare ratio, propter quam Con-
cilium sic faciendum providentissimè judica-
vit. Potest autem dubitari an stare id queat<marginalia>Peculiaris|circa illud|difficultas.</marginalia>
sine gravi peccato confitentis, nam cùm ter-
minus illi pro Confessione adeò à juridico di-
stans concedatur, potuit & debuit eo non
abuti, & quæ ad exonerandam conscientiam
conducunt, opportunè providere, sicque ad
accipiendam absolutionem ritè dispositus de-
venire. Et licet dici possit Concilium pro dila-
tione Confessionis nihil statuere, sed solùm de
Communione agere: id quidem non videtur
satisfacere, quia dilatio Communionis ordina-
riè loquendo propter Confessionis accidere
solet defectum, unde & ad hoc debuit Con-
cilij dispositio attendere, & ita ab illa compre-
hensam. Et pro Communione pariter argui
potest, debet enim is, cui pro dispositione ad
ipsam præfatus ut terminus adeò liberaliter in-
dultus, quidquid futurum impedimento esse
præviderit, prævenire. Ad quod quidem dici<marginalia>Illius eno-|datio.</marginalia>
inprimis potest, in hoc bonæ eorum fidei, pro
quibus privilegi&#x0169; concessum, multùm esse de-
ferendum: circa observationes enim tales mi-
nùs prævalet eorum attentio. Ea autem suppo-
sita videtur quidem ita esse quod pro obliga-
tione est dictum, quia respectu cujuslibet præ-
cepti tenetur quis impedimentum omne sub-
movere, quod impletioni possit obstare, & ip-<-P>@@

<-P>sius subest potestati, dummodò necessarias aut
valde utiles non tangat actiones, juxta id, quod
de jejunio, & nonnullis alijs præceptis Docto-
res explicant, pro quo diversæ extant opinio-
nes. In casu autem nostro nihil tale confingi
valet, ut scilicet quis integrè confiteatur, &
amplo illo temporis spatio omne id discutiat,
quod Sacræ Communioni possit obstare. Si
dicas id ipsum etiam in ijs locum habere, qui
privilegiati non sunt, & annuum debent im-
plere præceptum, cùm satis competens habeant
spatium temporis ad dispositionem necessa-
riam prævidendam. Respondeo ita quidem
esse, observando id quod à Concilio pro dila-
tione dispositum est, ideò sic statuisse, quia pro
Communione dies tantùm Paschæ est ab eo-
dem designatus: jam verò cùm ad quinde-
cim dies constet extensio, vix potest locus esse
excusationi, quominùs, quis intra debitum
tempus adimplere possit præceptum, cùm va-
leat opportunè confiteri, ita ut pro Commu-
nione dies suppetant ulteriores. Cùm ergo ita
non fit, aut inconsiderationi tribuendum, aut
novum in eo est agnoscendum peccatum, &
pro illo à Confessarijs p&#x0153;nitentes admonendi.
Non tamen proptereà nego posse rem aliquan-
do ob peculiares circumstantias ad speciales
angustias revocari, & ideò tunc juxta id pro-
cedendum, quod est à Concilio circa dilatio-
nem dictam constitutum, de quo & communi-
ter loquuntur Auctores.</P>
<P>  <absatz-nummer>1210.</absatz-nummer> Quartum præceptum pro jejunio<marginalia>Circa Præ-|ceptum je-|junij &|dispensatio-|nem utilis|observatio,|de foro con-|scientiæ &|externo.</marginalia>
est, de quo Capite 18. & in Auctario, præser-
tim Tomo 2. Parte 6. nu. 420. & seqq. Neque
pro illo sunt hoc loco acervandæ quæstiones,
ubi de privilegijs tantùm agimus circa ipsum.
Et circa illud, de quo n. 443. tenoris sequentis:
Nec non cum Indis in foro conscientiæ tantùm, &
cum Neophytis in utroque foro super jejunijs, gratis
tamen, dispensandi: Ubi circa discrimen utrius-
que fori videtur opus esse explicatione. Et illa
quidem apparet commoda, ut in foro conscien-
tiæ tunc accidat, quando secreta est, ita ut
alijs præter eum, cum quo dispensatur, ignota
maneat dispensatio: id quod contingere sæpè
potest, ut scilicet dispensatus comedat, sed non
coràm alijs, nisi id, quod possit cum jejunij lege
constare. Quod si contingat aliquando non je-
junantem deprehendi, poterit tunc dispensatio-
nem detegere, neque id erit contra forum di-
ctum, quia per accidens id contingit, ut in alijs
Scriptores explicant, & pro dispensatione vir-<marginalia>Vt illud pro|Bulla Cru-|ciata.</marginalia>
tute Bullæ Cruciatæ obtentæ præsertim tradi-
tum invenitur, potest enim pro illa fidem face-
re scripto Confessarius, quod in casu inferen-
dæ molestiæ possit auxiliari. In foro autem
externo stabit dispensatio, quando & publica
esse poterit, ita ut dispensatus id possit pro ra-
tione non servati jejunij apertè affirmare, ne
alijs sit scandalo dispensationis inscijs, quod est
speciali cura vitandum. Ita autem dispensatio
adhibenda est, ut non æquivaleat generali pri-
vilegio, sed juxta casus occurrentes: licet non
sit necessarium ut pro una vel altera vice va-
leat impendi, cùm & possit pro tempore
aliquo, pro quo illius caussa tractum ha-
beat aliqualem. Circa id autem, quod dicitur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0446.jpg/>
@@1@<SE446>§. XI. De Privilegijs circa Præcepta Ecclesiæ. 431
<duolan 2><-P>Gratis tamen, est observandum, idipsum haberi<marginalia>Circa adje-|ctam clau-|sulam|Gratis Ad-|notatio.</marginalia>
in Privilegio pro dispe&#x0303;satione in gradibus pro
Matrimonio prohibitis, uti videri potest Cap.
14. nu. 383. de quo in Compendio Indico Verb.
Dispensatio §. 6. sic in Annotatione profertur:
Quamvis autem Pontifex, in hac sola dispensandi
facultate addat gratis faciendam esse: animadver-
tendum est tamen, idem esse in omnibus diligentis-
simè observandum. Sic ibi. Ubi quidem ea elu-
cet Societatis zeli puritas, ut nihil pro mini-
sterijs temporarij commodi adhærescere patia-
tur. Dici autem in Compendio verissimè po-
tuit Pontificem tantùm eo loco clausulam
præfatam adjecisse, quia ejus editio Bullas
Pontificum, in quibus est adjecta, præcessit. Et
ubi quidem de dispensatione circa gradusdictos
agitur, non fuit constans illius expressio, ut
videre licet in Bulla Pauli Tertij anni 1549.
quæ incipit: Licet debitum, in qua nihil tale<marginalia>Bulla Pau-|li Tertij.</marginalia>
habetur, sed facultas dispensandi verbis illis:
& in locis remotißimis, qui priùs in gradibus non
licitis, tamen lege divina non prohibitis matrimo-
nium contraxerant, ut in eisdem manere poßint,
dispensare &c. Circa dispensationem etiam in
jejunijs videri potest Compendium. Verb. Dis-
pensatio §. 1. & 2. ubi facultates sine præfato
addito reperiuntur. Et videtur quidem in eo
nihil esse mysterij peculiaris, sed juxta stylum
aliàs currentem à Datarijs id venisse. Ubi &
addend&#x0169; Indos sic esse affectos, ut molestè fe-
rant, si quid ab ipsis datum benevolè fuerit,
respuatur. Unde & in casibus prædictis erunt
fortè qui munuscula aliqua Patribus offerant,
quæ quidem si constanter rejiciant, mæstos
dimittent, nec illi se ex corde amatos sibi po-
terunt persuadere. Expediet ergo iterata re-
pulsa amabili, & non severo nimis tetricoq&#x0301;ue
despectu: sed si tristari eos videant, erit lauda-
bilis & honesta receptio, ut quod acceperint
alijs ex eorum gremio largiantur: id quod fieri
aliàs à Nostris solitum, quod utinam & ab
alijs, quærentibus non quæ sua sunt, sed quæ
Jesu Christi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1211.</absatz-nummer> Circa Decimas, & primitias, pro<marginalia>Ex uno|f&#x0153;tu an|pars deci-|ma debea-|tur.</marginalia>
quibus quintum Præceptum, nullum extat
Indorum privilegium, ut dictum Cap. 19. in
quo de illis. Ubi & probare contendimus de-
cimas non deberi, nisi de ijs, in quibus deci-
mus fructnum numerus esse potest, neque ad
valorem eorum, quæ ad eum non perveniunt
numerum, reducendas, ut decima pars valoris
sit reddenda etiam uniuscujusque materiæ de-
cimabilis. Pro eo tamen videndum quod ha-
betur in Additionibus ad præfatum Caput nu. 66.
Sic enim ibi: & de uno f&#x0153;tu solvendam decimam
juxta æstimationem, stante consuetudine tradit P.
Fagundez de 5. Præcepto Ecclesiæ Lib. 1.
Cap. 5. nu. 2. ex Rebuffo, quem transcribit
Leander Cap. 2. Tract. 9. Disput. 5. nu. 12.
unde non penitus damnanda videtur, nisi ubi, f&#x0153;-<marginalia>Ecclesia ut|non turæ$unclear de|minimis.</marginalia>
tus exiguæ æstimationis sit: neque enim de minimis
curare generositas Ecclesiæ debet, de quibus (per
errorem de cujus) nec curat Prætor. Sic dicto in<marginalia>P. Fagun-|dez.</marginalia>
loco. Et Ecclesiam quidem non curare de mi-
nimis, similitudine Prætoris adducta testatur
P. Fagundez suprà n. 8. sine adjuncto tamen
similitudinis, & in materia momenti majoris<-P>@@

<-P>P. Suarez Tomo 1. de Relig. lib. 1. de divino cul-<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
tu Cap. 21. n. 9. Potest autem ex Axiomate
præfato in contrarium argui, quia ut probat D.<marginalia>Similitudo|Prætoris ut|stare va-|leat.|D. Barbosa.</marginalia>
Barbosa Tractatu de illis, Axiom. 150. n. 5. illud
tantùm habet locum, quando agitur de resti-
tutione in integrum, secus cùm de Jure com-
muni, etiam cùm sumus in p&#x0153;nalibus, ut in
furto, in ansere, in gallina, immò & in uno
ovo. In subtractione autem decimæ furtum
committitur, cùm de Jure communi debean-
tur. Ubi & addi potest, quòd licet respectu
hujus aut alterius minimum aliquid videatur,
plura tamen minima considerabilem possunt
quantitatem integrare. Et ita evenit in decimis,
præsertim Di&#x0153;cesis amplioris. Ad quæ qui-
dem dicendum, quidquid de exemplo Præto-
ris sit, circa materiam, in qua sumus, Eccle-
fiam ita se gerere, & ejus ita se gerendi modi
optimam esse rationem, quòd personis magnis
de minimis non sit curandum, ut judicialem
pro eo debeant strepitum excitare, sed genero-
sè dimittere, ubi pro eo convenientiæ possunt
occurrere peculiares. Quomodocumq; autem
axioma de Prætore non curante de minimis
afferatur, non ineptè cadit, quia & illud Ju-
risperiti generaliùs usurpare soliti: licet enim
pro casu speciali fuerit priùs inductum, gene-
ralis tamen sententia est, ad quoscumque me-
ritò Magistratus advocanda. Et aliud quidem
est ubi non est introducta consuetudo deci-
mandi, aliquid generosè dimittere, aliud verò
ex ijs, pro quibus firmata jam consuetudo de-
currit. Sic enim in ansere & gallina, poterit
graviter peccari, & peccato p&#x0153;na proportio-
nata succedere, in quo & stat adducta pro jure
communi doctrina. Immò & ovo stante simi-
liter consuetudine, esse poterit peccatum ve-
niale.</P>
<P>  <absatz-nummer>1212.</absatz-nummer> Quia verò assertio prædicta de æsti-<marginalia>Notandæ|pro Indio|doctrina.</marginalia>
matione decimali pro uno f&#x0153;tu ad consuetu-
dinem revocatur, ut videri potest apud P. Fa-
gundez suprà, circa Indos id venit consideran-
dum, quod de consuetudinibus erga ipsos aut
contra ipsos præsenti in Capite dictum, per vio-
lentiam scilicet frequentens introduci, juxta
quæ quoad forum conscientiæ verosimiliter<marginalia>Pro exacto-|ribus alia.</marginalia>
judicandum. Licet in exactione cum modera-
tione adhibenda, possit esse in exactoribus ex-
cusatio, juxta consuetudinem receptam, & à
Prælatis approbatam procedentibus, contra
quam cùm Religiosi quidam in oppidis Indo-
rum Apostolicis ministerijs vacantes aliquate-
nus censerentur renuisse, graves sunt ad Pri-
marium Prælatum transmissæ querelæ, & ab
illo ad ipsorum Superiorem, qui me exceptore
ante ipsos sexaginta annos ad præfatos scripsit
Patres, illis graviter indicens ne quid circa
præfatam consuetudinem, quod esse offensioni
posset, pronuntiarent. Ex prædicto autem &<marginalia>Circa mini-|ma ulterior|& notanda.</marginalia>
nobili & generoso agendi modo, quem erga
decimas servat Ecclesia, responsio constat ad
ea, quæ pro minimorum multitudine diceban-
tur, quam etiam non curat, juxta datam expli-
cationem. An autem minimum, quod hoc anno
non est peccatum mortale, si decursu annorum
continuetur, ita ut ad quantitatem eam perve-
niatur, quæ pro illo sufficeret, videtur quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0447.jpg/>
@@1@<SE447>432 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>negandum, quia distantia illa magna conti-
nuationem moralem non admittit, aut è con-
tra, juxta id, quod Doctores circa genus hu-
jusmodi obligationis affirmant. Secus esset si
quis ex diversis fructibus minima sic subtra-
heret, ut eorum cumulus attento pretio, ad il-
lud ascendat, quod se solo pro mortali esset
peccato sufficiens, circa quod non videtur posse
rationabiliter dubitari. Jam quod ad Primitias<marginalia>Quid circa|primitias|in favorem|Indorum.</marginalia>
attinet, attendenda consuetudo, juxta quam
rarius pro illis apparet usus, neque mirum,
cùm ex P. Lessio Lib. 2. de Iust. & Iure Cap. 39.
n. 31. affirmet Trullench Tomo 1. Lib, 3. Cap. 3.
Dub. 12. nu. 4. & ex ipso Mag. Baco in Summa
Decalogi Disput. 16. Cap. 4. fere nullibi illum
extare. Cùm ergo ita res habeat, mirum pro-
fectò fuerit, ut quod nullibi ferè est in usu,
adversus Indos rigida vigeat consuetudo: quæ
quidem eo ipso violentiæ ingeret suspicionem,
& ita circa illas moderatione cum maxima
procedendum. Id quod me citato statuit Sy-
nodus Huamangensis Cap. 28. nu. 11. Anno
1672.</P>
<P>  <absatz-nummer>1213.</absatz-nummer> Una tandem circa dicta & non le-<marginalia>Peculiaris|difficultas|circa obli-|gationem|Indorum|pro deci-|mis.</marginalia>
vis, ut apparet, discutienda occurrit difficul-
tas. Diximus enim Indos ad decimarum solu-
tionem non teneri, stante obligatione tributi,
cujus præcipua pars ad sustentationem Paro-
chorum dirigitur, qui primus dicitur effectus.
Atqui hoc fundamentum non videtur urgere,
quia præter obligationem dictam potest esse
alia in ordine ad Ecclesiam Cathedralem, &
ejus Ministros, Prælatos inquam, Canonicos,
& alios; nec non ad fabricam, pro qua annui
sumptus necessarij, unde Trullench suprà ita
scribit: In Archiepiscopatu verò Valentino, præter<marginalia>Trullench.</marginalia>
decimā, quæ Archiepiscopo & Canonicis datur, solvi-
tur Parochi loco primitiarum trigesimaquinta pars
fructu&#x0169;. Hinc est Communis resolutio Docto-
rum, fideles non tantùm teneri ad solvendas
decimas pro Parochorum sustentatione, sed
etiam pro aliorum Ecclesiæ Ministrorum, &
pro ijs, quæ ad ejus cultum spectant, pro quo
Mag. Acacius de Velasco Resolu. 246. nu. 3.
junctis ijs, quæ habet post Verbum Diezmos. Ad<marginalia>Illius expe-|ditio.</marginalia>
quæ quidem dicendum rem ita se habere gene-
raliter loquendo, & circa Indos disponi taliter
potuisse, habita diligenti consideratione circa
ipsorum statum & conditionem notissimæ te-
nuitatis. Ex quo factum ut titulo decimæ pars
tributi generaliter haberetur, quæ insustenta-
tionem Parochorum cederet, pro quo Doctis-
simus Senator D. Franciscus Carrascus del Sez
Cap. 6. in ll. Recopil. & D. Solorzanus Tomo 2.<marginalia>Dom. Solor-|zanus.</marginalia>
Lib. 1. Cap. 21. & 22. & in Politica Lib. 2. Cap.
22. & 23. Ex quo infert ille nullam aliam de-
cimam prædialem, personalem, aut mixtā solu-
turos. Quia verò Limana Ecclesia pro illis jux-
ta diversitatem ab ipso assignatam, & usu re-
ceptam, post litis intentationem, ut illæ solve-
rentur obtinuit, doctè concludit sic solventi-
bus eam tributi partem, quæ ad decimam pro
Parochorum sustentatione penditur, subtra-
hendam. Pro quo specialiter Cap. 22. n. 18. &
19. & Cap. 23. Politicæ. Vers. Y no sè. Ubi se
nescire affirmat an liti hujusmodi sit finis im-
positus, quòd scilicet in præfato Archiepisco-<-P>@@

<-P>patu Indi utrumque subeant onus, & tributi
scilicet integri, & prædialium decimarum. Et
revera impositus annis proximis, sed ita impo-
situs, ut quod est pro Indorum judicatum com-
modo, fuerit, aut expressè, aut tacitè revoca-
tum, eo quòd Regij Consilij sententia non si-
ne gravibus poterat Ecclesiæ ipsius, & Paro-
chorum incommodis ad praxim revocari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1214.</absatz-nummer> Pro quo & favet citati Scriptoris<marginalia>Vt possint|aliquando|Indi circa|decimas|compelli.</marginalia>
assertum citato Cap. 22. n. 52. & 53. & Cap. 23.
Politicæ Vers. Y esto es loque, ubi ait quòd ubi-
cumque & quandocumque constiterit consue-
tudinem decimandi Indorum, in qua privile-
gium aliquod videtur intercedere, incipere esse
Ecclesijs valde noxiam, cessare debebit, & alia
forma constitui, per quam eis sufficienter con-
sulatur. Eadem enim ratio est ut forma solu-
tionis non debeat variari, si ex variatione gra-
via sint incommoda sentienda. Sed quidem rem<marginalia>Quid con-|tra illud.</marginalia>
ita disponi debuisse ut Indi duplici non gra-
varentur decima, æquissimum sanè Regium
Indiarum Consilium censuit. Ex eo autem
quòd forma prædicta graventur Ecclesiæ, si
supersedendum sententiæ censeat, id equidem
non ita accipiendum est, ut dum Ecclesiarum
utilitati consulitur, Indorum commodis mini-
mè consulatur. Quod poterit profectò sic fie-
ri, alia desumpta forma: si videlicet ex tribu-
to nihil, quod ad decimam spectat, detrahatur;
benè tamen ex ijs, quæ ad alios effectus spe-
ctant, beneviso unde possint illi sufficienter
integrari. Quod nimis difficile non erit, si
pauperum istorum caussæ ea, qua solet Con-
silium pietate, à Christianissimis Regum no-
strorum pectoribus derivata transigantur. Nec<marginalia>Objectio|depulsa.</marginalia>
fiet satis si dicatur decimam in tributo conten-
tam non esse integram, cùm tantùm respon-
deat Parochorum sustentationi, sitq&#x0301;ue ulte-
rior necessaria pro Ecclesijs, Licet enim ita
dici posset, si de fidelibus regionum aliarum
ageremus, ut loquuntur Scriptores; de Indis
tamen alia est ratio, quia decima in tributo
inclusa juxta eorum tenuissimam conditio-
nem est sufficiens judicata: & cùm illa per-
stet, similiter est de sufficientia decimæ judi-
candum. Sicut enim sufficiens censetur in eo,
qui nihil in bonis habet, ex quibus debeatur
decima, ita & de illis, quibus pauper agel-
lus, ex quo vix pro sustentanda satis tenui-
ter vita necessarium subsidium valeant com-
parare. Pro quo & satis opportunè Dom. So-
lorzanus. Et quidem magna illa Ecclesiarum
necessitas numquàm superventura est, nisi
Indorum penuria; dum enim illorum fuerit co-
pia, argenti & auri copia non deerit, cùm Pe-
ruvium sit illis plenissimum: unde & Indorum
raritas tantùm in eo eventu futura: quos qui-
dem tunc ampliùs gravare decimis geminatis,
quàm sit à ratione alienum quivis ea præditus
poterit facilè judicare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0448.jpg/>
@@1@<SE448>§. XIII. Circa Privilegia pro dispensat. votorum. 433
<duolan 2><Z><A+1>§. XIII.
De Privilegijs circa vota Castitatis, Religio-
nis & alia. Ad Caput 20.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1215.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum ibi Religiosos virtute suo-<marginalia>Sententia|stans pro|Regulari-|bus in ordi-|ne ad dis-|pensandum|in votis,|unde spe-|cialiter pro-|babilis.</marginalia>
rum privilegiorum posse dispen-
sare in voto castitatis, sicut & in alijs, quando
videtur ablata reservatio Pontificia, & rema-
nent casus Episcopales, sine distinctione illa,
quam Doctores aliqui statuunt circa modum
reservationis. & n. 463. adductus Bassæus, eam
sententiam amplectens, quia Anno 1629. in
Consistorio S. Congregationis Illustrißimorum Car-
dinalium visa & tolerata est, quod ex Crousers
videtur desumpsisse. Qui loquendi modus cum
Anni circumstantia, indicat sententiam di-
ctam cum illa fuisse S. Congregationi propo-
sitam, circa quam versatur damnatio Alexan-
dri VII. & est ordine Tertia, tenoris sequen-<marginalia>Propositio|damnata ab|Alex. VII.</marginalia>
tis: Sententia asserens Bullam C&#x0153;næ solùm prohi-
bere absolutionem hæresis, & aliorum criminum,
quando publica sunt, & id non derogare facultati
Tridentini, in qua de occultis criminibus sermo est,
Anno 1629. die 28. Iulij in Consistorio Sacræ
Congregationis Eminentißimorum Cardinalium
visa & tolerata est. De quo dictum §. 8. Cùm
ergo circa absolutionem ita videatur à Ponti-
fice cautum, ut nolit visam & toleratam sen-
tentiam dictam affirmari; si revera secus acci-
dit, ut visa quidem, sed non tolerata sit; sen-
tentia, de qua modò agimus, id pro se habet,
ut minimè fuerit reprobata. Et sententia qui-
dem à Pontifice proscripta, oblata fortè est
Sacræ Congregationi, circa quam tunc noluit
quidquam decernere, quod non est fuisse tole-
ratam, sed id futuro posteà examini reserva-
tum: cùm tamen Pontifex in alia pariter ob-
lata nihil, quod damnaret, invenerit: ex eo
quidem aliqualis illi auctoritas videtur conci-
liari. Sed si etiam dicamus sententiam præfa-
tam à S. Congregatione rejectam, ex eo non
debuit absolutè reprobata censeri, juxta mul-
torum sententiam de Sacrorum Congregatio-
num Decretis, cùm illius peculiaris authenti-
cum testimonium non extet. Ex Pontificia
autem proscriptione id haberi tantùm poterit
ultra id quod §. citato dictum, falsum esse &
scandalosum affirmare non esse à S. Cōgrega-
tione rejectam: sed ex eo nihil plus habebitur;
non tamen sententiæ Pontificia subscriptio,
dum res ampliùs non declaratur. Cùm neque
id, quod nuper dictum in ea apertè videatur
contineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1216.</absatz-nummer> Et potest amplius roborari ex recep-<marginalia>Ex impu-|berum|votis ur-|gens ratio.</marginalia>
tissima sententia circa impuberes, ante annum
quidem 14. in maribus, & 12. in feminis, jux-
ta quam eorum vota possunt irritari à paren-
tibus, & alijs, de quibus dictum in Additioni-
bus Tomi præcedentis num. 164. ubi de jura-
mentis, & Philippus à. Sanctiss. Trinitate Tomo
3. Disput. 3. de Voto Dub. 9. post D. Thomam
2. 2. q. 88. arti. 9. Et varia circa id apud Au-
ctores Decreta. Quorum ratio est obvia, defe-
ctus scilicet pleni judicij circa adeò gravem<-P>@@

<-P>obligationem. Ex quo videtur fieri tale ali-
quid non per modum irritationis, sed dispen-
sationis erga Indos posse præstari. Ubi & illud
specialius urget ante pubertatem matrimo-
nium non posse contrahere, neque ingredi
Religionem, quo minùs possint à parentibus
extrahi, & multò minùs professionem emitte-
re, etiam secluso Concilij Tridentini Decreto
circa annum 16. ætatis Sess. 25. Cap. 5. de Regu-
laribus, unde est illa irrita, ob ejus excellen-
tiam, & difficultatem, quia per illam homo
moritur mundo civiliter, ut doctus habet Scri-
ptor suprà. Unde pro eo sufficienti est opus ma-
turitate judicij. Ubi est facilis applicatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1217.</absatz-nummer> Si dicas ex eo fieri, professionem esse<marginalia>Obiectioni|occurritur.</marginalia>
nullam, & ita locum non habituram dispensa-
tionem. Id si demus, nullum erit inconve-
niens, & tunc quæstio futura de nomine. Sed
quidem cùm juxta doctrinam præcedentem
possint esse vota impuberum valida, sed irrita-
tioni obnoxia: ita & dici potest professio ali-
quomodo valida, cùm jam non de defectu aga-
tur ætatis: & si fortè talis sit, quia valdè im-
perfecta, & vix ut talis æstimabilis, poterit
dispensatione adhibita relaxari, sicut votum
ejus, qui est proximus pubertati, irritari potest,
in quo vix est discrimen judicij, quia tamen
non habet omnimodam plenitudinem à Jure
requisitam, beneficium relaxationis admittit.
Pro quo P. Thomas Sancius Lib. 4. Summæ Cap.
35. nu. 11. Secutus P. Suarium Lib. 6. de Voto
Cap. 6. n. 5. Tomo 2. & alios.</P>
<P>  <absatz-nummer>1218.</absatz-nummer> Circa eum autem, qui dispensare<marginalia>Dispensatio|in quo foro|extare|queat.</marginalia>
possit ex eo oritur difficultas, quòd pro foro
tantùm conscientiæ facultas ad illam concedi
videatur, cùm tamen in casu præsenti ad exter-
num debeat extendi, cùm de professione in eo
constet. Ad quod quidem dici potest dispensa-
tionem posse in foro conscientiæ consistere: si
taliter professus velit in Religione persistere,
sed sine illa gravissima professionis solemnis
obligatione, ut sunt qui dicuntur Donati. Quòd
si illi valdè molestum sit in Religione degere,
exire clam poterit, & eum vitæ modum assu-
mere, quem commodum sibi fuerit arbitratus.
Quòd quia Prælatis poterit displicere, & ita
de revocando agere poterunt, si revocari con-
tingat, rationem sui poterit recessus reddere,
quæ si non placeat, patienter molestias reli-
giosæ vitæ sustineat, vel pro dimissione instet;
quæ non erit profectò difficilis, cùm ex ejus-
modi malè erga Religionem affectis homini-
bus nihil, quod considerabilis sit futurum mo-
menti possint sibi Prælati polliceri: immò &
timeri scandala ex eorum depravatis moribus,
ut experientia solet satis funesta comprobare.
Alibi dedi Dom. Caramuelem prudenter ad-
monentem de Religioso, etsi docto, etsi pro-
bo, etsi dotibus alijs æstimabili, si invitus
agat, si erga Religionem sinistrè affectus, ni-
hil posse sperari ab ipso, quod non meritò illa
possit periculis ex prava dispositione imminen-
tibus posthabere.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0449.jpg/>
@@1@<SE449>434 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><Z><A+1>§. XIV.
De Privilegijs circa dispensationem in peti-
tione debiti. Ad Caput. 210.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1219.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc & alibi, & in præ-<marginalia>De privile-|gio PP. Be-|nedictino.|rum circa|debiti peti-|tionem.</marginalia>
senti Capite privilegium PP. Be-
nedictinis concessum, quod est generale pro
omnibus, & per communicationem Societati
competit, convenienter explicatum. Quod
quidem mirum est in Compendio communi
fuisse omissum, cùm illud magni Scriptores
faciant, & meritò propter ejus amplitudinem
& firmitatem. Ideò autem fieri potuit, quia
immediata concessio Pontificia non fuit, licet
auctoritate Pontificis ab ejus Summo P&#x0153;ni-
tentiario, ut ibidem dictum, emanarit; cùm
tamen aliæ PP. Franciscanorum adducantur,
quia immediatè à Pio V. sed vivæ tātùm vocis
oraculo prodierunt. Ex quo habetur privile-
gium dictum cum alijs apponi satis convenien-
ter potuisse; cùm tamen obvia esse possit ex-
cusatio, revocatiōnem scilicet oraculorum in
mentem Collectorum non venisse, quam ne-
que futuram unquam cogitare non immeritò
potuerunt. Sed Apostolica providentia in Se-
de sua altiùs videt, & humanarum cogitatio-
num sæpiùs prætervolat fallacia documenta.
In privilegio ergo prædicto ea est stabilita mo-
deratio juxta ipsius tenorem, ut ad ejusdem
usum approbatio ordinaria non sufficiat, & li-
centia ad audiendas Confessiones, in quocum-
que ille futurus sit communicatione gaudenti,
sed specialem deputationem requiri, non ali-
quorum, trium scilicet aut quatuor, sed eorum,
qui Prælatis benè visi fuerint, ut intra proprias
domos, aut extra illas facultatem sibi præsti-
tam, etiam extra Sacramentum P&#x0153;nitentiæ,
valeant exercere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1220.</absatz-nummer> Circa quod Mag. Acacius de Ve-<marginalia>Quid circa|illud Mag.|Acacius.</marginalia>
lasco Tomo 1. Resolut. 254. ita scribit Latinè
versus: Dico primò. Probabile est posse dictos Con-
fessarios dispensare in hoc impedimento petendi de-
bitum, quamvis in ordine ad hoc non sint designati
à suis Superioribus, (quamvis probabilius sit & se-
curius à suis esse Provincialibus designandos, etsi
semel sint, quamvis moriatur Provincialis, non ex-
pirat facultas concessa) Probatur assertum, Quia
per conceßionem Iulij Secundi Anno Dom. 1503.
confertur facultas Religiosis Monasterij S. Be-
nedicti Congregationis Vallisoleti, ut poßint ab-
solutè dispensare in præfato impedimento. I-
dem conceßit Pius V. Religiosis Minoribus Au-
no 1569. die 27. Septembris ut refert Com-
pendium Societatis IESV. V. Dispensatio §. 8.
Hæc ille. Qui in eo, quod asserit de absoluta
concessione deceptionem passus, cùm constet
privilegium dictum eas limitationes habere, de
quibus dictum. Præterea privilegium PP.
Franciscanorum in Compendio adductum, vivæ
vocis est oraculum, & limitationes etiam ha-
bet, quæ videri possunt in ipso, sic enim ibi:<marginalia>Compen-|dium Socie-|tatis.</marginalia>
Possunt nostri Confessarij, si sint viri docti, & juxta
formam Concilij Tridentini approbati, ex Commis-
sione Provincialis dispensare in foro conscientiæ ad<-P>@@

<-P>petendum debitum cum ijs, qui consanguineum, vel
consanguineam sui Conjugis post Matrimonium
carnaliter cognoverunt. Pius V. Franciscanis de
Observantia 27. Sept. an. 1569. ut in Manuscrip.
fol. 79. Hæc ibi. Quæ cùm ita se habeant, ex
illis probabilitas sententiæ dictæ nequit ulla-
tenus stabiliri. Neque satis facit prædicti Scrip-
toris doctrina circa vivæ vocis Oracula, d&#x0169; ait,
concessionem dictam pro PP. Minoribus jam
non esse Oraculum, quia Gregorius XIII. qui
B. Pio successit, Bulla speciali apud Emmanue-
lem Rodericium, Anno 1572. 11. Maij ex cer-
ta scientia, & ad perpetuam rei memoriam appro-
bavit, confirmavit, & innovavit omnia vivæ
vocis Oracula ab ipsius Prædecessoribus PP.
Minoribus concessa, unde illa jam pura Ora-
cula non sunt: & solummodò quæ talia cen-
seri debent, sunt ab Urbano VIII. revocata.
Non inquam satisfacit, licet & aliorum sit di-
versimodè aliàs applicata: Nam præter ingen-<marginalia>Quædam|disiecta re-|sponsio.</marginalia>
tem difficultatem in ea contentam, ex eo quòd
eò stante revocatio ferè inutilis redditur, cùm
maximus Oraculorum cumulus Religiones
spectet, inter quas communicationem esse &
Urbanus, & prædecessor Gregorius probè per-
spectum habebant; hoc loco in eo non insisti-
mus, sed in privilegiorum tenore, quandoqui-
dem in illis & docti Confessarij, & etiam spe-
cialiter designati à Provincialibus requirun-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1221.</absatz-nummer> Adducit prætereà Dianam, qui Parte<marginalia>Diana ut|faveat.</marginalia>
5. Tract. 13. Resolut. 46. in fine ita sentit, id
quod Parte 3. Tract. 2. Resolut. 14. tradiderat
moderandum, quatenus ait non esse improba-
bile. Et quidem ille adductis pro contraria sen-
tentia priori loco Peregrino, Sayro & Joanne
Suarez, nihil eorum auctoritati deferendum
censuit, quia clariùs loqui debuerunt, unde
sententiam dictam sine patrono reliquit, & ita
de illa locutus, ut minimè probabilem videatur
reputare, sic enim ibi: Sed ego contrariam sen-
tentiam prorsus sustinendam esse puto, ut patet cla-
rißimè ex verbis privilegiorum &c. In citato er-
go Partis 5. loco ex notabili æquivocatione
id, quod diximus citato C&#x0153;lestino protulit, ex
eo scilicet quod ita agat de privilegijs addu-
ctis, ac si soli fuissent Societati concessa, &
ita cum ordinaria illa limitatione circa usum
particularium: cùm tamen ita non sit, ut evi-
denter constat, cùm de privilegijs PP. Benedi-
ctinis, & Franciscanis concessis agamus, unde
& illam P. Villalobos ab ipso Diana citatus suis
in Fratribus recognovit, & Diana quidem Re-
solut. 14. memorata sic ait: & ideò mihi constat<marginalia>Quid ille|pro Societa|tis usu.</marginalia>
quòd in Societate IESV hæc facultas committitur à
Provinciali particularibus Confessarijs, & non om-
nibus. Sic ille. Quod non propterea ab ipso di-
ctum, quia proprium illud Societati existima-
verit juxta genuinam ejus gubernationem, sic
enim frivola esset ejus observatio; sed quia
limitationem in privilegijs alijs Ordinibus cō-
cessis observatam deprehendit. Unde mirum
est ita alibi, quasi ab ea notitia peregrinum
censuisse. Et hæc quidem circa privilegia
communia, cùm tamen pro Indijs illud ex-
tet, quod & generalius, & expeditius, de
quo & dictum: neque modò erga illud oc-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0450.jpg/>
@@1@<SE450>§. XV. De Privilegio Indorum circa Censuras. 435
<duolan 2><-P>currit quidquam, propter quod oporteat diu-
tiùs immorari, unde ad alia.</P>
<Z><A+1>§. XV.
De Privilegio Indorum circa Censuras.
Ad Caput 22.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1222.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum & de illo copiosiùs Tomo 2.<marginalia>Circa ex-|communi-|cationem|contra hæ-|reticos, ut|Indi se ha-|beant. Et|quid circa|id Dom. So-|lorzanus.</marginalia>
Auctarij, Parte 6. Sect. 40. à n. 491.
Videtur autem contra resolutionem utrobique
firmatam id facere, quod habet Dom. Solor-
zanus Tomo 2. Lib. 3. Cap. 24. nu. 29. & 30. &
in Politica Lib. 4. Cap. 24. fol. 702. Col. 2. Sic
enim ibi: Absolutio tamen hæresis mentalis exter-
næsive completæ, propter quam excommunicatio
ipso jure incurritur, licet regulariter reservata sit
Summo Pontifici, vel Inquisitoribus Apostolicis,
qui ejus delegatam hac in parte jurisdictionem ex-
ercent, ut per Concilium Tridentinum Sess. 24.
Cap. 6. in fine, & ea quæ tradit Covarrubias in
Cap. Alma mater n. 15. &c. Adhuc tamen quoad
Indos, Archiepiscopi & Episcopi Indiarum, & alij,
quibus ipsi id commiserint, auctoritatem habent ab-
solvendi eos ab hæresis crimine, & ab alijs quibus-
cumque criminibus, exceßibus, & casibus reserva-
tis, tam in foro interiori, quàm exteriori, per Bre-
ve Gregorij XIII. concessum ad instantiam D. Phi-
lippi Secundi, pro ut refertur in Confeßinario Con-
cilij Limensis edito ann. 1583. sub finem, cujus
verba refert Fr. Ioannes Baptista ubi suprà fol.
242. subdens posteà cum Mag. Veracruce in suo
Compendio Verb. Episcopus, quòd Religiosi habent
in his partibus specialia privilegia, ut poßint omnia
illa, quæ Episcopus; inforo p&#x0153;nitentiæ. Sic ille
priori in loco, in Politica autem satis illud com-
pertum: Y los mismos Obispos los pueden absolver
en el fuero interior y exterior de la descomunion.
que se incurre ipso jure por la heregia externa ò
completa &c. Confessionarij verba, de quibus
Auctor, dedimus Cap. 11. præsentis Tituli nu.
295. Errat autem citatio Fr. Joannis Bapti-
stæ, qui non n. 242. sed 442. ad finem inquam
Operis ea habet, pro quibus stat allegatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1223.</absatz-nummer> Sed quidem quod circa excommu-<marginalia>Illam non|incurrere|firmatur.</marginalia>
nicationem à Nobis dictum & non levibus ra-
tionibus comprobatum est, prædicta minimè
convellunt. Quidquid enim de absolutione ab
excōmunicatione dicitur, stare quidem pro foro
externo potest, ut in ijs accidit, qui hæresim
exteriùs pronuntiarunt, cùm tamen interiùs
fidem retinuerint, quibus absolutio exteriùs
impenditur in S. Inquisitionis Tribunali, dum
non creditur de se testimonium perhibentibus.
Et rationes quidem, quibus generaliter proba-
tum est id, quod intendimus, hanc etiam par-
tem penitus comprehendunt. Et facilius qui-
dem ac verosimilius affirmari posset Indos ex-
communicationem incurrere impositam in
Cap. Si quis suadente, ob percussionem Clerici,
quàm illam, quæ in Bulla C&#x0153;næ, & alibi con-
tra hæreticos: quia prior illa capi faciliùs po-
test, cùm adeò sit nota reverentia, quæ Cleri-
cis debeatur, & experientia ostendat eos offen-
dentes peculiaribus p&#x0153;nis aggravari. Cùm ta-<-P>@@

<-P>men de Bulla C&#x0153;næ, & Canonibus sacris con-
tra hæreticos nihil potuerint vel leviter odo-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1224.</absatz-nummer> Quia verò n. 484. præsentis Capitis<marginalia>Auctoris|effata, quæ|videntur|contraria,|componun-|tur.</marginalia>
ita scripsi: Quòd ergo privilegium pro absolutione
à Censuris, non arguit veram incursionem in illas,
sed conditionalem, sicut in Ordinaria absolutione
dicitur, si fortè incurristi: & quia labente tempo-
re accidere potest, ut Indi capaciores ad spiritualia
reddantur, ut & nunc sunt plures, & sic obnoxij
Censuris: quo eventu plenum effectum habebit pri-
vilegium. Hæc ibi. Juxta quæ videtur asseren-
dum Indos dicto modo capaces in Censuras in-
currere, non ita alios. Quod tamen discrimen
improbatum Sect. 40. citata Auctarij. Sed qui-
dem in eo antinomia nulla. Licet enim modò
plures dicantur obnoxij Censuris, id tantùm
indicat tales esse, ut si Pontifici placeret, pos-
sent p&#x0153;nis hujusmodi aliorum fidelium more
percelli. Quòd autem hucusque non placeat,
ex eo cōstat, quia circa illos pro modo absolu-
tionis nulla est discretio ab Apostolica Sede dis-
posita: essetq&#x0301;ue confusionis magnæ caussa, si
de illa introducenda, & capacitatibus explo-
randis ageretur. Ubi quod de privilegijs dixi-
mus, satis rem præsentem evincit, quibus pariter
omnes Indi perfruuntur, licet eorum capacitas
in multis valde communem excedat, ac Euro-
pæis multis non solùm æquari valeant, sed
etiam anteferri. Esse autem concessionem di-
ctam verè & propriè privilegium, ostensum est
superius, & ita habet citatus Fr. Joannes Bap-
tista, ut non debeat dici circa Censuras nullum
pro Indis privilegium inveniri. Pro quo sunt
verba illa in prædicto Confessionario: Y de-<marginalia>Privile-|gium Greg.|XIII.</marginalia>
clara su Santidad que quanto à esto no estorva el
aver declarado que por la Bulla de la Cruzada no
se concede absolver de caso de heregia. Porque quan-
to à los Indos y personas dichas no se deroga el
dicho privilegio y facultad de poderlos absolver
de heregia, y de los demas casos reservados
&c. Unde & quod in Concilio Limen-
si dispositum, ut supra, rationem privile-
legij indubiè continet, cùm sit exceptio à
communi lege à Superiore præstita in favo-
rem Indorum, juxta cujus mentem procedit
prædicta Gregorij concessio, quæ simul cum
Concilio An. 1583. in Confessionario apposita
est, unde & sic concluditur: Y añadese à los
Privilegios vistos por el Santo Concilio Provincial
per mandado del Reverendißimo Metropolitano.
Ut videri potest citato n. 295. Uno ergo om-
nes locuti spiritu, & Nos cum illis, quid-
quid ad privilegia spectat prosecuti. Sit tan-
dem</P>
<Z><A+1>§. XVI.
Circa Indulgentias. Ad Cap. 23.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1225.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis etiam extat Sectio 41. Part. 6<marginalia>De Indul-|gentia Pro-|cessionum.</marginalia>
sicut & nonnullis alijs locis, quæ
ad eas spectant exactè videntur explicata, ut
distineri hac in caussa non multùm debeamus.
Pro Indulgentia peculari circa Processiones
sic habetur nu. 500. Eos quoque qui in singulis<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0451.jpg/>
@@1@<SE451>436 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><-P>diebus Veneris cujusvis Quadragesimæ devotè Pro-
ceßionibus publicis, in partibus & locis transmari-
nis, ad orandum pro conversione Gentilium & hære-
ticorum prædictorum, juxta ritum Ecclesiæ Roma-
næ institutis interfuerint, trium annorum: reli-
quis verò omnibus eisdem Proceßionibus præsentibus
contritis & confeßis, unius anni Indulgentiam elar-
gimur. Sic concessio. Ubi quidem notatu di-
gnum occurrit valde majus concedi lucrum
ijs, qui Processionibus interfuerint, quàm il-
lis, qui præsentes fuerint; cùm tamen interesse
nihil sit aliud, quàm esse aliquem præsentem.
Iucundos facias suæ interesse festivitati. Sic in
Oratione Vigiliæ Assumptionis. Tui beatus<marginalia>Hymnus|S. Iacobi|Majoris.</marginalia>
pluribus Notis amoris maximi. Quòd testis usque
interfuit Reconditis mysterijs, Divus scilicet Ja-
cobus Hispaniæ Patronus. Circa quod dictum
citata Sectione 41. Sed pro majori luce adden-<marginalia>Interesse|quid pro-|priè.</marginalia>
dum interesse non solùm significare præsentem
adesse, sed etiam aliquid gerere, de quo agitur,
& nos dicimus Intervenir; quod ex benè Lati-
nis habemus: unde & vox Interesse descendit
pro commodo alicujus, ex eo quòd in negotio
intervenerit. Sic ergo in præsenti interesse Pro-
ceßionibus est intervenire in ipsis, unum scilicet
esse ex integrantibus Processionem, & ordina-
tè procedentibus. Præsentes autem dicuntur,
qui modo quolibet adsunt, etiamsi partes ag-
minis ordinati non sint, sive aliquantulùm
distantes progrediantur, five ad videndum pio
affectu concurrant, & non curioso tantùm
aut vano respectu, id quod non obscurè innui-
tur, quandoquidem contriti & confessi dicun-
tur adfuturi, & juxta institutionem piæ ejus-
modi functionis, cùm ad orandum pro conver-
sione Gentilium & hæreticorum instituta sup-
ponatur. Et majus quidem spirituale lucr&#x0169; me-
ritò prioribus constitutum, ut omnes ad præ-
fatum procedendi modum invitentur: sunt
enim multi, qui minùs se illi accommodant,
nescio quo improbando pudore, aut etiam
molestiæ, si longius sit conficiendum spa-
tium, declinandæ caussa, cùm etiam & ho-
nesta possint impedimenta piè etiam affectis
obvenire.</P>
<P>  <absatz-nummer>1226.</absatz-nummer> Occasione autem non revocatarum<marginalia>Indulgen-|tias à Pau-|lo V. revo-|catas etiam|nunc vige-|re, ut probet|Mag. Aca-|cius.</marginalia>
Indulgentiarum, de quo nu. 485. citato, juvat
nonnihil circa generalem revocationem illa-
rum quæ Religiosis propriæ, aliquantulùm
immorari. Constat enim illas à Paulo V. revo-
catas, & ad duodecim tantummodò redactas,
de quo dictum aliàs. Nihilominùs Mag. Aca-
cius de Velasco Tomo 2. Resolut. 102. per erro-
rem 103. constanter defendit, non obstante
revocatione, illas suo pristino in vigore persi-
stere, adductis pro eo Hieronymo Rodriguez:
Joanne Soria, & Martino à S. Josepho, quorum
fundamenta sunt, quia ipse Paulus V. post re-
vocationem dictam confirmavit privilegia,
gratias, & indulta spiritualia, subdens se reno-
vare, ac de novo concedere privilegia confir-
mata à Clemente VIII. cum omnibus suis de-
cretis, clausulis, & declarationibus, quæcum-
que illa sint. Et Clemens VIII. clarè & ex-
pressè sua in confirmatione Indulgentias con-
cessit. Deinde quia ipse Paulus V. quadam in
occasione asseruit nomine privilegiorum, &<-P>@@

<-P>indultorum spiritualium se Indulgentias in
confirmatione intellexisse, quas Brevi alio re-
vocarat. Quod ita declaravit Fr. Ludovicus à
S. Joanne ex Ordine PP. Minorum. Cùm
enim Commissarius esset in Romana Curia,
& apud præfatum Pontificem instanter age-
ret, ut ante verba illa Indulta spiritualia Indul-
gentiæ ponerentur; respondit Pontifex, non
benè accipiendum, ut qui paulò ante Indul-
gentias, abrogaverat, statim illas Religiosis
& Monialibus expressè largiretur: seq&#x0301;ue suffi-
cienter voluntatem suam declarare, cùm Breve
Clementis VIII. confirmaret cum omnibus &
singulis in eo contentis clausulis, sub quacumque
forma & expreßione verborum. Quo in Brevi ex-
pressè habetur verbum Indulgentiæ. Cùm ergo
Pontifex intentionem suam ita declaraverit,
manifestum relinquitur posse hodie Religio-
sos lucrari Indulgentias ab ipso revocatas, sicut
& illas, quas est postmodùm dilargitus, præfa-
tas scilicet duodecim; unde ex revocatione
tantùm abest ut incommodi quidquam circa
hunc spiritualem thesaurum Religiosis obve-
nerit, ut magnum potiùs commodum occasio-
ne ejusdem reportaverint: quandoquidem &
antiquioribus gaudent Indulgentijs, & novis,
ijsque profectò insignibus perfruuntur: adeò
testimonium à P. Ludovico à S. Joanne post
adhibitam instantiam potuit prævalere. Pro
quo & stat Fr. Joannes à Cruce Lib. 2. de statu
Religioso Cap. 3. Dub. 5. Vers. Tandem ista, ubi
affirmat in præfata Bulla Pauli V. Indulgentias
contineri, etiam per communicationem cum
alijs Ordinibus concessas. Et ita prose citat ip-
sum præfatus Scriptor, sicut & Ausonium
Noctinot in Summa Dianæ Verb. Regularium
Indulgentiæ: Sed prorsus aberrans, cùm abso-
lute affirmet incredibile esse Paulum V. id
quod dudum statuerat statim revocasse. Et
ejus quidem resolutio respondet Auctori suo,
qui Parte 4. Tract. 4. Resolut. 20. post addu-
ctum modum dicendi Hieronymi Rodriguez
ita subdit: Sed ego non discederem à sententia<marginalia>Diana.</marginalia>
Portel. Sic ille & Portel quidem pro sententia
contraria magnam ab auctoritate ita sentien-
tium illi auctoritatem conciliarat, pro quo In
dubijs Regularium V. Indulgentian. 12. §. Secun-
dùm principale.</P>
<P>  <absatz-nummer>1227.</absatz-nummer> Sed verò præfatis non obstantibus<marginalia>Vigere illas|damnata|ab Alex.|VII. Propo-|sitio.</marginalia>
Alexander VII. Propositionem dictam inter
damnatas collocavit, estq&#x0301;ue ordine 37, tenoris
sequentis: Indulgentiæ concessæ Regularibus, &
revocatæ à Paulo V. hodie sunt revalidatæ. Quid-
quid ergo P. Joannes à Cruce circa Pauli V.
concessionem protulit, nullius momenti fuit,
neque à Pontifice ratum est ac firmum ullate-
nus iudicatum; quidquid bonis alijs Aucto-
ribus facilè credulis pia inclinatio in suarum
Indulgentiarum possessionem celerem persua-
sit. Et Hieronymus quidem Rodriguez, qui
prior in hujus caussæ patrocinium scripsit in
Compendio qq. regular. Resolut. 77. nu. 45.
ita scribit: Vellem equidem quòd hic articulus cla-<marginalia>Hierony-|mi Rodri-|guez auda-|cia notata,</marginalia>
riùs & apertiùs, tamquàm res gravißima à Domi-
no Papa per suas litteras nobis innotesceret: interim
tamen dum non apparet de expreßiori mente suæ
Sanctitatis, probabiliter possunt Religiosi uti<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0452.jpg/>
@@1@<SE452>§. XVI. Circa Indulgentias. 437
<duolan 2><-P>præfatis Indulgentijs. Sic ille. Qui profectò
hac in parte non sine aliqua audaciæ nota vi-
detur processisse. Cùm enim rem gravissimam
fassus fuerit, nec de Pontificis expressa mente
constaret, ubi & assertio incredibile aliquid
præ se ferebat: illam non debuit aperire por-
tam, qua data Religiosi minùs cauti ruerent,
non sine ipsorum pudore à Pontifice seris va-
lidissimis occludendam. Instabat P. à S. Joanne
ut Paulus V. Indulgentias juberet apponi ante
Spiritualia indulta. Recusat ille, & meritò, ne
in ipso animi levitas argueretur, quod nuper
ædificaverat, statim destruente. Et cùm suffi-
cere dictis Religiosis, quod de Indultis spiri-
tualibus dixerat, affirmarit, ad Indulgentias
esse referendum, pia cupiditas æstimavit. Et
hinc res illa gravissima in novum statum com-
mutata, probabilitate vulgata ab eo, qui tem-
peratiùs sensit, cùm tamen alij & clarum &
certum pronuntiarint. Et Pontificem quidem
rem concessisse, sed vocem denegasse, illo
amoliendi judicij levioris notam indignam in-
tuitu, incredibilius profecto est, & viro pru-
dentiæ tantæ, sancto etiam respectu supremæ
auctoritatis, indignum. Cùm aliàs revera id
quod aversabatur, incurreret. Nolebat enim
id concedere, quod nuper fuerat post conside-
rationem seriam & profundam, concessione
indignissimum arbitratus, ne levitati judicij
tribueretur. Atqui re ipsa concessit: ergo in-
conveniens perseverat. Neque enim concessio
intrà sola PP. Minorum claustra remansura,
sed vulganda per orbem, ut experientia com-
probavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1228.</absatz-nummer> Neque ex Bulla Clementis VIII.<marginalia>Ex Bulla|Ciem. VIII.|non posse|argui.</marginalia>
argui verosimiliter potuit: nam quod ad In-
dulgentias attinet apertè fuerat revocatum. In
confirmatione autem cùm Indulgentiæ non
inveniantur memoratæ, pro illis concessionem
non stare, quivis ritè ac rectè judicans cum
Portellio, sibi debuit persuadere; cùm & Pon-
tifex Indulgentias apponi tantopere recusarit:
quidquid in confirmatione clausulæ illæ, de
quibus nu. 1226. videantur indicare. Sub qua-
cumque forma & expreßione verborum. Id siqui-
dem non sufficere ipso, qui impetravit, apertè
censuit, dum pro expressione Indulgentiarum
constanter laboravit. Cùm ergo illæ non suf-
ficerent, de illarum efficacia, utpotè sub qua-
dam generalitate tendentium, validum sumi
non potuit argumentum, subintrante notissima
Juris regula, quod in generali concessione non
veniunt ea, quæ quis non esset in specie vero-
similiter concessurus. Quod præsenti in nego-
tio contingere quis non videat? Cùm sit in-
verosimile Pontificem non uni, aut alteri, sed
Religiosis omnibus concessurum ea, quæ heri
maturitate judicij maxima censuerat abrogan-
da. In quo quidem idipsum deprehendo quod<marginalia>Pro invali-|do usu|quoad re-|servata in|Religiosis|Bullæ Cru-|ciatæ argu-|mentum op-|portunum.</marginalia>
circa Bullam Cruciatæ, de quo Tomo 1. Tract.
5. n. 336. ex eo enim quòd P. Leander sup-
plicationem interpositam à Rege nostro Phi-
lippo Quarto asseruit, quia ita sibi dictum à
Dom. Arauxo, id sufficiens visum est, ut Bulla
Urbani VIII. prohibe&#x0303;tis usum Religiosis quo-
ad reservata non debeat urgens reputari. Et
quid ad hæc Pontifex? Testimonium in casu<-P>@@

<-P>nostro ejus, qui testis instrumentalis censeri
potuit, levissimum reputatum, stante contra il-
lud rationum urgentium apparatu. Quid jam
ergo de testimonio illo testimonij alterius, ex
alterius etiam testimonio pronuntiantis, & in
re quidem non minùs gravi, sed compertissi-
mè graviori, ob animarum pericula, quæ circa
usum Indulgentiarum non ita possunt immine-
re? Ubi & audiendus P. Guiniparus in Iuris
Pontificij defensione Disputat. 2. Quæst. 4. Cap. 3.
nu. 16. ubi ita scribit: Nec testimonium Reli-
giosißimi P. Ludovici à S. Ioanne Evang. juvat
pro adversarijs, tum quia authenticè non con-
stat, nec dicto ejus creditur, quia sunt verba par-
tis &c.</P>
<P>  <absatz-nummer>1229.</absatz-nummer> Et quidem non video cur Religiosi<marginalia>Habere|illos suffi-|cientem In-|dulgentia.|rum the-|saurum.</marginalia>
non debeant esse circa Indulgentias Pontificia
moderatione contenti. Est enim Orbis Chri-
stianus Indulgentijs abundans, & possunt illi
omnibus generaliter concessis perfrui, & insu-
per proprijs, ratione quarum non id habent so-
lummodò, quod sufficere ipsis possit, sed &
quod possit redundare. Sit pro eo comproban-
do quotidianum exemplum à præfato Mag.
Acacio adductum aliosq&#x0301;ue secuto Resolut. 101.<marginalia>De Indul-|gentia|salutationis|Angelicæ.</marginalia>
n. 4. ubi sic ille: Ex quibus omnibus infertur om-
nes fideles Christianos lucrari Indulgentiam ple-
nariam recitantes post solis occasum ter Ave Ma-
ria cum illis versiculis consuetis ad tres Campanæ
pulsus, quamvis ignorent quod recitatione illa in
forma dicta Pontifex (Adrianus) Indulgentiam
fuerit impertitus. Sic ille Latinus redditus.
Licet autem quod de ignorantia dicitur, proba-
bile tantùm sit, id quidem facili notitia ad cer-
titudinem revocatur. Et an non Indulgentia
talis, & quotidiana & facilis sufficiens esse
queat, cùm quotidiano debito competens,
immò & supereffluens suppetat satisfactio?
& sunt etiam plurimæ aliæ ex communibus,
ut roborata divina fiducia in pace in idipsum
possit Religiosus dormire & requiescere. Quod
si & ijs communibus Indulgentijs addantur<marginalia>Eorum inde|felicitas.</marginalia>
propriæ, id quidem eveniet, quod ab Evangeli-
co Vate dictum circa ipsorum requiem, cùm<marginalia>Isaiæ 32.|v. 18.</marginalia>
sit futura opulenta. Et sedebit populus meus in
pulchritudine pacis, in tabernaculis fiduciæ, & in
requie opulenta. Isai. 32. v. 18. Ad quem ego,
finem Titulo præsenti imponens, jam nunc,
adultæ noctis imperio, tendo, sequenti, Deo
benè juvante, post matutinam lucem, initium
præbiturus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0453.jpg/>
@@1@<SE453>438 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><Z>CIRCA
<A+3>TITULM</A+3>
DECIMUMTERTIUM.
<A+1>De Indiarum Episcopis.</A+1>
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>Metropolitanus ut queat in caussa recusati
Episcopi suffraganei à suo Capitulo pro-
cedere.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1230.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Osse quidem à Capitulo recusari<marginalia>Discursus|præsentis|occasio.</marginalia>
Episcopum explorati juris est, ne-
que pro Indijs quidquam est
quod obstet. Quia verò his diebus contra Epis-
copum quemdam interposita est recusatio, &
coram Metropolitano caussa pendet, visum est
nonnihil circa illam hoc loco inseruisse, &
circa convenientiam potiùs, quàm circa juris
competentiam, meum, qualecumque illud sit,<marginalia>Episcopus|recusari|potest.</marginalia>
judicium propalasse. Episcopus quidem à suis
potest Clericis sicut & ab alijs, recusari. Cap.
Si quis, el segundo, deforo compet. sic enim ibi: Si
quis contra Clericum caussam habuerit, Episcopum<marginalia>Cap. Si|quis de fo-|ro co npe-|tenti.</marginalia>
ipsius adeat, qui si ut suspectus fuerit recusatus, exe-
cutor ab eo deputetur &c. Ubi quidem incertum
apparet à quo ut suspectus fuerit recusatus, an
ab actore contra Clericum, an à Clerico ipso.
Circa quod Glossa nihil expressit, quia quod
ad caussam attinet, parùm interest quòd ab
uno aut altero processerit recusatio. Ubi de
Glossa incerti Auctoris loquor sic se habente:
Coràm suo Episcopo conveniendus est Clericus, qui
si recusatur, dabit delegatum partibus non suspe-
ctum. Sed Panormitanus recusationem Clerico
esse adscribendam affirmat, qui & reus. Ber-
nardus autem Parmensis utrique, ita scribens
verb. Actor. Supra dixit quòd Reus potest recusare<marginalia>Bernardus|Parmensis.</marginalia>
Ordinarium, & actor similiter, ut hic dicit. Sic
ille. Est ergo certissimum posse Episcopum à
Clericis recusari. Pro quo & est Cap. Placuit
1. & 2. Quæst. 6. Caussæ 2. quorum prius sic
habet, Placuit ut à quibuscumque judicibus Eccle-<marginalia>Cap. Pla-|euit. 1.</marginalia>
siasticis ad alios judices Ecclesiasticos (ubi est au-
ctoritas major) fuerit provocatum, audientia non
denegetur. Sic S. Julius Pontifex. Secundum
autem ita: Placuit ut Presbyteri, Diaconi, vel<marginalia>Cap. Pla-|cuit 2.</marginalia>
ceteri inferiores Clerici in caußis, quas habuerint,
si de judicijs Episcoporum suorum, questi fuerint
&c. Ubi licet de appellatione agi videatur,
idem est de recusatione dicendum, quia à pari
currunt, ut tradunt communiter Scriptores
apud Dom. Barbosam in votis decisivis &c. lib.
1. Voto 4. n. 98. & 103. Ex quibus etiam com-
pertum habetur Episcopum à Capitulo posse
recusari, cùm tantùm sit collectio Clericorum,
in quorum caussis, sicut in alijs, potest Episco-
pus esse suspectus, & fortè plus in illis, circa
quod nequit verosimiliter dubitari. pro quo &
facit quod habet Dom. Barbosa Allegat. 73.<-P>@@

<-P>nu. 5. de Potestate Episcopi, dum de Adjunctis<marginalia>Vnde Epis|copus su-|spectis Ca-|pitulo.</marginalia>
agit à Concilio Tridentino dispositis pro caus-
sis Præbendariorum, sic enim ille: Ratio au-
tem, quæ movere potuit Pontifices ac Patres Con-
cilij Tridentini ad Adjunctos hujusmodi creandos
pro cognoscendis & decidendis gravioribus Capitu-
larium caußis, illa magis communiter aßignari so-
let, scilicet ad temperandam æmulationem Præla-
torum, & oppositionem, quam habent cum Capitu-
lis & Canonicis, juxta considerata per Abbatem in
Cap. finali num. 6. de Consuet. Declarat. 3. &c.
Quod quidem non tollit quo minùs recusatus<marginalia>Licet aliàs|notæ probi-|tatis.</marginalia>
Episcopus possit esse probatæ vitæ, ac virtutis
valde notæ; ubi & mirabile illud, quòd licet
caussa recusationis expressa non sit probata,
dum modò talis esset, quæ si probaretur, esset
legitima, ea pendente nequeat recusatus pro-
cedere, quòd si procedat, acta sint ipso jure
nulla, ut tenent Innocentius, Francus, & alij
adducti à P. Fragoso Tomo 1. regiminis Reipu-
blicæ Christianæ Parte 1. Lib. 5. Disp. 12. n. 220.
Quamvis sint aliter sentientes, de quo infe-
riùs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1231.</absatz-nummer> Quæ cùm ita se habeant, existimo<marginalia>Recusatie-|nem Capi-|tuli non|videri con-|venientem.</marginalia>
tamen regulariter loquendo recusationem di-
ctam non esse convenientem, & in ea posse
gravia peccata & scandala admisceri. Est enim
genus quoddam Schismatis, dum corpus suo à
capite separatur, pro quo vix potest caussa
sufficiens cogitari. Non enim esse alia potest,
nisi gravis oppressio, quæ quidem aut facto
extrajudiciali, aut per sententiam timeatur, &
utrique remedium est à Jure provisum legitimo
ad Superiorem recursu: pro quo est tota caussę<marginalia>Pro oppressis|semper ab|Ecclesia|provisum-|Cap. Om-|nis 2. q. 6.</marginalia>
2. citata Quæstio 6. ex qua sufficiat modò Cap.
Omnis, in quo sic D. Anacletus: Omnis oppres-
sus liberè Sacerdotum (si voluerit) appellet judi-
cium: & à nullo prohibeatur, sed ab his fulciatur
& liberetur. Si autem difficiles caussæ aut majora
negotia orta fuerint, ad majorem Sedem referan-
tur. Et si illic facilè discerni non poterunt &c. justè
ac Deo placitè coràm Patriarcha aut Primate Ec-
clesiastica negotia, & coràm Patritio sæcularia ju-
dicentur. Sic Pontifex sanctissimus satis apertè
significans quàm fuerit ab exordijs Ecclesiæ
consultum ut oppressis Superior in Ecclesia po-
testas subveniret. Id quod non remedio appel-
lationis tantùm, sed alijs in Jure contentis po-
test obtineri. Hinc illud apud Dom. Barbosam
in Collectaneis ad Concilium Tridentinum Seßione<marginalia>Pro carce-|ratis quale|remedinm.</marginalia>
24. Cap. 10. nu. 2. ubi ita scribit: Episcopum in
his, ubi de visitatione aut morum correctione agitur,
omni & quacumque appellatione seu querela, etiam
ad Sedem Apostolicam interposita remota, quæ exe-<marginalia>Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
cutionem nullo modo impedire aut suspendere va-
let, posse procedere, puniri, & exequi; dummodò
procedat sine processu, & sine scriptis, etiam car-
cerando, & carceratos detinendo: tunc enim si car-
cerati appellaverint, posse judicem appellationis co-
gnoscere de prætenso excessu in corrigendo; interim
tamen non impediri aut suspendi executionem eo-
rum, quæ ab Ordinario sunt decreta, de quo suprà
Seßione 13. de Reformat. Cap. 1. nu. 5. Qui
n. 11. id magis explicat dicens id posse Episco-
pum quin valeat recusari uti suspectus. In illa
ergo magna oppressione, qualis est carceratio,
remedium appellationis occurrit; sed quia dam-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0454.jpg/>
@@1@<SE454>§. I. Circa recusationem Episcopi à Capitulo. 439
<duolan 2><-P>mum irreparabile est per appellationem, qua-
tenus ad præteritum non datur regressus; li-
cet esse justa carceratio possit, & visitationis
limites non excedens, pro qua non admittitur
appellatio, juxta citatum Caput. 1. Seßion. 13.
quia tamen remedio dicto est à Concilio pro-
visum loco eodem, ut in quantùm fieri possit
damnum prædictum minuatur. Quia verò sine
actis circa caussam nihil judex ad quem circa
gravamen dictum disponere potest, & carce-
rato non sit facilè de transmissione illorum
agere; sicut esse facile judici in caussa proce-
denti illa denegare, titulo visitationis præ-
tenso, in qua non est appellatio, ab Urbano
VIII. suo est Decreto firmatum, ut si per testium<marginalia>Vrbani|VIII. de-|cretum.</marginalia>
depositiones constiterit acta denegari appellanti,
tunc mandato tradendi acta poßit iudex appellatio-
nis adjicere, ne interim aliquid novi contra appel-
lantem intentetur. Ut videri potest apud Dom.
Barbosam circa citatum nuper Caput. n. 19. Ita-
que sine recusatione stare potest oppressorum
subventio: neque in casu nostro gravamen
illud irreparabile timeri potest, quandoquidem
totum Capitulum non est carceri mancipan-
dum, neque Ecclesia suis destituenda Mini-
stris, ut chorus penitus conticescat, aut divina
officia indecorè, & ita non sine scandalo pera-
gantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1232.</absatz-nummer> Hoc ergo secluso gravamine, rogo<marginalia>Pro incon-|venientia|urgetur.</marginalia>
quid aliud esse possit sola recusatione vitabile,
quando neque præfatum potest ejus beneficio
vitari? Nullum equidem assignari poterit, nisi
quod ad pecuniarias est p&#x0153;nas revocandum.
Atqui illud remedio etiam potest appellatio-
nis amoveri, si in illis fuerit comprobatus ex-
cessus; si enim talis non fuerit, à nullo potest
Superiori judice prohiberi. Cumq&#x0301;ue appellatio
non ita debeat injuriosa censeri, sicut recusa-
tio, ab hac quidem quando illa minimè est ne-
cessaria, temperandum. Neque enim in recu-
satione idem qui in appellatione servatur sty-
lus: in hac enim circa personam judicis nihil
tangitur, sed pro caussa, de qua agitur, acta ju-
dicialia loquuntur: in recusatione autem ju-
dicis violatur auctoritas, dum ea proponuntur,
quæ suspicionem, non quidem levem, sed benè
fundatam, injusti procedendi modi possint cui-
cumque ritè sentienti persuadere. Quod in ca-
su nostro præsertim videre licet: cùm de recu-
satione Episcoporum agatur, in quibus tituli
cognationis, amicitiæ cum collitigantibus, &
alij hujusmodi non inducuntur, sed inimicitiæ,
in qua odium formale, & charitatis ac gratiæ
justificantis destructivum continetur; quod
quidem in Episcopo verosimiliter suspicari,
sine illius gravi nequit injuria, dum illud ma-
nifestis ntis non se manifestum reddit.
Talia autem revera existere, creditu est profe-
ctò difficile in Episcopo, qui perfectionis sta-
tum profitetur. Et ut tale aliquid accidat, id
ipsi objicere, quando necessitas non urget, ne-
quit sine ipsius injuria consistere. Non esse
autem necessitatem ex dictis compertum ha-
betur: unde & graviùs provocandum meritò
timeri potest. Quod quidem à Gregorio IX.
prævisum, ut videre est in Cap. Suspicionis de
offic. judic. deleg. in quo sic ille: Suspicionis<-P>@@

<-P>caussa contra judicem aßignata, non ipse (qui for-<marginalia>Cap. Sus-|picionis de|off deleg.</marginalia>
san provocatus abesset) sed arbitri potiùs, coràm
quibus probatio est facienda, & ad quos omnia, quæ
ad hunc articulum faciunt, pertinere noscuntur,
possunt ad hoc terminum aßignare. Sic ibi. Circa
quod Glossa Bernardi sic habet Verb. Forsan:
Sed refert se ad id, quod contingere solet, licet non<marginalia>Glossa Ber-|nardi Par-|mensis.</marginalia>
debeant moveri: tamen indignantur pro majori
parte: & ideò quòd forsan provocatus est contra
illum, non debet terminum ad hoc cognoscendum
aßignare, ne sibi obesset arctando ipsum &c. Id
autem quod ad provocationem spectat, ex ap-
pellationis nequit interpositione timeri: unde
remedium recusationis in casu præsenti minùs
debet conveniens & opportunum judicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1233.</absatz-nummer> Quod equidem ex eo quod in citato<marginalia>Amplior|probatio.</marginalia>
Capite additur, comprobandum venit, in quo
jurisdictio non penitus subtrahitur recusato,
quod ita conveniens visum est, quandoquidem
recusationis caussa poterit insufficiens censeri,
& sic recusans sub omnimoda recusati manere
potestate: unde & Glossa dudum adducti Ca-
pitis sic prosequitur: & licet sit provocatus, non<marginalia>Glossa ejus-|dem.</marginalia>
tamen proptereà poterunt ipsum declinare quasi of-
fensum, cùm habeat jurisdictionem cessante proba-
tione suspicionis. ff. apud eum, à quo appelletur. l.
unica. Sic illa. Cùm ergo ita contingere possit,
& frequentiùs contingat, ut pro Episcopis fa-
vorabilis sententia feratur: Ecce recusantem
in manibus recusati. Quid jam ultrà? Succe-
det lis: in qua si victor, cum pudore recogno-
scere incipiet se fuisse in recusationis caussa
deceptum, si autem victus, ad appellationis re-
medium confugiet, & serò, ac post offensio-
nem Episcopi, ad id veniet, ad quod venire sine
præmissis incommodis potuisset. Et offensio-
nis memoriam non facilè delendam suspicari
meritò poterit, cùm præter eam, quam secum
affert offensionem, multa in ejus antecessio-
ne & prosecutione admisceri soleant, qui-
bus exacerbari recusatorum animi censuerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1234.</absatz-nummer> His addendum posse recusatum suæ<marginalia>Roboratur|assertio ex|recusatione|frivola.</marginalia>
integritatis conscium, non obstante recusa-
tione in caussa procedere, dum frivolam & in-
justam reputat; pro quo Doctores, quos addu-
cit & sequitur P. Fragosus suprà nu. 222. Pau-
linus Berti in Praxi Criminali Regularium Cap.
14. Tit. 3. n. 52. & alij communiter. Non ob-
stante eorum sententia, de qua n. 1230. de caus-
sa, quæ revera non extet, nec probata sit; cùm
tamen, si probata fuisset, pro recusatione suffi-
ceret id, quod, ut ibidem dictum, sunt qui ne-
gant, absolutè loquentes, ut videri potest apud
Dom. Barbosam citato Voto 4. nu. 107. quibus-
cum ille. Et videtur prorsus inverosimilis sen-
tentia, & neque jure, neque ratione munita.
Quod enim non est, nullum habere potest ef-
fectum, ut est universaliter acceptum axioma.
Neque per fictionem juris hoc loco aliquid
comminisci. Ubi enim illud? Aliàs recusationi
cujusque poterit applicari, ut vera fictione ju-
ris reputatur. Si autem circa hoc appellatio in-
terponatur, jam in eum scopulum recusans
impingit, quem contenderat evitare, dum ad
appellationem recurrit, quam ut defugeret, re-
cusationis remedium amplexus fuerat, quod
opportunius reputarat.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0455.jpg/>
@@1@<SE455>440 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1235.</absatz-nummer> Circa quod est etiam doctrina Lau-<marginalia>Iudicem|Sanctæ|vitæ non|posse recu-|sari.</marginalia>
rentij de Peirinis Tomo 1. de subdito Religioso.
Tit. de Obedientia quæst. 1. §. 2. quam ample-
ctitur Dom. Barbosa Voto nuper citato nu. 108.
qui asserunt virum notæ sanctitatis, & eximiæ
virtutis non posse recusari, quia caussæ recu-
sationis non sunt præsumendæ in illo, vitæ
enim eximia probitas non patitur proximum
persequi capitali inimicitia, aut gravi odio, vel
iniquo affectu. Pro quo & allegatur Joannes
Andreas in Capite postremo de Appellat. ubi ponit
exemplum in judice Monacho Cisterciensi, &
in quolibet homine sanctæ vitæ Ancharranus,
Butrius, Abbas, Imola apud eumdem, qui de
Carthusiensi, & de alio Religioso magnæ ob-
servantiæ. Adduntur & alij, sicut & Jacobus
Laurentius contrarium sentiens. Sed quid ille
inter tantos? Pro quo & P. Josephus Aldrete
de Religiosa disciplina tuenda lib. 2. Cap. 28. nu.<marginalia>Nec Reli-|gionis Præ-|latos.</marginalia>
33. de Religiosis loquens, juncta ratione,
quam ex Baldo adducit nu. præced. ubi sic ait:
Rectè autem judicavit (Pontifex) hoc maximè<marginalia>P. Aldrete.</marginalia>
expedire in Religionibus, in quibus rectè præsumi-
tur Superiores justitiam administraturos, ut ait
Baldus in Cap. 3. de Appellat. Sic ille. Ex quo &<marginalia>Cur non &|Episcopi.</marginalia>
videtur colligi posse à fortiori non esse Episco-
pum recusandum, quandoquidem statum vitæ
perfectæ profitetur, ut superiùs dicebamus,
quem tamen non profitetur Religiosus, sed
tendentiæ in illam, ut est communis Docto-
rum sensus, & est ante alios D. Thomas 2. 2.
q. 184. arti. 5. 6. & 7. Pro quo illud præ alijs
supponendum & præmittendum, quod tradit
Dom. Barbosa, dignissimus & ipse Episcopus,
Tomo 1. de Potest. Episcopi Tit. 1. Cap. 7. Glossa
3. nu. 1. quòd scilicet non solùm mortifero
peccato, sed etiam illius debeat suspicione ca-
rere. Id quod in caussa præsenti ritè cadit,
ubi de inimicitia agitur, propter quam vio-
latio justitiæ, & oppressio innocentis timea-
tur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1236.</absatz-nummer> Sed responderi ad hoc potest, ni-<marginalia>Objectio ex|eo quòd|Episcopi|possint jux-|ta lus Ca-|nonicum|recusari.</marginalia>
miùm præfato argumento probari, & eatenus
nihil, scilicet Episcopum non posse recusari;
cùm tamen oppositum in Jure expressum ha-
beatur. Cap. Accedens 2. & 4. Vt lite non conte-
stata. In quorum primo duo Episcopi, quia suf-
fraganei ejus, cujus agebatur caussa, legitimè
recusati declarantur. In altero propter consan-
guinitatem Consopicensis Episcopus in Bri-
tannia. Cap. Caussam. el segundo, de offic. dele-
gati, quia dominus erat adversarij collitigan-
tis. Cap. Insinuante eod. tit. quia adversarius
Episcopo erat familiaris. Cùm ergo Episcopo-
rum esse possit legitima recusatio, quæ supe-
riùs dicta non videntur sufficienti fundamen-
to consistere: unde inimicitiæ in illis possunt
præsumi, quæ capitales, aut graves sint: vel si
non tales, pro recusatione leves sufficere de-
bemus affirmare: quæ neque videntur posse
cum præfatis apta ratione componi. Sed qui-<marginalia>Circa id|observatio|peculiaris.</marginalia>
dem, ut verum sit, nec valens salva Juris au-
ctoritate negari, posse recusari Episcopum, id
tamen affirmare securè possumus in illo ti-
tulum inimicitiæ sine adminiculo alio mini-
mè contineri: neque illius ex depravato affe-
ctu ortæ fieri mentionem. Quod quidem ex<-P>@@

<-P>adductis Capitibus probari sufficienter potest:
unde circa inimicitiam simpliciter sumptam
attentio judicis est valdè necessaria, unde il-
lius perspecta qualitate pro Episcoporum sua-
deat auctoritate congruum dictamen effor-
mare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1237.</absatz-nummer> Est tamen circa hoc accurata Glossę<marginalia>Cap: Cùm|oporteat,|de accu-|sation.|circa Epis-|coporum|tuitionem.</marginalia>
doctrina in Cap. Cùm oporteat, de accusationi-
bus, ubi præmittenda Capitis ejusdem species, sic
enim ibi: Sanè venientibus ad Apostolicam Sedem
G. & H. Canonicis Vicensibus, & multa enormia
contra Vicensem Episcopum proponentibus coram
nobis: quia illa non debebamus sub dißimulatione
transire, vobis inquisitionem illorum duximus com-
mittendam. Verùm dictus Episcopus antequàm ad
ad ipsum vestra citatio pervenisset, ad præsentiam
nostram accedens proposuit, quòd illi qui enormia
de ipso suggesserant, typo malitiæ potiùs, quàm
justitiæ zelo ducti nobis hujusmodi intimarunt:
cùm ipsi ejus sint inimici manifesti, & cum ejus
hostibus conversentur, consanguineosque suos ac com-
plices intendant ad testificandum producere contra
ipsum &c. Juxta quæ Innocentius III. con-
gruam decisionem adjungit. Et videre juvat
circa illa Pontificis dignissimam attentionem,
sicut & non insolitos Canonicorum adversus
Episcopos criminales spiritus, innocentibus
etiam infensos, ut credi ipsis facilè non debeat,
licet non penitus repellendis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1238.</absatz-nummer> Juxta prædicta ergo sic Glossa pro-<marginalia>Glossa cir-|ca inimici-|tiæ quali-|tatem.</marginalia>
cedit V. Inimicus. Patet hic quòd inimici nec ad
prosequendum inquisitionem, vel testimonium ad-
mittuntur, vel ad denunciandum, sive accusandum,
ut suprà eo Cap. 1. & infrà Cap, proximo. Sed non
determinatur quales inimicitiæ repellant hic ab in-
quisitione, vel testimonio. Et videtur quòd capita-
les, & conspirationes tantùm. Inf. de Simonia Cap.
Per tuas, 1. & inf. Cap. prox. & Instit. de excu-
sat. tit. §. Inimicitia. & §. Item si propter inimi-
citias, & ff. de Arbit. l. licet, quia non quilibet ini-
micus repellitur, sed ille tātùm, qui nimia familia-
ritate conjunctus est. ff. de Verbor. significat. l. lata
§. amicos. Item propter leves inimicitias non ex-
tinguitur legatum, ff. de adit. legati. l. 3. §. Non
solùm in fine. Sed contra videtur quòd propter le-
ves etiam repellantur: quia propter civilem contro-
versiam repellitur quis ab accusatione suprà de re-
stit. spoliat. Cap. Item cùm quis. Illæ dicuntur gra-
ves inimicitiæ, quæ sunt de statu hominis, vel de
bonis ejus 2. q. 5. Cap. Accusator. & argum. opti.
suprà de donationib. Cap. Propter ejus ingratitu-
dinem. Et C. de revocat. don. l. ult. ff. de excu-
sat. tut. l. Propter litem. Sol. Arbitrio judicis re-
linquitur quæ inimicitiæ repellant in talibus. Ar-
gum. in Authent. de testibus. §. Si verò dicatur.
Coll. 7. & suprà eod. Cap. Super his: & suprà. de
offic. deleg. Cap. Caussam. & dicit lex quòd non
semper repellitur testis, sed judex æstimabit an sit
ei credendum, vel non. ff. de quæst. l. 1. §. Præ-
tereà inimicorum. & §. Quæstionem. Sic Joannes
ibidem adductus, Andreas scilicet clarissimus
Canonum Sacrorum Interpres, licet & alius
fuerit Joannes Monachus Cardinalis Extrava-
gantium communium Scholiastes, & ipse ce-
lebris inter Interpretes. Citatus etiam in Cap.
Legitima, de appellat. in 6. & fortè is idem, qui
hoc loco.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0456.jpg/>
@@1@<SE456>§. I. Circa recusationem Episcopi à Capitulo. 441
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1239.</absatz-nummer> Ex quibus pro Episcoporum aucto-<marginalia>Quid inde|pro Episco-|pis.</marginalia>
ritate tuenda id habemus, ut cùm inimicitiæ
qualitas juxta prudentis sit judicis arbitrium
regulanda, & in illis non debeat facilis præberi
ipsi assensus ob rationes dictas, rarò veniant
recusandi. Licet autem in Jure illæ habeantur
caussæ, ob quas recusari possunt, non est prop-
tereà asserendum sinistrè de ipsis judicari: sed
id litigantibus datum, ut sine timore possint in
caussarum suarum prosecutione procedere. Ita-
que Juri non est suspectus Episcopus, sed quia
esse litigantibus potest, eorum condescendit
infirmiori sensui, in quo & Episcopo consulit,
dum ipsum à molestis recusationis contro-
versijs amovet, & animi turbamentis, in quæ
possit incidere provocatus, juxta dicta n. 1232.
Quæ provocatio cessat, quandoquidem in Jure
recusationis debet caussa recognosci, & ut ait
ibidem Glossa adducta: Non debet judex proptereà<marginalia>Glossa.</marginalia>
moveri, quia non facit ei injuriam, cùm utatur
jure suo, suprà, de Elect. Cap. Cùm Ecclesia Vul-
terana ff. de injur. l. Injuriarum. §. 1. & hoc est
ei à Iure concessum: ut hic & 1. de appell. Cap.
Secundò requiris. §. 1. & Cap. Cùm speciali. Sic
ibi. V. Forsan. Circa quod Episcopalis pruden-
tia laudabiliter adhibenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1240.</absatz-nummer> Ut autem ad præsentem casum præ-<marginalia>Circa præ-|sentis caus-|sæ conclu-|sionem quæ|faciant.</marginalia>
dicta revocemus, difficile sanè futurum est
Capitulo inimicitiæ caussas pro recusatione
sufficientes allegare, & circumstantijs dispectis
vix poterunt scandala, & alia Prælato inhono-
rifica devitari. Ubi & rogo an recusatio dicta
sit pro negotio aliquo speciali, an generalis pro
præsentibus & futuris? In quo quidem mole-
stias sibi inferendas conentur amoliri. Si priùs
dicatur, quod scripsi, scripsi. Hoc opus, hic la-
bor est. Posterius autem nequit rationabiliter
intentari, quia neque rationabiliter obtineri.
Neque in Jure tale aliquid succurret, quòd sci-
licet Capitulum maneat in perpetuo schisma-
te, à sui scilicet Capitis divisione, & in perpe-
tuæ inimicitiæ statu, inter eos futuræ, qui quo-
tidie concurrunt, & debent Episcopo mini-
strare. Immò contra id stat aperta decisio in
Cap. Consuluit de Appellat. ubi illud, quod si ge-
neraliter appellationem quis interponat pro omni
gravamine, quòd sibi posset contingere, hujusmodi
appellatio tenere non debet. Eamdem autem ra-
tionem esse de recusatione habetur in Cap. Su-
per eo. eod. tit. Jam quod ad molestias attinet,
inevitabiles ipsis futuræ, si Episcopus sua velit<marginalia>Visitatio|Episcopo ut|semper li-|ceat erga|Capitulum.</marginalia>
uti potestate. Visitare enim Capitulum quoties
voluerit valet, ut ex Decreto Concilij Triden-
tini constat Seßione 6. Cap. 4. de Reformat. pro
quo nequit esse recusatio, ut dictum n. 1231.
Circa quod & videndus Dom. Barbosa ibi:
nu. 12. id statuens, quod alibi, posse scilicet
visitatos puniri, sine judiciali tamen strepitu,
usque ad carcerationem. Pro quo & citata Al-<marginalia>Vide etiam|circa Cap.|10. Sess. 24.|n. 11.|Limitatio|quædam|rejecta.</marginalia>
legat. 73. n. 38. ubi tamen adducit Conlusitan&#x0169;
suum Gabrielem Pereira in Tractatu de Manu
Regia Cap. 7. de cognitione violentiæ num. 18.
Tomo 1. ubi tradit Visitante&#x0303; etiam si recusetur,
posse procedere ad ulteriora, nisi quando ante
visitationem fuerat jam judicatus pro suspecto.
Quæ limitatio Scriptoris illius est, non benè
apud omnes accepti, & contra se habentis Con-<-P>@@

<-P>cilij Tridentini compertissimam sanctionem,
de qua nuper. Et mirum sanè fuerit recusatio-
ne id fieri posse, quod nullis exemptionibus, con-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
suetudinibus, sententijs, juramentis, Concordijs po-
test impediri. Ubi & notandum illud Senten-
tijs, ibi enim & sententia judicis, ad quem
recusatio pertinet, comprehensa, ut illa etiam
non obstante, potestas visitandi in recusato
debeat conservari. Et quidem judex talis, &
Metropolitanus præsertim, apud quem modò
caussa vertitur, pro Episcopali oportet aucto-
ritate tuenda fidelis patronus assistat, ne fortè
cum ipso, aut successoribus id fiat, quod ipse
erga Episcopum suffraganeum, minùs decorum
& honorificum, faciendum judicarit. Et porta
hujusmodi claudenda malitiæ, quæ (quidquid
de præsenti Capituli prætensione sit, circa
quam severiori non est animus instare judicio)
authentico abutens exemplo, ad inconcessa per-
tendat, ut aliàs D. Petrus Chrysologus. Mali-
tiam enim hoc in genere intervenire posse, &
obviandum illi, ex Avendaño, Paz, & Gre-
gorio Lopez tradit, & cavet Curia Philippica
Parte 1. §. 7. n. 13. In quo & morbum remedio
dignum agnoscit Innocentius Quartus, cui &
remedium adhibere conatus in Cap. Legitima<marginalia>Cap. Legi-|tima de|Appellat.|ln 6.</marginalia>
de Appellat. in 6. In quo quidem Canone id
correctum, quod ex Cap. Suspicionis, dictum
n. 1232. Statuitur enim, ut ipsis arbitris per iudi-
cem competens terminus præfigatur. Pro casu au-
tem nostro nihil obesse id potest; immò valet
conducere, quandoquidem ad plura se potest
extendere indignatio judicis recusati, cùm &
illi concedatur prætereà in caussa procedere, si
arbitri intra præfixum terminum recusationis
caussam minimè terminarint.</P>
<P>  <absatz-nummer>1241.</absatz-nummer> Circa quod dubitat fortè quispiam,<marginalia>Difficultas|ex defectu|appellatio-|nis.</marginalia>
quomodo caussa prædicta recusationis apud
Metropolitanum judicem transigatur, quando-
quidem ad arbitros à partibus electos id spectet,
juxta Canones præcitatos: neque tale aliquid
ad ipsum devolvi queat, nisi via appellationis
legitimæ, pro quo & extat speciale Decretum
Urbani VIII. apud Dom. Barbosam in Colle-
ctaneis ad Concilium Tridentinum Seßione 13.
Cap. 1. & recusatio ipsa debet ante judicem
recusatum proponi. Sic enim expressè in Cap.
Cùm speciali de Appellat. ubi Innocentius Ter-<marginalia>Cap. Cùm|speciali.</marginalia>
tius ita statuit: Statuimus ut si allegaverit se iu-
dicem habere suspectum, coràm eodem caussam iu-<marginalia>Recusatio|coram recu-|sato præ-|sentanda.</marginalia>
stæ suspicionis aßignet, ut & ipse cum Adversario,
vel (si fortè adversarium non habeat) cum iudice
arbitros communiter eligat: aut si communiter
convenire non poßint, absque malitia ipse unum, &
ille alium eligat: qui de suspicionis caussa cognos-
cant: & si nequiverint in unam concordare senten-
tiam, advocent tertium, ut quod duo ex ipsis decre-
verint, robur obtineat firmitatis. Sciantque se ad id
fideliter exequendum, ex injuncto à nobis in virtu-
te obedientiæ sub obtestatione divini judicij distri-
cto præcepto teneri. Sic Pontifex. Et in casu
præsenti id accidit, quod parenthesi contine-
tur, cùm adversarium qui recusat non habeat,
& contra Episcopum negotium penitus diriga-<marginalia>Quid si fri-|vola recu-|satio à re-|cusato cen-|seatur.</marginalia>
tur: unde ipse & Capitulum eligere arbitros
debuerunt. Sed quia Episcopus recusationem
potuit frivolam reputare, juxta dicta; circa hoc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0457.jpg/>
@@1@<SE457>442 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 13.
<duolan 2><-P>quidem potuit appellatio instrui testimonio
accepto: vel si haberi non potuit ab ipso, re-
cusationis repulsa comprobata, & voce appel-
lationis assumpta. Ex eo enim quòd quis non
audiatur posse appellationis remedium assumi,
in Jure habetur expressum. Sic enim Cap. Si-
gnificavit, & Cap. Significantibus. de Appellat.
In priori sic in casus propositione: Iudices hu-<marginalia>Cap. Signi-|ficavit &|Cap. Signi-|ficantibus|de appellat.</marginalia>
iusmodi exceptiones admittere noluerunt: quare Se-
dem Apostolicam appellavit. Posterius habetur
etiam in Titulo de libelli oblatione, & est 2.
ubi sic: A judicibus postularunt: quod cùm ipsi fa-
cere denegarent, ad nostram audientiam provoca-
runt. In eo ergo casu poterit Metropolitanus
recusato in recusationis judicio consentire, &
id erit convenientius: quia vix est credibile
contra Episcopum quidquam posse proponi,
quod urgeat, & in dubio favendum ipsi, quia
& pro eo adducta faciunt, & personam rei ge-
rit, unde currit notissima regula. Et quidem,
ut ampliùs urgeam, & pro veritate fundamen-
ta ipsius veritatis inculcem: in recusatione hu-
jusmodi, numquàm tales opponentur caussæ,
quæ evidentiam præ se ferant, & ita ad Sum-
mum rem in statu dubio constituant, unde id
currit, quod diximus, ut scilicet pro recusato
debeat pronuntiari. Sic etiam quamplurium
controversiarum radix amarissima penitùs
evelletur. In quo etiam alteri occurretur ab-
surdo. Si enim judex appellationi deferat, &
recusatum ut stet juri compellat, recusationis
caussas eo ipso videtur non leves reputare, &
præ judicio quodam arbitrorum sententiæ
præire, ut illi meritò conformare se ipsi possint
non inventuri ducem meliorem. Quod autem
recusatione admissa negotium ad Metropolita-
num remitti possit, in citato Cap. Cùm speciali
habetur expressum, de quo D. Carascus del
Saz circa leges Recopilationis Capite 9. nu. 230.
Ubi de Indijs specialiter. Et hæc pro casu præ-
senti satis, quæ utinam aliquando sint pro simi-
libus profutura.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Indicos Archiepiscopos difficultates ali-
quot enodatæ. Ad Cap. 5.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1242.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod de Ordinibus dictum non<marginalia>Circa Ordi-|nes non ac-|cepto Pal-|lio.</marginalia>
accepto Pallio, ijs pervisis, quæ
à Nobis dicta, doctus Prælatus, annuentibus
doctis alijs Magistris pro praxi amplecti mini-
mè dubitavit. Ubi quidem circa valorem Or-
dinum dubitatio esse nulla potest, siquidem ra-
tione prohibitionis subesse illa nequit, immò
in prohibitione ipsa futurus valor supponitur.<marginalia>Cap. Quòd|sicut, de|elect.</marginalia>
Cùm id non tamquàm simplex Episcopus, sed tam-
quàm Archiepiscopus facere videatur. Cap. Quòd
sicut, de Election. §. Super eo. Prohibetur ergo,
non ex eo quòd non sit revera facturus, sed<marginalia>Eorum va-|lorem esse|indubitabi-|lem.</marginalia>
quia facturus indebito respectu. Idem constat
ex prohibitionibus alijs, contra quas qui ordi-
nati fuerint, ab Ordinum exercitio suspendun-
tur, nulla circa valorem dubitatione subeunte.
Sic varijs in locis Conciliorum, Juris Cano-
nici, & Pontificiarum Constitutionum, ut vi-<-P>@@

<-P>deri potest apud Scriptores de Censuris pertra-
ctantes. Et ut de alijs taceamus, sit satis Decre-
tum Concilij Tridentini Seßione 14. Cap. 1. de<marginalia>Concilium|Tridentin-</marginalia>
Reformat. ubi prohibitio extat circa Episcopos
alienos subditos ordinantes, & sic in fine: Ta-<marginalia>Vide P.|Azor To-|mo 2. Lib.|3. Cap. 34.|Quæsito 6.|minùs ta-|men pro-|bandum|circa id,|quod asserit|de Confir-|matione.</marginalia>
liter verò promotus ab executione Ordinum suscep-
torum, donec suo Prælato visum fuerit, ipso jure
sint suspensi. Sic ibi. Quod quidem adnotasse
oportuit, ne fortè ex dubio etiam probabili,
circa Ordines esse communis objectio possit,
de non admittenda opinione in praxi circa
usum Sacramentorum, ut necessarium prop-
terea sit ea sub conditione, juxta communem
Doctorum sensum, iterare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1243.</absatz-nummer> Circa quod difficultas etiam occurrit<marginalia>Circa Oleo-|rum sacro-|rum conse-|crationem.</marginalia>
in consecratione Chrismatis, & Sacrorum
Oleorum: illa enim cùm ex Ordinatione Ec-
clesiæ, & ritibus constitutis ab ipsa consistat,
si ea desint, aut eorum aliqua, quæ de substan-
tia videantur, non videtur posse subsistere con-
secratio. Ubi neque probabili opinioni locus
esse potest, quia juxta illam Sacramentum
Confirmationis & Extremæ unctionis opinio-
ni manebit obnoxium, & ita dubium. Jam
quòd ad consecrationem prædictam Pallium
in Archiepiscopo requiratur ex prohibitione
constat in Capite citato. Et valde quidem sub-
stantiale requisitum apparet, cùm ad Ministri
personam spectet, qui minimè aptus ad fun-
ctionem prædictam judicatur. Neque est simi-
le quod est de Ordinum collatione dictum, quia
ibi institutioni statur Christi, & est pro eo
aperta declaratio, ut vidimus, quod secus in
præsenti accidit, ubi consecratio ad dispositio-
nem Ecclesiæ revocatur. Sed verò neque circa<marginalia>Esse etiam|prorsus|certam.</marginalia>
hoc esse rationabilis potest dubitatio, quia
prohibitio dicta minimè substantiam conse-
crationis attingit, cùm Minister aliàs sit pro ea
aptissimus & ritus plenè in ejus confectione
servetur. Id quod in citato Capite, Quod sicut, pa-
riter indicatum, neq; ullum inter ibi prohibita
discrimen assignatum, & facere revera, quæ
ibi dicuntur, asseratur. Sed tamquàm Archiepis-
copus facere videatur: ea inquam quæ Episcopo
ut tali congruunt, quidquid de alijs sit ad ex-
teriùs regimen spectantibus, ut est Concilij
celebratio, quæ Archiepiscopo secundùm su-
periorem competit dignitatem. Et quidem si
circa valorem Ecclesiæ versaretur intentio, id
insinuari aliquomodo debuisset, cùm tamen
non ita inveniamus factum, sed oppositum
apertè ut vidimus, indicatum. Cùm non liceat.<marginalia>Caput|Quod sicut.</marginalia>
Id tantùm ibi. Et manifestum est ex eo quòd
aliquid non licere dicatur, neutiquàm valorem
actus infirmari. Et præfata quidem verba supra
ea cadunt, quæ statim enumerantur; post quæ
sic Pontifex: Multùm profectò præsumit, qui an-
tequàm impetret Pallium, Clericos ordinare præsu-
mit. Hæc Innocentius. Ex omnibus ergo enu-
meratis in sola ordinatione præsumptionem ar-
guit, de qua fuerat interrogatus, sed cum mani-
festa valoris recognitione, ut de alijs ad Epis-
copalem gradum pertinentibus existimare si-
militer debeamus.</P>
<P>  Jam quod ad Episcoporum consecrationem<marginalia>Circa Epis-|coporum|consecratio-|nem.</marginalia>
attinet, ut incertus illius valor sit ex eo argui
potest, quia sine dispensatione stare illa nequit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0458.jpg/>
@@1@<SE458>§. III. Circa dispensationem pro Consecratione &c. 443
<duolan 2><-P>nisi tres Episcopi assistant: & pro consecratio-
ne ab uno Indicum extat privilegium, de quo
aliàs. Atqui quod in uno isto debeant concur-
rere canonica requisita, ex tenore concessionis
habetur, dum sic dicitur: Vt deinceps perpetuis<marginalia>Bulla Pij|Quarti.</marginalia>
futuris temporibus, post eorum electionem, & assum-
ptionem huiusmodi, nullo autem sibi obstante Cano-
nico impedimento, à quocumque maluerint Catho-
lico Antistite &c. de quo in Additionibus nu. 87.
Consecratorem autem nondum habere Pal-
lium, inter Canonica est impedimenta com-
putandum: nec videtur verosimile velle Pon-
tificem ut ejus dispensatio locum habeat illo
extante, dum omnia removisse dilucidè com-<marginalia>Validam|esse ostendi-|tur.</marginalia>
peritur. Sed quidem idem circa hoc dicendum
quod circa præfata, & valor irrefragabilis asse-
rendus; ex parte enim consecrandi nullum esse
impedimentum supponitur, & ex parte con-
secratoris requisitum Pontificium verissimè
concurrit, cùm dicatur, A quocumque maluerint
Catholico Antistite. Impedimenti autem memo-
rati concursum excusat necessitas, quia est tan-
tùm pro decentia constitutum, & cùm Ordi-
num valorem non tollat, neque consecratio-
nis, quam multi censent non esse Sacramen-
tum, de quo in Additionibus n. 86. & videtur
etiam amplecti Mag. Acacius de Velasco Tomo
2. Resol. 298. in fine, ubi citato P. Azorio pro
contraria sententia ita subdit: Alij defendunt<marginalia>An sit Sa-|cramentum.</marginalia>
non peccare (consecratum in statu peccati mor-
talis) quia per consecrationem nullum Sacramen-
tum, nec Characterem recipit: quod certò recipit<marginalia>Mag. Aca-|cius de|Velasco,|adductus|etiam n.|875.</marginalia>
in actu consecrationis est tota potestas Pontificia &
Ordinis, qua potest ordinare, consecrare, benedica-
re, & ceteros actus Episcopales exercere. Sic ille,
nihil prætereà subjiciens, utpotè qui cum D.
Thoma sentire videatur, de quo citato in loco.
Quòd si Sacramentum sit, & ita nomine Or-
dinum veniens, ex eo nullum resultat obstacu-
lum, sed potiùs propositæ veritatis confirma-
tio: cùm constet Ordines, etsi prohibeantur,
validè conferri. Cùm ergo circa Ordinationem
Episcopi impedimentum non præstet defectus
Pallij, in concessione pro Indijs juxta formam
dictam, eodem modo credendum est processisse
Pontificem, ut nullo modo obstare velit, quod
in ordinario consecrationis modo neutiquàm
obstitisset. Unde nullo modo ad consequen-
tiam trahi potest, quod de Apostolicarum Lit-
terarum defectu citato Additionum loco est à
Nobis validissimè comprobatum, quod Cap. 3.
præsentis Tituli non leviter fuerat stabilitum, de
quo & alibi, circa quod & aliquid statim.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa dispensationem pro Indijs ut unus pro
consecratione sufficiat Episcopus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1244.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum de hoc citatis nuper locis,<marginalia>In dispen-|satione pro|consecratio-|ne Episcopi|an Pontifex|secutus|opinionem|minùs|probabilem|& tutam.</marginalia>
sicut & in Auctario non semel, un-
de hîc non hærebo. Ut probabile modò sit ad
consecrationem hujusmodi tres esse necessa-
rios Episcopos, plures D. Caramuel adducit
Auctores, qui & ita sentiunt, dispensationis
Pōtificiæ conscij, quam cùm negare nequeant,
Pontifices in eo probabilem censent sen-<-P>@@

<-P>tentiam amplexos, etsi revera minùs illa tuta
sit: quomodò enim minùs tuta esse non<marginalia>D. Caram</marginalia>
possit, ex cujus praxi ea inconvenientia emer-
gunt, de quibus Capite 3. & alibi. Et eum qui-
dem in Apologemate, de quo Nos Tomo 1.
Auctarij sic philosophantem adducit P. Carde-
denas Tomo 1. Crisis cōtra ipsum Tract. 1. Disp. 15.
n. 127. & 128. & ad illa respondet nu. 132. &<marginalia>Quid P.|Cardenas|objectioni|D. Cara-|muelis|respondeat.</marginalia>
seqq. non concludere contra Fagnanum, quia
multæ opiniones numerantur ab Auctoribus
inter probabiles, quas tamen vir doctus à prin-
cipijs intrinsecis putat certas, vel certò falsas.
Quando autem absque ulla formidine judicat
certò falsas, eas non posse reducere ad praxim
probaverat Disput. 11. Cap. 15. Conclus. 1. Unde
respondere Fagnanus poterit Pontifices in ijs
casibus dispensasse, in quibus nonnulli dicunt
dispensare non posse, quando à principijs in-
trinsecis judicarunt dispensationes esse certas,
& defectum potestatis suæ, ad dispensandum,
certò falsum. Ideoq&#x0301;ue non operatos esse for-
maliter secundùm opinionem minùs tutam,
sed secundùm sententiam, quam censuerunt
certissimè tutam à principijs intrinsecis. Sic do-
ctus Pater pro Fagnano, & pro se. Quod qui-<marginalia>Pro casu|præsenti|ut queat|admitti.</marginalia>
dem dispensationi, de qua agimus, adaptatum,
sustineri non incongruè potest, si & addatur
doctrina alia ejusdem Disput. 9. n. 125. ubi ait
id, quod viro docto accidere potest, ut quod
alijs est probabile, sit ipsi certum ex intimiori
penetratione: respectu Pontificis potiùs ad-
mittendum, cui certò promissa est Spiritus san-
cti assistentia, ne docturus Ecclesiam erret in
materia morum. Id autem quod ad dispensa-
tionem attinet, de qua agimus, materiam mo-
rum concernere ex adductis à Nobis in præsen-
ti Capite constat. Sed verò in omnibus dispen-<marginalia>Non gene-|raliter,|quia Papa|dispensans|non tollit|opinionibus|probabilita-|tem.</marginalia>
sationibus id accidere difficilis equidem propo-
sitio. Sic enim omnes illæ certitudinem omni-
modam præ se ferrent, nec posset illis penitus
reluctari, quandoquidem ex certa cognitione
descendunt, & cum assistentia Spiritus sancti.
Cùm tamen contrarium videamus, siquidem
post dispensationes plures sententiæ contra il-
larum certitudinem ut probabiles defendun-
tur. Quod quidem in dispensatione circa vo-
tum solemne castitatis videre est, quam D.
Thomas Pontificis potestati denegavit. Circa<marginalia>De dispen-|satione|in voto|solemni|castitatis.</marginalia>
quod tamen ita scribit Mag. Acacius de Ve-
lasco Tomo 1. Resolut. 250. Ex dictis infero sen-
tentiam hanc D. Thomæ (2. 2. q. 88. arti. 11.) esse
securiorem & probabiliorem, & eius rationes esse
valdè fundamentales & profundas. Verum nihilo-<marginalia>Mag. Aca-|cius de|Velasco.</marginalia>
minùs est contrariam esse probabilißimam, & eam
defendere homines doctißimos, quam & sequentes
in voto Religionis aliqui Pontifices dispensarunt
cum quibusdam Principibus Religiosis profeßis, ut
à Religione exeuntes nuptias celebrarent. Sic ille,
aliquos statim recensens, & adducens Villa-
lobos p. 1. Summæ tractat. 24. de voto solemni
difficult. 15.</P>
<P>  <absatz-nummer>1245.</absatz-nummer> Sed complures adducens tenet abso-<marginalia>Plures alij|pro illa.</marginalia>
lutè Diana Parte 8. Tract. 1. Resolut. 73. ubi
circa certitudinem dispensationum Pontificia-
rum eruditè discurrit, & Sylvestrum, Sotum &
alios adducit dicentes id quidem fecisse Ponti-
fices sed potestate, non jure: & fecisse qui-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0459.jpg/>
@@1@<SE459>444 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 13.
<duolan 2><-P>dem probabilem Doctorum sententiam secu-
tus, sed non definisse. Et alia multa facere (ita
Sylvester) consuevisse quæ non sine offensio-
ne, at non jure. Ad quæ quidem sic ille: Cete-
rùm hoc est, argumenti vim fugere, non argumen-<marginalia>Diana.</marginalia>
tum solvere. Sed quidquid dicat ille, certè existimo
id fecisse Pontifices, & in re tam gravi & seria
Theologos & utriusque jurisperitos consilium dedis-
se. Sic ille. Sed quod ad præsens attinet insti-
tutum, sufficit quidem nobis Pontifices secun-
dùm probabilem Doctorum sententiam dis-
pensasse. In quo quidem Sylvester, ut omit-
tam, quod & ille omittere potuit & debuit, sic
locutus Voto 4. q. 5. Dico secundò, quòd dispensa-<marginalia>Sylvestri|responsio,|ut stare|queat.</marginalia>
vit de plenitudine potestatis, non de jure, quomodo
potest intelligi opinio S. Thomæ &c. Si ergo de
plenitudine potestatis: ergo potuit dispensare.
Quòd autem dicatur non de jure, eatenus stare
potest, quatenus se non est visus conformare
juris dispositioni in Cap. Cùm ad Monasterium de<marginalia>Cap. Cùm|ad Mona-|sterium.</marginalia>
statu Monachorum, in quo statuitur pauperta-
tem, & castitatem adnexam Regulæ Mona-
chali ita esse, ut contra eam nec Summus Pontifex
poßit licentiam indulgere. Quod tamen facilem
habet solutionem. Et plures gravium Scripto-
rum dictus Scriptor adducit. Sed pergit ille,<marginalia>Illius no-|tanda|doctrina,|ex qua|redarguitur.</marginalia>
& ita loquitur: Vnde aliud est facere de facto,
aliud determinare quòd ita poßit fieri de jure: quod
si faceret Papa ut Papa, id est, ut caput, utens
adjutorio membrorum consultando factum, & fa-
ciendo quod in se est, ut sciat veritatem; tali deter-
minationi standum esset necessariò. Sic ille. Juxta
quæ procedit Dianæ solida consideratio. Et
revera incredibile est Pontifices in hujusmodi
dispensationibus ut capita non se gessisse, con-
sultatione adhibita, in qua non erat operosiùs
laborandum: quandoquidem ut fieri possit
quatuordecim apud ipsum suffragantur Aucto-
res, & gravissimi omnes, ex quibus Domini-
cani quinque, scilicet Paludanus, Hervæus,
Durandus, Hugo Cardinalis, Rosella, quos
cùm citasset, ita subdit: Et breviter S. Tho-
mas, qui oppositum tenuit, non habet secum nisi
Albertum, & veritatem &c. Cùm ergo tot ac
tanti pro Pontificia stent potestate, & Divum
Thomam circa hoc neque ipsi Scriptores Do-
minicani sequantur, si de antiquioribus loqua-
mur, ac solum ferè se S. Doctor inveniat: cur
non illorum sententiam amplexi Pontifices
potuerint. dispensare? Nec quidem definien-
do, ita ut certa penitus dispensandi potestas
evadat, sed probabilis, ne dicamus D. Thomæ
sententiam penitus reprobatam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1246.</absatz-nummer> Audiendus etiam P. Philippus à<marginalia>P. Philip-|pus à SS.|Trinitate ut|faveat.</marginalia>
Sanctiss. Trinitate Tomo 3. Disput. 3. de Voto in
fine, ubi ita scribit: Quantum ad votum solemne
Castitatis Religiosæ, docet S. Thomas hîc arti. 11.
non posse dispensari à Summo Pontifice. Angelicum
Doctorem sequuntur plures, tum ex eius discipulis,
tum ex alijs, & ratio D. Thomæ est valde efficax: sed
nunc communior est contraria sententia, quam
etiam sequitur Caietanus hîc arti. 11. & alij Tho-
mistæ. Ego in hac re nihil determino; hinc enim
maxima mei in D. Thomam observantia: inde verò
Summa Sedis Apostolicæ reverentia, quæ non semel
hac potestate dispensandi in huiusmodi voto usa est,
ad silendum compellit, utramque sententiam in sua<-P>@@

<-P>probabilitate relinquendo. Hæc ille: juxta quem
Pontifices in dispensationibus, quæ proculdu-
bio extiterunt, probabilem sunt sententiam
amplexi, & amplexi quidem ita, ut probabili-
tatem contrariæ sententiæ non penitus abro-
garint, quam & post dispensationes dictus &
doctus Scriptor agnoscit, sic etiam subdens:
Vnde iuxta communiorem sententiam Summus Pon-
tifex potest in omnibus votis dispensare, etiam so-
lemnibus Religionis. Addit deinde peculiarem
explicationis modum ut cum dispensatione
possit D. Thomæ doctrina constare: quòd sci-
licet Summus Pontifex, utpotè supremus Su-
perior Religiosorum, & Vicarius Christi, non
acceptat vota solemnia Religionis, si gravis
Ecclesiæ necessitas aliud requirat: & tunc non
esset dispensatio in illis contra doctrinam D.
Thomæ, sed esset declaratio sola Pontificis,
quòd tunc occurrit conditio dissolvens votum
virtualiter conditionatum: non tamen hoc esset
propriè votum irritare, propter rationes quas
addit. Sed quidem juxta hunc dicendi modum<marginalia>Modus qui-|dam illius|explicandi|reiectus.</marginalia>
corruit fundamentum D. Thomæ de consecra-
tione voventis ratione professionis, ex qua ha-
betur ut nequeat illam amittere, quod compa-
ratione calicis consecrati prosequitur Sylvester
juxta mentem S. Doctoris arguentis ex illo<marginalia>Levit. ult.|v. 9. & 10.</marginalia>
Levit. ult. v. 9. & 10. Animal autem quod immo-
lari potest Domino, si quis voverit, sanctum erit,
& mutari non poterit, id est nec melius malo, nec
peius bono, quod si mutaverit, & ipsum quod muta-
tum est, & illud, pro quo mutatum est, consecratum
erit Domino. Cùm ergo ille, circa quem decla-
ratio Pontificis extat, ex consecrato non con-
secratus reddatur, fundamentum planè negan-
tis sententiæ corruit. Et pariter ex eo convin-
citur stare posse ut qui Deo consecratus &
mancipatus est, ad statum non mancipati &
consecrati redeat ex absoluta in Pōtifice parti-
cipatione Christi potestatis. Et quidem ex cōpa-
ratione adducta Calicis consecrati potest effi-<marginalia>Notanda|comparatio.</marginalia>
caciter redargui: siquidem ex defectu unionis
inter cuppam & pedem amittititur consecra-
tio, & simile aliquid accidit in Ara consecrata,
& patena; Sic ergo & in Religioso professo
accidere potest, ut dissolvente Pontifice unio-
nem, qua Deo ille mancipatus est, ad sæcula-
rem statum reducatur. Et quidem ratione de-
licti videntur Professi multi in triremibus cum
vilissimis hominibus remigare, quod quidem
plus est, & indignius, quàm per Matrimonij
Sacramentum ad sæcularem statum revocari.
Circa quod dici alia multa possent, sed quia
loci alterius illa, brevi hac simus delibatione
contenti, ex ea elicientes Pontifices in præ-
fata dispensatione probabilem fuisse opinio-
nem secutos, probabilitate oppositæ minimè
demolientes.</P>
<P>  <absatz-nummer>1247.</absatz-nummer> Pro quo & arguere possumus ex<marginalia>Circa dis-|pensatio-|nem in ra-|dice Matri-|monij.</marginalia>
dispensatione circa radicem Matrimonij, pro
qua potestatem Pontifici multi denegarunt, &
tamen Bonifacius VIII. doctissimus Pontifex
eam exhibuit Sancio Quarto Regi Castellæ, &
posteà valde frequentes fuisse hujusmodi dis-
pensationes testatur D. Franciscus Ramos in
Allegatione de impedimentis Matrimonij nu. 51.
quam cum commendatione eruditionis & do-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0460.jpg/>
@@1@<SE460>§. III. Circa dispensationem pro Consecratione &c. 445
<duolan 2><-P>ctrinæ proponit Diana citato Tract. 1. Resolut.
70. Cùm tamen ipse contrariam sententiam
teneat uti probabiliorem, ut videri apud eum-
dem potest. Vers. Et tandem, in fine. Pro eo-
dem militat responsio Gregorij XIII. à quo
hujusmodi dicitur dispensatio postulata, ad
quam respondit eam penitus negans, & addens
se non posse dispensare. Quod cùm sibi obje-
cisset P. Thomas Sancius, qui potestatem ag-
noscit Lib. 8. de Matrimonio Disput. 7. respon-
det sic n. 13. in fine. Ad responsum Gregorij XIII.<marginalia>P. Sancius|circa re-|sponsum.|Greg. XIII.</marginalia>
relatum nu. 3. fin. dic de illo non constare, atque
fuisse responsum tamquam Doctoris privati, quòd
fortè prioris fuerit opinionis. Sic ille. Stat ergo &
inter Pontifices diversas esse opiniones, & ex
eo constare, dum juxta illas dispensant, non
admere ipsis adversantibus genuinam proba-
bilitatem. Quod potest adhuc amplius compro-
bari ex eo quod tradunt Doctores circa dispen-
sationem in Matrimonio rato, pro qua potesta-
tem multi negant Pontifici, sed concedunt<marginalia>Et circa|Matrimo-|nium ra-|tum.</marginalia>
plures, de quo P. Sancius Lib. 2. Disput. 14. qui
nu. 2. quamplures diversorum adducit. Ubi &
sic arguit: Negari nequit quin saltem res sit dubia,
cùm pro hac sententia sint multi & gravißimi Do-
ctores, & bonæ rationes: ergo in hoc dubio standum
est sententiæ Pontificum, qui sæpè dispensarunt.
Sic ille. Juxta quem idem habetur ex hoc capi-
te, quod ex nuper dicto. Ubi & addendum
quod plus videtur urgere ex Diana suprà Resol.
62. qui Vers. 8. ita scribit: Dices, aliqui Doctis-<marginalia>Quid Diana|circa idem.</marginalia>
simi & Sanctissimi Pontifices hujusmodi dispensa-
tiones negarunt, existimantes se id non posse, Inno-
centius VIII. Adrianus VI. Pius V. ut refert Ledes-
ma infra (2. 4. quæst. 69. arti. 7. Col. 1.) Respon-
detur, tamquàm privatos Doctores ita respondisse,
quibus hac in parte prævalet dispensatio ab alijs
facta tamquam ab Ecclesiæ Pastoribus, quod de
Adriano VI. confirmat, quod dicit Rebellus lib. 2.
quæst. 15. Sect. 3. nu. 4. respondisse scilicet, se dare
quod posset, sed tamen credere nihil posse. Hæc
ille. Ex quibus & arguere etiam possumus,
quandoquidem non obstantibus dispensationi-
bus, quas prædecessores Pontifices impende-
rent, id renuerint successores, ex eo enim habe-
tur, quod est præsentis positionis intent&#x0169;, scili-
cet Pōtifices juxta probabiles procedentes opi-
niones cōtrarias in suę probabilitatis relinquere
possessiones, licet negari nequeat ex Pontificio
usu opinionium talium probabilitatem ita con-
firmari, ut sine temeritate dici nequeat illas
esse improbabiles. Quòd autem ut Pastores
dispensando procedant, non excludit probabi-
le judicium, quod ut privati Doctores retinent,
& incertitudinem præ se fert, quia & ad Pa-
storem spectat utilis ille procedendi modus: qui
& tribuendus est Pontifici etiam cùm negat,
quia id judicat esse conveniens: neque dis-
pensatio ab ipso ut à privato Doctore petitur,
& ita neque ut talis præcisè respondet: ut dis-
crimen circa hoc adductum non debeat valde
solidum judicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1248.</absatz-nummer> Juxta prædicta ergo non stat infal-<marginalia>Pontifices|non proce-|dere iuxta|opiniones|probabiles|ob certitudi-</marginalia>
libilis illa Spiritus sancti assistentia in præfato
opinionum usu, quam doctus Scriptor adscri-
bit, de quo n. 1244. sic enim ipsi obluctari mi-
nimè licuisset, cùm tamen non solùm à priva-<-P>@@

<-P>tis Doctoribus, sed à Pontificibus ipsis secus<marginalia>nem com-|paratam.</marginalia>
præstitum, evidenter fuerit demonstratum.
Jam quod ad intimam illam penetrationem
spectat, ratione cujus certitudinem ejus, de quo
agitur; assequantur, creditu est valde difficile,
quandoquidem non semper Pontifices doctio-
res alijs sunt, qui materias opinabiles pertra-
ctarunt: Jurisperiti quandoque, cùm illæ sint
Theologicæ: Theologi, cùm illæ adjus Ca-
nonicum videantur magis pertinere. Viris
enim doctis penetratio illa tribuitur, cùm jam
non de speciali assistentia Spiritus sancti certi-
tudinem inducente proloquamur, nisi tantùm
in ordine ad hoc, ut nihil improbabile decerna-
tur. Dispensavit Pius IV. & ante illum Pau-<marginalia>Exemplis|redditur|manife-|stum.</marginalia>
lus III. aliquoties ut ex Navarro refert P. Re-
bellus suprà n. 5. circa Matrimonium ratum:
quod tamen noluit Adrianus VI. ex eodem
n. 3. qui fuit sanè doctissimus, cùm tamen duo
illi, præclari quidem genere, prudentia, & vitæ
integritate, circa sapientiæ dotem, minimè
possint ipsi coæquari. Et quis dicat illos non
ita studio sacræ sapientiæ deditos plus in ma-
teria illa vidisse, & adeò profundè penetrasse,
ut certitudinem fuerint Adriano negatam, &
doctissimis alijs, assecuti? & Navarrus quidem,
quem etiam de præfatis dispensationibus testi-
moni&#x0169; perhibe&#x0303;tem adducit P. Sancius n. præced.
citatus, affirmat ad petitionem suam præfatos
Pontifices illas contulisse. Sic ille in Summa
latina Cap. 22. nu. 21. Ubi & qui petivit, secu-
ritatem & præstitit, summa illa sapientiæ lu-
ce Pontificibus satis superque perspecta,
propter quam assistentem sibi ad talia vo-
luerunt.</P>
<P>  <absatz-nummer>1249.</absatz-nummer> Quid jam ad hæc? Fatendum pro-<marginalia>Concluditur|pro licita|opinionis|sequela.</marginalia>
fectò in eo philosophandi modo probabiliter
procedi, & quod de certitudine dicitur non esse
quidem certum. Quod cùm ita asseratur, in
eodem statu remanet difficultas, & nihil ab ad-
versantibus est eor&#x0169; positio ampliùs lucidata,
unde & standum dictis & ex professo probatis
de licita opinionis sequela, etiam ex adverso
stante aliquali formidine, quæ genuina ipsi
est, etiam cùm juxta illam possunt operari
Pontifices. Miratur autem P. Cardenas citato
n. 134. D. Caramuelem n. 147. dixisse Ponti-
ficibus pientissimis & prudentissimis licuisse
amplecti opinionem minimè tutam in praxi: ex
quo quilibet inferre poterit: Ergo nobis licet
sequi opinionem minimè tutam in praxi. Si
enim minimè tuta est in praxi: ergo operati
sunt cum periculo peccandi: ergo reipsa pec-
carunt; cùm sit peccatum exponere se pericu-<marginalia>P. Carde-|nas.</marginalia>
lo peccandi. Si ergo cupit ut debet (verba Au-
ctoris sunt) eas Pontificias dispensationes ut lici-
tas defendere, saniori consilio eas propugnabit, asse-
rendo eas certò licitas judicatas à Pontificibus, &
oppositas opiniones certò falsas, præcipuè in ijs ca-
sibus, in quibus probabilitas non tollit contingentiam
frustrationis Ordinum, Sacrificiorum; absolutionis
&c. Sed quidem non est multùm mirabile, si<marginalia>Non ad-|missus.</marginalia>
consideremus id, quod in Indijs à Pontificibus
est aliquando dispositum, de quo & dictum à
Nobis aliàs, circa Episcopos non ritè consecra-
tos, ex quo defectu non poterant non ea in-
convenientia, quæ insinuantur, resultare. Fuit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0461.jpg/>
@@1@<SE461>446 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 13.
<duolan 2><-P>ergo eorum opinio aliquando non tuta, quate-
nus stante illa non poterat esse circa comme-
morata securitas, cùm tamen ex illius non ad-
hibito usu nihil tale sequeretur. Quod tamen
non tollit quo minùs dispositio talis debeat
prudentissima reputari, quia juxta occurrentes
circumstantias ita fieri est conveniens judica-
tum. Unde minimè sequitur peccasse Pontifi-
ces operantes juxta opinionem probabilem;
neque opus esse ad modum illum recurrere,
qui ab Auctore proponitur, & remanet im-
probatus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1250.</absatz-nummer> Posset etiam dici Pontifices dum<marginalia>Quidam|dicendi|modus pro-|positus &|non ad-|missus.</marginalia>
probabiliter procedunt, numquàm errare. Quia
si circa ea, quæ sunt jure positivo disposita, dis-
pensatio versetur, circa illam amplissima est
illorum potestas. Si autem erga illa, quæ jus
divinum concernunt, idem contingere, quia
si juxta illud capacia sunt dispensationis à
Dei Vicario, existimandum est ab ipso conces-
sum, ne illius vacillet auctoritas, & falsi, vani,
ac nullius roboris quidquam ab eo prudenter se
gerente, & post consultationem seriam, oria-
tur. Quod tamen opinionum adversantium
probabilitatem non tollat, quia dum falsitas
non apparet, & verosimilia apparent funda-
menta, nec de modo illo divinæ providentiæ
peculiaris erga Pontifices constat, quilibet po-
test ut est dictum opinari, ut in omnibus acci-
dit opinionibus, quar&#x0169; una tantùm vera est, &
ita contraria falsa, licet probabilis. Sed contra
hoc opponi potest id, quod superiùs de Pontifi-
cibus dicebamus, qui dispensationes negarunt,
se illas non posse concedere protestantes: quod
quidem ita facere non potuisseut, si pro certo
haberent Pontifices suis in dispensationibus er-
rare non posse, neque credibile apparet, ut Deus
qui erga illos ne dispensantes errarent speciali
providentia est usus; circa alios ita se gesserit,
ut quod factum fuit ab ipsis, dum fieri non
posse testati sunt, plusquam virtualiter impro-
barint. Si enim negarunt tantùm ut minùs
convenientes, id quidem non obstaret, sic enim
& aliæ negantur, de quarum valore non extat
dubitatio: at cum protestatione impotentiæ
negasse plus multò est, & certitudinem, quæ
prætenditur, videtur demoliri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1251.</absatz-nummer> Sed videndum an aliter possit diver-<marginalia>Alius ma-|gis peculia-|ris.</marginalia>
sitas ista componi. Ponamus ergo modò agi
de dispensatione, quæ numquàm sit ab Apo-
stolica Sede concessa, ut pro Matrimonio in-
ter duos fratres, aut si modus loquendi iste
non placeat, inter fratrem & sororem, ubi pro
stabilienda probabilitate nequit dispensatio
jam facta produci, sicut neque negatæ possi-
bilitatis ex authentico aliquo ipsius Sedis testi-
monio. Tunc ergo qui affirmant dispensari
posse, ideò ita judicant, quia fundamenta de-
prehendunt, quæ ipsis videantur sufficientia.
Qui autem negant, ideò sic sentiunt, quia ar-
bitrantur sufficientia fundamenta non extare,
nec talia esse, quæ pro parte adversa proferun-
tur. Deus autem clarissimè cognoscit an funda-
menta sint pro affirmatione sufficientia, an nō.
Demus insuper fundamenta pro affirmatione
sufficientia non esse, & quòd nihilominùs dis-
penset Pontifex. Tunc quidem non obstante<-P>@@

<-P>insufficientia videtur dici posse Deum ratam
habere dispensationem, ne res momenti tan-
ti in Ecclesia, & ab ejus Vicario disposita re-
ipsa subsit falsitati. Ita ergo dispensatione
concessa accedunt alij petentes illam à Ponti-
fice alio, qui tamen negat se illam posse con-
cedere. Tunc quidem sensus hujusmodi asser-
tionis verissimus est, scilicet attentis fundamen-
tis non videri talia, ut ratione illorum possit
quod postulatur indulgeri: quidquid aliàs sit
de peculiari Dei providentia dudum explica-
ta, quia Pontifex non juxta illam, sed juxta
ordinaria pro inquirenda veritate præsidia à
Christo suæ Ecclesiæ & Vicario relicta debet
illius gubernationem moderari. Unde neque
ex eo quòd sibi persuadeat divinam sibi non
defuturam providentiam modo dicto, debet si-
ne magnis fundamentis, & diligenti conside-
ratione ac Sapientium consilio in determina-
tiones hujusmodi prosilire. Quid ad hæc? Non<marginalia>Quid erga|illum.</marginalia>
equidem apparet inverosimilis discursus, ubi
nihil asseritur quod repugnantiam involvat
circa possibilem dispensationem, quod semper
supponendum est, quoties de processu juxta
opinionem probabilem agitur. Quòd autem
Pontificiam deceat dignitatem non videtur
posse in dubium revocari, ut stat penitus quod
ab Apostolo prædicatum Ecclesiam esse co-
lumnam & firmamentum veritatis, 1. Tim. 3.
v. 15. Neque miraculosa illa penetratio princi-
piorum in Pontificibus admiscetur, de qua nu-
per, ex quo inverosimilis redderetur. Quod
licet aliunde impugnari posset, volo tamen ut
jacet, sua cùm integritate relinquere, forsitan
alijs placiturum, quod in Dei gloriam, & sui
Vicarij cedat honorificentissimam, & proxi-
mam divinæ Majestati his faustis diebus,
quibus novi Pontificis creationem faustissi-
mam celebramus, Innocentij inquam XI. crea-<marginalia>Innocentij|XI. creatio|& elogium.</marginalia>
ti quidem die 21. Septembris, præcedentis
anni 1676. Sed creationis pro Peruvianis istis
regionibus notitia diutiùs retardata. Et habeo
quidem apud me tres illius Italicas relationes,
in quibus eximia pro dignitate tanta in nostro
Innocentio prædicantur. Vivat ergo diu Ec-
clesiæ, vivat felix.</P>
<Z><A+2>§. IV.</A+2>
<A+1>Circa habitum Indicorum Episcoporum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1252.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Ihil circa illum pro illis speciale<marginalia>Circa|habitus|materiam,|colorem,|& alia,|quid D.|Villaroel.</marginalia>
jure dispositum invenimus: ad-
dendum tamen hoc loco aliquid, quod legi uti-
liter queat, si & ad praxim adsciscatur. De
materia & colore præcipua disputatio, pro qui-
bus D. Villaroel Tomo 1. Gubernationis Eccle-
siasticæ pacificæ, & duorum gladiorum (quos ipse
cultellos vocat) unione Quæst. 2. Arti. 1. accura-
tè discurrit, & sequentia statuit. 1. Posse Epis-
copos etiam Regulares uti Cappa magna seri-
cea. 2. Circa colorem posse Regulares id ip-
sum, quod alij ex gremio Clericali, cum mo-
deratione tamen ab ipso servata circa colorem
rubeum. 3. idem etiam quoad vestes alias,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0462.jpg/>
@@1@<SE462>§. IV. Circa habitum Indorum Episcoporum. 447
<duolan 2><-P>quæ & possunt in Religiosis esse olosericę. Cir-
ca Episcopos autem Augustinienses ita scri-
bit: Religiosi Episcopi Divi Augustini, Pa-<marginalia>De Episcopis|Augusti-|niensibus|quid ille.</marginalia>
rentis mei, habent in suo habitu aptum colorem pro
serico. Quod si ex aliquo aliquantulùm attrito, &
quod splendore suo oculos non attraheret, non con-
demnarem si in die quopiam valde festivo habitus
esset sericeus. Sic ille, qui paulò post habitum
religiosum sericeum levitatis arguit, præsertim
si albus sit, quia vix reperiri potest tela coloris
hujus, quæ splendida non sit: adducit tamen
Alcedum, cujus illa sunt verba: Respondeo de-
bere uti vestibus fulgidis & honestis. Videtur ergo
censere non posse cum albedine non conjugari
fulgorem, ex quo & indecentia, de qua nuper,
redditur manifesta. Circa colorem autem, si
mutetur habitus forma, nihil dicit, supponens
forsitan eum, qui Religioni est proprius, reti-
nendum. Circa equestrem ornatum sericea
admissa, & usu comprobata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1253.</absatz-nummer> Pro quibus videndum quid sit sa-<marginalia>Cætemonia-|le Clementis|VIII.</marginalia>
cris Sanctionibus constitutum. In Cæremoniali
ergo Episcoporum, jussu Clementis VIII. cum Bulla
pro illius usu sic habetur Lib. 1. Cap. 1. Tunc &
non priùs (quàm fuerit in Consistorio Ecclesiæ præ-
fectus, & amplæ coronæ formationem in capite)
super vestem inferiorem talarem, cùm extra domum
exibit, induet aliam vestem breviorem apertam, ut
per scissuras brachia extrahi poßint: quòd genus
vestis Mantelletum vocatur. Vestes autem hujus-
modi, erunt vel ex lana, vel ex Camalotto coloris
violacei: nullo autem modo sericeæ. Sic ibi. Ubi
sericum videmus penitus abdicatum: si quid-
quam citati Pontificis urget auctoritas, qui
citata in Bulla sic habet: Idcirco Cæremoniale<marginalia>Bulla|ejusdem pro|illo.</marginalia>
Episcoporum hujusmodi jussu nostro emendatum
& reformatum, Motu proprio, & ex certa scientia,
ac de Apostolicæ potestatis plenitudine, perpetuò
approbantes, illudque in universali Ecclesia ab om-
nibus & singulis personis, ad quas spectat, & in fu-
turum spectabit, perpetuò observandum esse præci-
pimus & mandamus: ac Cæremoniale hujusmodi sic
emendatum & reformatum nullo unquam tempore
in toto, vel in parte mutari vel ei aliquid addi, aut
omnino detrahi posse: ac quascumque personas præ-
dictas, quæ sacerdotalia munera exercere, aut alia
quæcumque in ipso Cæremoniali contenta facere,
aut exequi debent, ad ea peragenda & præstanda,
juxta hujus Cæremonialis formam & præscriptum
teneri, neminemque ex ijs, quibus ea exercendi &
faciendi munus impositum existit, nisi formulis, quæ
hoc Cæremoniali continentur, servatis, satisfacere
posse, perpetuò statuimus, & ordinamus. Sic Pon-
tifex. Ad quæ quidem præfatus Scriptor re-
spondet juxta receptas doctrinas non induce-
re obligationem sub mortali, quia circa gra-
vem materiam non versantur. Consideretur se-
ricum: (verba illius sunt) & cuinam virtuti illud
opponitur, aut violata censebitur? Dicent Mode-
stiam. Sed hoc est ludicrum, sic enim etiam illam
lædent gemmæ in calceis, adamantes in Mitra, &
ingens pretium annullorum. Addit & alia ex do-
minio, aut saltem plena reddituum admini-
stratione, nec non ex famulorum ornatu, qui
juxta Alcedum esse sericius potest.</P>
<P>  <absatz-nummer>1254.</absatz-nummer> Sed quidem probatio dicta ad solas<marginalia>D. Villaroel|ut non sit</marginalia>
cappas magnas cùm tendat, nimiùm aliàs vi-<-P>@@

<-P>detur extendi. Ut enim vidimus juxta ipsum,<marginalia>legitimus|discursus.</marginalia>
non est tolerandus usus serici habitus in Reli-
gioso, nisi fortè in aliqua magna festivitate,
tuncq&#x0301;ue non splendens, sed attritus. Rogari
enim & tunc potest, cuinam virtuti vestis ta-
lis opponatur? & responderi si libeat, mode-
stiæ, instantia est obvia, quia modestiæ non
opponuntur gemmæ in calceis, adamantes in
Mitra, pretiositas in annulis. Unde neque le-
nocinantis oculis splendoris habitus venit con-
demnandus, cùm nitidiores gemmæ sint, &
qui eo utitur opulentus est dominus sive admi-
nistrator, potestq&#x0301;ue famulos serico splendido
ornatos habere. Hoc ergo cùm præfatus vi-
deatur discursus evincere, non ad cappam ma-
gnam tantùm, sed ad universalem Serici usum
videtur extensus, qui tamen cùm aliàs non
admittatur, nimium, ut dixi, videtur probare,
& consequenter nihil, juxta commune Diale-
cticorum effatum. Deinde allata Cæremonia-
lis verba de Cappa non procedunt, sicut neque
alia, de quibus inferiùs tenoris sequentis: Et,<marginalia>Cæremo-|niale idem.</marginalia>
si erunt in propria sua Di&#x0153;cesi vel provincia, cùm
de eorum promotione certum nuncium habuerint,
domi & foris utantur loco Mantelleti Mozzeta
ejusdem coloris supra Rocchettum. Sic ibi. Cappæ
autem proptereà mentio nulla, quia illa tan-
tùm pro Ecclesiæ aditu assumenda; unde Præ-
lati circa hæc attenti nullo modo illa utuntur
aliàs domo egressi: id quod ab Illustrissimo
Dom. D. Petro de Villagomez Limano Ar-
chiepiscopo per annos triginta Præsulatus sui
vidimus observatum, & erat ille rerum ista-
rum scientissimus, affirmabatq&#x0301;ue aliter fieri
non posse. Id quod in Cæremoniali non obs-
curè designatum. Postquàm enim de vestitu
egit, vidimus jam quid dixerit circa exitum è
domo: pro quo & statim: Præsentes in Curia
induti, ut suprà, quam primùm poterunt, adibunt
Summum Pontificem, & ei gratias agent &c. Et
tunc è Sanctitatis suæ manibus Rocchettum acci-
piant. Visitabunt deinde singulos Reverendißimos
S. R. E. Cardinales &c. De non præsentibus in
Curia visum etiam quid statuatur, Mozzeta
pro Mantelleto commutata. Ille est ergo habi-
tus in publico apparentis, dum ad Ecclesiam
celebraturus non tendit, aut in magna aliqua
celebritate. Quod & in Cap. 3. habetur ex-
pressum, ibi: Extra Di&#x0153;cesim & Ecclesiam suam,
Episcopi non utuntur Cappa &c. Sit ergo quid-
quid velit præfatus Scriptor de Cappa magna:
pro alijs equidem ut Cæremonialis non urgeat
auctoritas, cujus adeò urgentes clausulæ majus
videtur rationum & auctoritatis pondus afferri
debuisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1255.</absatz-nummer> Et circa Sericeas quidem vestes ex<marginalia>Præclara|exempla|Prælato-|rum circa|sericeas|vestes.</marginalia>
magni nominis Scriptore habeo Prælatos in
Hispania genere & dignitate sublimes à pro-
motione sua numquàm illas induisse. Unde
nescio quàm convenienter Indicus Præsul, à
quo est suffraganeus consecratus, qui & vole-
bat à Serico prorsus abstinere, illi persuaserit,
ne esset in hoc singularis, cui morem gerere
opportunum judicavit. Et erat ex Religioso
Ordine Consecrator, pietate insignis & sa-
pientia, cujus & amicitiam professus, dum in
litteraria palæstra pariter certaremus. Sic au-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0463.jpg/>
@@1@<SE463>448 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 13.
<duolan 2><-P>tem ille judicavit, quia pro eo aliquæ illi oc-
currere suo judicio non leves rationes potue-
runt. Sed nulla mihi major Pontificia jussio-
ne. Nullo autem modo sericeæ. Sed quid de alio,
qui Mozzeta ex aurea tela valde splendida
utebatur: quem cùm invisisset quidam prima-
riæ auctoritatis togatus in cubiculo subobs-
curo, ita scintillanti textura perstrictus est, ut
si visitatum non nosset, de cælo delapsum ali-
quem supernum incolam credidisset. Et quid
ad hæc diceret providentissimus Clemens, se-
riceas propulsans vestes, & aureas deprehen-
dens? Forsitan solùm in regionibus istis In-
dicis talia posse contingere, quò non videntur
Pontificia Decreta pervenire. Sed perveniunt
sanè, contra quæ si delinqui tamen accidat,
non sunt opportuna semper remedia, dum pro-
prij judicij amplificatur imperium, & esse quis-
piam potest, qui periculoso illi adhærescit effa-
to Episcopum sua in Di&#x0153;cesi idem posse quod
in tota Ecclesia Pontifex. Ex quo fiet pro ta-
libus laborem Cæremonialis fuisse frustra-
neum. Sed absit ut exemplaria hujusmodi quis-
piam maturi cerebri, quales futuros eos, qui-
bus scribuntur isthæc, æmuletur, quæ tamen
prudentis cautionis gratia visum est præsenti
hoc articulo protulisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1256.</absatz-nummer> Quòd autem pro præcepto sub mor-<marginalia>In sericea|veste posse|prohibitio-|nem extare|sub mortali</marginalia>
tali materia esse sufficiens possit, non videtur
posse rationabiliter dubitari. Pro Religiosis
enim ex eo ostenditur, quod circa illos dicunt
graves Scriptores, asserentes peccare ipsos
graviter si pannis utantur pretiosis. Pro quo<marginalia>Lezana.</marginalia>
luculenter Mag. Lezana Tomo 1. Cap. 16. de
Reformatione Regularium nu. 28. & 29. Fr. Pau-<marginalia>Berti.</marginalia>
linus Berti in Praxi criminali Regularium Cap. 25.
§. 7. Pro quo & Clemens V. Lib. 10. Clement. 1.<marginalia>Clem. 1. de|statu Me-|nacho.</marginalia>
ubi illud inter alia: Nec in qualitate panni Re-
gularis excedatur modestia, nec quæratur quod pre-
tiosius & subtilius, sed quod utilius valeat inveni-
ri. Sic Pontifex, addens inferius in hunc mo-
dum: Si quis autem præmissorum temerarius exti-
terit violator, Regulari subjaceat disciplinæ. Licet
autem prædicta, sicut & alia ibidem contenta
ad Benedictinos Monachos dirigantur, ad om-
nes quidem spectat quod de Regulari mode-
stia dicitur, quæ pretiosarum vestium usu vio-
latur. Unde & Navarrus Clericus Regularis
pro eo stat, affirmans se numquam vestem ad-
misisse ex panno Contrai dicto, eo quòd pre-
tiosum habebatur. Ex quo & manifest&#x0169; evadit
de Sericea veste similiter sentiendum, quę mul-
tò magis potest Regularem modestiam viola-
re. Circa quod Cardinalis Lugo Tomo 1. de Iust.<marginalia>Cardinalis|Lugo,</marginalia>
& Iur. Disputat. 9. nu. 185. ita scribit: Hoc ta-
men totum judicandum est ex circumstantijs, ut di-
xi, & ex usu: nam in aliquibus Religionibus quæ-
dam erunt contra paupertatem, quæ in alijs non
sint. Et quidem in nostra Societate ego non libera-
rem à peccato gravi contra paupertatem eum, qui
haberet stragula, vel ornamenta serica ad lectum,
vel qui haberet triginta indusia linea ad suum usum
privatum; hæc enim & similia non decent, sed
graviter dedecent paupertatis statum, quem no-
stra Societas profitetur. Hæc ille; qui excessum
prædictum non ex eo statuit, quod votum pau-
pertatis usurpatione proprietatis violetur, prop-<-P>@@

<-P>ter quod dici posset in Episcopis aliam esse ra-
tionem: sed ex ratione status, qui pauperis est,
& eo pacto ad perfectionem tendentis. Quod
quidem & in Episcopis meritò etiam exigi po-
test, siquidem statum perfectionis profitentur:
pro quo graviter & eruditè Cardinalis Bellar-
minus in Opusculo ad Nepotem Episcopum Tomo 1.
Opusculorum. Controv. 4. Stet ergo pro præcep-
to sub mortali materiam esse hanc, de qua
agimus, sufficientem: quidquid de recepto usu
dici aliàs possit, quem oportebit comprobari.</P>
<Z><A+1>Circa Rocchettum.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1257.</absatz-nummer> <INI2>L</INI2>Icere illud Religiosis Episcopis af-<marginalia>Licere Re-|ligiosis ut|probat D.|Villaroel,</marginalia>
firmat & multis probare contendit
Scriptor qui suprà Quæst. 2. & sine peccato
etiam veniali id stare posse, si habitus Religio-
sus retineatur. Primò Quia non est prohibitio
pro eo à suprema potestate descendens. Nam
Caput. Vt periculosa. Ne Clerici vel Monachi.<marginalia>Cap. Vti|periculosa.</marginalia>
in 6. ubi excōmunicatio Pontificia pro dimit-
tentibus habitum ad Episcopos non spectat,
pro quo adducit P. Azor Tomo 1. lib. 12. Cap.
7. §. Verum. Et Emmanuelem Rodericium, &
Barbosam referentem alios. Deinde. Quia in
Cap. Clerici officia, de vita & honest. Clerico-<marginalia>Cap. Cleri-|ci officia.</marginalia>
rum, ubi specialiter agitur de Rocchetto, so-
lùm prohibetur illius usus, si habitus Religio-
sus dimittatur, verba illius sunt: Pontifices autem
in publico & in Ecclesia super indumentis lineis
omnes utantur: nisi Monachi fuerint, quos oportet
ferre habitum Monachalem. Prætereà quod ex<marginalia>Cæremo-|niale.</marginalia>
Cæremoniali adduci potest, non urget, quia
narrativè procedit, & non decisivè, sic enim
citato Cap. 1. Promoti verò ex Regulari Ordine
non utuntur Rocchetto, sed retinent in vestibus co-
lorem habitus suæ Religionis, & deferunt ubique
Mozzetam ejusdem coloris, & Birettum nigrum,
pilos tamen viridi ornato, pro ut alij non Regulares
utuntur. Sic Cæremonale: ubi cùm utuntur, &
non utantur dicatur, ad voluntarium Episcopo-
rum Regularium usum est referendum, qui ta-
men Auctori non placuit, Roccheti usu ob
majorem commoditatem assumpto, eo quod
longæ superpellicei manicæ pro vestitione vi-
deantur incōmodæ, cùm debeant post tergum
rejici, & ita aut majori pondere premere cum
tot alijs, aut gibbi deformitatem importare.
Secundò, arguit ex usu præclari apud Peruvia-
nos Antistitis Dom. Ludovici Lopez de So-
lis. Tertiò, Quia est signum jurisdictionis, unde
in aliena Di&#x0153;cesi indui prohibetur. Atqui
Regulares Episcopi alijs sunt in jurisdictionis
prærogativis æquales: Ergo eo pariter uti va-
lent. Addit quòd etiamsi centum prohibitio-
nes extarent, non deberent in exercitio Ponti-
ficalium intelligi. Cùm enim in illis gemmati
calcei, Mitra pretiosa opere phrygio, solium,
umbella, & alia magnitudinem præ se feren-
tia admittantur, non debet profectò linea tu-
nica denegari, ut ratione illius discrimen inter
Episcopos statuendum videatur. Unde nihil
se vetitum in hac parte, sed usum expeditissi-
mum protestatur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0464.jpg/>
@@1@<SE464>§. IV. Circa habitum Indicorum Episcoporum. 449
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1258.</absatz-nummer> Sed quidem cum bona ipsius venia,<marginalia>Adducta|fundamen-|ta disii-|ciuntur.</marginalia>
fundamenta pro usu hujusmodi minimè talia
sunt, ut in re momenti non exigui, sed juxta
Ecclesiæ sensum, non gravis modò, sed & gra-
vissimi, id factu licitum proferatur, & facilè,
quod ab ipsa apertè prohibitum comperitur.
Aliquod quidem inter Episcopos ex sæculari-
bus, ac Regularibus electos esse discrimen ir-
refragabilis Ecclesiæ sensus est, ne scilicet in
istis Regularis professionis memoria deleatur,
pro qua & suas etiam obligationes extare re-
ceptissima Doctorum sententia est, quam &<marginalia>Posse Roc-|chettum|portare rem|esse momen-|ti magni.</marginalia>
tenet præfatus Antistes Quæst. 3. Arti. 4. n. 31.
& seqq. probans cum multis illos post conse-
crationem manere verissimè Religiosos, unde
& votis solemnibus (quidquid sit de alijs,) re-
ligatos. Tunc sic. Etgo illud, quod pro discri-
mine hujusmodi designando statuitur, leve ali-
quid non est, sed momenti magni. Id quod
de diversitate habitus in Religionibus eviden-
tem habet probationem: unde & obligatio sub
mortali resultat, immò & excommunicatio
juxta citatum Cap. Vt periculosa. Atqui pro
discrimine hujusmodi designando negatio
Rocchetti auctoritate est Pontificia consti-
tuta: ergo quod ad illud attinet magni mo-
menti est. Item Rocchettum, juxta eumdem,
est signum jurisdictionis: ergo sicut jurisdi-
ctio res magni est momenti, ita & illud, sic
enim ejus tertia procedit ratio, ut nuper vidi-
mus. Neque dici potest pro discrimine diversi-
tatem coloris sufficere, quia præter colorem
potuit Ecclesia signum aliud adjicere, sicut
Religiones præter colorem solent signis pe-
culiaribus discerni, ut videre est in Patribus
Trinitarijs, & Mercenarijs, ac nonnullis
alijs.</P>
<P>  <absatz-nummer>1259.</absatz-nummer> Jam quod ad fundamenta prædicta<marginalia>Funda-|mentorum|in speciali|dilutio. Et|de duobus|prioribus,</marginalia>
attinet, prius illud de excommunicatione in
Cap. Vt periculosa non urgere concedimus. Ex-
positionem autem Cap. Clerici officia, ut cum
habitu Religioso stare Rocchettum queat, sa-
tis esse violentem tenor ipsius evincit: illud
enim quod alijs & conceditur, & jubetur, Re-
gularibus denegatur institutum amplexis Mo-
nachale; eam enim habet vim illud, Nisi Mona-
chi fuerint. Nam si cùm Monachali habitu sta-
re posset, ineptus esset loquendi modus, quan-
doquidem utrumque stare posset, & ita dicen-
dum: Etsi Monachi fuerint &c. Quàm autem
diversæ significationis sint, Nisi, ac etsi tam est
clarum, quàm quod clarissimum. Quod &
usus in Universa Ecclesia receptus satis etiam
apertè convincit. Unde cùm ex sua & alijs
Religionibus adducat plures, qui ad Episcopa-
tum promoti habitum commutarunt, nullum
certè ex illis ex Rocchetti assumptione com-
mendat: sic enim dictum Caput fuit intelle-
ctum, sicut & novior interdictio, de qua infe-
rius. Et multò minùs ex ijs, qui habitum non
mutarunt, quorum commendat aliquos, afferri
quisquam potuit præter unum, ex quo argui
nequit; cùm una hirundo non faciat ver, &
possit etiam dici pro eo Pontificiam licentiam
habuisse: præterquam quòd usus talis ante Cæ-
remonialis editionem accidit, cujus manife-
stissima decisione antiquius est Juris præcep-<-P>@@

<-P>tum declaratum & confirmatum. Ex quo se-
cundum manet fundamentum quàm sit debile
demonstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1260.</absatz-nummer> Quod ad Tertium attinet ex eo sta-<marginalia>De Tertio,|eius infir-|mitate de-|clarata.</marginalia>
tim apparet infirmum, quòd nimiùm expro-
bari videatur, scilicet Episcopos omnes, qui eo
non utuntur, malè se gerere, eo quòd non fe-
rant suæ jurisdictionis insigne, sicut malè age-
ret Archiepiscopus, qui sua in Provincia Cru-
cem ante se non portaret Archiepiscopalis in-
dicem potestatis, unde illa ipsi in aliena Pro-
vincia prohibetur. Ut stet ergo jurisdictionis
esse signum, dubitari nequit ab Ecclesia posse
signum tale prohiberi, cùm alia suppetant. Ubi
jam resumendum, quod circa primum funda-
mentum ex Cæremoniali est positum, in quo
expressa Rocchetti prohibitio extat. Ex eo
autem quod utuntur, & non utantur dicatur, le-
vissima est sanè conjectura: nam præsentis si-
gnificatione stare prohibitio potest, quod est
ex tenore locutionis colligendum. Et quidem
explicatio dicta ex eo inepta convincitur, quòd
si de voluntaria Rocchetti omissione ageretur,
non posset generalis esse assertio. Cùm enim
illud non prohibeatur, & aliàs mutatio habi-
tus concedatur, non posset non in multis usus
Pontificiæ facultatis pervideri: neque enim
convenire potuerunt omnes in omissione præ-
dicta, sicut non convenerunt in usu facultatis
pro habitus mutatione, quia id videtur volun-
tati promotorum reservatum. Deinde, quod
ad retentionem habitus dispositum fuerat in
citato Capite Clerici officia, ita moderatum est,
ut mutato illo color inviolabiliter conserve-
tur: Atqui quod ad Rocchettum attinet, &
quod ad colorem, eodem modo est à Pontifice
in Cæremoniali dispositum, per Verbum sci-
licet præsentis temporis, ut jam vidimus: Non<marginalia>Cæremo-|niale.</marginalia>
utuntur Rocchetto, sed retinent in vestibus colorem
habitus suæ Religionis. Ex quo evidenter colli-
gitur etiam in modo illo dicendi imperium
contineri. Id quod etiam comprobari potest ex
Capite 3. ubi ita habetur: Ceterùm quod dicitur
de hujusmodi Episcoporum habitu, tam Capparum,
quàm ceterarum vestium, non est intelligendum de
Episcopis regularibus, qui non mutant colorem sui
habitus, neque induunt Rocchettum, sed in Ecclesia
propria uti debent Cappa coloris suæ Religionis con-
venientis &c. Ex quibus compertum habetur id,
quod nuper dicebamus, in modo scilicet lo-
quendi præsentis temporis debitum extare, cùm
adeò acuratè pro ea diversitate, quæ esse inter
Religiosos & sæculares Episcopos debet, Pon-
tifex semel & iterùm proloquatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1261.</absatz-nummer> Urgere etiam satis robustè possu-<marginalia>Vrgetur|amplius ex|Rubrica|Missalis.</marginalia>
mus ex Rubrica Missalis de Ritu servando in cele-
bratione Missæ nu. 2. ubi sic habetur: Quibus dis-
positis accedit ad paramenta &c. calceatus pedibus,
& indutus vestibus sibi convenientibus, quarum ex-
terior saltem talum pedis attingat, induit se, si sit
Prælatus sæcularis, supra Rocchettum, sit sit Præla-
tus regularis, vel alius sacerdos sæcularis, supra
superpelliceum, si commodè haberi poßit &c. Ubi
quidem licet per verba de præsenti agatur, in-
eptissimè quisquam dixerit narrativè & non
dispositivè, quæ dicuntur, accipienda, & con-
stat quid de casu, in quo sumus decernatur.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0465.jpg/>
@@1@<SE465>450 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 13.
<duolan 2><-P>Et satis quidem apparet leve, quod de incom-
moditate superpellicei dicitur, quod erunt non
qui irrideant pauci, sicut alia farinæ ejusdem:
proceditq&#x0301;ue ex qualitate superpellicei non ritè
præcognita: neque enim illud oblongas illas
debet habere manicas, quibus pro communi
usu Clericorum conficiuntur, sed brachijs
æquandas, quales thoracis, aut sotanæ. Et quia
hujusmodi Prædicatores annis præteritis ute-
bantur, earum est illis usus prohibitus, utpotè
quæ Episcopales, & ita illis planè adscriptæ,
ad quos legitimè pertinebant. Unde quod de
centum prohibitionibus dicebatur, nescio quo-
modo cum observantia Sedi Apostolicæ debita
possit componi: quando vel unica esse suffi-
ciens, in personis præsertim talibus, debuisset.
Ubi erunt fortè qui dicant, sicut sunt licentiæ
poe&#x0308;ticæ, esse etiam Indicas licentias, sicut
& fuere nonnullæ aliæ, quæ neque Auctori
sic loquenti placuerunt, de quibus Quæst. 1.
Arti. 9. & seqq. juncta Epistola, de qua in fine
Col. 2.</P>
<Z><A+1>Circa convenientiam in mutatione ha-
bitus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1262.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Inimè illam agnoscit citatus An-<marginalia>Convenien-|tiam muta-|tionis ut|neget &|prob t D.|Villaroel.</marginalia>
tistes, & licet unicuique ut suæ
devotioni indulgeat relinquendus sit, juvat ta-
men nonnihil circa hoc adjecisse in gratiam
Indicorum. Ergo Quæst. 2. citata nu. 16. hanc
statuit Conclusionem. 2. ordine. Species in-
gratitudinis est dimittere Episcopum Religiosum
habitum suæ Religionis. Nulla est in statu Religioso
celsitudo, ex qua poßit observata modestia Religio-
sus asserere se habitum honorare suum: potest tamen
absque nota, & discooperta facie de se id Episcopus
quilibet affirmare. Et est ingratitudinis genus non
honorare illum, quando honorare valet. Et cùm Se-
des ejus Apostoli cujusdam sit, poterit illius habitus
conqueri eo quòd in illa non fuerit collocatus. Immò
& posset ulteriùs dicere ex minùs grato & decenti,
ad apparens quoddam genus injustitiæ transire:
quandoquidem cùm per tot annos habitus Religio-
sum honoraverit, ejusque architectatus assensum,
evadit inæqualis contractus, si ex honore accepto
honoris pariter quidquam non rependit. Sic ille,
qui Vers. præced. Prælatos aliquos ob non di-
missum habitum collaudarat. Et illius quidem<marginalia>Quid circa|illius dis-|cursum ob-|jici queat.</marginalia>
discursus ad convenientiorem posset conside-
rationem devocari, ut scilicet Religiosi non
ingrati suæ sint Religioni, & eam tunc dese-
rant, quando ipsam deberent intra ejusdem
claustra viventes honorare. Et quidem cùm ha-
bitus non faciat Monachum, sed votorum ob-
servantia, de ista potiùs est quàm de habitus
retentione curandum. Unde qui Episcopatum
ambit, etiam habitum retenturus, in qua tot
per annos vixit, ipsi comprobatur ingratus, &
inæquali contractu damnabilis, dum honora-
tus ab ipsa, extremum illi honorem subtrahit
observantiæ purioris, quo plus illustris redditur
quàm infulis expetitis, aut verò etiam hono-
rabiliùs recusatis, quod in Sanctorum pluri-
mis voce ipsius Ecclesiæ prædicatur, ut in Di-
vis Bernardo, Thoma Aquinate, Brunone,<-P>@@

<-P>Francisco Borgia, & alijs, pro quibus videri
potest Dom. Barbosa de Officio & potestate Epis-
copi Parte 1. Tit. 2. Glossa 1. nu. 14. & seqq.</P>
<P>  <absatz-nummer>1263.</absatz-nummer> Deinde in omnibus, quæ ad divi-<marginalia>Valida|instantia.</marginalia>
num servitium spectat, id est præferendum pe-
culiari devotioni & affectui, quod est magis
conforme sensui Ecclesiæ & muneri, quod est
ab ipsa demandatum; cùm enim eam regat
Spiritus sanctus, illius sensus, ipsius est divini
Spiritus sensus reputandus. Atqui mutatio ha-
bitus in Episcopis ita se habet: Ergo circa Ma-
jorem esse dubitatio nequit, & Minor ostendi-
tur. Nam Ecclesia Episcopis omnibus diver-
sum à proprio habitum designat in Cæremo-
niali, neque mentionem ullam facit retentio-
nis proprij in Regularibus, sed speciale ali-
quid circa ipsos providet, quod jam vidimus.
Pro quo & facit quod citatus Dominus Anti-<marginalia>Exemplis|comproba-|ta.</marginalia>
stes habet nu. 20. suprà. Dominum scilicet
Henricum Henriquez, Augustinianum Epis-
copum, qui habitu cum proprio Religionis
processerat, ubi dispositionem Cæremonialis
tunc primùm prodeuntis excepit, illum muta-
vit: non quidem illius tædio, quod de tanto
est viro minimè præsumendum: sed quia Ec-
clesiæ sensum in hujusmodi dictamine reco-
gnovit, sicut & alij, de quibus ibidem. Item
Episcopis regularibus designatur pileus pecu-
liari ornatu, serico inquam viridi cum cordu-
lis & floccis citato Cap. 1. & birretum etiam,
quæ quidem non debet Monachalis affectio
respuere, quia ad decentiam conferunt subli-
missimæ dignitatis: neq; ergo alia, quæ pariter
designantur, nec plus quàm prædicta cum pro-
fessione pugnant regulari. Ubi & addi potest
in aliquibus ex præcipua nobilitate, aut aliàs
magnæ æstimationis Religiosis, retentionem
habitus humanum posse aliquid redolere. Cùm
enim non sint habituri Rocchetum, quod in
Episcopali vestimento adeò præcipuum habe-
tur, malunt proprium retinere habitum, quàm
semi-episcopi quodammodo videri, quia & se-
mi-vestiti suo ipsorum judicio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1264.</absatz-nummer> Jam quod ad Indias attinet, videtur<marginalia>Pro Indijs|convenien-|tia pecu-|liaris.</marginalia>
equidem convenientiam habere peculiarem
habitus commutatio, ut scilicet Indi reveren-
tiam erga Episcopos habeant supra eam se ex-
tollentem, qua solent prosequi Religiosos: ne-
que enim illi Religiosæ paupertatis apti æsti-
matores existunt, & splendore elegantioris or-
natus ad cōcipiendum altiùs afficiuntur. Quod
& in Japonibus, cùm animadverterent pru-
dentes Lusitani, magno Orientis Apostolo<marginalia>D. Fran-|cisci Xaverij|illustre|specimen.</marginalia>
Xaverio id, quod ab ejus erat Evangelico spi-
ritu alienum valde, persuaserunt. Ut scilicet
ornatu, & pompa celebri Bungi Regem adiret.
Pro quo sic P. Daniel Bartoli ex Italico La-<marginalia>PP. Bartoli|& Ianinus.</marginalia>
tinus redditus à P. Ludovico Janino in vita
præfati Apostoli Lib. 3. n. 34. Personam in eo
agebant triginta ex primoribus Lusitanis, à cultu
insignes pretioso, catellis torquati aureis, & multa
splendidi unionum & gemmarum luce, totidem qui
heros assectabantur servi, pulcherrimo & ipsi ha-
bitu. Processurus erat vir sanctus longo in syrmate
ex cilicio bombicino, candidißimam desuper indu-
tus castulam, & holoserico viridi attalica prætex-
to fimbria stolatus. Sed omnium trahebant oculos<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0466.jpg/>
@@1@<SE466>§. IV. Circa habitum Indicorum Episcoporum. 451
<duolan 2><-P>quinque præ ceteris ex omni comitatu, vel elegan-
tia ornatus, vel ministerij novitate. Primus horum
gerebat in rasa bombice candida Breviarium sa-
crum, an Catechismus fuerit dubitatur. Alter ex
nigro holoserico crepidas, quæ casu in mercibus re-
pertæ sunt, in apparatu locum commodè invene-
runt. Arundinem Indicam portabat tertius umbilico
præclusam aureo: quartus imaginem Virginis Da-
masceno cærulo velatam: postremus denique venu-
stißimam umbellam &c. Inter has spinas ma-
gnanimus ille spiritus, Ibat ovans, superumque
Deo (non sibi) quærebat honorem. Sic vidimus
primarios Orbis hujus Archiepiscopos, & Epis-
coporum plurimos, vestium mutatione subli-
miores fovisse respectus, spiritui obsecutos Ec-
clesiæ, & locorum utilitatibus sine habitus in-
juria laudabiliter mancipatos.</P>
<P>  <absatz-nummer>1265.</absatz-nummer> Non ergo præclari viri ob negati<marginalia>Positio pro-|posita robo-|ratur ex|defectu au|ctoritatis in|opposita.</marginalia>
Rocchetti fastidium mutationem habitus cùm
ijs, quos Ecclesia præscribit, sanctè compositi,
& modestè contenti, respuerunt; neque illius
usum sine auctoritatis pondere attentabilem,
affectarunt. Unde & conscientiæ negotium
agitur, circa quod Doctores minimè pervium
iter, quod tale videtur asseri, reliquerunt. Ne-
que enim afferri unus aliquis potest, qui favere
novo dicendi modo, de quo suprà, videatur.
Multi excommunicationem incurri asserunt, ut
videri potest apud P. Thomam Sancium Lib. 6.
Summæ Cap. 6. n. 23. & Dom. Barbosam suprà
Cap. 4. n. 17. qui licet oppositum cum multis
censeant, id tamen ut probabile tantùm pro-
ponunt. Licet autem excommunicationis ab-
sit incursio, esse tamen peccatum mortale,
quod nomine peccati gravis videntur intelli-
gere, affirmant Paulus Fuscus, & Alcedus apud
citatum Barbosam, qui de Fusco locutus cùm
addat, Me citato, neque id neget, cum eo vide-<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
tur apertè sentire. P. Azorium uti suæ senten-
tiæ clariorem patronum laudat præfatus Scrip-
tor cit. Arti. 2. n. 25. cujus verba adducit, ubi
tantùm de excommunicationis incursione
agit, quam negat, id censens probabilius, unde
probabile est juxta ipsum esse peccatum mor-
tale, quia propter illud tantùm major imponi
excommunicatio potest. Ex eo autem quòd<marginalia>P. Azor.</marginalia>
incursionem neget, quia non videtur temeraria
habitus dimißio, si Episcopus habens rationem Pon-
tificiæ dignitatis ac muneris eum deponat, cùm sit
à Superiorum cura & potestate exemptus, quæ
sunt illius verba, minimè inferri potest esse li-
citam Rocchetti assumptionem, quia sine te-
meritate, quæ pro contrahenda excommuni-
catione solet requiri, stare potest grave pecca-
tum, ut circa excommunicationem erga di-
mittentes habitum probat cum alijs P. Thomas
Sancius citato Lib. 6. Cap. 8. n. 42. Circa hunc
autem Scriptorem animadvertendum est addu-
cto loco priori ex n. 23. circa casum, in quo
sumus, post adductum P. Azorium ita conclu-
dere: Et eam dicit probabiliorem Azor n. præced.
relatus: quamvis immeritò subdat non esse à priori
opinione, eo quòd sit communis, recedendum, ut
novæ adhæreatur: nec enim opposita est communis,
nec hæc est nova. Sic ille. Ubi mirari juvat ita
scriptum ab Auctore tantopere suis in citatio-
nibus accurato; nihil enim tale apud P. Azo-<-P>@@

<-P>rium invenitur. Quod autem de communi
opinione dicitur, posset equidem, si ita ab ipso
fuisset prolatum, sustineri, quia tot pro ea ibi
Doctores allegat, & quidem gravissimos; ut
communis dici non immeritò possit, siquidem
& cum illis dubitari nequit quin plures alij
eam fuerint amplexati; cùm aliàs pro contra-
ria referat pauciores. Pro quo videri potest
Cardinalis Tuschus Tomo 5. Lit. O. Conclus.
149.</P>
<P>  <absatz-nummer>1266.</absatz-nummer> Circa Covarrubiam ita scribit Auctor<marginalia>Covarru-|biam falsô|ut patro-|num adduci|sicut & Em-|manuelem|Roderi-|cium.</marginalia>
suprà nu. 12. & 13. Covarrubias (Auctor valde
bene meritus de Ecclesia propter propensionem ad
ejus immunitatem) in Cap. 1. de Testamentis n.
18. concedens posse non uti Rocchetto, affirmat nos
malè agere. Eum sequitur Emmanuel Rodriguez
Tomo 2. qq. regular q. 58. arti. 3. §. Ex quibus
volo ejus referre verba, quia non solùm istam, sed se-
quentes roborant conclusiones. Defendit (verba sunt
Emmanuelis de Covarrubia loquentis) contra Sylve-
strum, quod non erit excommunicatus habitum Re-
ligiosum dimittens, & exteriorem tunicam Epis-
copalem assumens. Non est enim aliquo Canone ex-
communicatio indicta Monacho, qui prætextu Epis-
copalis dignitatis (notetur hoc, quòd non est teme-
rè relinquere habitum pro Mozzeta & Rocchetto
commutare) dimisso habitu Monachorum, assumit
albam illam & candidam vestem, quæ ab Episcopis
defertur; tamen malè faciet Monachus Episcopus,
dimisso habitu ea utens. Sic illi. Ubi quòd Malè
faciat dicitur, ad indecentiam refert Auctor, de
qua suprà n. 1262. Sed quidem abs re, & ex
non viso Covarrubia videtur processisse, quan-
doquidem ille post adductam sententiam non
solùm Sylvestri, sed aliorum, excommunica-
tionem agnoscentium, ita subdit: Quod apud
me dubium est, non enim est aliquo Canone excom-
municatio &c. Cùm ergo dubium esse asserat
an excommunicatio incurratur, id quod de ma-
lefacto addit non ad indecentiam tantùm est
referendum, sed ad gravis peccati periculum,
& ita nequit ullo pacto dici Doctorem sa-
pientissimum usum Rocchetti absolutè con-
cedere, sicut neque Fr. Emmanuelem eum-
dem secutum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1267.</absatz-nummer> Id quod de Dom. Barbosa pariter<marginalia>Sicut &|Dom. Bar-|bosam.</marginalia>
asserendum, de quo superius, cùm tamen Au-
ctor sic habeat n. 25. ubi probat, quod Conclu-
sione 5. statuerat, posse scilicet Rocchettum à
Religioso Episcopo assumi sine scrupulo mor-
talis peccati: Covarrubias inclinat in hanc sen-
tentiam: & illam habet pro magis probabili (nihil
certè apud eum tale; quòd si inclinat tantùm,
non ergo absolutè concedit, ut nuper diceba-
tur) Barbosa loco citato aliquantulùm inclinat in
opinionem Fusci, sed id non credet qui legerit verba
hujus Doctoris, quæ adduco Conclus. 3. Sic ille. Et
quod ad Fuscum attinet constat ex dictis num.
1265. Circa reliquum, si cum aliquo minoris
auctoritatis, nec adeò probatæ sinceritatis suis
in dictis ageremus, illius posset manifestus ex-
probrari defectus. Cùm enim verba præfati
Doctoris afferat, quæ de licita habitus muta-
tione juxta Cæremonialis præscriptam mode-
rationem procedunt: illud suppressum, in quo
erat quæstionis aperta decisio, illa scilicet:
Rocchettum verò portare minimè potest: sed cottam,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0467.jpg/>
@@1@<SE467>452 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 14.
<duolan 2><-P>nempe superpelliceum superponit in actibus ex-
plendis Ecclesiasticis. Hæc doctissimus Antistes.
Et quid hoc dilucidius lumine? Est ergo præ-
fata sententia auctoritate penitus destituta.
Circa quod & addendum duos illos Auctores,
qui uti fautores inducuntur, Covarrubias sci-
licet & Rodericius, ante Cæremonialis edi-
tionem scripsisse, & eo non obstante malè eos
facturos, quos diximus, affirmasse. Quid ergo
dixissent illi, si adeò expressam in ipso prohi-
bitionem perlegissent? Circa quod hæc satis,
quæ pro complemento doctrinæ addita, &
abusus in remotis hisce regionibus erga res Ec-
clesiasticas studens præcavere, ut suasit Scrip-
tori auctoritas, qui à me laudatus non semel,
in hoc scilicet Titulo n. 82. Tomo 1. Auctarij Par-<marginalia>1. Cor. 11,|v. 22.</marginalia>
te 1. n. 11. & in Amphitheatro nu. 300. alibi-
que. Sed cum Apostolo dicendum: Laudo vos?
In hoc non laudo. 1. Cor. 11. v. 22. Pro veritate
enim semotis humanis respectibus est agen-
dum, pro quo & cæleste instat magisterium.
Non enim possumus aliquid adversus veritatem, sed<marginalia>2. Cor. 13.|v. 8.</marginalia>
pro veritate. 2. Cor. 13. v. 8. Utinam tam ut
ille feliciter, Prædicator veritatis, & Doctor Gen-
tium, quales esse oportet Episcopos, & præ
alijs Indicos, pro quibus non plura,</P>
<Z>CIRCA
<A+3>VICARIOS</A+3>
GENERALES EPISCOPORUM.
<A+2>De Quibus Titulo XIV. & in Auctario
Tom. 1. & 2.
§. UNICUS.</A+2>
<A+1>Aliqua circa illos utilia percurruntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1268.</absatz-nummer> <INI3>P</INI3>Rimò circa locum, si Præbenda-<marginalia>Circa locum|Vicarij, ut|peccari|accidat.</marginalia>
rius non sit, in quo sedere debeat,
quid sit tenendum remissivè habe-
tur n. 9. Video autem circa id turbas non faci-
lè sopiendas excitatas, & magnis cum incom-
modis excitari. In quo quidem cùm & graves
Dei offensæ timeri possint, dum ijs non occur-
ritur, satis apparet quàm sit illud periculosum
conscientiæ negotium, unde & illi, & Prælati
ad ipsum omni cum moderatione tractandum
obligantur. Et Dominus quide&#x0303; Solorzanus ibi
adductus ex Tomo 2. Lib. 3. Cap. 8. n. 43. & seqq.
& in Politica Lib. 4. Cap. 8. pag. 258. Col. 2.
quod ad locum attinet eruditè resolvit; sed n.
45. turbarum caussas in ambitionem Capitu-
larium rejicit cum Antonio de Pretis, ut minùs
in eo culpandi Vicarij videantur. Possunt
enim illi locum sibi jure debitum sine labe
ambitionis exposcere, & convenientem officio
præcedentiam affectare, modestiæ tamen præ-
ceptis laudabilibus observatis. Pro quo Bordo-<marginalia>P. Bordo-|nus.</marginalia>
nus Tomo 4. in Theatro præcedentiæ n. 6. & seqq.
ubi & pro illius defensione multa congerit, nec
vulgaria. Licet autem jus præcedentiæ post<-P>@@

<-P>Decanum Vicario competat, juxta commu-
nem sententiam, aut post Archidiaconum,
quod tenent alij, & invaluit consuetudine, ut
duæ primæ sedes in utroque latere Decano &
Archidiacono, quod satis videtur conveniens,
relinquantur; satis prudenter Vicarius faciet,
si ob vitanda turbamenta concursum evitet,
cùm numquàm ille necessarius videatur. Ut
autem & honor sedis stare possit, & turbulen-
tæ controversiæ cessare, Episcopi potest mul-
tùm industria conferre, si ejus sit amabilis au-
ctoritas, & gravitas reverenda, nec imperio-
sus ingressus, sed cùm Samuele 1. Reg. 16. v.<marginalia>1. Reg. 16.|v. 4. & 5.</marginalia>
4. & 5. Pacificus. Ex quo infausto defectu
auspicia solent captari similia, non fallente
successu.</P>
<P>  <absatz-nummer>1269.</absatz-nummer> Secundò, Vicarij Episcoporum,<marginalia>Circa ne-|glectum in|nullitate|professio-|num.</marginalia>
(quod & Sede Vacante etiam videre est) so-
lent se faciles circa caussas nullitatis professio-
nis exhibere, unde & quamplures in ea eva-
dunt prætensione victores: quia & Prælati
eas remittere ad ipsos, suas ipsis conferentes vi-
ces, soliti, non multùm de hujusmodi oneri-
bus retinendis soliciti, & de exoneratione po-
tiùs gavisuri. In quo quidem cavendum ne
onera, quæ Religioni subtrahuntur, supra
subtrahentium conscientias cadentia, sic eas
gravent, ut exoneratio valde sit difficilis futu-
ra, sine qua certum est damnationis æternæ
periculum imminere. Sed cùm negotium istud
testium sit sufficienti depositione tractandum,
ea utcumque habita, videtur salva res esse, in
quo ea solet esse illorum copia, de qua Dom.
Villaroel Tomo 1. Gubernationis pacificæ, Quæst.<marginalia>Falsorum|testium ut|noceat|copia.|D. Villaroel</marginalia>
1. Arti. 10. n. 95. & 96. Ubi ita scribit: Presu-
pongo lo tercero, que enlas Indias es caso muy difi-
cultoso que se pruebe la expedicion de unas Bullas.
Ne digo yo que en las Indias son todos tan Santos,
que faltarian testigos para todo. Discurrit post
hæc subtiliter circa venditorem Judam, & mi-
lites custodes sepulchri, qui pecunia corrupti
sublatum à Discipulis Christi corpus asserue-
runt, & post subtile commentum sic concludit:
Y concluyo con que aquellos falsos testigos acusaron
los testigos falsos de estos tiempos, que se venden
tan baratos. No es cosa rara, que en una tierra tan
rica, y poderosa, aya avido testigo, que jurò falso
por un real de à ocho? Sic ille, quem reddere La-
tinum non curo, licet Dom. Caramuel id cen-
seat incommodum exteris lectoribus: neque
enim quidquam interest ut præfata minus
calleant, dum nostris sint aliquatenus profutu-
ra. Stante ergo adeò facili pro nullitate pro-
fessionis probatione: quis non videat circa
caussam præsentem momenti tanti oculatissi-<marginalia>Circa pecu-|liare Vica-|riorum|dictamen.</marginalia>
mos esse debere Vicarios. Nisi fortè tale illud
ipsorum videatur esse dictamen, ut existiment
obsequium se Religioni præstare, dum non
solùm inutili, sed molesta & præjudiciali sar-
cina liberatur, ad id cooperando, quod ipsa li-
benter faceret, si posset, cùm tamen sit Ponti-
ficijs obstaculis pro faciliori excussione ponde-
ris impedita. Et collitiganti ipsi, cui forsitan
sua etiam esse convenientia potest, ne in des-
perationem actus portentum aliquod horribi-
le, publico scandalo moliatur. Unde & proba-
tione sit qualicumque contentus, non quidem<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0468.jpg/>
@@1@<SE468>§. Vnicus Circa Generales Episcoporum. 453
<duolan 2><-P>frivola, sed probabili utcumque, & quæ licet
esse pro foro externo sufficiens possit, minùs
ille sufficientem arbitretur. Sic enim & Vica-
rius fuit constanter asseverans nullam ad ipsius
tribunal circa nullitatem Matrimonij caussam,
pro qua (si verosimilis extaret probatio) non
esset nullitati favens decisurus. Et erat doctus
ille, caussamq&#x0301;ue piam ita illam existimabat,
ut contrarium sensus Decretalis Gregorij IX.
in Cap. Duobus de sent. & re. jud. videretur<marginalia>Cap. Duo-|bus de sent.|& re. judic.|verus sen-|sus.</marginalia>
amplecti, in qua Matrimonij caussa uti pia
proponitur, pro cujus firmitate debeat senten-
tia stare, ut communiter Doctores exponunt.
Circa quod consideratione dignum est, an at-
tentis circumstantijs possit aliquando dissolutio
Matrimonij pia caussa judicari. Et verò ut pia,
nō sit juridicè, & facto talis, potest, & minùs ex
se probabili opinione constare, quæ tamen
ratione circumstantiarum de facto magis pro-
babilis habeatur. Jam quod ad professionem at-
tinet, simile potest arbitrium sustinere, quæ in-
ter alias connumerata non est, cùm sint tan-
tùm quatuor versu ibidem à Glossa adducto<marginalia>Quæ caussæ|piæ juxta|illud.</marginalia>
comprehensa:</P>
<shi>Stat testamentum, libertas, conjugium, dos.</shi>
<P>Sed quidem dictaminibus hujusmodi non est
tenaciùs inhærendum, cùm possit in eorum
praxi multorum inconvenientium labes admi-
sceri. Si enim futurum sibi facilem exitum
multi persuaserint, quà data porta ruent aliàs
non ruituri, & mundum scandalis imple-
turi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1270.</absatz-nummer> Tertio. Notanda est doctrina, quam<marginalia>Circa di-|stributiones|notanda|doctrina;|ex P. Fra-|goso.</marginalia>
ex alijs habet P. Fragosus Tomo 2. regiminis
Christianæ Reipublicæ Lib. 10. Disputat. 23. §. 2.
n. 7. Vers. Porrò expendenda, ubi ait cum Pavi-
no, Canonic&#x0169;, qui est Vicarius Capituli Sede
Vacante non solùm percipere in absentia fru-
ctus, sed etiam distributiones quotidianas, quia
censetur esse in servitio Ecclesiæ, & in utilita-
te totius corporis: deputatur enim unus ut ex-
erceat jurisdictionem, & non occupetur totum
Capitulum, quæ ratio cessat in Vicario Epis-
copi, quia non est in servitio Ecclesiæ, sed
Episcopi. Pro quo & allegatur Rota Decis.
222. num. 6. 2. parte diversorum. Sed quidem
discrimen adductum non videtur admitten-
dum, quia & Vicarius Episcopi in servitio est
Ecclesiæ non minùs quàm Vicarius S. V. juxta
dicta n. 11. præsentis Tituli. Pro quo facit quod<marginalia>Quod de-|beantur ex|Tribunalis|identitate|ostenditur.</marginalia>
habet Auctor Lib. 8. Disput. 19. §. 4. n. 3. Ubi
probat Episcopi & Vicarij unum esse Tribu-
nal, nec ab isto ad illum appellari, sic conclu-
dens: Nec refert Vicarium constitui ab Episcopo,
quia quamvis ab eo constituatur, non tamen Epis-
copus ei confert jurisdictionem, sed eam habet à
Canone. Ex Cap. 2. de Officio Vicarij in 6. Ergo
ejus jurisdictio est ordinaria &c. Cùm ergo idem
Tribunal constituant, & ordinariam habeant
jurisdictionem: sicut Episcopus in Ecclesiæ
servitio est, ita & Vicarius, eisdem ministerijs
mancipatus. Licet autem Episcopus Ecclesiæ
sponsus sit, rectè dici potest in ejus esse servi-<marginalia>Et ex eo|quòd ser-|viat Eccle-|siæ.|1. Cor. 7.|v. 33.</marginalia>
tio; nam & sponsum servire sponsæ rectè dici
potest, quando & revera ita accidit; servit enim,
& multipliciter servit. Qui autem cùm uxore est,
solicitus est quæ sunt mundi, quomodo placeat uxo-<-P>@@

<-P>ri, & divisus est. 1. Cor. 7. v. 33. An non hoc
servire est, & servitium multiplex, quod à se
ipso hominem distrahit, & talem constituit di-
visionem, ut duo scilicet, dominus inquam &
servus esse videatur? Servivit ergo Iacob pro Ra-<marginalia>Gen. 29.|v. 20.</marginalia>
chel septem annis. Genes. 29. v. 20. Ubi Hispano-
rum Poetarum Princeps, Mas no servia à el, ser-<marginalia>Quomodò|illud in|Christo ve-|rum.|Isai. 42.|v. 24.|Vide P.|Gasparem|Sancium.</marginalia>
vià à ella. Ubi pro Christo figuratitium ali-
quid: Verumtamen servire me fecisti in peccatis
tuis. Isaiæ 42. v. 24. Verba sunt Dei. Et qui
stare queat ut Deus serviat? Bene utique, si ad
Christum cum multis referamus, qui formam
servi cùm acceperit, juxta Apostolum Philip. 2.
v. 7. varia ministeriorum officiositate servivit.
Sed cur illud? Audiendus, qui & nuper: Viri<marginalia>Ephes. 5.|v. 25.</marginalia>
diligite uxores vestras, sicut & Christus dilexit Ec-
clesiam, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam.
Ephes. 5, v. 25. cum sequentibus, pro hoc myste-
rio. Ut stat quod ad præsens conducit inten-
tum, Vicarios inquam Episcoporum Ecclesiæ
servire, sicut & Episcopos ipsos, & ita distri-
butionibus minimè defraudandos. Pro quo &
facit quod idem P. Fragosus habet citata Dis-
putat. 23. §. 2. n. 3. Vers. 1. ubi ita scribit: Quæri<marginalia>P. Fragosus.|Quid neces-|sarium pro|lucrandis|distributio-|nibus.</marginalia>
potest quæ requirantur ut poßit absens à servitio
suæ Ecclesiæ lucrari distributiones. Respondeo duo
copulativè requiri, videlicet justam caussam absen-
tiæ, & licentiam Ordinarij. Glossa in Verbo Suo-
rum Prælatorum in Cap. Relatum, ubi Abbas
Notab. 4. de Cleric. non resid. & tenuit Rota in
una Lecien. fructuum 21. April. 1603. coràm Illu-
strißimo Pamphilio, & in una Calagurritana fru-
ctuum & distributionum 26. Maij 1614. coram
Dom. Ubaldo. Sic ille. Non est ergo cur Rotæ
auctoritate pro assertione illa priori terreamur,
cùm pro ea, quam tuemur, illam apertè faven-
tem habeamus, quandoquidem Vicarius Epis-
copi absens, & justam habeat absentiæ caus-
sam, & Episcopi non solùm licentiam, sed &
mandatum. Pro Indijs autem illud habetur
speciale, fructus à quotidianis distributioni-
bus non esse discretos: & ita cùm concedan-
tur fructus, distributiones eatenus conceden-
dæ. Neque enim è converso argui potest: ne-
gandos scilicet fructus & consequenter in di-
visas distributiones: neque enim adversantes
sic arguunt, uti certum oppositum supponen-
tes ex communi Ecclesiæ praxi in his, & simili-
bus, juxta quem fructus absentibus cum justa
caussa, & requisitis legitimis, neutiquam dene-
gantur. Pro quo Concilium Tridentinum
Seßione 24. Cap. 12. de Reformat. & quæ circa
illud habet D. Barbosa in Collectaneis, & remis-
sionibus &c. Et Cap. de cetero. Et Cap. Ad Au-
dientiam, de Cler. non resid.</P>
<P>  <absatz-nummer>1271.</absatz-nummer> Et ex utroque id, quod de Ecclesiæ<marginalia>Circa assi-|stentes|Episcopo.|Cap. de|Cetero.|& Cap.|Ad Au-|dientiam.|Servire|Ecclesiæ.|Glossa.</marginalia>
servitio dicebamus habetur manifestum. In
priori enim de Canonicis agitur, qui in servi-
tio Ecclesię fuerint, quibus nihil subtrahi debeat
vel auferri, quod de communitatis sibi beneficio de-
betur. Circa quod sic Glossa Verb. In servitio:
Nota quòd qui est in Servitio Episcopi, pro præsente
reputatur quoad perceptionem beneficij, & Eccle-
siæ servire intelligitur. Hæc ibi. Licet autem in
eodem Capite sic addatur: Nisi fortè sint victua-
lia, quæ non consueverunt absentibus exhiberi. Qui-
bus verbis nomine victualium distributiones<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0469.jpg/>
@@1@<SE469>454 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 14.
<duolan 2><-P>sunt quotidianæ designatæ, ut in Summario
Capitis dicitur, & Glossa exponit. Licet in-
quam ita habeatur, nihil inde contra superio-
rem positionem infertur; quia distributionum
lucrum absolutè non subtrahitur, sed tantùm
ubi talis est consuetudo. Id quod dici tunc ne-
quit quando ad distributiones emolumenta
Præbendariorum revocantur, sicut neque ad
Ecclesias, in quibus talis non viget consuetudo.
Unde Glossa circa distributiones in casu dicto
nihil habuit speciale, quod diceret, ut illas
censeret penitus denegandas, & ita Verb. Vi-
ctualia, sic tantùm addidit: Hujusmodi victua-
lia, sive distributiones non dantur studentibus in
Theologia. Infra de Præbendis Cap. Licet. Sic illa,
quæ in citato Cap. Licet, id addidit, quod in alio
prætermisit circa consuetudinem. Et ita quod
hîc dicitur, respicit consuetudinem Ecclesiæ. Verba
illius sunt: quæ & de consuetudine statim
agit, in qua distributionum separatio non ex-
tat, & sic concludit: Tunc credo quod integrè
debeant habere beneficia in Theologia scribentes,
aliàs parùm valeret talis indulgentia quantùm ad
illos, qui non habent beneficia distincta. Tantùm
ibi ad similia penitus extendendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1272.</absatz-nummer> In Cap. Ad Audientiam sic habetur:<marginalia>Cap. Ad|Audien-|tiam.</marginalia>
Decernimus ut duo ex Canonicis Ecclesiæ memora-
tæ, in tuo servitio existentes, suarum fructus inte-
grè percipiant præbendarum: cùm absentes dici
non debeant, sed præsentes, qui tecum pro tuo, &
ipsius Ecclesiæ servitio commorantur. Sic Hono-
rius III. Ubi & Glossa similiter Verb. Commo-<marginalia>Glossa.</marginalia>
rantur, sic ait: & ita qui est in servitio Episcopi,
servire Ecclesiæ intelligitur. suprà eod. Cap. de
cetero, ubi de hoc. Ita illa, ubi quod de hoc ait,
ad victualia refertur: sed quidem eodem modo
accipiendum, cùm se ad illud referat, nec quid-
quam addat, ex quo possit diversitas conjecta-
ri. Ex quibus & habetur quàm sit parùm ra-
tioni conforme, quod ait P. Fragosus citato §.
2. Disput. 23. post adducta præcedentia Capi-<marginalia>P. Fragosus|minùs ap-|tus inter-|pres dicti|Capitis.</marginalia>
ta sine verborum tenore nu. 11. sic enim ibi:
Nam aliud est servire Episcopo, & aliud servire
Ecclesiæ. Neque ex quo servitur Episcopo, censetur
inservire Ecclesiæ. Sic ille: quod est quidem ve-
rissimum, sed extra rem, cùm agatur de servi-
tio Episcopi in ordine ad sui muneris congruam
administrationem: in quo ipsius est Ecclesiæ
servitium insertum, ut est ex præcedentibus
manifestum. Unde & irrefragabile apparet,
quod de Vicario est dictum: nullus enim ma-
gis Episcopo inservit; immò nec tantumdem:
cùm sit alter ipse, & ita nullus ita Ecclesiæ
convincitur deservire, si ut debet, serviat:
sin minùs grave onus conscientiæ subibit; ex
inofficiosa absentia ultra graves suo in mini-
sterio defectus, & restitutionis obligatione,
juxta dicta. nu. 12. præsentis Tituli, pro quo
hæc satis.</P>@@

<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM XV.</A+3>
<A+1>DE VISITATORIBUS</A+1>
EPISCOPORUM.
<A+1>De quibus & in Additionibus & To-
mo 3. Auctarij.</A+1>
<A+2>§. UNICUS</A+2>
<A+1>Aliqua utiliter expediuntur.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1273.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca procurationem versatur<marginalia>D. Quitensis|ut stare|queat sen-|tentia circa|procuratio-|nem.</marginalia>
primum & secundum Caput,
ubi specialia nonnulla, quæ
quidem non tetigit Dom. Quitensis in Itinera-
rio Parochorum Indicorum Lib. 5. Tract. 2. qui
est de Visitatoribus, & satis quidem doctus.
Et circa p&#x0153;nam dupli sine ulla limitatione
procedit tenorem sacrorum Canonum & De-
cretorum, ut jacet, amplexus. Et Seßione 6.
in fine concludit circa illam servandam esse
consuetudinem. Quod quidem prudenter di-
ctum, si rationabilis sit consuetudo: circa quod
tamen dubitari posset propter id, quod habet
n. 6. ubi ita scribit: Adviertase que el Derecho
no señala los dias, que ha de estar el Visitador en
cada pueblo, ni lo que podra llebar de procuracion
por cada dia: però el Synodo de Lima del año de
1613. dize uno y otro, y cada Obispado avia de
señalar ambas cosas, dando regla y orden à los Vi-
sitadores de lo que se debe hazer: que no se ha de
dejar à la conciencia de ellos; que como unos la
tienen mas ancha que otros, siempre abrà dudas, y
para quitarlas era bien poner orden cierto. Sic ille.
Atqui hoc relinqui consuetudini, est nihil cer-
tum haberi, nisi à Prælatis fuerit approbata;
ex adducta ratione, quòd Visitatorum quo-
rumdam laxiores conscientiæ sunt, & si juxta
illos inducta fuerit consuetudo, rationabilis esse
non poterit, quam tamen conscientiæ similis
qui successerint proclamabunt: quidquid de
alijs fuerit timoratioris, & ad æquitatem ratio-
nabiliùs conformatæ, qui non semper majores
numero, licet ad consuetudinem stabiliendam
potentiores. Circa consuetudinem ergo Præ-
latorum debet pia & justa providentia versari,
& consuetudinis qualitates dignoscere, ne con-
scientiarum quarumdam laxitas in eorum, qui
visitantur, pressuram convertatur. Pro quo &
est doctrina ejusdem Antistitis Seßione 3. Ubi
rogat, an si Visitator viginti aut triginta dies
pro visitatione assignet, & eam duobus finiat,
possit procurationem designatorum dierum
exigere, & cùm efficaciter probet id non posse,
Vers. Vltimo sibi objicit consuetudinem, quod
refellit ita subdens: Porque à esta costumbre le<marginalia>Consuetudo|reprobata,</marginalia>
faltan los requisitos necessarios para obligar en con-
ciencia: juntamente no tienen derecho à pedirla los<marginalia>Dom. Qui-|tensis.</marginalia>
Visitadores: porque si se mira de la parte del Visita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0470.jpg/>
@@1@<SE470>§. Vnicus. Circa Visitatores Episcoporum. 455
<duolan 2><-P>dor, no la puede introducir, que como Superior està
con la espada en la mano, con horca y cuchillo para
poder hazer mucho mal: con este miedo no puede
aver voluntario y libre. Y si se considera de parte
del visitado, que la da, tambien se descubre fuerza,
pues niuguno da la procuracion de tantos dias de su
voluntad, sino de mala gana; y si no replica, y lo
contradice, es porque negociara con esto su perdi-
cion: y aßi digo que est à obligado el Visitador à re-
stituir la procuracion, que llebò fuera de los dias,
en que no visitò, como està probado. Hæc ille.
Juxta quæ id venit regulandum, quod juxta
consuetudinem illam priorem ab eodem dice-
batur, quæ quidem ab ijsdem introduci po-
tuit, qui, ut ipse loquitur, furcam & gladium
habent præ manibus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1274.</absatz-nummer> Potest autem circa casum, de quo<marginalia>Procuratio|ut debeat|diebus vi-|sitationis|respondere</marginalia>
nuper, breviatorum dierum visitationis id ob-
jici, quod & ab eodem, pro indebita scilicet
diligentia posse pretium reportari. Ad quod
quidem communi circa hoc doctrina recepta
respondet in casu præsenti specialem obstare
rationem, eo quòd Concilium Tridentinum<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
Seßione 24. Cap. 3. de Reformat. quidquid dici
de adhibita diligentia potest, suo decreto com-
prehendat illis verbis: Studeant quàm celerrimè
visitationem ipsam absolvere: ubi quidem etiā su-
perlativo aliquid videtur adjectum, quod parti-
cula Quàm voluit designatum & penitus com-
mendatum. Quod quidem prudentissima est
cōsideratione deductum. Sed nihilominùs mo-
dus ille loquendi suam moderationem admittit;
neq; per illum à Concilio quidquam intentum
aliud, quàm ne affectatæ in Visitatione moræ
sint, horis pro quiete, & somno, minimè de-
negatis. Sic Tullius eodem est modo loquendi
usus ad Atticum lib. 16. Sed peto à te ut quàm
celerrimè mihi librarius mittatur. Ubi mora tan-<marginalia>Tullius.</marginalia>
tùm affectata removetur. Si ergo Visitator in
gratiam Visitati quietis horas negotio visita-
tionis impendat, videtur equidem juxta com-
munem doctrinam, recipere aliquid posse, se-
cus si proprij commodi id præstat intuitu, quia
scilicet illi est commoda accelleratio, ut aliò
tendat, & est illud quidem in Jure perspicuum.
Cap. Procurationes de Censibus, ibi: Ita quòd<marginalia>Cap. Pro-|curationes.|de Censibus.</marginalia>
numerus procurationum numerum dierum, quibus
huiusmodi moram fecerint, non excedat. Et Cap.
Felicis eod. tit. in 6. Pecuniam licitè recipere
valeat pro sumptibus moderatis faciendis in victua-
libus, diebus, quibus visitationis officium personali-
ter exercebunt. Sic Bonifacius VIII.</P>
<P>  <absatz-nummer>1275.</absatz-nummer> Quia verò Indorum Parochiæ<marginalia>Vnam tan-|tum procu-|rationem|exigendam,|etiamsi uno|die plura|loca visi-|tentur.</marginalia>
multos solent habere populos parùm distantes,
quorum aliqui eodem possint die visitari, erunt
fortè qui velint procurationes geminandas, vel
plus aliquid. Contra quod tamen stat decisio
præfati Pontificis citato in Capite ita subdens:
Adjicientes quòd non liceat visitanti, nisi unam
procurationem recipere una die, sive unum locum<marginalia>Cap. Feli-|cis supra.</marginalia>
solum visitaverit, sive plura; etiamsi locus quilibet
visitatus ab illo sufficeret ad procurationem integrè
persolvendam: cùm eidem sufficere debeat ut tem-
poralia metat à locis personaliter visitatis pro die-
bus, quibus eis spiritualia subministrat. Hæc ibi.
Pro quo Dom. Barbosa in Collectaneis ad cita-
tum Concilij Tridentini Caput n. 32. ubi ex Ste-<-P>@@

<-P>phano Weyns ait quòd si Visitatores exigen-
do duas procurationes ab uno vel duobus locis
eadem die visitatis, vel etiam procrastinando
suam visitationem eo fine ut duplicatas procu-
rationes lucrentur, malè versentur, & ad ac-
ceptorum restitutionem teneantur, ipsum
Deum habituri victorem. Ubi Victorem pro Vl-<marginalia>Divina|ultio ut|immineat|secus fa-|cientibus.</marginalia>
torem positum. Habituri inquam ultorem et-
iamsi restituant. Quòd si restituentibus divina
imminet ultio, quid de non restituentibus pro-
feramus? Quod equidem in Visitatoribus Indi-
cis specialius formidandum, qui ad spiritualem
Indor&#x0169; profectum, firmandam conversionem,
stabiliendā fidem, & Christianam eruditionem
promovendam destinantur? Pro diebus, quibus
eis spiritualia subministrat. Ut à Bonifacio di-
ctum. Ad hoc quidem visitatio tendit, & In-
dicorum præsertim Parochorum. Et inde la-
mentabile emerget absurdum, si maximè indi-
gentibus spirituali pastu, id minimè peragatur,
sed ad temporalia commoda, detonsis ovibus,
Visitatorum anxietas divagatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1276.</absatz-nummer> Circa Visitatoris Officiales in casu<marginalia>Circa Offi-|ciales in|illicita Vi-|sitatorum|detentione.</marginalia>
dicto ampliatæ procurationis potest esse diffi-
cultas, si ipsi ad illam non conferant auxilium
vel consilium, sed Visitatori simpliciter obse-
quantur, an ex acceptione partiali procuratio-
nis grave crimen incurrant, & ad restitutio-
nem, sicuti & Visitatores teneantur. In quo
quidem si bona ducantur fide, cùm ad ipsos
non spectet præcipua Visitationis dispositio, &
ratione acceptionis non sint locupletiores red-
diti, doctrina est communis applicanda, juxta
quam cessat restitutionis obligatio. Id quod
circa victualia non erit admodùm difficile,
quando ad pecuniam redacta non inveniuntur.
Si verò in mala sint constituti fide, & pecu-
niam acceperint, non videtur quomodo eximi
ab obligatione queant, cùm nullus respectu
illorum labor accrescat, neque titulus licitæ
acceptionis appareat, nisi qualis in ijs, qui socij
furum. Si verò tantùm de Victualibus in spe-
cie agatur, accidere potest ut obligatio restitu-
tionis absit, ex præsumpta visitati voluntate
circa hæc, in quibus Parochi Indorum cum
ijs, qui per illorum oppida iter facere solent,
liberales esse consueverunt, eos ad mensam in-
vitantes. Quòd quidem in unius aut duorum
dierum detentione verosimile apparet, secus si
diuturnior haberetur. Pro quo id facit quod
dictum nu. 15. præsentis Tituli, ubi de remis-
sione accepti, quæ potest accidere, etiamsi im-
partitio involuntaria acciderit, id est, invitè
peracta, licet animus transferendi dominium
cum eo compati possit, ut aliàs declaratum. In
victualibus autem, quorum dominium usu
statim amittitur, & si revera non sit compara-
tum, potest locus esse facilior remissioni, &
quia horum vix est qui curet. Præterquam
quòd apparatus mensæ intuitu Visitatoris in-
struitur, & quod pro illo fit, in Officiales re-
dundat; unde ratione illorum parùm sumptus
accrescit. Quod si illi ex conscientiæ remorsu
abstinere vellent, non dubium quin Parochus,
aut qui ejus loco Visitatori assistunt, eos ad
mensam invitarent, vel Visitator ipse ad id
compelleret, dicens supra se scrupulum jactari,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0471.jpg/>
@@1@<SE471>456 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 15.
<duolan 2><-P>si forsitan aliquo pungerentur, satis facturus
ex intègro, si satisfactioni aliquid obnoxium
occurrere sibi persuaderent. Video Scriptores<marginalia>Circa frag-|menta|delicata|doctrina.</marginalia>
aliquos ita delicatè in hac materia loqui, ut neq,
fragmenta, quæ ex victualibus supersunt, dicant
posse Visitatorem secum asportare, ut ea domi
pauperibus eroget, sed debere ea pauperibus
visitati populi distribuere, si videlicet notabilia
sint, ut ex Genuensi habet D. Barbosa circa
citatum Concilij Caput n. 26. Sed quidem cùm
notabilia dicantur, circa non talia, sine scrupu-
lo procedit assertio, & talia censeri possunt,
quæ uno aut altero die Officiales absumunt:
cùm aliàs circa Indicos versemur Parochos,
liberaliùs agere solitos, & plus aliquid hoc in
genere terræ opulentia patiatur. Et circa ero-
gationem dictam fragmentorum notabilium
esse difficultas potest, ut queat à Visitatore
peragi populi pauperibus, cùm eorum non sit
dominus. Ad quod quidem ex præsumpta vi-
detur eorum, qui Victualia præstitere, id stare
posse verosimiliter respondendum. Ex quo
& habemus circa talia multùm posse verosimi-
les conjecturas operari, casui de quo agimus
verosimiliter adaptandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1277.</absatz-nummer> Potest etiam circa Officiales dictos,<marginalia>Circa No-|tariorum|salarium.</marginalia>
Notarios præsertim, inquiri id, quod ad sala-
ri&#x0169; spectat, an scilicet stare debeant præscriptæ
quantitati à legitima potestate. Circa quod
Dom. Quitensis Seßione 6. secutus plurium
Doctorum sententiam, de quo & Nos alibi,
asserentium ob adaucta rerum pretia mutatio-
ne temporum, non extare obligationem ob-
servandi taxā, quæ manifestè improportionata
labori est: in eo tamen non proprio inniten-
d&#x0169; judicio, quia nullus in caussa propria bonus
judex; prudentis ergo aut Confessarij, aut
docti alterius sinceriq&#x0301;ue pariter consiliarij ju-
dicium exquirendum. Navarrus Consilio 1. de
Censibus Titulo scilicet 39. Lib. 3. Consiliorum.<marginalia>Navarrus.</marginalia>
Ubi quærit an Notarius in Visitatione possit
quidquam accipere, cum videatur id genera-
liter, à Concilio prohiberi ibi: Neve ipsi aut
quisquam suorum &c. Et sic concludit: Notarij
non solent esse de familia Visitatoris, nec famuli
eorum, & non tenentur servire gratis visitatis, nec
visitatoribus. Quare videtur Notarium posse acci-
pere justum salarium, si non est de familia Visita-
toris, nec habet salarium ex publico, nec consuetu-
do, vel statutum rationabile prohibet illud sibi.
Hæc ille, quem sequitur Zerola in Praxi Epis-
copali Verb. Visitatio Dubio 4 circa Sextum. Sed
non ut ille distinguens, cum D. Antonino lo-<marginalia>Zerola.</marginalia>
cutus, qui ante Concilium Tridentinum scrip-
sit. Ex eo autem quòd juxta Doctorem tan-
tum Notarius, qui de familia non est, acci-
pere aliquid potest, infertur circa accepta alia,
si gratis dentur, non eum extare rigorem, qui
circa Visitatorem. Hoc ergo stante, circa taxam
dicendum debere omnino servari, quia ab eo
tempore, quo stipendia stabilita sunt, non talis
est rer&#x0169; mutatio invecta, ut debeant ampliari.
Et majores quidem sumptus non ex eo prove-
niunt, quòd ea, quæ pro victu necessaria sunt,
sint reddita cariora, sed quia homines plus sa-
tagunt servire vanitati, quàm necessati; nec
illi sunt ministranda fomenta, cùm unus sit<-P>@@

<-P>ex tribus animæ hostibus, mundi nomine de-
signatus. Si autem neque salarium designatum<marginalia>Notanda.|doctrina.</marginalia>
sit, neque in speciali pretium pro actionibus
singulis scripturarijs, id cavendum quod est
bene à P. Pereira animadversum in S&#x0169;ma Theo-<marginalia>P. Pereira.</marginalia>
logiæ moralis n. 1525. ut rogatus de pretio, non
respondeat roganti ut det quod voluerit. Ut
enim ait ille, hæc est terribilis ars capiendi inde-
bitum. Qui & ibidem pro augmento pretij id
etiam statuit, quod diximus, ob status rerum
mutationem, quæ quidem sæpè intervenit, sed
non rarò etiam somniatur. Sed jam ad eos, qui
maximè oportet esse vigiles, transeamus.</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+3>PAROCHOS</A+3>
<A+1>PRÆSERTIM INDORUM.
EX TITULO XVI.
Additionibus n. 106. & seq. & Auctario,
præsertim Tomo 2. pro quo Index.</A+1></Z>
<P><INI2>A</INI2>Deò sunt multa pro illis dicta, ut hoc
loco contenti simus futuri additione pau-
corum. Sic ergo pro illis</P>
<Z><A+2>§. UNICUS.</A+2>
<A+1>Circa obligationes pro Parochis Hispanorum.
Ad Caput 1.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1278.</absatz-nummer> <INI4>C</INI4>Irca eos, qui non habent Eccle-<marginalia>De Paro-|chis Cathe-|dralium|peculiaris|disquisitio.</marginalia>
siam propriam, sed in Cathedrali-
bus ministeria exercent, dubitari
potest quomodo satisfacere stet
illos obligationi prædicandi, quandoquidem
circa id non suppetit necessaria commoditas,
& quod ad prædicationem attinet, aliorum
dispositione peragitur. Ubi non videtur suffi-
cere, si dicatur id, quod ad prædicationem spe-
ctat, concionibus in Ecclesia frequentibus
abundè suppleri: Quia conciones dictæ non
habentur ut ad ipsos aliqua ratione spectantes;
cùm tamen oves debeant vocem audire pasto-
ris, aut ejus, qui ipsorum loquatur nomine, ut
stet Concilij Tridentini gravissimum obliga-
tionis edictum, de quo n. 3. & 4. pro quo etiam
communis sensus Doctorum, & dicta nu. 5.
in fine; licet in eodem illa habeantur, quibus
se tueri Parochi hujusmodi possunt. Sed qui-
dem minimè videntur sufficere, si coram Deo,
ut par est, res momenti tanti à præfatis expen-
datur. Possunt in C&#x0153;miterijs commodè præ-
dicare: & ut aliquid admisceatur incommodi,
id constanter devorare: ad majora enim tenen-
tur, quando scilicet ad confessiones vocantur,
incommodis ob distantiam locis & temporibus
æstu, frigore, aut obscuritate nocturna pror-
sus infestis. Et quidem Parochi proprias ha-
bentes Ecclesias ab obligatione præfata neuti-
quam eximendi, licet illæ in civitate sint, ubi<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0472.jpg/>
@@1@<SE472>§. I. Circa Parochos Indicos. 457
<duolan 2><-P>abundant conciones, ob urgentes adductas ra-
tiones. Ex quo fit eos, qui sunt ea in classe
primarij, majus etiam pondus obligationis ha-
bere, unde & præire ceteros exemplo debent.
Et ita vidimus aliquos magna cum laude, &
zeli ardentioris præmijs effecisse: pro quo &
meritò deberet zelus ardentior Præsulum ex-
cubare. Ubi & addendum in Parochia Cathe-
drali propter ejus amplitudinem extare mino-
res Ecclesias, quæ Vice-parochiales dicuntur,
in quibus sine incommodo ullo stare prædica-
tio potest, unde excusatio ministerij tanti vi-
detur penitus propulsanda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1279.</absatz-nummer> P. Luysius Turrianus in Selectis Par-<marginalia>An Paro-|chiani in-|strui debeant|in speciali.</marginalia>
te 1. Disput. 19. Dub. 6. in fine, docet non obli-
gari Parochum ad docendam doctrinam Chri-
stianam singulos, sed satis esse si simul multos
doceat in Ecclesia, ex Bañez 1. 2. q. 76. arti. 8.
dub. 2. ad finem, & alijs hujus ætatis ut ille lo-<marginalia>P. Turria-|nus.</marginalia>
quitur, quia vix est possibile Parochum sigil-
latim unumque fidelem docere; & ideò tan-
tùm obligatur ad docendum eos quando sunt
in Ecclesia congregati, & aliqui Religiosi in
plateis pueros instruunt, audientibus etiam
adultis non sine magno fructu. Quæ quidem
rectè dicta, si talis docendi modus sufficiens
videatur, ut esse forsitan possit, ubi generatim
loquendo fideles doctrinæ tali modo proposi-
tæ capaces sunt. Atqui ubi secus accidit, &
multorum est comperta ruditas ut etiam sigilla-
tim instructi vix competentem mysteriorum
fidei comperiantur formare conceptum: plus
equidem operæ impendendum esse manife-
stum apparet. Unde P. Fragosus Tomo 2. Regi-
minis Lib. 10. Disput. 21. §. 1. n. 10. ita scribit:<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
Ex dictis sequitur Parochos non solùm teneri hos
rusticos ac rudes docere sæpiùs interrogando myste-
ria Trinitatis, continerique in ea Patrem, Filium,
& Spiritum sanctum, nec esse tres Deos, sed unum
Deum. Item Christum Dominum esse verè Dei
Filium, Deum verum & hominem, & esse eum,
qui Cruci fuit affixus, & mortuus est pro ge-
nere humano, ac est in Sacramento Altaris, quia
hæc sunt, quæ rustici ignorant, & interrogati per-
versè respondent. Hæc ille, qui de Lusitanis
rusticis, ex quibus sumpta experientia, loque-
batur, ut de alijs rudioris indolis id potius de-
beamus asserere, indigere scilicet illos repeti-
tis interrogationibus, & ita non sufficere ge-
neralem prædicationem. Quia verò pro ali-
quibus magnus esse necessarius labor non rarò
potest, cui non semper valeat Parochus in-
cumbere, pro eo adjutores adsciscendi, ut in
Æthiopibus, quorum cura ad Parochos etiam
Hispanorum spectat, videtur specialiùs adni-<marginalia>Notandum|pro Æthio-|pibus.</marginalia>
tendum, quæ & esse non levis in eorum do-
minis debet, quamvis de eorum sit, ministe-
riali labore aliquid detrahendum: quod rarò
evenit, unde & Baptismus solet per annorum
iterata spatia differri: In quo quidem domi-
norum conscientiæ quantùm gravari pos-
sint non est dubiæ quæstionis argumen-
tum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1280.</absatz-nummer> Et præfatus quidem Scriptor circa<marginalia>Circa resti-|tutionem|pro omissio-|ne divini|Officij.</marginalia>
id, quod dictum de temperanda restitutionis
obligatione circa Parochos omittentes recita-
tionem divini officij, si aliàs muneri suo satis-<-P>@@

<-P>faciant, apertè subscribit cum alijs, quos ad-
ducit ibidem §, 5. n. 8. Vers. ult. dicens suffice-<marginalia>P. Fragosus</marginalia>
re tertiam vel quartam partem restituere fru-
ctuum, quod etiam cum alijs, quos refert, te-
net Mag. Acacius de Velasco Tomo 1. Resolut.<marginalia>Mag. Aca-|cius.</marginalia>
115. addens sufficere quintam. Cum quibus
& alij à Nobis adducti nu. 15. Juxta quæ quod
dictum nu. 166. ut scilicet non sit obligatio re-
stituendi partem illam, quæ decimali contri-
butioni respondet: in Parochis Indiarum: quia
illa exigua est, & ex ipsa solùm pars quinta re-
stitutioni obnoxia potest remanere: quæ adeò
tenuis cùm sit, gravis esse obligationis mate-
ria nequit, juxta ibidem dicta, & hic amplius
declarata. Id autem quod ex Diana citatus ha-<marginalia>Circa pecu-|liarem|doctrinam|congrua|resolutio.</marginalia>
bet Acacius Parte 1. Tract. 12. Resolut. 8. in fine,
qui ex P. Salas Disputat. 15. de legibus Sect. 2.
nu. 27. id deprompsit, scilicet quòd si contin-
gat Canonicum Canonicatus grossam verè &
absolutè lucrari antequam Officium omittat,
nihil ejus debeat restituere, quia p&#x0153;na non
est ut fructus jā suos restituat, sed ut non faciat
fructus suos: quod quidem & ad Parochos pro
ea, quam recipiunt ex decimis portionem
etiam referendum. Id inquam difficile apparet
ex eo quòd fructus Canoniæ, sicut & Paro-
chiatus in lucrum venire nequeant nisi post
ministerium. Id quod in Indijs est satis explo-
ratum: unde pro illis doctrina præfata nihil
potest utilitatis afferre: nisi fortè de quotidia-
no illo subsidio loquamur, quod datur hebdo-
madario, si fortè illud manè accipiens, & Ho-
ris antemeridianis assistens, in alijs absit. Quòd
si contingat, pro tali absentia more solito ab
eo, cui est hujusmodi cura notabitur, sicut in
diebus alijs, pro eo quod pertinet ad quotidia-
nas distributiones, pro eo autem quod ad diei
peculiarem obligationem fortè omittetur: &
tunc videtur futurum locum præfatæ positio-
ni. Sed quidem secus videtur dicendum: quia
quod manè datum est sub conditione laboris
diurni fuit, sicut in operario quocumque acci-
dit, cujus si ex integro desit labor, integrè est
acceptum redhibendum, & secundùm ratam
defraudatæ operæ, nisi remissio spontanea sit,
qualis in casu dicto poterit sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1281.</absatz-nummer> Idem Scriptor citata Resolut. nu. 1.<marginalia>Omittens|decies aut|vigesies in|anno an|teneatur ad|restitutio-|nem.</marginalia>
affirmat eum, qui decem aut duodecim vicibus
in spatio anni unius divini officij recitationem
omittit, non teneri ad restitutionem, licet mor-
taliter in omissione peccaverit quia nullus do-
minus prudens & liberalis famulum ad restitu-
tionem salarij obligat pro decem aut duode-
cim defectibus, quos spatio unius anni in ejus<marginalia>Mag. Aca-|cij difficilis|assertio.</marginalia>
servitio commisit. Quæ quidem ratio ritè pro-
cedet, si defectus tales leves sint, non verò si
graves; & tales sunt ij, de quibus agimus, cùm
in illis gravis divinæ Majestatis offensio inter-
venerit, æterno inferni supplicio, si p&#x0153;nitentia
non supervenerit, punienda. Prætereà Resolu-<marginalia>Ex alia|circa inutile|supplemen-|tum altero|die confu-|tatio.</marginalia>
tione eadem nu. 7. rogans idem Magister an qui
uno die omisit officium, possit sequenti gemi-
nata recitatione satisfacere, ut restitutionis
cesset obligatio: cum communi Doctorum
sensu negativè concludit, & probat Primò,
Quia Pius V. sua in Bulla ait eum, qui debito
non recitat tempore, fructus non facere suos.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0473.jpg/>
@@1@<SE473>458 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 15.
<duolan 2><-P>Secundo. Nam Beneficiatus qui non recitat,
statim absque ulla judicis declaratione incurrit
p&#x0153;nam restituendi fructus: & nullus propria
auctoritate potest se à p&#x0153;na eximere, quam
incurrit. Quæ quidem satis efficacia sunt, sed
videntur contra resolutionem præfatam de tot
illis vicibus militare. Ubi & similiter potest
ratio pro illis adducta, & majori cum robore
detorqueri: quia nullus dominus prudens &
liberalis salario unius diei defraudabit famu-
lum ob defectum, quem sequenti die, sine de-
trimento aliquo serviens duplicavit. Addo
posse similiter argui ut non sit peccatum mor-
tale tot illis vicibus officium omittere, si quis
initio anni statuat quidem recitare, sed paucis
aliquibus diebus omittere, id exequens in de-
cursu: eodem illo prudentis & liberalis do-
mini exemplo usus: quod tamen ille citato
illo nu. 1. refellit, nolens Angelo & Rodericio
attribui. Sed reverà quod verbis rejicit, ra-
tione aliàs inducta videtur aliquomodo com-
probare. Sit ergo illud probabile, quia sic
doctus Magister, & nonnulli alij censuerunt:
re tamen vera solidum pro illo desideratum
fundamentum, quandoquidem quod addu-
citur, quàm sit debile apertè remanet de-
monstratum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1282.</absatz-nummer> Non posse obligatum ad dicendam<marginalia>Circa sti-|pendiumpro|Missa obli-|gationis.</marginalia>
Missam sine obligatione applicationis stipen-
dium pro illa accipere, dictum, & manifestè
probatum nu. 8. ubi P. Turriani inducta men-
tio, sed transcursu brevi. Ille ergo in Selectis
Parte 2. Disput. 31. Dub. 16. ex abrupto inci-<marginalia>P. Turria-|nus ut ap-|probet.</marginalia>
piens supposita in Titulo quæstione: Ita sensit
quidam hoc tempore, & probat quidem, quia hoc
est recipere duo stipendia, quod est prohibitum. Sed
fallitur apertè, quia quando prohibet duo stipendia
pro onere suo, intelligitur de elee&#x0308;mosyna accipien-
da pro applicatione sacrificij: sed accipere aliquam
elee&#x0308;mosynam pro applicatione sacrificij, & aliam
pro onere dicendi in tali loco, quando manet liber
Sacerdos ad applicandum sacrificium pro quo vult,
non accipit duo stipendia eodem titulo, & hoc fre-
quenter accidit in hac Curia Matriti, & juxta hoc
intelligenda est prohibitio de duobus stipendijs, &
oppositum nullam habet probabilitatem, quia nul-
lum habet probabile fundamentum, sed ex igno-
rantia procedit. Hæc ille; cujus indignam cen-<marginalia>Ejus depul-|sa censura,|qua Diana|notatur.</marginalia>
suram est qui non talem censeat nullus, si præ-
sertim Auctor ille, quem ipse suppressit, fiat
manifestus. Et videtur fuisse Diana, cujus
prior Tomus prodijt, quando ille in Matriti
degebat Curia, in qua & opus Selectarum
perfectum, Comiti de Olivares dedicatum. Et
quidem quod ad improbabilitatem spectat, non
est cur miremur, quandoquidem multi sic so-
liti Auctores loqui, circa ea, quæ ipsis non
placent, cùm tamen alij non solùm probabi-
lia, sed etiam probabilissima, immò sibi certa
multoties arbitrentur. Quod autem de igno-
rantia protulit, intolerandum prorsus est, cùm
adeò indecora nota viro sapientissimo, & cele-
berrimo sæculi nostri Scriptori inconsideratius<marginalia>Vel Ga-|vantus, pro|quo & de-|fensio.</marginalia>
impingatur. Sic enim tenet Parte 1. Tract. 14.
Resolut. 8. Sed erit fortè qui censeat non de
Diana locutum Auctorem, sed de Gavanto,
quem ille citat in Comment. ad Rubricas Missalis<-P>@@

<-P>Tomo 1. par. 3. tit. 12. n. 5. Sed quidem citatio
prioritatem editionis non arguit respectu prio-
rum editionum; ea siquidem, in qua citatio
extat, & cum additionibus prodijt, Octava
est, & forsitan in alijs citatio extat, quia &
post illam prodierunt. Sic autem qui dixerit,
inverosimiliter pronuntiabit, quia Gavantus
citato loco non arguit ex eo quòd duo reci-
piantur stipendia, sed ex aperta prohibitione,
licet ad duplicitatem stipendij videatur ali-
quomodo revocari. De Parochis autem sic in
fine: & de Parochis, quod quibus diebus tenentur<marginalia>Gavantus.</marginalia>
Missam celebrare, non poßint manualem eleemosy-
nam recipere, censuit expreßè sacra Congregatio
Concilij die 1. Septembris 1629. Sic ille. Quòd
autem obligatio dicta non proveniat ex eo
quòd Parochus quoties ex obligatione cele-
brat teneatur pro Paræcianis celebrare, constat
ex ijs, quæ habet n. 22. cum Bonacina Quæst.
ult. de Sacrame&#x0303;to Eucharistiæ Puncto 7. in fine. Sed
sit ita ut Gavantus sit fulmine illo censuræ
percussus, an de ignorantia potuit vir etiam
doctissimus suggillari, qui & Sacræ Congre-
gationis auctoritate suffultus, & Romæ scri-
bens, ac Congregationibus sacris familiaris,
earum potuit mentem penitius alijs à longè
aspicientibus penetrare?</P>
<P>  <absatz-nummer>1283.</absatz-nummer> Et Dianam quidem mutasse senten-<marginalia>Dianam|sententiam|non mutas-|se, ut asserit|Cardin.|Lugo.</marginalia>
tiam ex Cardinali Lugo compert&#x0169; apparet se-
cus opinanti, sic enim Tomo de Sacramentis Disp.
21. nu. 21. Vnde idem Diana mutata sententia
hanc sequitur Tomo 3. Resolut. moral. proximè
edendo, quam mihi his diebus benevolè ostendit.
Sic ille acerbitatem statim notans censuræ
Scriptoris citati. Sed quidem mutatio talis ne-
que in Tomo illo, neque in alio extat, ut vi-
deri potest Parte 4. Tract. 4. Resol. 16. & 232.
& Parte 5. Tractat. 14. Resolut. 45. & Parte 11.
Tract. 7, Resolut. 27. Vers. Nota hîc obiter. Et
Tract. 8. Resolut. 67. Unde P. Henao de Sacrifi-
cio Missæ Parte 2. Disput. 19. nu. 75. immeritò
ita scribit: Tot mutationes, transformationesque
Dianæ, indicant variantes esse in hac quæstione
opiniones, ex quibus hos heri, illos hodie, alios cras
sequeretur. Sic ille. Est quidem compertum
Resolut. 26. citati Tractatus 2. p. docuisse posse
Parochum stipendium accipere, quod in eodem
Tractatu Resolut. 80. citata alijs denegavit, in
quo quidem argui inconsequentiæ potuit; &
quia hoc ille prævidit, posteà Parochis mini-
mè esse concedendum pronuntiavit. Ex eo au-
tem quod variantes opiniones P. Henao circa
præsentem difficultatem agnoscit, manifestè
convincitur eam, quam nos sumus citato loco
secuti, non esse unius alicujus obscuri nominis
Scriptoris, quem de ignorantia potuerit P.
Luysius incusare. Sunt autem præter citatos
pro nobis D. Barbosa de Potest. Episcopi Allegat.<marginalia>Qui suffra-|gentur|Auctores.</marginalia>
24. nu. 15. Ubi citatur à Hieronymo Garcia
in Summa morali de Sacerdotio Tract. 3. Difficult.
10. Dub. 3. nu. 5. cùm tamen ibi nihil tale ha-
beat, ac de re valde diversa agat. Melius Par-
te 1. de Officio Parochi Cap. 11. nu. 11. quam so-
lam citationem legitimam ille recognoscit, ad-
ducens Decretum Urbani VIII. & declara-
tionem aliam Ordinarij. Citat etiam idem
Scriptor Bonacinam Quæst. ult. Puncto 7. §. 2.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0474.jpg/>
@@1@<SE474>§. I. Circa Parochos Indicos. 459
<duolan 2><-P>n. 13. & 14. Sed illius alia est mens. Tamburi-
nium item, Ascanium scilicet, de Iure Abbatum
Tomo 2. Disput. 5. Quæst. 9. n. 19. Ubi revera ita
tenet dicens oppositam sententiam Alfonsi de
Leone, Fraxinelli, & Homoboni correctam
fuisse à S. Congregatione. Item Gellius apud
Dom. Barbosam citata Resolut. 232. Nugnus
Tomo 1. in 3. p. q. 83. arti. 1. Dub. 19. Conclus. 2.
fol. 301. Col. 1. cum exacta adeò citatione apud
eumdem Resolut. 26. citata, & Joannes Soria
Resolut. 27. Parte 11. etiam adducta. P. Arriaga
Tomo 7. Disputat 39. post subtilem discursum
contra sententiam contrariam sic subdit: Ego,
ut verum fatear, gravem in hoc puncto sentio diffi-<marginalia>P. Arriaga.</marginalia>
cultatem, & magis propendeo in primam senten-
tiam: quia verò tot ac tam graves Auctores defen-
dunt secundam, non ausim illam in praxi impro-
bare. Sic ille. Quæ cùm ita se habeant, habemus
ex illis id, quod à Nobis est dictum circa obli-
gationem Parochorum, non unius aut alterius,
qui de ignorantia insimulari possint, sed mul-
torum & sapientissimorum Scriptorum aucto-
ritate subsistere. Et licet pro parte adversa plu-
res & gravissimi producantur, non est eo-
rum auctoritati penitus insistendum, quia
ante Decreta Sacræ Congregationis satis com-
perta, & authentica scripserunt: quæ non est
credibile ita parvi facturos, ut nonnulli, mi-
nus ex eo laudis habituri. Pro quibus hæc
satis.</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+3>PAROCHOS</A+3>
<A+2>INDORUM.</A+2>
<A+1>§. I.
Vt teneantur ad restitutionem ob divini Of-
ficij omissionem, & nonnulla alia de
quibus. Cap. 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1284.</absatz-nummer> <INI3>D</INI3>Ictum nu. 49. Asserto 4. non<marginalia>Pro restitu-|tionis obli-|gatione|arguitur.</marginalia>
teneri ad restitutionem, dum
decimas non percipiunt. Vi-
detur autem obstare id quod habetur Titulo se-<marginalia>Vide Tomo|2. Auctarij|Parte 7.|Sectione|18.</marginalia>
quenti n. 18. Ubi statuitur doctrinalem curā in
Parochis Indorum esse proprium beneficium,
& ita importare jus ad bona Ecclesiastica, ac
proptereà id, quod ab Indis cum tributo con-
fertur, locum decimarum habere. Non vide-
tur autem satisfieri ex eo quòd illud non ut de-
cimalis portio tractetur, sed ut stipendium
doctrinæ. Non enim ex eo quòd tale dicatur,
solius doctrinæ stipendium est, sed Paræcialis
curæ: sic namque & Paræciæ dicuntur Do-
ctrinæ, licet prætereà sit subsidium obventio-
num. Quod autem contributio dicta ut deci-
malis non tractetur, ex eo fieri potuit, quòd
cùm id, quod ad decimas spectat, dispositioni
sit Catholicorum Regum à Pontificia Sede
commissum, & in illos transmissæ; talem
agendi modum convenientem fuerint arbitrati,<-P>@@

<-P>ut scilicet à gubernatoribus uti Regiæ Gazæ
portio administretur, & per eorum manus ad
Parochos transmittatur. Quibus sic stantibus
obligatio restitutionis officium divinum omit-
tentes adstringet, sicut alios bonorum Eccle-
siasticorum ob officij pensum fruitione gau-
dentes: si & addamus juridicum axioma, quod
subrogatum sapit naturam ejus, in cujus locum
subrogatur, & sic tributi portionem locum
decimarum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1285.</absatz-nummer> Nihilominùs dictis standum, quia<marginalia>Contrarium|statuitur.</marginalia>
revera tributi portio dicta non habet decima-
lem conditionem, unde decimæ nomine mini-
mè computata, sed quasi contra positum ali-
quid, ut videri potest apud Dom. Solorzanum
Tomo 2. Lib. 1. Cap. 21. nu. 31. Ubi de Regia
Ordinatione qua statuitur, ut ex tributis In-
dorum salarium Parochorum deduceretur, hoc-
que tamdiu duraret, quamdiu Indi decimarum
solutioni non assuescerent, salarium ergo deci-
ma non est. Propter quam rationem pro illius
solutione, dum à Parochis exigitur coram Gu-
bernatoribus, Regia est ordinatione prohibi-
tum, ne adhibeantur censuræ: quod tamen
circa decimas jure fieri potest. Inde est etiam
ut cùm decimæ à Catholicis Regibus fuerint
Ecclesijs redhibitæ, earum nomine neutiquam
fuerit portio illa, quæ pro salario Parochorum
designata est, comprehensa, eo quòd decima-
lis non sit. Quod & nomen ipsum apertè de-
signat; nec valeat dici ullo modo id quod Indi
solvunt esse decimam partem emolumentorum,
quæ ipsorum labori respondeant, ut est com-
pertum; quo pacto personales decimæ compu-
tandæ, quæ fructus laboris censentur, aut ha-
bentur titulo lucrativo, de quo multa apud
Scriptores, & videri specialiter potest P. Fa-
gundez de Præceptis Ecclesiæ in 5. Lib. 1. Cap. 2.
præsertim nu. 7. Id autem quod de dispositione
Regia dicebatur, non est aliter accipiendum,
quia portio Parochis designata non est ut de-
cimalis propriè reservata, quandoquidem deci-
mæ absolutè sunt Ecclesijs redditæ, & ita, ut
diximus, decimarum nomine non venit. Axio-<marginalia>Subrogati|conditio.</marginalia>
ma autem de subrogatione varias admittit li-
mitationes, & duæ illæ instituto præsenti de-
serviunt, ut subrogatum sit ejusdem naturæ, &
quod in eo vigeat eadem qualitas: pro quo
Dom. Barbosa Tract. de Axiom. in 213. nu.
3. quod quidem in præfatis videre est, cùm
tributaria portio diversam habeat à decimali
rationem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1286.</absatz-nummer> Sed urgeri non leviter potest pro<marginalia>Obiectio|non levis|ex stylo|circa Indo-|rum contri-|butionem.</marginalia>
contraria positione, ex eo quod habet Dom.
Solorzanus cit. Lib. 1. Cap. 22. n. 32. & seq. & in
Politica respondenti loco, quod scilicet Indi simul
cum tributis, decimarum vice, id quod dictum
est exolvunt, & exigend&#x0169; est ab eis antequàm
tributa persolvant, ut apertè deciditur in Cōci-
lio Limensi 2. Quod ea intentione disponi vi-
detur, ut ijdem Commendatarij, & ipse Rex,
posteà de speciebus, quas ab Indis pro solutio-
ne tributorum accipiunt, & decimatæ non re-
periuntur, aliam decimam exolvant, quod est
in Regio Indiarum Concilio, & Limensi Præ-
torio judicatum. Idque efficit ut omnino justior<marginalia>Dom: So-|lorzanus.</marginalia>
& æquior videri debeat consuetudo de decimis ab<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0475.jpg/>
@@1@<SE475>460 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><-P>Indis integrè non solvendis, cùm quod ipsis hac de
caussa remittitur, præstetur posteà ab eorum Com-
mendatarijs, & sic Ecclesiastici nullum damnum
incurrant. Alioqui enim si decimis integrè ab Indis
perceptis, easdem etiam integrè à Commendatarijs
exigere vellent, sequeretur quòd bis eædem res deci-
marentur, quod jura minimè patiuntur. &c. Juxta
hæc ergo videtur certum Indos decimas sol-
vere, licet non integrè ob piam Ecclesiæ,
& Rogum ejus nomine, remissionem, &
ita corruere fundamentum superioris positio-
nis. Licet autem multi Indorum sint, qui spe-
cies non habeant, & sola pecunia obligationi
dictę satisfaciant, illa quidem juxta ęstimatione&#x0303;
specierum solvitur, unde & eamdem videtur
habere rationem, juxta ea, quæ habet citatus
Dom. Solorzanus Lib. 1. Cap. 19. nu. 52. Quæ
quidem negari non potest satis esse similia ve-<marginalia>Illius dis-|cussio cum|notanda|doctrina.</marginalia>
ro; unde assertum nostrum non uti prorsus ex-
ploratum proponimus, sed ut probabile. Nam
discursus præfatus doctissimi Scriptoris non
apertè convincit, licet sit, ut dixi, verosimilis.
Et juxta ipsum quidem quidquid Indi pendunt,
ratione&#x0303; tributi habet supra Cap. 18. n 24. & 25.
ubi ita scribit: Nos verò gratiam pro pecunia dare<marginalia>Idem.</marginalia>
desideraremus, quod minimè ferendum est; cùm, quæ
gratis accepimus, gratis dare jubeamur. Matth.
Cap. 10. Quamvis non sit iniquum ex eisdem tri-
butis, quæ tuitionis, gubernationis, & Supremi do-
minij recognitionis, atque alijs justis titulis, de qui-
bus suprà egimus, imponuntur, aliquid eorum Paro-
chis, & animarum Pastoribus aßignare (ut re ipsa
fieri videmus) ex quo se competenter alere poßint.
Quæ sunt magni illius Doctoris verba. Neque<marginalia>Species quæ|in tributis,|quo respe-|ctu disposi-|tæ.</marginalia>
ex eo quòd quædam rerum species ab Indis
cum tributo conferantur, existimandum est eo
fine ita dispositum, ut decimalem habeant ra-
tionem, cùm talis dispositio alium habeat sco-
pum, ut videri apud eumdem potest Citato Cap.
18. nu. 85. ubi sic ille: Res illæ, quæ tributorum<marginalia>Idem.</marginalia>
solutioni designantur, non eo animo notatæ viden-
tur, ut vel ipsæ, vel prædia, in quibus nascuntur,
tributis obnixæ (corrige obnoxiæ) & obligatæ
maneant: Sed quoniam cùm Indi pigri sint & ig-
navi, conveniens & necessarium fuit eas solutioni
destinare, ut prædia colere, pecora pascere, aut ale-
re, lanificia, & alia opera proprijs manibus exerce-
re compellerentur: atque hoc modo & medio Rei-
publicæ utilitati & abundantiæ, & ipsorum com-
moditati simul consuleretur. Sic ille. Et quidem
ex eo quod ab ipso pronuntiat&#x0169; vidimus circa
obligationem decimandi in ijs, ad quos species
dictæ deveniunt, efficacissim&#x0169; potest pro asser-
tione nostra argumentum efformari: Ideo si-
quidem talis obligatio urget, quia ratione de-
tractæ portionis pro Parochorum salatio non
fuerat decima persoluta neq; enim dici potest
ita fieri proptereà quòd sic decima, cujus pars
Indis remittitur, integretur: Sic enim non in-
tegra decima ex speciebus exigeretur, sed ali-
qualis: aliàs absurdum suberit de duplici deci-
ma à Jure penitus reprobatum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1287.</absatz-nummer> Stet ergo assertionem propositam<marginalia>Pro Asser-|tionis pro-|babilitate|concluditur|novo adje-|cto titulo.</marginalia>
esse probabilem: ubi id, pro quo esse contro-
versia potest ad exiguam est quantitatem revo-
candum, quandoquidem Parochorum multi-
plici labori ferè tota portio præfata respondet,<-P>@@

<-P>quæ & Indis ad minorem redactis numerum,
minor quotidie redditur. Ex quo & alius titu-
lus pro depellenda obligatione succurrit; quia
scilicet non solvitur, quod antea solvebatur, &
labori unionis respondebat. Et licet dici possit
minùs esse laboris, dum paucioribus impendi-
tur: id quidem non est pro satisfactione suffi-
ciens, nam circa multa idem labor extat, & ipsa
inter paucos campestris habitatio satis molesta
est, sub Jove sępè nō solùm frigido, sed algenti,
aut aliàs peracerbo. Pro quo & facit Assertum
6. ubi statuimus Parochos Indorum ad omnia
illa teneri, ad quæ Hispanorum Parochi: cùm
tamen habeant insuper varia incommoda, qui-
bus carent illi, unde & ipsis aliquid est præ il-
lis indulgendum. Et ut alia prætereamus, quod
dictum est Asserto 11. si, ut ibi jacet, exercea-
tur, non erit quidem in eo labor levis, dum
Indi ad recipiendam Eucharistiam disponen-
tur, ne detur sanctum canibus, & margaritæ
ante porcos projiciantur. In una enim pretio-
sissima margarita totus est eorum cumulus
comprehensus. Unde Diva Agnes sic dixit:
Iam corpus ejus corpori meo sociatum est, & san-
guis ejus ornavit genas meas: potuit & me-
ritissimò etiam dicere: Tradidit auribus meis
inæstimabiles margaritas. Quanta ergo cu-
ra adhibenda est ne lutulentis pedibus pro-
culcentur?</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa proximam occasionem.
Ad Caput 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1288.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta in illo circa hujusmodi oc-<marginalia>Vt sit diffi-|cilis expli-|catio oc-|casionis|proximæ.</marginalia>
casionem, pro qua regulam assi-
gnasse certam valde difficile graves Scriptores
existimant, unde & sententiarum diversita-
te certatur. Et difficultatem quidem post Na-
varrum in Manuali Cap. 3. nu. 10. in fine, alios-
q&#x0301;ue recognovit D. Caramuel in Regul. S. Be-
nedicti. Disput. 70. 1067. Sed P. Cardenas in<marginalia>P. Carde-|nas.</marginalia>
Crisi Theologica Tract. 1. Disput. 18 n. 89. affir-
mat, servata distinctione periculi formalis, &
occasionis externæ inter modum fugiendi pe-
riculum per fugam occasionis, & per actus in-
trinsecos hominis, non esse difficile regulas
generales pro hac materia statuere, unde &
pergit, ac quinque suppositionibus, ac totidem
Assertionibus, negotium sibi videtur doctus
Pater confecisse. Et quidem in omnibus nihil
est quod non possit convenienter quicumque
eruditus amplecti. Sed an illæ sufficiant nescio
an sint omnes asserturi, siquidem ijs stantibus,
restant graves difficultates circa obligatio-
nem vitandi occasionem, & moralem im-
possibilitatem, ut debeat impendi absolutio,
vel negari. Et quidem quod ab illo asseritur,
negat nullus, & nihilominùs circa difficulta-
tem ut diximus multi pronuntiant, pro quo &
doctè Mag. Acacius de Velasco Tomo 2. Reso-
lut. 315. Sed sit illud difficile aut facile, con-
fusè traditum, ut vult Dom. Caramuel, aut
expeditè, ad caussæ substantiam nihil confert
aut impedit quomodocumque unicuique libeat<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0476.jpg/>
@@1@<SE476>§. II. Circa occasionem proxima. 461
<duolan 2><-P>pronuntiare. Distinctio autem inter pericu-<marginalia>De periculo|materiali &|formali.</marginalia>
l&#x0169; formale & occasionem externam explicatur
à P. Cardenas nu. 17. Et quod ad occasionem
externam attinet, illam vocat periculum ma-
teriale, quatenus provocat ad lapsum: formale
autem quod consideratis circumstantijs intrin-
secis & extrinsecis inclinat ad lapsum. Ut in
duobus hominibus, quorum alter firmissimè
proponit cum morali securitate non futuri lap-
sus, & alter tepidè & remissè circa occasio-
nem, in qua peccare consuevit. In priori enim
non est periculum formale, seus in alio. Ubi
quidem erunt fortè qui non penitus assentian-
tur, nec convenientem modum loquendi ad-
mittant, ut occasio dicatur periculum materia-
le, & interna dispositio formale, quando in
utroque alius modus influendi apparet: occa-
sio enim potiùs videtur caussa effectiva peri-
culi in eo, qui periclitatur, quia etiam vide-
tur esse caussa effectiva extrinseca peccati, id
quod etiam apparet in dispositione interna,
quæ & periculi caussa est, sicut & peccati: pe-
riculum enim nihil aliud est, quàm imminen-
tia successus mali ex dispositione caussar&#x0169;, quę
major aut minor est secundùm eorum diversam
dispositionem, uti in casu nostro occasio &
interior hominis status, cum majori aut minori
inclinatione ad lapsum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1289.</absatz-nummer> Sed quidquid de hoc sit, in quo
quæstio videtur esse de nomine, quod ad mora-
le momentum attinet, nihil inde variandum,
unde pro eo, quod à Nobis dictum est occa-
sione peculiaris casus, sed qui forsitan non ta-
lis ubi & similes occasiones, videndum an ci-
tati Scriptoris doctrina aliquid ad comproba-
tionem possit derivari, vel illi aliquatenus ad-
versetur, sicut ex adducto alio digno venera-
tione Magistro. Probat ille contra Leandrum
à SS. Sacram. & alium à Murcia, nec non con-
tra Dom. Caramuelis retractatam penitus as-<marginalia>Non licere|se exponere|quempiam|probabili|peccandi|periculo.</marginalia>
sertionem, non esse licitum se exponere proba-
bili peccandi periculo, pro quo citat Quæst. 18.
à n. 21. & satis quidem efficaciter, quod & à
Nobis aliàs dictum, dum statuentes usum lici-
tum opinionis probabilis, exceptionem adhi-
buimus in casibus, in quibus ex illius usu dam-
num posset irreparabile resultare, ut in admini-
stratione Sacramentorum, & pluribus alijs:
cùm certissimum sit eum, qui probabiliter ju-
dicat id, quod à longè conspicit, esse feram,
non posse in illud sagittam jacere, sicut neque
potionem præbere, in qua sit probabile vene-
num contineri. Sed numquid illud contrarium
est Asserto 2. nostro, in quo probabilis opinio-
nis usum dicimus circa materiam præsentem,
ut scilicet possit Parochus servitrices iuvencu-
las adsciscere, ob probabile judicium de gra-
vaminis notabili gravitate? Minimè quidem,
quia illorum Scriptorum doctrina generaliter
procedit, & ita nulla extante necessitate, aut
probabiliter imminente. Neque ibi de turpiter
lapso agitur, de quo Asserto 3. sed in ordine
ad obligationem ex Concilij Limensis prohi-
bitione ortam, Juris dispositioni conformem.
Stante enim turpi commercio jam non huma-
nis legibus, sed divinis regulandum est judi-
cium circa illud, an scilicet urgeant illæ, an<-P>@@

<-P>verò locum relinquant non damnabili laxi-
tati.</P>
<P>  <absatz-nummer>1290.</absatz-nummer> Et circa casum, de quo egimus, as-<marginalia>P. Carde-|nas ut|faveat.</marginalia>
sentitur P. Cardenas, qui n 167. affirmat con-
cubinarium, cui famula dat occasionem pec-
candi, si illa, vel alia omnino necessaria sit do-
mui, ita ut impossibile sit moraliter esse sine
aliqua, & certum sit illum non peccare ex spe-
ciali affectu erga illam, sed quamcumque fa-
mulam denuo admittentem allaturam illi idem
periculum, non teneri expellere istam. Ratio
est, quia in illis circumstantijs expulsio istius
non confert periculum, cùm supponamus
idem periculum advenire cum altera. Sic ille,
plus quidem concedens, quàm casus proponat,
in quo de infirmo agitur, cui omnino servitri-
ces aliquot necessariæ. Et quod de peculiari
affectione dictum, à Nobis etiam adnotatum.
Pro quo etiam stat Dom. Villaroel Tomo 1.
gubernat. in fine præsentis Capitis adductus,
& in fine ille Arti. 7. ubi cum Navarro locu-
tus, cujus est verbis etiam locutus Villalobos
in Summa Part. 1. Tract. 9. Difficultat. 25. §. 6.
Juxta quos post conditiones alias, de quibus
non est dubium, quartam addit illam: Que aya
alguna notable causa para no se apartar. Quòd si
aliqua notabilis caussa ut non separentur. Satis
autem notabilis caussa apparet ægri necessitas,
ut in sæcularibus docet experientia.</P>
<P>  <absatz-nummer>1291.</absatz-nummer> Sed hoc non sustinet Mag.<marginalia>Quomodo|nonnullire-|fragentur.</marginalia>
Joannes Martinez de Prado, & eum secutus
citatus Mag. Acacius, cui & favere videtur
Mag. Sotus, quos ille adducit nu. 13. & 14.
dicens neque pro salute, neque pro vita, aut
alia re mundi prædictum animæ periculum esse
admittendum, quod ex Christi verbis à Nobis
adductis probant, & possent plura pro eo con-
geri. Verùm generale illud assertum vix pro-
babile est, quia communis Doctorum sensus
eidem adversatur, quidquid sit de uno aut al-
tero casu. In nostro autem solam probabilita-
tem contendimus: nam & Nos contra salutis
suæ corporalis cum animæ periculis amatores
etiam peroravimus, & quidem arbitror Navar-
ro scrupulosior nullus, ut in ejus est operibus
cernere: & post diuturnam ac profundam con-
siderationem sic est arbitratus, ut de Auctori-
bus alijs taceam, exceptis illis contra quos P.
Cardenas intolerandæ patronos laxitatis, pa-
trociniumq&#x0301;ue Doctorum affectantes, ea illis
affingentes quæ neque unquam somniarunt.
Et quidem Navarri sententiam adduxerat
Mag. Acacius n. 9. & eam uti verosimilem
proposuerat: & n. 10. sanius esse consilium as-
serit cum Villalobos, si aliquantulùm differatur
absolutio, unde absolutam obligationem non
agnoscit, & cum Mag. Prado ad prudentis
asserit esse referendum arbitrium, quod ad
proximam, de qua ibi occasionem poterat per-
tinere.</P>
<P>  <absatz-nummer>1292.</absatz-nummer> Jam quod attinet ad confessionem<marginalia>Circa con-|fessionem|factam|complici.|Quid P. He-|rincx.</marginalia>
factam Parocho criminis complici, quam esse
licitam cum certis conditionibus n. 57. dictum,
pro quo & dati non infimæ notæ Scriptores,
validam esse in rigore tenet P. Herincx Tomo 4.
Tractat. 4. Disputat. 5. num. 67, Sed suspectam,
saltem dum intercedit inter illos mala pec-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0477.jpg/>
@@1@<SE477>462 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><-P>candi consuetudo: tunc enim præsumptio est
violenta de veri doloris defectu, ac propositi.
Pro quo adducit Basilium Poncium Lib. 7. de
Matrimonio Cap. 38. qui solùm admittit casum
extremæ aut gravissimæ necessitatis. Additq&#x0301;ue
in quibusdam di&#x0153;cesibus subtrahi Confessarijs
expressè jurisdictionem super complicem pec-
cati. Quod quidem propter di&#x0153;cesim Medio-<marginalia>Quid Bo-|nacina.</marginalia>
lanensem videtur præcipuè dictum, juxta id
quod testatur Bonacina Tomo 1. Tit. de Sacra-
mento P&#x0153;nitentiæ Disputat. 1. aliàs 5. Quæst. 7.
Puncto 5. qui à nu. 10. quæstionem agitans in-
validam probat esse confessionem, cùm sit illi-
cita, & graviter in ea peccari probet. Sed cùm
Mediolani scripserit, & supposita prohibitio-
ne cum præfato rigore loquatur, non videtur
quidem generaliter decernere, sed pro di&#x0153;cesi
sua. In quo mirari juvat eum ita locutum nu.
10. Vers. Hac ratione: Verùm in hac re, quam
nullus hactenus, quem eo legerim, explicavit, nobis
confidenter, & indubitanter dicendum est prædi-
ctum Confessarium nulla ratione posse virtute Iubi-
lei, vel alterius facultatis reservatorum, socium in
Confeßione audire, vel absolvere. Moveor his ra-
tionibus. Scilicet ob Concilium 7. Provincia-
le, & Di&#x0153;cesanam Synodum XI. addens in-
super ex defectu finis, & necessarijs Confessio-
nis conditionibus, quia neque cum pudore &
verecundia futura, sed fortè capta inde occa-
sione liberiùs peccandi. Ex quo videtur etiamsi
prohibitio peculiaris desit, minimè licitam fore
juxta ipsum; licet revera ita discurrat ut de
Mediolanensi tantùm di&#x0153;cesi locutus videa-
tur. Et mirari quidem juvat, ut dixi, sic affir-
mantem nullum hactenus, quem legisset, rem<marginalia>Quid P.|Suarez &|P. Filliu-|cius.</marginalia>
explicasse, cùm id in P. P. Suarez, & Filliucio,
quos passim locis proximis allegat, legere po-
tuisset. Ille siquidem Tomo 4. in 3. p. Disp. 27.
Sect. 4. n. 19. perspicuè asserit nullo jure natu-
rali, divino, aut humano Confessionem hujus-
modi prohiberi, & posse à Sacerdote tali san-
ctè fieri Sacramentum: quod penitus ample-
xus P. Filliucius Tract. 7. n. 246. Quod autem
ita confidenter ac indubitanter procedat, pos-
set quidem ad casum referri in Mediolanensi
di&#x0153;cesi, nisi id, quod est præmissum obstaret,
sicut etiam quod habet nu. 15. quidquid etiam
n. 13. ubi solius prohibitionis rationem inducit
pro resolutione, de qua ibi. Et quidem ex pro-
hibitione ipsa argui potest, & jurisdictionis
subtractione; non enim erat necessarium pro-
hiberi, quod ex se non esse licitum indubitan-
ter constabat; neque subtrahi jurisdictio pote-
rat, quæ erat prorsus nulla. Quòd si dicatur,
id ita factum propter eos, qui aliter sentiebant:
ergo jam quæstio illa erat in mundo, erantq&#x0301;ue
qui assererent & qui negarent. Jam quod ad ca-
sum extremæ aut gravissimæ necessitatis præ-
fati Scriptores id adstringunt, alij minimè ad-
mittunt, & in PP. Suario & Filliucio id videre
licet absolutè & sine illa adeò ingenti restri-
ctione loquentibus, quam & impugnant Jo-
annes Sancius in Selectis Disputat. 11. nu. 16. &
Diana Parte 5. Tract. 14. Resolut. 110. & Por-
tel citato Casu. 50. licet nu. 1. urgentissimam
necessitatem apponat, circa ejus finem ita scri-
bit.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>1293.</absatz-nummer> Et hoc magis locum habebit, si pona-<marginalia>Quid Portel.</marginalia>
mus casum in Parocho rurali, qui cognovit carnali-
ter suam Parochianam, quæ non potest urbem vel
oppidum adire commodè pro quærendo alio Confes-
sario. Sic ille, in quo & mirandum, quid ibi-
dem habet sic locutus: Hæc opinio, quod sciam,
numquàm fuit recepta, immò nec audita extra Me-
diolanum: & quod notandum est, Bonacina nullum
Doctorem pro se in hac materia citat. Hæc doctus
Pater: qui in Conlusitano suo, ut Dom. Bar-
bosa loqui solitus, sententiam Bonacinæ inve-
nire potuit, in Patre inquam Fagundez de Præ-
ceptis Ecclesiæ in 2. Lib. 4. Cap. 3. nu. 34. anti-
quiore Scriptore, ubi asserit Confessarios hu-
jusmodi peccaturos mortaliter, validam tamen
futuram absolutionem, si confitentes sint ritè
dispositæ, ubi etiam de concubinis. Citat au-
tem D. Thomam in Additionibus ad 3. p. q. 20.
arti. 2. Sed quidem stantem contra ipsum aper-
tè, sic enim ad 1. scribit: Ad primum ergo di-<marginalia>D. Thomas.</marginalia>
cendum, quòd in tali casu nec Sacerdos de-
bet audire confessionem mulieris, cum qùa pec-
cavit, de illo peccato, sed debet ad alium mit-
tere: nec illa debet ei confiteri, sed debet pe-
tere licentiam ad alium eundi, vel ad Superio-
rem recurrere, si ille scientiam (corrige li-
centiam) denegaret: tum propter periculum,
tum quia est minor verecundia: si tamen ab-
solveret, absoluta esset. Quod enim Augusti-
nus dicit (libro de vera & falsa p&#x0153;nitentia
Cap. 20.) quod non debet esse in eodem crimine,
intelligendum est secundùm congruitatem, non se-
cundùm neceßitatem Sacramenti. Sic ibi. Ex quo<marginalia>Mag. Nu-|ñez.</marginalia>
manifestum habetur non peccare mortaliter
sacerdotem: id autem quod de congruitate di-
citur, interpretatur Mag. Nuñez Cabezudo
ut sit in eo peccatum veniale, quod neque ad-
mittit Joannes Sancius. Et verò cùm confes-
sio talis solùm in casu non levis convenien-
tiæ admittenda sit, Confessarius ad illius au-
ditionem inculpatè procedit, unde ut P. Sua-
rez adductus suprà asseruit, Sanctè potest fa-
cere Sacramentum. Citat etiam P. Fagun-
dez alios pro suo placito, sed nescio quanta
cum fide, nam Sylvester ubi illum allegat, sci-
licet Verb. Confeßio 1. nu. 16. nihil tale ha-
bet, neque alios opus est modò ut diutiùs im-
plicemur, cùm sit satis pro certo habendum
quæstionem præsentem, & varios circa illam
dicendi modos non esse in Scholis Theologicis
peregrinos. Unde & quæstionem etiam agi-
tat Verucelli Tomi 1. Quæst. 162. Dub. 5. Ubi
acriter pro negativa parte depugnat, cuius ra-
tionibus ex eo fit satis quod resolutio nostra
procedat in casu, pro quo inconvenientia ab
ipso adducta non adsint, quod non est morali-
ter impossibile.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0478.jpg/>
@@1@<SE478>§. III. Circa Sacramentum Baptismi. 463
<duolan 2><Z><A+1>§. III.
Circa Sacramentum Baptismi. Ad Cap. 4.
& Addit. n. 319.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1294.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>N potio Chocolatica esse queat<marginalia>Circa rosa-|ceam a-|quam an|materia|snfficiens.</marginalia>
Baptismi materia citato Addition&#x0169;
loco cum P. Verricelli agebamus, ubi & sic ha-
betur: Vbi non est prætereundum nimis esse rigi-
dam Pasqualigi sententiam, de qua Decisione 77.
negantis posse in neceßitate aquis ex floribus expreßis
unquam baptizari. Cùm & ipse admittat fieri posse
humore stillante ex arboribus Decis. 78. & jure car-
nium Decis. 79. Sic ibi, admittendo aquam ex
floribus expressam esse dubiam Baptismi ma-
teriam, & ita in necessitate cum adjuncta con-
ditione penitus applicandam. Contra quod ta-
men ita scribit P. Cardenas in Crisi Theologica<marginalia>Vt neget|P. Cardenas</marginalia>
Tract. 6. Disput. 46. n. 102. de illo locutus,
quem dabimus inferius: Exorbitat sextò in eo,
quòd dicat aquam rosaceam esse materiam dubiam
Baptismi, cùm certißimum sit eam nullo modo esse
materiam hujus Sacramenti. Nam ex definitione
Tridentini Sess. 7. Can. 2. habemus aquam veram
& naturalem esse de neceßitate Baptismi. Constat
autem certißimè aquam rosaceam non esse aquam
veram & naturalem, sed aquam artificialem, sive
succum rosarum medio calore ignis expressum. Et
ita omnes ad unum Theologi tamquam certum affir-
mant. Sic ille, mirabili prorsus confidentia, ex-
actissimus aliàs, ut erat opus crisim profiten-
ti, Theologicorum sensuum explorator. Osten-
dendum ergo non ita esse sententiam dictam
omnium ad unum Theologorum, cùm extent
plures aliter sentientes, quorum dicendi mo-
dum uti improbabilem non licet rejectare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1295.</absatz-nummer> Esse ergo materiam dubiam Bap-<marginalia>Contra|illum stare|Scriptorum|agmen,|dubiam|agnoscen-|tes.</marginalia>
tismi aquam rosaceam, & similes ex floribus
aut herbis expressam, & ita in necessitate ad-
hibendam tenent</P>
<P>  Joannes Puteanus Professor Regius Sacræ
Theologiæ in Academia Tholosana in 3. p. D.
Thomæ q. 66. arti. 4. n. 22.</P>
<P>  Chamerota de Sacramentis Tract. 2. de Bap-
tismo Cap. 2. Dub. 2. cujus verba adducit Diana
Parte 5. Tract. 3. Resolut. 2.</P>
<P>  P. Franciscus Bonæ-Spei Tomo 6. Tractat. 2.
Disput. 1. n. 27. ubi ita inquit: Attamen in casu
neceßitatis adhiberi debere, & posse liquorem
quemcumque, de quo prudenter judicatur, seu du-
bitatur an sit aqua vera & naturalis; immò & a-
quam rosaceam, succum herbarum, lignorum &c.
cùm nondum definitum sit non esse aquam natura-
lem, & desuper (corrige insuper) aliqui dubitant.
Ratio est quia cùm Baptismus sit ad hominum sa-
lutem institutus, hominum saluti magis, quàm re-
verentiæ Baptismi consulendum. Hæc ille, qui in
eo quod ad reverentiam attinet, ad liquores
aliquos minùs decentes respectum intendit;
quòd tamen de aqua rosacea dici nequit, quæ,
si revera esse materia possit, nihil in ejus usu,
dum necessitas compellit, irreverentiæ videtur
admisceri.</P>
<P>  P. Angelus Maria Verricelli Tomo 1. Tract. 1
Quæst. 15. ubi pro eo multa.</P>@@

<P>  Fr. Joannes Pontius in Cursu Theologico Disp.
42. n. 11. ubi de quacumq; aqua, de qua dubi-
taretur an esset naturalis, & apponit exemplum
in aqua defluente ex ligno cùm comburitur,
quam non esse sufficientem præmiserat.</P>
<P>  D. Joannes Machadus Tomo 1. Lib. 3. Tract.
2. Docum. 2. n. 6. ubi postquam de varijs aqua-
rum generibus, quas insufficientes judicaverat,
& inter eas rosaceam, locutus fuisset, genera-
lem tradit regulam, juxta quam omnes præce-
dentes quæstiones cessant, instantem scilicet
necessitatem, quomodocumque de veritate
aquæ dubitetur.</P>
<P>  Benedictus Remigius in Praxi Parochorum
&c. Tract. 5. Cap. 2. §. 1. Ubi non solùm lici-
tum, sed etiam obligatorium statuit præfatum
usum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1296.</absatz-nummer> D. Josephus Januarius, quem licet
P. Cardenas non videatur admodum curare, à
D. Caramuele, qui & ejus doctrinam amplecti-
tur, eximiè commendatur, pro quo num. 64.
Unde & cum eo, & alijs.</P>
<P>  D. Caramuel in Theologia fundamentali num.
1934. Qui & nu. 1812. quæstionem propo-
nens, eam esse philosophicam attestatur, & sic
respondet: Secundò rescire à Philosophis (debet)
anne aqua odoracea, pluvia, &c. nivalis, glacialis
&c. specie differat à naturali? Si differunt, rejici
debent: si non differunt, admitti possunt. Sic ibi.
Juxta quod cùm adhuc explorata non sit præ-
fata diversitas, non est penitus in necessitate
extrema illius usus rejiciendus. Neque obstat
id, quod habet n. 164. stat enim inconveniens,
quod objicit: posse scilicet aqua præfata fide-
les uti; scilicet generali usu, & non in urgen-
tissimo necessitatis articulo, sive aqua vera sit,
sive non, cùm verba Christi juxta hæreticos
ad metaphoricum sensum pertrahantur.</P>
<P>  Ægidius Trullench Tomo 1. Lib. 2. Dub. 3.
nu. 3. negat aquam rosaceam esse Baptismi
materiam: negat item de liquore distillato ex
vite, arboribus, aut ex herbis expressa. Addit
tamen sic: At quia de hoc est dubium, non videtur
improbabile posse in extrema neceßitate conferri
Baptismum in hac aqua. Sic ille. Ex quo eviden-
ter sequitur idem dicendum de aqua ex rosis
expressa. Quid enim plus habent in ordine ad
præsentem effectum herbæ quàm flores, aut
flores quàm herbæ?</P>
<P>  <absatz-nummer>1297.</absatz-nummer> Ad Scriptores jam Societatis ve-<marginalia>Auctores|Societatis.</marginalia>
niamus.</P>
<P>  P. Joannes Præpositus, qui à Diana citatus
contra propriam sententiam Parte 5. Tract. 3.
Resolut. 2. insignis Theologi honoratur enco-
mio, ita scribit in 3. p. D. Thomæ q. 66. arti. 4.
nu. 22. post alia: Charitas in tali circumstantia
obligat, ut adhibeamus omne medium, quo fortè po-
terimus eidem proximo succurrere. Hinc est quod li-
cet ea, quæ Notabili secundo diximus, non esse ma-
teriam convenientem Baptismi, sint conformia com-
muniori Doctorum sententiæ: quia tamen de qui-
busdam aliqui dubitant, ut de aqua rosacea &c. in
extrema neceßitate deficiente materia certa, licere
in hujusmodi baptizare &c. Ubi licet de licito
tantùm usu videatur concludere, ex eo quod
de obligatione charitatis dixerat, compertum
est illam juxta ipsum extare.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0479.jpg/>
@@1@<SE479>464 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><P>  P. Adamus Tannerus Tomo 4. Disput. q. 1.
Dub. 2. n. 42. similiter loquitur.</P>
<P>  P. Stephanus Bauny Tomo 1. tract. 2. Quæst. 4.
Assert. 2. Vers. Infertur 2. & seq. Ubi & juxta
doctrinam Reginaldi de obligatione adhibendi
medium dubium, illa sub reatu mortalis pec-
cati constringit.</P>
<P>  P. Antonius de Escobar & Mendoza Tomo,
seu Volumine 2. Problematum moralium lib. 11.
nu. 142. post adductas circa casum præsentem
oppositas sententias, ita post alia subdit: Igitur
si dubitas de aqua an sit vera (distillata inquam
ex floribus) & diluendus in periculo existit, nec
alia certior ad manum materia subest, aliquando
potes, quandoque debes hujuscemodi adhibere ma-
teriam, sub conditione tamen. Hæc ille. Ubi di-
stinctio illa circa posse & debere, videtur diffi-
cilis. Cùm enim nequeat talis adhiberi mate-
ria nisi in periculo, ut ipse statuit, & juxta id
currat quæstio, cum licito usu obligatio chari-
tatis urget. Unde apud ipsum ibidem axioma
illud omnium consensu receptum: Extrema ne-
ceßitas cogit quæque tentare. Et rogo quidem
cur quādoque debeat? Ad quod responderi ali-
ter non potest, nisi reddita ratione periculi:
Atqui illa est semper: ergo & semper urget
obligatio.</P>
<P>  P. Emmanuel Mascarenhas de Sacramentis
Tract. 2. nu. 31. ita loquitur: & propter rationes
suprà citatas existimo etiam in casu extremæ ne-
ceßitatis, si non detur aqua naturalis, posse Baptis-
mum conferri in aqua rosea seu artificiali distillata
à succis herbarum, seu in aqua profluente à vite; &
ratio est, quia licet communis Doctorum sententia
doceat hanc non esse materiam sufficientem: tamen
aliqui dubitant de hoc: tum quia dubitant utrùm
aqua artificialis differat specie ab aqua naturali:
tum quia licet Concilia exigant ad validitatem
Baptismi aquas naturales, quales sunt pluviales,
maris, fontium, & fluminum: non tamen est defi-
nitum hactenus ab Ecclesia in nullo planè casu ul-
lam aliam aquam à naturali non sufficere ad vali-
ditatem Baptismi; unde saltem in opinione multo-
rum est materia dubia, qua in casu neceßitatis, de-
ficiente materia certa seu probabili, possumus uti sub
conditione. Hæc ille, qui id quod de Ecclesiæ
definitione hactenus non extante protulit, ex
Joanne Puteano hausit similibus verbis lo-
quente, ut videri apud Dianam potest Resolut.
2. citata. Juxta quæ locus relinquitur opinan-
di etiam aqua non naturali posse conferri Bap-
tismum in casu extremæ necessitatis: ex ra-<marginalia>Ratio ur-|gens ex si-|militudine.</marginalia>
tione illa non quidem levis momenti, quòd
quidem aqua rosacea majorem affinitatem vi-
deatur habere cum aqua naturali, quàm aqua
quorumcumque fontium. Unde non apparet
verosimile eam pro casu necessitatis Christum
Sacramenti omnium maximè necessarii aucto-
rem penitus repulisse. Chocolatum etiam spis-
sum, & potiùs habens rationem cibi quàm po-<marginalia>Quid de|Chocolato.</marginalia>
tus, contendit P. Verricelli suprà esse posse Ba-
ptismi materiam, id quod ex PP. Coninchio
& Palao in simili loquentibus comprobat n. 6.
Et quid hoc ad rosaceam aquam? Quis & credat
à Christo huic negatum, quod illi concessum,
pro significatione mystica adeò ineptam, cùm
sit illa pro ipsa tot dotibus decorata?</P>@@

<P>  <absatz-nummer>1298.</absatz-nummer> Et Pater quidem Palaus in eadem<marginalia>Circa Pa-|tres Palaum|& Coninck.</marginalia>
videtur esse sententia Parte 4. Tractat. 19. Pun-
cto 3. ubi cùm à ratione baptismalis materiæ
excludat inter alia aquam rosaceam, seu ex vite,
alijsque herbis & floribus expressam, aquam ex
sale resolutam, cerevisiam, & jusculum; pau-
lò inferiùs pro casu necessitatis omnia illa ad-
mittit: licet autem de aqua rosacea peculiarem
non inserat mentionem, illam tamen verbis
illis includit: Liquores ex herbis expressos, de
quibus similiter fuerat locutus post aquam ro-
saceam: quam si vellet exclusam, exprimere
profectò debuisset: parum tamen consequen-
ter, immò cōsequentia nulla: quid enim habet
aqua rosacea ut excludi debeat, cùm aqua ex
floribus alijs & herbis expressa, materia habilis
habeatur? ut superiùs etiam circa Trullench ar-
gumentabamur. Neque alia est mens P. Co-
ninchij circa Quæst. 66. D. Tho. n. 23. dum enim
ita concludit: Quia tamen extrema puerorum ne-<marginalia>P. Coninck.</marginalia>
ceßitas cogit extrema quæque tentare, nolim om-
nino damnare tali materia in ea utentes, donec Ec-
clesia apertè damnet: id quod ita pronuntiat ad
materiam dubiam est apertè referendum, pro
qua multa præmiserat, & inter alia, illo im-
probando Liquores ex plantis aut herbis ex-
pressos: quos tamen in urgenti necessitate adhi-
bendos, cum præmissis alijs arbitratur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1299.</absatz-nummer> Habemus ergo ex præfatis quàm<marginalia>Conclusio|resolutionis.</marginalia>
immeritò fuerit dictum omnes ad unum Theo-
logos aquam rosaceam non esse materiam du-
biam, neque in necessitate usurpabilem af-
firmare, cùm tantam habeamus imposi-
tam nubem testium, quos improbabiliter lo-
cutos non erit cordati Theologi pronuntia-
re; cùm tamen is, quocum agimus, & matu-
ritate judicij, sicut & religione ac sapientia in-
signis habeatur. Neque contra resolutionem
præfatam obstare debet id, quod narrat Mag.
Acacius de Velasco Tomo 1. Resolut. 89. la se-<marginalia>Circa pecu-|liarem|successum.</marginalia>
gunda, de Religioso quodam aqua rosacea
baptizato; cujus Baptismum fuisse invalidum
peculiaribus est signis comprobatum. Non
enim constat in sola aqua fuisse defectum,
quandoquidem, ut ex narratione apparet, in
magna confusione alius potuit error admisce-
ri, sicut revera etiam turbidi illi Religiosi mo-
tus aliundè provenire. Unde neque propter
successum peculiarem, quem quisque prout li-
buerit interpretari potest, scholarum est va-
riandus processus, & receptis opinionibus sua
probabilitas detrahenda. Dici etiam potest jux-
ta mentem aliquorum ex prædictis Doctorum
Baptismum illum fuisse invalidum, quia non
fuit casus extremæ necessitatis, pro quo aliter
est à Christo provisum. Ad eum modum, quo
censent aliqui Balsamum esse necessariam ma-
teriam Sacramenti Confirmationis: pro casu
autem defectus illius posse assumi, quod revera
tale non est, ut de Indico non pauci judicarunt:
Ecclesia autem dum aquam naturalem esse
materiam Baptismi declarat, verissimum qui-
dem dogma proponit, sed de raro casu non de-
cernit, pro quo necessitas aliter judicare com-
pellit. Pro quo & commodum exemplum oc-
currit in sacrificio Missæ, quod ex præcepto
Christi, & vi institutionis debet sub utraque<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0480.jpg/>
@@1@<SE480>§. III. Circa Sacramentum Baptismi. 465
<duolan 2><-P>specie celebrari, pro quo Doctores apud Dia-
nam Parte 8. Tract. 1. Resolut. 23. & P. Masca-
renhas Tract. 5. Disput. 1. Cap. 7. & tamen po-
test esse casus, in quo sub una specie celebrare
liceat, ratione scilicet necessitatis, pro quo vi-
dendus Auctor idem: ergo & propter necessi-
tatem credi verosimiliter potest Christum tale
aliquid in Baptimo disposuisse, cujus necessitas
est maxima comparatione omnium Sacramen-
torum. Et hæc pro casu prædicto.</P>
<P>  <absatz-nummer>1300.</absatz-nummer> Jam quod attinet ad repetitionem<marginalia>Pro iti-|rando|Baptismo|ab Indis ad-|ministrato.</marginalia>
Baptismi ab Indis administrati confert id,
quod habet P. Portel Tomo 2. Casu. 73. &
97. circa baptizatum à Clerico descenden-
te ab Hebræis, posse enim statuit ob ve-
hementem suspicionem: licet Tomo 1. Casu
28. de Religioso agens, qui eo cruciabatur
scrupulo, multa afferat, quibus conatur osten-
dere nullam esse pro repetendo Baptismo obli-
gationem. Et textus quidem Canonici juris
pro eo adducens, si revera pro stabilienda hu-
jusmodi positione conducunt, non solùm posse,
sed etiam debere à repetitione abstinere con-
vincent. Sed quidquid de illo sit, pro cujus ite-
rato Baptismo magna inconvenientia, de qui-
bus ibi: illa respectu Indorum nequeunt alle-
gari, unde illorum securitati omnimodis con-
sulendum. Et quidem fatetur ille n. 19. citati
casus 28. contritionem esse difficilem & de Re-
ligioso satis circa res fidei instructo loqueba-
tur. Quid ergo de Indis sit, quibus, si baptizati
non sunt, necessaria est prorsus illa ut possint
salutem æternam obtinere? & pro hoc faciunt
quæ adducit Casu 73. citato. ubi quæ in priori
illo 28. dixerat, & obstare possent, rationi
conformiùs temperavit. Licet ergo respectu
aliorum habere locum possit opinio probabilis,
Indorum tamen respectu, (Et idem est, de
Æthiopibus) admittendum non est, juxta sæ-
piùs dicta de exceptione, quando ex illius usu
damnum constat eminere. Esse ergo potest
probabile puerum ab Indo sacrista baptizatum,
verum Sacramentum accepisse: sed opinioni
huic non est insistend&#x0169;, quia baptizati pericli-
tatur salus. Cùm ergo Parochus ad iteratam<marginalia>Quid circa|conditionem|in admini-|stratione.</marginalia>
administrationem accedit, videndum quomodo
debeat intentionem suam conformare. Cùm
enim judicet baptizatum esse, non videtur
quomodo stare queat conditionalis intentio,
quæ est propria dubitantis. Sed stare quidem
potest hoc modo: Licet judicem te esse baptiza-
tum, sed quia possum in eo falli, si non es baptiza-
tus, Ego te baptizo &c. Ubi quod formam præ-
cedit satis est si mente retineatur. Vel, Ego
judico te esse baptizatum: sed quia certè non scio
&c. Non est ergo necessarium ut opinativum
judicium deponat: neque conditionalis agendi
modus dubium statum arguit in operante, nisi
quatenus opinio ad dubium potest etiam revo-
cari, de quo dictum alibi juxta Divi Thomæ
doctrinam, & eum communiter sequentium.
Ubi & observare oportet, ne iteratio Baptismi<marginalia>Notandum|documen-|tum.</marginalia>
scandalo esse possit, ut Indi licitam absolutè
rebaptizationem arbitrentur: unde magna cum
cautela in eo est procedendum, quod non erit
Parocho difficile, si ad hoc ut debet, conside-
rationem adhibeat, suo muneri genuinam.</P>@@

<Z><A+1>§. IV.
Circa Sacramentum P&#x0153;nitentiæ. Ad Cap. 5.
De quo & alibi.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1301.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro Indis, quibus ob distantiam ne-<marginalia>Circa Indos|an stare|queat cum|voto P&#x0153;ni-|tentiæ sal-|vari.</marginalia>
quit Parochus confessione audita
subvenire, ne dicamus desiderantes confiteri,
& pro eo solicitos in æternum damnari, quod
non videtur divinæ consonum pietati, ad id,
quod præcedenti habetur Capite oportet con-
siderationem revocare. Ibi enim duo Canoni-
ci adducti textus Innocentij Secundi & Ale-
xandri Tertij circa duos desiderantes Baptis-
mum, quem tamen consequi non potuerunt,
& eos æternam fuisse salutem adeptos Ponti-
ficijis Oraculis declaratur. Quia in S. Matris Ec-<marginalia>Cap. Ad|Apostoli-|cam.</marginalia>
clesiæ fide & Christi nominis confeßione perseve-
ravit, ab originali peccato solutum, & cælestis pa-
triæ gaudium esse adeptum, asserimus incunctanter.
Sic Innocentius Cap. Ad Apostolicam, de Presby-
tero non baptizato. Si talis continuò deceßisset ad
c&#x0153;lestem patriam protinus evolasset, propter Sacra-
menti fidem & non propter fidei Sacramentum. Sic
Alexander in Cap. Debit&#x0169; De Baptismo. Et quis
non hinc incunctanter inferret: Ergo & Indus
pro Sacramento P&#x0153;nitentiæ clamans, similis
erit in eadem felici sorte præfatis, qui & in S.<marginalia>Cap. Debi-|tum.</marginalia>
Matris Ecclesiæ fide perseveravit, & propter
fidei Sacramentum: nam & P&#x0153;nitentia Sacra-
ment&#x0169; fidei etiam est, cùm circa illud egregiè
exerceatur, sitq&#x0301;ue ex Articulis fidei unus, quo
credimus Remißionem peccatorum, quod non est
tantùm ad Baptismum, ut in Symbolo Nicæ-
no habetur, sed ad P&#x0153;nitentiam pariter refe-
rendum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1302.</absatz-nummer> Contra hoc tamen statim occurrit id,<marginalia>Difficultas|ex insuffi-|cienti attri-|tione, &|difficili con-|tritione.</marginalia>
quod de necessitate contritionis, in qua votum
Sacramenti includitur, cōmunis tenet Theolo-
gorum sensus, ita ut non sufficiat attritio, sicut
à Tridentino Concilio expressum Seßione 14.
Cap. 4. quæ quidem Indis valde comperitur
difficilis, de quo superiùs nu. 1300. & quamvis
de Baptismo loquentes pro eo magnum extare
fundamentum dixerimus, ut cum illius voto
sufficiat attritio, circa Sacramentum P&#x0153;ni-
tentiæ aliter à Nobis dictum, unde videtur
clausa janua miseris clamantibus, sed non au-<marginalia>Vnde illa|leniatur.</marginalia>
diendis. Et quid ad hæc? Videtur equidem id,
quod de Baptismo dictum ad Sacramentum
p&#x0153;nitentiæ posse extendi. Nam id, quod de
P&#x0153;nitentia dictum à Concilio, similiter de
Baptismo accipiendum, pro quo Seßione 6.
Cap. 6. ibi: Ac proptereà moventur adversus pec-
cata per odium aliquod &c. Et nihilominùs lo-
cus est, ut attritio cum illius voto incluso ali-
qualiter in ipsa, & pariter desiderio ejusdem
expresso possit non inverosimiliter sufficiens
judicari: ergo & pro Sacramento P&#x0153;nitentiæ
similiter ferri judicium, ut conformiter Sacro-
rum Canonum determinationibus obsequa-
mur. Non equidem ut in quocumque voto hu-
jusmodi efficaciam dictam debeamus agnosce-
re: multi enim desiderare Baptismum & P&#x0153;-
nitentiam possunt, cum vera attritione, nec<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0481.jpg/>
@@1@<SE481>466 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><-P>tamen propterea judicandum est eo tantùm ju-
stificandos: sed quando circumstantiæ illæ
concurrunt, quæ in prædictis Canonibus re-
periuntur, & est pariter in votis Indorum in-
venire, ne infeliciores sint alijs, cum illis pe-
culiaris indulgentia potius debeatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1303.</absatz-nummer> Sed est quod addi possit magis com-<marginalia>Explicatio|ali$unclear pecu-|liaris.</marginalia>
muni Theologorum sensui, & divinæ etiam
pietati conforme, nullam attritioni majorem
virtutem tribuendo. Quòd scilicet Deus attri-
tione in prædictis excitata, ejus intuitu ad tri-
buendum contritionis actum moveatur, non
quidem merito de condigno, sed de congruo,
quod in actibus præcedentibus justificationem
plures & gravissimi Doctores agnoscunt, de
quo & Nos aliàs. In quo quidem nihil occur-
rit, quod inconveniens aliquod præ se ferat.
Et licet contritio difficilis sit, ut diximus, &
maximè Indis, in casu autem gravissimæ ne-
cessitatis, clamante misero ex cordis intimis,
non apparet verosimile non audiendum illum,
sed Deum providentiæ suæ opportuna subsidia
præbiturum: cùm qualiscumque contritionis
gradus sit ad effectum justificationis sufficiens,
in quo votum P&#x0153;nitentiæ includitur, juxta
Tridentini luculentam doctrinam citato Cap. 6.
Dici tamen potest hac ratione etiam posse
componi, quod citatis in Canonibus inveni-
mus, ut scilicet duo illi, de quibus ibi, contri-
tione justificati fuerint, & sic voto P&#x0153;niten-
tiæ: potuêre enim sicut Nos philosophari Pon-
tifices, & pro eo speciale Spiritus sancti lumen
habuisse. Ad quod quidem responderi potest
id admittendo, cùm tamen explicatio à Nobis
adducta ut verosimilis etiam admittatur, non
levi enim innititur fundamento. Non est ta-
men explicatio præcedens ad revelationem
peculiarem referenda: sic enim determinatio-
nes tales non fuissent inter Decretales leges
constitutæ, in quibus regulæ pro futuris even-
tibus proponuntur, suntq&#x0301;ue pariter & doctri-
nales & decisivæ, & ita non revelationibus pe-
culiaribus, sed juri & rationi conformes, sicut
in omnibus alijs est videre.</P>
<P>  <absatz-nummer>1304.</absatz-nummer> Ut autem ex resolutione prædicta<marginalia>Moralia|circa Pa-|rochos do-|cumenta.</marginalia>
pro negotio morali aliquid eliciamus, adden-
dum illud, quod pro Parochis fuerit opportu-
num: scilicet propter dicta nihil fore ab ipso
Paræciali curæ & diligentiæ detrahendum, sed
circa absentes illam, quantum fieri valeat pro-
tendendam. Tum quia id exigit muneris talis
obligatio, pro quo zelus Dei excubat, neque
providentiæ suæ mirabiles dispositiones otio
vult deservire Pastorum, sed diligentiæ pro-
vehendæ. Nato Christo Angeli Pastoribus
apparent vigilantibus, & custodientibus vigi-
lias noctis super gregem suum. Audiunt cæ-
lestem nuncium ad nati adorationem provo-
cantem. Dictum factum. Veniunt, vident,
adorant, delicijs cælestibus perfruuntur. Et re-<marginalia>Lucæ 2.|v. 20.</marginalia>
versi sunt pastores glorificantes, & laudantes
Deum &c. Lucæ 2. v. 20. Sed quî hoc fiat, ut
invitati, & taliter pasti, ac in puero thesaurum
omnem desiderabilem, immò & desiderio su-
periorem invenientes, adeò celeres revertan-
tur? Ideò equidem quia Princeps Pastorum
apparens, curam non patitur pastoralem immi-<-P>@@

<-P>nui, licet posset in eorum absentia meliùs
quàm ipsi gregem eisdem commissum per An-
gelos, quorum erat frequentissimum ministe-
rium custodire. Prætereà quando Parochus
ad vocantes ire nequit, peculiari cura pro ipsis
orare debet, immò & populi orationes adjice-
re, quandoquidem illi in omnium maximo
sunt discrimine constituti, & humanis omni-
bus destituti auxilijs: unde sicut, si propè ad-
esset, ipsi deberet indesinenter assistere, juxta
dicta Cap. 7. ita & circa absentem proportio-
nabilis urget obligatio: quemadmodum circa
emolumenta funeralia etiam pro absentibus
cura ineluctabilis adhibetur, ut sua sit laus
illis, qui sua non quærunt, sed quæ Jesu Chri-
sti. Qui tenentur etiam Paræcianos suos op-<marginalia>Circa mor-|tem quanta|sit futura|præventio.</marginalia>
portunè instruere circa mortis articulum: ut
scilicet si accidat ipsos mortis præoccupari pe-
riculo, neque habeant cui confiteri valeant
proximum Sacerdotem, pro accersendo in-
stent, & de peccatis corditus dolentes ad Con-
fessionem anhelent, ut sic Deus eorum miser-
tus viam salutis ostendat. Cùm enim ad instru-
ctionem pro necessarijs ad salvationis felicem
effectum teneantur: id quod casum præfatum
spectat, inter præcipua computandum. Cùm
sit momentum illud à quo pendet æternitas:
neque moriendi benè ars tunc possit conve-
nienter addisci, quæ sicut aliæ temporis sicut
& studij competentia spatia requirit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1305.</absatz-nummer> Quia verò Indi Parochos suos time-<marginalia>Circa obli-|gationem|Parocho-|rum condu-|cendi adju-|tores.</marginalia>
re magis quàm amare soliti, circa integritatem
Confessionis ordinariam solet esse periculum,
unde & videndum quid circa hoc fieri ab illis
oporteat, & plures quidem Quadragesimæ
tempore aliquem solent Sacerdotem conve-
nienti cum mercede conducere ad ministe-
rium istud adjutorem. Id quod non solùm
conveniens, sed obligatorium esse videtur, si
id beneficij Parochialis congrua emolumenta
permittant. Est enim non solùm verosimile,
sed moraliter certum multa in Confessionibus
sacrilegia committenda, si adjutorium hujus-
modi defuerit: immò & eo stante huic malo
non penitus obviandum. Juxta doctrinam in
præsenti Capite adductam, sicut & n. 7. satis cō-
pertum habetur quantùm urgeant & justitia &
charitas, ut bonum animæ Paræciani commo-
dis Parochi temporalibus præferatur. Qui ha-<marginalia>1. Ioan. 3.|v. 17.</marginalia>
buerit substantiam hujus mundi, & viderit fratrem
suum neceßitatem habere, & clauserit viscera sua
ab eo: quomodo charitas Dei manet in eo? 1. Joan.
3. v. 17. Atqui Parochus habet, ut supponi-
mus, substantiam hujus mundi, & videt fratres
suos necessitatem habere, ut scilicet illam in
sustentationem adjutoris expendat: ergo si id
non faciat, convincitur alienus à Christiana
charitate. Si autem sumptus pro tali adjutorio
non suppetant, cedendum necessitati, & Paræ-
cianis non solùm obtrudenda licentia ut Con-
fessarios sibi benevisos inquirant, sed & hor-
tamentis utendum, cum ingenua protestatio-
ne beneplacentis animi, & nihilominùs prom-
ptissimæ ad eos audiendos, si ita placeat, vo-
luntatis. Fuerunt quidem circa Religiosorum
Confessarios ita providi Pontifices, ut eorum
decreta satis nota manifestant, caventes, quod<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0482.jpg/>
@@1@<SE482>§. V. Circa Communionem, S. Vnctionem &c. 467
<duolan 2><-P>humanum est, ne in Confessionibus Prælatis
faciendis aliqua cum Sacramenti injuria ta-
ceantur. Quid ergo de Indis sentiamus opor-
tet, si ad unius Parochi adeundum tribunal
compellantur? Agat ergo Parochus quantùm
in se est, ut præfato occurrat malo, & eo erga
accedentes se gerat modo, ut illi paternum,
immò & maternum affectum recognoscant,
petito à Deo peculiari auxilio, ut Sacramenti
adeò pretiosi administratio ita procedat, ut
quod in salutem est omni&#x0169; institut&#x0169;, in nullius
fatale præjudicium convertatur. Ubi non sub-
trahendum verissimum juxta ac elegantissi-
mum testimonium P. Josephi Acosta Libro 6.
de procuranda Indorum salute Cap. 15. sic scri-
bentis: Quibus ex rebus facile intelligere possumus,<marginalia>P. Iosephus|Acosta.</marginalia>
quòd plurimi Indorum malignè Sacramento P&#x0153;ni-
tentiæ abutantur, non sinceras, neque integras pec-
catorum confeßiones facientes, sed fuscatas ad spe-
ciem, & mutilas, non tam ad ipsorum referendum
esse malitiam, quàm ad Parochorum sævos mores,
& imperiosam quamdam austeritatem, qua infir-
mum & scabiosum pecus fastidiunt, & calce abji-
ciunt: qui errantes oves funda potiùs & baculo
terrent, quàm sibilo levi colligunt, immemores
prorsus illius magni pastoris, qui dixit: Sibilabo eis,<marginalia>Zachar. 10|v. 8.</marginalia>
& congregabo illos, quia redemi eos. Hæc vir ille,
quo non præstantior alter, sive Indicarum rerum
notitia, sive maturitate judicij, sive nobilium
scientiarum apparatu, rem eamdem indecursu
citati Capitis gravissimè & elegantissimè pro-
secutus. Ubi & pro eo, quod ad mortem spe-
ctat sic locutus: Quid oro est, cur Indus, cùm ita
ægrotat, ut mortem sibi impendere existimet, ultro
accersit Parochum, & intimas conscientiæ plagas
exponat? Profectò fidem satis Indus, cùm fingere
nihil est opus, ostendit. Quod si sanus & salvus homi-
nis asperitatem, & minùs sibi æquum animum mi-
nimè offenderet, faciliùs ac libentiùs res ipsas, ut
sunt, proditurus esset. Sic idem.</P>
<Z><A+1>§. V.
Circa alia Sacramenta. Ad Cap. 6.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1306.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta de illis in Auctario, unde hoc<marginalia>Circa Com-|munionem|in sordido|habitaculo.</marginalia>
loco properandum. Et circa
Communionem pro Viatico administrandam
observandum est ea, quæ in Ritualibus Ro-
mano & Indico circa illam disponuntur, & ad
apparatum spectant in domo infirmi futurum,
sæpè non posse penitus adimpleri, eo quòd
Indor&#x0169; habitacula adeò augusta & incommo-
da sint, ut locus præfatis esse non possit. Non
tamen proptereà administratio omittenda est,
etiamsi Parochus semper sit in manibus SS.
Sacramentum habiturus. Circa quod ita scri-
bit Doctor D. Petrus Aingo Ezpeleta in Sele-
ctis & practicis Resolutionibus de casibus occurren-
tibus tempore mortis Tract. 6. Resolut. 72. nu. 9.<marginalia>Doctor|Ezpeleta.</marginalia>
post notanda aliqua circa administrationem
cum alijs circumstantijs. Quòd si ægrotus existat
in loco sordido, adhuc est communicandus, curando
quoad poßibile fuerit, ut locus, in quo degit ægro-
tus, mundetur & ornetur: caussa autem defectus
munditiæ & ornatus non est infirmus sine viatico
deserendus: his enim & majoribus humilitatibus<-P>@@

<-P>Christus Dominus ob nostram utilitatem se subje-
cit, volens sub speciebus Sacramentalibus nobiscum
manere, & se nobis in cibum præstare, & exemplo
& imitatione illius Parochus, & alius quicumque
Sacramentorum minister prudenter & patienter
debet tolerare incommodum itineris, f&#x0153;toris, &
aliorum paßim occurrentium in exercitio admini-
strationis Sacramentorum. Sic ille, subdens sta-
tim eximium circa hoc S. Caroli Cardinalis
exemplum. Et quidem si in Parochis is esset,
quem talia exempla provocant, zelus circa de-
centem administrationem, curare quidem de-<marginalia>Vtilis|animadner-|sio.</marginalia>
berent, ut habitationis indignitas cum decenti
posset administratione componi, si videlicet
juxta domus ostium mensa cum ara & Corpo-
rali pararetur, aut saltem cum Corporali supra
mappam mundam: quod equidem sine consi-
derabili posset labore præstari, & ita omissio-
ne non fuerit mirum si dicamus Parochorum
conscientias aliquatenus prægravari. Poterit
etiam interioris ornatus defectus vitari, si in-
firmus in ipso constituatur introitu: quod est
perquàm facile Indis, cavendo quantùm est ex
parte Parochi ne commotione acceleratio
mortis accidat, & irregularitatis scrupulus sub-
oriatur. Non erit autem pro illo momenti ali-
cujus fundamentum, si Parochus dicat ijs, qui
ægroti curam gerunt: Videte an poßit juxta por-
tam constitui. Et illi adhibita moderatione con-
stituant, minimè illo renuente: nam & in Ec-
clesiam se adduci multoties faciunt Viaticum
recepturi. Quod quidem à Parocho neutiquam
innuendum: quidquid illi bona fide faciant,
sicut & ipsorum in eo Christianæ pietatis offi-
cio laudabiles adjutores, quale neque solent
uxores ipsæ recusare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1307.</absatz-nummer> Circa Extremam unctionem habe-<marginalia>De pecu-|liari forma|Extremæ|Vnctionis.</marginalia>
tur hæc forma in Rituali Indico quinta ordi-
ne: Per istam sanctam Vnctionem {+}, & suam pijs-
simam misericordiam, parcat tibi Deus quidquid
peccasti per linguam, vel os. In qua quidem quod
per linguam dicitur videtur sufficiens, & ita
quod de ore additur superfluere: quemadmo-
dum & quod de ore dicitur, esset sufficiens,
etiamsi de lingua nihil diceretur. Siquidem
lingua peccari potest inordinato gustu, & lo-
cutione: sic enim à sapientibus definitur: Est
pars corporis nobilißima, voci formandæ, dignos-
cendisque saporibus destinata. Id quod experien-
tia est ipsa manifestum. Os item & locutioni
ac gustui subservit, utpote intra quod & lin-
gua, & sensus gustus continetur. Et circa
prius frequentissimus Scripturæ sacræ usus.
Deuter. 32. v. 1. Audiat terra verba oris mei.<marginalia>Deuter. 32.|v. 1.|Daniel. 7,|v. 8.</marginalia>
Daniel. 7. vers. 8. Os loquens ingentia. Sicut &
apud alios.</P>
<shi>  Seque celebrari quolibet ore sinit
Iuppiter.</shi>
<P>Ovidius Eleg. 4. lib. 4. Epist.</P><marginalia>Ovidius.</marginalia>
<shi>  An erit qui velle recuset
Os populi meruisse &c.</shi><marginalia>Persius.</marginalia>
<P>Persius Satyra. 1.</P>
<P>Circa gustum autem non aliter Joan. 19. v. 29.
& 30. Illi autem spongiam plenam aceto, hyssopo<marginalia>Ioan. 19.|v. 29.</marginalia>
circumponentes, obtulerunt ori ejus. Cùm ergo ac-
cepisset IESVS acetum &c. Apocal. 10. v. 9. In<marginalia>Apoc. 10.|v, 9.</marginalia>
ore tuo erit dulce tamquàm mel. Et erat in ore meo<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0483.jpg/>
@@1@<SE483>468 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><-P>tamquàm mel dulce, v. 10. Virgilius Lib. 4. Geor-
gicor.</P>
<shi>Asper in ora sapor.</shi>
<P>Cicero Lib. 2. de nat. Deor. Gust us habitat in ea<marginalia>Virgilius.|Cicero.</marginalia>
parte oris &c. Quæ cùm ita sint, videndum ut
possit forma prædicta sustineri. Et quidem ali-
quando formis solet addi aliquid, quod ad ex-
pressiorem significationem conducit, ut in for-
ma absolutionis, in forma consecrationis cali-
cis, & Ordinum quorumdam. Id quod in præ-
senti non videtur locum habere, quia os lin-
guæ additum nihil diversum videtur importa-
re. Sed verò licet revera ita sit, ut quocumque
ex præfatis posset forma consistere propter di-
cta, ex intentione Pontificis potuit res ita
disponi, ut linguæ ea tantùm delicta designata
censeantur, quæ ad locutionem reducuntur,
Oris verò, quæ alterius. generis esse queunt.
Sed an ita dispositio processerit, non est peni-
tus exploratum: neque Rituale dictum ejus esse
videtur auctoritatis, ut ad distinctionem di-
ctam uti irrefragababilem teneamur. Sicut
neque ad alias hujus Sacramenti formas, quæ
ante Rituale Pauli V. in diversis Provincijs usu
vetustate firmato prævalebant, in quibus licet
aliquid minùs conveniens extaret, in substan-
tia tamen non erant errores ullatenus toleran-
di, quod & de forma præfata dicendum, juxta
explicationem datam procedente.</P>
<P>  <absatz-nummer>1308.</absatz-nummer> Sed quid si alius fuit sensus? & potuit<marginalia>Peculiaris|proposita.|difficultas.</marginalia>
quidem revera esse, & valde notabilis circa il-
lum difficultas. Constat enim ore posse multi-
pliciter peccari, non solùm quidem locutio-
ne, ut est planum, neque solo gustu, sed oculis,
sannis, injuriosa sputatione, illusoria apertio-
ne, sibilis indecoris, & sic aliter Potest ergo id
quod de ore additur, ad omnia prædicta exten-
di delicta. Atqui hoc aliàs non videtur Eccle-
siæ menti conforme: quandoquidem in Rituali
Romano solius gustus & locutionis habetur
mentio, unde ad hæc duo tantùm debet Mini-
stri intentio dirigi, cùm se debeat Ecclesiæ
sensui conformare. Aliunde autem insurgit
circa limitationem illam difficultas. Cùm enim
Sacramentum hoc ad omnium peccatorum
tollendas reliquias tendat: immò & peccata
ipsa, juxta receptissimum sensum, de quo Tomo
2. Problematum n. 1865. & 1866. Oportuit
quidem ut in ipsius forma id expressum, aut
saltem aliquatenus designatum haberetur: quod
tamen limitationes dictæ non admittunt. Et<marginalia>Pro expedi-|tione præ-|missa quæ-|dam.</marginalia>
quid ad hæc? Illud quidem in primis, licet
Sacramentum sacrę Unctionis pro peccatorum
omnium remedio sit dubio procul institutum,
non ideò opus fuisse ut partes omnes, quibus
peccare homines possunt, ungerentur, sed quas-
dam, quarum unctio ad alias posset extendi,
juxta instituentis destinationem, propter ali-
quam connexionem. Cerebrum quidem non
ungitur, ubi tamen interiorum sensuum sedes,
& peccatorum frequentissima instrumenta:
quia tamen cum sensibus omnibus, qui in ca-
pite resident, suam habent connexionem, ad
eosdem etiam spectat unctionis virtus, & quid-
quid per cerebrum est delictum unctionis be-
neficio reparatur. Unguntur renes propter ar-
dorem libidinis, & unctionis hujusmodi effi-<-P>@@

<-P>cacia ad eam pertingit partem, in qua, ut ait
D. Bernardus Sermone 1. de Circumcisione
Domini, regnat additamentum Leviathan, habent
enim partes illæ suum etiam nexum dispositio-
ne naturæ mirabili. In unctione manuum
etiam tale aliquid observandum, quandoqui-
dem sensus tactus omnis corporis pertes com-
prehendit. Sicut autem unius partis unctio ad
aliam se potest extendere, ita etiam de parte,
quæ ungitur, sentiendum, ut licet in illius un-
ctione actus præcipuus exprimatur, ad omnes
extendi debeat, qui in illa esse cum delicto
possunt. Et juxta hæc procedit Ecclesiæ inten-
tio, quia & Christi. Unde cùm locutio tan-
tùm in linguæ peccatis exprimitur, alia etiam
intelligenda veniunt, quæ per illam committi
quandoque accidit, & ad gustum non spectant,
cujus delicta etiam specialiter designantur.
Cùm ergo Ecclesiæ intentio & consequenter
Christi ea sit, nihil contra illam præstat, qui, ut
vidimus, præfatam formā juxta sensum addu-
ctum assumit; cùm aliàs ejus animus talis sit,
ut nullo modo velit à sensu Ecclesiæ, quicum-
que ille fuerit, deviare. Poterit ergo Rituale
dictum, quoad hoc in usu haberi, dum alius
non suppetit. Sed quidem cùm adeò sit facile
formam ex Romano transcribi, debet id Pa-
rochus sic agere, stante obligatione, de qua
n. 19. & 50. ubi & animadversio præsens. Et
quis negligentiam circa illud non damnabilem
arbitretur?</P>
<P>  <absatz-nummer>1309.</absatz-nummer> Circa Sacramentum Matrimonij<marginalia>Circa ritum|Matrimo-|nij ex Ri-|tuali Indi-|co.</marginalia>
occurrit difficultas ex ritu, qui habetur in Pra-
xi Indica, seu Rituali pro administratione Sacra-
mentorum fol. 58. Præsentes enim coràm legi-
timis testibus sponsos sic Parochus alloquitur:
Señora N. otorgase por muger y esposa legitima
por palabras de presente del Señor N. que aqui està
presente, como lo manda nuestra santa Madre Igle-
sia Romana?</P>
<P>  Resp. Si otorgo.</P>
<P>  Quierele por su marido y esposo legitimo?</P>
<P>  Resp. Si quiero.</P>
<P>  Recibele por su marido y esposo.</P>
<P>  Resp. Si recibo.</P>
<P>Et statim ad sponsum.</P>
<P>  Señor N. otorgase por esposo y marido legitimo
por palabras de presente de la Señora N. que està
aqui presente, como lo manda nuestra santa madre
Iglesia Catolica Romana?</P>
<P>  Resp. Si otorgo.</P>
<P>  Quierela por su muger y esposa legitima?</P>
<P>  Resp. Si quiero.</P>
<P>  Recibela por su esposa y muger?</P>
<P>  Resp. Si recibo.</P>
<P>Post hæc jubet Parochus ut sponsus manum
dexteram super dexteram ponat sponsæ, & sic
stantes benedicit dicens: Ego vos in Matrimo-
nium conjungo in nomine Patris & Filij, & Spiri-
tus sancti. Ubi quidem superfluæ videntur in-
terrogationes iteratæ. Cùm enim in priori
totum id expressè contineatur, quod in sequen-
tibus additur, ad quid aliæ? Non enim tantùm
se velle contrahere ait sponsa, sed reipsa tra-
dit per verba de præsenti: sicut & sponsus:
unde etiamsi nihil prætereà addatur, Matri-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0484.jpg/>
@@1@<SE484>§. V. Circa Matrimonium. 469
<duolan 2><-P>monium absque ulla dubitatione constabit Et
ut ea, quæ ad sponsam spectant, non videantur
alicui obnoxia inconvenienti, eo quòd ipsis
non conficiatur Sacramentum, sed pars illius
sint, ubi non potest nocere repetita conjugalis
traditionis expressio: in ijs tamen, quæ ad vi-
rum pertinent, secus habet. Si enim post prio-
rem illam protestationem aliud pariformiter
juxta ritum receptum addatur, & ratione ali-
cujus eventus inopinati, additio non extet,
sicut in simili aliquando accidit, poterit circa
Matrimonij valorem oriri dubitatio, & caussa
litibus agitari. Præterquàm quòd videtur in-
juria fieri Sacramento, dum veluti pars formæ
additur, quod revera tale non est. Quòd si
non forma, sed materia esse dicatur, idem est
inconveniens.</P>
<P>  <absatz-nummer>1310.</absatz-nummer> Id quod ex ritu juxta Rituale Ro-
manum apertè convincitur, in quo una tantùm
pro sponso interrogatio est, & pro sponsa al-
tera in hunc modum: N. Vis accipere, N. hîc præ-<marginalia>Rituale|Romanum.</marginalia>
sentem in tuam legitimam uxorem juxta ritum san-
ctæ Matris Ecclesiæ? Respondeat sponsus Volo.
Mox Sacerdos sponsam interroget: N. vis acci-
pere N. hîc præsentem in tuum legitimum maritum
juxta ritum sanctæ Matris Ecclesiæ. Respondeat.
Volo. Licet autem addatur quod à Nobis est
observatum circa laudabiles consuetudines &
cæremonias, pro diversis Provincijs, id quidem
non videtur circa præsentem admittendum ob
rationes dictas, unde & usus Ritualis Romani
penitus adhibendus. Et verba quidem illa Pa-
rochi: Ego vos &c. satis conformia sunt Ri-
tuali Romano, & quem habere commodum
sensum possint communiter à Doctoribus ex-
plicatur, juxta quod & Nos Tomo 2. Problem.
nu. 1369. non ita alia, quæ dici posse in Ri-
tuali Indico asseritur, sequentia inquam; Et ego
ex parte Dei Omnipotentis, & Apostolorum Petri
& Pauli, & Sanctæ Matris Ecclesiæ, vos matrimo-
nio conjungo, & istud Sacramentum inter vos con-
firmo, in nomine Patris, & Filij, & Spiritus sancti.
Ubi quod ex parte SS. Apostolorum dicitur,
videtur incongruum, quia eo in ministerio
nullus illorum adhibetur influxus: etsi ad in-
vocationem referatur, juxta dicta citato n. Vers.
1. inepta est sanè locutio, dum ex parte dici-
tur. Jam quod additur de confirmatione Sa-
cramenti, supponit quidem illud; & Sacra-
mentum quod jam est revera tale, non indiget
confirmatione, quæ videtur illi robur & per-
fectionem substantialem impertire. Et licet
juxta plurium Scriptorum sententiam, de qua
n. 1367. ea possit vis Parochi verbis adscribi,
ut rationem formæ habeant, quia tamen recep-
tissimus Theologorum sensus contrarius ad-
stat, id quod de confirmatione dicitur, non vi-
detur admittendum. Nihilominùs non est talis
modus loquendi damnandus, quia congruus
illi potest sensus assignari, sicut verbo Conjun-
go. Et etiam propter dicta ibidem de forma ac-
cidentali.</P>
<P>  <absatz-nummer>1311.</absatz-nummer> Est autem circa ritum utrumque<marginalia>Peculiaris|difficultas|ex contra-|ctus nup-|tialis condi-|tione.|P. Ægidius.</marginalia>
non levis difficultas: Nam ut doctè tradit P.
Ægidius de Sacramentis Disput. 24. n. 32. Om-
nis contractus onerosus habet duplicem obla-
tionem & acceptationem, V. g. in emptione ab<-P>@@

<-P>una parte offertur pretium, ab altera parte res
empta, & utrumque à contraria parte accep-
tatur. Sic in Matrimonio vir tradit suum cor-
pus, mulier verò suum, & uterque alterius ob-
lationem acceptat. Itaque debet in utroque sal-
tem virtualiter esse duplex consensus, unus qui
habeat rationem traditionis, & alter qui habeat
rationem acceptationis: & signa externa debe&#x0303;t
utrumque explicitè vel implicitè significare.
Sic ille. Tunc sic. Ergo juxta ritum omnino
necessarium post traditionem unius conjugis
debet acceptatio alterius subsequi, & signo
aliquo significari. Atqui non ita videtur in
ritibus, de quibus dictum, res se habere: unus
enim conjux corpus offert, alter offert pariter
& acceptat: nullum est autem signum, quo
prior conjux oblationem ab altero factam ac-
ceptet. Unde & videtur non obstante oblatio-
ne, posse non acceptare, & ita claudicare con-
tractus, ac revera non consistere Sacramentum.
Ad quod quidem ex dictis à præfato Scriptore<marginalia>Doctrinalis|enodatio.</marginalia>
videtur exactam posse reddi difficultatis solu-
tionem, quatenus ille signum saltem implici-
tum sufficiens fore pronuntiavit: tale autem est
dum recognoscens conjux post sui corporis
oblationem, alterius oblationem pariter & ac-
ceptationem, nihil contrarium agit, sed uti con-
jugem se gerit, ac Parochi benedictionem sus-
cipit, annulum de manu Sacerdotis post bene-
dictionem ipsius acceptum digito uxoris im-
ponit: vel si à sponsa ritus inc&#x0153;ptus, idem sanè
est, dum & benedictionem accipit, & digitum
annuli impositioni porrigit. Quod si annuli
cæremonia deficiat, in præcedentibus suffi-
ciens profectò est acceptationis significatio, &
ita acceptatio non est ad cæremoniam dictam
secundùm quod necessaria est ad Matrimonij
substantiam revocanda: siquidem ante illam
jam est perfectum Sacramentum, nisi quatenus
illam præcessisse eo indicio apertè denotatur.
Et ita dicendum ubi primùm conjux post alium
interrogatus consensum plenarium exhibet
audiente alio, in illo acceptationis sufficiens
signum etiamsi taceat, deprehendi: hic enim
maximè verum habet quòd qui tacet, consen-
tire videtur, quando scilicet id agitur, quod
ipso volente & postulante fit: in ipsa enim po-
stulatione non retractata acceptatio contine-
tur, unde mora taciturnitas non est, quæ in
hoc non admittitur Sacramento; sed voluntas
moraliter manifesta: unde & Parochus statim
benedictionem confert, id dicens, quod jā præ-
missum. Notissima est Iuris regul. 43. in 6. quòd
qui tacet, consentire videtur. Id quod in favorabi-
libus currere exponunt communiter Scripto-
res, ex quibus complures congerit Dom. Bar-
bosa Axiomate 217. in Tractatu de illis. Nihil
autem ita favorabile quàm id, quod quis ex-
petit, dum juxta votum offertur, ut in casu
præsenti, pro quo hæc satis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0485.jpg/>
@@1@<SE485>470 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 16.
<duolan 2><Z><A+1>§. VI.
Circa Altaris ministerium.
Ad Cap. 9.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1312.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 109. error extat typographi-<marginalia>Circa Pate-|næ usum|pro Pace|conferenda.</marginalia>
cus non dissimulandus, dum de Re-
gibus profertur, quod ad Reginas spectat, &
aliquid omissum, quod sensum confundere
videtur, unde sic legendum: In quo quidem, ut
de Reginis non loquamur, quia earum alia est ratio,
quibus & Pontifices plus indulgent, virorum con-
templatione, erga res Ecclesiæ benevolas habere con-
veniens arbitrantes, nimia videtur licentia præ-
sumi &c. Ubi quidem de Patenæ usu est pro
conferenda pace Proregum uxoribus, cui abu-
sui jam locum non futurum admonui ibidem,
quia id generali est Regij Indiarum Consilij
rescripto sublatum. Sed quid peculiari in casu,
qui revera accidit, si Proregi in sacris Officijs
assistenti ex improviso, non habeatur ad ma-
num instrumentum aliud pro pace præter Pa-
tenam, ab ea quidem distinctam, qua Sacerdos
utitur, eritne licitum illius usus, ne Proregis
incurratur offensio, & honoris illud singulare
officium cum nota assistentium omittatur? Ita
quidem nonnullis visum, & non inverosimili-
ter, quia licet juxta dicta nu. 112. id videatur
indecentiam aliquam præ se ferre, non ea ta-
men adeò manifesta est, ut circa id viri pij &
docti peccatum aliquod deprehenderint, longo
illo usu ante rescriptum Consilij Indici illum
prohibentis. Licet enim Patena res sacratissi-
ma sit, non usui alicui profano adhibetur. Sed
osculanda summa cum veneratione à Principe
gubernatore defertur, qui & eam posset extra
Missæ sacrificium osculari. Ad prohibitionem
ergo gravitas obligationis videtur penitus re-
vocanda. Atqui pro casu tali ea non videtur
urgere propter adductas rationes, ex quibus
rationabilis interpretatio potest sine ulla te-
meritate fundari, communium circa hoc regu-
larum applicatione. At in casu prædicto etiam
aderat Proregis uxor, cui & impartita Pax, &
quid si contingat aliàs quidquam simile? Usus
quidem obtinuit, ut erga illas omne id fiat,
quod erga viros, in thurificatione, Evangelij
delatione, & Pacis impartitione: unde & pro
casu dicto juxta dicta nu. 114. discurrendum:
ubi quidem non ex contemptu sacrorum ri-
tuum agitur, sed potiùs ex peculiari erga ipsos
veneratione, licet aliquantulùm humanorum
respectuum misceatur. Novem Auctores, &
non cuntemnendæ auctoritatis apud Lean-
drum Tomo 2. Tract. 8. Disp. 5. Quæst. 35. affir-
mant posse Sacerdotem bis Missam celebrare,
si in fine dictæ superveniat Episcopus aut Prin-
ceps: quod licet communissima sententia non
admittat, non est tamen probabilitate penitus
destitutum. Censent ergo personæ Principis
adeò esse deferendum, ut propter ill&#x0169; id pręstari
possit, quod est tantopere majoris momen-
ti, quàm Patenam ad largitionem Pacis, uni-
cæ inquam Cæremoniæ, in casu necessitatis
adhibere.</P>@@

<P>  <absatz-nummer>1313.</absatz-nummer> Et prædicta quidem ad Indorum<marginalia>Ad Paro-|chos Indo-|rum ut præ-|fata spe-|ctant.</marginalia>
Parochum minùs spectant, cùm rarò Proreges
in eorum Ecclesijs Missarum officijs assistant;
sunt autem occasione eorum discussa, quate-
nus ad ipsos pertinet modus in Missæ celebra-
tione servandus coràm Prætoribus, ne, ut di-
ctum nu. 108. in fine, illis conniveant nec diffi-
ciles experiantur salarij sibi reddendi solutores,
aut aliàs adversantes. Habent enim & illi fre-
quenter secum uxores, quas uti Principissas<marginalia>Proreges in|Missis De-|functorum|non thurifi-|candos.</marginalia>
student, & fortè etiam uti Reginas pertracta-
ri. Et ut ad Proreges revertamur, non ante an-
nos plures, cùm eorum unus funerali officio,
in quo adstabat Archiepiscopus, pariter inter-
esset, videretq&#x0301;ue illi thurificationem impen-
sam post offertorium, sibi autem non impendi,
pro eo expostulavit, & Archiepiscopum ut sibi
illud redderetur officium acriter requisivit,
unde factum ut aliquantulùm retardarentur
officia, & inter adstantes admiratio cum mur-
mure ex non agnita caussa funderetur. Sed
cùm Archiepiscopus id, quod erat actum, juxta
legitimos Ecclesiæ ritus procedere respondis-
set, Principis indignatio deferbuit, & sacri-
ficium est debita cum tranquillitate per-
actum. Et ritus quidem legitimus habetur in
Cæremoniali Episcoporum, dum Lib. 2. Cap.
11. in quo de Episcopo solemniter celebrante
pro Defunctis, sic enim ibi: Imponet tamen post
Offertorium Episcopus thus in thuribulum, more
solito, cum benedictione. Per interceßionem &c. &
thurificabit oblata & altare, & demum ipse so-<marginalia>Cæremo-|niale Epis-|coporum.</marginalia>
lus thurificabitur. Sic ibi. Sequenti autem Ca-
pite sic habetur: Ad Offertorium Episcopus more
solito, ministrante naviculam Presbytero aßisten-
te, imponet thus in thuribulum dicens, Per inter-
ceßionem &c, & thurificatis oblatis & altari, thu-
rificabitur celebrans à Diacono, & Episcopus à
Presbytero aßistente, more solito. Tantùm illic.
Et quod de non thurificandis alijs celebrante
Episcopo decernitur, in Missa coràm ipso pa-
riter observandum, quia eadem norma in om-
nibus servanda præscribitur. Cur autem cùm<marginalia>Cur solus|thurificetur|Episcopus.</marginalia>
non thurificantur alij, Episcopus tamen thuri-
ficandus sit, ex eo habetur, quia thurificatur
celebrans, & Eiscopus cum illo quadam ratio-
ne concelebrat; unde cum cappa facit Con-
fessionem cum celebrante: cumq&#x0301;ue & ipse
thuris benedictionem perficiat, debet illius par-
ticipatione pariter honorari. Quod quidem
licet non explicent de hujusmodi materia a-
gentes, videtur Ecclesiæ menti penitus conve-
nire: & pro dictis juxta Cæremoniale Cle-
mentis VIII. stat etiam R. P. Michael Bauldry
in Manuali sacrarum Cæremoniarum circa librum
2. Cæremonialis Cap. 11. & 12. Ex quo infer-
tur circa illa nullam factam mutationem. Erit
autem à ratione alienum, si contendant Pro-
reges thurificationem sibi in Missis præfatis
exhibendam, quæ & Ecclesiasticis omnibus, &
Choro assistentibus denegatur, ac pro eorum
libitu stabilitos jam diu sacros ritus pro divi-
nis officijs immutari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1314.</absatz-nummer> Circa quod novus quidem c&#x0153;pit<marginalia>Reverentiæ|ut sint à|Diacono|Proregibus|exhibendæ.</marginalia>
abusus introduci, quòd scilicet Diaconus
Evangelij librum osculandum Proregi defe-
rens, sicut & thurificaturus, & Pacem daturus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0486.jpg/>
@@1@<SE486>§. I. Circa Altaris Ministerium. 471
<duolan 2><-P>procedens reverentias faciat more aulico, etiam
genu&#x0169; flexione trigemina. Quod quidem ma-
nifestissimè Cæremoniali adversatur, sic enim
Lib. 1. Cap. 30. præscribitur: Semper tamen Cap-<marginalia>Cæremo-|niale Epis-|coporum.</marginalia>
pellanus, sive Evangelium, sine Pacem deferens
observet ne ullam priùs reverentiam faciat versus
Episcopum, aut alios, quàm librum, aut instru-
mentum Pacis osculandum præbuerit. Sic ibi. Cùm
autem reverentiæ solùm ante deosculationem
prohibeantur, licebit post illam in ipso disces-
su reverentiam aliquam inclinatione capitis &
pectoris moderata, sine genuflexione tamen
exhibere. De thurificatione autem cùm nihil
dicatur, videtur reverentia permitti, & poterit
stare aliquantulùm ante thurificationem, &
immediatè post ipsam. Ratio autem discrimi-
nis est, quia Librum Evangeliorum apertum
deferens summæ Venerationis Minister est;
unde ipsi potiùs exhibenda est reverentia, quæ
& Evangelio ipsi exhibetur, ac proptereà de-
osculandum deferatur. Cùm instrumento Pa-
cis etiam accedens, quasi Christi legatum agit,
cujus & verbis loquitur. Non ita cùm thuris
ministerio utitur, neque enim thuribulum in
se quidquam habet sacrum, propter quod reve-
rentia debeatur, sicut habet Evangelium, & Pa-
cis instrumentum. Est quidem thus in thuribu-
lo Deo sacrum, sed respectus ille talis non est,
ut adorationem mereatur; neque enim res
quælibet Deo consecrata illam promeretur,
licet debeat religiosè tractari. Deo enim debe-
tur latria, hyperdulia Virgini, dulia Sanctis,
& ijs, quæ illos repræsentant, aut aliquomodo
ad eos spectant, aut quidquam eorum sunt:
quod de Deo eatenus dici potest, quatenus fa-
ctus homo, & sic ea, quæ illius aliquomodo
sunt, adoratione reddidit digna ad supremum
gradum pertinente. Quæ ergo talia non sunt,
etsi sacra, ad orationem neutiquam promeren-
tur. Et quæ de Proregibus dicta sunt, Indo-
rum Parochi sibi cum proportione accommoda
dicta intelligant, ut Prætoribus & gubernato-
ribus caveant indignis humiliationibus se con-
temptibiles, dum sacra tractant ministeria, prę-
bere. Decet potiùs in his sanctè esse superbos,
superbia illa, de qua Dominus Isaiæ 60. v 15.
Ponam te in superbiam populorum. Ubi de con-<marginalia>Isai. 60.|v. 15.</marginalia>
versione Gentium, ut præclarè D. Hierony-
mus, & Ecclesiæ gloria, quæ curvari debeat
nemini, cùm tamen eam sint gloriosissimi om-
nium curvis genibus perculturi. Et venient ad
te curvi filij eorum: qui humiliaverunt te, & ado-<marginalia>v. 14. & 16.</marginalia>
rabunt vestigia pedum tuorum. v. 14. & suges lac
Gentium, & mamilla regum lactaberis v. 16.
Quomodo autem superbia non inflatum &
insolentem animum, præ se omnia despicien-
tem, sed excelsum & magnanimum cum de-
bita tamen erga Deum, & ejus ministros sub-
jectione designet, ex P. Gaspare Sancio abun-
dè poterit Lector haurire, apud quem erudi-
tionis multùm, dum Nos paucis erga sæcu-
lares Parochos dictis ad Religiosos propera-
mus.</P>@@

<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+3>TITULUM XVII.</A+3>
<A+2>De Religiosis Parochis.</A+2>
<A+1>§. I.
De convenientia Paræcialis curæ in Religio-
sis, & gradu obligationis circa admini-
strationem. Ad tria priora
Capita.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1315.</absatz-nummer> <INI3>C</INI3>Irca convenientiam in eo,<marginalia>Circa con-|venientiam|judicium.</marginalia>
quod scripsi, persisto. Si Reli-
giosi non sint jam necessarij,
expedit curam hujusmodi alijs relinqui. Pro
quo juvat testem omni majorem exceptione
auscultasse, Patrem scilicet Josephum Acosta
Lib. 5. de Procuranda Indorum salute Cap. 16.
ubi post inconveniens frequentium inter Epis-
copos & Religiosos rixarum, dum exemptio-
nem isti suam, illi jurisdictionem conantur de-<marginalia>P. Iosephus|Acosta.</marginalia>
fendere, circa quod gravissimè & eloquentis-
simè discurrit, & ita subdit: Alterum verò meo ju-
dicio non isto inferius (detrimentum) in ipsosmet
Regulares recurrere sentio ego; immò verò sen-
tiunt & gemunt ipsi, quorum prudentißimus atque
optimus quisque copiosè deploret propter susceptas
Parochias Indorum Religiosorum Ordines esse col-
lapsos, atque inde & disciplinam extenuatam, quod
certè dolendum est. Siquidem hi auxiliares à Chri-<marginalia>Prov. 6.|v. 1. & 4.</marginalia>
sto Domino dati sunt, ut fidem, juxta Sapientem,
pro amico spondentes, ex officio habent quod sequi-
tur, festinare, discurrere, amicum suscitare, ut de-
bito satisfaciat &c. Et sic cùm sentiat vir tan-
tus, ita post alia subscribit: Quamobrem si Sa-
cerdotes sæculares & merito & numero pares In-
dorum Parochijs invenirentur, fortaßis esset magis
è re Indorum, ut Religiosi nostro muneri non de-
essemus, sed Parochis ipsis atque Episcopis auxilia-
res manus præberemus, & cum summa eorum bene-
volentia verbum Dei inter Indos disseminaremus,
atque eos audiendis Confeßionibus, ceteroque omni
officio prosequeremur. Quòd si hoc universè fieri ne-
quit, ut certè nequit: profectò qui ex Religiosis
hoc instituti genere militare possunt, omninò plu-
rimùm caussæ Indorum conferre putandi sunt. Hæc
ille. In quibus notandum illud Fortaßis: noluit
enim prudentissimus Magister multor&#x0169; se judi-
cio aliter fortassis sententi&#x0169; prorsus opponere:
cùm tamen ex præmissis absolutior alia conse-
quentia elicienda videretur. Item & quod sub-
didit, Vt certè nequit, ad illa est tempora refe-
rendum, in quibus scribebat ante centum ferè
annos, cùm secularium Sacerdotum numerus
esset exiguus, qui posteà nimium quantùm
excrevit, cùm tamen Indorum numerus fuerit
incomparabiliter imminutus. Stat ergo quod à
Nobis dictum, si & merito & numero pares inve-
niantur: Sed quando hæc erunt? An modò? Vi-
deant alij. Et cessaverint illa tantopere deplo-
rata religiosæ disciplinæ detrimenta.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0487.jpg/>
@@1@<SE487>472 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 17.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1316.</absatz-nummer> Circa Societatem autem nostrā Scrip-<marginalia>Quid circa|Societatem.</marginalia>
tor idem per quatuor sequentia Capita mira di-
cendi majestate ac judicij maturitate discurrit,
& concludens non admittendas Parochias nisi
in urbibus Hispanorum, aut prope illas, ubi
qui assistunt subjecti esse Rectori Collegij
possint, & in illius oculis, qui ut & sibi & officio
satisfaciant, facilè curent. Et in Provincijs etiam
Indorum frequentioribus, in quibus & consti-
tui Collegia possunt, de quo Cap. 20. & de
quo à Nobis actum alibi. Juliensis autem Do-
ctrina etsi Collegium non sit, sed Residentia,
in ea tamen more Collegiorum vivitur, qua-
tuor Parochiarum Curionibus in una convi-
ventibus domo, & extra ipsam minimè per-
noctantibus, & sic longè à negotio perambulan-<marginalia>Psal 90.|v. 6.</marginalia>
te in tenebris, de quo Psal. 90. v. 6. ubi D. Hie-
ronymus legit: A peste in tenebris ambulante.
Et D. Augustinus gravem, sed occultam tenta-
tionem exponit. Et ita revera accidit, ut in te-
nebris, in nocte, quando eorum absunt oculi,
qui esse custodiæ possint, gravis, immò & gra-
vissima, pestifera sanè, & ita plena periculo
soleat urgere tentatio: unde momenti maximi
cautio est, ut Religiosi, quantùm fieri possit,
minimè extra religiosa claustra pernoctent. Et
hoc in Religiosis Societatis vir ille cavendum
optabat eximius, quod & est ab ipsa solerter
accuratum. Quamquàm & diaboli inveteratæ in-
vidiæ, & hominum fragilitati, nihil est unquam sa-
tis tutum. Verùm in re ardua, atque undique diffi-
cultatibus plena, quæ à periculo longiùs absunt, ea
pro tutis consilia reputari debent. Clausula est po-
strema præfati discursus: nam & esse potest sa-
gitta volans in die, & incursus Dæmonij meridiani.
Sed est pro vitandis eorum ictibus scutum pro-
tegentis veritatis: Scuto circumdabit te veritas<marginalia>v. 5.</marginalia>
ejus. v. 5. Illa inquam veritas juxta D. Bernar-
dum Sermone 6. in eum Psalmum, quæ ex ore
Christi procedens ritè perpensa cum ejusdem
gratia securitatem potest fideli Evangelij Mi-
nistro præstare: Quid prodest homini: si mundum<marginalia>Matth. 16.|v. 26.</marginalia>
universum lucretur: animæ verò suæ detrimentum
patiatur? Matth. 16. v. 26. Quod quidem non
ad lucrum est tantùm temporalium bonorum
referendum, sed ad spiritualium etiam ad alios
pertinentium. Ut graviter P. Acosta supra Cap.
19. alijs etiam Scripturæ testimonijs adductis,
si videlicet quis mundum Deo lucretur univer-
sum per ipsius conversionem: nihil enim id
proderit, si cum animæ detrimento fiat; si ne-
gotio cum illo negotium tenebrarum miscea-
tur. Hæc seriò perpendens, sui curam, dum il-
lam erga alios exercet, non amittet, & hoc ve-
ritatis scuto protectus, & lucrabitur Deo In-
dorum animas, & suæ minimè formidanda de-
trimenta patietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1317.</absatz-nummer> Jam quod attinet ad genus obliga-<marginalia>Obligatio-|nem ex iu-|stitia in Pa-|rochis esse|firmatur.</marginalia>
tionis in Parochiali administratione, esse illam
ex justitia & dixi, & manifestè ostendi, licet
contrarium non esse improbabile, subjunxe-
rim, quia viri quidem docti pro charitate mi-
litant, quibus vereor ne dicatur quod aliàs:
Non mihi placet ista charitas, quæ sine justitia
vult in officio justitiæ stipendio ex justitia red-
dito laborare. Et ex hoc quidem quod ad sti-
pendium spectat potest efficaciter instari. Nam<-P>@@

<-P>ratione officij, quod confertur, dum canonicè
instituuntur, datur illis jus ad percipiendos
fructus ex bonis Ecclesiæ juxta dicta Cap. 3.
Atqui jus dictum charitatis non est, quia ex
officijs charitatis jus proprium non acquiritur,
& si aliquod esse possit, non quidem tale, quale
ex illis, unde neque ex illius violatione obliga-
tio restitutionis resultabit, juxta receptissimam
Doctorum omnium sententiam. Ex quo & fit
non posse coràm judice pro illo agi: judiciale
enim tribunal institutum est ad reddendumjus.
Quæ omnia aliena sunt à stylo, qui in exigen-
do laboris stipendio servatur à Religiosis, &
circa illos, qui alius non est ab eo diversus, qui
servatur erga Parochos sæculares. Ubi erit for-<marginalia>Probabili|opinioni ut|esse circa|stipendium|locus ne-|queat.</marginalia>
tè qui dicat eos circa hoc probabili opinione
duci de justitiæ obligatione, cùm tamen re-
vera contrariam sequantur in ordine ad obli-
gationem. Sed est quidem absurda talis evasio:
nam in contractu debet fides pro eo requisita
servari, & nihil contra partem contrahentem
alienum ab eius persuasione misceri, ex quo
illum contingat claudicare, ut est constans in
jure cæli & fori doctrina à Doctoribus incul-
cata: unde neque haberi recursus ad opinio-
nem potest, ex qua damnum tertio constet
provenire. Sic qui cum opinione probabili
circa impedimentum Matrimonij contraheret,
non potest jam contracto resilire eadem utens
circa contractus nullitatem. Idem est de eo, qui
sciens & prudens cum impedimento substan-
tiali probabiliter non tali judicato professus
est, eo etenim ipso se ad non resiliendum obli-
gavit: quia in utroque casu damnum ex par-
te alterius contrahentis resultaret. Sic etiam
administrator Regiorum vectigalium, quorum
est justitia probabilis, nequit ex eo quòd ipse
censeat injusta, juxta probabile judicium suum
operari; id enim esset contra fidem contractus,
pro qua stipendium accipit, de quo & alijs
dictum à Nobis Tomo 1. & 2. Auctarij, & vi-
deri potest P. Cardenas Tomo 1. Crisis Tract. 1.
Disput. 15. n. 621. & seqq. Cùm ergo Religio-
sus Parochus se propriè talem non agnoscat,
dum stipendium accipit, nequit sententiam
aliam amplecti, violata fide erga illum, qui uti
vero Parocho illud se tradere profitetur. Et qui-
dem cùm Reges nostri circa hoc adeò expressè
suam manifestaverint voluntatem, quæ est
Pontificiæ conformis, quandoquidem id, quod
ad Ministrorum provisionem spectat, ipsorum
dispositioni reservarit, in ea perseverare dubi-
tari nequit, cùm nihil circa negotium hujus-
modi novatum inveniatur, nisi in ordine ad
obligationem ampliùs declarandam. Quando
ergo præsentant, sub ea profectò conditione
procedunt; unde qui aliter præsentationem
accipiunt, sicut & institutionem, in contractus
debita fide suo cum Rege deficiunt, neque suæ
satisfacere obligationi censendi sunt, si rem
istam momenti tanti justis debemus ponderi-
bus æstimare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1318.</absatz-nummer> Et non esse improbabile oppositum<marginalia>Obligatio-|nemomninò|urgere posi-|ta Canoni-|ca institu-|tione.</marginalia>
dixi n. 25. eo quòd in titulum, scilicet perpe-
tuum, Paræciæ non conferantur. Ubi tamen
additum, Si Canonica institutio desit. Quæ qui-
dem jam uti necessaria præscribitur, & ita usu<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0488.jpg/>
@@1@<SE488>§. I. Circa obligat. Parochorum Regular. 473
<duolan 2><-P>est constanti stabilita. Canonica enim institu-
tio cùm jus ad fructus importet, ex ea id se-
quitur, quod est superiùs demonstratum. In
quo tamen esse aliquid fraudulentiæ potest, si
videlicet. Canonica institutio non eo accipia-
tur animo, ut ipsi tamquàm verè Canonicæ
deferatur, sed uti cæremonia, quæ ut vexatio
vitetur, exteriùs tantùm sustineatur. Cùm
enim Sacramentum non sit, non videtur in
eo graviter peccari, si fictionis aliquid impli-
cetur. Sed contra hunc dicendi modum quæ
nuper sunt dicta apertè concludunt. Si enim
vera institutio Canonica non est deficiente
voluntate illi conformi: ergo jus ad fructus
non adquiritur: unde & absurda illata repul-
lulant. Est etiam fraudulentia in re gravi, &
valde sacra contra fidem debitam contractui.
Unde quod de probabili opinione dictum ibi,
posita Canonica institutione non currit, secus
eâ seclusâ, si in designata jam Religioni Ec-
clesia ante institutionem à Provinciali qui ali-
quamdiu administret, designetur. Circa quod
verosimiliùs juxta dicta nu. 31. procedendum.
Eritq&#x0301;ue pro sic designatis minùs obnoxia scru-
pulis absentia, pro quo alij validiùs urgentur
cùm in ijs, quæ ad Paræcialem curam spectant,
subjiciantur Episcopis, unde & Conciliaribus
decretis, juxta quæ illi gubernationem suam
dirigunt. In quo quidem, qui Canonicè insti-
tuti non sunt, minùs videntur gravati, licet ad
visitationem admittendam teneantur. In qua<marginalia>Probabili-|tas ut|ne queat|allegari.</marginalia>
& de titulo inquirendum, & nescio an quod
de probabilitate respondendum est, admitten-
dum sit, cùm habeat contra se quod est in præ-
senti Capite dictum, & superiùs comproba-
tum. Dom. Quitensis in Itinerario Lib. 5. Tract.<marginalia>Parochus|an puniri|queat si|probabiliter|fuerit ope-|ratus.</marginalia>
2. Seßione 8. inquirit an Visitator punire Pa-
rochum possit, qui probabili opinione ductus
vetitos contractus exercuit, & negativè re-
spondet cum Joanne Sancio in Selectis Disput.
44. de quo Nos alibi. Et eatenus habet locum,
quatenus opinio verè probabilis est, quod ta-
men Visitator potest aliter judicare in multis,
quæ cupiditas & ambitio solet probabilitatis
umbraculis convestire. Et in eo, de quo agi-
mus, mirum non erit si tale aliquid præsuma-
tur, ubi Patroni mens adeò habetur expressa, &
administratio Sacramentorum quorumdā ite-
ratur, quæ non utcumque est Religiosis sine
licentia Parochorum prohibita, sed p&#x0153;na ex-
communicationis inflicta. Unde negotium
quidem majoris momenti est, quàm illud, in
quo de negotiatione aliqua agitur, quæ po-
test varijs titulis honestari. Cùm alias quid-
quid probabilitatis in prædicta sententia præ-
tenditur, ab eorum præcipuè auctoritate de-
scendat, qui ea in caussa de commodo proprio
agunt, &, uti vulgò dicitur, sunt in eo interes-
sati; ex eo enim capite valde solet probabilitas
extenuari, & parùm probabilis opinio non at-
tendi, quæ aliàs inconvenientibus obnoxia
comprobatur. Videri poterit citatus Quitensis
Dominus Lib. 1. Tract. 1. Seßione 14. ubi pro
obligatione ex justitia doctè disputat contra
Remesalem, distinguens tempora, cùm ille pro
alio sit locutus, à Nobis etiam adductus nu. 9.
cum alijs, qui locuti dici possunt in illo tempore.</P>@@

<Z><A+1>§. II.
Circa obligationem acceptandi Paræcialem
curam à Prælatis impositam, præcipuè in
Societate IESV. Ad Cap. 6.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1319.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Irmatum in illo posse illam consi-<marginalia>In Societate|ut stet obli-|gatio ob|obedientiæ|amplitudi-|nem.</marginalia>
stere, ex fundamento amplitudinis
obligationis circa obedientiam, in omnibus
ubi peccatum non cernatur manifestum, ut
Constitutiones loquuntur. Quam agnoscit
Dom. Caramuel adductus nu. 41. Pro quo
etiam Disp. 46. in Regul. S. Benedicti n. 162. ubi
sic ait: Excipe Iesuitas (fortè & Benedictinos) & si
qui alij sunt, qui cesserunt jure utendi opinione
probabili. Et in Theologia fundamentali nu. 915.
ubi ita: Nisi fortè promiserim obedientiam Supe-
riori certo in materia probabili; quod facere viden-
tur Patres Iesuitæ. Sic ille, rectissimè phi-
losophatus, eo quòd in præcepto probabili ma-
nifestum peccatum non inveniatur. Sed no-
tandum illud Superiori certo. Contendit enim
non futuram obligationem obediendi illi, cu-
jus non est certa, sed probabilis tantùm juris-
dictio, quod & in Societate videtur etiam af-
firmare. Contra quem tamen insurgit P. Car-
denas Tomo 1. Disput. 16. Cap. 8. Arti. 3. & seqq.<marginalia>Quid cum|tantùm est|probabilis|Prælati|auctoritas.</marginalia>
quando Superior est in possessione certa, id
quod pro materijs alijs etiam tenere, adductis
quibusdam exemplis, statuit, & probat. Licet
autem de Societate in speciali nullam in eo
discursu inferat mentionem: pro illa quidem
magis illius fundamenta urgere, videtur com-
pertum, in qua præcipiendi, & consequenter
obediendi amplitudinem luculenter declarat
Tomo 2. Lib. 3. Disput. 28. nu. 125. & seqq. & ad
probabilia se extendere citata Disput. 16. n. 95.
& seqq. Et est quidem illud satis probabile, sed
non certum: quia stante probabilitate, & non
certitudine circa jurisdictionem Superioris ob
probabilem defectum circa electionem, aut
illius impedimentum, non teneri subditum
obedire tenent plures & gravissimi Scriptores,
quos adducit & sequitur P. Palaus Parte 1.
Tract. 1. Disput. 2. Puncto 6. nu. 8. apud quos
pro Societate nihil speciale occurrit. Et qui-
dem obligatio illa parendi in omnibus, in qui-
bus expressè peccatum non appareat, non se
extendit ad casum præsentem: in Societate ta-
lis est obligatio, & nihil aliud speciale circa
illud: Ergo pro casu hujusmodi non est obli-
gatio. Pro Majori stat citatus Pater nu. 92. &<marginalia>P Carde-|nas.</marginalia>
93. citatæ Disput. 16. ubi sic ait: Qui sic vovet
obedientiam, non excludit, quin potiùs acceptat ea
quæ sunt probabiliter impoßibilia morali impoßibi-
litate. Sed nota quòd in eo casu non teneretur sub-
ditus obedire, primò si non esset certa posseßio juris-
dictionis Prælati: quia cùm se obligavit obedire
Prælato in omnibus, quæ non sunt evidenter illici-
ta, intelligendum est de obligatione facta Prælato
certo, & non ei, de cujus auctoritate præcipiendi
essent diversæ opiniones. Id nisi etiam ad hoc se
obligasset vi suæ promißionis. Sic ille, qui &
circa Minorem pariter suffragatur, cùm enim<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0489.jpg/>
@@1@<SE489>474 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 17.
<duolan 2><-P>n. 95. sequenti generalem doctrinam Societati
adaptet, circa casum incertæ jurisdictionis ni-
hil speciale habuit, quod posset allegare: unde
solam agnovit obligationem circa probabilia,
sed stante Superioris certa auctoritate. Urget
ergo illatio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1320.</absatz-nummer> Ad quod dici potest stante possessio-<marginalia>Possessio-|nem non|conferre|certum|titulum.</marginalia>
ne Prælati legitima, licet adsint rationes pro-
babiles pro nullitate proprietatis, certam esse
illius jurisdictionem: & ratione probabilis ti-
tuli posse illam haberi, pro quo citatus Scrip-
tor Arti. 4. ubi doctè quidem arguit ex jure
tuendi possessionem ex titulo probabili com-
paratam, juxta quæ in sequentibus probatio-
nes instruit. Atqui licet id probabile sit, quod
circa certitudinem contendit, difficilis sanè pro-
vincia est. Et tunc non esse possessionem cer-
tam Superioris, cùm de ejus possessione proba-
biliter dubitetur, affirmat P. Palaus suprà cum
alijs, proinde neque legitimam. Unde licet
subditus non possit possessionem talem impe-
dire, & quòd ipsi non possit imperare: at red-
dit possessionem illius dubiam, & incertam,
quia solùm probabilem, & consequenter jus
imperandi probabile tantùm: quo jure nequit
illum spoliare, at ex eo non sequitur obliga-
tum esse obedire absolutè, sed solùm probabi-
liter, & consequenter posse probabiliter non
obedire. Sic illi discurrunt. Ex quo fit funda-
mentalem rationem, de qua Auctor n. 125. &
seqq. non convincere, dum sic arguit: Impli-<marginalia>Discursus|P. Cardenas|oppositus.</marginalia>
cat contradictionem Petrum habere jus cer-
tum retinendi usum jurisdictionis & simul ha-
bere debitum probabile respuendi eumdem
usum jurisdictionis: sed dum certa est posses-
sio legitima jurisdictionis, habet jus certum re-
tinendi usum illius: ergo dum certa est posses-
sio legitima jurisdictionis, implicat contradi-
ctionem quòd habeat debitum probabile re-
spuendi usum ejusdem jurisdictionis. Sic ille,
syllogismum judicans manifestum: Major
enim est certissima, & Minor constat ex jure,
quod confert possessio in dubio, & multò id
potiùs in statu probabili, de quo Arti. 4. Sed<marginalia>Qui non|convincere|ostenditur.</marginalia>
non inquam convincit, quia ad illum jam est
data responsio, concessa Majori, & negata
Minori, seu illius supposito, de certa possessio-
ne, cùm incerta prorsus sit, cui tamen incerti-
tudini favet jus, ut privari illa privata auctori-
tate nequeat: unde & dici potest certum jus
secundùm quid, quatenus potest sic possidens
certò imperare, sed probabiliter, unde & sub-
ditus obedire potest, si velit, & verum obe-
dientiæ actum exercere. Et quidem non mino-
ri cum fundamento videtur posse demonstrati-
vus syllogismus efformari sic arguendo: Nul-
lus potest majori jurisdictione uti, quàm sit ti-
tulus, ratione cujus ipsi competit: sed titulus
jurisdictionis probabilis est probabilis: ergo
majori quàm sit probabilis uti nequit. In quo
Major & Minor sunt certissimæ, si uti liceat
modo loquendi ei simili, quem doctus Scriptor
observat, immò & majori cum fundamento,
quia revera videntur evidentes. In quo nolo
apertam contradictionem agere, sed tantùm
contendo sententiam, quam ille impugnat,
esse etiam in Societate probabilem, unde cu-<-P>@@

<-P>randum valde est ne tale aliquid eveniat, licet
de sincero in illo obediendi modo satis lauda-
bilia ubique, & in hac Peruviana Provincia
non pauca exempla succurrant.</P>
<P>  <absatz-nummer>1321.</absatz-nummer> Et hæc quidem occasione eorum,<marginalia>Circa Pa-|ræcialem|curam ut|stare in So-|cietate possit|obligatio.</marginalia>
quæ à Dom. Caramuele dicta sunt, delibasse
juvit, cùm in eo stemus an Paræcialis cura
possit in Societate subditis à Prælatis cum one-
re strictæ obligationis injungi, in quo affir-
mando est à Nobis pronuntiatum. Pro quo est
doctrina, quam cum Dom. Caramuele propo-
nit P. Cardenas Disput. 28. n. 106. & seqq. sta-
tuunt enim posse Prælatum præcipere subdito
ea munia, ad quæ exercenda tenetur Commu-
nitas. Etenim si non posset obligare subditos
ad hujusmodi exercitia, neque Communitas
ipsa posset obligare seipsam, quandoquidem
illa nequit nisi per subditos exercere. Sed quid
si ponamus novas Paræcias admitti? Ad has
enim cùm subditus obedientiam promittit non
erat Communitas obligata. Affirmandum
sanè, quia cùm constat Paræcias aliquas fuisse
admissas, ex eo constat hujusmodi munus non
esse contrarium instituto, unde ad illud etiam
est obedientiæ promissio prorogata. Sed quid
si eo usque non sit tale ministerium admissum?
In Societate quidem asserendum penitus ob
amplitudinem obedientiæ comprobatam, &
quia illud potest ejusdem fini congruere, ad
salutem videlicet proximorum. Quemadmo-
dum chorus non est communi usui Societatis
conformis, unde multi ea de caussa erga illam
efficiuntur: & tamen si alicubi ad finem præ-
dictum conveniens putaretur, posset illius usns
assumi, ad quem aliqui tenerentur, ut non va-
carent ministeria alia Societatis, de quo in 1.
Congregat. Generali Canone 25. In 2. Can. 24.
in 3. Canone 9. Habita ratione finis, quem ipsæ<marginalia>Notanda|doctrina|circa distin-|ctas in Præ-|lato iuris-|dictiones.</marginalia>
Constitutiones intendunt. Ut in Canone 24. citat.
An autem ad curæ præfatæ admissionem te-
neantur Societatis alumni ratione voti obe-
dientiæ, an verò ratione alterius generis sub-
jectionis respondentis jurisdictioni directivæ,
de qua P. Cardenas Disputat. 28. nu. 11. & seqq.
non est multùm in negotio præsenti curan-
dum. Et videtur omnino dicendum ad ob-
ligationem ex vi voti resultantem pertinere,
cùm sit fini Instituti conforme, utpotè perti-
nens ad salutem proximorum. Et moraliter
loquendo, cùm jubetur aliquid, nullus est, qui
ut obediat titulum alium consideret, quàm
emissi obedientiæ voti, unde & sunt qui nul-
lum alium pro obligationibus hujusmodi re-
cognoscent; quod equidem in ordine ad praxim
sic videtur asserendum. Si quis autem juxta di-
stinctionem duplicis dicti tituli esset instru-
ctus, aliud etiam ipsi considerandum opus
esset, an scilicet id, quod præcipitur ad Re-
gulam expressè aut implicitè spectet; quod
quidem dignoscere valde difficile est, etsi ve-
rosimile sit non spectare, & sic in adimplen-
do præcepto defectus, minor erit in eo mali-
tia, quàm in transgressione præcepti ad ma-
teriam spectantis, ad quam se Regula exten-
dit, utpotè voti violatio; unde culpæ di-
ctæ malitiam contrahent diversæ speciei, &
sic necessariò in Confessione explicandam.<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0490.jpg/>
@@1@<SE490>§. III. Circa Visitationem. 475
<duolan 2><-P>Quod quàm sit difficile satis apparet, si qui<marginalia>Vide infra|n. 63.</marginalia>
sint autem circa hoc scioli, conscientias ipsi
reconveniant suas.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa Visitationem. Ad Cap. 7.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1322.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum & alibi de illa: unde pauca<marginalia>Ex Bulla|Clementis|X. difficul-|tas.</marginalia>
hoc loco, siquidem Regijs est sche-
dulis providentissimè cautum, ne scilicet Re-
ligiosi circa mores & vitam, ut communis ha-
bet loquendi modus, visitentur, in quo juxta
Pontificiam procedi mentem nequit dubitari.
Ubi specialis difficultas occurrit ex noviori
Bulla Clementis X. de qua in Auctario, & jux-
ta quam Confessarij non solùm propter defe-
ctus ad Sacramenti administrationem perti-
nentes possunt ab Episcopis removeri, sed
etiam propter personales, si videlicet eorum
mores non sint ministerio tali conformes. Ex
eo enim manifestè videtur idipsum circa Pa-
rochos fieri posse, qui & Confessarij sunt, &
ministeria alia exercent, pro quibus necessa-
rium est notorium testimonium probitatis: Sed
quidem eo non obstante circa styl&#x0169; hac in par-
te servari jussum non est novitas inducenda,
quia id Regium Patronatum concernit; &
cùm circa remedium in talibus sit sufficienter
provisum juxta dicta in præsenti Capite: ex
non usu præfatæ Bullæ nequit inconveniens
considerabile imminere. Posset autem dubi-
tariam Bulla hujusmodi circa ea, quę Parochos
non concernunt, sit admittenda, eo quòd in
Regio Consilio non fuerit registrata: ex ijs
enim est, pro quibus est registrum peculiari
ratione provisum, quia videlicet aliquomodo
potest jus lædere Patronatus; & licet alia con-
tineantur in ipsa, quæ minimè talia sunt, quia
tamen ratione aliorum ipsi fuisset transitus de-
negatus, omnia etiam in illa contenta minimè
transitum habuissent: non enim ita circa Pon-
tificias Bullas stylus Consilij decurrit, ut par-
tem supplicatione suspendat, partem sinat ad-
impleri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1323.</absatz-nummer> Ad quæ succurrit opportuna respon-<marginalia>Vt stet obli-|gatio juxta|ipsam non|læso Patro-|natu.</marginalia>
sio, si dicamus præfatam Bullam in ijs, quæ
Patronatum non concernunt, si authenticè in-
notescat, esse penitus admittendam. Id quod
ex communi circa hoc Scriptorum doctrina
comprobandum venit, juxta quos Pontificiæ
Bullæ pro Universa Ecclesia communes admit-
ti in Indijs debent in ijs, quæ Regium Patro-
natum minimè lædunt, aut illarum possunt
statum perturbare, juxta dicta Titulo 5. n. 337.
Ex eo autem quòd tale aliquid in illis conti-
neatur, alia quæ utilissima esse possunt, ne-
queunt impediri, id enim sine ingenti er-
ga Sedem Apostolicam irreverentia stare ne-
quit. Id autem quod de retentione totali dici-
tur, locum habere posset, si unica tantùm Bul-
la fuisset transmissa, non verò si plura tran-
sumpta, ut in casu præsenti accidit, transump-
tum enim satis authenticum ad Nos ex Urbe
missum, & ut æstimo, sunt etiam alia. Stante
insuper Bulla tot continente decisiones & ex<-P>@@

<-P>se obligationem gravissimam importante, le-
vissima sanè conjectura asseritur in Consi-
lio retinendam; cùm verosimilius dici pos-
set transitum illi præbendum; admonitis tamen
Indiarum Gubernatoribus, ut circa id, quod
Patronatum concerneret, nulla innovatio ad-
mitteretur: id quod Catholicus agendi modus,
qualis decet Consiliarios sapientia & virtute
præstantes, & comprobatus usu, sicut postula-
re videtur, ita & credendum persuadet.</P>
<P>  <absatz-nummer>1324.</absatz-nummer> Num 47. ita scriptum: Quomodo au-<marginalia>Circa puni-|tionem de-|linquemis.</marginalia>
tem puniendus sit, ibi non dicitur: videtur autem
ex Regia schedula manifestum, sic enim additur:
Y que en este acudan al Virrey, que los ha de<marginalia>Regia sche-|dula.</marginalia>
nombrar, y poder remover, à representarle las
causas para que lo haga, como se ha hecho, y
haze en el Peru. Potest ergo quacumque gravi
caussa existente, quæ ad mores Religiosi spectet,
eum p&#x0153;na privationis Doctrinæ punire: neque enim
medium quid in Regia schedula admittitur, ut sci-
licet puniri poßit, & in Parochiali officio conservari,
& quidem meritò: nam Religioso, qui uti exem-
plar virtutis, immò & perfectionis proponitur, gra-
viter in publico delinquenti nulla esse p&#x0153;na magis
proportionata potest. Hæc ibi: quæ quidem satis
verosimilia sunt, & Regiæ dispositioni con-
formia. Nihilominùs cùm Regia schedula ad
Concilij Tridentini se dispositionem remittat,
videtur juxta illam locus esse p&#x0153;næ mitiori,
quàm sit privatio, juxta ibidem adducta ex
Seßione 25. Cap 14. de Regularibus: sic enim
illud: Episcopo instante, à suo Superiore intra tem-<marginalia>Concilium|Tridentin.</marginalia>
pus ab Episcopo præfigendum severè puniatur, ac de
punitione Episcopum certiorem faciat: sin minùs, à
suo Superiore officio privetur, & delinquens ab Epis-
copo puniatur. Tantùm illud. Ubi pro Superio-
re non puniente privationis ab officio p&#x0153;na
præfigitur; cùm tamen respectu Religiosi de-
linquentis severa quidem, sed non similis præ-
figatur. Ad quæ dici potest delinquentem
non supponi officio aliquo fungentem, cùm
delinquere frequentiùs contingere possit eos,
qui nullo officio funguntur. Præterquam quòd
delicta esse talia possunt, ut p&#x0153;nam merean-
tur majorem, quàm sit sola officij privatio, cùm
tamen pro Superiore non puniente sufficiens
illa à Concilio judicetur. Nihilominùs dici
potest Concilij decretum ex eo favêre quod
p&#x0153;na à Superiore infligenda decernatur, &
possit ille vi officij absolutam privationem, sed
temporalem, cum nonnullis alijs, infligere,
quæ quidem severa possit ab Episcopo judicari.
Sic ergo non est ad Proregem recurrendum ut
alium pręsentet. In casu autem negligentis Su-
perioris circa punitionem, poterit etiam Epis-
copus circa p&#x0153;nam similiter arbitrari. Ubi ta-
men id videtur difficile, quòd Superior quidem
officio privetur, cùm tamen subditus in eo re-
tineatur. In quo quidem repugnantia nulla: in
assignanda enim p&#x0153;na delinquentis arbitrio
prudenti utitur, cui est illa commissa: in Su-
perioris autem p&#x0153;na Concilio obsequitur illam
præscribenti, & dignissim&#x0169; eo judicanti, Supe-
rior siquidem gravia delicta non puniens, cum
circumstantijs publici scandali, & ab Episco-
po requisitus, jure quidem optimo Prælatione
indignus judicatur: id enim erga alios facturus<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0491.jpg/>
@@1@<SE491>476 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 17.
<duolan 2><-P>præsumitur, qui circa præfatum canis est mu-
tus non valens latrare, unde neque pro custo-
diendo Christi ovili congruus luporum profli-
gator. Est ergo negotium hoc Episcoporum,
sicut & Superiorum regularium prudentiæ ze-
lo, & consultationi non præceleri relinquen-
dum, quamvis quod de remotione est dictum
magis conveniens plerumque videatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1325.</absatz-nummer> Et Religiosos Parochos in officio<marginalia>Non posse|urgeri Cen-|suris.</marginalia>
delinquentes non posse ab Episcopis urgeri
Censuris probatum nu. 50. & seqq. de quo &
Tit. 12. n. 233. & alibi, in quo qui adversantur
non pauci. Et ex ijs unus Dom. Quitensis in
Itinerario Lib. 5. Tract. 2. Seßione 9. Ubi laudato<marginalia>Vt adver-|setur D.|Quitensis.</marginalia>
Dom. Solorzano ex adversantibus præcipuo,
sicut & P. Thoma Sancio ex adverso stante,
affirmantem partem probat cum priore, ejus
fundamentis adductis, ut vidimus Parte 6. nu.
505. & seqq. Et Primò arguit ex Concilio Tri-<marginalia>1. Ratio ex|Tridentino.</marginalia>
dentino Seßion. 25. de Regularib. Cap. 11. ubi sic
statuitur: In Monasterijs seu domibus virorum,
seu mulierum, quibus imminet animarum cura per-
sonarum sæcularium, præter eas, quæ sunt illorum
Monasteriorum, seu locor&#x0169; familia, personæ tam Re-
gulares quàm sæculares hujusmodi curā exercentes,
subsint immediatè in ijs, quæ ad dictam curam, &
Sacramentorum administrationem pertinent, juris-
dictioni, visitationi, & correctioni Episcopi, in cujus
Di&#x0153;cesi sunt sita. Sic ibi. Ex quo infertur, quòd
sicut erga sæculares possunt Episcopi plena ju-
risdictione, & ita Censurarum inflictione uti,
sic etiam erga Regulares, cùm de utrisque pa-
riter Decisio Concilij procedat: æquiparato-
rum enim eadem est ratio & dispositio l. 1. ff.
de legat. 1. Sed hoc non urget, quia regula pro<marginalia>Clarè|disiecta.</marginalia>
æquiparatis tunc tantùm habet locum, quan-
do ita universalis est, ut ratione nullius super-
venientis appareat unde tolli parificatio possit,
secùs si aliquid tale sit, ut ex Romano tradit
Dom. Barbosa Tractatu de Axiomatibus in 14.
n. 4. In casu autem nostro ut non stet parifi-
catio in omnibus supervenit privilegium, id est,
occurrit limitans generalem decisionem. Et
quidem quod æquiparatio esse totalis nequeat,
ex eo est evidens quòd sæculares visitari &
corrigi possunt, non solùm quoad concernentia
animarum curam, sed etiam de moribus & vi-
ta, quod secùs accidit respectu Regularium.
Neque Declarationes quædam, quæ allegan-
tur, quidquam premunt, quia de correctione
tantùm per aliarum p&#x0153;narum irrogationem
procedunt, vel si quæ sunt specialiùs aliquid
continentes, sine debita auctoritate propo-
nuntur, unde ab Urbano VIII. cautum ne
ipsis adhiberetur fides, ut videri potest apud
Dom. Barbosam de Iure Eccles. Lib. 1. Cap. 4.
nu. 83.</P>
<P>  <absatz-nummer>1326.</absatz-nummer> Arguit deinde ex Textu, quem ex-<marginalia>2. Ratio|ex Cap.|In eos au-|tem in 6.|pariter|soluta.</marginalia>
cellentem, & expressum vocat, & est qui à
Nobis adductus, ex Cap. In eos, de privileg.
in 6. quem quidem & urgentem agnovimus,
cum peculiari expensione, & proptereà non
esse obstinatiùs cum Episcopis contendendum:
licet reverà possit convenienter explicari, ut
decisio illa de Prioratibus in speciali loquatur,
& sit casus specialis, ut ait P. Thomas Sancius
Lib. 7. de Matrim. Disput. 33. n. 23. unde quod<-P>@@

<-P>de immunitate circa Censuras conceditur, non
est pro casibus diversis limitandum, & qui ad
Parochos Indorum spectat, valde diversus est:
Religiosi enim concessione Pij V. ad curam
talem inducti, qui subjectionem in ordine ad
Censuras neutiquam declaravit, qua stante
minimè Religiosi illam subjissent: id, quod
manfestè convincitur ex oppositione ipsorum,
& generali contentione, allegatis privilegijs,
ut se immunes eo ab onere comprobarent:
quod eleganter prosequitur Dom. Villaroel
Tomo 1. Pacificæ gubernat. Quæst. 6. Arti. 2. nu.
15. qui pro Religiosis stat Archiepiscopus
Religiosus, etiamsi contra se ferre judicium
fateatur. Pro quo & Moronus Responso 12.
nu. 18.</P>
<P>  <absatz-nummer>1327.</absatz-nummer> Tandem objicit Constitutionem<marginalia>3. Ex Bulla|Greg. XV.</marginalia>
Gregorij XV. quæ incipit Inscrutabili, in qua
caussam præsentem apertè determinat, dum
Regulares curam animarum habentes omni-
modæ jurisdictioni Di&#x0153;cesanorum Episcopo-
rum subjicit, ut possint procedere per Censuras
& alias p&#x0153;nas. Ad quod tamen solutio patet ex
revocatione Constitutionis hujusmodi ab Ur-
bano VIII. cujus revocationis tenorem addu-
cit Mag. Lezana Tomo 4. Consulto 40. nu. 116.
& per hoc præoccupatur argumentum, quod
instrui potest ex Brevi Innocentij X. in caussa
Episcopi Angelopolitani & PP. Societatis Jesu,
in quo sic habet Declaratio 4. quæstionis:
Quartò, an Episcopus poßit cum censuris procedere<marginalia>Breve In-|nocentij X.</marginalia>
contra Regulares exemptos, si inobedientes fuerint
in Confeßionibus audiendis vel prædicatione Verbi
Dei, & hoc in vigore Consilij Tridentini vel per
quem Canonem? Respondit posse procedere, non
quidem in vim Concilij Tridentini, sed in vim
Constitutionis Gregorij XV. quæ incipit, Inscrutabili
Dei providentia. Sic ibi. Ex quibus habetur duo
præcedentia argumenta ex Concilio Tridenti-
no & Decretali desumpta penitus esse robore
destituta? circa tertium autem videndus om-<marginalia>Fit illis sa-|tis cum re-|tor sione.</marginalia>
nino Lezana, qui Innocentij decisionem affir-
mat ex eo processisse, quod Bulla Gregorij
minimè suspensa putabatur, eo quod Breve
Urbani per tres menses quæsitum in Registris
non potuerit inveniri, cùm tamen postea (Deo
sic providente) fuerit repertum. Est ergo illud
modò in sua vi & vigore, ac proinde juxta illud
in prædicta caussa & similibus in Regnis His-
paniarum emergentibus judicandum est, cùm
non fuerit revocatum. Sic doctissimus Scrip-
tor. Circa quod addendum Breve præfatum
suspensionis ad instantiam Regis nostri Philip-
pi Quarti emanasse, unde & rationem privilegij
habet pro illius regnis. Ex quo fit Breve Inno-
centij in illis vim non habere, quandoquidem
in eo concessionis præfatę nullam fecerit men-
tionem, juxta certa Juris principia. Cap. Cum
ordinem de Rescriptis, ubi Doctores, & passim
scribentes, ex quibus & prædictus Consulto. 15.
nu. 16. Erunt tamen his non obstantibus for-
tè Prælati, qui Brevi Innocentij standum
esse contendant: quod ut vitari possit, oppor-
tunum fuerit Regium Concilium circa hæc
præmonuisse, ut concessionem Regi nostro
factam omnimodis tueantur; turbæ tamen
quantùm fieri possit vitandæ, juxta monitum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0492.jpg/>
@@1@<SE492>§. IV. Circa Votum Paupertatis. 477
<duolan 2><-P>à Nobis iteratum, & alia pro conscientiæ foro
utiliter adnotata, sicut & circa Brevia memo-
rata in Auctario suprà. Videndus etiam Diana
Parte 7. Tract. 12. Resol. 29. & Parte 8. Tract.
7. Resol. 5.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa obligationem ex Voto Paupertatis.
Ad Cap. 8.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1327.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>T circa hoc etiam Dom. Quitensis<marginalia>Dom. Qui-|tensis quid|circa dispo-|sitionem|bonorum|Indici Pa-|rochi sen-|tiat.</marginalia>
audiendus, qui Lib. 1. Tract. 5. Ses-
sione 2. affirmat de bonis acquisitis titulo Pa-
rochialis curæ posse Parochum Indorum abso-
lutè disponere in operibus pijs, quæcumque
illa sint, quæ post insumpta in sustentatione
congrua supersunt. Non ita de alijs, quæ vel
propria industria, vel donatione fuerint ac-
quisita: horum enim proprietas ad Monaste-
rium spectat. Pro quo citat P. Lessium Lib. 2.
Cap. 41, n. 93. & 94. cum Navarro loquentem.
Sed quidem oportuisset P. Lessij plena & non
semianimis doctrina viro à tanto proponi, sic
enim ille: Hæc sententia est certa, si loquamur de<marginalia>Quid simi-|lius vero|P. Lessius|non rite|adductus.</marginalia>
Regularibus, qui præsunt, & non subsunt Prælato
Regulari, à quo in alijs regantur: vel de ijs, quibus
à Summo Pontifice collatio est facta. Verùm non
est ita certa de alijs, qui ad nutum Prælati possunt
amoveri. Etsi enim Prælatus non poßit imponere
beneficio pensionem, tamen postquàm ex beneficio
inferior fructus aliquos percepit, quos in commo-
dum suæ Ecclesiæ non erat impensurus, non vide-
tur à ratione alienum, ut Prælatus de illis poßit
statuere, vel præscribere modum expendendi. Hæc
ille, quæ sunt dictis à Nobis conformia, cùm
omnino Indorum Parochis veniant applican-
da. Id autem quod ex P. Suario positum. n. 58.
circa bona, quæ Religiosus ex parochijs secum
ad Monasterium adducit, extant etiam apud
P. Lessium in fine præfati n. 94. ex quo & illa
apud Dom. Quitensem. Et circa quæ addi po-
test quòd si ita ad Monasterium redux prævi-
deat non levibus conjecturis in eo viventi non
esse à Prælatis necessaria pro moderato com-
modo juxta Religionis conditionem tribuenda,
poterit ex cumulatis aliqua, aut omnia juxta
necessitatis gradum retinere, & illa non ma-
nifestare, si prævideat etiam à Prælatis usur-
panda. In quo quidem aliquis esse damnabilis
potest excessus. Doctrinarij siquidem vitæ
lautiori assuefacti, communem refectorij pro-
visionem fastidire solent: & ita pro delicatio-
ribus soliciti, plusquam revera sit ad victum
religiosi sufficiens reservare. Sed quidem cùm
id, quod secum reportant suo labore congesse-
rint, & Doctores circa hoc favere comperian-
tur: id quidem videtur indulgendum, ut plus
aliquid retinere possint, quo usum prætergre-
diantur communem. Et ita quòd necessaria
reputant, quæ alijs talia non sint, Doctrina-
riorum vivendi modo neutiquam assuefactis.
Id quod pro Religiosis Societatis minimè di-
ctum quisquam arbitretur: quibus ad Domos
aut Collegia reversis nihil est pro necessarijs
ad victum religiosum, frugalem, & honestum<-P>@@

<-P>defuturum, & ita reservatio pecuniæ crimen
gravissimum duceretur.</P>
<Z><A+1>Circa Votum Castitatis.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1328.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N magno illa versatur discrimine à<marginalia>Magnum|in Parochis|periculum|castitati.</marginalia>
P. Josepho Acosta graviter ponderato
Lib. 5. de procuranda Indorum salute Cap. 19.
Vnum est (verba illius sunt) continentiæ pericu-
lum, propter Parochorum miram solitudinem ac<marginalia>P. Acosta.</marginalia>
libertatem quidvis perpetrandi, cumperpetua qua-
dam esca libidinis ex feminarum aspectu, colloquijs,
rei familiaris usu. Ad quæ accedit, ut cumulum fa-
ciat, mira ipsarum feminarum facilitas, rarus pu-
dor, resistendi vis propemodum nulla, sæpè etiam
sponte oblata copia. Sic ille. Scio Religiosum ad
conversionem Gentilium ingressum cum pue-
ro, ut Missæ ministraret, à femina requisitum,
& petentem ut similem ipsi daret (putabat fi-
lium) refistentiq&#x0301;ue illusisse. Et illum non esse
virum exprobrasse. Obfirmandum ergo religio-
sum pectus voto obstrictum ad hujusmodi
carnis & diaboli ignita jacula, & aspectus
maximè frænandus, ne subeant cogitationes,
quæ speculativæ cùm ab aliquibus censeantur,
practica revera sunt infectæ malitia, unde &
sacrilegij, quia contra votum castitatis. Ubi
difficultas illa occurrit, de qua P. Cardenas
Disput. 42. Cap. 4. An sit purè speculativa co-<marginalia>Peculiaris|difficulias|circa femi-|neæ pul-|chritudinis|aspectum.|Vbi de Ca-|ramuelis|sententia.</marginalia>
gitatio feminæ pulchræ ad excitandam dele-
ctationem veneream. Circa quam Dom. Cara-
muel in Theol. regulari nu. 1050. §. Ioannes, sic
philosophatur, ut in dicta cogitatione tria sint,
finis, entitas medij, & ordinatio medij in fi-
nem. Finis est delectabilior pollutio; non mu-
tat autem speciem major aut minor delectatio;
& ideò non est opus in Confessione talem cir-
cumstantiam aperire. Entitas medij erat licita,
quia est actus speculativus nullo modo interdi-
ctus. Ordinatio medij ad finem est mala, sed
malitia finis: unde in Confessione sufficiet si
quis dicat se commisisse pollutionem. Circa
quod multa citatus Scriptor citato Capite, & se-<marginalia>Quid P.|Cardenas.</marginalia>
quentibus, ubi magna ex parte videtur esse quæ-
stio de nomine, an scilicet cogitatio dicta sit
dicenda speculativa, vel practica, & satis effi-
caciter ostendit practicam esse dicendam, &
eatenus lethaliter peccaminosam. Ex eo autem
quòd talis sit, non videtur contra adversarium
concludi necessarium esse ut in Confessione
aperiatur, cùm possit ad circumstantiam aggra-
vantem revocari, quandoquidem turpitudo af-
fectus non versatur circa feminam, sed circa
mollitiem, ad quam affectio illa erga pulchri-
tudinem trahebatur, ut scilicet esset major de-
lectatio: veluti si quis aliquid aut comederet
aut biberet calidioris temperamenti, ut esset
delectabilior & copiosior pollutio; in quo ni-
hil esset præter aggravantem circumstantiam.
Sed quidem licet in vigore loquendo id stare<marginalia>Quid vero-|similius.</marginalia>
possit: juxta rei veritatem, & ordinariam sic
affectorum dispositionem, existimandum sic
de pollutione agentem diverso circa feminas
peccato delinquere, juxta earum conditionem;
quod ex eo videtur evinci: Nam ita se polluens
in ipso turpi actu feminea pulchritudine pro-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0493.jpg/>
@@1@<SE493>478 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 17.
<duolan 2><-P>vocatur cogitatione captata: & ita se erga il-
lam, quæ præsens est cogitationi, se habet, ac
si cum ipsa turpitudinem illam exerceret: aliàs
valde materialiter se haberet, ac si tantummo-
dò præcessisset. Sic enim accidere in conjugi-
bus solet, ut vir rem cum uxore habens, aliam
cogitet, & cum uxore adulterium exequatur.
Neque dicat quispiam posse cogitationem ut
non transeat ultra speciem intentæ turpitudi-
nis cohiberi, nam id moraliter non videtur
admittendum, quia se polluere, ex eo accidit,
quòd feminæ copia non suppetat: ergo affectio
primariò in illam tendit: ex quo fit, quòd
cùm præsentem illam vivida cogitatio exhi-
beat, in eamdem credendum sit affectum sic
peccantis inclinari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1329.</absatz-nummer> Et hæc quidem suasione frequen-<marginalia>Circa asser-|ta Patris|Cardenas|quæ viden-|tur sibi|contraria.</marginalia>
tium occasionum, in quibus Indici Parochi
versantur, dicta sunt, ut eorum debeat esse mo-
deratus aspectus. Habet autem P. Cardenas
citata Disput. 42. n. 134. & seqq. animadversio-
nes utiles pro sedandis scrupulis circa ista. Ubi
tamen duo habet asserta, quæ sibi videntur ad-
versari. Primum nu. 139. sic se habens: Qui
vacat cogitationi speculativa objecti venerei cum
periculo præviso incidendi in cogitationem practi-
cam graviter provocatoriam, non autem consen-
tiendi in illam, non peccat graviter. Ratio est,
quia cogitatio purè speculativa non est caussa per
se, nec notabiliter influens in cogitationem practi-
cam. Sic ibi. Secundum autem nu. seqq. supra
quæsitum cadit sic se habens: Qui cum urgenti
caussa incumbit cogitationi speculativè objecti ve-
nerei, cum periculo tamen consentiendi in cogita-
tionem practicam graviter provocantem, non tamen
in cogitationem veneream, numquid peccabit letha-
liter? Ad quod quidem sic respondet: Vel iste
sine difficultate potest vertere cogitationem practi-
cam in speculativam, vel non potest. Si primo modo,
peccat lethaliter, quia nulla est caussa urgens ad
habendam illam cogitationem practicam, & peri-
culum illud facilè potest vitare per resistentiam, &
actus internos. Si verò secundo modo contingat,
non peccat, quia vitare eam operationem intelle-
ctualem non videtur obligare cum tanto rigore.
Hæc ibi. Tunc sic. Id quod quæritur, illud
ipsum est, quod priori fuerat assertione firma-
tum, & probatum ex eo quòd cogitatio purè
speculativa non est caussa notabiliter influens.
Ergo non benè posteà asseritur in consensu
circa cogitationem practicam sine periculo
circa consensum in delectationem veneream
peccari lethaliter. Neque dici potest in priori
asserto dici, Cum præviso periculo incidendi, in
Secundo autem Consentiendi: nam prævidere
periculum, & velle incidere, consentire in il-
lud est. Et ratio adducta de notabilis influxus
defectu, eadem est, ut vel dicere debeamus
utrobique lethaliter peccari, aut lethale in eo
non esse peccatum: quod tandem Doctus Pa-
ter admittit addens quod in ijs circumstantijs non
est peccatum grave exponere se periculo habendi
eam cogitationem practicam: immò neque actuali-
ter illam habere, de quo in Asserto n. 136. Quod
autem consentire in periculum non plus dicat,
quàm se exponere incidendi in illud, ex eo
constat, quia aliàs non posset stare in eo non<-P>@@

<-P>peccari lethaliter, quod tamen, ut vidimus, af-
firmatur. Cùm ergo benigna in illo Articulo
notanda proponantur, dicendum juxta sic pro-
mittentis mentem in præfatis casibus grave
non esse peccatum communiter loquendo,
quia reflexio illa supra cogitationum illarum
distinctionem rarò accidere potest, unde stante
rationabili caussa practicam admittere, aut
permittere, sine consensus in delectationem
veneream periculo, peccatum lethale non erit.
Pro quibus hæc satis, quæ Indicis Parochis
esse utilia possunt, qui juxta obligationes offi-
cij multas habituri sunt occasiones non solùm
pro speculativis venereorum cogitationibus,
sed etiam pro practicis importunas nihil noci-
turas, sed pro meritorum ac coronarum multi-
plicatione opportunas potiùs, dum firma &
insuperabilis stat Deum non offendendi vo-
luntas, implendi Apostolicum ministerium, cui
tantopere abominatio turpitudinis adversatur,
quæ nec nominetur in nobis.</P>
<Z><A+1>Circa Votum Obedientiæ.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1330.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca obedientiam dicta aliqua su-<marginalia>Circa titu-|lum, quo|sit Superio-|ribus obe-|diendum.</marginalia>
prà n. 1321. & duplicis pro illa
tituli inducta mentio, de quo & in præsenti n.
63. ubi quod præcipienti Superiori titulo ob-
ligationis ab emisso voto provenientis obe-
diendum sit, consequenter ad dicta circa obliga-
tionem obediendi in Parochialis curæ injun-
ctione loquendum esse firmavimus. Quia verò
P. Suarez, quem est, ut aliàs ferè semper, secu-
tus P. Palaus, id docuit, quod ex ipso dedi-
mus n. 62. poterit circa hoc instructus ejus
amplexus doctrinam probabiliter operari; quā-
do scilicet (quod absit) non obedire statuerit,
& minùs in eo peccare, obedientiæ votum mi-
nimè sic operantem infringere sibi persuasus,
operatur. Sed quidem generalius loquendo uti-
lius est alio operari respectu, quia & meriti
majoris, eo quòd ex voto agere perfectius sit,
ut est receptissima Doctorum sententia cum
D. Thoma 2. 2. q. 88. arti. 6. Ubi pro eo tres
validas rationes adducit, Divi Augustini, nec
non D. Anselmi auctoritatibus roboratas, qua-
rum præcipua est, quòd sit actus nobilioris
virtutis inter morales, Religionis inquam. Po-
terit autem juxta alium respectum operans,
perfectiùs agere, si à charitate actus imperetur.
At non videtur quomodo id stare convenien-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
ter possit, ut quis ex amore operari velit, &
nihilominùs obedire renuat actum verè reli-
giosum; juxta voti scilicet obligationem, in
quo difficultas est nulla, respuendo, licet ab-
solutè loquendo impossibile non videatur, qua-
tenus cum amore super omnia stare potest im-
perfectus operandi modus, etiam cum veniali
peccato, ut est exploratum: licet pro casu di-
cto quædam appareat deformitas ob rationem
adductam, cùm religio sit proximior charita-
ti, quàm reliquæ virtutes morales, unde actum
illius, in quo difficultas nulla est, immò facili-
tas major, respuere, minimè charitati consen-
taneum sit, & animum erga Deum non peni-
tus affectum videatur indicare. Ubi de ope-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0494.jpg/>
@@1@<SE494>§. I. Circa non differendam aditionem Præbendæ. 479
<duolan 2><-P>rante secundùm opinionem non stantem ex
parte legis aut præcepti, alia est ratio, modo
imperfecto operandi admisso, ibi enim diffi-
cultas secùs operandi intervenit: unde si nul-
lum esset incommodum, & nihilominùs sic
ageretur, eodem modo philosophari liceret, &
indignus agendi modus proclamari, in quo vix
posset saltem veniale peccatum evitari.</P>
<Z>CIRCA
<A+3>TITULUM XVIII.</A+3>
<A+1>De Præbendarijs Cathedralium Ec-
clesiarum.</A+1>
<A+2>§. I.</A+2>
<A+1>De obligatione non prorogandi Regiæ præ-
sentationis acceptationem. Ad Cap. 1.
& Addition. n. 126.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1331.</absatz-nummer> <INI3>Q</INI3>Uod dictum de obligatione cir-<marginalia>Vt stet obli-|gatio pro|casu tituli|sub mor-|tali.</marginalia>
ca assistentiam in Choro affir-
mat Dom. Barbosa Tractatu de
Canonicis & Dignitatibus Cap. 20. n. 8. ubi sic
scribit: Vnde his tribus mensibus exceptis, in re-
liquis novem tenentur quolibet anno residere; ita ut
si in illis notabiliter absint, peccent mortaliter. Sic
ille adductis ante posteriorem clausulam Ni-<marginalia>P. Barbosa.</marginalia>
colao Garcia, & Armendariz, & pro sequenti
P. Sà, eodem Garcia, Squillante, Sanctarello,
Filliucio, Suario, Diana, Machado, ex quo
cum Garcia loquente subdit non videri id ita
amarè accipiendum, cùm sic faciant multi
absque scrupulo conscientiæ, existimantes in
eo non peccare, nec communiter id notatur.
Quod quidem juxta adductam limitationem
intelligendum venit, si videlicet notabiliter
non absint: neque enim amarè cum ijs agitur,
quibus absentia per tres menses, & quæ non
sit notabilis indulgetur, si videlicet bis aut ter
in singulis, cùm circa officij divini recitatio-
nem neque pro die uno indulgentia conceda-
tur, sitq&#x0301;ue Præbendariorum obligatio speciale
pro eo munus, ad splendorem Ecclesiæ spe-
ctans, & satisfactionem Christianis populis
exhibendam, qui decimas pro eorum susten-
tatione contribuunt & divini cultus majestate.
Neq; sit satis, si dicatur eos, qui absunt, non le-
vare decimales fructus: licet enim ita sit, Chri-
stianis populis, decimas solventibus legitima
satisfactio deficit, dum quod pro pluribus solvi-
tur, ad paucos devenit, eorum, qui assisterent,
impeditur provisio, & Dei caussa indignè per-
tractatur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1332.</absatz-nummer> Sed citatus quidem Scriptor ut vi-<marginalia>Ex citato|Scriptore|quid ulte-|rius habea-|tur.</marginalia>
dimus citato loco pronuntians, quæstionem ex
professo tractandam assumit Cap, 40. à n. 9. Et
rationibus atque Auctoribus pro parte utraque
præmissis, cùm illis sentit, qui peccatum mor-
tale affirmant minimè in absentia committi,
duabus tantùm limitationibus adjunctis, de
quibus n. 15. scilicet quando Canonicus non<-P>@@

<-P>vult residere & interesse ex contemptu, seu
contra Prælati sui præceptum ex justa caussa
latum. Deinde quando ex alicujus Canonici
absentia non remanerent tot, qui possint Ec-
clesiam competenter officiare. Ex Sylvestro
V. Horæ nu. 3. parti. 2. ut si ipso discedente non
remanerent in Choro saltem quatuor, ex Ca-
rolo Maringno de horis Canonicis Cap. 56. n. 24.
Circa quod quidem in Indijs non multùm vi-
detur interesse sive hoc, sive illo modo quis-
piam opinetur. Cùm enim ad distributiones
quotidianas decimalis pro Præbendarijs portio
reducatur, omnes adesse curant, licet omnium
fortè non sit, quod de Sanctissimo sene Simeo-
ne dictum ab Evangelista. Hic venit in spiritu<marginalia>Lucæ 2.|v. 27.</marginalia>
in templum. Lucæ 2. v. 27. Unde videtur non
futurum in divinis officijs notabile detrimen-
tum ex absentia etiam notabili, quia nullus
est notabilem jacturam in temporalis subsidio
voliturus. Sed quia esse tale aliquid absolutè
potest, generalis est doctrina utiliter propo-
nenda. Et quidem si sententia, quam præfa-
tus Doctor amplectitur, licet timidè, ut appa-
ret, vera est, id quod in prima limitatione ad-
dit, non videtur locum habere posse; scilicet
Prælatum posse, sub reatu culpæ lethalis assi-
stentiæ præceptum imponere, cùm ipse, cui
imponitur, ad illam non teneatur. Quòd si di-
catur posse Prælatum juxta sententiam proba-
bilem operari: Præbendarius idem excipiet.
Et, vel caussa non procedet, vel non sine liti-
bus transigetur. In qua si & Præbendarius
vincat, ut frequentissimè accidit, Prælati
auctoritas circa ista notabile detrimentum pa-
tietur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1333.</absatz-nummer> Jam quod de quatuor manentibus<marginalia>Circa nu-|merum assi-|stentium in|Choro do-|ctrina pe-|culiaris|improbata.</marginalia>
in Choro dicitur non videtur resolutioni præ-
sentis quæstionis opportunum, ubi de absentia
pro notabili tempore agitur, & quam esse lici-
tam adducta pro eo à præfato Scriptore fun-
damenta videntur probare, si quidquam pro-
bant. Cùm tamen exitus ille Præbendarij ma-
nentibus quatuor casus singularis sit: in quo
quidem consideratione dignum est, quòd si ex
quatuor illis deesset unus, ad remanendum te-
neretur: Atqui per accidens est quòd remanere
velit, potuit enim prior exire. Ex quo convin-
citur obligatio remanendi; quia hæc non est
per accidens, sed ratione Præbendæ: aliàs
omnes abesse possent, cùm nullus præ alio ad
assistendum teneatur, & qui intervenerit defe-
ctus nulli possit in speciali præ alijs imputari.
Hic profectò modus obligationis ex præcepto
Ecclesiæ indignus, immò indignissimus esset:
Aßistat Præbendarius, si alij non aßistant. Ex quo
fieret ut nullus se absolutè obligatum deberet
reputare, & ita contingere, ut si per totius anni
discursum quatuor assisterent, possent multi
per totum illud alto dormire somno, & sine
Chori defatigatione genio penitus indulgere.
Est autem verè talis, si praxis eo decurrat mo-
do, qui ab Auctore præfato, undecumque il-
lum eruerit, exhibetur. Et obligationem qui-
dem non talem, sed absolutam statuit Conci-
lium Tridentinum Seßione 24. de Reformat. Cap.
12. Ubi de Canonicis absentibus, seu non ser-
vientibus præcipit ut primo anno dimidia parte<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0495.jpg/>
@@1@<SE495>480 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 18.
<duolan 2><-P>fructuum, secundo omnibus, tertio non am-
pliùs fructibus, sed beneficijs ipsis priventur.
Quod equidem stare non posset, si obligatio
serviendi non prorsus urgeret. Ad quod quidem
dupliciter responderi potest juxta præfatum
Scriptorem. Primò in eo puniri culpam non
Theologicam, sed juridicam. Quod ut demus,
etiam ex eo sequitur absolutam esse obligatio-
nem, aliàs neque p&#x0153;na juridica posset impo-
ni. Secundò legem dictam esse p&#x0153;nalem, quæ
in foro conscientiæ non obligat juxta receptam
sententiam ut valde probabilem. Sed neque
hoc satisfacit circa id, quod modò intendimus,
obligationem scilicet non esse juxta modum
illum dicendi, Si non aßistant alij. Deinde effi-
caciter improbatur, nam ex eo sequitur nullam
esse in foro conscientiæ obligationem, sive
adsint, sive non adsint alij. Id constat, nam in
eo tantùm est culpa juridica, & lex p&#x0153;nalis
est, quæ in foro conscientiæ non obligat. Vi-
detur evidens consequentia, unde plura non est
opus adjecisse.</P>
<Z><A+1>§. II.
Vbi Præbendarij pauci quid circa Distribu-
tiones. Circa Cap. 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1334.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uibus sint applicandæ distributio-<marginalia>Quid circa|casum Dom.|Barbosa.</marginalia>
nes absentium, pro quibus illis ti-
tulus nullus tractat Dom. Barbosa citato Tra-
ctatu de Canonicis Cap. 22. nu. 14. & seqq. &
citatis locis Concilij Tridentini, & accrescere
præsentibus cum multis, quos refert, affirmat:
loquitur autem de ordinarijs ex tertia fructuum
parte constantibus juxta ejusdem Concilij dis-
positionem Seßione 21. Cap. 3. de Reformat.
Seßione 22. Cap. 3. etiam de Reformat. licet ille
de ijs, de quibus in hoc posteriori Capite, ali-
ter sentiat cum nonnullis, juxta distinctionem
à Nobis insinuatam, & explosam, quia revera
menti Concilij, sicut & tenori videtur adver-
sari. Est quidem satis verosimile in posteriori<marginalia>Discrimen|distributio-|num juxta|Concilium.</marginalia>
Capite de tertia fructuum parte agi, quæ sit à
priori illa diversa, de qua in priori, aliàs non
erat cur repetitio dispositionis præteritæ sub-
deretur. Id autem magno consilio sic actum.
Cùm enim ij, qui in Ecclesiis Cathedralibus
aut Collegiatis dignitatem, personatum, aut
officia peculiaria habent, propter excellen-
tiam supra alios, soleant eorum exercitia repu-
gnare: oportuit ipsos p&#x0153;na distributionum ta-
lium à negligentia suis in muneribus cohibere.
Possent enim assistere, & sic ordinarias distri-
butiones lucrari, nec tamen officijs incumbere,
unde specialem oportuit p&#x0153;nam designari: ne-
que alijs accrescere, non quidem habentibus
officium, quia & ipsi pro illo suum præmium
habent, neque rationi congruit, ut præmium
quod unus ob negligentiam circa proprium
committit officium, alius, cui diversum incum-
bit, & nihil circa prius illud laborat, habeat
officialis. Ex quo & habetur, non posse ad
Canonicos & alios non habentes officia per-
tinere, sicut pertinere ordinariæ distribu-
tiones possunt ob incrementum aliquod la-<-P>@@

<-P>boris, & aliquale juvamen in eodem mini-
sterio.</P>
<P>  <absatz-nummer>1335.</absatz-nummer> Archidiaconum, qui simul sit Ca-<marginalia>Circa du-|plicata offi-|cia in Præ-|bendario.</marginalia>
nonicus, non posse duplicatas distributiones
accipere dictum nu. 8. Sed contrarium cum
multis, quos allegat, tenet D. Barbosa citato
Tractatu Cap. 21. n. 18. & 19. & sic de alijs di-
stincta obtinentibus officia, quod & in civili-
bus habere locum affirmat, ut illis duplicatum
salarium debeatur. Quod quidem valde vero-
simile est quando unum officium per se non<marginalia>Et solum|in officijs|civilibus:</marginalia>
est annexum alteri, secus si per modum unius
propter annexionem conferantur: ut in Regijs
Auditoribus videre est, quibus juxta muneris
proprij conditionem plures adhærent judiciales
curæ. Non ita cùm speciale aliquod ministe-
rium demandatur, ut in judice mediæ Annatæ
videre est salarium habente speciale, licet valde
moderatum, & in commissionibus alijs, dequo
Dom. Solorzanus in Politica pag. 772. & de
Prætoribus locutus P. Fragosus Tomo 1. pag.
421. Col. 2. In nostro autem casu non posse
duplicatas distributiones accipi tenent Anto-
nius Butrius, Rochus Curtius, Ludovicus Go-
mesius, quos adducit Covarrubias Lib. 3. Variar.
Cap. 13. nu. 6. Quod adeò verum præfatus ar-
bitratur Antonius, ut nec contrarium possit cō-
suetudine admitti constanter asseveret. Quid-
quid autem alicubi sit, ubi ex dispensatione
Pontificis aut consuetudine, Archidiaconatus
& Canonicatus, cùm distincta beneficia sunt,
ab uno obtinentur, & consequenter duplicatas
distributiones levat, in Indijs alia est ratio, in
quibus unum tantùm beneficium sunt, unde
circa distributiones non est præfata diversitas,
sicut neque in alijs Dignitatibus, cùm ta-
men adnexum officium habeant, ex eo ur-
genti principio, quòd præsentia non multipli-
catur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1336.</absatz-nummer> Stephanus Weyms apud. D. Barbo-<marginalia>Ratio cur|distributio-|nes absen-|tium non|addicantur|præsentibus|ex VV eyms.</marginalia>
sam nu. 15. cit. Cap. 22. post adductam decla-
rationem Cardinalium juxta quam distributio-
nes absentium sunt fabricæ Ecclesiæ, aut alteri
loco pio, pro arbitrio Ordinarij applicandæ,
subdit rationem ejus considerari posse ex eo
quòd tertia illa pars fructuum distribuatur non
in aliquod solatium præsentium, sed in odium
& p&#x0153;nam absentium, & personaliter non ad-
implentium officium debitum: ideoq&#x0301;ue non
subsit ratio cur ex p&#x0153;na vel odio aliorum præ-
sentes debeant aliquid lucrari, ne videantur ex
culpa, vel delicto locupletari. Sed ad hæc non
advertentes nonnulli Doctores existimarunt
quod illud Decretum in d. Cap. 3. Sess. 22. po-
test intelligi stante consuetudine, vel statuto,
ut non accrescant interessentibus, sed in Ec-
clesiæ utilitatem convertantur. Ad hunc mo-
dum discurrit præfatus Scriptor. Et negari qui-
dem nequit ad punitionem absentium habitum
à Concilio fuisse respectum: unde post dispo-
sitionem dictam ita statim subdit: Crescente<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
verò contumacia, contra eos, juxta Sacrorum Ca-
nonum Constitutiones procedant. Sic citato nuper
loco, & similia habentur Cap. 3. Sess. 21. sic
enim ibi: Crescenteque non servientium contu-
macia, liceat contra eos procedere juxta juris, ac
sacrorum Canonum dispositionem. Juxta quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0496.jpg/>
@@1@<SE496>§. III. Circa obligat pro operibus pijs &c. 481
<duolan 2><-P>videtur tunc solùm distributiones applicandas<marginalia>Quid no-|tandum|circa illam.</marginalia>
Ecclesiæ fabricæ, aut pijs operibus, quando ex
absentium culpabili absentia non sunt ipsis
conferendæ. Cùm ergo etiam contingere pos-
sit, ut aliundè vacent, quia absentia non sem-
per culpabilis est, & possint vacare Præbendæ
per promotionem, aut mortem, videntur tunc
præsentibus accrescere, cùm nequeat dici
tunc ex culpa vel delicto locupletari. Ad quod
dici potest, Primò id esse satis verosimile. Se-
cundò id posse negari, quia in deductione ter-
tiæ illius partis negligentiæ Præbendariorum
conatum est Concilium obviare: per accidens
autem evenit ut defectus propter rationes ad-
ductas culpabiles non sint, & ad illud, quod
de principali est intento attendendum, & jux-
ta illud quod per accidens evenit regulandum,
sicut in alijs contingere solet. Nec obstat, quod
ex corpore fructuum deductæ sint, & ita de-
bere ad eos transmitti, ad quos corpus ipsum
fructuum spectat, ut c&#x0169; Navarro arguit Dom.
Barbosa citato Cap. 22. nu. 9. ex eo enim fieret
etiā distributiones, quæ ob culpabilem absen-
tiam subtrahuntur, pręsentibus esse tribuendas,
cujus oppositum præfati Auctoris fundamen-
tum evincit, juxta cujus discursum adducta
procedunt. Licet autem tertia pars ex corpore
fructuum divisa sit, divisione facta, jam est jus
in ordine ad illas omissum, nisi pro parte, quæ
præsentibus est tribuenda. Et quidem si ratio
prædicta vim haberet, ex ea fieret etiam distri-
butiones ex tertia parte constantes, de qua
Cap. 3. Sess. 22. non Ecclesiæ, sed præsentibus
applicandas, quia pars fuctuum, ex qua divisa,
ad eos pertinet, de quibus ibi: sicut autem se
habet totum ad totum, ita pars ad partem, ex
noto axiomate, Sicut se habet simpliciter &c.
Et hæc pro universaliori doctrina: circa Indias
enim cùm tertia pro distributionibus pars non
sit, à Nobis verosimiliter stabilitum, quod &
pro multis Hispaniæ Ecclesijs opportunum ac-
cidet, de quibus nu. 19.</P>
<Z><A+1>§. III.
De Canonico Religioso: obligatione elee&#x0308;mo-
mosynæ, & congrua Præbendariorum.
Ad Cap. 3. 4. & 5. cum respon-
dentibus in Addition. à
nu. 126.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1337.</absatz-nummer> <INI2>R</INI2>Eligiosum non posse esse Canoni-<marginalia>Religiosus|Canonicus|an esse possit|delegatus|Papæ.</marginalia>
cum in Ecclesia sæculari sine le-
gitima dispensatione statuit Dom. Barbosa
Tract. de Canonicis &c. Cap. 10. nu. 16. ubi &
asserit sic dispensatum non posse esse delega-
tum Papæ, si videlicet pro eo non habeatur
dispensatio alia. Quod quidem ita sentiunt ali-
qui, quos adducit n. 11. juxta quos si Papa de-
leget aliquid non habita notitia quòd talis Ca-
nonicus sit Regularis, non teneat hujusmodi
delegatio, aut commissio. Sed sunt etiam qui
oppositum amplectantur apud eumdem n. 15.
per errorem cùm esse deberet 14. Et est qui-
dem similius verò, & valde consonum Clemen-<-P>@@

<-P>tinæ 2. de rescriptis, in qua deciditur ut com-
missio facta Religioso à Sede Apostolica va-
leat, si in eo reperiatur qualitas, quæ sufficit
in Clerico sæculari, veluti quòd sit Prior Con-
ventualis, atque ita habeat dignitatem. Atqui
Religiosus Canonicus dignitatem habet: ergo
& fieri illi commissio potest. Neque satisfacit
responsio ex num. 15. ut consulenti consta-
bit. Licet enim Prælatus localis eatenus dig-
nitatem dicatur habere, quia alteri subjectus
non est, ut ibidem dicitur, qualitatem dictam
habere Religiosus potest ex titulo alio, scilicet
Canonicatu; licet sint qui contendant Cano-
nicatum non esse nisi largè dignitatem, de quo
citatus Scriptor Cap. 19. Sed quidem quòd lar-<marginalia>Canonica-|tus an dig-|nitas.</marginalia>
gè dicatur talis, non tollit quin sine impro-
prietate talis dici queat. Unde cùm Professi
Societatis emittant votum non prætendendi
dignitatem intra & extra illam, nomine hu-
jusmodi proculdubio Canonicatus venit, quin
obstet non habere jurisdictionalem prælatio-
nem: dignitas enim sine illa stare potest, ut
videri potest apud P. Suarez Tomo 4. de Reli-<marginalia>Quid pro|Societate|in voto cir-|ca illas.</marginalia>
gione Tract. 10. Lib. 6. Cap. 7. nu. 13. P. Thomam
Sancium in Summa Lib. 6. Cap. 23. nu. 28. &
P. Palaum Tract. 16. Disput. 5. Puncto 5. nu. 3.
Itaque & est dignitas universaliùs sumpta, sub
qua Canonicatus comprehenditur: & digni-
tas, quæ generali nomine ut proprio compel-
latur. Quidquid autem de hoc sit, cùm jam ex
iure hab eatur ut Canonici esse delegati possint
Cap. Statutum de rescriptis in 6. & in eo nulla sit
pro Religiosis addita limitatio, non debent
equidem communi beneficio privari. Alioquin
dici poterit Canonicum talem non habere
vocem in Capitulo, quia id expressè conces-
sum non est: nam & Canonicus esse sine voce
in Capitulo potest, de quo citatus Dom. Bar-
bosa suprà Cap. 37. nu. 1. & seqq. Ex quo & pro-
banda venit positio præsens, juxta id, quod
habet n. 13. ita scribens: Novißmè Carolus de An-<marginalia>Declaratio|Cardina-|lium.</marginalia>
saldis Clericus S. Miniati in ætatis suæ anno 15. pro-
visus & dispensatus à SS. D. N. Papa Vrbano VIII.
ad Canonicatum obtinend&#x0169; in Cathedrali ejusdem
civitatis, petijt declarari se voce&#x0303; in Capitulo habere,
ac distributiones quotidianas, dum divinis officijs
interesset, lucrari, die 15. Septembris 1629. Sacra
Congregatio Cardinalium Concilij Tridentini In-
terpretum, secundùm ea, quæ proponuntur censuit
prædictum Oratorem vocem in Capitulo habere, &
distributiones quotidianas, dum divinis inter-
esset, lucrari. Sic Congregatio. Circa quæ
sic subdit citatus Scriptor: Intellige dummodò
habeat discretionem: nam si adhuc sit constitutus
in pupillari ætate, vocem non habebit &c. Juxta
quæ stante discretione Declaratio currit, ex
eo quòd cum Canonicatus concessione ve-
niunt ea, quæ illi juxta communem institutio-
nem constat convenire, dum nihil eorum ex-
ceptum invenitur. Ex quo pro casu nostro licet
inferre, id, quod assertio præmissa contendit.
Et casus quidem rarus est, de quo tamen di-
ctum ob aliquam in ejus elucidatione doctri-
nam.</P>
<P>  <absatz-nummer>1338.</absatz-nummer> Jam circa obligationem erogationis<marginalia>Obligatio|circa pia|opera non|diversa</marginalia>
in opera pia eamdem esse quando tota deci-
malis portio ad distributiones revocata est cum<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0497.jpg/>
@@1@<SE497>482 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 18.
<duolan 2><-P>ea, quæ ex alio dispositionis modo resultat,<marginalia>secundùm|diversita-|tem distri-|butionum.</marginalia>
detracta tertia parte pro quotidianis, ut est
Capite 4. efficaciter demonstratum, sicut & in
Additionibus circa illud. Id quod modò etiam
sub asserto certitudinis gradu firmiùs ad-
hærescit, & evidenti fit discursu manife-
stum. Nam Præbendarij juxta sacros Cano-
nes tenentur ex eo, quod congruæ sustenta-
tioni superest, & ratione beneficij recipiunt,
pauperibus subvenire; quæ obligatio est illis
cum Episcopis communis, quia ex eodem cor-
pore decimarum illis constat beneficium, &
fructus computantur prout à distributionibus
quotidianis, (ut hoc interim demus) distin-
guuntur. Atqui sic se habet dispositio Indica,
& aliarum Ecclesiarum illis similium, de qui-
bus n. 29. Ergo simili obligatione constrin-
guntur. Major est certa, & Minor ostenditur.
Primò, nam ubi Concilium Tridentinum Ses-
sione 24. Cap. 12. Vers. Prætereà de Reformat.<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
fructus Præbendarum subtrahendos non resi-
dentibus decernit, & subdit statim: Distribu-
tiones verò, qui statis horis interfuerint, recipiant.
Doctores distinctionem inter fructus & distri-
butiones observant: addunt tamen id non ha-
bere locum, quando omnes fructus consistunt
in distributionibus, ut videri potest apud Dom.
Barbosam citato Tractatu de Canonicis Cap. 21.
n. 6. ubi pro eo adducit Cenedum, Aloysium
Riccium, P. Azor, P. Vasquez, Macignum,
Bartholomæum à S. Fausto, asserens esse com-
munem sententiam, pro quo & Sanctarellum
inducit. Deinde id convincitur ex citata deci-
sione Concilij Tridentini: juxta illam enim
non interessentibus fructus subtrahuntur: Pri-
mo anno (inquit) privetur unusquisque dimidia<marginalia>Idem Con-|cilium.</marginalia>
parte fructuum, qua ratione etiam præbendæ ac re-
sidentiæ fecit suos: quòd si iterùm eadem fuerit
usus negligentia, privetur omnibus fructibus &c.
Rogo jam utrùm ubi ad distributiones est tota
præbenda redacta, negligentia absentium sit
similiter punienda, vel non? Postremum dici
nequit, aliàs pro talibus non esset à Concilio
provisum, & negligentia adeò damnabilis im-
punita remaneret. Dicendum ergo Primum. Ex
quo evidenter habetur nomine fructuum di-
stributiones venire, unde & habemus in-
tentum, scilicet in Præbendarijs, pro quibus
talis dispositio currit obligationem erga pau-
peres eamdem resultare, cùm omnino cesset
ratio illa, seu vanum effugium, ex perperàm
applicato distributionum nomine, ut fructibus
contrapositum debeat judicari. Pro obligatio-
ne autem ex Sacris Canonibus apertè constan-
te videri potest Covarrubias Tomo 2. in Cap:
Cùm in officijs n. 3. P. Vasquez Opusculo de Elee&#x0308;-
mosyna Cap. 4. nu. 8. & Covarrubias quidem<marginalia>Covarru-|bias, ex quo|notandi|casus.</marginalia>
Tomo 1. Lib. 3. Cap. 13. distributiones quoti-
dianas à fructibus distinctas solùm eas agnos-
cit, quæ verè tales sunt, ex quo aliquas reso-
lutiones statuit, ut quod quamvis Princeps
proprio rescripto jubeat absenti reddi fructus
beneficij, ac si is præsens esset; non ex hoc ei
debentur distributiones quotidianæ, pro quo
Glossa & Probus. Item si Princeps absenti
permittat fructus recipere, & ei deberi statuat,
ac si resideret ipse; adhuc ex hac indulgentia<-P>@@

<-P>fructus beneficij distinctos à distributionibus
percipiet, non ipsas distributiones quotidianas,
pro quo Guillielmus Cassadorus. Sic nu. 2. In
quibus eventibus contrarium asserendum, ut
ipse indicat, si fructus à distributionibus non
sint distincti: ergo quia illæ tunc nomine fru-
ctuum veniunt, sicut & in ordine ad alios effe-
ctus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1339.</absatz-nummer> Circa congruam pro sustentatione<marginalia>P. Vasquez|ut sentiat|circa assi-|gnandam|superflui|partem pro|operibus|pijs.</marginalia>
portionem, de qua Cap. 5. sic loquitur P. Vas-
quez Opusculo citato de Eleemosyna Cap. 4. n. 18.
Cavendum tamen est ne iniquitas sibi mentiatur,
aßignando sibi superflua, tamquàm suo statui de-
centia, quod prudentis arbitrio relinquitur: nec
enim taxari debet pro parte, ut vult Sotus quæst.
illa 4. arti. 4. taxare: aliter ergo facere, quàm
diximus in notabili quantitate, est mortale pecca-
tum. Sic ille. Dixerat autem n. 8. omnes sine
controversia respondere peccatum esse super-
fluum decentiæ, & statui non erogare Episco-
pos in usus pios, aut elee&#x0308;mosynas. Id autem
quod ibi de Episcopis, de Beneficiarijs alijs con-
seque&#x0303;ter affirmat paulo inferius, & de omnibus
Capitis illius doctrina procedit & n. 17. Con-
cilij Tridentini decreto innixus Seßione 25.
Cap. 1. de Reformat. præfatos non posse de su-
perfluo consanguineos ditare, sed tantùm ut
pauperibus subvenire: nisi ex necessarijs statui
aliquid detrahat, quo & possit instituere Ma-
joratum. Circa hoc ergo prædictam adhibet
cautionem, & meritò: nam quod de necessa-
rijs detrahitur, non videtur fieri posse, quia
Episcopus, sicut & Beneficarij alij status de-
bent decentiam conservare. Cùm ergo credi
non debeat illos de sua esse decentia minimè
solicitos, quando largitiones illas copiosas præ-
stant, non quidem de necessarijs, sed de alijs
perficere comprobantur. Sed ut locum habere
hujusmodi detractio possit, quod censent ali-
qui, & est quidem probabile, de quo Tit. 13.<marginalia>Illius pro-|batur sen-|tentia.</marginalia>
n. 81. id quod de non taxanda parte pro ope-
ribus pijs dictum à sapientissimo Magistro, sed
prudentis arbitrio relinquendum, satis quidem
verosimile est, quia dum totum superfluum
non erogatur, si ad partem illius largitio sit ad-
stricta, ex eo fiet ut multis necessitatibus oc-
currentibus post completam largitionem, Epis-
copus & alij pro subventione earum minimè
teneantur. Id quod stare nequit cum constanti
illa Scriptorum sententia, de qua nuper circa
obligationem largiendi superflua.</P>
<P>  <absatz-nummer>1340.</absatz-nummer> Immò etsi speciales non occurrant<marginalia>Pauperes|inquirendos</marginalia>
necessitates, ad totius superflui erogationem
videntur adstricti, ex eo quòd non solùm pau-
peribus accurrentibus misericordia impenden-
da sit, sed etiam quærendi illi: pro quo sic ci-
tatus Scriptor n. 14. Sed est quædam maxima &
notabilis differentia inter Ecclesiasticos & laicos:<marginalia>P. VasqueZ</marginalia>
primò quòd laici non tenentur inquirere pauperes,
sed illis, quos obviam habuerint, elee&#x0308;mosynam im-
partiri: Ecclesiastici verò præcipuè Episcopi, ut<marginalia>Corduba|Lib. 2.|Quæstio-|ne 18.</marginalia>
bene notat Corduba, tenentur pauperes inquirere,
quia sunt pauperum parentes, & hæc esse debet eo-
rum cura erga pauperes &c. Cùm ergo pauperes
inquirendi sint, impossibile moraliter est ut
plures non inveniantur, erga quos quidquid
superfuerit penitus possit impendi: immò erit<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0498.jpg/>
@@1@<SE498>§. IV. Circa aßistentiam Præbendariorum. 483
<duolan 2><-P>illud proculdubio minus, quàm eorum necessi-
tas prærequirat. Et verò etiam de necessarijs
ad decentiam aliquid detrahere; si enim juxta
dicta potest Episcopus fraudando genium ali-
quid tale detrahere, ut pro suo expendat arbi-
trio, ergo ut pauperum necessitatibus opitule-
tur, id erit honestius & laudabilius, si necessi-
tates tales sint, ut supra communes attollant
caput, & ita specialem providentiam merean-
tur. De quo videndus etiam P. Petrus Hurta-
dus 2. 2. Disput. 160. §. 104. Ubi de obliga-
tione Episcopi circa pauperes di&#x0153;cesanos, ut
non debeat tantùm ad eos Episcopalis cura se
extendere, qui in urbe Cathedrali degunt, quos
quidem cùm visitationem obierit, poterit ex-
plorare, vel si per alium fiat, ad illum inquisi-
tio spectabit, sic Episcopo præmonente. In
quo tamen non videtur adeò stricta Præ-
bendariorum obligatio: cùm enim eorum red-
ditus pauciores sint, satis suæ conscientiæ cen-
sentur consulere, si circa urbicos pauperes, aut
alios eorum misericordiam implorantes, id
præstant, pro quo suppetierint facultates. Illud
etiam pro Episcopis observatione dignum oc-
currit, non teneri quidem illos omnibus di&#x0153;-
cesanorum necessitatibus subvenire, ut est
compertum, quia pro illis neque Regiæ possint
sufficere facultates: & ita neque in urbe, in qua
ipsa Sedes, omne debet congruæ sustentatio-
ni superfluum impendere, & ita valde conve-
niens futurum, si pro absentium necessitatibus,
quas dum visitaverit, deprehendat, aut aliàs,
pars competens reservetur. id quod præsertim
urgebit, si in oppido aliquo infortunium ali-
quod superveniat: tunc enim urbanæ largitio-
nes minuendæ sunt, quod & Præbendarij
non solùm facere poterunt, sed etiam tene-
buntur.</P>
<Z><A+1>§. IV.
Circa obligationem aßistendi divinis offi-
cijs, & non aßistentium jacturam.
Ad Cap. 6. & 7. & Addit. nu.
133. & 134.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1341.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>VM. 30. Cap. 6. relata & non peni-<marginalia>Propositio|damnata|ab Alex.|VII circa|restitutio-|nem benefi-|ciorum.</marginalia>
tus improbata, licet explosa aliàs
eorum sententia, qui asserunt, id quod posteà
ab Alexandro VII. sua est cum censura pro-
scriptum inter damnatas Propositiones, qua-
rum est 20. tenoris sequentis: Restitutio à Pio
V. imposita beneficiatis non recitantibus non debe-
tur in conscientia ante sententiam declaratoriam
Iudicis, eo quod sit p&#x0153;na. Non ergo de hoc licet<marginalia>Statutum|circa ab-|sentiam pro|Hora ali-|qua Cano-|nica ut sta-|re queat.</marginalia>
ampliùs dubitare. Dictum etiam n. 32. posse
statuto firmari, ut Præbendarij ad aliquam ex
divini officij horam assistere non teneantur, &
nihilominùs distributionum lucrum non amit-
tant: id quod, licet de statuto non loquantur,
tenet Dom. Barbosa Tractatu de Canonicis Cap.
24. adducens pro eo Dueñas, Hoiedam, &
Monetam, qui & n. 14. Compostellanæ con-
suetudinis meminit, alijs additis, pro servitio
annorum 40. cum multis ab eo citatis circa<-P>@@

<-P>veteranorum levamen: addens tamen, dum
Ecclesia Ministrorum non patiatur defectum. Id
quod in Ecclesijs Indiarum locum præsertim
habere convincitur, pro quo ante annos pau-
cos Regij est Indiarum Consilij transmissum<marginalia>Peculiare|pro Indijs|rescriptum.</marginalia>
Peruviano Proregi rescriptum, ut illustris
Dominus D. Joannes de Cabrera & Benavi-
des Decanus Limanæ Metropolis & assisteret,
& suo penitus vacaret muneri, qui per annos
quinquaginta servierat, & plus aliquid, ex eo
scilicet pio respectu, ne in Ecclesia primaria
Ministri talis defectum, cum alijs, qui frequen-
ter obtingit, nec facilè potest suppleri, pate-
retur. Circa quod forsitan æmulatio dura sicut
infernus impetum fecit, sed vanum, Deo altiùs
providente, ut necessitati daretur, quod nega-
tum fuerat pietati, nisi etiam & justitiæ, quod
non immeritò proferamus, juxta ea, quæ habet
D. Barbosa suprà nu. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>1342.</absatz-nummer> Absenti studiorum caussa non de-<marginalia>Absenti pro|studijs por-|tio Præben-|dæ non|integra|tribuenda.</marginalia>
beri integram portionem, sed tertiam detra-
hendam partem, quæ præsentibus accrescat,
quando omnia emolumenta consistunt in di-
stributionibus quotidianis, circa quod Cap. 6.
nu. 41. firmat cum multis citatus nuper Anti-
stes Tractatu eodem Cap. 25. nu. 10. & 11. Sed<marginalia>Peculiaris|pro eo diffi-|cultas.</marginalia>
quid si excipiat non esse duas tertias partes pro
decenti sustentatione sufficientes. Non vide-
tur equidem audiendus, quia in Universitate
cùm non sit Canonici personam, sed studen-
tis acturus, minus ei esse poterit pro decenti su-
stentatione sufficiens. Præterquàm quòd ip-
sius commodum non est præsentium in Eccle-
sia, & pro eo servientium incommodo præfe-
rendum: unde etsi aliquid desit, aliundè sup-
plendum, neque enim mendicus juvenis ad
Canonicatum devenit. Si studijs vacans Ca-
nonicus in ea sit talis Ecclesia, cui & sit pro-
xima Universitas, ut frequenter accidit, in-
quiri potest an ad assistentiam in divinis offi-
cijs aliquando teneatur. Et negandum videtur,
quia pro obligatione tali nullum ex Sacris le-
gibus habetur fundamentum. Et quia studia, si
eo fine peragenda sint, quem intendit Eccle-<marginalia>Cap. Cùm|ex eo. de|Eccl. in 6.</marginalia>
sia, & habetur in Cap. Cùm ex eo de Elect. in 6.
ibi: Vt fructum in Ecclesia suo tempore afferre
valeant opportunum, integrum hominem requi-
runt, & feriatis diebus vacatio uti necessaria
est ab Universitatum institutoribus constituta,
unde non debet tunc alterius generis labor as-
sumi. Si autem velit aliquando assistere, vide-
tur tunc portionem integram lucraturus. Sed
nihilominùs id non est penitus exploratum,
quia videtur ut hospes assistere, eo quod nulla
in re onera Canonicorum assumat, & ita pro
toto studiorum tempore quasi extraneus repu-
tetur. Itaque si Capitulares obstent, habent
non leve pro obstaculo fundamentum. Si au-
tem conniveant, id poterit sine conscientiæ
gravamine stare; quia cessare videtur ibi, quod
est pro absentibus prohibitum, de quo inferiùs,
cùm præsenti detur, quodcumque illud sit, &
præsentia, ut supponitur, condecenti. Potest<marginalia>Alia pro|mensibus|tribus in-|dultis.</marginalia>
etiam circa præfatos dubitari, ex eo quòd Præ-
bendarijs tres à Concilio Tridentino absentiæ
menses concedantur Seßione 24. Cap. 12. de
Reformat. in quibus lucrari distributiones pos-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0499.jpg/>
@@1@<SE499>484 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 18.
<duolan 2><-P>sunt: an id aliquomodo absentibus studiorum
caussa possit suffragari; & negandum penitus
videtur: quia vacantia dicta in levamen im-
pensi pro Ecclesiæ servitio laboris indulgetur:
unde pro non ita laborantibus est penitus favor
hujusmodi denegandus. Juxta quæ Doctores
plures, quos adducit & sequitur D. Barbosa
Tract. de Canonicis Cap. 24. nu. 36. affirmant,
quòd licet ægrotantes pro præsentibus habean-
tur, id tamen non habet locum quando qui
ægrotat, non erat solitus divinis officijs inter-
esse, tunc enim titulus levaminis deest, cùm
labor non præcesserit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1343.</absatz-nummer> Circa absentes ratione magisterij,<marginalia>De titulo|magisterij.</marginalia>
de quibus §. 2. præsentis Capitis adducta conces-
sio Gregorij XIII. satis ampla, dum lectori
concedit, ut diebus lectionis pro præsenti in
Choro penitus habeatur. In qua aliqua videtur
esse difficultas, ex eo quòd gratia dicta circa
lectores tantùm Theologiæ versetur, pro quo
Dom. Barbosa circa Cap. 1. de Reformat. Ses-
sione 5. n. 34. ita scribit: Distributiones quotidia-<marginalia>Dom. Bar-|bosa.</marginalia>
nas quamvis lucri facere minimè debeat obtinens
præbendam Theologalem, si divinis non intersit,
etiam eo die, quo lectionem habet: ut tamen dili-
gentiùs huic muneri præclarißimo Theologalem ob-
tinens vacare queat, illi conceditur, ut deinceps
omnibus illis diebus, quibus hujusmodi munere fun-
ctus fuerit, distributiones quotidianas percipiat,
quamvis Choro non intersit. Salva citato loco, ubi
dicit sic fuisse resolutum in caussa Orielensi 5. Au-
gusti 1616. Hæc ille. Juxta quæ ad solam
Theologiæ lectionem gratia dirigitur, unde
& resolutio præfata circa Caput illud 1. Seßio-
nis 5. proponitur, in qua de lectione tantùm
Scripturæ sacræ agitur, ubi & Cap. finale de
Magistris citatur, in quo, sicut & in 4. juxta
dispositionem Concilij Lateranensis loquun-
tur Pontifices Innocentius & Honorius, de
Magistro in sacra pagina, & Theologia tra-
ctatur, & juxta illud se procedere Concili&#x0169; Tri-
dentinum profitetur. Non ergo ad Juris Ca-
nonici Professores gratia illa Gregorij se po-
test extendere, & ita omnes affirmant Inter-
pretes, & Doctores communiter, quos adducit
& sequitur Dom. Barbosa ad citatum Caput
finale, & Tract. de Canonicis Cap. 24. nu. 7. &
circa Cap. 12. Seßion. 24. de Reformat. Quod
autem n. 39. dictum ex Tiberio Deciano circa
studentes, stet quidem ut ille & alij volunt,
quibus libenter assentimur: sed Magistrorum
alia est profectò ratio, quia & diversi in illis
gradus sunt, & neque similitudo juvat, neque
concessionis tenor, maximè in illis, juxta Juris
regulas observandus. Videant ergo sacrorum
Canonum Professores docti quid hac in parte
habeant, quod ipsis faveat, quibus & ego id
præsto, quod citato nu. 51. habetur, illos enim
eximiè veneror, utcumque in hac nimis quan-
tum devexa ætate professionis ipsorum nobi-
lissimæ candidatus. Ex quibus liquet quid cir-
ca inferiorum facultatum Professores debeat
judicari.</P>@@

<Z><A+1>§. V.
Circa remißionem distributionum, & menses
vacationis. Ad Cap. 8. & 9.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1344.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T nullo modo remissio aut condo-<marginalia>D. Barbosa.|ut obstet|remissioni.</marginalia>
natio liceat videtur censere Dom.
Barbosa circa Caput 12. Sess. 24. Concilij Tri-
dentini de Reformat. n. 108. & duobus seqq. nullo
pro licito aliquo casu Auctore citato, cùm
tamen pro absoluta negatione quamplures
adducat, cùm sit sanè valde probabile id, quod
est à Nobis Asserto 5. cum multis, & gravissi-
mis Scriptoribus statutum, & non leviter com-
probatum. Sed audiendus ille, dum Tractat. de
Canonicis Cap. 22. n. 23. sic locutus: & quam-
vis nonnulli existimaverint non esse prohibitum re-
mittere distributiones præteritas, si absit omnis fraus
& conventio, sed solùm esse prohibitum convenire
de remittendis distributionibus in futurum, ut pro-
babiliter putat Moneta p. 3. q. 5. n. 8. cujus opinio
attento jure communi vera est, si credamus Glossæ
Verb. Suas, in d. Cap. Vnico. quæ id probat, &
videtur amplecti Rota Decis. 61. n. 4. p. 1. recen-
tiorum: nihilominùs tamen post Concilium Tri-
dentinum ampliùs non licet, ut sentit Navarrus de
Oratione Miscell. 59. nu. 3. dum ait sententiam
illius Glossæ esse per Concilium Tridentinum subla-
tam Stephanus Durantus de Ritibus Ecclesiæ lib. 3.
Cap. 25. nu. 5. dum dicit prædictam Glossam esse
nunc delendam. Azor Lib. 7. Cap. 7. Quæs. 9. San-
chez in Consilijs moralibus Lib. 2. Cap. 2. Dub.
108. in fine Machadus d. docum. 8. nu. 3. plures
refert, & sequitur Sanctorellus d. q. 13. nu. 6. ubi
addit hanc opinionem hoc tempore esse communem,
& favere cultui divino: quia alioquin daretur oc-
casio clericis absentandi se à Choro sperantes sibi
faciendam esse remissionem à suis Canonicis ami-
cis: & ita quoque ipse Canonicus cogeretur saltem
ex gratitudine remittere distributiones alijs Cano-
nicis in diminutionem cultus divini. Hæc ille:
qui ijs non obstantibus, quæ subjunxit, sen-
tentiæ oppositæ non potuit probabilitatem in-
ficiari, de qua tamen in priùs citato scripto
nullam intulit mentionem, cùm tamen sicut
hoc loco, meritò potuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>1345.</absatz-nummer> Et quidem mirari juvat Auctorem<marginalia>Qui fa-|veant Au-|ctores.</marginalia>
præfatum eos pro se Scriptores adducere, qui
ipsi apertè adversi comperiuntur. Nam P. Azor
Tomo 2. loco ab ipso designato ita scribit: Aut sine<marginalia>P. Azor.</marginalia>
ullo pacto, vi, vel metu præsentes Canonici distri-
butiones sibi restitutas, & jam acquisitas liberali-
ter absentibus donant, & tunc possunt absentes eas
tutò recipere, quia Concilium non dixit simpliciter,
quavis donatione exclusa, sed quavis collusione &
remißione: at remißio est cùm creditor debitorem
à solvendo liberat: remittimus enim, cum debitum
nobis solvendum condonamus. Sic ille: quod etiam
amplectitur P. Thomas Sancius suprà Dub. 109.
similiter locutus, licet Dub. 108. invalidam
censeat remissionem. Concilium Tridentinum<marginalia>P. Thomas|Sanchez.</marginalia>
vetat remißionem, non verò donationem rei jam
restitutæ: & cùm sit p&#x0153;na, non est extendenda,
quæ sunt illius verba. Pro eodem Trullench,
adductus etiam à præfato Scriptore circa cita-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0500.jpg/>
@@1@<SE500>§. V. Circa remissionem, & menses vacationis. 485
<duolan 2><-P>tum Cap. 12. Concilij, siquidem Tomo 1. Lib. 1.
Cap. 8. Dub. 16. n. 4. & 5. cujus tamen limitatio
apud alios extat, & à Nobis indicata citato n.
62. sic enim ille: Navarrus & Moneta putant hoc<marginalia>Trullench.</marginalia>
verum esse etiam in illis distributionibus, quæ non-
dum applicatæ sunt donantibus, sed adhuc rema-
nent apud Thesaurarium, aliumve, qui paratus est
ea solvere, quod non probatur Bonacinæ nu. 2. nec
Castro suprà nu. 1. cit. nec mihi: quia hoc non est
donatio, sed remißio, eo quòd ante applicatione&#x0303; Ca-
nonicus earum dominium non habeat. Secus autem
dicendum arbitror cum Bonacina supra, si Thesau-
rarius facta distributionum divisione, ad partem ex
mandato donantis retineat eas, quæ ipsi donanti ac-
creverunt; tunc enim censentur applicatæ donanti,
& sunt sub ipsius dominio. Sic doctus Scriptor.
In qua delicata distinctione quis non videat
parum esse momenti pro negotio præsenti, &
Concilium cum ea fuisse præcisione locutum,
quæ nihil ad illius intentum conducebat? Cùm
aliàs remissio genus donationis sit, ut videre
licet apud P. Thomam Sancium citato dub. 109
Pro eodem stat P. Henriquez Lib. 7. de Indul-
gentijs Cap. 36. n. 4. in Glossa lit. X, qui & audien-
dus, sic enim ibi: Postquàm tamen Capitulo so-<marginalia>P. Henri-|quez.</marginalia>
lutæ sunt distributiones ab alijs perditæ posset huic
Canonico, si pauper sit, donare: quia in hac lege
odiosa & rigida verbum Remißio non excludit do-
nationem. Sic ille, qui quod de paupere asse-
ruit, potuit omittere; ratio enim, quam sub-
dit, pro quocumque militat, unde & sufficit
titulus amicitiæ, aut quivis honestus alius, im-
mò etiamsi non penitus talis sit, dummodò
non illius sit generis, quod Concilium vitare
contendit, collusionis scilicet, aut tale aliquid
sapientis.</P>
<P>  <absatz-nummer>1346.</absatz-nummer> Jam circa vacationis menses stan-<marginalia>Circa di-|stributiones|pro mensi-|bus vaca-|tionis pecu-|culiaris|enodata|difficultas.</marginalia>
dum dictis Cap. 9. ubi peculiaris occurrit quæ-
stio an illi, qui spatium assistentiæ per novem
menses non explevit, sed tantùm sex debeat
aut possit integrè Concilij indulto gaudere,
ita ut trium illi mensi&#x0169; vacationis emolumen-
ta debeantur? Circa quod negativè respondet
Alexāder Moneta de distribut. quotid. 2. p. q. 14.
n. 34. ex eo probans quòd privilegi&#x0169; odiosum
strictè est interpretandum, unde solùm illo
licebit uti pro rata interessentiæ & servitij:
aliàs sequeretur hoc privilegio ita illum gau-
dere, qui integris decem mensibus inservivit,
ac qui modico, & nullo tempore, quod est ab-
surdum. Poterit ergo si vacatio per duos men-
ses tantùm ex consuetudine liceat, unius men-
sis emolumenta recipere; si per tres, unius &
dimidij, nulla ab Auctore addita minutiori
computatione: sed cùm dicat pro rata facien-
dam, ex eo qualis sit futura compertum habe-
tur. Oppositum tamen tenet Bonacina Disp.
2. de Horis Canonicis Quæst. 5. Pun. 4. nu. 11.
quem secutus P. Palaus Tomo 2. Disput. 3. §. 10.
nu. 10. & utrumque Trullench suprà Dub. 14.
n. 10. qui tamen existimat cum Bonacina su-
prà n. 10. quando Canonicus fuit admissus ad
distributiones mense Novembri in Ecclesia,
ubi tempus interessentiæ computatur à Majo
in Majum non posse duos integros solatij, &
recreationis accipere juxta illos sex menses à
die admissionis, quia hîc non dicitur tunc uno<-P>@@

<-P>anno Canonicatum obtinuisse cum admissio-
ne ad distributiones. Ratio autem assertionis
ex eo desumitur, quòd licet strictè sit interpre-
tandum hoc privilegium, non tamen ita est
restringendum, ut non admittatur juxta pro-
priam verborum significationem: at privile-
gium non loquitur nec restringit ad annum
interessentiæ: ergo neque nos restringere nec
distinguere debemus. Sed quidem negari ne-
quit priorem sententiam esse valde rationi con-
sonam, & consequenter privilegium juxta
mentem Concilij ritè perspectam debere in-
telligi: siquidem illud in hujusmodi indulto le-
vamen voluit laborantibus indulgere, unde &
labori proportionatum: Atqui per spatium sex
mensium tantùm in Choro laborans minorem
laborem sustinet: ergo & minus etiam leva-
minis ipsi debetur. Neque id contra propriam
verborum significationem militat, quæ talia
sunt citato Cap. 12. Non liceat vigore cujuslibet
statuti aut consuetudinis ultra tres menses ab eis-
dem Ecclesijs quolibet anno abesse. Conceditur<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
enim juxta præfatum tenorem abesse posse,
sed juxta mentem Concilij, & finem indultæ
vacationis. Sic enim dictum suprà n. 1342. ab-
senti ratione studiorum distributiones pro tri-
bus mensibus non deberi, ubi tamen præfatum
privilegium attenta proprietate verborum pos-
set applicari. Quod tamen non admittitur ex
præfata ratione, quòd scilicet sic absens mini-
mè pro Ecclesiæ servitio laboret, ut tale debeat
laboris levamentum reportare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1347.</absatz-nummer> Ubi objici potest posse Præbenda-<marginalia>Objectioni|fit satis.</marginalia>
rium initio anni tres menses vacationis assu-
mere, & emolumenta integra: cùm tamen in
eo eventu minimè finis levamenti subsistat.
Ad quod quidem dicendum in eo casu futuri
laboris levamen eatenus extare, quatenus va-
cationem hujusmodi ut magis sibi commodam
Præbendarius usurpat, cùm eorum sit illis hoc
relictum arbitrio. Circa quod tamen Episco-<marginalia>Quid circa|Indias.</marginalia>
porum debet providentia versari, præsertim in
Ecclesijs Indiarum, ubi peculiari ratione lo-
cum habet quod tradit Illustrissimus Zerola in<marginalia>Zerola.</marginalia>
Praxi Episcopali Vers. Privatio §. 4. ubi cum
citat Trullench, cùm tamen sit Dub. 4. in quo
ita scribit: Sacra Concilij declaratio. 448. in
meis, censuit in hæc verba: nullam aßignandam esse
caussam, nec ullam licentiam requiri: non tamen
omnes Canonicos posse abesse eodem tempore, ne
Ecclesia destituatur suo debito servitio, sed tantùm
quotam partem Canonicor&#x0169;, quæ videbitur arbitrio
Episcopi & Capituli. Sic ille. Sed specialius il-
lud, quod habet circa Dubium 3. sic enim ibi:
Sacra Congregatio respondit quòd non tempore Pa-
schæ Domini, & hujusmodi maximarum solemni-
tatum. Et hæc omnia intelligi de bent cum Clausula
Concilij in d. §. Salvis nihilominus. Tantum ibi,
adducta Declaratione 453. & ad hanc videtur
citatio Trullenchij directa, cùm tamen erra-
tum in ipsa fuerit. Stat ergo in Indijs id posse
Episcopos circa absentiæ tempora providere.
Licet enim ex Nicolao Garcia & P. Palao af-
firmet dud&#x0169; citatus Scriptor in aliquibus regnis
Hispaniæ nulla esse tempora reservata, in eo
non debent Indicæ Ecclesiæ parem sibi licen-
tiam arrogare, in quibus adeò est diversa ratio,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0501.jpg/>
@@1@<SE501>486 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 18.
<duolan 2><-P>neque ea est introducta consuetudo: unde &
à Concilio Limensi illa est vacationis amplitu-
do restricta, id probante Pontifice summo, ut
obviam eatur objectioni ex eo quòd Conci-
lium non potuerit Provinciale restringere
Concilij generalis indultum. Licet enim addat:
Salvis nihilominùs earum Ecclesiarum Constitutio-<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
nibus, quæ longius servitij tempus requirunt. Id
quidem ad Constitutiones referendum, quæ
Concilium præcesserunt. Quamvis non videa-
tur inverosimile, si dicatur posse fundari Ec-
clesias, in quibus privilegio dicto renuntietur,
quod permissio tantùm est, & cujus renuntia-
tio in eum redundabit effectum, qui est maxi-
mè Ecclesiæ menti conformis, continuatum
inquam Ecclesiæ servitium, cum ijs tamen ab-
sentiæ moderationibus, quas & prudentes con-
suetudines, rationabiles caussæ, & sensus Do-
ctorum firmare possunt, & reddere non solùm
tolerabile, sed etiam delectabile, si res hæc
momenti tanti coràm Deo, ut decet viros
adeò honorificè, & commodè ipsi addictos.
transigatur.</P>
<Z><A+1>§. VI.
Nonnulla specialia circa Indicos Præben-
darios. Ad Cap. 10.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1348.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Ro obligatione assistentiæ disputa-<marginalia>Circa obli-|gationem|canendi in|Choro.</marginalia>
tio procedit. Et quod probatum n.
73. circa obligationem cantus, erunt fortè qui
non admittant pro Ecclesijs præcipuis, in qui-
bus sufficiens numerus Cantorum habetur, ut
possit quis probabili se opinione tueri, juxta
quam ad canendum non tenetur, quem sequun-
tur complures, quos allegat Dom. Barbosa
Tract. de Canonicis Cap. 34. n. 10. inter quos mi-
rum est P. Suarium recenseri indicato Tomo 2.
de Relig. Lib. 4. Cap. 2. nu. 18. ubi nec verbum.
Neque id stare poterat cum assertione contra-
ria, pro qua ipsum attulerat nu. 9. ex citato Li-
bro Cap. 12. n. 8. & seqq. ubi luculenter pro ob-
ligatione cantandi depugnat, nec poterat vir
adeò suis in sententijs constans ejus oblivis-
ci, quam Libro eodem uti sibi arridentem sta-
tuisset. Neque citato in loco Capitis 2. quid-
quam extat, ex quo tale aliquid, etiam cum
levissimo possit fundamento desumi, aut etiam
somniari: ibi enim de Antiphonis tantùm agit,
& earum origine, atque usu. Sit ergo opinio<marginalia>Vrgere|illam pro|Indicis|Præbenda-|rijs.</marginalia>
illa etiam P. Suario refragante probabilis: ni-
hilominùs quod de obligatione canendi di-
ctum in Ecclesijs Indiarum sustinendum est,
quia pro illis non stat quod pro removenda
hujusmodi obligatione dicitur, & videri potest
apud P. Thomam Sancium Tomo 1. Consil. mo-
ral. Lib. 2. Cap. 2. Dub. 99. quòd scilicet sic est
usu receptum, & sic usus interpretatus est, &
ideò alij ministri destinati sunt, qui cantent,
quos Capellanos vocant, & licet Præbendarij
non cantent, sua præsentia ornant Chorum,
& auctoritatem præstant, & distributiones
dantur illis principaliter ut sua præsentia au-
ctorizent & ornent Chorum. Non inquam
stat, quia quod ad usum attinet, non est con-<-P>@@

<-P>stans, & hîc meritò advocandum quod asserit
Navarrus in Manuali Cap. 22. n. 97. non ad-
mittendam excusationem ex usu & consuetu-
dine, nisi sit ab Apostolica Sede confirmata,
aut legitimè præscripta. Hoc inquam peculiari
titulo, de quo n. 67. ubi auctoritas Præbenda-
riorum non pro auctorizando tantùm Choro
deservit, sed pro concilianda auctoritate, reve-
rentia, & majestate divinis officijs, in his re-
gionibus, in quibus id maximè necessarium
est. Neque est cur Canonici & Dignitates id
refugiant, ac si illud minùs deceat personas
tales, quandoquidem de Davidicis Psalmis
agitur, quos rex tantus harmonicè canere mi-
nimè sublimitate regia indignum judicavit.<marginalia>P. Balin-|ghem.</marginalia>
Pro quo etiam ita scribit P. Antonius de Ba-
linghem in Kalendario Mariano die 28. Octo-
bris n. 2. Anno 1439. diem extrem&#x0169; claudit Impe-<marginalia>Praclarum|Imperatoris|exemplum.</marginalia>
rator Albertus II. Hic tantò animi studio ferebatur
in Virginem, in Religione&#x0303; Catholicā. in Cærimonias,
in Symphoniam Ecclesiasticam, ut indignum non
arbitraretur sua majestate publicè cum Clero tum
Dei, tum Deiparæ laudes occinere. Sic ille, qui &
die 20. Iulij num. 2. sic de Roberto Religio-
sissimo Galliæ Rege post alia: Eo in templo cum<marginalia>Regis Gal-|liæ aliud.</marginalia>
Clericis Dei ac Deiparæ laudes canente, muri Ava-
lonis (ea est civitas Burgundiæ, quam per suos ob-
sidione cingebat) sponte, ut quondam muri Ierichun-
tini, corruerunt. Tantum pijssimus juxta ac eru-
ditissimus Scriptor.</P>
<P>  <absatz-nummer>1349.</absatz-nummer> Illustrissimus Archiepiscopus D.<marginalia>Circa ab-|sentiam ob|procuran-|dam Cano-|nizationem|Prælati.</marginalia>
Petrus de Villagomez ut Prædecessoris sui
fama sanctitatis percelebris D. Turibij Al-
fonsi Mogrobejo cultum publicum ab Aposto-
lica Sede, quæ præmitti debent præmissis obti-
neret, quemdam suæ Limanæ Metropolis Ca-
nonicum in Urbem destinavit ante annos non
paucos, & pro capiendis informationibus in
oppidis distantibus duos secum duxit. Circa
quod dubitatum an præbendarum suarum inte-
gra possent emolumenta lucrari. Et videtur
quidem jure optimo potuisse juxta dicta Asser-
to 4. generaliter loquendo, quòd scilicet quo-
ties Præbendarius Indicus ex justa caussa abest,
tuta conscientia potest distributiones integras
levare, in quibus est præbenda constituta, uti
in Ecclesijs Indicis sunt. Atqui absentia dicta
ex justa caussa contigit: ergo. Quòd sit justa,
ostenditur, quia absentiæ pro negotijs propriæ
Ecclesiæ justa caussa est injuncta procuratio,<marginalia>Cap. Uni-|cum de-|cler. non|resid.</marginalia>
ut habetur expressè in Cap. Vnico de Clericis
non residentibus in 6. sic enim ibi: Qui verò ali-
ter de distributionibus ipsis quicquam exceperit (ex-
ceptis illis, quos justa & rationabilis corporalis ne-
ceßitas, aut evidens Ecclesiæ utilitas excusaret)
rerum sic acceptarum dominium non acquirat &c.
Licet autem circa distributiones aliqua esse
difficultas possit propter decisionem Cap. Cùm
non deceat de Elect. etiam in 6. quod ad fru-
ctus præbendæ attinet extra dubium est, quan-
do illi à quotidianis distributionibus habentur
sejuncti, ut ex Capite utròque convincitur.
Quando autem discreti non sunt, alia est ratio.
Unde P. Thomas Sancius, qui Libro & Capite
citatis Dub. 93. censuerat distributiones præ-
fatas non deberi, sicut in casibus alijs, de qui-
bus usque ad Dubium 111. in eo ita scribit:<-P><marginalia>P. Sancius.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0502.jpg/>
@@1@<SE502>§. VI. Nonnulla circa Indicos Præbend. 487
<duolan 2><-P>Sit conclusio. Decreta in Concilio Tridentino, &
Cap. Vnico de Cleric. non resident in 6. quæ hucus-
que dicta sunt, non habent locum in Ecclesijs, ubi
Canonicatus nullos habet redditus præter distribu-
tiones quotidianas. Ratio, quia non debet esse Ca-
nonicatus absque ullis fructibus. Vnde in ijs Eccle-
sijs standum est earum consuetudini. Sic Glossa d.
Cap. unico Vers. receperit. Sic ille. Jam quod ad
utilitatem Ecclesiæ in casu nostro spectat, ex
eo constat, quòd magni intersit Ecclesiæ Præ-
latum suum cultu publico, & sacris officijs ho-
norari, cujus in ipsam redundat gloria, & in
Cæsareo quidem jure expressum habetur uxo-
res virorum splendoribus illustrari: quod equi-
dem in spirituali matrimonio Episcoporum
cum Ecclesijs sublimiùs exercetur, de quo In-
nocentius Tertius Cap. Inter corporalia de
translat. Episcop. Neque circa utilitatis evi-
dentiam ambigi potest, quam requirit Ponti-
fex, cùm sit prorsus irrefragabilis adducta ra-
tio. Et quidem ingentes sumptus, qui pro Ca-
nonizatione fiunt, essent profectò damnabiles,
& in Religionibus præsertim nullatenus per-
mittendi, si in illa maxima non interveniret
utilitas; propter quam Octoginta mille octo
regales in caussa, & apparatu Beatificationis
ac Canonizationis Divæ Rosæ Virginis Pe-
ruvianæ dudum impensos, de quibus mihi con-
stat, Illustrissima PP. Prædicatorum Reli-
gio, profusionem dignissimam æstimavit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1350.</absatz-nummer> Et quod ad duos spectat Canonicos<marginalia>Circa duos|Canonicos|comitantes|Archiepis-|copum.</marginalia>
quid circa illos verosimilius videatur, propter
licentiam in Jure contentam, dictum nu. 80.
Jn casu autem præsenti eatenus probandum,
quatenus ille valde specialis est, & supponitur,
quod est ibidem traditum circa competentem
numerum pro Ecclesiæ decenti servitio reli-
ctum, neque nimia sit absentiæ mora futura.
Et ad securiorem reddendam illam pro eo,
quod ad Præbendarios collegas spectat, oppor-
tunè subintrat id, quod habet P. Thomas San-
cius citato Cap. 93. ubi ita scribit n. 4. Secundò
nota, quòd si in hoc casu ceteri Canonici sponte da-<marginalia>P. Thomas|Sancius.</marginalia>
rent distributiones tali Canonico absenti pro nego-
tijs suæ Ecclesiæ, posset illas recipere, quia non est
pura remißio, vel donatio, sed ex justißima caussa<marginalia>Vt queat|stare justa|remissio.</marginalia>
juri conformi. Sic Glossa d. Cap. Vnico. Vers. Vti-
litas, & Dominicus ibidem. Sic ille. In Glossa
autem, quam citat alia est ratio, non quidem
citato in verbo, sed in sequenti Suas. Ubi sic
illa: Quid si illi, quorum lucro prædicta cedebant,<marginalia>Glossa.</marginalia>
remittant, numquid est Canonicus absolutus? Satis
videtur, quòd sic. Instit. de rer. divis. §. per tradi-
tionem, cùm hic non sit additum remissionem non
prodesse supra eodem lib. de rescriptis. Cap. Statu-
tum §. antepenult. & infra de Censibus Cap. Exi-
git in fine. Sic Glossa, & hæc illa est, de qua
nonnulli id sentiunt, quod videri potest suprà
nu. 1344. Non esse autem illam penitus impro-
bandam Doctor tantus, ut vidimus, arbi-
tratur: & quidem non immeritò, quia re-
missionem in casu dicto minimè Concilium
Tridentinum expunxit, in quo fraudis aut col-
lusionis nihil, sed caussa justissima. Duplex
ergo ratio pro casus dicti justificatione succur-
rit. Prima Glossæ, ex eo quòd non sit remissio
prohibita. Secunda ex Scriptore adducto, quia<-P>@@

<-P>non est propriè remissio. In Cap. Statutum
§. citato sic habetur: Si quid autem contra Con-<marginalia>Cap. Sta-|tutum de|rescriptis.</marginalia>
stitutionem præsentem receperit (delegatus) ad ip-
sius restitutionem integram teneatur: nulla eorum,
quibus restitutio facienda fuerit, remissione ulla-
tenus profutura eidem. Sic Bonifacius VIII. In
Cap. Exigit de censibus, tale aliquid extat, ubi
de acceptis à Visitatore Ecclesiastico. Sicut
& Clement. de hæreticis Cap. Nolentes Serm.
Quòd si secus. Ubi de Inquisitoribus. Ex quibus
arguere legitimè potuit Glossa ut in casu, de
quo ibi, non fuerit sublata remissio: quod equi-
dem valde fuit rationi conforme, ubi juxta di-
cta, nulla turpis quæstus umbra, sed Ecclesiæ
caussa ritu decentissimo, & à Sede Apostolica
approbato pertractatur, pro ipsius Ecclesiæ
labore assumpto.</P>
<P>  <absatz-nummer>1351.</absatz-nummer> Quia verò de Inquisitoribus subjun-<marginalia>Circa red-|ditus Ca-|nonicatus|pro Salarij|Inquisito-|rum.</marginalia>
cta mentio, illud circa ipsos loco præsenti op-
portunum occurrit, quod habet D. Gaspar de
de Escalona in Gazophylacio Peruviano Lib. 1.
Par. 2. Cap. 12. n. 18. circa suppressum Cano-
nicatum unum in singulis Cathedralibus Indi-
cis pro ipsorum integrando salario, Virtute
Brevis Pontificij, pro quo in præfati versiculi
initio hanc posuit notam hh., quæ tamen in
margine desideratur; respondet autem hæc ff.
in qua citatur D. Solorzanus Lib. 3. de Indiarum
gubernat. cap. 24. à n. 11. in quo tamen id non
extat, quod ille verbis sequentibus attestatur:
Donde tambien se advierte, que à la renta de esta<marginalia>D. Escalo-|na, ut jus|accrefcendi|neget.</marginalia>
canongia suprimida no se acrece ninguna parte de
las distribuciones quotidianas, por estar declarado
que este derecho solo toca à las Prebendados presen-
tes, por razon de la aßistencia personal. Sic ille.
Ubi quidem si de distributionibus agatur, quæ
sunt à præbenda distinctæ, præfatum assertum
est de subjecto non supponente, quandoqui-
dem, ut ex præmissis liquet, in Cathedralibus
Indicis tales distributiones non sunt: ex quo
habetur compertum Canonicatus suppressi au-
ctoritate Urbani VIII. annuos redditus distri-
butionum quotidianarum ritu conferendos.
Alium autem potest habere sensum, & consi-
deratione dignissimum, juxta id quod quærit
D. Barbosa Tract. de Canonicis cap. 22. nu. 18.
Utrùm scilicet distributiones absentium de-
beantur non solùm actu interessentibus, verùm
etiam alijs, qui juris fictione censentur inter-
essentes, ut qui absunt ex caussa infirmita-
tis, vel in Ecclesiæ suæ utilitatem, vel ob ju-
stam & rationabilem corporis necessitatem?
Qua in serie Inquisitores veniunt, qui Cano-
nicatûs redditus annuos recipiunt interessen-
tium more, cùm tamen fictione tantùm juris
interessentes habeantur. Et sub hac considera-
tione intelligi potest procedere prædictum as-
sertum, dum negativè decernitur, juxta quod
& sequitur apud D Barbosam in hunc modum<marginalia>D. Barbosa,|ut faveat.</marginalia>
responsio: Solùm deberi actu interessentibus con-
stat ex Cap. Vnico. Vers. Statutum de Cleric. non
resid. lib. 6. ubi Bonifacius VIII. indistinctè man-
dat ac statuit ut quotidianæ distributiones ijs Ca-
nonicis & Clericis Collegiatarum Ecclesiarum tri-
buantur, qui divinis officijs adfuerint: atque adeò
cùm eas quoque distributiones complectantur, quas
ij, qui non intersunt, acquirerent, si interessent,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0503.jpg/>
@@1@<SE503>488 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 17.
<duolan 2><-P>necessarium est eas acquiri, & accrescere ijs, qui
intersunt. Hoc idem colligitur ex Concilio Triden-
tino Seßione 21. de Reformat. Cap. 3. ubi decer-
nitur quotidianas distributiones dividendas esse in-
ter obtinentes Dignitates, & cæteros Divinis in-
teressentes. Et clariùs ex Seßione 24. de Reformat.
Cap. 12. ubi statuitur ut distributiones ij, qui statis
horis interfuerint recipiāt, reliqui verò quavis col-
lusione aut remißione exclusa, ijs careant. Facit etiā
quia cùm majorem laborem subeant reliqui Canoni-
ci quando aliquis eorum abest, meritò majoris mer-
cedis loco illis debentur hujusmodi distributiones
jure accrescendi, ex quibus & alijs hanc partem de-
fendit Bartholomæus à S. Fausto de Horis Canon.
Lib. 3. q. 88. me citato in hoc loco, Machado en su
perfeto Confessor l. 4. p. 4. tract. 3. docum. 7. nu. 3.
Hæc doctissimus Præsul.</P>
<P>  <absatz-nummer>1352.</absatz-nummer> Quæ quidem licet hanc partem ve-<marginalia>Contra-|rium ut|stare queat</marginalia>
rosimilem ostendant, non tamen omninò cer-
tam: licet enim juxta allegatos textus distri-
butiones interessentibus sint tribuendæ, eo ta-
men nomine veniunt, qui fictione juris haben-
tur præsentes, & eo titulo peculiares sibi re-
spondentes distributiones accipiunt, unde & in-
teressentes dici queunt. Id autem quod de la-
bore dicitur, nimiùm probat, ijs scilicet, qui
fictione juris pręsentes habentur, nullas esse di-
stributiones tribuendas, quandoquidem ij, qui
revera assistunt, majorem laborem sub-
eunt, illum videlicet, quem fictè præsentes
erant subituri. In quo tamen nihil contra
æquitatem geritur, quia caussa absentiæ, ratio-
ne cujus augetur labor, communis esse omni-
bus potest, quia & abesse queunt; quod cùm
acciderit, alij pro ipsis laborabunt: & conse-
quenter si distributiones absentibus, fictè ta-
men præsentibus, accreverint, ipsis pariter
accrescent. Et ita pro hac parte stat, favetque<marginalia>P. Palaus.</marginalia>
usus & praxis Ecclesiarum Hispaniarum, in quibus
distributiones etsi pro singulis horis sint aßignatæ,
non illas accipit quis dum singulis horis interest, sed
in fine anni, & tunc absentium distributiones di-
viduntur inter eos, qui & realiter præsentes fuerunt,
& fictione juris præsentes reputantur, ut testatur
P. Palaus Tomo 2. Disputat. 3. Puncto 8. num. 8.
qui licet contrarium censeat num. 9. posi-
tionis oppositæ probabilitatem agnoscit, ar-
guens ex eo quòd ex accretione dicta in fictè
præsentibus diminutio divini cultus sequere-
tur: quod equidem non video quomodo possit
ille fundare, cùm ratione illius nulli permitta-
tur abesse, nec titulus aliquis absentiæ novus
emergat, immò pro inter essentia gratum illud
invitatorium pro omnibus horis sit, lucri ob
aliorum absentiam peculiaris, licet nonnihil ex
fictè præsentibus tribuendo minuatur. Neque
urget Cardinalium Declaratio, quam adducit
Nicolaus Garcia de Beneficijs 3. p. c. 2. nu. 465.
ex quo & Trullench Tomo 1. Lib. 1. Cap. 8. n. 9.
ad illam enim dici potest quòd communiter ad
alias, neque authenticas, neque publicatas.
Juxta quæ stat Inquisitoribus ex Canonicatu<marginalia>Applicatio|doctrinæ ad|præsentem|casum.</marginalia>
suppresso distributiones cum sua accretione
concedi, cùm in Ecclesijs Indiarum eadem,
quæ in Hispania praxis habeatur circa annuam
præstationem. Immò & nomine distributio-
num veniunt emolumenta ex mortuarijs &<-P>@@

<-P>anniversarijs, quia cùm præfatum lucrum ex
privilegio habeatur, ad illa se extendit, quæ
communiter nomine distributionum censen-
tur, præsertim quando nullus præter Benefi-
ciatos jus ad illa habet, ut tenet Quaranta
Verb. Distributiones. Vers. Ampliatur Secundò,
& Trullench suprà Dubio 13. nu. 4. & ita praxi
comprobatum invenitur. In quo quidem &
suum est Regio fisco commodum, quia si ex
suppressione Canonicatus hujusmodi nequeat
designatum integrari salarium, ex Regijs est
arcis integritas compilanda, unde eo ex capite
Regium privilegium est, quod favorabiliter
ampliandum: pro quo & magis specialis titu-
lus erga illum accrescit, quòd scilicet decimas,
ex quibus ingens corpus distributionibus ob-
noxium coalescit, ab ipso sunt Contributæ Ec-
clesijs, unde non est mirum, si aliquid ab ipsis
in negotium adeò utile, interventu Pontificiæ
Sedis exigatur: quod erunt fortè qui dicant
sine illa fieri potuisse, ob amplam erga deci-
mas potestatem, de quo aliàs non semel.</P>
<P>  <absatz-nummer>1353.</absatz-nummer> Circa Canonicos peculiaris electio-<marginalia>Circa assi-|stentiam|Canonici|Theologi in|Matutino.</marginalia>
nis, Magistralem inquam, Theologum &c.
non occurrit speciale aliquid, quod possit ad
tribunal conscientiæ spectare, si unum illud
excipiamus, quod nimis delicatè à nonnullis
est Scriptoribus observatum, quos adducit
Trullench suprà Dub. 12. §. 6. eisdem assen-
tiens, & dicens, quòd licet Canonicus Theolo-
gus habeatur præsens in Choro tota die, qua
legit etiam quoad distributiones, non tamen
censetur præsens Matutino, quod dicitur pro
diesequenti in Vespere præcedenti, secundùm
consuetudinem aliquarum Ecclesiarum, pro
quo adducitur Declaratio Cardinalium S. Con-
greg. Concilij 12. Augusti 1628. ut apud D.
Barbosam Tractatu citato Cap. 27. nu. 35. In
quo quidem veneranda illa, quæ ita voluit
Concilij ejusdem decretis exactè consultum.
Sed quamvis ita fuerit, dum de illius auctori-
tate non constat, licet nobis ductu rationis im-
pulsis aliter judicare. Licet enim Matutinum
officium ad diem sequentem spectet, cùm ta-
me&#x0303; jam generaliter ferè sit recept&#x0169;, ut Vespere
antecurrente dicatur; jam illius diei dici offici&#x0169;
potest. Id quod ex concessione Gregorij XIII.
de qua n. 1343. videtur compertum ob verba
illa, Diebus, quibus legunt. Cùm tempus Matu-
tini modo prædicto celebrari soliti pars sit dici,<marginalia>Privile-|gium Greg.|XIII.</marginalia>
in quo habita est lectio. Et quidem si quotidie
legat, manifestum est obligationem non urge-
re ex prædicto fundamento: si quidem Matuti-
num ad diem seque&#x0303;tem pertinet, & cùm lectio
manè sit futura, pro eo tempore nequit obliga-
tio consistere, stante Pontificia concessione. Si
dicatur non posse in diem sequentem differri,
quia in eo non est Matutinum dicendum, cùm
jam sit Vespere dictum. Contra est, quia per se
loquendo Matutinum ad diem sequentem per-
tinet, & ratione privilegij habetur, ut possit
anteponi: gratia autem non debet in ejus, cui
fit, incommodum retorqueri, juxta vulgarem
Juris regulam, quæ est 61. in 6. Quod ob gra-
tiam alicujus conceditur, non est in ejus dispen-
dium retorquendum. Ubi & dici potest per ac-
cidens esse quòd Matutinum suo genuino<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0504.jpg/>
@@1@<SE504>§. I. Capitulum ut queat statuta condere. 489
<duolan 2><-P>tempore non dicatur, de quo non habetur ra-
tio. Pro Indicis autem Ecclesijs id facit, quod
superiùs dictum circa distributiones, in quibus
tota præbendæ substantia consistit, cùm ta-
men Declaratio Cardinalium præfata de se-
paratis procedat, sicut & adversantium asser-
tio: & cùm illæ, quæ prioris generis sunt, non
admittant divisionem, juxta satis probabilem
sententiam, de qua nu. 41. & 77. securè po-
test in hujusmodi casu procedi. Et à præsenti-
bus quidquid est illud, quod Matutino respon-
det emolumenti concedi, si pro Declarationis
adductæ efficacia contendatur: quia ibi lo-
cum habet id, quod ex P. Sancio dictum nu.
1350. quòd scilicet non sit pura remissio, sed
habeat justam caussam: quod & generaliter
currit quando circa obligationem assistendi
non extat irrefragabile fundamentum. Pro
quo est doctrina Covarrubiæ Lib. 3. Variar. cap.<marginalia>Notanda|doctrina ex|Covarrubia</marginalia>
13. n. 3. Vers. Prima, ubi ait, quòd si casus con-
tingat, in quo non constet ob jus Pontificium
scriptum deberi distributiones, sed sit ambi-
guum, poterit consuetudo legitimè præscripta
ambiguitatem interpretari, cùm nihil novum,
nec Juri contrarium apertè sit per illam indu-
ctum. Pro quo & D. Barbosa Tractatu de Ca-
nonicis cap. 23. nu. ult. Id autem quod facere
consuetudo potest, valet etiam probabilis opi-
nio, in qua major est vis, quàm in dubio. Im-
mò quod de interpretatione in ambiguitate di-
citur, ad opinionem revocandum, quandoqui-
dem status dubietatis relinquitur, quando rem
ita se habere verosimiliter judicatur. Et de
Præbendarijs ist hæc, ad quos etiam magna ex
parte Titulus sequens spectabit.</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+3>CAPITULUM</A+3>
<A+2>CATHEDRALIUM</A+2>
<A+1>INDICARUM ECCLESIARUM</A+1>
PRO TITVLO 19.
<A+1>§. I.
De potestate Capituli circa statuta.
Ad Cap. 1.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1354.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>Ictum in illo Capitulum circa di-<marginalia>Quid circa|statuta|D. Barbosa.</marginalia>
stributiones, eas præcipuè, in qui-
bus est præbenda constituta, non posse statuta
conficere, id quod ex D. Barbosa in loco ibi-
dem adducto de Potestate Episcopi comproba-
tum, ejus de Canonicis & Dignitatibus non
viso Tractatu, quia vix edito, unde & in re-
motas has regiones tunc temporis non delato.
Ille ergo Tractatu dicto cap. 42. nu. 15. prædictis
videtur adversari, dum ait statuere quidem pos-
se Capitulum in his, quæ concernunt suam
Communitatem, seu Collegium; & sic circa
negotia, quæ ipsos solos tangunt, & non Epis-
copum, nec statum Ecclesiæ, pro quo Aucto-
res aliquot inducit, & ex Anguiano, pro arbi-<-P>@@

<-P>trio suo absque Episcopo in spectantibus suam
communitatem, id alijs probantibus, de nego-
tijs singularibus, ut quòd certo modo quotidianas
obventiones distribuant. Ubi quidem obventio-
num nomine distributiones videntur indicatæ,
quia solæ illæ quotidianæ sunt, cùm tamen
obventionum sit diversa conditio, quando nota
præfata non discernuntur: licet ex se natæ sint
illas significare, juxta id, quod ex Abbate pro-
ponit Cardinalis Tuschus Tomo 5. Lit. O. Con-<marginalia>Cardinalis|Tuschus.</marginalia>
clus. 61. ubi ait, Obventiones esse verbum generale
comprehendens omnes redditus cujuscumque quali-
tatis sint. Pro quo & Tomo 4. Lit. F. Conclus.<marginalia>Obventio-|num qualis|significatio.</marginalia>
484. nu. 20. ubi de amplitudine significationis.
Ad quod quidem in primis dici potest aliquam
circa distributiones posse admitti probabilem
explicationem, quando scilicet circa substan-
tiam illarum, aut statutam in erectione Eccle-
siæ consuetudinem, non tenditur, sed circa
singularia aliqua, ex quibus sine collusione,
aut fraude apparentibus coloribus venustata,
commodis reciprocis curatur ad continuati la-
boris levamen provideri. In quo quidem nihil
est, quod Episcopi superiorem providentiam
requirat, aut quod lædere jurisdictionis præro-
gativam queat, & ita neque quod possit indi-
gnationem provocare. Deinde dicere possu-
mus obventionum nomine non esse distribu-
tiones comprehensas: quia licet aliquando no-
men istud ad illas extendi valeat, regulariter
loquendo nō ita accidit, sed ut proventus valde
diversi sumuntur: pro quo ipse Dom. Barbosa
citato Tractatu cap. 21. nu. 7. circa finem. Ne-
que obstat quotidianas dici, quia quotidianum
pro frequenti sumi solitum Psal. 41. v. 3. & 15.
Dum dicitur mihi quotidiè. Dum dicunt mihi per
singulos dies. Id est aßiduè, ut exponit Cardina-
lis Bellarminus. Prætereà etiamsi quotidianæ
sint, non ideò etiam distributiones, quia non
ex corpore decimali extractæ, sed aliundè.</P>
<P>  <absatz-nummer>1355.</absatz-nummer> Potest tamen circa id inquiri an<marginalia>Statutum|pænale an|esse possit.</marginalia>
statutum hujusmodi, sicut & alterius generis,
possit adjecta p&#x0153;na firmari? Circa quod ita
habetur in Decisione Rotæ adducta à D. Barbosa
suprà n. 18. Vers. De statutis: Domini dixerunt
prædictum statutum non valere, quia licet Canonici
quarumcumque Ecclesiarum poßint facere statuta<marginalia>Decisio|Rotæ.</marginalia>
in sua Ecclesia sine auctoritate Superioris. Cap. Cùm
omnes de Constitut. Cap. Statutum de hæret. in 6.
Geminianus in Cap. 2. §. Ceterùm nu. 1. de Ver-
bor. significat. in 6. Ferretus Consil. 286. tamen
non possunt statuere super residentia, vel super sta-
tu Ecclesiæ, sine consensu Episcopi. In repet. Cap.
1. q 6. nu. 105. de Constit. Butrius in Cap. Con-
stitutus nu. 15. de rescriptis. Oldradus Consil. 181.
Glossa in Verb. Statutum in Cap. 2. de Verbor. si-
gnificat. Felinus in Cap. Cùm omnes nu. 7. in prin-
cip. de Constitut. Maximè quando statuit circa im-
positionem p&#x0153;næ, quia est jurisdictionis, quæ non
cadit in Capitulum, nisi Sede Vacante, ut post Fre-
dericum de Senis notat Felinus in dicto Cap. Cùm
omnes nu. 9. in sine & nu. 10. Vers. Advertendum.
Sic Rota cum alijs, circa casum, de quo ibi. Sed
quidem cum circa p&#x0153;nam decernat, pro qua
jurisdictio necessaria est, non videtur conven-
tionalis exclusa, in qua neque circa statum
Ecclesiæ, neque circa residentiam statuatur:<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0505.jpg/>
@@1@<SE505>490 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 19.
<duolan 2><-P>pro illa enim necessaria jurisdictio non est, ut
omnes fatentur, & est illa in contractibus fre-
quentissima. Quòd si illam incurri contingat,
non poterit Capitulum potestate coe&#x0308;rciva uti,
quia illa caret, & tunc corruit superiùs adducta
doctrina: unde negotium ad tribunal est con-
scientiæ remittendum: aut ita disponi statu-
tum, quòd pro solutione p&#x0153;næ, si renitentia
adsit, possit Episcopi officium implorari: quod
quidem non videtur conveniens, si Capitulum
auctoritati suæ velit consulere, ut in suis sta-
tutis minimè se Episcopus introducat. Sicut
& Episcopus prudenter se geret, si introductio-
nem recuset, & de sua independentia solicitos
suis eos sinat statutis gubernari, cum Domino
dicens: Quis me constituit judicem aut divisorem<marginalia>Lucæ 12.|v, 14.</marginalia>
super vos? Lucæ 12. v. 14. Pro quo sic tandem
additum in præfata Decisione: Et commodum<marginalia>Rota ut|stet pro|p&#x0153;na.</marginalia>
privatæ cujusque bursæ, non autem divinum cultum
(p&#x0153;na) respicit: licet aliàs, si fuisset communis
omnibus, & in Ecclesiæ utilitatem convertenda p&#x0153;-
na voluisset, ut tradunt scribentes in d. Cap. Cùm
omnes, ubi Abbas n. 3. Felinus n. 7. Imola, & alij,
ut per Decium in 1. Elect. sub. num. 5. de Constit.
Sic Domini. Ubi quod de commodo bursæ di-
citur, ita potest cum respectu ad cultum divi-
num componi, ut eo stante promptiùs & ala-
criùs, quæ ad illum spectant ita statuentes exe-
quantur. Quamquàm neque in hoc vis est ni-
miùm facienda, sed quod dispositio minimè
aliàs reperiri valeat Juris imperio reprobata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1356.</absatz-nummer> Et de privati quidem commodi re-<marginalia>Circa erro-|rem typo-|graphicum|ex quo uti-|lis doctrina|pro Præ-|bendarijs.</marginalia>
spectu in statutis hujusmodi repellendo dictum
nu. 1. præsentis Tituli, ubi tamen sic legitur: In
quo si res ex fine communis boni, & ex proprij com-
modi intuitu transigatur &c. Et posset quidem
juxta dicta commodus sensus haberi, si videli-
cet cum proprio commodo respectus ad com-
mune bonum habeatur: ad Ecclesiæ quidem
promptius & alacrius servitium temporalis
commodi additamentis roboratum. Sed qui-
dem expeditior sensus intentus, quem unius
particulæ defectus à typographo omissæ, red-
didit impeditum. Sic enim debuit apponi: Et
non ex proprij commodi &c. Sic autem usu venit,
ut quod contra proprij commodi noxios respe-
ctus pugnat, amoveri penitus studeatur, ut di-
vinis prævaleant, & ordine præpostero, quæ
esse deberent divinissima, terrenis infecta re-
spectibus, peragantur. Hinc fit, ut post annos
plurimos sacra in exercitatione consumptos,
multi nihil se in via spiritus profecisse, sed pas-
sionum obscuratos & impeditos miseranda ca-
ligine deprehendant. Quorum doctrinâ fulge-
re Ecclesia deberet ut sole luna, sicut de Apo-
stolis Ecclesiæ ipsius voce depromitur. Et quid
illud caussæ? Ideò utique, quia terra interpo-
nitur, & sic Ecclypsim perpetuam patiuntur.
Terra, inquam, quia terreni respectus; unde &
noxiales influxus in Christianum populum,
sicut in lunæ defectu accidit, ex perniciosis
exemplis, ut sua sit alijs condigna laus, qui
quasi luna plena in diebus suis lucent. Eccli 50.
v. 6. Quid inde? Tunc omnis populus simul prope-<marginalia>Eccli. 50.|v. 6. & 19.|& 20.</marginalia>
raverunt, & ceciderunt in faciem super terram,
adorare Dominum Deum suum, & dare preces Om-
nipotenti Deo Excelso, & amplificaverunt psallen-<-P>@@

<-P>tes in vocibus, & in magna domo auctus est sonus
suavitatis plenus. Ecce quid præstet eorum in-
fluxus, qui quasi luna plena in Dei domo re-
splendent, psallentes spiritu, psallentes & men-
te 1. Cor. 14. Vers. 15. Utinam sic omnes.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Ecclesiæ vacationem, quando incipiat.
Ad Cap. 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1357.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uando Episcopus transfertur, non<marginalia>Vacatio â|possessionis|tempore|asserta ab|Auctore.</marginalia>
vacare Sedem donec transtatus pos-
sessionem ejus, ad quam transfertur, accipiat,
dictum n. 8. & ita posse illum in priori admi-
nistrare, pro quo sic ibi: Neque obstat quod ex
Massobrio adducit Diana suprà (scilicet Parte 8.
Tract. 4.) Resolut. 55. §. Terminus, testante re-
solutum esse Episcopum debere ab exercitio ordina-
riæ jurisdictionis abstinere, & Capitulo illam con-
venire, ubi primùm absolutionis suæ testimonium
authenticum habuerit: neque enim de resolutionis
illius qualitate constat cujusnam sit, aut qualis: un-
de communi sententiæ non debet obstare. Hæc
præfato in loco. Contra quæ tamen facit quod
D. Barbosa tradit Tractatu de Canonicis Cap. 42.
nu. 32. ubi ita scribit: Terminus autem præfatus<marginalia>Quid con-|trarium ex|D. Barbosa.</marginalia>
octo dierum currit Capitulo, etiam à die scientiæ
translationis Episcopi ad aliam Ecclesiam; quando
tamen à Summo Pontifice fuerit Episcopus absolu-
tus à vinculo prioris Ecclesiæ, etiamsi non sint ex-
peditæ litteræ vel capta posseßio, ut dicit decisum
Quaranta dict. Vers. Terminum. Lavorius variar.
lucubrat. Tit. 4. de Elect. Cap. 25. n. 17. Solor-
zanus de Iure Indiarum Tomo 2. Lib. 3, Cap. 23.
ex nu. 40. Machado en su perfeto Confessor. Lib.
4. p. 4. Tract. 1. Docum. 5. nu. 3. & 4 Et statim
post translationem absque alio consensu Episcopum
translatum perdere Iura primæ Ecclesiæ censuit Rota
apud Farinacium Decis. 475 parte 1. recent. &
me citato in Collectaneis ad Cap. 1. nu. 5. de tran-
slat. Episcopi. Joannes Antonius Massobrius in
Praxi habendi concursum, requis. 1. Dub. 9. Secun-
dùm Romanam impreßionem, attestatur resolutum
Ecclesiam, à qua volens transfertur, seu quam di-
mittit Episcopus, vacare ab eo tempore, quo idem
Episcopus ab illius vinculo absolvitur in Consistorio
Sanctitatis suæ, etiam ante expeditionem litterar&#x0169;
Apostolicar&#x0169;, vel adeptam posseßionem secundæ Ec-
clesiæ, & posteaquàm hujusmodi absolutionis notitiā
habuerit, etiā ex testimonio seu docume&#x0303;to Secretarij
Sacri Collegij, illicò teneri eum abstinere ab exer-
citio ordinariæ jurisdictionis, eam&#xE8BF;&#x0301; transire in Ca-
pitul&#x0169; tanquam Sede vacante: & ita posse, & debere
Capitulum stat im ea jurisdictione uti, ac Vicarium
juxta Concilij dict. Cap. 9. præscriptum eligere,
Sedemque vacantem publicare, de quo Alzedus in
Praxi Episcopali q. 1. Cap. 4. nu. 94. Hæc ille,
quæ & habet etiam Diana citata Resolut. 55.
Sed solius Massobrij attestatione subjuncta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1358.</absatz-nummer> Sed quidem licet majori testium<marginalia>Quid contra|illum.</marginalia>
numero suam muniat positionem, id profectò
stat, quod citato à Massobrio loco ingenuè pro-
testatur, circa Caput scilicet 1. de Translat. n. 5.
ubi refert Declarationem S. Congregat, Epis-
coporum die 14. Decemb. 1624. approbante<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0506.jpg/>
@@1@<SE506>§. II. Circa Sedis vacationem. 491
<duolan 2><-P>Pontifice, in qua quæ sunt nuper proposita
continentur. Sic enim ante illam scribit: Vtrùm
verò translatus de una Ecclesia ad aliam desinat esse<marginalia>Ex quo &|favor.</marginalia>
Episcopus primæ ubi primùm à Papa ab illius vinculo
absolutus fuit, an verò post adeptam secundæ pos-
seßionem, quæstio est dubia, in qua statim post tran-
slationem absque alio consensu perdere jura primæ
Ecclesiæ censuit Rota Decis. 475. apud Farinacium
p. 1. recent. & super hoc habemus modernam De-
clarationem &c. Hæc ille. Est ergo juxta ipsum
quæstio ambigua, non obstante Declaratione.
In qua mirum est citari ab ipso pro parte, quam
tuetur, Dom. Solorzanum, cùm in citato ab
ipso loco nihil habeat ad intentum conducere
valens: immò eodem Lib. 3. Cap. 5. n. 63. sic in-
quit: & dicitur Sedes vacare donec Episcopus no-<marginalia>D. Solor-|zanus.</marginalia>
vus adeptus fuerit posseßionem teste Hostiensi in
Cap. Olim de restit. spoliat. & Felino Cons. 40.
col. 2. Sic ibi. Quo non obstante sententiæ D.
Barbosæ apertiùs favet Libro eodem Cap. 13.
in quo à nu. 72. celebrem, quam vocat, & me-
ritò, discutit quæstionem, & in fine discus-
sionis n. 86. ita scribit: Quam opinionem ego in<marginalia>Idem.</marginalia>
puncto juris veriorem, & in foro conscientiæ secu-
riorem existimo: quamvis Nicolaus Garcia dict.
Cap. 6. nu. 41. tot exempla Sanctioris & Secretio-
ris Concilij Castellæ referat, in quibus contrarium
declaratum fuit: qui forsitan magis attenta sta-
tus & pacis publicæ ratione, quàm stricti ju-
ris observatione emanarunt. Sic ille. Quod est
equidem difficile, quia Regium Consilium
Episcopus tribuere jurisdictionem non po-
tuit, ut jam translati administrarent. Unde
hoc ad sententiæ, quam est illud amplexum,
debet in verosimilitudinem revocari. Ubi & in-
convenientia manifesta concurrunt, si videli-
cet Episcopus ubi primùm de transsatione cer-
tior redditur, omni circa Ecclesiam, in qua
versatur, jurisdictione privetur, & sic Præben-
dariorum maneat obnoxius injurijs, id quod
D. Solorzanus satis innuit, dum paci publicæ
asseruit à Regio Consilio consultum: neque
enim alius videtur haberi potuisse respectus,
nisi ad præfatas injurias, aut molestias, abeun-
tis jam Præsulis cessante timore. Quod licet
non sit de omnibus suspicandum, pauci equi-
dem ad ciendas turbas sufficient, immò & unus
satis, quos translati zelus studuit, ut frequenter
accidit, in officio continere. Et poterit ille, si<marginalia>Vtilis præ-|monitio.</marginalia>
velit, sententia adeò probabili utens à Rege
præsentatus, ita res disponere ut documentum
authenticum confirmationis, si fortè præce-
dat Bullas, aut Bullæ ipsæ, in eo ipsum inve-
niant loco, qui sit ad rixas vitandas, & pariter
ad auctoritatem suam tuendam opportunus,
intra di&#x0153;cesim inquam, in quo meliùs ille
quod sibi oporteat facere sua in caussa dispi-
ciet, quàm possim ego meis animadversioni-
bus prælusisse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1359.</absatz-nummer> Ubi peculiare dubium occurrit juxta<marginalia>Casus pe-|culiaris cir-|ca desertio-|nem Eccle-|siæ.</marginalia>
rem natam, an Episcopus habens certam no-
titiam Regiæ præsentationis, non tamen in-
strumentum ipsum, possit à sua Ecclesia rece-
dere, illud alibi expectaturus? Ad quod qui-
dem dicendum, si Episcopus velit ea uti licen-
tia, quam ipsi pro spatio trium mensium
Concilium Tridentinum concedit Seßione 23.<-P>@@

<-P>Cap. 1. in quo accipiendum præsentationis in-
strumentum cum alio transmitti solito circa
gubernationem, futurum tale spatium suffi-
ciens verosimiliter arbitratus, posse quidem id
agere, habens pro eo rationabilem caussam,
quam Concilium ibidem eorum conscientiæ
relinquit. Si autem pro diuturniore absentia
non occurrant caussæ aliæ, de quibus ibidem
Concilium, sola illa nuntiatæ extrajudiciali-
ter præsentationis insufficiens est prorsus judi-
canda. Id constat, quia legitimus titulus defi-
cit: neque enim intercedit Christiana charitas,<marginalia>Concilium|Trident.</marginalia>
urgens neceßitas, debita obedientia, ac evidens Ec-
clesiæ, vel Reipublicæ utilitas, quas Concilium
enumerat, & eas vult à Metropolitano, aut
alio, de quo ibidem approbandas. Atqui caussa
dicta minoris est considerationis: ergo non
solùm sine approbatione hujusmodi non lice-
bit, sed neque poterit approbari. Quod ex eo
etiam ostenditur: nam sic tantùm certioratus
non potest à Capitulo recipi translata in eum
jurisdictione ex generali doctrina de necessi-
tate litterarum, quibus titulus firmatur, pro
qua & textus & Doctores adducit Dom. Solor-
zanus suprà Lib. 2. cap. 13. n. 4. & seqq. Quòd
si liceret recessus, etiam & admissio, quia ille
non nisi titulo translationis dici potest licuisse,
unde & in ordine ad effectum legitimè conse-
quendum. Item, recessus dictus in Indijs, &
in distantioribus præsertim provincijs, magnis
est inconvenientibus obnoxius, ex quibus in-
ter alia experimentis frequentibus comproba-
tum, quòd scilicet litteræ tardiùs, quàm puta-
batur, adveniant, ob navigationum incertos
exitus, & nimium quantùm dilatas Indica-
rum classium expeditiones, quod cùm hæc
scribo non sine gravissimis & generalibus in-
commodis experimur. Quid ergo faciet Epis-
copus Ecclesiæ suæ, sponsæ inquam, cui jurata
fides, divortium executus. & alterius non asse-
cutus amplexum intempestivè quæsitum? Ex
quo & videtur non felix faustusq&#x0301;ue futurus
tandem ingressus, ubi temeritatis & ambitio-
nis suspiciones possunt facilè suscitari. Sit ergo
illud licitum, (quod negamus) conveniens ta-
men non est, quidquid humana tentet pruden-
tia persuadere. Sit per portam introitus, quam
Ostiarius aperit, Romanus Pastor, Pastoris
divini Vicarius, non transiliendo maceriam;<marginalia>Ioan. 10.|v. 9.</marginalia>
sic enim translatus etiam Pastor & ingedietur,
& egredietur, & pascua inveniet Joan. 10. v. 9.
& sic factum.</P>
<Z><A+1>§. III.
Circa electionem Vicarij Generalis.
Ad Cap. 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1360.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod à Concilio Tridentino inve-<marginalia>Concilij|Tridentini|decretum|erga electio-|nem Vicarij|ad solum|casum mor-|tis Episcopi|pertinere.</marginalia>
nitur dispositum Seßione 24. cap.
16. de Reformat. non solùm in casu mortis,
sed etiam in translatione procedere affirmat
citatus alibi D. Barbosa Tractat. de Canonicis
cap. 42. nu. 28. qui tamen nu. 55. de casu tan-
tùm mortis loquitur; pro quo & facit Docto-
res dispositionem dictam de Capitulo Ecclesiæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0507.jpg/>
@@1@<SE507>492 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 19.
<duolan 2><-P>Collegiatæ non esse accipiendam protestare
quoad omnia in illa contenta, ex eo quòd Con-
cilium illius specialem non fecerit mentionem,
& solùm de Episcopi morte loquatur. Item
Decretum hujusmodi ad Vicarium Episcopi
non trahendum, ex eodem fundamento. Præ-
tereà non esse intelligendum de judice post
mortem Metropolitani electum pro caussis ap-
pellationis, de quo D. Solorzanus Tomo 2. Lib.
3. Cap. 13. nu. 46. quia pro illo non inserta
mentio, licet nomine etiam Vicarij soleat com-
pellari. Ergo cùm idem videre sit in casu, de
quo agimus, similiter est de illo pronuntian-
d&#x0169;. Nec dici potest in Episcopi Vicario diver-
sam esse rationem, sicut in Collegiatæ Ecclesię,
quia quod ad convenientiam attinet negari
nequit quin sit magna, & discrimen non est in
ipso Concilij Decreto designatum, & qui con-
tenderet in illis locum habere, ex nullo poterit
convinci capite, nisi ex præfato, non scilicet
mentionem de ipsis inveniri. In Judice autem
Metropolitano de convenientia dubitari minùs
multò potest, cùm tribunal tale totum ad caus-
sarum, in quibus juridicè est agendum, judi-
cium dirigatur. Quòd si addatur pro Episcopo<marginalia>Notanda|doctrina|circa iden-|titatem|rationis.</marginalia>
mortuo & translato eamdem esse rationem,
dici in primis potest, non semper in ijs, quæ
gravamen important, ex simili debere argui
ratione, cùm hoc ex jubentium pendeat arbi-
trio, ut est doctrina satis recepta, pro qua plu-
res adducit Dom. Solorzanus suprà Lib. 2. Cap.
21. nu. 42. de quo & Nos alibi. Præterquàm
quòd dici potest eamdem non subesse ratio-
nem, & quæcumque adsit differentia suffice-
re, etiam levis, ut apud eumdem, nu. 43. quod
in casu præsenti videre est: nam in translatione
Episcopi, ut non debeat urgeri Vicarij electio,
illius videtur obstare præsentia, ne jurisdictio-
ne ad eum translata, contra eum, qui nuper
illi erat subjectus, incipiat cum offensione ejus-
dem exultare. Qua verisimilitudine non ob-
stante, quid sit facto opportunius à Nobis di-
ctum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1361.</absatz-nummer> Vicarium Sede Vacante eligi posse<marginalia>Pro electio-|ne Theologi|quæ fa-|ciant.</marginalia>
Theologum, dictum & probatum Asserto 7.
contra quod nihil, quod urgeat, afferri potest,
præter Declarationes quasdam Cardinalium,
ex quibus, uti recentior affertur à D. Barbosa
quædam ex die 28. Augusti 1621. quo tempo-
re nondum prodierat Decretum Urbani VIII.
circa illas, unde vim non habere convincitur,
cùm minimè instructæ, requisitis ab ipso qua-
litatibus proponantur, de quo superiùs dictum.
Licet eidem insistat præfatus Scriptor in Col-
lectaneis ad citatum Tridentini Caput nu. 31.
ad ea referens, quæ in Tractatu etiam citato<marginalia>De Cardi-|nalium De-|claratione.</marginalia>
de Canonicis dixerat Cap. 42. nu. 53. Et qui-
dem nisi ex Declarationibus subsidium ab Au-
ctoribus negantibus haberetur, ex tenore De-
creti ipsius, & constante alia Scriptorum do-
ctrina, firmissimum illis pro parte contraria
fundamentum suppetebat, sic enim ibi: Vica-
rium infra octo dies post mortem Episcopi consti-
tuere, aut existentem confirmare omnino teneantur.
Sic ibi Potest ergo Capitulum demortui Epis-
copi Vicarium confirmare: Atqui Vicarius
Episcopi potest esse Theologus: ergo & illum<-P>@@

<-P>potest Capitulum confirmare. Si dicas statim
sequi, Qui saltem in jure Canonico &c. quod qui-
dem ad confirmandum & constituendum refe-
runtur. Id quidem non obstat, quia ad consti-
tuendum tantùm referri commodissimè potest;
nam illud, Qui sit, circa constituendum signifi-
cationem futuri habet, id est, qui sit futurus,
circa confirmandum autem non potest hujus-
modi vim significationis habere, erit enim sa-
tis incongrua locutio; si enim Jurisperitus non
est, quomodo stare queat ut sit Jurisperitus
futurus. Unde non Qui sit, sed Si sit, dici de-
buisset. Ex quo factum est ut cùm juxta ex-
plicationem dictam futurus usus videretur, pro
eo fuerit Sacra Congregatio consulta, à qua
dicitur Declarationem memoratam prodijsse.
Sublata ergo Declaratione usus posset verosi-
militer sustineri. Cùm ergo illa non videatur
urgere, potest modò, & poterit deinceps, dum
quidquam quod magis urgeat, non prodit, pa-
riter sustineri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1362.</absatz-nummer> Jam quod de controversia illa in-<marginalia>Circa com-|parationem|inter Theo-|logos & Ca-|nonistas.</marginalia>
ter Theologos & Juris Canonici peritos, quis
eorum videretur esse major, dici in præsenti pos-
set, opportunius arbitror suppressisse: siquidem
in ordine ad effectum, de quo agimus, adeò
est probabilitas sententiæ pro Theologis stans
usu sapientium roborata, ut nostro opus non
sit nimis operoso suffragio; sitq&#x0301;ue semper inter
præclaræ utriusque facultatis professores pug-
na erudita futura, dum quisque illam, quam
profitebitur, sit meritò laudaturus. Idque sive
de Vicario agatur, sive de Episcopatu. Circa
quod tamen Joannes Angelus Bossius Tomo 1.
Moralium Parte 1. Titulo 1. nu. 714. post ex-
actum circa comparationem partis utriusque
discursum, ita scribit: Quare hodie ex facto<marginalia>Angelus|Bossius.</marginalia>
summorum Pontificum videtur cessare quæstio, an
Theologus doct us sit in assumptione ad Episcopatum
præferendus docto Canonistæ ubi hæreses non pullu-
lant: cùm videamus paucos Theologos (licet sem-
per tam in Vrbe, quàm alibi non desint insignes &
doctißimi) plurimos autem Iurisperitos creari Epis-
copos. Et certè Tridentinum dict. Cap. 2. Seßione
22. videtur decernere æqualiter juris Pontificij
Doctores & Theologiæ Magistros seu Theologos ad
Episcopatus eligi & promoveri posse: & licet pri-
mo loco ponat Theologos, rectè dici potest id fecisse,
quia Theologia nobilior & præstantior quàm scien-
tia Canonica aut Civilis, ut plenißimè probat
Chassanæus d. part. 8. Considerat. 10. & sex seqq.
Hæc ille ex illis insignibus & doctissimis
Theologis, quos laudat, unus, & qui inter
paucos assumeretur, profectò dignissimus, quod
tamen non assecutus. Juxta cujus judicium
scientia Canonica summorum æstimatione
Pontificum ad Episcopatus aptior reputatur,
quandoquidem ex Canonistis plures, pauci ex
Theologis ad hujusmodi dignitatem assumun-
tur. Sed quidem inæqualitatis hujus ratio non
ex adducto capite, sed aliundè potest, justa ad-
hibita consideratione desumi. Ex eo scilicet
quòd ex sæcularibus plures sint qui sacrorum
Canonum, sicut & civilis juris studio in publi-
cis gymnasijs incumbant, facilius enim & bre-
vius illud, atque ad temporalia commoda uti-
lius judicatur: Theologia autem apud Reli-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0508.jpg/>
@@1@<SE508>§. IV. Circa Dispensationes. 493
<duolan 2><-P>giosos præcipuè viget, Pontifices ergo etsi eli-
gere plures ex Theologis possent, id non fa-
ciunt, prudentissima ducti ratione, ne scilicet
Religiones præcipuis alumnis privent, quibus
illustrantur illæ, & ad sui status conservatio-
nem valde necessarij computantur. Quod ergo
circa priùs nominatam à Concilio Theologiam
à P. Bossio insinuatum, ob præstantiam scili-
cet, & non propter majorem aptitudinem ad
munus Episcopale, ita factum, cùm ita sensus
videatur probare Pontificum: non est equidem
admittendum: cùm revera prædicationis fun-
ctio maximè genuina Episcopatui sit, & quid-
quid secus accidat, scholarum more loquendo,
per accidens se habeat, ut ex præfatis habetur
manifestum. In officijs sacris, cùm de Sanctis<marginalia>Sanctitatis|prærogati-|va in Theo-|logis Epis-|copis.</marginalia>
celebratio occurrit Episcopis, illud pro ipsor&#x0169;
laudibus positum invenimus: Iste est qui ante
Deum magnas virtutes operatus est, & omnis terra
doctrina ejus repleta est. Non illud: Iste est, qui
forenses judicavit caussas, & negotia litigiosa tra-
ctavit, peritia Iuris insignis. Quatuor currenti hoc
sæculo Præsules Sanctor&#x0169; sunt fastis adscripti,
Divi scilicet Carolus Borromæus, Andreas Cor-
sinus, Thomas de Villanova, Frāciscus Salesius,
& Theologi omnes, & Sanctus quidem Carolus
talem se, licet Juris prudentiæ operam dede-
rit, numquàm intermissa prædicatione proba-
vit, gravißimis licet curis occupatus. S. Francis-
cus Salesius Theologiam prætulit: Et ne quid
sibi deesset ad animi culturam, Iuris utriusque lau-
ream summa cum laude Patavij obtinuit. Non
ergo ut judicem ageret, & se muneri Episco-
pali præaptaret. De duobus alijs res est clara,
Religiosi enim. Videant jam Domini Cano-
nistæ an tale aliquid suis possint in laudibus
personare, &, si magnis sint illi dignissimi, qui-
bus non est animus quidquam præfato dis-
cursu decerpsisse. Vide Dianam Parte 7. Tract.
12. Resolut. 34. id quod Resolut. 1. dixerat re-
tractantem, & pro Theologia decernentem
cum excessu probabilitatis.</P>
<Z><A+1>§. IV.
De potestate Capituli circa Dispensationes.
Ad Cap. 6.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1363.</absatz-nummer> <INI2>M</INI2>Ulta in illo circa ipsas, & ut reor,<marginalia>Circa dis-|pensatio-|nem irregu-|laritatis ex|defectu le-|nitatis, quid|videatur|obstare.</marginalia>
sufficienter pertractata. Id au-
tem, quod n. 75. dictum circa irregularitatem
ex defectu lenitatis oportet aliquantum am-
pliùs declarare. Dictum ibi quando bellum
justum est, irregularitatem ex defectu lenita-
tis provenientem, sicut & aliam quamcumque
ejusdem generis, posse dispensari ab eo, cui
ampla facultas conceditur, excepto homicidio
voluntario & bigamia, ut tenent Doctores,
quos adducit & sequitur Diana Parte 4. Tract.
2. Resolut. 69. §. Quid ego. Et idem esse quan-
do homicidium, aut alia singularis irregulari-
tas excipitur, ut Simonia in Bulla Pij V. de
qua ibi. Amplam autem facultatem habere
Capitulum ex eo ostensum fuerat, quod illa sit
Episcopis concessa à præfato Sanctissimo Pon-
tifice, sitq&#x0301;ue Capitulum jure in eôdem succes-<-P>@@

<-P>sor. Sed quidem præfatis videtur obstare tenor
Cōcessionis, sic enim Pontifex: Patriarchis, Ar-<marginalia>Bulla Pij|V.</marginalia>
chiepiscopis, Episcopis, partium illarum, quascumque
personas, à delictis, per quæ irregularitas cōtrahitur,
homicidio voluntario extra bellum commisso, ac
Simoniæ labe dumtaxat excepta &c. Cùm ergo
irregularitas quam judex contrahit ex defectu
lenitatis, ex delicto non veniat, non videtur
virtute concessionis præfatæ posse dispensari.
Et ita tenent citati n. 68. id autem, quod ex
Diana adductum cum limitatione dicta vide-
tur accipiendum, scilicet eum, cui ampla fa-
cultas conceditur, excepto homicidio volunta-
rio & bigamia, posse in irregularitate ex defe-
ctu lenitatis dispensare, quando scilicet ita
ampla est, ut non habeat exceptionem dictam,
quòd videlicet ex delicto proveniat. Non ergo
poterit dispensare Capitulum, quia neque Pa-
triarchæ, Archiepiscopi, & Episcopi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1364.</absatz-nummer> Sed quidem posse illos n. 71. pro-<marginalia>Absoluta|facultas|ostenditur.</marginalia>
batum juxta tenorem privilegij insinuatum
ibi, sed non exhibitum. Sic ergo sanctus illius
Auctor ante præfatam clausulam: Hac igitur<marginalia>Bulla ea-|dem.</marginalia>
consideratione ducti, aliàs dilectis filijs Fratribus
Ordinum Mendicantium in Indiarum partibus de-
gentibus, cum personis, quæ tam ex delicto, quàm
ex non delicto, irregularitatem contraxissent, super
irregularitate hujusmodi dispensandi in aliquibus
casibus facultatem conceßimus. Hæc ibi. Licet
autem concessio pro Ordinibus Mendicanti-
bus ad solos casus aliquos asseratur directa, am-
plissima sanè est, & eatenus ad aliquos tantùm
casus, quia exceptum homicidium volunta-
rium, & Simonia, ut in adducta concessione.
Quibus extantibus, quòd concessio præfata
ad Episcopos etiam spectet. n. 71. probatum,
quia minimè apparet credibile minus eis Pon-
tificem voluisse concedere, quàm fuerat Reli-
giosis concessum. Tum etiam quia allata con-
cessionis verba id non evincunt, nullo enim
modo negatur in ipsa dispensationem posse pro
irregularitatibus ex delicto non provenienti-
bus impertiri. Quod enim dicatur posse à de-
lictis, per quæ incurruntur, absolvi, cum fa-
cultate dispensandi circa alias, potest sine ullo
inconvenienti componi. Quid enim obest dis-
pensatio circa quasdam cum absolutione à de-
lictis dispensationi erga alias, quæ sunt sine
delicto contractæ, aut è converso? Ubi &
absolutio dicta non est limitationis nota, sed
extensionis, quòd scilicet dispensetur, etiam
si delicta intervenerint, à quibus debeant sic
delinquentes absolvi. Et ita intellexisse vide-
tur privilegium dictum doctissimus P. Vera-
cruz, ut testatur P. Joannes Baptista in Animad-<marginalia>Fr. Ioannes|Baptista.</marginalia>
versionibus pro Confessarijs Indorum fol. ult. pag. 2.
ubi ita scribit: Vbi etiam dicit quòd Pius V. con-
ceßit omnibus Episcopis & Archiepiscopis in novo
Orbe, ut poßint cum omnibus fidelibus dispensare in
omni irregularitate, excepta illa, quæ ex homicidio
voluntario extra bellum, & ex Simonia. Sic ille,
juxta legitim&#x0169; concessionis intellect&#x0169;. Pro quo
& faciunt sequentia verba: Quæ irregularitate&#x0303; ex<marginalia>Bullæ te-|nor.</marginalia>
alijs, quam ex caußis prædictis contraxerint, super
irregularitate hujusmodi, ex quibuscumque caußis
præterquàm homicidij, & occasione Simoniæ con-
tracta. Hæc ibi, quæ satis quidem videntur<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0509.jpg/>
@@1@<SE509>494 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 19.
<duolan 2><-P>perspicua, ut meritò dici citato nu. 75. potue-
rit sic: Vnde licet sint Doctores, qui apud eum-
dem (Dianam) ibidem, & Resolut. sequenti cen-
seant Episcopos non posse in irregularitate ex de-
fectu lenitatis dispensare, quorum sententiam ipse
probabilem reputat: in casu autem nostro nequit
de facultate dicta dubitari ob specialem Conceßio-
nem. Sic tunc censui, & censeo modò, etsi
sciam dubitasse aliquos, sed immeritò. Quod
autem circa judicium Dianæ dictum erga sen-
tentiam negantem Episcopis prædictam facul-
tatem, convenientiùs fuisset, si illum probabi-
liorem judicasse fuisset affirmatum, cùm reve-
ra ita sit, ut non solùm probabiliorem asserat,
sed sequendam, si de Prælatis Religiosis erga
subditos non loquamur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1365.</absatz-nummer> Quod cùm ita sit mirari juvat quo-<marginalia>Diana à|D. Arauxo|sinistrè ad-|ductus.</marginalia>
modo Dom. Arauxo pro negativa eum senten-
tia adducat in Decisionibus moralibus Parte 1.
Tract. 2. alias 11. Quæst. 11. n. 3. e&#x0169; citans Resol.
69. ubi & Nos, & etiam 70. ubi tamen idem
firmat, licet de Prælatis regularibus erga subdi-
tos ibi ex professo disquirat, juxta dicta nuper.
Citat etiam ipsum ex Tomo 7. Tract. 2. Resol. 26
ubi tantùm ait utramque sententiam esse satis
probabilem, & aliquomodo videtur affirmati-
væ favere. Ipse autem Dom. Arauxo negati-<marginalia>Quid ille|circa usum.</marginalia>
vam amplectitur; qui tamen in fine statuit
non esse condemnandos Episcopos, qui cum
judice laico ex rationabili caussa quandoque
dispensant: quia nullus condemnandus est ex
eo quòd in materia favorabili, & sine præju-
cio tertij, sequitur opinionem probabilem. Et-
enim una ex conditionibus concurrentibus in
opinione probabili est quòd possit sequi tuta
conscientia; alioquin probabilis non esset.
Opinio autem affirmativa talis est, & valde
quidem probabilis, ab intrinseco & ab extrin-
seco. Cùm tamen in materia favorabili, qua-
lis est ista, non requiratur intrinseca probabi-
litas, sed sufficiat extrinseca virorum non in-
fimæ notæ. Quis enim dicere audeat opinionem<marginalia>D. Arauxo.</marginalia>
relatā, quæ pro se habet tot tantosque Auctores Iuris
& Theologiæ strenuè peritos, ut Cajetanum, Na-
varrum, Suarium, Covarrubias, Leßium, & alios
recensitos, non esse probabilem, saltem extrinseca
probabilitate, & sufficienti excusare à culpa Episco-
pos, qui ei se conforment, & juxta illam operentur?
Quæ sunt verba præfati Scriptoris. Cujus do-
ctrina optima quide&#x0303; est, & quę deberet materijs
alijs pariformiter applicari. Et quod attinet ad
Patrem Suarium errat citatio, non enim Dis-
putatio. 27. est. sed 47. Sect. 6. in fine. ubi sen-
tentiam prædictam non tenet, sed potiùs op-
positam: illud tamen addit, quod est præsenti
instituto consonum, scilicet eos, qui possunt
ex privilegio dispensare in irregularitatibus
cum exceptione homicidij voluntarij, posse in
hac irregularitate dispensare, quia sub homici-
dio voluntario non comprehen ditur illud, quod
justè fit. Id quod Religionibus Mendicanti-
bus asserit convenire erga proprios cujusque
Religiosos.</P>
<P>  <absatz-nummer>1366.</absatz-nummer> Facultates Indiar&#x0169; Episcopis concedi<marginalia>Circa fa-|cultates|Episcopis|concedi|solitas.</marginalia>
solitas non transire ad Capitulum clarè osten-
sum n. 86. licet non defuerint quidam aliter,
sed meo judicio videri plusquàm improbabiliter<-P>@@

<-P>sentientes. Et n. 87. probatum non posse mori-
ente Episcopo, eligendo Vicario ab ipso com-
mitti, eo quòd incerta illi persona sit, nec possit
satis idonea per experimentalem, aut ipsi æ-
quivalentem notitiam judicari. Videtur au-
tem validam designationem futuram, si Epis-
copus Vicarium suum designet, si à Capitulo
fuerit confirmatus, juxta dispositionem Con-
cilij Tridentini, de qua n. 1361. designato
etiam alio, si à Capitulo non confirmetur, ut
frequentiùs accidit. In quo quidem quod ad
rem ipsam attinet, nulla apparet implicatio.
Sed non videtur quomodo esse conveniens
possit talis disponendi modus. Si enim Vica-
rius ipsi videtur idoneus, designet illum, & id
incertæ Capitularium confirmationi non re-
mittat, in quo sua esse inconvenientia possunt,
ob repulsam cum peculiari affectatione erga
illum, qua designatione præfata in officio pro-
gredi Episcopus conabatur, unde & in ipso no-
vus titulus offensionis, & qui illam solent in-
fausti effectus cōcitari. Et quod de communi-
catione dictum respectu Præbendariorum, ut
scilicet non sit necessarium ut qui in di&#x0153;cesi
laborabunt, & facultatum sint usum habituri,
eam cogantur peragrare; eò tendit ut Præben-
darij ex eo titulo non teneantur Ecclesias de-
serere, ut possent fortè nonnulli sibi minùs
attenti persuadere. Et eo pacto visitationem
assumere ipsis prohibitam, juxta dicta Cap. 4.
Assert. 4. Ubi & illud occurrit observatione
dignum, in ijs, quos Episcopus ad functiones
ipsi concessas delegaverint, non expirare com-
missas facultates Episcopi interitu, etiāsi nulla
facta delegatione moriatur. Id quod ex tenore<marginalia>Peculiaris|pro comis-|sione illarum|& doctrina|notanda|circa ipsam.</marginalia>
concessionis constat, dum sic dicitur: Prædictas
facultates communicandi Sacerdotibus idoneis, qui
in ejus di&#x0153;cesi laborabunt, & præsertim tempore sui
obitus, ut Sede Vacante sit qui poßit supplere &c.
Sacerdotes ergo idonei post mortem supplere
possunt, etiam ante tempus obitus delegati,
sic enim præ se fert verborum contextus, ut
illud Præsertim tempore sui obitus non ita acci-
piendum est, ut tunc præsertim fieri commissio
debeat, ne si desit, qui possint supplere defi-
ciant: sed amplior & favorabilior sensus, satis-
que congruus ille est, quem & Pontificis con-
firmat intentio, dum vult post mortem non
debere deesse, qui suppleant. Id quod etiam
ex sequentibus elucescit, dum sic ibi: Vt Sede
vacante sit qui poßit supplere, donec Sedes Aposto-
lica per delegatos, vel per unum ex eis, alio modo
provideat. Ubi notandum illud, Vt Sede vacante
sit: de singulari enim est sermo ab Episcopo
diligendo, in quo plenitudo resideat faculta-
tum. Quinam ergo delegati illi, de quibus
postea per delegatos? Non equidem alij, nisi
quos ante obitus tempus designarat. Quibus
tamen illud quod sequitur, videtur obstare:
Quibus delegatis auctoritate Apostolica facultas
conceditur Sede vacante, in casu neceßitatis con-
secrandi Calices, Patenas, & Altaria portatilia
sacris oleis, ab Episcopo tamen benedictis. Hæc
enim nimis ampla videtur concessio pro Sacer-
dotibus, quibus aliquam aut aliquas facultates
Episcopus delegaverat. Ad quod quidem di-
cendum videtur, cùm ad commissionem Sa-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0510.jpg/>
@@1@<SE510>§. IV. Circa Ecclesiæ violatæ reconciliationem. 495
<duolan 2><-P>cerdotes idonei requirantur, non esse cur non
debeant memoratæ actiones delegari, cùm re
ipsa delegatis ab Episcopo committantur à
Sede Apostolica, dum aliud ab ipsa non pro-
videatur. Deinde commissio unius aut alterius
facultatis minoris momenti non reddit dele-
gatum, quatenus eo nomine majus aliquid de-
signatur. Unde in casus contingentia non est
temerè, sed consideratione & consilio adhibi-
tis procedendum. In quo & Episcopos opor-
tet esse cautissimos, & quæ per se ipsos exe-
qui commodè possunt, expediet valdè ut alijs
minimè committantur.</P>
<Z><A+2>DIFFICULTAS</A+2>
<A+1>PECULIARIS
Circa pollutam Ecclesiam consecratam Sede
vacante.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1367.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Uper sic visum in Limana Ca-<marginalia>Reconcilia-|tio an|queat vir-|tute facul-|tatis dictæ|præstari.</marginalia>
thedrali ex effusione sanguinis,
circa quod est diversimodè ju-
dicatum. Et modò occasione concessionis
præfatæ, juxta quam licet delegatis usus sacro-
rum oleorum in consecratione Calicum, Pa-
tenarum, & Altarium portatilium, quæstio in-
cidit circa Ecclesiæ reconciliationem, in quo
pars affirmativa videtur verosimilis, quia plus
id est, & ratione necessitatis concessum, cùm
tamen pro reconciliatione Ecclesiæ major vi-
deatur esse necessitas. Sed quidem cùm conse-
cratio oleis ab Episcopo benedictis sit facien-
da, in reconciliatione cum proportione proce-
dendum, ut aqua sit ab Episcopo etiam pecu-
liari illa benedictione, quæ in Pontificali ha-
betur, benedicenda cum sale scilicet, cinere,
& vino. Id quod non erit commodè factibile,
cùm Episcopus, qui benedicere possit, non ad-
sit, neque, ab aliquo ex distantibus, nisi post
longum temporis spatium expectari, cùm ta-
men reconciliationis necessitas urgeat. Nec
credibile sit pro hujusmodi effectibus aquam
sic benedictam asservari. Quid ergo tunc? Li-
cebítne aquam communi benedictione sacra-
tam ad hujusmodi ministerium adhibere? Tit.<marginalia>Quid per|privilegia|Religio-|num.</marginalia>
12. nu. 262. & seq. privilegium adduxi, juxta
quod à Regularium Prælatis id fieri queat,
quod & tradunt adducti in Additionibus nu. 25.
Ex quo videtur idem posse à prædictis fieri
delegatis. Regulares enim aqua ab Episcopo
benedicta debere uti per se loquendo affirmant
adducti citato n. 263. ratione autem necessi-
tatis, quod est dictum indulgetur. Ex quo vi-
detur argui pro delegatis posse, ex ratione simi-
li, immò & rationis identitate. Quod quidem
videtur satis probabile.</P>
<P>  <absatz-nummer>1368.</absatz-nummer> Sed quia & delegati hujusmodi de-<marginalia>Quid in to-|tali defectu.</marginalia>
esse possunt, ut in casu præfato vidimus acci-
disse, videndum quid fieri in similibus queat.
De quo Diana diversis egit in locis, sed præ-
cipuè Parte 11. Tract. 8. Resolut. 23. Ubi sen-
tentiam Pauli Piasezij adducit, de qua & No-<marginalia>Noctinot.</marginalia>
ctinotius Verb. Ecclesia polluta nu. 15. qui ita<-P>@@

<-P>scribit: Piasezius docet (in Praxi Episcopali
par. 1. cap. 2. arti. 4. n. 7.) quòd ubi reconcilia-
tio non potest haberi statim ab Episcopo, debeat la-
vari Ecclesia cum aqua exorcizata, & interim ce-
lebrari in ea, donec reconcilietur per Episcopum,
Cap. finali de Consecrat. Ecclesiæ. Sic ille pro
casu, de quo agitur eximius futurus fautor, si
uti relatio proponitur, docuisset, cùm tamen
aliquid sit omissum, in quo multùm potest
esse momenti, sic enim Auctor: Vbi etiam re-<marginalia>Paulus|Piasezius</marginalia>
conciliatio haberi non posset, posset ex permißione
Episcopi lavari Ecclesia polluta aqua exorcizata, &
celebrari interim donec reconcilietur per Episco-
pum. Sic Piasezius ad effectum dictum requi-
rens Episcopi permissionem, seu veriùs licen-
tiam, quam posse dari sunt qui sentiant, ut vi-
deri apud citatos potest. Sic enim prior Vers.
Non nego, & alter n. 17. apud quos alij. Nec
dubitarem Piasezij sententiam, si uti à Nocti-
notio proponitur, apud ipsum extaret, securam
pro praxi asserere, licet eam præfati, sicut &
nonnulli alij eam vereantur amplecti, quia ci-
tata Praxis secundò est Romæ impressa & à
Censoribus Romanis correcta, unde dicta sen-
tentia uti verosimilis & in praxi nullum ha-
bens inconveniens approbata. Sed verò non
ita, sed cum limitatione permissionis & licen-
tiæ Episcopi, quo pacto non est casui præsen-
ti adaptabilis, cùm de Sede vacante procedat.<marginalia>Circa Cap|final. de|Consecrat.|ut queat|induci.</marginalia>
Et quidem adductum Cap. finale de Consecrat.
ita manifestè de Ecclesia non consecrata de-
cernit, ut incredibile sit à Piasezio de conse-
crata fuisse intellectum, quod ipsi objicitur, sic
enim incipit: Si Ecclesia non consecrata, & sic
clauditur: Est tamen quàm citius fieri poterit,
consecranda. Unde alia videtur Auctori fuisse
mens, & quod ad ablutionem spectat sic ibi:
Aqua prorsus exorcizata lavetur. Et statim addi-
tur: Ne divinæ laudis organa suspendantur. Ex
quo sumi fundamentum potuit pro Ecclesia
consecrata, quia si in ea, quæ consecrata non
est, magnum reputat inconveniens Gregorius
IX. ut divinæ laudis organa suspendantur, id
equidem in consecrata plus urgebit. Cùm ergo
usus pro divinis officijs accelerandus sit, licet
solemnis reconciliatio differenda, convenien-
ter pro eo adhibenda profertur ablutio, quæ
in non consecrata debet adhiberi, ne sine
cæremonia aliqua sacra usus hujusmodi re-
vocetur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1369.</absatz-nummer> Propiùs ad institutum accedens lo-<marginalia>P. Avila ut|videatur|favere.</marginalia>
cutus P. Avila de Censuris Parte 5. Disputat. 7.
circa Dubium 3. ubi ita scribit: in Conclus. 2. Si
Episcopus abest, & non potest advenire Episcopus ad
reconciliandam Ecclesiam: tunc de licentia ejus,
vel sui Vicarij posset celebrari. Ita Sotus Arti. 3.
(scilicet quæst. 2. dist. 3. in 4. sent.) circa ad 2.
argumentum Dicto 4. ubi addit minorem caussam
requiri ad celebrandum in Ecclesia violata, quàm
extra locum sacrum. Sic ille, qui licet de Vicario
loquatur Episcopi, non debet ejus assertio ad
lilum arctari, cùm in Vicario Sede vacante non
minor, immò major resideat auctoritas, sitq&#x0301;ue
ratio eadem, necessitas inquam P. Avilam se-
cutus Diana citata Resolut. 23. Vers. Non nego,<marginalia>Sicut &|Diana.</marginalia>
ubi sic post allegationem citati Patris: & ideò
si distans Episcopus non poßit ad reconciliandam<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0511.jpg/>
@@1@<SE511>496 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 19.
<duolan 2><-P>Ecclesiam venire, de licentia Vicarij licebit in illa
celebrare. Sic ille, adducto etiam Cardinali
Lugo, qui Tomo de Sacramentis Disput. 20. n. 63.<marginalia>Et Cardi-|nalis Lugo.</marginalia>
sic habet: Potest tamen Episcopus ex caussa neces-
sitatis dispensare, & tanta potest esse neceßitas, ut,
non sit recursus ad Ordinarium, si poßit absque ejus
licentia celebrari. V. g. Si in die festo populus non
habet aliam Ecclesiam, in qua poßit Missam audire.
Hæc Cardinalis: qui de Episcopo locutus priùs,
cùm de recursu egit statim, non ad Episcopum,
sed ad Ordinarium habendum dixit, indicans
posse illum etiam ad Ordinarium haberi, qui
Episcopus non sit, & ita ad Vicarium genera-
lem, unde & P. Avilæ meminit n. 62. cujus &
doctrinam amplectitur cit. n. 63. quatenus ea-
dem est, quæ & illorum, quos refert pro cele-
bratione cum licentia Episcopi: sic enim &
tenet P. Suarez Tomo 3. Disputat. 81. Sect. 4.
Vers. His positis, in 3. p. & P. Fagundez Lib. 3.
de. 1. Præcepto Ecclesiæ Cap. 13. nu. 2. quorum<marginalia>PP. Sua-|rius & Fa-|gundez, qui|& defensi.</marginalia>
rationem impugnat ex eo deductam, quòd
Episcopus potest dare licentiam celebrandi in
loco non consecrato: ergo & in loco, qui per
violationem quodam modo amisit consecratio-
nem. Non enim videtur legitima cōsequentia:
quia Episcopus de jure cōmuni potest deputare
Oratorium saltem public&#x0169; non consecratum ad
celebrand&#x0169;, absq; necessitate & tamen sine ne-
cessitate nequit licentiā concedere ad celebran-
dum in Ecclesia violata: ergo non est similis
ratio pro illis, unde solùm necessitatis titulum
pro licentia dicta videtur agnoscere. Sed qui-
dem prædicta ratio potest sustineri: Nam stan-
te potestate in Episcopo ad licentiam pro loco
non consecrato, non est cur debeat negari in
illo similis ad Ecclesiam violatam; licet enim
plus aliquid videatur hoc esse, non tamen ali-
cubi prohibitum invenitur, & quod ratione
necessitatis pariter verosimile comprobatur.
Itaque ratio, quam dictus Auctor reddit, à
præfatis debet subintellecta censeri. Ubi &
addi potest esse in prædictis suum modum æ-
qualitatis: licet enim locus publicus in eo ex-
cedat, quòd violatus non sit, in Ecclesia tamen
id habetur pro majori convenientia quòd sit
locus Dei cultui consecratus, cujus consecratio,
etiam post violationem perseverat.</P>
<P>  <absatz-nummer>1370.</absatz-nummer> Quidquid de hoc sit, sententia Car-<marginalia>Cardinalis|Lugo ut|minùs fa-|vere videa-|tur.</marginalia>
dinalis ex eo non videtur casui præsenti con-
gruere, quòd de necessitate loquatur, quam
ejus declarat exemplum, si videlicet non sit alia
Ecclesia, in qua die festo populus Missam
possit audire. Cùm tamen Limæ quadraginta
aliæ sint, in quibus posset impleri præceptum.
Sed quidem generalis doctrina ab Auctore
præmissa eum sententiæ, de qua agimus, fau-
torem ostendit, dum ait, ut ex eo positum:
Potest tamen Episcopus ex caussa neceßitatis dis-
pensare &c. Vidimus tamen, cùm de recursu
agit, non Episcopi, sed ordinarij nomen indu-
xisse, quo & Vicarius Sede vacante compre-
hensus. Licet autem exemplum ab eo sit dictæ
necessitatis adductum, illud genera alia neces-
sitatis non probat exclusa, quando & major
esse illa potest, ut in casu nostro, violatæ sci-
licet Metropolitanæ Ecclesiæ. Quantùm enim
esset in ea inconveniens, si ut locutus superiùs<-P>@@

<-P>Pontifex, divinæ laudis organa suspendantur? Et
quidem præfatus Cardinalis in allato exemplo
de illo locutus casu, in quo sine licentia posset
celebrari. Ubi enim illa adest, minor est suffi-
ciens, & satis est juxta Auctores adductos, si
Episcopus absit, & non possit advenire, ut li-
centiam concedere Vicarius Sede vacante pos-
sit, immò & non vacante, propter eandem ra-
tionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1371.</absatz-nummer> Aliter etiam philosophari possumus<marginalia>Modus|alius philo-|sophandi|verosimilis.</marginalia>
juxta sententiam, de qua nu. 263. Tituli præ-
sentis, juxta quam Prælati Religionum possunt
reconciliare Ecclesias aqua ab ipsis benedicta,
si alia non suppetat in absentia Indicorum
Episcoporum, & saltem per duas distent di&#x0153;-
tas, quod & tenet P. Mascarheñas Tractatu de
Sacramentis 5. Disput. 5. nu. 320. cum alijs, de
quibus ibi. Quod quidem privilegium ad pro-
prias eorum spectat Ecclesias, sed videndum an
possit ad alias extendi, & ita in nostro casu
locum habere. Circa quod verosimilis esse po-
test affirmatio, pro qua privilegium Pauli
Tertij, de quo nu. 261. non obscurè videtur
suffragari, sic enim ibi post alia: Et vestes sa-<marginalia>Privile-|gium Pauli|III. pro|Societate.</marginalia>
cerdotales, Pallas, Corporalia, Calices, Altaria,
C&#x0153;meteria (si Episcopus, qui ea faciat, Catholicus
ibi non adsit) benedicere, ac profanatas Ecclesias
reconciliare poßint. Sic Pontifex ubi quod ad
profanatas Ecclesias pertinet satis compertum
apparet: quòd autem ad proprias non debeat
arctari, ex eo ostenditur, quod circa præceden-
tia conceditur, & ad ea, quæ ad externos spe-
ctant, extendi probatum Cap. 10. Tit. 12. Dicto
4. nu. 260. Deinde etsi concessio de ijs tan-
tùm, quæ ad usum proprium attinent videatur
expressè procedere, necessitatis casus pro alijs
minimè exceptus reperitur, unde potest ad il-
lum verosimiliter applicari. Jam enim vidimus
quantam habeat vim hac in caussa necessitas,
quando & sine Ordinarij licentia, quod est pro-
fecto à communi jure exorbitans, potest in ne-
cessitate celebrari. Quod multò plus est, quàm
extensio facultatis, de qua agimus, dum à Ca-
pitulo Regularis Prælatus ad illam invitatur.
Et in privilegio dicto, in quo pro erigendis
Ecclesijs & alijs circa ipsas facultas attribuitur,
sic additur, Sine alicujus præjudicio, quæ qui-
dem & ad sequentia meritò quis asserat refe-
renda. In hujusmodi ergo concessionibus, &
illorum usu, quando præjudicium nullum est,
sed potiùs utile & exoratum obsequium, id
quidem minimè est Pontificiæ menti contra-
rium. Et ex hujusmodi praxi id habetur, quod
ex præfatis nequit modis obtineri. Licet enim
licentia concedi possit ut in Ecclesia celebre-
tur, ex eo non tollitur quo minùs violata re-
maneat, unde & debet à superveniente Epis-
copo reconciliari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1372.</absatz-nummer> Sunt quidem nonnulli asserentes eo<marginalia>Ecclesia an|reconcilia-|tur celebra-|tione Missæ|in illa.</marginalia>
ipso quòd in Ecclesia violata Sacrificium Mis-
sæ celebretur, amissam ipsi sanctitatem resti-
tui, & reconciliatam censeri. Sic P. Sà Verb.
Ecclesia nu. 19. & in 2. editione Lugdunensi ad-
duntur pro eodem Navarrus, Toletus, & P.<marginalia>Qui affir-|ment aut|probabile|censeant. &|qui melius|negent.</marginalia>
Suarez cum manifesta falsitate. Tenet etiam
Diana Parte 1. Tractat. 14. Resolut. 69. & P.
Avila citata Disputat. 7. Vers. Castro respondet,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0512.jpg/>
@@1@<SE512>§. IV. Circa Ecclesiæ violatæ reconciliationem. 497
<duolan 2><-P>eumdem Castrum adducens ex Lib. 2. de lege
p&#x0153;nali Cap. ult. ubi sic censet: valde sibi pro-
babilem videri ejus sententiam affirmat. Sed
illam omni fundamento carere judicat & pro-
bat Cardinalis Lugo suprà n. 62. & ante illum
P. Layman Lib. 5. Tract. 5. Cap. 5. nu. 12. Vers.
Addendum. Et præter alia, quæ contra illam
objiciuntur, argui validissimè potest ex Cap.
Aqua de Consecrat. Eccles. in quo reconciliatio<marginalia>Cap. Aqua|de conse-|crat. Eccle-|siæ.</marginalia>
Ecclesiæ per Sacerdotes simplices fieri prohibetur,
& sic additur: Quia licet Episcopus committere
valeat, quæ jurisdictionis existunt, quæ ordinis ta-
men Episcopalis sunt, non potest inferioris gradus
Clericis demandare. Sic Pontifex. Tunc ultrà
Communis Doctorum sententia, de qua supe-
riùs, firmat posse Episcopum licentiam conce-
re ut in violata Ecclesia celebretur; ergo & ut
per Sacerdotes simplices reconcilietur. Patet il-
latio, quia per celebrationem Missæ reconci-
liatur. Dici potest à Pont fice tantùm prohi-
beri reconciliationem ritu solemni, qualis ex
veteri more in Pontificalibus præcessit, & quo
ad substantialia in eo habetur, quod Clemen-
tis & Urbani VIII. auctoritate vulgatum. Sed<marginalia>Validè pro|sententia|negante|arguitur.</marginalia>
contra est, quia immeritò magnus ille recon-
ciliationis labor Episcopis indiceretur; si per
solam celebrandi licentiam ille posset evitari.
Ite&#x0303; prohibitio talis esset inutilis, ut constat, cùm
sine reconciliatione dicta posset facillimè illa
stare, quæ per solam Missæ celebrationem ab
Episcopo posset adhiberi. Prętereà recōciliatio
absolutè loquendo nōjurisdictionis, sed ordinis
Episcopalis asseritur, unde sine fundame&#x0303;to ab-
soluta assertio ad specialem adstringitur; sine
ratione item, ex eo enim fieret, quòd si propter
sanctitatem sacrificij labes violationis abster-
gitur, ex celebratione pariter debet Ecclesia cō-
secrata censeri, si ita accidat, ut per ignorātiam
aut malitiam Sacerdos in illa celebret, quæ
nondum fuerat consecrata: quod quàm sit ab-
surdum statim apparet. Quod ergo ad nego-
tium istud spectat ex sola Ecclesiæ dispositio-
ne dependet, ut illa dicatur Ecclesia consecrata
& benedicta, quæ peculiaribus Ecclesiæ cære-
monijs fuerit Deo dedicata: quod & in recon-
ciliatione pariter accipiendum: in illa enim
quasi de novo Ecclesia dedicatur, dum conse-
crationis & benedictionis impedimenta remo-
ventur. Cúmque ab Ecclesia nullus alius sit
institutus ritus pro præfatis, nisi qui in sacris
Cæremonialibus proponitur, quidquid aliàs
confingitur, solido est fundamento destitutum,
unde neque apparet ab intrinseco probabile;
an autem ab extrinseco, viderint alij, dum Au-
ctores citati satis per trāsennam videntur quę-
stionem delibasse potiùs, quàm ut par erat, per-
tractasse.</P>
<P>  <absatz-nummer>1373.</absatz-nummer> Cùm ergo res sic se habeat, in casu<marginalia>Clauditur|resolutio.</marginalia>
nostro reconciliatio facta modo dicto Episco-
pum à labore solemnis reconciliationis eximet;
neque Ecclesia diu erit irreconciliata secun-
dùm Communem bene sentientium persuasio-
nem. Quòd si dicatur juxta modum reconci-
liationis dictum probabiliter tantùm reconci-
liatam debere existimari, unde & posse recon-
ciliari legitimo Ecclesiæ ritu. Occurrendum<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
revera reconciliatam quantùm ad ritum legiti-<-P>@@

<-P>mum attinet^. ex eo autem quòd videtur obstare
ratione Ministri, ab Ecclesia suppleri ne ite-
rata reconciliatio repetitione sacrarum cære-
moniarum cum scandalo videatur. Pro quo est
citatum Caput Aqua, in quo sic citatus Hono-
rius: Quod autem mandantibus Episcopis super re-<marginalia>Cap. Aqua|de Conse-|crat. Ec-|clesiæ.</marginalia>
conciliatione factum est hactenus per eosdem, mise-
ricorditer toleramus. Sic ibi. Circa quod ita scri-
bit Bernardus Parmensis Verb. Toleramus: Sed
videtur quòd ista sola tolerantia non sufficiat sibi,<marginalia>Bernardus|Parmensis.</marginalia>
nisi iterùm reconcilietur per Episcopum, quia nulla
fuit reconciliatio. Sed dic quòd per talem tolerantiā
ratā habet talem reconciliationem, & incipit valere
ex t&#x0169;c &c. Id ergo quod in casu dicto dicitur ex
tunc valuisse; supposita jam Pontificia voluntate
in Jure expressa, in casibus, in quibus proba-
biliter actum fuerit, debet putari verosimiliùs
valiturum. Et quidem si Episcopus reconcilia-
re pergat, probabiliter tantùm in eo procedet;
cùm meritò dubitari possit an id facere queat
supposita reconciliatione modo dicto peracta:
etiamsi conditione utatur, ubi nullius Sacra-
menti valor in discrimen adducitur, juxta di-
cta nu. 262. præsentis tituli. Pro quibus hæc
satis, sicut & de Titulo 19. ut jam</P>
<Z><A+1>CIRCA</A+1>
<A+4>TITULUM XX.</A+4>
<A+3>DE APOSTOLICIS</A+3>
<A+2>INQUISITORIBUS.
Multa ad S. Tribunal spectantia extant
in Tomis Auctarij, quæ dabunt
Indices, & præsertim
Tom. 2. Part. 7.
§. I.</A+2>
<A+1>Circa conscientiæ obligationes.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1374.</absatz-nummer> <INI3>N</INI3>Otarios secreti viros esse debere<marginalia>Circa No-|tarium se-|creti, quæ|in illo desi-|derentur.</marginalia>
competentis ætatis, & maturi
judicij, ac notæ probitatis, eo-
rum officij qualitas, etiam me, alijsque tacen-
tibus, potest cumulatissimè persuadere. Unde
à multis est cum admiratione suspectum ado-
lescentem aliquando ad id muneris ex Hispa-
nia destinatum. Sed illis est faciendum satis,
& monendi ut advertant in sacro Tribunali
quæ tractantur, multa esse, & valde diversa, pro
quibus diversa in Secretarijs exigitur judicij
maturitas, & morum gravitas, & ad pruden-
tiam Dominorum spectare, ea sic disponere, ut
nihil indecens, indecorum, aut periculosum,
secundùm materiæ illecebrosæ caussam, in-
competentis ætatis Notario conferatur. Hinc
est id, quod circa Notarios in caussa fidei in-
venimus Canonico in jure disposit&#x0169; in Cap. Vt<marginalia>Cap. Ut|officium|de hæreticis|in 6.</marginalia>
officium §. Verùm, ubi illud: Volumus & manda-
mus ut in examinatione testium, quos recipi super<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0513.jpg/>
@@1@<SE513>498 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 19.
<duolan 2><-P>crimine prædicto, ipsumque concernentibus opor-
tuerit, adhibeatis duas Religiosas & discretas per-
sonas, in quarum præsentia per publicam (si com-
modè potestis habere) personam, aut per duos viros
idoneos fideliter eorumdem depositiones testium
conscribantur. Sic Clemens Quartus, qui §. se-
quenti statuit etiam ad Notariatus officium
posse Religiosos assumi. In illis ergo & dis-
cretio, & virilitas, immò & Religiosa profes-
sio, & Sacerdotalis dignitas, de qua ibidem,
possunt eo fine concurrere, ut idoneos pro re
momenti talis constituant: unde manifestum
est adolescentem non esse ad id muneris con-
sentaneum, neque credendum attentissimos
Dominos circa hujusmodi circumstantias dor-
mitare. Audienda Glossa circa citatum §, ubi<marginalia>Glossa.</marginalia>
sic habet: Nota, si Notarius efficiatur Religiosus,
vel Presbyter, non potest exercere officium Notarij,
quia istud officium est sæculare: nam specialiter fa-
vore fidei Religiosus vel Presbyter potest exercere
officium Notarij in caussa hæresis: ergo jus com-
mune est in contrarium. Sic Glossa juxta quam
est notatu dignissimum juris communis dispo-
sitionem non attendi, ubi de formando idoneo
Notario in caussis fidei, & eas concernentibus
agitur, & pro eo Religionis & Sacerdotij me-
ritò posse adscisci qualitates: ex quibus illatio,
de qua nuper, redditur manifesta.</P>
<P>  <absatz-nummer>1375.</absatz-nummer> Circa acceptionem munerum latè<marginalia>Circa pro-|hibitionem|munerum|quid Cle-|mentina.</marginalia>
discursum Cap. 1. & in illius fi$uncleare, scilicet nu.
16. sic habetur: Et in discursu Capitis, de Inqui-
sitoribus locuti sumus, pro certo habentes in Cle-
mentina dicta comprehendi, quod receptißima sen-
tentia tenet: cùm tamen sint qui contrarium cen-
seant, & ex tenore illius id conentur deducere, ut
videri potest apud Dianam cit. Resol. 28. (Parte
4. Tract. 8.) qui & id non videtur improbabile
reputare. Hæc ibi. Ubi quod ad tenorem atti-
net negari nequit, quin habeat non leve fun-
damentum. Et Nos quidem nu. 1. illum exhi-
bentes, sic locuti: & tam ipsorum (scilicet In-
quisitorum) quàm Episcoporum &c. quod tamen
non de Inquisitoribus, sed de commissarijs de-
putatis ab ipsis accipiendum, quæ sequuntur
videantur indicare, sic enim: Super hoc deputa-
tis Commissarijs. Unde Glossa Verb. Ipsorum<marginalia>Glossa.</marginalia>
sic habet: Commissarijs, quod est infra. Et per
hoc, & per Caput supra prox. solvitur quod aliàs
dubitabatur, an Inquisitores poßint committere vi-
ces suas. Et inferiùs Verb. Commissarijs ita ea-
dem: De Episcopis loqui non videtur: & ideò licet
etiam ipsi ab his debeant abstinere, p&#x0153;na tamen
quæ sequitur, non habet locum in illis. Concor. infra
Vers. Notarij. Voluit ergo dignitati deferre. De offi-
cio delegati Cap. 2. Lib. 8. Sic Glossa. Quæ de
Episcopis cùm ita sentiat ob rationem ab ipsa
adductam: de Inquisitoribus equidem id fateri
debuit, quandoquidem juxta ipsam, non de illis,
sed de ipsorum Commissarijs dispositio Ponti-
ficia procedit. Unde videtur non immeritò à
Nobis dictum id non videri improbabile, qua-
tenus videtur ita Dianæ videri, quod non im-
probatum. Cùm sint fortè futuri qui dicant
immeritò sic locutos, cùm apertè probabile
dici debuisset.</P>
<P>  <absatz-nummer>1376.</absatz-nummer> Pro quo & audiendus P. Thomas<marginalia>P. Sancius,|ut faveat,|circa pro-</marginalia>
Sancius in Opere morali Lib. 2. Cap. 20. n. 5. ubi<-P>@@

<-P>sic locutus: & ita tenendum est: nec enim facilè<marginalia>babilitatem|non impo-|sitæ excom-|communi-|cationis.</marginalia>
à tam communi sententia est recedendum nullo
Auctore existenti pro contraria, si enim aliquem in-
venissem, illi facilè adhærerem. Nam viso litteræ
contextu potest æquè benè: immò & meliùs legi
illud verbum, Inquisitoribus, cum clausula antece-
denti, in qua præscribitur ætas creandis Inquisito-
ribus, ut sic incipiat clausula ab ijs verbis, & tam
ipsorum: atque in editione Gregoriana noviter
correcta ita se habet. Nam clausula præcedens fini-
tur in verbo Inquisitoribus, & ibi apponitur pun-
ctus, ac littera majuscula incipit statim: & tam
ipsorum, & eodem prorsus modo in editione antiqua
ponitur. Quare saltem est dubium juris, in quo even-
tu non est censenda excommunicatio lata, ut latè
probavi Libro præcedenti Cap. 10. nu. 56. Sic ille,
de editione Gregoriana noviter correcta locu-
tus, & scribebat Auctor ante an. 1610. in quo
mortuus, postquam & aliam habemus an. 1618.
ad exemplar Romanum, recognitione habita.
Sunt etiam plures, qui ita censeant, ut testatur
Sanctarellus Tractatu de hæresi Cap. 40. Dub. 5.
nu. 26. plures enim indicantur, cùm dicuntur
alij contrariam sententiam tenere, quod Diana
non abnuit suprà, qui neque pro sententia af-
firmativa judicium profert, sed relata illa, &
pro ea P. Suarez, & Doctoribus sine expressio-
ne, quos citat & sequitur Sanctarellus, sic pro-
greditur: Verùm stando in sententia affirmativa,
puto cum Bonacina &c. Sic ergo rebus se haben-
tibus, P. Sancius, qui unum pro negativa sen-
tentia si invenisset Auctorem, eidem adhære-
ret, pro illa stare censendus est; unde & pro-
babilis dubio procul asserenda. Circa quod D.
Barbosa in Collectaneis ad prædictam Clementi-<marginalia>D. Barbosæ|minus fide-|lis citatio|Glossæ.</marginalia>
nam nu. 18. ita scribit: In Glossa Pecuniam, ibi
intelligo largè. Notatur ad hoc quòd Inquisito-
res & Commissarij incurrunt p&#x0153;nam excommu-
nicationis &c. In quo quidem desideratur fides
citationis. In Glossa quidem Verb. Pecuniam
sic habetur: Intelligo largè 1. quæst. 3. per totam.
Neque ulteriùs quidquam: unde quod de In-
quisitoribus additum, addititium sanè est, ne-
que cum sententia Glossæ, de qua suprà, va-
lens ullo modo componi.</P>
<P>  <absatz-nummer>1377.</absatz-nummer> Certior est excommunicationis<marginalia>Circa In-|quisitores|operantes|inordinato|affectu.|Vbi an de-|beat esse|manifestus|pro excom-|municatio-|ne.</marginalia>
p&#x0153;na, quæ habetur Clementina 1. eodem Titulo
circa Inquisitores ex inordinata affectione in
negotio fidei contra aliquos procedentes, de
quo Cap. 2. ubi gravissima illa occurrit quæstio
an Ecclesia jurisdictionem habeat supra actus
internos, pro qua Auctores adducti diversi-
modè sentientes, sed complures congerit Dom.
Barbosa in Collectaneis ad præfatam Clemen-
tinam nu. 36. & 37. cum majori numero ne-
gantium, & eatenus sentientium in casu, de
quo agitur, actum externum requiri interni
manifestativum. Circa quod & Dom. Cara-
muel acutè philosophatur in Theologia funda-
mentali Fundamento 24. qui & nu. 694. Vers.
Asserit prima Clementinam adducit, & senten-
tiam Glossæ circa illam stantis pro præceptiva
internorum actuum potestate, pro qua & mi-
litat nu. 698. & seqq. ubi præsertim de Summo
Pontifice, ex eo arguens Primo, quòd sit Chri-
sti Vicarius: nam Vicarius habet totam au-
ctoritatem, quam habet ille, qui contulit. Quæ<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0514.jpg/>
@@1@<SE514>§. I. Circa Inquisitorum obligationes. 499
<duolan 2><-P>quidem ratio nimiùm probat, scilicet Pontifi-
cem habere potestatem instituendi Sacramen-
ta, & remittendi peccata sine illis, & sic de
alijs, quæ constantissimum est minimè Ponti-
fici convenire. Deinde Vicario etiamsi gene-
ralis dicatur,  non semper ea competunt, quæ
illi sunt propria, cujus Vicarius est, ut constat
in Vicario generali Episcopi, & Capituli Sede
vacante. Arguit insuper ex Regula juris 39.
Cùm quid prohibetur, prohibentur omnia, quæ se-
quuntur ex illo. Ergo cùm quid conceditur, con-
ceduntur omnia, quæ sequuntur ex illo. Atqui
Petro est concessa Universalis Christianos gu-
bernandi facultas: ergo & facultas gubernandi
præceptis actus merè internos respicientibus,
quia hæc sequitur evidenter ex illa. Ubi qui-
dem discursus est legitimus de ijs, quæ neces-
sariò consequuntur, non de gratuitis, sine qui-
bus stare id potest, quod est concessum, ut de
Sacramentorum institutione dicebamus, & de
Vicario etiam generali. Arguit insuper ex
Regula 53. Cùm licet id, quod est plus, licet uti-
que quod est minus. Sed plus est præcipere actum
internum & externum simul, quàm internum
solum, aut externum solum: Ergo sicut illud
licet, ita licebit istud. Ad quod dici potest,
quod & aliàs à Nobis: licere quod est minus,
quando magis & minus sunt in eodem genere,
& sub eadem accipiuntur ratione. In nostro
autem casu præceptum complectens actum
internum & externum, circa internum, juxta
communem Doctorum sensum, non versatur
directè, in quo major potestas requirit: oc-
culta enim judicare Dei maximè proprium
est, qui & ea potest cognoscere. Pro quo ex-
emplum satis opportunum occurrit in absolu-
tione à reservatis, à quibus simul cum alijs po-
test Confessarius in ijs absolvere casibus, de
quibus Scriptores; sed à reservatis indirectè
quatenus cum alijs inveniuntur, directè ab
alijs. Ubi ineptissimè fuerit argumentatio præ-
cedenti similis, si quis arguat: Plus est absol-
vere à reservatis & non reservatis, quàm à sin-
gulis: ergo si quis potest ab illis simul absol-
vere, etiam à singulis per se & directè. Fun-
damenta ergo præfati Scriptoris levia prorsus
sunt, & ut illius sententia roboretur, alia sunt
majoris firmitudinis conquirenda.</P>
<P>  <absatz-nummer>1378.</absatz-nummer> Ubi illud satis confideratione di-<marginalia>Discursus|pro conve-|nientia|negatæ po-|testatis.</marginalia>
gnum occurrit, in potestatis præfatæ negatio-
ne fidelium caussam piè inspectam, & à Deo
mirabili providentia dispositam. Talis enim
potestas præceptiva actuum internorum nimis
esset fidelibus onerosa, tum quia præceptum
ex se grave onus est, tum etiam quia superaddi
censuræ possent, quo nihil gravius. Id quod ex
eo constat quòd leges p&#x0153;nales sunt, & onero-<marginalia>Regula|juris circa|odia.</marginalia>
sæ, & odiosæ restringendæ eatenus, juxta Re-
gulam 15. in 6. Odia restringi, favores conve-
nit ampliari, de qua citatus Scriptor suprà nu.
924. & 925. Pro quo & faciunt adducta Ti-
tulo 12. circa Constitutionem Innocentij X. pro
gubernatione Societatis nu. 47. & seqq. Quod ex
eo roborari potest erga p&#x0153;nas ipsas disposito.
Licet enim statui à Christo Domino potuisset,
ut pro peccatis præteritis fideles excommuni-
cationis p&#x0153;nam incurrerent, id tamen noluit,<-P>@@

<-P>sed oppositum, ut videre est, apud P. Avilam<marginalia>P. Avila.</marginalia>
de Censuris 2. part. Cap. 5. Dubitat. 10. pag.
50. Vers. Ad primum, ubi ita scribit: Ad primum
respondetur quòd intentio Ecclesiæ in denegandis
suffragijs regulanda est secundùm dispositionem
Christi. Christus autem non contulit Ecclesiæ pote-
statem ad denegandum suffragia, nisi præcedente
monitione sub excommunicatione. Sic ille cum
alijs, quidquid nonnulli dixerint. Ex quo etiam
argui contra præfatum juvat Scriptorem de
Vicariatu Pontificis cum omnimoda potestate.
Quomodo autem id stare possit cum sententia<marginalia>Censuræ ut|institutæ à|Christo.</marginalia>
communi, juxta quam nulla censura est à
Christo instituta, sed ex Ecclesiæ dispositione
consistant, ex eo potest concordari quòd Chri-
stus nullam censuram instituit contra genus
aliquod peccatorum, ut contra hæreticos, schis-
maticos, percussores Clericorum &c. quòd
autem ab eo non sit generaliter instituta ali-
qua, dubitari nequit, ut de excommunicatione,
pro quo citatus Scriptor Parte 1. Dub. 2. non
quidem quoad formalem institutionem, sed
radicalem, juxta illud Matth. 18. v. 17. Si au-<marginalia>Matth. 18.|v. 17.</marginalia>
te&#x0303; Ecclesiā non audierit, sit tibi tamquàm Ethnicus
& Publicanus. Circa quod ita scribit P. Suarez
Tomo 5. ad 3. p. Disput. 2. Sect. 1. in fine. Quo<marginalia>P. Suarez.</marginalia>
circa in illis verbis primò significatur hoc generale
dogma, graviter delinquere eos, qui Ecclesiam non
audiunt, & maximè si contumaces sint, ideoque
habendos esse & cavendos ut graves peccatores,
quales sunt Ethnici & Publicani. Deinde signi-
ficatum est à Christo Domino se daturum suæ Ec-
clesiæ potestatem ligandi & solvendi: Atque ita in
illis verbis convenienter continetur potestas ferendi
censuram excommunicationis, non verò ipsius cen-
suræ institutionem aut præceptum in particulari. Sic
Doctor Eximius: qui plus aliquid habet Disp.
4. Sect. 5. nu. 7. ubi ita scribit: Hæc sententia
fundari potest primò in divino jure Matth. 18. Si
Ecclesiam non audierit, sit tibi tamquàm Ethnicus
& Publicanus. Hæc enim verba intelliguntur de
potestate excommunicandi data Ecclesiæ, ut su-
pra vidimus, & tamen ea potestas non datur, nisi
ad coe&#x0308;rcendos inobedientes & contumaces Ecclesiæ
post ejus monitionem, seu præceptum. Hæc idem:
juxta quæ negari nequit à Christo Domino
fuisse datam in speciali, & consequenter Ec-
clesiæ excommunicandi potestatem, & ita ra-
dicaliter saltem ab eodem institutam, ejus for-
ma & modo eisdem prudenti dispositioni re-
lictis. Pro quibus hæc satis, per occasionem
adductæ sententiæ, & ob doctrinæ plenitudi-
nem, ut jam ad alia transeamus.</P>
<P>  <absatz-nummer>1379.</absatz-nummer> In sententijs reorum solent referri<marginalia>In senten-|tijs reorum|ut sit verbo-|rum impu-|ritas de vi-|tanda.</marginalia>
aliqua, quæ non sine ingenti adstantium offen-
sione exaudiri solita, quia aut obscænitatem
sapiunt, aut blasphemias exprimunt, ad qua-
rum prolationem obstruere aures oporteret.
Impura ergo puris sunt verbis vestienda, &
blasphemiarum horror, decenti verborum cir-
cuitu proponendus. Sedet Daniel initiatus à
Deo judex in caussa Susannæ à duobus ini-
quissimis senibus accusatæ. Et sic ille ad pri-
mum pro ipsius stantem tribunali. Nunc ergo, si
vidisti eam, dic qua sub arbore videris colloquentes
sibi? Daniel. 13. v. 54. Similiter & ad alterum
v. 58. Circa quæ ita scribit Venerabilis & ca-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0515.jpg/>
@@1@<SE515>500 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><-P>castissimus observator P. Gaspar Sancius: Col-
loqui hîc aliquid sonat magis familiare, quàm pu-<marginalia>P. Gaspar|Sancuis.</marginalia>
dicos addecet: linguæ tamen sanctæ puritas multa
excogitavit vocabula, quæ rem non castam castè si-
gnificant. Adhibuit verbum istud honestum Da-
niel, quia ipse utpote Virgo Virginalem in loquen-
do modum servavit: at senes inverecundi & ef-
frontes verbo sunt usi, qualia à profligato pudore
sperari poterant. Venit, inquit, adolescens, &
concubuit cum ea. Et statim: & vidimus eos
pariter commiscere, v. 37. & 38. Hæc ille. Jux-
ta quæ habemus à judicibus sacris non casta
castè proferenda: id quod est etiam ad blas-
phemiarum turpitudines referendum. Iob. 2.<marginalia>Iob 2. v. 9.</marginalia>
v. 9. Dixit autem illi uxor sua: Adhuc tu perma-
nes in simplicitate tua? benedic Deo, & morere.
Quid sibi voluerit mulier sic locuta, ita de-
texit Origines Lib. 2. in Job: Ideò dic aliquod<marginalia>Origines.</marginalia>
verbum in Dominum, & morere, ut inanem vitam
hanc finias, ut hæc amara tormenta relinquas. Dic
aliquod verbum, quod irritet, quod exacerbet, quod
exasperet. Dic aliquod verbum in Dominum. Ac-
cusa de injustitia, criminare, irride de malitia, re-
prehende de impietate. Dic aliquod verbum, quod
neget illum, & providentiam ejus, atque provisio-
nem, præscientiam quoque ac virtutem atque ma-
gnitudinem illius &c. Et hæc quidem cùm mu-
lier dixerit, illud tantùm in sacro legimus tex-
tu: Benedic Deo, & morere. Quod quidem ver-
bum, non esse positum à dæmone, sed suppo-
situm à Moyse apud gravissimum habemus In-
terpretem, cùm historiam scriberet, ut rem inde-<marginalia>P. Sancius.</marginalia>
coram figuratæ locutionis lenitate & suavitate le-
niret. Sic ergo videtur à Tribunali sancto fa-
ciendum. Licet enim satis conveniens sit, ut
in sententia totum id referatur, super quod ca-
dit; non est tamen necessarium, ut cùm publi-
cè profertur, omnia in illo contenta sub ijs
proclamentur terminis, qui esse offensivi casta-
rum aurium possint, aut aliàs fidelium animos
conturbare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1380.</absatz-nummer> Tacendum etiam id, quod cùm ad<marginalia>Vtilis circa|supprimen-|da admoni-|tio.</marginalia>
rem non faciat, potest aliquomodo tertio præ-
judicare ex assertione Rei, licet apertè falsa
contra ipsum. E. g. si dixerit ille Religionem
aliquam ejus errorem amplecti, quem ipsius
agendi modus videtur indicare. Nec nomine-
tur quidem Religio, sed utrisque ex circum-
stantijs quæ sit illa colligatur. Licet enim pru-
dens quisque imposturam agnoscat: erunt
tamen multi (cùm stultorum infinitus sit nu-
merus,) qui indignum aliquid de tali Re-
ligione concipiant, aut in modo agen-
di sinistrum quidpiam suspicentur. Circa
quod quidem si proclamatio assertionis præfa-
tæ judicaretur conveniens, addendum sanè
adeò erronem dictum delirasse, ut errorem
suum Religioni adscripserit, de qua ob sancti-
tatem suam nihil tale potuit conjectare. Et ita
quidem pro eo, quo in Sancto Tribunali favo-
re gaudeo, in casus contingentia, & ut reor,
audiendus admonerem. Unde & scripto lo-
quens pro similibus admonitionem reverentem
adhibeo, quæ nocere cùm nequeat, sit forsitan<marginalia>Inquisitori-|bus consi-|lium maxi-|mè necessa-|rium.</marginalia>
profutura. Et quidem, ut arbitror, nullum
est in Dei Ecclesia post Pontificium Tribunal,
in quo sit majori opus consilio, attentione, &<-P>@@

<-P>diligentia. De fundamento fidei agitur, aut
de fundamento fide, est enim fundamentum<marginalia>D. Chrysost.</marginalia>
Christiani ædificij illa: post fidem enim ædifica-
tione opus est, ait D. Joannes Chrysostomus
hom. 9. in 1. ad Corinth. circa illud v. 11. Fun-<marginalia>1. Cor. 3.|v. 10. & 11.</marginalia>
damentum enim aliud nemo potest ponere &c. No-
tum est autem circa fundamentum præcipuam
artificis diligentiam adhibendam. Unde citato
loco Apostolus: Vt sapiens architectus funda-
mentum posui. Ad id autem speciali gratia se
instructum quod præmisit ostendit: Secun-
dùm gratiam Dei, quæ data est mihi. Ibid. Agitur
etiam apud Tribunal Sanctum de caussis, in
quibus omnia bonorum periclitantur genera,
fortunæ, honoris, vitæ, in quibus detrimenta
ad plures propagari possunt, & numerosas fa-
milias maculare. Summa ergo pro hujusmodi
attentione est opus, & iterato consilio, Consilia<marginalia>Seneca.</marginalia>
enim rebus aptantur, ut eleganter Seneca Epist. 71.
ergo & nostrum qualecumque prodesse pote-
rit, petitum sæpiùs, unde & confidentia est
etiam non petitum benevolè, & gratanter ac-
cipiendum.</P>
<Z><A+1>§. II.
Circa Concordata.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>On quidem circa omnia, sed circa non-
nulla, pro quibus oportuerit aliquid ad-
jecisse.</P>
<Z><A+1>Circa 1.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1381.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod de locutione Regiorum red-<marginalia>Decimæ an|veniant|nomine Re-|galium red-|dituum.</marginalia>
dituum dicitur in illo, dubitari po-
test an ad decimas debeat extendi, nam in illis
Rex habet duos Novennos, qui meritò viden-
tur dici posse tales. Sed quidem oppositum
asserendum, quia decimæ absolutè loquendo
non dicuntur Regij redditus, licet ex illis ali-
quid ad Regem pertineat ex Ecclesiarum inge-
nua recognitione: sicut neque redditus alij
laicales, quamvis ex illorum venditione gabel-
læ debeantur. Quòd autem in dispositionibus
id veniat quod principale est, & non quod ali-
quale constans est dogma apud Juris utriusque
professores, pro quo Marius Antoninus Lib. 2.
variar. Resolut. 20. n. 9.</P>
<Z><A+1>Circa 2.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1382.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod de officialibus salariatis dici-<marginalia>Circa offi-|ciales sa-|lariatos.</marginalia>
tur ut neq; mercimonia exerceant,
neque reddituum locationes, non ita videtur
usu receptum, ut praxis contraria debeat uti le-
thalis condemnari, & quidem cùm Commissa-
rij & Familiares, esse mercatores & negotiato-
res possint, de quo in Concordato 5. non videtur
id pro Salariatis tantopere urgere, ut in ijs le-
thale sit, quod sine peccato gravi potest ab il-
lis exerceri. Ex eo autem potest gravis ab ipsis
culpa committi, quod negotiationi incumben-<marginalia>Ex officij|titulo obli-|gatio resti-|tutionis|elicita.</marginalia>
tes suo in munere considerabiles defectus in-
currant, ex quibus & poterit restitutionis ob-
ligatio suboriri: ex principijs pro ea notis, &<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0516.jpg/>
@@1@<SE516>§. II. Circa S. Inquisitionis concordata. 501
<duolan 2><-P>sæpiùs Tomo in utroq; repetitis. Videatur prę-
sertim prioris Index Verb. Restitutio. Et debere&#x0303;t
quidem ministri hujusmodi, sicut & alij, dilige&#x0303;-
ter attendere, habere ipsos officium, & ab offi-
cio officiales dici, sicut dicuntur etiam Regij.
Constat autem officiales ad officiorum suorum
utilem usum conductos, si statutis diebus
non laboraverint, non posse labori responden-
tem denarium accipere, & si anticipatò acce-
perant ad restitutionem teneri, materiæ enim
diversitas non tollit, licet diversificet obliga-
tionem, sicut in aurifice & stercorario. Pro
quo est l. Si uno §. Item cùm quidam ff. lo-
cata. Ubi qui locavit operas suas non recipit
mercedem ejus temporis, quo morbo impedi-
tus, vel alio casu fortuito, eas præstare non
potuit. Covarrubias Variar. lib. 3. Cap. 13. n. 8.
ubi & alia adducit, hoc loco non necessaria, ubi
de irrefragabili est sermo veritate.</P>
<Z><A+1>Circa 3.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1383.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca id quod dictum de minori pre-<marginalia>Minori pre-|tio an|possint|ad Inquisi-|tionem spe-|ctantes.</marginalia>
tio, occurrit difficultas ex eo quod
vulgare non consistat in gradu indivisibili, sed
habeat notam latitudinem supremi, medij, &
infimi. Potuit ergo in casu, de quo n. 40. id
quod erat ad reparationem ædificij opus, juxta
magis commodum è mentis respectum assumi,
& ita minori pretio intra dictam latitudinem,
de qua post alios P. Pereyra in Promptuario
Theologico Parte 1. nu. 1195. Sed est illud mo-
menti nullius: licet enim latitudo illa sit, nemo
compelli ad vendendum potest, nisi pretio
sibi benevolito, & cùm illud, si venderet alte-
ri, esset accepturus, manifestum est ex violen-
to illo agendi modo id minùs habere, & con-
sequenter assumentem ad restitutionem tene-
ri. Præterquàm quòd citato loco de pretio<marginalia>Circa pre-|tium notan-|da doctrina.</marginalia>
actum consuetudine recepto, vel apud vendi-
tores omnes illius generis, vel peculiaris ejus,
à quo emitur: qui non est credendus summo
pretio vendere, licet sint alij vendentes mino-
ri, quia ut sic vendant rationes aliquæ occurre-
re possunt, necessitatis inquam, aut minùs bo-
næ conditionis eorum, quæ venduntur: aut
brevior, & commodior transportatio, ubi illa
spectare ad venditorem solet: qui, ut dictum,
non est credendus, summo pretio vendere, quia
sic difficilem redderet venditionem, cùm tamen
venditores omnes frequentiam emptorum af-
fectent, sed cum lucro competenti, unde quan-
tùm valent refugiunt infimum: ex quo fit me-
dio se beatos reputare.</P>
<Z><A+1>Circa 4.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1384.</absatz-nummer> <INI2>V</INI2>T armatos famulos habere non<marginalia>Armati|famuli an|modo li-|ceant.</marginalia>
debeant Inquisitores ex eo videtur
posse ostendi, quod jam deficiat finis, propter
quem illud videtur indultum, ut scilicet eorum
securitati consulatur. Non est enim cur timere
insidias debeant aut manifestos impetus, cùm
in summo habeantur honore, ut revera nulli
sint in Christiana Republica ita securi à sa-<-P>@@<marginalia>Psal. 90.</marginalia>

<-P>gitta volante in die: à negotio perambulante in te-
nebris, ab incursu, & dæmonio meridiano. Psal. 90.
privilegi&#x0169; autem cessante concessionis caussa<marginalia>Quid obstet|privilegio,|sed defen-|ditur.</marginalia>
finiri recepta doctrina est, pro qua Cardinalis
Tuschus Tomo 1. Lit. C. Conclus. 202. nu. 27.
& Dom. Barbosa Tractat. de Axiomatibus Iuris
Axiomate 40. nu. 9. & alij passim. Sed hoc non
obstat, quia in primis caussa privilegij non pe-
nitus cessat, & quando id accidit, perseverare
illud receptissima etiam doctrina est, de qua
Nos Tit. 19. nu. 68. revera enim ad majorem
securitatem possunt famuli armati conducere,
ad quamcumque scilicet irreverentiam præ ca-
vendam: tum etiam quia videntes sic armatos
famulos peculiarem de reverentia Dominis
debita, & ipsorum præeminenti potestate con-
ceptum efformant; ex quo & eorum major se-
curitas stabilitur. Deinde familia armata non
tantùm pro securitate, sed etiam pro honoris
quadam prærogativa confertur, civibus com-
munis, ubi portatio eorum habetur in usu, ut
in Hispania, & provincijs alijs ex cōsuetudine,
cùm tamen sit jure prohibitum, de quo Scrip-
tores apud Cardinalem Tuschum Tomo 1. Lit.
A. Concl. 115. Inde est ut is, qui gladio non
sit accinctus, parvi fiat, ut sunt rustici, nisi
Advocati, aut Medici sint, & id sit Principi-
bus peculiare, & eorum vices gerentibus, ut
cum gladio possint in Concilium, aut Senatum
introire, de quo eruditè Janus Langlæus in
Semestribus Quia ergo honorarium ornamen-
tum gladius est, Inquisitorum famulis est per-
missum, unde etiamsi necessitas cesset stabilita
securitate, stare privilegium potest, sicut in
Episcopis, quorum eximia reverentia & secu-
ritas in populis Christianis.</P>
<Z><A+1>Circa 5. & 6.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1385.</absatz-nummer> <INI2>Q</INI2>Uod dictum n. 48. in fine circa Cle-<marginalia>Negotiato-|res Clerici|ut amutant|privilegium.</marginalia>
ricos negotiantes tradit etiam P.
Pereyra Tomo 1. Promptuarij Theologiæ moralis
nu. 1218. Vers. Certum est, addens quod à Nobis
uti certum est prætermissum, scilicet Cleri-
cum amittere privilegium Clericale, non qui-
dem Canonis, nec fori, sed quo tam ipse, quàm
ejus bona, à tributis & oneribus eximuntur,
& hoc donec resipiscant. Num. 50. circa De-<marginalia>Quid circa|Deposita-|rios.</marginalia>
positarios addendum id, quod ibi traditur, non
procedere, circa Depositarios, qui non sunt à
Justitia Regia constituti: unde alij convenire
apud laica tribunalia non possunt. Dictum
ibidem Depositarium circa reddendam ratio-
nem inobedientem puniri à laica potestate
posse, non ita qui morem gerens judici ratio-
nem reddit, sed non bonam. Quod quidem
ita accipiendum est, ut in reddenda ratione
malitia non videatur admisceri, si enim tale
quid accidat, & probari sufficienter possit, à
laica poterit potestate compelli: quia malam
reddere rationem perinde est ac non redde-
re. Nullum enim esse, & esse sine effectu, paria<marginalia>D. Barbosa.</marginalia>
sunt, ut apud Dom. Barbosam Tract. de Axio-
mat. Iuris. Axiomate 164. nu. 2. pro quo &
Marius Antoninus Variar. Resolut. Lib. 1. Re-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0517.jpg/>
@@1@<SE517>502 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><-P>solut. 78. nu. 9. & 10. Ubi commodum pro eo
exemplum non legitimæ publicationis, quæ
pro nulla habetur, & in casu quidem nostro
sic dicitur: Se pueda compellar à que dè quenta de
los tales bienes. De omnibus ergo reddenda ra-
tio, & ad id Depositarius compellendus, quod
dum non præstat subterfugio damnabili, per-
gere compulsio potest, & punitionis op-
pressio.</P>
<Z><A+1>Circa 9.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1386.</absatz-nummer> <INI2>E</INI2>Um, qui post delictum ad gremium<marginalia>Circa pri-|vilegiatum|post deli-|ctum.</marginalia>
est S. Tribunalis admissus non pos-
se privilegio ejus potiri habet præfatum Capi-
tulum. Sed posse in eo locum habere, quod erga
Clericum Communis sententia firmat, ut sola
Clericatus assumptio non sufficiat, nisi ad
fundandam præsumptionem vitandi fori alia
concurrant. Ubi à simili argumentati sumus,<marginalia>Privilegium|ut queat|extendi|favore reli-|gionis.</marginalia>
eo quòd sit in favorem fidei, cùm simile ratio-
ne tantùm similitudinis non possit communem
privilegij usum fundare. Sed est in eo difficul-
tas, quia privilegium etiam ob titulum fidei
aut religionis ampliari nequit ultra expressos
terminos concessionis in præjudicium tertij.
Ex Cap. Dudum de privilegijs. Ubi Glossa sic<marginalia>Cap. Du-|dum de|privil.</marginalia>
colligit: Et sic nota quòd Papa concedendo indul-
gentiam seu privilegium, non intendit alium læde-
re. Sic Vers. Casus. Pro quo & textus plures
Cap. In his. quæ Vers. Ad cultum divinum. Quæ
cùm ita sint, constat aliàs jurisdictionem Re-
giam ex præfata ampliatione lædi, dum ab
eadem delinquentes ante acceptum privile-
gium subtrahantur, circa quod quidem Prin-
cipes zelum peculiarem affectant, suosque cir-
ca hoc satagunt attentissimos esse ministros.
Ad quod dici verosimiliter potest in primis
Reges nostros, cùm sint acerrimi fidei defen-
sores, & S. Inquisitionis Tribunal eximijs fa-
voribus prosequantur, dum concordiæ Capi-
tula esse sibi gratissima ipsa concordiæ appro-
batione declarant, minimè futuros invitos cir-
ca verosimiles eorum intellectus, cùm id etiam
eorum sanctissimam intentionem videatur
promovere. Deinde si ejusmodi interpretatio-
nes non placeant, id stat, quod in fine Capituli
præsentis est dictum, unde potest ab ipsis sua
jurisdictio sarta tecta conservari. Sed cùm In-
quisitores possint aliter sentire, inde quidem
possunt controversiæ multoties suscitari. Sed
hoc novum non est, cùm pro casibus hujus-
modi quid sit opus facto dispositum invenia-
tur. Quamvis ubi opiniones probabiles pro
utrâque parte sunt, non ita appareat decisum
quid fieri debeat, videturq&#x0301;ue non incongruum
ut sit locus præventioni, nisi jam circa usum in-
valuerit consuetudo. Et quidem in ijs, quæ
mixti fori sunt, in quibus est locus præventio-
ni, id ex eo videtur accidisse, quod pro parte
utraque probabilis esset opinio, unde prudenter
sic est usus temperatus.</P>@@

<Z><A+1>Circa 11.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1387.</absatz-nummer> <INI2>C</INI2>Irca notorium excessum dictum<marginalia>Circa incar-|cerationem|Alguacel-|lorum, no-|tanda do-|ctrina.</marginalia>
ibi, talem esse posse, etiamsi non sit
in publico & frequenti loco commissus, sed
taliter ut per idoneos possit testes comprobari.
Sed cùm incarceratio rarò futura sit, Si no en
casos raros: pro commoda praxi ita videtur pro-
cedendum, ut dum excessus in publico com-
missus est, ad satisfaciendum scandalo meritò
incarceratio adhibeatur: quando autem non
talis, sed paucis, sufficientibus tamen probatus
testibus, convenienter poterit circa carcerem
indulgeri, nisi adeò excellat gravitas, ut hujus-
modi p&#x0153;nalitatis genus opportunum judice-
tur. Et quidem casus rari ij esse videntur, qui
in publico committuntur, ut toti statim civi-
tati fiant manifesti: nam & rari sunt qui ita
irreverentes erga S. Tribunal possint depre-
hendi. Unde quod dicitur Si no en casos raros y
notorios, ad hunc est intelligendi modum ad-
vocandum, ut rari sint cum notorietate pe-
culiari: nam si hoc pacto non accipiendum,
non videbitur necessarium quod de notorie-
tate raritati adnexum: cùm constet à S. Tri-
bunali Alguacellos Regios, ubi de hæresis
crimine, aut ipsum concernentibus non agi-
tur, minimè nisi notoriè excedentes esse, non
solùm incarceratione, sed neque p&#x0153;nis alijs
afficiendos. Et in hoc quidem graviores esse
lapsus possunt, quia de ministris Regijs agi-
tur, in quorum supplicio si præcauti admit-
tantur excessus, post interpositam in præsenti
Capitulo Regiam auctoritatem, illius lædi vi-
detur auctoritas. Unde & occasio ut Regia
indulta circa S. Tribunal aut subtrahantur,
aut minuantur. Ex quo apparet, quòd dum
pro S. Tribunali imprudenter agitur, contra
ipsum potiùs agatur, dum providentissimè
constituta in favorem fidei non ut oportet cu-
stodiuntur. Quæ quidem ad futurorum spe-
ctant cautionem, circa præsentia enim nihil
occurrit animadversionis censura condignum,
quam neque ego, si secus res se haberent, ulla
ratione distringerem, probè conscius quantùm
reverentiæ & observantiæ, à juratis præscrtim
ejus beneficio Ministris, Tribunali sancto de-
beatur.</P>
<Z><A+1>Circa 13.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1388.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N illo sic habetur nu. 58. In fine: Quæ<marginalia>Circa bona|in quibus|succeditur.|Apud que&#x0303;,|& qua liter|intentanda|lis ab In-|quisitoribus.</marginalia>
rationes licet magni momenti sint, &
propter eas meritò sit lex hujusmodi stabilita: quia
tame&#x0303; ad bona tantùm; in quibus Ministri Officij san-
cti succedunt, limitata est, in alijs debent obortæ
molestiæ devorari. In illis enim Inquisitionis Mini-
stri ad Tribunal sanctum possunt caussas evocare,
& actores apud illos debent reos convenire. Hæc
ibi, ob limitationem, quæ in Textu extat,
dum dicitur, En algunos bienes litigiosos por te-
stamento, ò otro titulo, scilicet Sucediendo. Ex
quibus videtur inferri in bonis, quæ ad succes-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0518.jpg/>
@@1@<SE518>§. III. Circa S. Inquisitionis concordata. 503
<duolan 2><-P>sionem non spectant, aliter asserendum, &
ita id faciendum, quod nuper dictum, id quod
est dispositionis prędictę tenori cōforme, juxta
quam est à Nobis pronuntiatum. Sed quidem
verosimile etiam apparet, ut quod de succes-
sione dicitur, ad jus quodcumque aliud refer-
ri debeat, cùm ratione exempli tantùm bona
sint ex successione obvenientia mentionata:
quia in omnibus eadem videtur esse ratio.
Successionis autem mentio inducta, quia id
frequentiùs, cùm ij, de quibus agitur, nego-
tiationi non incumbant, ex qua solent frequen-
tiora oriri litigia, aut alijs sint litigiorum oc-
casionibus implicati. Similiter etiam videtur
accipiendum quod dicitur. Que se determinen y
acaven, donde se ubieren comenzado. Quid enim
si inceptæ lites non sint, sed eas oporteat à
præfatis inchoari? Apud eosdem profectò ju-
dices litigand&#x0169; ex indicato ibidem fundamento,
quod actor debeat sequi forum rei. Id quod
ex sequentibus comprobatur, O ubieren de yr en
grado de apelacion. Incepta enim ad judicem
sunt ejusdem ordinis, si appellatio successerit,
deferenda: ex quo fit idem esse pro incipiendis
faciendum. Cur autem de inceptis tantùm de-
cisio processerit, eadem esse ratio potest, quæ
pro præcedenti est reddita, quia id magis in
usu, cùm rarum videatur Inquisitorem litem
auspicari. Quamvis reverà Capituli tenor
non videatur de inceptis accipiendus, cùm pos-
sit de omnibus convenienter intelligi, si illud
Donde fueron comenzados, exponamus de incep-
tis etiam ab Inquisitoribus & Ministris, quibus
avocatio caussarum, de quibus agitur, ad Tri-
bunal Sanctum prohibeatur, quia & lis ante
adeptum officium potuit incipere, & etiam post
inchoationem injustè attrahi posset ab ipsis
jam in Superiori gradu constitutis: Verba si-
quidem juridicarum dispositionum ad eum sunt
sensum adsciscenda, qui juri conformior, &
rationi consonantior videatur, juxta ea, quæ
adducit Cardinalis Tuschus Tomo 5. Lit. O.
Conclus. 55. nu. 4.</P>
<Z><A+1>Circa 14.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1389.</absatz-nummer> <INI2>N</INI2>Vm. 81. in principio sic habe-<marginalia>Error typo-|graphicus.</marginalia>
tur: Sed cùm prohibitio in id tan-
tùm tendat, ut mandata pro jurisdictione non den-
tur. In quibus ex errore typographico sen-
sus redditur prorsus ineptus: pro inhibitione
namque jurisdictione suppositum. Est autem
dicto in §. satis controversa doctrina de foro
competenti, & datum ibi, quod pro subjecta
materia est sufficiens judicatum. Et quod ad
laicum attinet in civili negotio? ut liceat &
valeat, juxta jus commune, seu Cæsareum,<marginalia>Circa juris-|dictionis|prorogatio-|nem.</marginalia>
ex adductis ibidem textibus compertum habe-
tur, quidquid de Jure Castellæ, & Lusita-
niæ sit, cujus meminit D. Barbosa in Colle-
ctaneis ad Cap. Signisicasti 18. de foro compe-
tenti Lib. 2. & D. Solorzanus Lib. 2. Cap. 28.
nu. 20. & seqq. ubi adducit Didacum Perez,
citatum etiam à D. Barbosa, de lege Ordina-
menti loquentem. Adducit etiam Azevedum<-P>@@

<-P>l. 2. & 4. Tit. 17. Lib. 4. Recopilationis, ubi ni-
hil ad rem. Videtur autem id resolutioni à
Nobis propositæ obstare, ut scilicet incarce-
rato non liceat jurisdictionem judicis, neque
Inquisitoris prorogare. Sed quidem quod ad
Inquisitorem attinet, ex communi doctrina
circa Ecclesiasticos, de qua citatus Dom. Bar-
bosa, firmari potest, cùm Ecclesiastici judices
sint; & laici possint Ecclesiastici judicis ju-
risdictionem prorogare. Quod autem non ob-
stet legibus qnorumdam regnorum id videri
prohibitum, ex Emmanuele Themudo habe-
tur Decisione 44. nu. 1. 2. & 3. Ubi de Lusi-<marginalia>Quid in|Hispania.</marginalia>
tanicis. In Hispania autem extat lex 3. Tit.
1. Lib. 3. Ordinamenti, quæ & est 20. Tit. 1.
Lib. 4. Recopilat. tenoris sequentis: Ordenamos
que nuingua lego sea osada de citar, ni emplazar<marginalia>Lex ordina-|menti ob-|stans.</marginalia>
à otro lego delante el juez de la Iglesia, ni hazer,
ni otorgar obligacion sobre si, à que se someta à la
Iuridicion Ecclesiastica sobre duedas ò cosas profa-
nas à la Iglesia no pertenecientes, y si lo hiziere,
mandamos &c. Sic tres Reges Alfonsus Unde-
cimus, Henricus II. & Joannes II. Et quia
illius usus jam non vigebat à Catholicis Regi-
bus Ferdinando & Isabella revocatus, & post
illos à Carolo V. Propter quod Illustrissimus
Felicianus à Vega Relectione in citatum Cap.
Significasti nu. 3. cum alijs tenet ex jure Re-
gio prorogationem dictam non licere, licet
juxta commune secus habeat, ad ea se refe-
rens, quæ dixerat in Relect. circa Cap. Ex
tenore n. 25. & seqq. Sed quidem doctissimus<marginalia>Sed non|obstante|verosimilis|& pia Aze-|bedi reso-|lutio.</marginalia>
Azebedus circa leg. 11. citati Libri & Tituli
affirmat & probat & licere prorogationem di-
ctam, & acta esse valida, Regesque nostros
p&#x0153;nis ab ipsis statutis contentari, pro quo non
leves rationes adducit, cum notabili illa do-
ctrina, quòd scilicet Judices Ecclesiastici
competentes sint respectu laicorum, non actu,
sed habitu, quia in exordio Ecclesiæ ad ipsos
fidelium litigiosæ caussæ pertinebant. Et
quidem cùm juxta Juris Canonici expressam
sanctionem prorogatio dicta liceat, quidquid
nonnulli minùs videant, satis Catholicorum
est Regum pietate dignissimum, ut circa hoc
rigidè agatur, quando quidquam minimè di-
ctis legibus consentaneum acciderit, neque ex
illo inconveniens aliquod momenti conside-
rabilis timeatur. Sunt autem qui legem præ-
dictam affirmant contra Ecclesiasticam esse
libertatem, quos adducit D. Barbosa Lib. 2.
Votorum decisivorum Voto 36. nu. 73. in quod
ipse videtur inclinare. Sed Regum nostrorum
non est ita apertè pietas traducenda. Pro quo
& Doctores ibi & nu. 36.</P>
<Z><A+1>Circa 15. 16. & 17.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1390.</absatz-nummer> <INI2>F</INI2>Amiliares, de quibus num. 62. &<marginalia>Exteri ne|funiliares,|& qui tales.</marginalia>
63. præter qualitates alias, habi-
turos eam, quæ ad nativum solum spectant,
nec exteros admittendos optimo quidem jure
præcipitur. Quinam autem naturales repu-
tandi sint, dictum ibi, eos scilicet, qui ad
Castellæ, Legionis, & Navarræ regna perti-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0519.jpg/>
@@1@<SE519>504 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><-P>nent. Unde in rigore loquendo Aragonien-
ses, & qui ad Aragoniæ Coronam attinent,
naturales non sunt: nihilominùs erga illos si-
ve in Regijs muneribus, sive in beneficijs Ec-
clesiasticis, id non solet attendi, de quo di-
ctum Tomo 2. Auctarij Parte 8. nu. 520. Ne-
gari tamen nequit circa Ministros S. Tribuna-
lis, ut frequenter non admittantur, peculiarem
esse rationem, ex eo quòd de puritate sangui-
nis, ob distantiam, informationes nequeant
sic commodè capi, nec cum ea S. Tribuna-
lis satisfactione, quæ debet perdiligenter accu-
rari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1391.</absatz-nummer> Circa tollendos Alguacellos S. Tri-<marginalia>Circa Al-|guacellos.</marginalia>
bunalis statuit Capitulum 16. Unum solum-
modò in Oppido de la Veracruz in Nova Hispa-
nia permittens, eo quod principalis portus &
Indiarum quasi scala videatur. Sed quidem ut
in Nova Carthagine, celebriori Indiarum por-
tu, & ampliorum regionum scala, alius debe-
ret constitui, non solùm similis, sed major
profectò ratio compellere debuisset. Unde &
ita factum, non solùm Alguacello concesso,
sed Tribunali cum debitis Ministris constitu-
tos. Id quod in Portu fluminis argentei satis
opportunum apparet, in illum enim periculo-
sus Judaicæ perfidiæ confluxus, qui & scala,
licet curetur occludi, sed frustrà, semper enim
aditum impietas meditatur, & sæpè assequitur,
quæ ut cancer serpit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1392.</absatz-nummer> Pro Religiosis Qualificatoribus op-<marginalia>Circa Qua-|lificatores.</marginalia>
timam 17. Capitulum exhibet cautionem, ne
scilicet ad munus hujusmodi eligantur, qui si-
ne Regia licentia, & suorum Prælatorum in
Indias transmigrarint. Sic autem in illius fi-
ne: Cùm autem Capitulum de solis Qualificatori-
bus loquatur, circa Ministros alios prohibitio non
procedit, si accuratum pro eorum sufficientia exa-
men accedat. Sic Commissarios Religiosos vidimus
non Hispanos, qui magna cum satis factione Tribu-
nalis sancti processerunt. Vnde & Ministri alij as-
sumi poterunt, qui ad ministerium non ita honori-
ficum & confidentiæ tantæ deligantur. Hæc ibi.
Ergóne eligi ad præfata poterunt, qui sine li-
centia præfata devenerint, eo quòd de solis
Qualificatoribus Capitulum proloquatur?
Anne etiam Commissarij dicti sine illa
transfretarunt? Minimè gentium. Unde &
observandum circa illos id, quod de Qualifi-
catoribus constitutum cùm animadversioni-
bus adjectis, & omnem concernentibus æqui-
tatem. Quod ergo de Commissarijs non
Hispanis dictum, non eatenus procedit, quòd
sine licentia pervenerint, sed ut ostendatur
circa licentiam dictam, cùm aliàs satisfactio
plena præcedat, non esse scrupulosiùs agen-
dum, quandoquidem pro exteris non soleat
esse Regis sic prompta licentia, unde quod
de Qualificatoribus statutum, ad alios non
derivatum, ex attenta nimis Dominorum ob-
servantia, licet revera possit imposterùm deri-
vari.</P>@@

<Z><A+1>Circa 18.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1393.</absatz-nummer> <INI2>S</INI2>Ic illud: Que siendo Calificador de<marginalia>Circa eos-|dem, pro|licita remo-|tione.</marginalia>
la Inquisition algun Religioso, si à
su Prelado le pareciere mudarle à otra parte por
algunas consideraciones, los Inquisidores, no
se lo impidan. Est hoc convenientissima ratio-
ne dispositum, ne obedientia Religiosa cum
magnis Religionis detrimentis liberum mo-
dum agendi comitantibus infringatur. Et
actum quidem ibi de renuntiatione privilegij,
quo gaudet Societas nostra, ut nequeat ab<marginalia>De renun-|tiato privi-|legio à So-|cietate, quid|Cardinalis|Lugo.</marginalia>
Inquisitoribus (sicut & à Prælatis quibuscum-
que) ad quodvis munus, officium, seu exercitium,
absque expresso sui Superioris consensu, ac etiam
mandato adigi, vel cogi. Quæ renuntiatio, ut
asserit Cardinalis Lugo Lib. 4. Respons. moral.
Dub. 36. nu. 8. ad sola munera Consultorum
& Qualificatorum directa est, quia solùm de
illis tunc temporis agebatur, volentibus In-
quisitoribus liberè eligere, & privilegio suo
obnitente in contrarium Societate. Quod
quidem si ita est, cessat quod à Nobis di-
ctum de ampliori erga officia alia earumdem<marginalia>Difficilis|ejus resolu-|tio ostendi-|tur.</marginalia>
potestate. Sed verò nescio an omnes id ita
sint accepturi, cùm privilegij tenor secus ha-
beat, ut vidimus, Ad quodvis munus, offi-
cium, seu exercitium, & renuntiatio supra illud
cadat, nulla facta exceptione. Neque ex
eo videtur urgeri posse, quod idem Scrip-
tor habet ibidem, supponens tacitè Societati
privilegio opus fuisse ut cogi non posset ad il-
lud munus, officium, seu exercitium, ad quod
ex Juris dispositione poterat: atqui non pote-
rat, nisi ad munus Consultoris, ut constat ex
Cap. Vt commißi. §. Advocandi, de hæreticis
in 6. Ex quo infert renuntiationem non fuis-
se omnimodam, de primo ad ultimum ar-
guendo. Sed quidem ex hoc discursu evin-
citur Qualificatoris muneri non fuisse renun-
tiatum à Societate, quominùs in ordine ad il-
lud etiam nunc in Hispaniæ regnis privile-
gium perseveret: neque opus erat ut in pri-
vilegio quodvis munus, officium, seu ex-
ercitium poneretur, cùm ad solum Consul-
toris munus se posset Inquisitorum potestas
extendere, si revera in citato Capite ipsis
est attributa, in quo sic Bonifacius VIII.<marginalia>Cap. Ut|commissi.</marginalia>
Advocandi quoque pro ut expedierit peritos quosli-
bet, ut vobis aßistant, & in hujusmodi ferendis
sententijs præbeant consilium opportunum. Sic
Pontifex, ubi de Religiosis nihil, & sic ad il-
los stante exemptione nequit decisio proten-
di. Sicut neque quod sequitur: Convocan-<marginalia>Cleri nomi-|ne ut ve-|niant Reli-|giosi.</marginalia>
di etiam Clerum, & populum: quia favorem
non concernit, ut videri potest apud Dom.
Barbosam Tractat. de Appellativis Iuris § 51.
nu. 7. Nec videtur necessarium ut stare di-
ctum privilegium possit, in Decretis Pontifi-
cijs potestatem aliquam invenisse aliquibus
attributam, ut Religiosos valeant ad mune-
ra, officia, seu exercitia sine consensu Prælato-
rum adigere: cùm pro convenienti possit cau-
tela sufficere, si fortè sit, aut aliquando futura<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0520.jpg/>
@@1@<SE520>§. III. Circa S. Inquisitionis concordata. 505
<duolan 2><-P>timeatur: & quia non semel Episcoporum
potestas major videtur quibusdam, quàm re-
vera sit erga Religiosos exemptos. Sed de-
mus, quod negari verosimiliter nequit Inqui-
sitoribus talem potestatem competere, &
juxta illam privilegium accipiendum, siqui-
dem in Cap. uti officium eod. tit. in 6. id habetur
circa honestas personas & Notarium, de quo
dictum nu. 1374. & cum aliqua probabilita-
tis specie, si præsertim adsit consuetudo, id
quod in citato nuper Cap. Vt Commißi, dici-
tur, non solùm ad Consultores, sed etiam ad
Qualificatores spectare, quia & hi dici etiam
Consultores possunt: ex eo quidem habemus
renuntiationem privilegij non ad istos specta-
re solùm, sed maiorem latitudinem contine-
re, & ita quod à Nobis dictum circa illam
ex præfati Scriptoris asserto nullatenus infir-
mari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1394.</absatz-nummer> Circa Commissarios autem di-<marginalia>Circa Com-|missarios.</marginalia>
ctum nu. 69. Bullam Urbani VIII. non ob-
stare, quæ in Indijs non est praxi robora-
ta. Ubi supponi videtur eos absolutè loquen-
do in hujusmodi Bulla comprehensos. Sed
quidem aliter sentiendum; in illa enim Pon-
tifex nomine Dignitatis & Prælationis in So-
cietate comprehendi declarat & statuit, cùm
de illis tamen extra ipsam agitur, Dignitates
& Prælationes sæculares, & quæcumque offi-<marginalia>Decret&#x0169; Vr-|bani VIII.</marginalia>
cia, quorum Officiales jurisdictionem Ecclesiasti-
cam, vel laicalem, de jure, usu, vel consuetudi-
ne habent, seu quomodolibet extra ipsam Societa-
tem exercent. Atqui Commissarij, de quibus
agimus Ecclesiasticam jurisdictionem non ex-
ercent; sed necdum quoddam ministerium, &
ut aliquis jurisdictionem, redolens aliquan-
do videatur admisceri, id quidem in substan-
tia & modo tale evadit, ut Commissarius ne-
queat absolutè judex apppellari, quia caussam
nullam potest terminare, ad modum quo Vi-
carius foraneus, de quo Dom. Barbosa in
Formula pro illo, quæ est ordine 99. cui ta-
men jurisdictio conferri dicitur. Deinde In-
quisitores posse in Regnis Hispaniæ Commis-
sarios assumere, non obstante privilegio, ge-
nus quoddam gratiæ & privilegij est Sancto
competens Tribunali, cui in Decreto Urbani
non est derogatum, quia de illo non est facta
mentio. Quidquid ergo alibi sit, in Hispa-
niæ regnis, & consequenter in Indijs, per-
stat illa facultas. In quo nullus subesse scru-
pulus potest in Professis ob votum non accep-
tandi Dignitatem aut Prælationem, quia
Commissariatus neque Dignitas neque Præ-
latio est, ut constat. Juxta explicationem
autem Urbani non est quod urgeat, quia vo-
vens, juxta id vovet, quod in more habetur
Societatis: quid autem in more habeatur, ex
dictis liquet: quod procedit etiamsi dicamus
in Decreto Urbani aliquatenus comprehendi.
Si dicas privilegium dict&#x0169; non fuisse à Ponti-<marginalia>Objectio|quædam|disiecta.</marginalia>
fice concessum, sed interventu Regiæ aucto-
ritatis renuntiationem peractam; dici ad illud
potest Decretum prefatum Congregationis à<marginalia>Bulla|Pauli V.</marginalia>
Paulo V. cum alijs confirmat&#x0169; in celebri Bul-
la, quæ incipit, Quantum Religio die 4. Sep-<-P>@@

<-P>temb. 1606. ibi: Nec non singulorum privile-
giorum, Constitutionum, Ordinationum, statuto-
rum, indultorum, facultatum, &c. Credendum
etiam satis verosimili conjectura renuntiatio-
nem privilegij præfatam minimè inconsul-
to Pontifice, aut de illa certiore facto, pro-
dijsse.</P>
<Z><A+1>Circa 19.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1395.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>Llius est satis periculosa materia,<marginalia>Injuria|facta Mi-|nistris S.|Tribunalis|qualiter in-|terpretan-|da.</marginalia>
dum de puniendis Familiaribus &
Commissarijs agitur, suis aliàs in muneri-
bus, sive civiles sint, sive Ecclesiastici, de-
linquentibus. Pro quo sic scriptum num. 72.
Quia verò circa factum ipsum esse quæstio potest,
dum alij judicant relationem ad Commissaria-
tum habere (delictum scilicet in eum commis-
sum) alij non: per quod res dubia vertitur: tunc
in favorem Inquisitionis judicandum est, quia ex
consequenti est favor fidei, & summa est ra-
tio, quæ pro religione militat, juxta sæpiùs di-
cta, & quia tales de foro inquisitionis sunt, in
cujus illa est juris posseßione, & ita melior est il-
lius conditio, juxta communem Iuris regulam.
Hæc ibi. Sed est quod illis queat opponi,
nec levi profectò oppositionis fundamento:
Nam sicut juxta notissimam Juris regulam,
de qua Dom. Barbosa Tractat. de Axiomat. Iu-<marginalia>In dubio|non præsu-|mi. deli-|ctum.</marginalia>
ris. Axiomat. 68. delictum in dubio non præsumi-
tur: ita neque in delicto aliquod atrocitatis
genus, quod in ipso non apparet, cujus est
eadem ratio, unde licet sit Juris regula 8. in 6.
Quòd semel malus, semper præsumitur esse ma-
lus, id est, perseverare in illo, dum de p&#x0153;-
nitentia non constat, ut multi explicant; id
tamen de eodem genere mali accipiendum:
Non verò præsumitur malus respectu mali diversi,<marginalia>Dom.|Barbosa.</marginalia>
quia quoad illud nulla adest conjectura, unde
succedit reg. l. Papinianus ff. de minorib. ut cum<marginalia>l. Papinia-|nus. ff. de|minoribus.</marginalia>
alijs tradit citatus Scriptor Axiom. 142. nu. 4.
Quod equidem casui, in quo sumus, parifor-
miter adaptandum. Ex quo habetur non esse
locum communi illi doctrinæ de favore reli-
gionis; quia neque propter humanum quem-
cumque aut divinum respectum, temerarium
est judicium committendum. Unde & quod
dicebatur de meliore possidentis conditio-
ne, non urget, quia nulla possessio confer-
re potest ut sinistrè de proximo judicetur, &
juris regulæ proterantur. Est ergo hoc valde
verosimile, licet dictum aliàs sua etiam veri-
similitudine potiatur. Nolo enim ita dictis
adhærescere, ut si quidquam juri & rationi
consonum occurrat, id communi utilitati re-
nuam impartiri.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0521.jpg/>
@@1@<SE521>506 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><Z><A+1>Circa 20.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1396.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E pellicatu Familiarium in eo<marginalia>Circa præ-|ventionem|in pelli-|catu Fami-|liarium.</marginalia>
agitur, ubi & declaratum esse il-
lum mixti fori, pro quo ita scriptum nu. 76.
In casu autem nostro id disponi debuit, quia non
constabat delictum esse mixti fori. Cùm enim
Familiares de foro Inquisitionis sint, facta non-
dum declaratione, caussa ad Tribunal quacum-
que non obstante præventione traheretur. Licet
autem tunc coràm duobus judicibus vexaretur de-
linquens, id non obstaret, quia vexatio judicis in-
competentis fuisset injusta, & ita contra eum age-
re sic vexatus poßet, actione injuriarum, & ad
damna compensanda officium Superioris judicis im-
plorare. Sicut in alio quocumque Tribunali contin-
geret, si judex incompetens caussam usurparet.
Hæc ibi. Circa quæ objici potest discursum
consentaneum non videri. Si enim deli-
ctum præfatum mixti esse fori non constaret,
& Sanctum Tribunal illud ad se traheret, non
obstante quacumque præventione, tunc equi-
dem vexatio, quæ esse poterat à præveniente,
cessaret, cùm progredi in caussa non posset,
præterquam quòd neque inchoari apud illum
valeret, quandoquidem S. Tribunal in posses-
sione suæ privativæ jurisdictionis versaretur,
cùm alius quilibet incompetens asseratur.
Ad quæ quidem dici potest in primis, quod
ad statum præsentem attinet discursum præ-
dictum non esse curandum, cùm sit casus con-
tingentia sublata beneficio declarationis. De-
inde stare posset vexatio à judice ordinario,
quia non penitus constabat casum esse à ju-
risdictione illius extractum: eo autem ipso
quod S. Tribunal illum ad se avocaret, de-
beret annuere, & eo ipso incompetens redde-
retur. Ut posset autem S. Tribunal sic age-
re, sufficiens fundamentum extabat ex non
apertè stabilita dicti criminis exceptione. Es-
set autem, ut diximus, judex ordinarius post
avocationem incompetens, non penitus, sed
supposita avocatione, quia non sustinet æqui-
tas ut reus duplici in tribunali judicetur.
Quemadmodùm stante jam declaratione, &
judicio apud S. Tribunal decurrente, ordina-
rius judex incompetens est, non quidem ab-
solutè, sed supposita avocatione. Item pos-
set tunc notitia criminis, ob locorum distan-
tiam post peractum judicium, & p&#x0153;nam im-
positam atque executioni mandatam, ad S.
Tribunal devenire. Unde & assumpto judi-
cio, contra judicem ordinarium instaurari il-
lud, ac reo quod damni intererat compensari:
cùm in hujusmodi delictis p&#x0153;na esse pecu-
niaria soleat. Quòd si molestæ aliæ, justa
etiam exigi compensatio poterit, sicut &
poterit, ordinario judice temerè aliquid exe-
quente.</P>@@

<Z><A+1>Circa 21.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1397.</absatz-nummer> <INI2>A</INI2>D Universitates illud spectat ut<marginalia>Circa ex-|torquentes|gradus in|Academijs,|& nonnulla|alia.</marginalia>
non compellantur mandato In-
quisitorum aliquem contra statuta & Consti-
tutiones Doctoratus laurea decorare, de quo
sufficienter dictum. Additur & illud Ni se en-
tremetan en cosas semejantes, ni en ningunas de
gobierno, que no tocan à su ministerio. Quæ au-
tem illa sunt? Illa equidem, quæ ad Univer-
sitates spectant, si videlicet pro oppositori-
bus ad cathedras se constanter interponant,
suffragia urgentibus precibus extorquentes.
Ubi si is, pro quo agitur, minùs dignus sit,
statim apparet quantùm in eo possit sic urgen-
tium conscientia prægravari. Item si pro in-
epto agatur, ut sit ordinarij Professoris substi-
tutus. Si prætereà cum ijs, quibus emolumen-
ta ex gradibus debentur, adhibeatur instantia
ut illa remittant: quod est sanè durissimum;
nisi forte in eo eventu, quo quispiam excel-
lentis ingenij, & magnæ spei candidatus,
pauper tamen ad honorem gradus competen-
tis adspiraret. Tunc enim remittens nihil mi-
nus habet, aut invitus amittit, quia revera
nihil erat ab ambiente lauream accepturus.
Ad quæ etiam pertinet, si Prælatos religiosos
urgeant ut Cathedras ijs conferant, quibus
juxta propria statuta non liceat, interverso or-
dine antiquitatis, & etiam meritorum. Quod
etiam ad Indicas Paræcias proponantur ij, de
quorum nequeunt sufficientia plenam habere
notitiam, cùm eo ipso quod sic agant, & ex-
ternos patronos sollicitent, parùm se religio-
so in statu profecisse satis superq&#x0301;ue reddant
ambitione & libertate spiritus clamantibus
manifestum. Id quod etiam in majorum
officiorum prætensione non rarò evenit. Et
utinam omnes ea urbana integritate supre-
mi Prælati responderent, qua scio aliquem
respondisse: non scilicet licere, quod ab ipso
petebatur, quia id Religiosus stylus minimè
patiebatur. Nec proptereà omne amicabile
officium Dominis Inquisitoribus est animus
denegare; expediat quandoque postulatio, sed
si neque urgens, neque cum offensionis indi-
cijs, si non annuatur, sit illa, ut viros tantos
constet minimè dedecere. Cùm B. Aloy-<marginalia>Præclarum|exemplum,|ut Prælati|Religiosi à|Principibus|non ur-|geantur|postulatis|pro subditis.</marginalia>
sius Gonzaga Cardinalem Avunculum nescio
qua de caussa adijsset, & prandij advenisset
tempus, ut pranderet secum jussit potiùs quàm
petijt Cardinalis. Ad quæ ille, Non licet mihi,
respondit, quia id Regula prohibet, extra do-
mum scilicet sine licentia manducare. Tulit
id humanissimè egregius ille Ecclesiæ Prin-
ceps, & posteà quando aliquid à nepote san-
ctissimo postulabat, religiosè & gratanter ad-
jiciebat, Si non est contra vestram regulam. O
utinam ita & faciant ij, de quibus agimus,
& alij similis, & majoris abollæ, magno cum
nominis sui decore, & observantiæ religiosæ
decoro, cui potiùs, quàm humano cuicum-
que affectui prudenter, graviter, & feliciter
obsequendum. Quod additur, Ni en negocios de<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0522.jpg/>
@@1@<SE522>§. III. Circa S. Inquisitionis Concordata. 507
<duolan 2><-P>gobierno, est etiam consideratione dignissi-
mum. Regis quidem supremi Gubernatoris
effatum est, quod audimus. Non vult ille In-
quisitores in cura gubernationis administros:
ergo non sine illius injuria se ingerent, velit
nolit illam infeliciter affectantes. Poterunt
quandoque juvare consilio, sed rogati, quod
etiam scio prudentes aliquos in rebus præfati
generis devitare. Videnda alia nu. 122. & seqq.
pro explicatione & exornatione clausulæ præ-
cedentis adjecta.</P>
<Z><A+1>Circa 23.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1398.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>N concessu DD. Inquisitorum quan-<marginalia>Ministri|S. Tribu-|nalis an|Qualifica-|toribus in|consessu|publico præ-|ferendi.</marginalia>
do in Ecclesijs per modum Tribuna-
lis assistunt, illud minùs decorum à pluribus
judicatum Ministros, Familiares, & quoslibet
alios in ministerijs etiam inferioribus servien-
tes, digniorem præ Qualificatoribus locum
occupare. Quod equidem cum reverenti est
querela Dominis significatum, qui tamen pos-
sessioni faventes, dum à supremo Tribunali
aliter non disponitur, non esse innovandum
judicarunt. Et hujusmodi prælationis indi-
gnitas statim in oculos adstantium incurrit,
dum vident Religiosos gravissimos, Prælatu-
ris, Cathedris, & magnis insignes muneri-
bus, hominibus plurimis ex humiliori Reipu-
blicæ sorte in sedium ordine posthaberi. Po-
test autem hujusmodi consuetudo in eo fun-
damentum habuisse, quod DD. Inquisitores
cum suis Ministris unum quasi corpus effi-
ciant, & familiam, cùm tamen Qualificato-
res ad familiam non censeantur pertinere, un-
de neque Familiares dicuntur, nec privilegio
aliquo quoad forum perfruuntur, nihil enim
tale in præfatis Capitulis invenitur, cùm ta-
men de Familiaribus & Commissarijs ut cer-
tum supponatur. Solo ergo honorifico illo
gaudent titulo, puri sanguinis, & Theologi-
cæ sapientiæ indice, qui est profectò æstima-
tione dignissimus. Quod equidem admitti
posset, si ita in more positum ubique cernere-
tur, & Supremum Tribunal tale aliquid ob-
servaret. Atqui secus rem habere explorata ve-
ritas est. Cùm enim publicè procedendum,
ut ob varias occasiones accidit Qualificato-
res anteferri solent, & in supremo Tribu-
nali sic generaliter peragi testes omni majo-
res exceptione, & Qualificatores ejusdem be-
neficio, ac experimentali notitia instructi
protestantur. Licet autem illi non dicantur
Familiares, neque Ministri, id equidem ob-
stare nequit, sed ex eo potiùs argumentum in
eorum favorem instaurari: sublimiori enim
decorantur titulo, quia & sublimiori in fun-
ctione operam præstant, & ipsi cum judici-
bus judices, immò & præjudicibus, ut vide-
ri potest apud Dianam Parte 4. Tractat. 8. Re-
solut. 84. Præterquàm quòd Ministri etiam
dici possunt, ut apud eumdem videri potest
ex Seraphino Freytas, quo etiam nomine In-
quisitores ipsi possunt compellari, sic enim<marginalia>Esse etiam|Ministros.</marginalia>
ex illo: Si Inquisitores sint etiam Theologi, de<-P>@@

<-P>eodem dubio possunt cognoscere: Si verò sint Iu-
risperiti, ad Qualificatores, utpotè Theologos, docet
eam provinciam demandandam esse ex ipsiusmet
Senatus commißione, cùm utrique ejusdem Tribu-
nalis sint Ministri. Hæc Diana. Quod & pro-
bari potest ex verbis adductis num. præced. ex
Capit. 21. scilicet: Ni en algunas de gobierno,
que no tocan à su ministerio. Unde & dicendum
videtur Qualificatores sæculares esse de foro
S. Tribunalis, secus Religiosos, quia pro illis
stat expressa declaratio in Capit. 18. Id nam-
que quod de mutatione loci dicitur Por algunas
consideraciones, indicat posse illam esse p&#x0153;na-
lem, & titulo correctionis. Neque id mirum,
quandoquidem & Inquisitorem in omnibus,
quæ ad regularem observantiam spectant, ne-
que ullum officio impedimentum creant, non
secus ac alij, correctioni & directioni subji-
ciuntur. Pro quo videndus qui suprà Reso-
lut. 53. apud quem alij. Et hæc quidem pro
Qualificatoribus dicta sic accipienda velim,
ut in illis, sicut in reliquis, judicium censeam
S. Tribunalis argumentis quibuslibet præfe-
rendum.</P>
<Z><A+1>Circa 24.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1399.</absatz-nummer> <INI2>P</INI2>Rudentissimæ in illo extant cautio-<marginalia>Circa cen-|suras erga|Proreges.</marginalia>
nes, ut scilicet Inquisitores erga
Proreges Censuris non utantur, & ut illi caus-
sas, in quibus esse competentia possit, Au-
dientijs, & judicibus Ordinarijs dimittant.
Et quidem quod ad primum attinet ex eo fir-
mari potest, quòd plerumque competentia ex
parte judicum laicorum probabili nitatur fun-
damento; quod cùm accidit, à Censuris est,
& maximè erga Proregem, prudenter absti-
nendum. Cùm sit aliàs jam modus pro com-
petentia dispositus, qui si observetur ut opor-
tet, non erit cur ad censurarum formidanda
fulmina veniatur. Quod autem ad remitten-<marginalia>Circa vi-|tandas ab|ipsis occa-|siones com-|petentiæ.</marginalia>
das Audientijs & judicibus Ordinarijs, caus-
sas, in quarum juridica cognitione timeri
competentia possit, ibidem statuitur, cum ali-
qua est à Nobis limitatione receptum, ut scili-
cet non habeat locum quando præter Pro-
regem judex alius Ordinarius non est. Sed
quidem & in casibus similibus esse remissio-
nem possibilem verosimiliter potest affirmari:
quia licet judex ordinarius non adsit, esse po-
test delegatus ille, qui aliàs respectu commu-
nium caussarum dicebatur delegatus, Immò
& videtur non incongruè affirmari posse, si
Prorex à cognitione abstineat, Audientias &
Ordinarios Judices posse ordinaria potestate
procedere: quia eo ipso quòd Prorex nolit es-
se judex, ad illos jurisdictio devolvitur, quæ
ordinaria esset in ipsis, si apud Superiorem
non resideret: neque enim delicta manere
debent impunita. Præterquàm quòd Rex
cùm Ordinarios judices pronuntiat, aut illos
supponit, aut facit, quia & facere potest virtu-
te eminentissimæ potestatis, & fontis jurisdi-
ctionis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0523.jpg/>
@@1@<SE523>508 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1400.</absatz-nummer> Licet autem Capitulum præsens de
ijs tantùm videatur procedere, quæ ad guber-
nationem politicam & civilem spectant, sicut
& quod dictum Cap. 21. debet tamen ad gu-
bernationem etiam Ecclesiasticam dispositio
illius extendi, quod verba adducta non obscu-
rè significant, quandoquide&#x0303; competentia non
solùm in caussis laicor&#x0169;, sed Clericorum etiam
intervenire potest, & Ecclesiastici judices
etiam ordinariæ Justitiæ dici possunt: pro
quo facit tenor Capituli 20. Sic se habens: Y<marginalia>Iustitiæ Or-|dinariæ qui|dicantur.</marginalia>
procediendo mis Iusticias, ò las Ecclesiasticas. Cùm
autem dicatur in præsenti. Lo dejarà à las Au-
diencias, y Iusticias Ordinarias: Videtur ex no-
minatis priùs Audientijs, ad eas primariò per-<marginalia>Notanda|doctrina.</marginalia>
tinere: sed quia apud illas inchoari caussæ cri-
minales generaliter non soleant, nisi ubi Au-
ditores sunt etiam criminum judices, quod non
accidit in Prætorialibus, in quibus Proreges
præsident: dicendum præfatam clausulam cum
commoda adaptatione accipiendam; ut scili-
cet càussæ ad Justitias ordinarias spectent, ad
eos scilicet, ad quos privilegio non stante per-
tinent: ad Audientias autem ex ea parte, qua
competentiæ judicium ad eam spectat, ad
unum scilicet Auditorum, juxta ea, quæ ha-
bentur Capite sequenti 25. Quamvis enim caus-
sæ apud eas non transigantur, judicium tamen
competentiæ ad inferiores nequit judices per-
tinere, cùm sit res indaginis superioris, & pro-
portionatus sit Inquisitori futuro in concursu
præsidi consessor adfuturus. Unde etiamsi
apud togatum judicem caussa verseatur, idem
est in decidenda competentia servandus mo-
dus, sic judicum judice, Rege inquam, matu-
rum post consilium disponente. Circa quod,
sicut & circa ultimum nihil præstat adjecisse,
præter animadversionem nu. 137. erroris ty-
pographici, sic enim ibi ex Hispanico Idioma-
te, Interin seran pro intervenieron, & n. 139. Con-
cessu pro Consessu. Licet enim Concessus satis<marginalia>Errores ty-|pographici.</marginalia>
latinum sit nomen, & idem quod concessio,
aut permissio, vel copia aliquid faciendi, in eo
loco non congruit, ut ex tenore constat, cùm
de sessione, & ordine in ea servando agatur, &
nu. 140. illud: Plures enim quàm quatuor num-
quàm erunt, scilicet Inquisitores. Ubi illud
Quàm, licet stare possit, quia subintelligitur:
quia tamen non ita conveniens loquendi mo-
dus, quàm sine illo, superfluè additum juxta
Auctoris mentem. Quod observasse oportuit,
etiam si momenti vix ullius, ne & hic delicatus
Censor quod carpere possit se deprehendisse
inaniter glorietur. Et in præsenti quidem tres
sunt DD. Inquisitores in hoc Peruviano Tri-
bunali cum suo Fiscali, quorum Decanus illu-
stris D. D. Joannes de Huerta Gutierrez, pri-<marginalia>D. Decanus|Tribunalis|Peruviani|laudatus.</marginalia>
marius quondam legum in Academia Limana
Professor, & Prætorialis Senatus togatus ju-
dex, unde ad Sacratiora translatus, eximijs pru-
dentiæ, humanitatis, & venerandæ probitatis
ornamentis inclarescit. Utinam superstes diù,
unus ille pro multis, si non pro decem millibus
computandus. Sed heu infelix votum! Decessit
vir egregius, & magna quidem boni publici ja-
ctura decessit, sed eximiarum virtutum præmia
recepturus.</P>@@

<Z><A+1>§. IV.
Circa Excursionem pro Indicis Vniversita-
tibus.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1401.</absatz-nummer> <INI2>D</INI2>E illis n. 82. & seqq. & in Auctario<marginalia>Præsenta-|tus ad Epis-|copatum ut|queat sine|gradu ab|Vniversita-|te appro-|bari.</marginalia>
non semel. Circa quod illud occur-
rit priùs, quod est dictum de approbatione
præsentati ad Episcopatum, qui tamen gradu
requisito careat. Si enim sit notoriè dignus, id
potest stare omissis omnibus, quæ pro explo-
randa sufficientia in Universitatibus præmit-
tuntur. Quod tenet Navarrus Cap. 28. nu. 18.
& eum secutus P. Pereyra in Academia n. 888.
sufficere autem mediocrem tradit idem cum
Menochio nu. 871. quatenus Menochius Con-<marginalia>Medio-|crem peri-|tiam suffi-|cere.</marginalia>
silio 885. nu. 11. affirmat gradum Doctoratus
mediocribus concedi solitum, quod non impro-
bat, sed potius videtur uti ritè factum appro-
bare, qui & de Episcopis loquens Centuria. 2.
de Arbitrarijs Casu 425. nu. 37. ita loquitur:
Non in Episcopo requiro scientiam, atque peritiam<marginalia>Menochius.</marginalia>
illam, qua ceteris antecellit, vel saltem æquat; sed
quæ tanta sit, ut suo muneri satisfacere valeat. Cap.
Nisi cùm pridem. §. Prohibet. de renuntiat.
Quocirca crederem eum fore indignum, qui assu-
meretur ad tantum apicem, cujus doctrina tenuis
admodum esset, quamquam Doctor creatus sine ri-
goroso (quod ajunt) examine. Sic ille, admodum
tenuem non admittens peritiam, indicans te-
nuem sufficientem futuram, quod idem est ac
mediocrem. Et in citato quidem Capite sic op-
portunè pro præsenti Innocentius Tertius lo-
quitur instituto: Pro defectu quoque scientiæ ple-<marginalia>Cap. Nisi|cùm pri-|dem de|renuntiat.</marginalia>
rumque potest quis petere ceßionem: quia cùm ipsa
circa spiritualium administrationem sit potißimum
necessaria, & circa curam temporalium opportuna:
Præsulq&#x0301;ue commissam sibi debet Ecclesiam regere
in utrisque, salubriter ei renuntiat, si scientiam (in
qua ipsam negat) ignorat. Tu enim (inquit Do-<marginalia>Osee. 4.|v. 6.</marginalia>
minus) scientiam repulisti: & ego repellam te ne
Sacerdotio fungaris mihi. Quamquàm & si desi-
deranda sit eminens scientia in Pastore, in eo tamen
sit competens toleranda: quia secundùm Aposto-<marginalia>1. Cor. 8.|v. 1.</marginalia>
lum: Scientia inflat, charitas autem ædificat: &
ideò imperfectum scientiæ potest supplere perfectio
charitatis. Sic Pontifex ex quo luculenter ap-
paret mediocrem scientiam, & eatenus imper-
fectam, pro Episcopis esse sufficientem, quæ li-
cet eminentiam non attingat, ille tamen defe-
ctus possit pręclaris alijs ornamentis, & præser-
tim charitate, omnibus chrismatibus chrismate
meliore. Neq; plus evinc&#x0169;t quæ adducit Dom.
Barbosa in Collectaneis ad Cap. Cùm in cunctis
nu. 20. cùm adducat Menochium citato Casu.
Solicitudo enim Pontificum, quorum varia de-
creta congerit, eò tendunt, ut indigni neuti-
quam promoveantur, quod factum aliquando<marginalia>Cap. Cum|in cunctis,|de Electio-|ne.</marginalia>
dolet Alexander Tertius citato in Capite, cujus
verba illa: Eapropter, ne quod de quibusdam pro
neceßitate tempor&#x0169; factum est &c. Unde & apud
illum necessaria litterarum scientia. Et quod in
fine. §. Qui etiam vita & scientia commendabilis
demonstretur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0524.jpg/>
@@1@<SE524>§. IV. Circa Indicas Vniversitates. 509
<duolan 2><P>  <absatz-nummer>1402.</absatz-nummer> Quod diximus de gradibus infe-<marginalia>Circa Ba-|chalaurea-|tum.</marginalia>
rioribus Doctoratu sic temperat P. Pereyra n.
893. & 894. ut de gradu Bachalaureatus in
Philosophia non videatur curare, uti de re mo-
menti parvi, de illo autem in Superioribus fa-
cultatibus ita post adductas non leves rationes<marginalia>P. Pereyra.</marginalia>
subdit: Quare vix audeo liberare à mortali eum,
qui in nostris Academijs Lusitaniæ conferret Ba-
chalaureatum in prædictis facultatibus candidato
omnino inepto, præsertim si hoc paßim committe-
ret. Sic ille, qui & potuisset addere Medici-
nam; nam de illa, sicut de Theologia & Jure
loquitur n. 892. Circa gradum autem Magi-
sterij in Artibus adductis nonnullis, qui & à<marginalia>Circa gra-|dum Magi-|sterij.</marginalia>
Nobis, assirmantibus & negantibus, ita sub-
dit: Arbitror autem utramque sententiam rectè
temperari & componi, si prioris rigor mitigetur,
posterioris laxitas coerceatur, ita ut dicamus Can-
cellarium, qui graduaret unum vel alterum insuf-
ficientem, peccare venialiter: qui graduaret quos-
cumque oblatos insufficientes, peccare mortaliter.
Quia in primo casu inferret leve damnum, in se-
cundo grave, scilicet vulnerando graviter Acade-
miam, quæ in hoc patiatur grave detrimentum, t&#x0169;
in honore, quatenus per illam facilem graduum
collationem reddetur contemptibilis, & ipse gra-
dus ridiculus, tum in facultatibus etiam superio-
ribus: quia cùm gradus sit quidam honor, qui con-
fertur tamquàm præmium pro labore studiorum,
& profectu scientiæ, si paßim ac sine delectu im-
pendatur omnibus tam sapientibus, quàm ignoran-
tibus, parvi fiet, & pro eo assequendo nullus pru-
dens dies noctibus studendo junget, proinde&#xE8BF;&#x0301; inte-
pescet, ac fortè extinguetur litterarum studium,
etiam cum magno detrimento sacræ Theologiæ, cui
ægrè incumbere, & in qua nequaquàm valet pro-
ficere, qui Philosophus non est. Hæc doctus Pa-
ter. Quæ quidem ut absolutè non liceat re-<marginalia>Improbatus|Auctor.</marginalia>
ctè procedunt, non tamen distinctionem il-
lam sua efficacitate concludunt. Nec stat
quod dicitur de damno levi, quia in primis
gravitas in negotio præsenti non solùm est ex
damni gravitate mensuranda, sed ex publico
testimonio, quod auctoritate Pontificia & Re-
gia confertur, cùm revera talis auctoritas non
subsit, & ex alijs à Nobis expensis. Deinde
damnum grave est ex eo quòd collatione u-
nius aut alterius janua aperitur ad plurium col-
lationem. Et quidem Cancellarius unus ali-
quot conferet, & succedens illi totidem, &
sic alij, unde evadet numerus non parvus ri-
diculorum Magistrorum. Prætereà sciens
aliquibus gradus dicto modo conferri, con-
tingens valde est ut de collatis illum merenti-
bus notitia careat, & sic Universitatem parvi
pendendi sufficiens habebit fundamentum: ex
quo & fiet ad multos alios posse hujusmodi
notitiam derivari. Item Scholastici viden-
tes talibus conferri gradum, sibi poterunt
persuadere idem erga ipsos faciendum, si præ-
sertim non ita se ineptos comparatione facta
recognoscant. Tandem non videtur quæ esse
caussa verosimilis possit hujusmodi illicitæ col-
lationis. Et quidem illa culpabilis veniali-
ter affirmatur. Ex quo apertè convincitur
nullam caussam sufficientem extare: si enim<-P>@@

<-P>talis esset, nulla in eo culpa admisceretur.
Cùm ergo respectu omnium ita accidat, om-
nium pariter ratio eadem admittenda. Ubi &
addi potest instantia ex Doctoratu desump-
ta; nam & Magistrum multi consulent, no-
mine adeò honorifico audito, & pompa per-
visa pro collatione instituta; cùm etiam in
Religionibus gradus Doctoralis Magisterij ti-
tulo designetur. Quid si dicas Magistrum
consultum se non esse Theologum, aut Juri-
stam responsurum. Id quidem Doctor dice-
re suo modo poterit, se quidem etsi Docto-
rem, pro ijs, de quibus rogatur, non plenam
notitiam assecutum. Et insuper vix quisquam
sit Magisterij candidatus, qui non aliquos
Theologiæ cursus peregerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1403.</absatz-nummer> Quando oppositores sunt æquè<marginalia>Circa pre-|tium pro|suffragio|æquè digni.</marginalia>
digni posse suffragium habentem pretium ac-
cipere propter obligationem ad unam partem,
pro qua non tenetur, esse probabile diximus
n. 102. juxta eorum sententiam, qui id in ju-
dicibus admittunt, idque tantùm attento jure
naturali, quidquid aliàs de legibus positivi ju-
ris sit: id quod etiam admittit P. Pereyra suprà
nu. 1276. dum sententiam, quam tuetur, &
Nos etiam sumus amplexi, probabiliorem es-
se pronuntiat. Sed videtur jam id non posse
consistere, cùm inter Propositiones ab Ale-
xandro VII. damnatas hæc habeatur, sit-
que ordine 26. Quando litigantes habent pro se<marginalia>Propositio|damnata|ab Alex.|VII.</marginalia>
opiniones æquè probabiles, potest Iudex pecuniam
accipere pro ferenda sententia in favorem unius præ
alio. Non enim videtur dici posse damnatio-
nem non procedere, quando sententiæ dictæ
additur limitatio adducta, scilicet, Attento
jure naturali: quia absoluta & omnimoda ap-
paret, & non ratione legum prohibentium,
quæ alicubi fortè non erunt, vel in conscien-
tiæ foro non urgere, eo quod p&#x0153;nales cen-
seantur. Nihilominùs, licet præfata intelli-<marginalia>Benigna|illius inter-|pretatio.</marginalia>
gentia sit satis verosimilis, non est verisimili-
tudo & probabilitas oppositæ deneganda: quia
in primis Alexander eas intendit opiniones
proscribere, quæ ad praxim redactæ grave pos-
sint fidelium conscientijs detrimentum im-
portare: ex quibus ea non est, de qua agi-
mus, quia in sola speculatione versatur, cùm
Scriptores revera obligationem agnoscant,
quidquid de consideratione illa sit. Deinde
dici nequit posse contingere ut alicubi leges
non sint, cùm stet jus commune, & nulla sit
Respublica benè & civiliter constituta, in
qua id, quod jure est communi prohibitum,
non etiam prohibitum inveniatur; unde ad
prohibitionem generalem potuit in damnatio-
ne prædicta convenienter attendi. Neque ob-
stat quod de obligatione legis p&#x0153;nalis dici-
tur, quia, quidquid aliàs sit, aut esse possit, in
negotio præsenti eam in conscientia obligare
declarat Pontifex; quod ritè stare potest in hu-
manis legibus suo modo, sicut in divinis, qui-
bus æterna p&#x0153;na transgressoribus proclama-
tur. Itaque aperta damnatio non est, unde
sententia cum præfata limitatione procedens
non debet penitus proscripta censeri. Et Nos
quidem quod de probabilitate diximus, tunc<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0525.jpg/>
@@1@<SE525>510 Recognitio Tomi II. Thesauri Indici. Tit. 20.
<duolan 2><-P>temporis fuit, quando Propositionum damna-
tio non extabat, & Auctoribus illas defenden-
tibus ea reverentia debebatur. Miror autem
modò P. Pereyram nullam damnationis jam
diu extantis inserere mentionem.</P>
<P>  <absatz-nummer>1404.</absatz-nummer> Et ille quidem n. 1273. inquirit,<marginalia>Circa obli-|gationem|reslitutionis|peculiaris|difficultas.</marginalia>
an si Scholasticus legitimè interrogatus (circa
subornationem) veritatem negavit, & ille ab-
solutus suffragium tulit, quo dignus, qui ex-
ceptionem opposuerat, cathedram amisit, te-
neatur ad restitutionem cathedræ, & respon-
det affirmativè cum P. Sancio, Soto, & Le-
desma: quia licet reus legitimè interrogatus,
& negans veritatem, non teneatur ad p&#x0153;nam
ante condemnationem, tenetur tamen ad
damnum inde secutum, quale est amissio Ca-
thedræ. Subdit deinde doctrinam Cardina-<marginalia>Cardinalis|Lugo.</marginalia>
lis Lugo Disputat. 19. nu. 59. dicentis quòd
licet reus injustè negans, & ideò evadens p&#x0153;-
nam teneatur ad damnum, quod pars adver-
sa justè litigans cogitur ea de caussa subire,
ut expensas litis, & similia, non tamen vide-
tur teneri ad restituenda illa damna ex eo
subsecuta, quòd p&#x0153;na non sit imposita: hæc
enim cum ipsa p&#x0153;næ carentia computantur. Juxta
quæ non tenebitur ad restitutionem cathe-
dræ, qui interrogatus legitimè subornatio-
ne&#x0303; negavit, ex quo factum ut cathedram amit-
tere dignus, contra quem suffragium tulit,
quia ex carentia p&#x0153;næ est amissio talis subse-
cuta. Sed audiendus citatus Scriptor ita scri-
bens: Hoc existimo dictum probabiliter, quia ille
suffragator non condemnatus retinuit jus suffragij,<marginalia>P. Pereyra.</marginalia>
quod validè tulit, & (ut suppono) justè ex par-
te ferentis cathedram, qua dignus erat. Sic ille.
Et est illud ijs conforme, quod à Nobis di-
ctum nu. 105. & 106. Licet non inducta
Cardinalis subtilitate: juxta quam videtur sic
negantem neque ad expensas litis teneri; quod
ex eo ostenditur: nam ad illas, quæ ante sen-
tentiam absolutoriam fiunt, obligatio est nul-
la, quandoquidem ad ea tantùm damna est
obligatio, quæ ex injusta negatione resul-
tant. Post sententiam autem cessat litigium,
unde & expensæ pro illo. Nisi fortè acce-
dat appellatio, pro qua etiam expendendum
aliquid. Atqui illa erit impertinens, & me-
ritò neganda, quia stante tantùm semiplena
probatione, qualiscumque illa sit, & negan-
te reo in prima instantia, non potuit aliter
sententia ferri: ergo neque in secunda; & ita
erunt supervacuæ expensæ, unde pro illis ob-
ligatio nulla. Quæ autem alia esse damna pos-
sint, quæ valde accidentaria non sint, & sic
obligationem non inferentia, nequit verosi-
militer explicari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1405.</absatz-nummer> Circa usum multis in Universita-<marginalia>Circa Scho-|lares ad|oppositorum|domos ut|genio in-|dulgeant|confluentes.</marginalia>
tibus invalescentem jam diu, ita scribit Au-
ctor idem num. 1277. Quid dicendum sit de illis
Scholasticis, qui in Academia Conimbricensi, pal-
lio ad mentum obvoluto, tempore oppositionis in-
trant domum oppositoris, & accipiunt parata &
exposita bellaria, caseum, pulmentum, & alia
hujuscemodi, Brodium vocant, ab oppositore, con-
tra quem habent animum suffragandi? Existimo,<marginalia>Idem Au-|ctor.</marginalia>
consultis viris doctis, eos non peccare contra justi-<-P>@@

<-P>tiam commutativam, nec proinde teneri ad aliam
restitutionem. Ratio est, quia attenta consuetudine
Academica, Oppositor pro sua munificentia & li-
beralitate ostentanda, illa omnia exponit ferenda
pro se, & contra se suffragaturis. Hæc ille.
Quibus addi potest eum munificentiæ ritum
utilem esse oppositoribus, eo quòd Scholastici
ad suffragandum alliciantur, id facturi ali-
quando, si nunc temporis adversentur. Quia
verò malo sæpiùs accedere animo possunt, &
in odium oppositores, excessus aliqui possunt
in eo contingere, qui obligationem restitu-
tionis inducant. Propter quos & alios diversi
generis in pluribus Universitatibus suffragia
sunt adempta Scholasticis, sicut & pluribus
alijs ex earum gremio, quod & nuper in hac
Limana ex Regia est commissione disposi-
tum. Quod quidem aliquibus visum est fir-
mandis & promovendis studijs incommodum,
cùm jus illud suffragandi magnus pro illis ad-
eundis & frequentandis stimulus videatur. In
quo illi à vero nimium quantùm aberrant.
Quis enim ob prædictum finem ad studia se<marginalia>Scholasticis|meritò|suffragia|adempta.</marginalia>
confert, cujus nec meminere parentes, quando
filios ad illa compellant? & quidem indulgen-
tia dicta studijs potiùs deprehenditur adver-
sari. Cùm enim sciant Magistros ab ipsis
suis oppositionibus dependere, minùs sunt in
lectionibus audiendis diligentes, sicut & re-
verentes, unde & gradus litterarios sine lega-
libus sibi pollicentur requisitis, & infeliciter
assequuntur. Eborensem in Lusitania Aca-
demiam miris laudibus præfatus Scriptor ex-
ornat num. 112. & seqq. clarissimis pro illa te-
stimonijs ex suprema auctoritate congestis, &<marginalia>Evorensis|Academiæ|laus.</marginalia>
sic tandem num. 117. locutus: Et quidem omnes
in hoc Eborensi Athenæo versati, qui attentè per-
spiciunt aßiduum studiorum fervorem, ferè num-
quàm intermissam Scholarum frequentiam & ri-
gorem incredibilem observantiæ Academicæ, quæ
ego per annos ultra triginta expertus sum, facilè
sibi persuadebit uberes esse doctrinæ fructus, quos
Vniversæ Ecclesiæ nostra hæc Academia jugiter pro-
ducit. Sic doctus Scriptor. Et tamen in Aca-
demia dicta Scholasticorum suffragia nulla,
quia neque oppositiones, unde quod de Scho-
lasticis ab illo dictum, non pro Eborensi, sed
pro Conimbricensi pronuntiatum, quæ So-
cietatis non est, sicut Eborensis, beneficio
Serenissimi Henrici Cardinalis, & Archiepis-
copi ejusdem civitatis, Inquisitoris Genera-
lis, & tandem Regis Lusitaniæ, & melioris
fortunæ dignissimi Sebastiani. Et verò in<marginalia>In illis nocet|numerus|superva-|cuus.</marginalia>
Academijs non est cur desideretur studentium
numerositas indecora, indocilis, tumultua-
ria, quandoquidem sapientium numerus ne-
cessitati est Reipublicæ, & sacris ministerijs
coaptandus: & hic aptior & dignior evadet,
si inofficiosa multitudine non impediatur, dum
ij, qui parùm aut nihil student, studentibus
obstrepunt, & tranquillum pro studio statum
tantoperè necessarium, modis, quibus se ge-
runt, damnabilibus intervertunt. De tali-
bus sic D. Augustinus Lib. 3. Confeßionum
Cap. 3. Experientia magistra, dum in Univer-
sitate versaretur: Inter quos vivebam pudore<-P><marginalia>D. August.</marginalia></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0526.jpg/>
@@1@<SE526>Adnotata quædam circa nuperum Scriptorem. 511
<duolan 2><-P>impudenti, quia talis non eram: & cum eis eram,
& amicitijs eorum delectabar aliquando, à quo-
rum semper factis abhorrebam; hoc est, ab ever-
sionibus, quibus protervè insectabantur ignotorum
verecundiam, quam perturbabant gratis illuden-
do, atque inde pascendo malevolas lætitias suas.
Nihil est illo actu similius actibus dæmoniorum.
Sic Doctor Sanctissimus, quod utinam non es-
set opus in Catholicis Academijs deplorare, in
quibus cum actibus throno dignis actus mis-
centur dæmoniorum, dum lætitiæ malevolæ
ignotorum verecundiæ, & studijs addictæ
sinceritatis, perturbatione pascuntur. Pro
quibus hæc satis.</P>
<Z><A+1>Adnotata quædam circa nuperum Scrip-
torem.</A+1></Z>
<P><absatz-nummer>1406.</absatz-nummer> <INI2>I</INI2>S est F. Franciscus Haroldus, Hi-<marginalia>Operis &|Auctoris|declaratio.</marginalia>
bernus Ordinis PP. Minorum Stri-
ctioris observantiæ, qui Anno 1673. Romæ
edidit opus inscriptum Lima limata, in quo
Venerabilis Toribij Alfonsi Mogrovejo Ar-
chiepiscopi Limani singularem curam zelo &
sapientia instructam erga traditam sibi Eccle-
siam & Provinciam celebratione Concilio-
rum, & di&#x0153;cesanarum Synodorum, ijs pro-
positis, & doctis Scholijs exornatis, Orbi
Christiano conatur reddere manifestam. Sed
quidem præter Concilium Provinciale cele-
bratum An. 1583. quod est à Sede Apostoli-<marginalia>De primo|Concilio.</marginalia>
ca approbatum, & Regia auctoritate muni-
tum, vix est aliquid, quod possit uti obliga-
torium allegari. Secundum enim celebra-<marginalia>De Secundo.</marginalia>
tum An. 1591. de quo Auctor pag. 130. &
seqq. neque promulgatum apparet, unde ne-
que necessarijs alijs, quæ pro præcedenti
præmisimus, roboratum. Et unus tantùm
in Eo Episcopus cum Archiepiscopo concur-
rit, de quo sic citatus Scriptor Adnotat. 2. In
Subscriptionibus: Ego F. Gregorius. Cujus<marginalia>Quis Fr.|Gregorius|in eo se|subscribens</marginalia>
Ordinis Religiosus fuerit hic Fr. Gregorius non-
dum reperi, vel aliud quippiam de ipso, præter-
quàm quòd priùs fuerit Episcopus Yucatanus, ac
deinde translatus ad hanc Ecclesiam Cuzquensem:
quæ translatio ex usu rerum non obscurè indicat
ejus merita. Non solent enim Reges Catholici
Episcopos ab una Ecclesia ad aliam, præsertim
pinguiorem, promoveri facere, nisi eos, quorum
merita, in priori jam perspecta probataque ha-
bent. Hæc ille. Circa quæ notissimum est
præfatum Fr. Gregorium fuisse ex Ordine
Prædicatorum ex Montalvarum familia noto-
riæ nobilitatis, unde, præclari equites ex
Valverdiorum, & Contrerarum familijs eo
illustrissimo cognato gloriantur.</P>
<P>  <absatz-nummer>1407.</absatz-nummer> Sub meliori forma Concilium<marginalia>Circa ter-|tium.</marginalia>
Tertium proponitur pagina 185. & seqq. cele-
bratum An. 1601. assistentibus cum Metro-
politano Illustrissimis Fr. Ludovico Quitensi
Episcopo, & Doct. D. Antonio Episcopo
Panamensi. Et publicatum solemni ritu:
sed quod prædictis est præsidijs Pontificio<-P>@@

<-P>& Regio destitutum. Quibus neque videtur
opus fuisse, cùm nihil in eo extet, quod fu-
tura respiciat præter Confirmationem &
commendationem Decretorum prioris ex di-
ctis Concilij, in quorum observatione, felix
Peruvianæ Ecclesiæ status videtur constitu-
tus. Non ergo  mirum si ex illis nihil in no-
stris scriptis occurrat. Sic autem circa illud<marginalia>De Fr. Lu-|dovico Lo-|pez de So-|liz.</marginalia>
scribit Auctor Adnotat. 3. In Decreto præpara-
torio. Fr. Ludovicus Lopez de Soliz (Solis) Hic
assumptus est ex Ordine Eremitarum S. Augustini,
in quo Magistri titulum adeptus. Deinde illius Pro-
vinciæ Peruanæ bis Prior Provincialis. Hinc E-
piscopatui Quitensi præfectus, isti Provinciali
Consilio interfuit. Posteâ non Argiropolitano, ut
Cyprianus de Herrera loquitur, sed Argentino-
politano Archiepiscopatu, vulgo De la Plata, &
de las Charcas donatus, ad quem cùm migra-
ret, Limæ videns Ordinis sui C&#x0153;nobium à se fun-
datum, quasi mortem præsagiens, in nidulo, in-
quit, meo moriar. Idque factum, nam in eodem
Limensi conventu defunctus mense Iunij, an. 1604.
ibidem sepultus est doctus & Sanctus Pastor, ut
Herrera eum vocat in Præfatione vitæ nostri Tori-
bij. Sic Auctor. Ubi quod ex Provinciali præ-
fectus dicitur Quitensi Episcopatui error Hi-
storicus est, priùs enim fuit Episcopus Flumi-
nis argentei, & Regia ex Commissione non-
nulla in beneficium Peruanæ Provinciæ pere-
git. Ex Quitensi etiam Episcopatu non est
in Argentinopolitanum Archiepiscopatum
promotus, quia promotionis illius tempore
nondum erat Ecclesia illa in Metropolitanam
erecta, id quod An. 1607. factum, ut videri
potest apud Dom. Solorzanum Tomo 1. de In-
diarum Iure Lib. 1. Cap. 6. n. 56. Pro quo & te-
stimonium ipse perhibere aliquale possum, qui
primum Archiepiscopum, Illustrissimum D.
Ildefonsum de Peralta Arequipensem Limæ
vidi, (ubi & modò scribo) post An. 1610. &<marginalia>De urbe A|gyropoli.</marginalia>
præfatus quidem Dom. Solorzanus Argyro-
polim, seu Argenteam civitatem vocat, mini-
mè ab Argentinopoli diversam, sed ex Græco
& Latino nomine incongruè non compacto
vocabulo, sicut in alio apparet, unde mirum
est hoc ex capite, non quidem quoad vocem,
sed quoad rem ipsam deprehendisse Aucto-
rem, quod in P. Cypriano condemnaret. Qui
de Panamensi Episcopo sic etiam scribit: In<marginalia>De D. An-|tonio Cal-|deron Epi-|scopo Pa.|namensi.</marginalia>
eodem Decreto Antonius Calderon. Hic S. Theo-
logiæ nescio, an Iuris Doctor. Portus locupletis pri-
mùm, Vulgo Puerto rico, Episcopus fuit sub Ar-
chiepiscopo Insulæ S. Dominici. Posteà Panamen-
sem Ecclesiam in Provincia Limensi adeptus, pro
ea huic Provinciali Consilio interfuit: nec aliud
de ipso scire potui. Sic ille: & ille quidem, de
quo nihil scire aliud potuit, ex Panamensi Ec-
clesia ad novè erectam cum Metropoli Ar-
gentinensi S. Crucis ad Montana translatus est,
fuitq&#x0301;ue primus illius Pastor, ubi & quievit
multiplicatus in senecta uberi, viridi, seu flo-
renti, juxta Davidicam promissionem Psal.
91. v. 13.</P>
<P>  <absatz-nummer>1408.</absatz-nummer> Jam quod ad Synodales Constitu-<marginalia>Constitutio-|nes Syno-|dales defe-</marginalia>
tiones attinet, negari nequit esse illas pietate,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0527.jpg/>
@@1@<SE527>512 Adnotata utilia
<duolan 2><-P>zelo, & sapientia plenas, & pro gubernatio-<marginalia>ctu registri|non obliga-|re, unde|probetur.</marginalia>
nis Peruvianæ Ecclesiæ directione valde con-
venientes, pro quo res ipsa loquitur, & præ-
tereà testimonium extat gravium Consulto-
rum Sacræ Rituum Congregationis apud Au-
ctorem post præliminarem allocutionem le-
ctori directam. Ut verò obligationem nullo
in foro præ se ferant, & revera inducant, ex
eo videtur convinci, quod in Regio India-
rum Consilio registratæ non sint, sine cujus
beneplacito nequeunt publicari. Pro quo ita
scribit Fr. Emmanuel Rodriguez Tomo 1. qq.
regular. q. 35. art. 2. Vers. Advertendum &
similiter, nec Metropolitani, nec Episcopi possunt
publicare Concilium Provinciale, vel Synodale,
quousque Rex in Hispania videat ne perturbent
seu impediant conversionem Indorum. Conquesti
sunt enim Religiosi Indiarum, quia per sua statu-
ta Episcopi perturbabant eos in suorum privilegio-
rum usu, quæ Rex Hispaniæ eis impetrabat à Pa-
pa. Et sic Rex providit ut dixi. Quæ omnia sa-
piunt non jus patronatus, cùm valde limitatum
sit, sed delegationem auctoritate Apostolica fa-
ctam. Sic ille: ex quo Dom. Solorzanus
Tomo 2. de Iure Indiarum Lib. 3. Cap. 7 n. 41. &
in Politica Lib. 4. Cap. 7. Vers. Pero aun quando.
pag. 545. adductus etiam Tomo 2. Auctarij
Parte 7. n. 97. Et ratio quidem à Fr. Em-
manuele adducta videtur evincere ex defectu
Registri obligationem non consurgere, quan-
doquidem Rex non utcumque Patronum in
eo agere constet, sed auctoritate Apostoli-
cæ Sedis operari.</P>
<P>  <absatz-nummer>1409.</absatz-nummer> Quibus non obstantibus video Pe-<marginalia>Vnde oppo-|situm com-|probetur.</marginalia>
ruvianos Episcopos sine ullo ad Registrum re-
spectu Synodos di&#x0153;cesanas celebrare, & ita
publicare, ut impleri statutis terminis in ijs
præcepta velint, circa multa contra transgres-
sores censuris fulminatis: neque Regium In-
diarum Consilium circa hoc quidquam dispo-
nere, ratione cujus talis agendi modus illegi-
timus & vitandus censeatur. Dum enim con-
tra Synodalia decreta non sunt qui se oppo-
nant, eo quòd illis se gravatos sentiant, nullum
inconveniens arbitratur Consilium, si & docti
& prude&#x0303;tes Senatores pariter conticescant. Sic
autem rebus se habentibus obligatio videtur
urgere. Quod quidem non solùm respectu
Di&#x0153;cesanæ Synodi, sed etiam Provincialis
ita Venerabilis Toribius videtur censuisse. In
Synodo enim Tertia Cap. 62. cujus Titulus est:<marginalia>Decretum|Synodi|Di&#x0153;cesanæ.</marginalia>
Parochi ministrent Indis SS. Eucharistiæ Sacra-
mentum, & eosdem circa hoc instruant. Circa
quod Concilium Provinciale opportunè pro-
viderat, sed inobservantia subsecuta, ita post
alia subdit: Quapropter tam necessarijs rebus
providere volentes, ordinamus & præcipimus quòd
Indor&#x0169; Parochi deinceps observent & adimpleant
statutum & Ordinationem Sacri Concilij Constit.
19. & 20. & 28. Actionis 2. juxta & secun-
dùm quod in ijsdem continetur. Eosdem admonen-
tes, quòd si id omiserint, contra ipsos severè pro-
cedetur, usque ad privationem doctrinarum, &
alias p&#x0153;nas pro nostro arbitrio. Hæc ille. Fuit
autem Synodus prædicta celebrata An. 1585.<-P>@@

<-P>quo Provinciale Consilium nondum fuerat
confirmatum: id quod An. 1588. obtentum.
Regiæ autem auctoritatis accessio An. 1591.
Ut ex tenore utriusque constat pag. 53. & 56.
Licet autem, quæ pro obligatione militant,<marginalia>Notanda|Doctrina.</marginalia>
eam, quam ostendimus vim videantur habe-
re; pro foro tamen conscientiæ erunt forsitan
qui minimè illam recognoscant, propter di-
cta n. præcedenti, & Parte 7. n. 77. Unde circa
hoc proculdubio expediret certum aliquid, &
in quo inoffenso decurri posset pede, stabi-
lire. Et quidquid de illo sit, quod ad Syno-
dos præfatas attinet, non est quod conscien-
tias gravare possit, quia antiquatæ illæ, &
ita pro praxi minimè advocatæ, pro qua Sy-
nodus Di&#x0153;cesana D. Bartholomæi Lobo
Guerrero (de qua Nos aliàs) præsertim atte&#x0303;di-
tur, qua & potuerunt præcedentes antiqua-
ri, sicut & noviori alia Illustrissimi Dom. D.
Ferdinandi Arias de Ugarte: cùm in illis so-
lus Episcopus suffragium decisivum habeat,
quo nequit successoris potestas coarctari,
quandoquidem par in parem non habet pote-
statem. Nec de his plura.</P>
<P>  <absatz-nummer>1410.</absatz-nummer> Circa Tabachum sacrificaturis pro-<marginalia>Tabachi|ante Com-|munionem|an genera-|lis prohibi-|tio.</marginalia>
hibitum, dubitat&#x0169; à Nobis Tit. 16. Thesauri n.
103. & 104. an prohibitio ad communicatu-
ros omnes extendatur. Ubi Mexicani Con-
cilij pro eo Decretum adductum, & nihil
tale pro Peruvianis regionibus extare insinua-
tum. Pro eo tamen emersit nuper visum De-
cretum Synodi 9. Limensis Archiepiscopi
præfati, sic enim habetur Cap. 18. Quòd
personis sæcularibus prohibetur, ne ante Commu-
nionem per os, vel nares sumant fumum aut pul-
verem Tabachi, vel Sayræ, etiam sub prætextu
medicinæ, quemadmodùm Sacerdotibus priùs con-
stitutum est. Sic ibi citato Concilio Provin-
ciali, Act. 3. Cap. 24. Ubi non obscurè vide-
tur innui Decretum Concilij pro Sacrificaturis
tantummodò prodijsse. Cujus fidelissimus te-
stis ipse est, qui in Concilio præfuit, nec pro-
priam tunc mentem potuit ignorare. Quia
verò, ut nuper diximus, nutat Synodi hujus
auctoritas, aliunde est obligatio demonstran-
da, pro quo plura apud citatum, quocum versa-
mur, Auctorem pag. 61. 62. & 63. & dicta
Tom. 2. Auctarij Part. 6. Sect. 11.</P>
<P>  <absatz-nummer>1411.</absatz-nummer> Circa duas Missas per abusum in-<marginalia>De abusu|duarum|quotidie|Missarum.</marginalia>
troductas, de quo dictum à Nobis Tit. 12. n.
280. & seqq. illius introductorem nuper ad-
ductus Scriptor conatur defendere, pro quo
sic post alia circa Synodum 7. in Notis. Vers.
Hinc ipse pag. 311. Nec inane exemplum habuit
in decreto hujus Synodi Limensis Archiepiscopi
Toribij ipsius Paraguayanæ Di&#x0153;cesis quondā Metro-
politæ; quandoquidem non minor fuerit vel utili-
tas, vel neceßitas, &c. Sed quidem ex sini-
stra isthæc persuasione procedunt, & res ad
eum statum consideratione reducitur, qui si
admittatur, cessat concertatio. Decretum
quidem D. Toribij sic habet Cap. 3. Iuxta<marginalia>Decretum|Synodi|Di&#x0153;cesanæ|Limensis.</marginalia>
dispositionem Concilij Provincialis celebrati in hac
civitate anno 1567. quantùm convenit, & per
locum Iuris possumus, licentiam concedimus omni-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0528.jpg/>
@@1@<SE528>Circa nuperum Scriptorem. 513
<duolan 2><-P>bus Indorum, Hispanorumque Parochis nostri di-
strictus, ut diebus Dominicis & Festivis ex præ-
cepto servandis poßint celebrare duas Missas in dua-
bus Ecclesijs tam inter se distantibus, ut qui in lo-
co unius Ecclesiæ aßistunt, non poßint commodè
accedere ad audiendam Missam in altera, &c.
Festivitas ergo & distantia pro licita gemina-
tione Missæ à Venerabili Archipræsule requi-
sita. Et quid ad hæc illud, de quo ibidem.
Per quatuordecim annos continuos celebrabat sin-
gulis diebus duas Missas? Ubinam hîc & Fe-
stivi dies, & distantia locorum, ut non inane
esse exemplum queat? Id ergo est quod à
Nobis efficaciter improbatum: ut verò ab
Auctore proponitur, exploratæ veritatis as-
sertio est, quam libenter amplexamur: cùm
tamen opposita à Sacra sit Congregatione
Rituum reprobata, de quo dictum Tomo 2.
Auctarij Parte 7. n. 299.</P>
<P>  <absatz-nummer>1412.</absatz-nummer> Circa Litanias peculiares prohibi-<marginalia>Circa Lita-|nias pecu-|liares.</marginalia>
tas à Clemente VIII. de quibus dictum à No-
bis n. 427. & 821. & seqq. agit Auctor pag.
121. & seqq. & pro defensione earum, quæ
in Catechismo Peruviano continentur, addu-
cit satis gravia fundamenta, ex quibus secun-
dum est tenoris sequentis: Secundò, quia in<marginalia>Nuperus|Auctor.</marginalia>
his Litanijs Peruanis luculenter completur finis
illius præcepti in Decreto his verbis expressus: Vt
animarum devotio, Deique ac Sanctorum invo-
catio sine ullius detrimenti spiritualis periculo fo-
veatur. In his autem tantùm abest ejusmodi peri-
culum, ut potiùs pericula quæ esse possent, clara &
distincta verborum expreßione præveniantur. Hæc
ille; quæ quidem Litanijs D. Francisci Xa-
verij veniunt pariformiter applicanda, occa-
sione ingentis superati periculi à Doctissimo
Prælato concinnatis, pro quibus & feliciter
semper accidet frequentari. Quia verò in fine
Indicis Librorum prohibitor&#x0169; Alexandri VII.
fit Litaniarum mentio, ut videri potest apud
eumdem Scriptorem Vers. Ex his nunc: id
quod diximus de non usu, temperandum, &
ad Indias, & circumstantias prædictas non ex-
tendi favorabiliter pronuntiandum.</P>
<P>  <absatz-nummer>1413.</absatz-nummer> Cap. 4. Synodi 8. Sic habetur: Quo-<marginalia>Circa pri-|vilegium|pro absolu-|tione Indo-|rum ab hæ-|resi, &c.|Auctoris|hallucinatio|depulsa.</marginalia>
niam per Gregorij XIII. Diploma datum Romæ 1.
Novembris 1583. ad instantiam Catholicæ Maje-
statis, & ad has partes Missum per Licentiatum
D. Thomam de Salazar Commissarium S. Cruciatæ
visum in Concilio Provinciali anni 1583. & ad-
junctum alijs privilegijs conceßis Indis, & in eo-
dem Concilio visis, conceditur omnibus Archiepis-
copis & Episcopis Indiarum, & personis ab eisdem
in hac parte nominandis, deputandis, ac subdele-
gandis, ut à crimine hæresis, &c. Circa quod ci-
tatus Scriptor in Notis Vers. Cap. 5. per erro-
rem, cùm sit Cap. 40. difficultatem movet ex
eo quòd Concilium an. 1582. die 15. Augusti
inchoatum fuerit, & sequenti anno die 18. O-
ctobris fuerit publicata ultima illius Actio: non
ergo potuit in Concilio præfatum Diploma
videri, unde subdit reponendum, datum fu-
isse Diploma, an. 1582. vel 1581. aut alio
veriori. Circa quod agens tandem post errata
typographica me citato verosimiliorem sibi ad-<-P>@@

<-P>hibet explicandi rationem. Sed quidem jux-
ta illam non salvatur veritas assertionis Syno-
dicæ, in Concilio scilicet visum præfatum
Diploma. Circa quod ille non censet hæren-
dum, cùm errorem in designatione anni non
vereatur affirmare, non Synodo, sed transcri-
benti tribuendum, unde in allatis à Nobis
verbis nihil tale habetur, quod à præfato Scri-
ptore subtiliter cum circumstantijs alijs adno-
tatum. Facilior tamen explicandi ratio est,
si dicamus privilegium dictum 1. die Ianuarij
concessum, ut habet P. Joannes Baptista in
Animadversionibus pro Confessarijs Indorum. fol.
ult. Et Manuale Limense de quo inferius.
Sic enim opportuno tempore potuit Limam
pervenire quod ergo pro Januario November
positus, error nescio cujus fuerit.</P>
<P>  <absatz-nummer>1414.</absatz-nummer> Difficultas alia apud eumdem oc-<marginalia>Difficultas|circa privi-|legium Pau-|li Tertij pro|absolutione|Indorum.</marginalia>
currit in citatis Notis, de qua Vers. citato & ul-
timo. Licet illa præcipuè ad Concilium I.
Provinciale pertineat, & privilegia, quæ in
ipso visa, & jussa sunt ad Catechismi calcem
collocari, ex quibus unum sic habet; ut vide-
ri potest pag. 112.</P>
<Z><A+1>PAULUS III.</A+1></Z>
<P>  Quod Indi per ipsorum Parochos, vel eos, qui
ipsorum curam peragunt, poßint absolvi ab omni-
bus casibus, etiam Summo Pontifici reservatis,
etiam in Bulla C&#x0153;næ Domini contentis, imposita
eis p&#x0153;nitentia salutari. Ex Manuali Mexicano,
fol. 134. Sic ibi. Quod non videtur confor-
me ijs, quæ ex Confessionali ejusdem Con-
cilij proposita Tit. 12. n. 295. de quibus &<marginalia>Quid con-|tra illud|occurrat.</marginalia>
suprà n. præced. ibi enim pro absolutione à ca-
sibus in Bulla C&#x0153;næ contentis solùm privile-
gium Gregori XIII. speciale recognoscitur,
& non cum illa amplitudine, cum pro abso-
lutione hujusmodi necessaria facultas Episco-
porum exprimatur. Et privilegium quidem
dictum in Concilio visum, & alijs jussum ad-
jungi, ex dictis nuper constat. Cùm tamen
inter illa non extet: & solùm pro absolutione
dicta quod ex Paulo Tertio est exhibitum,
inveniatur. Unde videtur subesse error, &
pro Gregorio Paulum suppositum, atque il-
lius formam variatam. Quod quidem ita vi-
detur Auctori præfato Vers. ult. adducto, ubi
ait sic legendum, ut pro Parochis, & alijs,
qui Indorum curam agunt, reponatur: Archie-
piscopi, Episcopi, & quos isti ad absolvendum
destinaverint. Id quod ex citato Cap. 40. Sy-
nodi 8. ampliùs roboratur: ibi enim Venera-
bilis Toribius solum Gregorij privilegium in
Concilio visum, & alijs adjunctum. (nec so-
lum jussum, sed ita factum) amplexus, jubet
ut Indorum Parochi Prælatum generaliter mo-
neant, cùm Parochiani indigebunt absolutione re-
servata. Nullum ergo aliud generalius extabat
aliàs nullius roboris esset constitutio præfata.</P>
<P>  <absatz-nummer>1415.</absatz-nummer> Sed est contra hoc argumentum, quod
videtur irrefragabile, ex eo desumpt&#x0169; quod in<marginalia>Quid pro|ipso.</marginalia>
privilegij ipsius propositione refertur; desump-
t&#x0169; scilicet illud ex Manuali Mexicano cum fo-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0529.jpg/>
@@1@<SE529>514 Adnotata utilia
<duolan 2><-P>lij, in quo continebatur, expressione. Diver-
sum ergo illud ab eo, quod est in Peruvium à
Comissario S. Cruciatæ transmissum. Cujus
quidem mentio apud citatum Fr. Joannem
Baptistam folio penult. pag. 2. Sed per notitiam
haustam ex Limensis Concilij Confessionario,
ut ibidem habetur. Ex quo diversitas redditur
manifesta. Bene verum est apud Scriptorem
eumdem satis diligentem, qui in Nova-Hi-
spania scribebat ante annos 1600. Privile-
gij præfati Pauli Tertij nullam mentionem
extare, nec videtur Manuale prædictum ip-
sum latere potuisse. Sed cùm argumentum
hoc ab auctoritate negativa sit desumptum,
nequit positivam inviolabilis ponderis infir-
mare.</P>
<P>  <absatz-nummer>1416.</absatz-nummer> Ut ergo res ista possit convenienti<marginalia>Verosimilis|compositio.</marginalia>
ratione componi, occurrit Manuale Indicum,
seu Forma Brevis administrandi Sacramenta
apud Indos Matriti impressum an. 1617. &
apud Peruvium præsertim in usu, sic enim
fol. 105. in fine, & fol. 106. Por Bulla de
Paulo Tercero se concede à los Indios, que pueden
ser absueltos por sus Curas, ò aquellos, que tienen
cargo dellos, de todos los casos reservados, etiam à
la Sede Apostolica, etiam de los contenidos en la
Bulla de la Cena, poniendoles penitencia saluda-
ble. Ex Manuali Mexicano fol. 134. Entien-
dese teniendo los Curas ò Confessores communi-
cada esta facultad por el Obispo, y no de otra
suerte, como està declarado en la Bulla de la Cru-
zada. Hæc ibi, juxta quæ non est cur privi-
legio dicto litem intendamus, utpotè quod
nequeat cum Gregoriano componi: stare enim
utrumque potest, adhibita nuper explicatione.
Quòd autem declaratum dicitur in Bulla Cru-
ciatæ, declarationem peculiarem indicat, in
Summario enim communi nihil tale habetur,
in quo hæresis prorsus excepta. Ex eo autem
quòd privilegium præfatum verè Pauli Tertij
sit, & Gregorij aliud pro eodem extet, quod
sit alijs virtute Decreti Concilij Limensis ad-
junctum, nec tamen inter illa inveniatur, dif-
ficultas restat ab omnibus expedienda, in qua
dici satis verosimiliter potest inter privilegia
alia non inveniri, quia Decretum circa illo-
rum catalogum ipsius receptionem præcessit,
& opportunum visum fuisse, si in Confessiona-
li locaretur, cùm pro Confessionibus ejus sit
momenti præcipui concessio, sitq&#x0301;ue valde sin-
gulare. Quòd autem D. Solorzanus (quę est
etiā præfati Scriptoris objectio) ex professo de
privilegijs agens pro absolutione à reservatis,
solius Gregoriani intulerit mentionem, ex eo
accidit, quòd Paulinum exprimat, & modum
juxta illud agendi contineat, cum subordina-
tione scilicet explicata. Per quę pręfato Scrip-
tori videtur exactè satisfactum, ut non sit opus
mutationes inverosimiles circa textus explo-
ratę certitudinis intrudisse. Sed sua sit laus
gravi, erudito ac diligenti Interpreti Lima-
nam Metropolim, illiusque gloriosum Anti-
stitem feliciter conanti ingeniosis discursibus
illustrare. Id autem quod diximus de mode-
ratione, qua accipiendum id, quod habet Pauli<-P>@@

<-P>Tertij privilegium, penitus approbat Syno-
dus Huamangensis anni 1672. sub Illustrissi-
mo D. D. Christophoro de Castilla y Zamo-
ra, dudum electo Archiepiscopo Argyropoli-
tano, Cap. 14. n. 21.</P>
<P>  <absatz-nummer>1417.</absatz-nummer> His addenda responsio S. Congre-<marginalia>Amplior|explicatio|ex respon-|sione Car-|dinalium.</marginalia>
gationis Concilij Tridentini, ordine 34. inter
alias pro dubijs propositis à Dom. Toribio, suo
& Provinciæ Peruvianæ nomine, & habentur
apud Scriptorem citatum pag. 124. & seqq.
& repertæ in Regesto authographo, cum Epi-
scopi Secretarij fide die 27. Iulij 1666. Sic
enim ibi: An virtute Brevis in istis partibus exi-
stentis, ut Indi poßint absolvi ab omnibus casibus
quomodocumque reservatis Papæ, & à Censuris, &
casibus contentis in Bulla C&#x0153;næ Domini. Quod
Breve est Papæ Pauli Tertij, de quo fit mentio in
Bulla Cruciatæ Sanctæ, Episcopi, & Archiepisco-
pi, & ab illis nominati poterunt absolvere Indos
ab Idololatrijs per eos commißis: & an virtute di-
cti Brevis Rectores Parochialium Indorum solùm
ratione Rectoriæ poterunt absolvere Indos à dictis
Idololatrijs, absque eo quòd sit necessarium quòd
Prælatus illos nominet? &c.</P>
<P>  Ad 35. Posse absolvere vel per seipsos, vel per
alios ab ipsis deputatos.</P>
<P>Sic cùm extet ibi, de privilegij distinctione
dubietas est omnis profligata, sicut & illius
usus explicatus, cum recognitione S. Crucia-
tæ, quæ & circa privilegium Gregorianum
subsecuta est. Ex quo apparet certum esse
quod diximus de peculiari scripto, ut non de-
beat ad texum ipsum Bullæ referri.</P>
<P>  <absatz-nummer>1418.</absatz-nummer> In eisdem responsionibus extat alia<marginalia>Circa Col-|lectam &|famulos.|quid ex no-|vo Decreto.</marginalia>
pro dubio tenoris sequentis. An in Missa in Colle-
cta novißima poßit dici & decantari: & famulos
tuos Papam, Regem, Reginam, & Principes nostros
custodi.</P>
<P>  Ad 34. Santißimus Annuit.</P>
<P>Ex quibus apparet solùm ad novissimam Col-
lectam privilegium pertinere. Ut sic stet quod
à Nobis dictum Tomo 2. Auctarij Parte 8. n.
125. Circa trinam recitationem. Et in Col-
lecta præfata Proregem nominandum jam pri-
dem inviolabilis consuetudo præscripsit, ubi
de speciali pro eo Sedis Apostolicæ concessio-
ne debet pia conjectura præsumi. Pro qua &
stat Di&#x0153;cesanæ Synodi Limensis auctoritas,
de qua citato nuper loco, n. 122. Sed nupero
Decreto S. Congregationis Rituum Clementis
X. auctoritate firmato statutum est ut in Col-
lecta prędicta solus Rex cum Episcopo, & nul-
lus alius Princeps nominetur. Sed non vide-
tur penitus exploratum gratiam nominationis
pro Indicis Proregibus abrogatam, quia de il-<marginalia>Quid circa|Proregem.</marginalia>
la mentio nulla, juxta notissimam Juris dispo-
sitionem, de qua sæpiùs, & proximius Tomo 1.
Auctarij Parte 1. n. 197. & Tomo 2. Parte 6. n.
122. Et cùm in eo non solùm de honore aga-
tur gubernantis Principis, sed communis In-
diarum caussa, quæ à Proregum verè Christia-
na gubernatione dependet, non debet indig-
na, indecora, aut inutilis talis nominatio re-
putari, de quo & dictum citata Parte 8. n. 123.
Ex quibus inferre juvat idem esse de Regina,<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0530.jpg/>
@@1@<SE530>Circa nuperum Scriptorem. 515
<duolan 2><-P>& Principe cum prole Regia sentiendum, quia
& in Collecta à Sixto V. pro Indijs concessa
continentur. Si fortè in Hispania circa hoc
subeat dubitatio, quam suspicor non futuram,
cùm ad Regiam videantur personam pertine-
re, & idem quodammodo cum illa sint, quo-
rum & vita & salus ad Ecclesię multiplicia
commoda possunt momenti multùm impor-
tare.</P>
<P>  Et pro Recognitionibus isthęc, ubi circa<marginalia>Conclusio|Operis.</marginalia>
Auctarium satis fuerit Primi & Secundi Tomi
errores Typographicos adnotasse, quod circa
tertium non potuit, licet jam editum, quia
nondum acceptum, & forsitan non minùs be-
neficio aliorum indigentem. Quidquid au-<-P>@@

<-P>tem de illo, sicut & de præsenti sit, quod ad
Recognitiones attinet cum ingenti animi re-
cognitione perficio die 21. Maij An. 1678. Æ-
tatis quarto supra octogesimum, dictator, ama-
nuensis, & auctor. Et quis hîc divinæ faven-
tiæ singularem influxum non agnoscat erga
immeritissimum exceptorem? Agnosco, &
recognosco cum ea gratiarum actione, quam
intimiora valent cordis spiramina conforma-
re. Et quia negotium hoc sensuum est po-
tiùs quàm verborum, parcendum istis, & ad
illos fideliter, & eatenus feliciter, provocan-
dum.</P>
<shi>O vitæ largitor Amor, perge, adijce vitam:
  Sed quam non possit sollicitare timor.</shi></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1>
#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0531.jpg/>
@@1@<SE531>

@@0@<filename:W0001-F-0532.jpg/>
@@1@<SE532>
<Z><A+5>INDEX</A+5>
<A+4>LOCORVM</A+4>
<A+3>SACRÆ SCRIPTVRÆ</A+3>
<A+2>Qui non simplici citatione, sed cum aliqualis
lucis adjectione utili proferuntur.</A+2>
<A+1>Numeri sunt Marginales.</A+1></Z>
<duolan 2><Z><A+1>GENESIS.</A+1></Z>
<negEZ><INI7>C</INI7> Ap. 2. v 7. Factus est homo in ani-
mam viventem. <R>361</R></negEZ>
<P>v. 24. Quamobrem relinquet ho-
mo. <R>128</R></P>
<P>Cap. 3. v. 4. Eritis sicut Dij. <R>249</R></P>
<P>v. 13. Serpens decepit me. <R>377</R></P>
<P>v. 15. Ipsa conteret. <R>440</R></P>
<P>v. 19. Donec revertaris. <R>225</R></P>
<P>Cap. 8. v. 21. Sensus enim & cogitatio hominis. <R>247</R></P>
<P>Cap. 11. v. 4. 6 & 7. Non desistent. <R>457</R></P>
<P>Cap. 17. v. 5. 6. & 7. Non ultra vocabitur. <R>271</R></P>
<P>v. 15. Sarai uxorem tuam. <R>ibid.</R></P>
<P>Cap. 18. v. 27. Loquar ad Dominum. <R>336</R></P>
<negEZ>Cap. 24. v. 17. & 19. Pauxillum aquæ. v. 46. Depo-
suit hydriam. <R>262</R></negEZ>
<negEZ>Cap. 26. v. 8. 9. 10. & 12. Perspicuum est quod uxor
tua sit. Timui ne morerer. Præcepitq&#x0303;ue omni po-
pulo. <R>245</R></negEZ>
<P>Cap. 29. v. 20. Servivit ergo Jacob. <R>1270</R></P>
<negEZ>Cap. 38. v. 14. &. 15. Quæ depositis viduitatis vesti-
bus. <R>215</R></negEZ>
<P>Cap. 39. v. 10. Et ille recusabat. <R>458</R></P>
<Z><A+1>EXODUS.</A+1></Z>
<P>Cap. 10. v. 7. Et mane videbitis gloriam Domini, <R>57</R></P>
<P>Cap. 19. v. 16. & 19. Clangorq&#x0301;ue buccinæ. <R>962</R></P>
<P>Cap. 22. v. 22. & 23. Si læseritis eos. <R>922</R></P>
<P>Cap. 23. v. 20. & 21. Et ecce ego mittam. <R>272</R></P>
<Z><A+1>LEVITICUS.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 19. v. 12. & 13. Non facies calumniam. Non
morabitur opus. <R>922</R></negEZ>
<negEZ>Cap. ult. v. 9. & 10. Animal autem, quod immolari.
1246.</negEZ>
<Z><A+1>NUMERI.</A+1></Z>
<P>Cap. 15. v. 25. Et rogabit Sacerdos. <R>392</R></P>
<P>Cap. 16. v. 7. Multum erigimini. <R>358</R></P>
<negEZ>Cap. 20. v. 6. & 8. Domine Deus aperieis thesaurum
tuum. Bibet multitudo & jumenta. <R>282</R></negEZ>
<P>v. 11. Percussit virga bis silicem, & egressæ sunt
aquæ largissimæ. <R>394</R></P>
<Z><A+1>DEUTERONOMIUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 3. v. 6. Numquid non ipse est Pater tuus. <R>842</R></P>
<P>Cap. 33. v. 29. Beatus es tu Israel. <R>480</R></P>
<Z><A+1>JOSUE.</A+1></Z>
<P>Cap. 6. v. 1. Jericho autem clausa erat. <R>594</R></P>
<Z><A+1>RUTH.</A+1></Z>
<P>Cap. 2. v. 14. & 15. Veni huc Præcepitque. <R>333</R></P>
<Z><A+1>LIB. I. REGUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 12. & 14. Usquequò ebria eris? <R>450</R></P>
<P>Cap. 2. v. 3. Recedant vetera. 446. v. 8. Domini enim
sunt cardines terræ. <R>391</R></P>
<P>v. 23. & 24. Quare facitis? <R>450</R></P>
<P>v. 30. Qui eum glorificaverit me. <R>480.</R></P>
<P>Cap. 4. v. 20. In ipso autem momento mortis. <R>1126</R></P>
<P>Cap. 25. v. 39. & seqq. Ecce famula tua. v. 41. <R>33</R></P>
<P>Alia circa v. 10. 11. 15. 16. & 18 <R>n. 35</R></P>
<Z><A+1>II. REGUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 12. v. 13. Peccavi Domino. <R>394</R></P>
<P>v. 14. Quoniam blasphemari fecisti. <R>455</R></P>
<negEZ>Cap. 15. v. 3. & 4. Non est qui te audiat constitutus à<-P>@@

<-P>rege. <R>356</R></negEZ>
<P>Cap. 23. v. 15. & 16. O si quis mihi. <R>104</R></P>
<Z><A+1>III. REGUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 3. Quæsierunt igitur adolescentulam. <R>296</R></P>
<P>Cap. 2. v. 19. Positusque est thronus. <R>126</R></P>
<P>v. 22. Postula ei & regnum. <R>468</R></P>
<P>Cap. 10. v. 20. Non est factum tale opus. <R>206</R></P>
<Z><A+1>LIB. I. PARALIPOM.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 13. v. 8. 10. 11. & 13. David & universus Israel.
1106.</negEZ>
<Z><A+1>TOBIAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 3. v. 11. Calida stercora inciderunt. <R>375</R></P>
<P>Cap. 5. v. 16. & seqq. Azariæ magni filius: <R>40</R></P>
<P>Cap. 14. v. 3. Lumen oculorum amisit. <R>375</R></P>
<Z><A+1>JUDITH.</A+1></Z>
<P>Cap. 8. v. 11. 12. & 13. Et qui estis vos. <R>350</R></P>
<P>Cap. 16. v. 11. Sandalia ejus rapuerunt oculos ejus. <R>233</R></P>
<Z><A+1>ESTHER.</A+1></Z>
<P>Cap. 4. v. 11. Omnes servi regis, &c. <R>336</R></P>
<P>Cap. 14. v. 16 Tu scis necessitatem, &c. <R>206</R></P>
<Z><A+1>EX LIBRO JOB.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 2 Magnus inter omnes Orientales. <R>359</R></P>
<P>Cap. 3. v 9. Dixit autem illi uxor. <R>1379</R></P>
<negEZ>Cap. 19. v. 26. & 27. Et oculi mei conspecturi sunt.
503.</negEZ>
<P>Cap. 22. v. 12. An non cogitas, &c. <R>1013</R></P>
<P>Cap. 26. v. 5. Gigantes gemunt sub aquis. <R>330</R></P>
<negEZ>Cap. 27. v. 1. & seqq. Donec superest halitus in me.
446.</negEZ>
<P>Cap. 28. v. 2. Et lapis solutus calore. <R>224</R></P>
<P>v. 7. Semitam ignoravit avis. <R>230</R></P>
<negEZ>Cap. 38. v. 37. Concentum cæli quis dormire fa-
ciet? <R>391. 412</R></negEZ>
<negEZ>Cap. 41. v. 9. Sternutatio ejus, & seqq. v. 24. & 25. Non
est potestas super terram, &c. <R>197</R></negEZ>
<P>Cap. 42. v. 7. Itatus est furor meus. <R>359</R></P>
<Z><A+1>EX LIBRO PSALMORUM.</A+1></Z>
<P>Psal. 1. v. ult. Novit Dominus viam justorum. <R>336</R></P>
<P>Psal. 2. v. 1. & 2. Quare fremuerunt gentes, &c. <R>296</R></P>
<P>v. 9. Reges eos in virga ferrea. <R>156</R></P>
<P>Psal. 3. v. 6. Ego dormivi. <R>206</R></P>
<P>Psal 4 v. 6. 7. &. 8. Sacrificate sacrifici&#x0169; justitiæ. <R>196</R></P>
<P>Psal. 5. v. 5. & 6. Mane astabo tibi. <R>162</R></P>
<negEZ>Psal 6. v. 2. Domine ne in furore tuo arguas me. 147
450</negEZ>
<P>Psal. 7. v. 13. Gladium suum vibrabit. <R>191</R></P>
<P>Psal. 8. v. 1. & ult. Quàm admirabile! <R>320</R></P>
<P>v. 4. Videbo cælos tuos. <R>213</R></P>
<P>Psal. 10. v. 1. Transmigra. <R>36</R></P>
<P>Psal. 15. v. 1. Quoniam bonorum. <R>350</R></P>
<P>Psal. 17. v. 10. Inclinavit cælos. <R>22</R></P>
<P>v. 11. Ascendit super Cherubim. <R>436. & 438.</R></P>
<P>v. 19. Ascendit fumus. <R>436</R></P>
<P>Psal. 18. v. 1. Cæli enarrant. <R>429</R></P>
<P>v. 9. Præceptum Domini lucidum. <R>451</R></P>
<P>v. 11. Desiderabilia super aurum, &c. <R>472</R></P>
<P>v. 14. Et ab alienis parce servo tuo. <R>147</R></P>
<P>Psal. 20. v. 3. Quoniam prævenisti eum. <R>394</R></P>
<P>Psal. 22. v. 1. Dominus regit. <R>957</R></P>
<negEZ>Psal. 23. v. 7. & 8. Attollite portas, Dominus fortis.
187. 198.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0533.jpg/>
@@1@<SE533>INDEX SACRÆ SCRIPTURÆ.
<duolan 2><negEZ>Psal 24. v. 8. & 9. Dulcis & rectus. 157. 158. &
1101.</negEZ>
<P>Psal. 26. v. 6. Et educet quasi lumen. <R>465</R></P>
<P>Psal. 30. v. 13. Tamquam vas. <R>445</R></P>
<P>Psal. 31. v. 3. Quoniam tacui. <R>231</R></P>
<P>v. 5. Dixi. Confitebor. <R>394</R></P>
<P>v 6. & 7. Pro hac orabit. <R>351</R></P>
<P>v. 10. Misericordia circumdabit. <R>364</R></P>
<P>Psal. 32. v. 7. Verbo Domini cæli firmati sunt. <R>422</R></P>
<P>Psal. 33. v. 17. Venite filij. <R>272</R></P>
<P>Psal. 35. v. 9. Torrente voluptatis. <R>197</R></P>
<P>v. 10. Quoniam apud te est fons. <R>336</R></P>
<negEZ>Psal. 38. v. 12. A fortitudine manus tuæ ego defeci.
450</negEZ>
<P>v. 13. Et tabescere fecisti. <R>451</R></P>
<P>Psal. 39. v. 1. & seqq. Expectans. <R>460</R></P>
<P>Psal. 44. v. 10. Astitit regina. <R>303</R></P>
<P>v. 15. Adducentur regi virgines. <R>281. & seqq.</R></P>
<P>Psal. 46. v. 10. Quoniam Dij fortes terræ. <R>254</R></P>
<P>Psal. 49. v. 27. & seqq. Tu verò odisti disciplinam. <R>349</R></P>
<P>Psal. 50. v. 5. Et vincas cùm judicaris. <R>470</R></P>
<P>v 9. Lavabis me. <R>435</R></P>
<P>v. 12. Cor mundum. <R>272</R></P>
<P>v. 15. Docebo iniquos. <R>ibid. & 455</R></P>
<P>Psal. 54. v. 3. & 7. Constritatus sum. <R>449</R></P>
<negEZ>Psal. 67. v. 14. Si dormiatis inter medios cleros. 234
& 449.</negEZ>
<P>v. 29. & 31. Confirma hoc Deus. Increpa foras.
224</P>
<negEZ>Psal. 70. v. 7. 8. & 9. Cùm defecerit virtus mea. 92. &
ante n. 1113</negEZ>
<P>v. 18. Donec annunciam. <R>92</R></P>
<P>Psal. 72. v. 16. Benedixisti omnes. <R>249</R></P>
<P>v. 27. Mihi autem adhærere. <R>ibid.</R></P>
<P>Psal. 73. v. 23. Superbia eorum. <R>428. & 440</R></P>
<P>Psal. 74. v. 8. Quia calix. <R>466</R></P>
<P>Psal. 75. v. 5. Dormierunt somnum suum. <R>10. &. 41</R></P>
<P>Psal. 76. v. 7. Et meditatus sum. <R>471</R></P>
<P>v. 17. Viderunt te aquæ. <R>417</R></P>
<P>Psal. 81. v 6. Ego dixi, Dij estis. <R>4</R></P>
<P>Psal. 84. v. 9. Audiam quid loquatur. <R>390</R></P>
<P>Psal. 85. v. 5. Quoniam tu Domine suavis. <R>380</R></P>
<P>Psal. 86. v. 6. & 8. Homo & homo. <R>468</R></P>
<P>Psal. 88. v. 1. & 2. Misericordias Domini. <R>440</R></P>
<P>Psal. 94. Nos autem populus ejus. <R>240</R></P>
<P>v. 10. Quadraginta annis, &c. <R>186</R></P>
<P>v. 11. Et isti non cognoverunt. <R>265</R></P>
<P>Psal 95. v. 7. Honor regis. <R>353</R></P>
<P>Psal. 105. v. 24 Et pro nihilo habuerunt. <R>387</R></P>
<negEZ>Psal. 106. v. 4. 7. 39. & 40. Erraverunt. Errare fecit.
387.</negEZ>
<P>Psal. 108. v. 18. & 19. Induit maledictionem. <R>336</R></P>
<negEZ>Psal. 111. v. 1. & 5. Beatus vir. Disponet sermones.
337</negEZ>
<P>Psal. 112. v. 5. Quis sicut Dominus Deus noster. <R>389</R></P>
<P>Psal. 113. v. 9. Non nobis. <R>480</R></P>
<P>Psal. 114. v. 3. & 4. Circumdederunt. <R>474</R></P>
<negEZ>Psal. 115. v. 5. Pretiosa in conspectu Domini. 336. &
363</negEZ>
<P>Psal. 118. v. 1 Beati immaculati. <R>265</R></P>
<P>v. 3. Non enim qui operantur. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 14. Sicut in omnibus divitijs. <R>443</R></P>
<P>v. 34. Et custodiam illam. <R>434</R></P>
<P>v. 67. Priusquàm humiliarer. <R>435</R></P>
<P>v 71. Bonum mihi quia humiliasti me. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 120. Confige timore tuo. <R>120</R></P>
<P>v. ult. Erravi sicut ovis. <R>240</R></P>
<P>Psal. 119. v. 4 Sagittæ potentis acutæ. <R>164. & 445</R></P>
<P>Psal. 120. v. 4. Non dormitabit. <R>385</R></P>
<P>Psal. 128. v. 3. Supra dorsum meum. <R>327</R></P>
<P>Psal. 140. v. 2. Dirigatur oratio mea. <R>255</R></P>
<P>v. 6. Corripiet me justus. <R>451</R></P>
<P>Psal. 148. v. 2. & 5. Ipse dixit, & facta sunt. <R>415</R></P>
<Z><A+1>PROVERBIA.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 24. Et interitus quafi tempestas. <R>350</R></P>
<P>Cap. 2. v. 14. & 15. Qui lætantur. <R>353</R></P>
<negEZ>Cap. 3. v. 1. & 2. Præcepta mea cor tuum custodiat.
443</negEZ>
<negEZ>Cap. 7. v. 10. & seqq. Et ecce occurrit illi mulier.
215</negEZ>@@

<P>Cap. 8. v. 18. Mecum sunt divitiæ. <R>1102</R></P>
<P>v. 20. In vijs justitiæ. <R>223</R></P>
<P>v. 28. Quando æthera. <R>273</R></P>
<P>Cap. 15. v. 20. Stultus homo. <R>483</R></P>
<negEZ>Cap. 18. v. 10. Turris fortissima nomen Domini.
124</negEZ>
<P>Cap. 19. v. 10. Non decent stultum deliciæ. <R>70</R></P>
<P>Cap. 22. v. 1. Melius est nomen bonum. <R>306</R></P>
<P>Cap. 25. v. 16. Mel invenisti, &c. <R>452</R></P>
<negEZ>Cap. 29. v. 1. Repentinus ei superveniet interitus.
350</negEZ>
<P>Cap. 30. v. 15. Sanguisugæ. <R>951</R></P>
<Z><A+1>ECCLESIASTES.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 15. Stultorum infinitus est numerus. <R>349</R></P>
<P>Cap. 2. v. 2. Risum reputavi errorem. <R>254</R></P>
<P>Cap. 5. v. 12. Est & alia infirmitas pessima. <R>443</R></P>
<P>Cap. 7. v. 6. & 7. Melius est de sapiente corripi. <R>377</R></P>
<P>v. 24. Considera opera Dei, &c. <R>365</R></P>
<P>Cap. 8. v. 1. Sapientia hominis. <R>451</R></P>
<Z><A+1>CANTICUM CANTICORUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 1. Osculetur me osculo oris sui. <R>60. & 251</R></P>
<P>v. 5. Posuerunt me custodem. <R>433</R></P>
<P>v. 11. Dum esset rex. <R>170</R></P>
<P>v. 12. Fasciculus myrrhæ. <R>168</R></P>
<P>v. 16. Lectulus noster. <R>467</R></P>
<P>Cap. 2. v. 1 Ego flos campi. <R>140. & 467</R></P>
<P>Lilium convallium. <R>142</R></P>
<P>v. 4 & 5. Introduxit me. Amore Iongueo. <R>433</R></P>
<P>v. 6. Læva ejus. <R>60</R></P>
<P>v. 7. Sub umbra illius. <R>473</R></P>
<P>v. 10. En dilectus meus. <R>355</R></P>
<P>v. 13. & 14. Surge amica mea. Sonet vox tua. 171
& 287.</P>
<P>v. 16. Illectus meus mihi, qui pascitur. <R>225</R></P>
<P>Cap. 3. v. 4. Tenui eum, &c. <R>428</R></P>
<P>Cap. 4. v. 4. Tota pulchra. <R>66 & 296</R></P>
<P>v. 8. Veni coronaberis. <R>184. & 468</R></P>
<P>v. 9. Vulnerasti cor meum. <R>61. 184. 446. & 452</R></P>
<P>v. 10. Quam pulchræ sunt. <R>ibid. 61</R></P>
<P>v. 11. Favus distillans. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 12 Hortus conclusus. <R>ibid.</R></P>
<P>Fons signatus. <R>296</R></P>
<P>v. 13. Emissiones. <R>61. & 285</R></P>
<P>Cap. 5. v. 2. Aperi mihi soror mea. <R>66</R></P>
<P>v. 6. At ille declinaverat. <R>375</R></P>
<P>v. 7. Tulerunt pallium. <R>301</R></P>
<P>v. 10. Dilectus meus candidus & rubicundus. 197
200. & 257</P>
<P>v. 12. Oculi ejus sicut columbæ. <R>175</R></P>
<P>v. 13. Labia ejus lilia, &c. <R>348</R></P>
<P>v. 15. & 16. Guttur illius suavissimum. <R>380</R></P>
<negEZ>Cap. 6. v. 1. Dilectus meus descendit ut lilia colligat.
146</negEZ>
<negEZ>Cap. 7. v. 1. Quàm pulchri sunt gressus tui. 353. &
354</negEZ>
<P>v. 2. Venter tuus sicut acervus tritici. <R>331</R></P>
<P>v. 4. Oculi tui sicut piscinæ. <R>175</R></P>
<P>v. 5. Sicut purpura regis. <R>214</R></P>
<negEZ>Cap. 8. v. 5. Quæ est ista quæ ascendit delicijs af-
fluens. <R>60. 155. 213. 266. & 399</R></negEZ>
<P>v. eodem. Sub arbore malo. <R>139</R></P>
<P>v. 6. Pone me ut signaculum. 212. 214. 264. &
305</P>
<P>Ibidem: Lampades ejus. <R>276. 255. 266. & 447</R></P>
<P>Ibid. Dura sicut infernus æmulatio. <R>139</R></P>
<P>v. 10. Ex quo facta sum coram eo. <R>203</R></P>
<Z><A+1>SAPIENTIA.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 1. v. 6. Benignus est enim spiritus sapientiæ, &
non liberabit maledicum. <R>241</R></negEZ>
<P>v. 13. Nec delectatur in perditione vivorum.
134</P>
<negEZ>Cap. 2. v. 21. Hæc cogitaverunt, & erraverunt.
186</negEZ>
<P>Cap. 4. v. 1. O quàm pulchra. <R>1037</R></P>
<P>v. 16. Condemnat autem justus mortuus. <R>463</R></P>
<P>Cap. 5. v. 1. Stabunt justi. <R>234</R></P>
<P>v. 4. Nos insensati. <R>372</R></P>
<P>v. 13. & 15. In malignitate. <R>377</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0534.jpg/>
@@1@<SE534>INDEX SACRÆ SCRIPTURÆ.
<duolan 2><P>Cap. 7. v. 10. Super salutem. <R>364</R></P>
<P>v. 13. Quam sine fictione didici. <R>489</R></P>
<P>v 28. Est enim in illa spiritus acutus. <R>174</R></P>
<P>Cap. 8. v. 10 & 11. Habebo propter hanc. <R>274</R></P>
<P>v. 18. Et in certamine doctrinæ illius. <R>ibidem.</R></P>
<P>v. 20 Et cùm essem magis bonus. <R>185</R></P>
<P>Cap 13 v. 1. Vani autem sunt omnes homines. <R>254</R></P>
<P>Cap. 14. v. 3. Tua autem Pater providentia. <R>842</R></P>
<Z><A+1>ECCLESIASTICUS.</A+1></Z>
<P>Cap. 2. v. 5. Homines verò receptibiles. <R>244</R></P>
<P>v. 6. Serva timorem. <R>461</R></P>
<P>Cap. 3. v. 1. 2. & 3. Et judicium matris. <R>483</R></P>
<P>v. 11 Male dictio matris. <R>923</R></P>
<P>Cap. 4. v. 1. Usque in diem sepulturæ. <R>358</R></P>
<P>v. 26. Est enim confessio, &c. <R>257</R></P>
<P>Cap. 10. v 9. Quid superbis terra & cinis. <R>358</R></P>
<P>Cap. 21. v. 17. Cor fatui. <R>349</R></P>
<P>Juncto. v. 7. Qui docet fatuum.</P>
<P>Cap. 24. v. 17. 19. & 20. In plateis, &c. <R>1022</R></P>
<P>v. 26 Transite ad me. <R>36</R></P>
<P>v. 31. Qui elucidant me. <R>1103</R></P>
<P>v. 41. Trames aquæ immensæ. Fluvij Dioryx.
172. 173. & 174.</P>
<P>v. 42. Rigabo hortum meum. <R>176</R></P>
<P>v. 45. Penetrabo omnes inferiores partes. <R>ibid.</R></P>
<P>Cap. 31. v. 8. Beatus dives. <R>449</R></P>
<P>Cap. 39. v. 13. & 15. Non recedet memoria. <R>380</R></P>
<P>Cap. 40. v. 22. Gratiam & speciem. <R>388</R></P>
<P>Cap. 43 v. 13. Glorificantes Dominum. <R>123. & 124</R></P>
<P>Cap. 41. v. 14 & 15. Invocavi Dominum. <R>844</R></P>
<Z><A+1>ISAIAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 2. Filios enutrivi. <R>343</R></P>
<P>v. 6. A planta pedis. <R>316</R></P>
<P>v. 16. Lavamini. Auferte malum cogitationum
vestrarum. <R>253. 310</R></P>
<P>v. 24. Heu consolabor. <R>134</R></P>
<P>Cap. 2. v. 2. Et erit in novissimis diebus. <R>183</R></P>
<negEZ>Cap. 6. v. 3. & 6. Seraphim stabant, Sanctus, Sanctus,
Sanctus. <R>230</R></negEZ>
<P>Cap. 9 v. 6. Admirabilis. <R>318</R></P>
<negEZ>Cap. 11. v. 2. Et requiescet super eum spiritus. 432
734</negEZ>
<P>Cap. 14. v. 13. Super astra Dei. <R>470</R></P>
<P>v. 15. Ad infernum detraheris. <R>Ibidem.</R></P>
<P>Cap. 19. v. 13 Deceperunt Ægyptum. <R>395</R></P>
<P>Cap. 25. v. 4. Spiritus robustorum. <R>156</R></P>
<P>Cap. 28. v. 10. Expecta, reexpecta. <R>395</R></P>
<P>v. 15. & 16. Percussimus f&#x0153;dus cum morte. Ecce
ego. <R>359</R></P>
<P>Qui crediderit. <R>1107</R></P>
<P>Cap. 32. v. 18. Et sedebit populus. <R>443</R></P>
<P>Cap. 35. v. 2. Decor Carmeli. <R>33. & seqq. & 222</R></P>
<P>Cap. 40. v. 2. Loquimini ad cor. <R>378</R></P>@@

<P>Cap. 41. v. 23. Annuntiate ventura. <R>773</R></P>
<P>Cap. 49. v. 18. Leva in circuitu. <R>903</R></P>
<P>Cap 54. v. 10. & 11. Canes muti. <R>451</R></P>
<P>Cap. 58. v. 9. Tunc invocabis, &c. <R>256</R></P>
<P>Cap. 59. v. 2. Iniquitates vestræ diviserunt. <R>253</R></P>
<P>Cap. 60. v. 19. Erit tibi Deus in luce. <R>51</R></P>
<P>Cap. 61. v. 8. Ego Dominus diligens judicium. <R>253</R></P>
<P>Cap. 63. v. 1. Quis est iste? <R>187</R></P>
<P>v. 16. Tu enim Pater. <R>842</R></P>
<Z><A+1>JEREMIAS.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 3. v. 10. & 14. Convertimini filij revertentes.
259</negEZ>
<P>Cap. 18. v. 14. Numquid deficiet. <R>452</R></P>
<P>Cap. 23. v. 29. Et quasi malleus, &c. <R>472</R></P>
<P>Cap. 25. v. 30. & seqq. Dominus de Sion rugiet. <R>420</R></P>
<P>v. 34. Completi sunt dies. <R>426</R></P>
<P>v. 35. Et peribit fuga. <R>ibid.</R></P>
<Z><A+1>THRENI.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 3. v. 22. & 23. Misericordiæ Domini. Novi dilu-
culo, &c. <R>371</R></negEZ>
<P>v. 25. Bonus est Dominus. <R>379. & 386</R></P>
<P>Cap. 5. v. 8. Servi Dominati. <R>70</R></P>
<Z><A+1>EZECHIEL.</A+1></Z>
<P>Cap. 6. v. 3. Pone faciam tuam ad montes. <R>275</R></P>
<P>Cap. 40. v. 2. Et dimisit me super montem. <R>93</R></P>
<Z><A+1>DANIEL.</A+1></Z>
<P>Cap. 7. v. 4. Aspiciebam donec evulsæ. <R>385</R></P>
<P>v. 14 Potestas ejus. <R>ibid.</R></P>
<P>Cap. 13. v. 54. & 58. Nunc ergo si vidisti. <R>1379</R></P>
<Z><A+1>OSEE.</A+1></Z>
<P>Cap. 6. v. 6. Misericordiam volo. <R>351</R></P>
<P>Cap. 7. v. 9. Comederunt alieni robur ejus. <R>950</R></P>
<Z><A+1>JOEL.</A+1></Z>
<P>Cap. 2. v. 28. Effundam spiritum meum. <R>160</R></P>
<P>Et Seniores vestri. <R>202</R></P>
<Z><A+1>AMOS.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 2. Luxerunt speciosa. <R>34</R></P>
<Z><A+1>MICHÆAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 3. v. 9. & seqq. Audite hæc principes. <R>965</R></P>
<P>v. 11. Et super Dominum requiescent. <R>966</R></P>
<Z><A+1>HABACUC.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 13. Mundi sunt oculi tui. <R>309</R></P>
<P>v. 16. Immolavit sagenæ suæ. <R>260</R></P>
<P>Cap. 3. v. 8. Qui ascendes super equos tuos. <R>438</R></P>
<Z><A+1>ZACHARIAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 8. v. 16. & 17. Quid enim bonum ejus? <R>285</R></P>
<Z><A+1>MALACHIAS.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 4. v. 2. Orietur vobis timentibus nomen meum,
&c. <R>194</R></negEZ></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+2>EX NOVO TESTAMENTO.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>MATTHÆUS.</A+1></Z>
<negEZ><INI3>C</INI3>Ap. 1. v. 21. Et vocabis nomen ejus JESUM,
ipse enim salvum faciet. <R>198. & 318</R></negEZ>
<negEZ>Cap. 3. v. 1. & 2. Appropinquavit enim regnum
cælorum. <R>444</R></negEZ>
<P>v. 11. Cujus non sum dignus calceamenta portare.
216</P>
<P>v. 16. Hic est Filius meus dilectus.</P>
<P>Quod & cap. 17. v. 5. <R>248</R></P>
<P>Cap. 5. v. 4 Beati mites. <R>157</R></P>
<P>v. 9. Beati mundo unde. <R>452</R></P>
<P>v. 20. Qui autem fecerit & docuerit. <R>200</R></P>
<P>v. 37. Sit autem sermo vester, &c. <R>366</R></P>
<P>v. 45. Ut sitis Filij Patris vestri. <R>286</R></P>
<P>Cap. 6. v. 7. Orantes autem. <R>337</R></P>
<P>v. 9. Pater noster. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 28. Considerate lilia. <R>114. & 266</R></P>
<P>v. 31. Quid manducabimus, &c. <R>198</R></P>
<P>v. 33. Quærite primùm regnum Dei. <R>ibidem</R></P>
<P>Cap. 7. v. 24. & 25. Assimilabitur viro sapienti. <R>276</R></P>
<P>Cap. 10. v. 4. Qui recipit prophetam, &c. <R>475</R></P>@@

<P>Cap. 11. v. 26. Ita Pater. <R>368</R></P>
<P>v. 29. & seqq. Tollite jugum meum. Discite à me,
quia mitis sum; &c. <R>253. 329. 380. & 386</R></P>
<P>Cap. 14. v. 15. Desertus est locus. <R>149</R></P>
<P>v. 19 Benedixit & fregit. <R>ibidem.</R></P>
<P>v. 3. C&#x0153;pit mergi. <R>431</R></P>
<P>Cap. 16. v. 16. Tu es Christus. <R>314. & 431</R></P>
<P>v. 22. & 23. Et assumens eum Petrus. <R>209</R></P>
<P>Vade post me. <R>450</R></P>
<P>v. 24. Exinde c&#x0153;pit illis ostendere. <R>258</R></P>
<P>v. 25. Qui enim voluerit animam suam. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 26. Quid enim prodest homini. <R>350</R></P>
<negEZ>Cap. 18. v. 27. Si autem Ecclesiam non audierit.
1378</negEZ>
<P>v. 19. Si duo ex vobis, &c. <R>256</R></P>
<P>Cap. 19 v. 28 Sedebitis & vos. <R>208. 436</R></P>
<negEZ>Cap. 20. v. 21. & 22. Dic ut sedeant hi duo filij mei.
216 & 466.</negEZ>
<P>v. 25. Indignati sunt de duobus. <R>447</R></P>
<P>Cap. 21. v. 9. Hosanna. <R>230</R></P>
<negEZ>Cap. 22. v. 29. & 30. Erratis nescientes Scripturas.
296</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0535.jpg/>
@@1@<SE535>INDEX SACRÆ SCRIPTURÆ.
<duolan 2><P>Cap. 23. v. 23. Væ vobis Scribæ. <R>375</R></P>
<P>Cap. 24. v. 34. Venite benedicti. <R>373. & 374.</R></P>
<P>v. 41. Discedite à me. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 44. & 45. Quamdiu fecistis. <R>208. 387. 475.</R></P>
<P>Cap. 26. v. 12. Mittens enim hæc. <R>168</R></P>
<P>v. 67. Reus est mortis. <R>470</R></P>
<P>v. 71. Nam & loquela. <R>628</R></P>
<Z><A+1>MARCUS.</A+1></Z>
<P>Cap. 6. v. 20. Herodes enim. <R>962</R></P>
<P>Cap. 8. v. 22. Et palàm verbum loquebatur. <R>258</R></P>
<P>v. 39. Sunt quidam de hîc stantibus. <R>444</R></P>
<P>Cap 10. v. 14. Sinite parvulos, &c. <R>389</R></P>
<P>v. 35. 36. & 41. Et audientes, &c. <R>447</R></P>
<P>Cap. 11. v. 10. Hossana in excelsis. <R>480</R></P>
<P>Cap. 16. v. 9. Ejecerat septem dæmonia. <R>162</R></P>
<P>v. 14. & 15. Exprobravit incredulitatem. <R>975</R></P>
<Z><A+1>LUCAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 25. Sic fecit mihi Dominus. <R>294</R></P>
<P>v. 28. Ave gratia plena. <R>289. & 291. & seq.</R></P>
<P>v. 31. & vocabis nomen ejus JESUM. <R>108</R></P>
<P>Hic erit magnus. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 34. Quomodo fiet istud? <R>293. & 348</R></P>
<P>v. 38. Ecce ancilla Domini, &c. <R>32</R></P>
<P>v. 40. Et salutavit Elisabeth. <R>242</R></P>
<P>v. 47. Magnificat. <R>243</R></P>
<P>v. 49. Quia fecit mihi, & Sanctum nomen ejus.
306</P>
<P>Cap. 2. v. 15. Et subitò facta est cum Angelo. <R>251</R></P>
<P>v. 20. Et reversi sunt pastores, <R>1304</R></P>
<P>Cap. 5. v. 8. Exi à me Domine. <R>431</R></P>
<P>Cap. 6. v. 13. Vocavit Dominus & elegit. <R>210</R></P>
<P>Cap. 7. v. 5. Quia dignus est. <R>967</R></P>
<P>v. 37. Et ecce mulier. <R>165</R></P>
<P>v. 38. C&#x0153;pit lavare. <R>ibid.</R></P>
<P>Cap. 8. v. 14. Quod autem in spinas. <R>141</R></P>
<P>Cap. 9. v. 54. & 55. Domine, vis dicimus. <R>432</R></P>
<P>Cap. 10. v. 1. & seq. Designavit Dominus. <R>55. 318</R></P>
<P>v. 16. Qui vos audit, me audit. <R>211</R></P>
<P>v. 17. Reversi sunt. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 18. Videbam Satanam. <R>315</R></P>
<P>v. 42. Porrò unum est necessarium. <R>253</R></P>
<P>Cap. 11. v. 39. & 41. Quod superest date. <R>280</R></P>
<P>Quod deforis est. <R>1</R></P>
<P>Cap. 12. v. 19. Anima habes multa bona. <R>445</R></P>
<P>Cap. 14. v. 22. Domine factum est. <R>733</R></P>
<negEZ>Cap. 15. v. 8. & 9. Mulier habens drachmas decem.
375. 457.</negEZ>
<P>v. ult. Perierat, & inventus est. <R>240</R></P>
<P>Cap. 16. v. 22. Mortuus est autem, &c. <R>1103</R></P>
<P>Cap. 18. v. 14. Descendit hic justificatus ab illo. <R>231</R></P>
<P>v. 19. & 20. Et interrogavit eum quidam princeps.
1107</P>
<negEZ>Cap. 19. v. 8. Ecce dimidium bonorum meorum.
332</negEZ>
<P>Cap. 22. v. 24. Facta est contentio. <R>39. & 67. 387</R></P>
<P>Cap. 23. v. 61. Et conversus Dominus. <R>54</R></P>
<Z><A+1>JOANNES.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 5. Lux in tenebris lucet. <R>456</R></P>
<P>v. 17. Gratia & veritas per JESUM Christum. <R>357</R></P>
<P>v. 23. Vox clamantis, &c. <R>962</R></P>
<P>Cap. 6. v. 61. 64. & seqq. Durus est hic sermo. <R>433</R></P>
<negEZ>Cap. 10. v. 1. & 7. Qui non intrat per ostium. 1040.
1041.</negEZ>
<P>Cap. 11. v. 45. Solvite eum, & sinite abire. <R>181</R></P>
<P>Cap. 12. v. 3. Accepit libram unguenti. <R>166</R></P>
<P>Et domus impleta est ex ordore unguenti. ibidem
& 168.</P>
<P>v. 27. Et clarificavi. <R>283</R></P>
<P>v. 28. Et glorificavi. <R>ibidem.</R></P>
<P>v. 43. Dilexerunt enim gloriam hominum. <R>482</R></P>
<P>Cap. 13. v. 8. Non lavabis mihi pedes. <R>116</R></P>
<P>v. 10. Non tantùm pedes. <R>117</R></P>
<P>Cap. 16. v. 13. & 14. Cùm autem venerit ille. <R>791</R></P>
<P>Cap. 19. v. 26. & 27. Ecce filius tuus. <R>442</R></P>
<P>Cap. 20. v. 12. & 13. Conversa est retrorsum. <R>190</R></P>
<P>v. 15. Mulier, quid ploras? <R>ibid.</R></P>
<P>v. 17. Noli me tangere <R>ibid.</R></P>
<negEZ>Cap. 21. v. 16. & 17. Pasce agnos meos. Pasce oves
meas. <R>209</R></negEZ>
<P>v. 18. Extendes manus tuas. <R>258</R></P>@@

<Z><A+1>ACTUS APOSTOLORUM.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 11. Hic JESUS, qui assumptus. <R>195</R></P>
<P>Cap. 2. v. 33. Dextera igitur Dei exaltatus. <R>179</R></P>
<P>Cap. 3. v. 21. Quem oportet cælum suscipere. <R>416</R></P>
<P>Cap. 5. v. 15. Saltem umbra illius, &c. <R>431</R></P>
<negEZ>Cap. 8. v. 17. Tunc imponebant manus super illos.
432</negEZ>
<P>v. 25. In felle enim. <R>186</R></P>
<P>ubi & v. 13. & 14.</P>
<negEZ>Cap. 13. v. 11. Tunc Proconsul cùm vidisset factum.
68.</negEZ>
<negEZ>Cap. 15. v. 37. & seqq. Circa separationem Pauli &
Barnabæ. <R>438 & 446</R></negEZ>
<P>Cap. 17. v. 32. Audiemus te de hoc iterùm. <R>462</R></P>
<Z><A+1>EPISTOLA D. PAULI AD ROMANOS.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 1. v. 21. & 22. Et dicentes se esse sapientes. Eva-
nuerunt. <R>241. 390</R></negEZ>
<P>v. 24. Tradidit illos Deus, &c. <R>135</R></P>
<P>Cap. 2. v. 15. Et inter se invicem, &c. <R>311</R></P>
<P>Cap. 3. v. 14 Iustificatis gratis. <R>127</R></P>
<P>Cap. 5. v. 8. Commendat autem charitatem. <R>596</R></P>
<P>Cap. 8. v. 17. Si autem filij, & hæredes. <R>316</R></P>
<P>v. 29. Primogenitus in multis fratribus. ibid. & <R>459</R></P>
<P>Cap. 10. v. 2. Sed non secundùm scientiam. 45. & <R>432</R></P>
<P>Cap. 12. v. 11. Solicitudine non pigri. <R>377</R></P>
<P>v. 12. Spe gaudentes. <R>380</R></P>
<P>Cap. 13. v. 14. Et carnis curam. <R>430</R></P>
<negEZ>Cap. 14. v. 17. Regnum Dei non est esca & potus.
198</negEZ>
<P>Cap. 15. v. 24. & 28. Cùm in Hispaniam. Per vos. <R>181:</R></P>
<Z><A+1>CORINTH. I.</A+1></Z>
<P>Cap. 3. v. 2. Lac vobis. <R>957</R></P>
<P>v. 10. 11. Fundamentum aliud. <R>1360</R></P>
<P>Cap. 4. v. 5. Omnino auditur inter vos. <R>1199</R></P>
<P>Cap. 6. v 9. 10. & 11. Nolite errare. <R>266</R></P>
<P>v. 20. Empti enim estis. <R>421</R></P>
<P>Cap. 7. v. 7. Volo enim omnes vos, &c. <R>430</R></P>
<P>v. 17. Tribulationem tamen carnis. <R>203</R></P>
<P>Cap. 8. v. 1. Scientia inflat. <R>378</R></P>
<P>Cap. 10. v. 4. Petra autem erat Christus. <R>394</R></P>
<negEZ>Cap. 11. v. 21. & 22. Quòd si nos ipsos dijudicaremus.
462.</negEZ>
<P>Cap. 15. v. 40. Alia claritas solis, &c. <R>125</R></P>
<P>v. 47. & seqq. Primus homo de terra. <R>225</R></P>
<P>v. 49, Igitur sicut portavimus. <R>249</R></P>
<Z><A+1>CORINTH. II.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 9. Et ipsi in nobismetipsis, &c. <R>395</R></P>
<P>v. 12. Gloria nostra hæc est. <R>267</R></P>
<P>v. 22. Qui & signavit nos, & dedit pignus Spiri-
tus. <R>379</R></P>
<P>Cap. 2. v. 14. Animalis homo. <R>247</R></P>
<P>Cap. 3. v. 6. Qui & idoneos. <R>64</R></P>
<P>Cap. 4. v. 6. Dixit de tenebris lucum splendescere. <R>454</R></P>
<P>v. 17. Existimo enim. <R>257</R></P>
<P>Cap. 7. v. 11. Scripsi vobis. <R>1199</R></P>
<negEZ>Cap. 8. v. 14. Ostensionem ergo, quæ est charitatis ve-
stræ. <R>308</R></negEZ>
<P>Cap. 9. v. 15. Super inenarrabili dono ejus. <R>443 473</R></P>
<P>Cap. 13. v. 7. & seqq. In ædificationem. <R>1026</R></P>
<Z><A+1>AD GALATAS.</A+1></Z>
<P>Cap. 4. v. 14. 15. & 16. Sicut Angelum Dei. <R>346</R></P>
<P>Cap. 5. v. 22. Gaudium. <R>198</R></P>
<P>v. 25. & 26. Non efficiamur. <R>482</R></P>
<P>Cap. 6. v. 14. & 17. Mihi autem absit. <R>388</R></P>
<Z><A+1>AD EPHESIOS.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 4. Elegit nos in ipso. <R>131</R></P>
<P>v. 7. In quo habemus redemptionem. <R>ibidem</R></P>
<P>v. 14. Signati estis. <R>179</R></P>
<P>Cap. 3. v. 8. Investigabiles divitias. <R>443</R></P>
<P>Cap. 4. v. 14. Ut non circumferamur. <R>473</R></P>
<negEZ>Cap. 5. v. 25. & seqq. Viri diligite; Christus dilexit. 356
1270.</negEZ>
<P>v. 32. Sacramentum hoc magnum est. 127. & seq.</P>
<negEZ>Cap. 6. v. 10. & seqq. Non est nobis colluctatio. 228
307.</negEZ>
<Z><A+1>AD PHILIPPENSES.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 17. & 18. Quidam aute&#x0303; ex contentione. <R>139</R></P>
<P>Cap. 2. v. 3. & seqq. Hoc enim sentite in vobis. <R>217</R></P>
<P>v. 6. 8. & 9. Qui cùm in forma Dei esset. Dedit illi
nomen. <R>244</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0536.jpg/>
@@1@<SE536>INDEX SACRÆ SCRIPTURÆ.
<duolan 2><Z><A+1>AD COLOSSENSES.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 2. v. 15. Expolians Principatus, & Potestates,
&c. <R>202.</R></negEZ>
<Z><A+1>THESSALONICENS. I.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 6. & 7. Et vos imitatores. <R>378</R></P>
<P>Cap. 2. v. 3. & seqq. Exhortatio enim nostra. ibidem.</P>
<Z><A+1>TIMOTH. I.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 11. Qui fidelem. <R>393</R></P>
<negEZ>Cap. 3. v. 15. Columna & firmamentum veritatis.
429. 452. 1154.</negEZ>
<P>Cap. 4. v. 7. & 8. Reposita est mihi. <R>354</R></P>
<P>Cap. 6. v. 1. O Radix omnium malorum. <R>59</R></P>
<P>v. 20. O Timothee depositum custodi. <R>ibid.</R></P>
<P>v. 21. Gratia tecum, Amen. <R>ibid.</R></P>
<Z><A+1>TIMOTH. II.</A+1></Z>
<P>Cap. 2. v. 4. Nemo militans Deo. <R>956</R></P>
<P>Cap. 3. v. 7. Semper discentes, &c. <R>344</R></P>
<Z><A+1>AD PHILEMONEM.</A+1></Z>
<P>Vers. 11. Quem genui in vinculis. <R>69</R></P>
<P>Vers. 18. Si ergo habes me socium, &c. <R>ibid</R></P>
<Z><A+1>AD HEBRÆOS.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 6. Et cùm iterum introducit. <R>140</R></P>
<P>Cap. 2. v. 10. Decebat enim, &c. <R>457</R></P>
<P>Cap. 4. v. 3. Et operibus ab institutione mundi. <R>265</R></P>
<P>v. 10. 12. & 16. Adeamus ergo cum fiducia. <R>210</R></P>
<negEZ>Cap. 6. v. 18. & 19. Qui confugimus ad tenendam.
278</negEZ>
<P>Cap. 13. v. 6. JESUS Christus heri & hodie. <R>205</R></P>
<P>v. 9. Optimum est enim gratia, &c. <R>244</R></P>
<P>v. 15. Fructum labiorum, &c. <R>256</R></P>
<P>v. 17. Obedite præpositis vestris. <R>310</R></P>
<Z><A+1>JACOBI.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 9. & 10. Glorietur frater humilis. <R>372</R></P>
<P>v. 17. Omne datum optimum. <R>163. 244</R></P>@@

<P>Cap. 3. v. 17. Quæ autem de sursum est sapientia. <R>489</R></P>
<P>Cap. 4. v. 11. & 13. Quæ est enim vita vestra. <R>350</R></P>
<P>Cap. 5. v. 6. Postulat autem. <R>187</R></P>
<P>v. 8. Vir duplex animo. <R>ibid</R></P>
<P>V. 17. & 20. Si quis ex vobis erraverit.</P>
<Z><A+1>PETRI I.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 1, v. 18. & 19. Scientes quod non corruptibili-
bus. <R>316</R></negEZ>
<P>Cap. 2. v. 6. Propter hoc continet Scriptura. <R>359</R></P>
<P>Cap. 3. v. 18. Christus semel. <R>151</R></P>
<P>v. 19. & 20. In quo & ijs, qui in carne. <R>154</R></P>
<P>Cap. 5. v. 2 Pascite qui in vobis est gregem. <R>193</R></P>
<P>v. 3. Forma facti gregis. <R>ibid.</R></P>
<Z><A+1>PETRI II.</A+1></Z>
<P>Cap. 1. v. 4 Ut per hæc efficiamini. <R>224. & 810</R></P>
<P>v. 21. Non enim voluntate humana. <R>321</R></P>
<P>Cap. 3. v. 17. In quibus sunt quædam. <R>457</R></P>
<Z><A+1>JOANNIS I.</A+1></Z>
<P>Cap. 2. v. 16. Concupiscentia carnis. <R>288</R></P>
<P>Cap. 3. v. 11. Qui non diligit. <R>447</R></P>
<P>2. v. 9. & 10. Nec Ave. <R>299</R></P>
<Z><A+1>JUDÆ.</A+1></Z>
<P>Vers. 10. Quæcumque quasi muta. <R>464. & 469</R></P>
<Z><A+1>APOCALYPSIS.</A+1></Z>
<negEZ>Cap. 1. v. 16. Et habebat in manu sua septem stellas.
212. & 426.</negEZ>
<P>Cap. 2. v. 27 & 28. Et qui vicerit. <R>367</R></P>
<negEZ>Cap. 4. v 10. & 11. Procidebant viginti quatuor Senio-
res, &c. <R>370</R></negEZ>
<P>Cap. 6. v. ult. Venit dies magnus. <R>234</R></P>
<negEZ>Cap. 7. v. ult. Et deducet eos ad vitæ fontes aquarum.
ibidem.</negEZ>
<P>Cap. 12. v. 2 Cruciabatur. <R>19</R></P>
<P>Cap. 21. v. 23. Et civitas non eget sole. <R>513</R></P>
<P>Cap. 22. v. 16. Ego sum stella splendida. <R>349. 424</R></P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0537.jpg/>
@@1@<SE537>
<Z><A+2>INDEX RERVM.</A+2>
<A+1>Numeri sunt marginales serie unica
decurrentes.</A+1></Z>
<duolan 2><Z><A+1>A.</A+1>
Abdias.</Z>
<negEZ><INI7>Q</INI7>Uis fuerit, & documentum ex il-
lius prophetiæ brevitate. <R>321</R></negEZ>
<Z>Absolutio.</Z>
<negEZ>An stet sine approbatione in foro
conscientiæ respectu Indorum.
1147. & 1148. Quid circa hęresim.
1413. Ab hæresi an competat Epi-
scopis. <R>1180. & 1181</R></negEZ>
<P>A reservatis eisdem an liceat. <R>1185. & 1186</R></P>
<negEZ>Quoad hæresim pro foro interno ut non valeat, quo-
modo declaratum ab Alexandro VII. <R>1215</R></negEZ>
<Z>Acacius de Velasco.</Z>
<P>Laudatus. <R>1039. & 1161</R></P>
<Z>Academia.</Z>
<P>Quomodo approbare pro Episcopatu possit. <R>1401</R></P>
<P>Mediocritatem sufficere. <R>ibidem.</R></P>
<negEZ>Circa gradum Bacchalaureatus & Magisterij in Phi-
losophia. <R>1402</R></negEZ>
<P>Circa pretium pro suffragio æquè digni. <R>1403</R></P>
<negEZ>Benigna interpretatio Propositionis damnatæ ab
Alexand. VII. <R>ibidem</R></negEZ>
<negEZ>Circa obligationem restitutionis peculiaris difficul-
tas. <R>1404</R></negEZ>
<negEZ>Circa obligurientes esculenta, cùm sint suffragium
negaturi. <R>1405</R></negEZ>
<negEZ>In Limana adempta Scholasticis, & quàm id meri-
tò. <R>ibidem.</R></negEZ>
<P>Evorensis Academiæ laus. <R>ibidem.</R></P>
<P>Nocet numerus supervacuus Scholasticorum. <R>ibid.</R></P>
<Z>Actus.</Z>
<negEZ>Interni ut nequeant humana potestate præcipi. 1377
& 1378</negEZ>
<Z>Adamas.</Z>
<P>Illius virtutes. <R>401</R></P>
<Z>Adulatio.</Z>
<P>Enormis in Virgilio & Lucano. <R>376. & 377</R></P>
<Z>Affectus.</Z>
<P>Quòd illius testis effectus. <R>414</R></P>
<negEZ>Erga cælestia hostes animæ eos conantur impedire.
474. & 475</negEZ>
<Z>Afflictio.</Z>
<P>Maxima quæ per humiliationem. <R>244</R></P>
<P>Pretiosissima, & in lege gratiæ bonum optimum. ib.</P>
<Z>Alcavala.</Z>
<P>De illa utilia quædam. <R>1011</R></P>
<Z>Alexander Ursinis:</Z>
<P>Cardinalis, de quo laus. <R>149</R></P>
<Z>Almoxarifazgus.</Z>
<P>Aliqua pro illo. <R>1012</R></P>
<Z>Ambitio.</Z>
<P>Præcedere volenti erunt qui obstent. <R>447. 448</R></P>
<P>Divina erga ambitiosos indignatio. <R>ibidem</R></P>
<Z>S. Ambrosius.</Z>
<P>Illius elogium. <R>17</R></P>
<Z>Amicitia.</Z>
<P>Nulla vera, nisi munda. <R>171</R></P>
<P>Illius argumentum liberalitas. <R>332</R></P>
<negEZ>Amici Dei Regibus & Imperatoribus digni præco-
nibus. <R>64</R></negEZ>
<Z>Amor.</Z>
<negEZ>Carnalis amoris immunditia assecla, munditia San-
cti. <R>135</R></negEZ>
<P>Sensualis divino contrarius. <R>149</R></P>
<P>Christi amor cordi imprimendus. <R>264</R></P>
<negEZ>Ubi cur fortis ut mors. Proprius illi ascensus, sicut
descensus humano. <R>266</R></negEZ>
<P>De amore inimicorum. <R>366</R></P>
<P>Sic amantium perpetuus principatus. <R>367</R></P>
<Z>Amphilochius.</Z>
<P>De illo. <R>274</R></P>@@

<Z>P. Andreas Mendus.</Z>
<P>Laudatus. <R>1034</R></P>
<Z>Angelus.</Z>
<P>Quomodo & Angulus dici queat. <R>395</R></P>
<P>Quomodo ancile. <R>398</R></P>
<P>De illorum fide. <R>883. & seq.</R></P>
<Z>Anima.</Z>
<P>Illius origo juxta Virgilium. <R>229</R></P>
<P>Quia ignea sursum concessura. <R>230</R></P>
<negEZ>Ubi circa Sursum corda. Volatus illius ad cælestia ut
curent hostes impedire. <R>449</R></negEZ>
<Z>Antiquitas.</Z>
<P>Illius prærogativa nemini subtrahenda. <R>334</R></P>
<Z>S. Antonius de Padua.</Z>
<P>Illius elogium. <R>317</R></P>
<Z>S. Antonius Abbas.</Z>
<negEZ>Sanctè illitteratus, sed cælesti præditus Sapientia.
458</negEZ>
<Z>P. Antonius Millieus.</Z>
<P>Ejus heroica carmina cum laude. <R>24. & 25</R></P>
<Z>Antonius Episcopus.</Z>
<negEZ>Quis ille subscribens se in Concilio Limensi Tertio.
1407</negEZ>
<Z>Apostolus.</Z>
<negEZ>Quomodo cum Christo judices, & pedibus in Sen-
tentiam ituri. <R>459</R></negEZ>
<P>An dici Patres Christi queant. <R>ibid.</R></P>
<P>Jacobi & Joannis generosa conformitas. <R>216</R></P>
<Z>Approbatio.</Z>
<negEZ>Approbatus in una Di&#x0153;cesi quid possit pro alia vir-
tute Cruciatæ. <R>1038</R></negEZ>
<P>Ubi alia circa ipsam.</P>
<P>Ut sit necessaria. <R>1182. & seqq.</R></P>
<Z>Archiepiscopus.</Z>
<negEZ>Ut queat contra suffraganeum procedere in casu
recusationis Capituli. <R>1230. & seqq.</R></negEZ>
<P>cum specialibus documentis. Ibi Index margina-
lis.</P>
<negEZ>Quid circa Ordines, & Sacrorum Oleorum conse-
crationem ante acceptum Pallium. <R>1242. & 1243.</R></negEZ>
<Z>Argentum vivum.</Z>
<negEZ>De illo. 1003. & 1004. De lite circa fodinam Huan-
cavelicensem. <R>1005. & plura. 1066. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Assessor.</Z>
<P>Illius consilium an semper necessarium. <R>1052</R></P>
<negEZ>Avaritia vilium est hominum in magistratu. 68
& 70</negEZ>
<P>Illius origo. <R>1103</R></P>
<Z>Audientia Regia, & Auditores.</Z>
<P>Vide, Rex.</P>
<P>Aliquę illorum obligationes. <R>979</R></P>
<P>Circa subhastationem. <R>983</R></P>
<P>Rixæ ut dedeceant. <R>988</R></P>
<P>Audientia Limana laudata. <R>ibid.</R></P>
<Z>Averia.</Z>
<negEZ>De illa. 1013. Sed hoc loco, quia opportunior nullus,
pro ipsa sunt aliqua adjicienda.</negEZ>
<negEZ>Videtur inde dicta unde & Aver, juxta quod in
Mercatorum libris dicitur extare El debe, y ha de
aver. Et sine aspiratione hoc communiter scri-
bitur, ut videri potest in Thesauro linguæ Hispanæ
eruditi Sebastiani Covarruvias V. Aver. Qui &
censet à verbo Habeo derivari. Unde & de illo,
cui aliquid ex bonis obvenit. Dicitur Ubo ciento,
mil, aut tale aliquid. Quia ergo ratione imposi-
tionis ad instruendas classes Indicas, id tribuen-
dum est Regi, quod est varijs ordinationibus con-
stitutum, Averia est dicta. Volunt autem non-
nulli non Averiam, sed Haberiam dicendam, ut
scilicet juxta id quod aliàs dicitur Derivata suam
servent ab origine normam. Quod tamen genera-
liter usus non admittit: facta enim jam linguæ
mutatione, in qua usus invaluit, suis potest illa<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0538.jpg/>
@@1@<SE538>INDEX RERUM.
<duolan 2><-P>procedere legibus. Sicut in Italica, Gallica, &
alijs videre est, in quibus Latina comprobatur
origo. Unde & sunt qui peculiarem orthogra-
phiam, & valdè quidem à Latina diversam, præ-
scripserunt, quam & aliqui congruam satis arbi-
trantur, & usu pergunt roborare. Quod equidem
ego minimè observandum censui, sed commu-
niori usui peritorum standum,</P>
<P>  Que&#x0303; penes arbitrium est, & jus, & norma loquendi.
& Averia scripsi, quia sic & Dominus Solorzanus
in Poluica Lib. 6. Cap. 9. in illius Capitis Titulo. D.
Gaspar de Escalona in Gazophylacio pag. 140. D.
Josephus de Veitia in suo erudito opere inscrip-
to Norte de la contratacion de las Indias Occidenta-
les:: qui licet Lib. 1. Cap. 20. Haberiam dicat, in
Indice autem sic habet: Aberia, Vide Haberia, in-
dicans communiorem usum.</P>
<negEZ>Et hic quidem Scriptor (ut ad rem tandem devenia-
mus) citato Cap. n. 14. ita loquitur: Deven tam-
bien pagar el derecho de Haveria todas las personas
de qualquiera estado, y calidad que sean, que se em-
barcan (de ida à las Indias, ò de vuelta de ellas) en
navio de guerra. Y como quiera que yo no aya podido
encontrar la Ordenanza, Cedula, ô Acuerdo, en cuya
virtud se diò principio à que por razon de este dere-
cho se cobrassen veinte ducados de cada persona; hallo
que es muy antiguo el estilo de cobrarse. Sic ille: ali-
qua statim in primarijs personis exempla subjun-
gens, sed Ecclesiasticæ nullum. Et cùm de ijs, qui
ex Hispania in Indias transmigrant, aut ex Indijs
in Hispaniam sic stylus habeat; non debet ille ad
navigantes intra marium Indicorum terminos
prorogari.</negEZ>
<negEZ>Adducit etiam n. 17. ejusdem Capitis schedulam Phi-
lippi Secundi Regis nostri, de qua & Nos, ut non
obstante amissione rei ob p&#x0153;nam commissi, de-
beat Averia persolvi; & duritiam dispositionis
hujusmodi recognoscens, conatum pro ea con-
gruam reddere rationem, quæ tamen parùm ex-
pedita est: & eo ipso quòd adeò duta videatur,
non est credendum pijssimum Principem voluisse
conscientias onerare.</negEZ>
<negEZ>Titulo 5. n. 133. Dictum extat in Regia classe non
solùm privatorum exportari divitias, sed etiam
Regium thesaurum, & proptereà exportationis
expensas non debere ad privatos pertinere. Ubi
videtur supponi ex ijs, quæ ad Regem spectant,
& ex Indijs convehuntur, non solvi solitam Ave-
riam. Sed quidem non ita est accipiendum: Sol-
vitur enim, ut videri apud præfatum Scripto-
rem potest, n. 13. & ita prudenter tantùm appli-
candum pro casu, de quo ibi.</negEZ>
<Z>D. Augustinus.</Z>
<P>Laudatus. <R>381</R></P>
<Z>Austeritas.</Z>
<P>Qualis in Sanctis. <R>430</R></P>
<Z><A+1>B.</A+1>
Baptismus.</Z>
<P>Ut sit necessarius. <R>340. & 341</R></P>
<negEZ>Circa præpositionem In an de substantia formæ.
850. & seqq.</negEZ>
<P>De conjunctione Et. <R>852. & seq.</R></P>
<P>In dubio circa illum ut procedendum. <R>1151. & 1152</R></P>
<negEZ>Circa Baptismum hæreticorum pro casu recenti.
1253 & seqq.</negEZ>
<negEZ>In casu necessitatis posse aquam rosaceam adhiberi.
1294 & seqq.</negEZ>
<P>Circa peculiarem casum. <R>1299</R></P>
<P>Quomodo repetendus ab Indis administratus. <R>1300</R></P>
<Z>S. Bernabas.</Z>
<P>Illius elogium. <R>438</R></P>
<Z>P. Bartholomæus de Escobar.</Z>
<P>Laudatus. <R>243</R></P>
<Z>Beati.</Z>
<negEZ>Divi possunt compellari, & quia Dei filij, Reges,
Principes, heredes. <R>354</R></negEZ>
<P>Pro eo titulo etiam ab imperfectis contendend&#x0169;. ibid</P>
<P>De illorum numero. <R>424</R></P>
<Z>Benedictio.</Z>
<negEZ>Prælati absoluto officio an eadem circa illam gau-
deant facultate pro ornamentis, &c. 1149. & seq.</negEZ>@@

<negEZ>Quid circa consecrationem cum Sacra Unctione.
1176. & seqq.</negEZ>
<P>De campanarum consecratione. <R>1178</R></P>
<Z>Beneficus.</Z>
<P>Benefici in Scriptura benedicti compellantur. <R>375</R></P>
<Z>Bulla Cruciata.</Z>
<negEZ>De illa. 1034. & seqq. Ubi præsertim de Religiosis
erga reservata.</negEZ>
<negEZ>Specialis difficultas ex suspensione approbationis.
1178</negEZ>
<Z><A+1>C.</A+1>
Canonizati.</Z>
<P>An dici Dij possint. <R>4. & seq.</R></P>
<Z>Cantus.</Z>
<P>Amicorum, Deo gratissimus. <R>171</R></P>
<P>Qualis esse in Ecclesia debeat. <R>235</R></P>
<P>Ubi quid circa illum ex D. Augustino.</P>
<negEZ>Præbendarij ut teneantur ad illum. 1148. Ubi præ-
clarum Imperatoris exemplum.</negEZ>
<Z>Capitulum Urbanum.</Z>
<P>De illo. <R>1046. & seqq.</R></P>
<Z>Ecclesiasticum.</Z>
<P>Plena & vacante sede. <R>1354. & seqq.</R></P>
<P>Ibi marginalis Index.</P>
<Z>Carmelus.</Z>
<P>De illo 33. & seqq. & 232.</P>
<Z>S. Carolus.</Z>
<P>Laudatus. <R>1362</R></P>
<Z>Castitas.</Z>
<P>In verbis debet relucere. <R>1377. & 1378</R></P>
<Z>Catharina Regina Lusitana.</Z>
<P>De illa. <R>353</R></P>
<Z>Casus.</Z>
<P>Peculiaris ex D. Caramuele. <R>808. & 809</R></P>
<Z>Cathechismus Pij V.</Z>
<P>Circa illius auctoritatem. <R>422. & seqq.</R></P>
<Z>Caussa.</Z>
<P>Quomodo hoc scribendum nomen. <R>232</R></P>
<Z>Charitas.</Z>
<P>Ad externos prodire debet effectus. <R>308</R></P>
<P>Vide Claritas.</P>
<Z>Chilensis terræ motus.</Z>
<P>Circa illum observanda. <R>398</R></P>
<Z>Christus D.</Z>
<negEZ>Dulcissimi illius affectus erga animas sanctas. 60. &
61</negEZ>
<negEZ>Circa decretum Incarnationis independenter à pec-
cati prævisione. <R>103. & seqq.</R></negEZ>
<P>Magnus ex redemptione. <R>108</R></P>
<P>Ejus gratia an insinita. <R>118 & seqq.</R></P>
<P>Pro illius pulchritudine. <R>121</R></P>
<P>Meruit electionem electis ut electio est. 130. & seq.</P>
<P>Gaudium & dolor ut simul in illo. <R>134</R></P>
<P>Præclara laus ex Mali comparatione. <R>137. & 138</R></P>
<P>Lilium. Pro quo multa. <R>150. & seq.</R></P>
<P>Etiam ut homo Filius Dei. <R>143. & 144</R></P>
<P>Quomodo vivificatus spiritu in resurrectione. <R>153</R></P>
<P>Quatenus æterna sapientia spiritus ejus acutus. <R>174</R></P>
<P>Et ratione processionis. <R>175</R></P>
<P>Gratiæ illius immensitas, & diffusio. <R>178</R></P>
<P>In Passione ruber, candidus in resurrectione. <R>187</R></P>
<negEZ>Ejus vestis quomodo rubra & candida. ibidem.
Ubi & de vulneribus.</negEZ>
<negEZ>Passionem & resurrectionem quomodo ignorave-
rint Angeli, ex D. Hieronymo. <R>188</R></negEZ>
<P>Et quid circa reunitionem. <R>ibidem & 189</R></P>
<P>Post resurrectionem Angelis stupend&#x0169; miracul&#x0169;. <R>190</R></P>
<P>De pennis in Ascensione. <R>194</R></P>
<P>In illa sol. <R>ibidem.</R></P>
<P>Cur in ea dicatur JESUS. <R>195</R></P>
<negEZ>Ipsius vindicta illustris, quia publica, & spiritualis
publica futura. <R>202</R></negEZ>
<P>Perseverantiæ exemplar. <R>217</R></P>
<negEZ>Quia cælestis, terrenorum abjectione tenendus, ad
quod ille excitat. <R>225</R></negEZ>
<negEZ>Semel & iterum dilectus in Baptismo & transsigu-
ratione. <R>348</R></negEZ>
<negEZ>Vox de nube, quia de Spiritu sancto. ibidem. Ubi &
quid de Tabernaculis.</negEZ>
<P>Imaginis suæ pictor, sicut & suæ diabolus. <R>269</R></P>
<P>Vulnus lateris ut dici queat crator. <R>326</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0539.jpg/>
@@1@<SE539>INDEX RERUM.
<duolan 2><P>Quomodo apertus & tornatilis. <R>327</R></P>
<P>Cur sponte libera dicatur deditus Passioni. <R>363</R></P>
<P>Illius regnum diminutionibus non obnoxium. <R>365</R></P>
<P>Supra Empyreum sedes. <R>395</R></P>
<P>Singularis ejus amoris in cruce specimen. <R>441. 442</R></P>
<P>Regnum cælorum & Dei. <R>476</R></P>
<P>Quomodo judicatus proferatur. <R>470</R></P>
<Z>Claritas.</Z>
<P>Quomodo charitas. <R>438. 439</R></P>
<negEZ>Sic præceptum Domini laudum, illuminans oculos
Psal. 18. Sicut latum & lætum.</negEZ>
<Z>Cognitio.</Z>
<P>Quæ necessariorum non differenda. <R>462</R></P>
<Z>Commenda.</Z>
<P>Ut debitæ Indiarum Conquisitoribus. <R>906</R></P>
<P>De obligationibus Commendatarior&#x0169;. <R>1143. & seq.</R></P>
<Z>Commissum.</Z>
<P>Circa illius p&#x0153;nas. <R>1014. & seqq.</R></P>
<Z>Concilium.</Z>
<negEZ>De tribus Provincialibus Limanis sub D. Turibio
Alfonso Mogrevejo. <R>1406. & seq.</R></negEZ>
<Z>Confessio.</Z>
<P>In illa non committendos sol&#x0153;cismos. <R>231</R></P>
<P>De illius præcepto annuo. <R>331</R></P>
<negEZ>Magnum Dei beneficium ad manum habere illam.
263.</negEZ>
<P>Quod notabili probatum exemplo:</P>
<P>Circumstantia personæ an aperienda. <R>1048</R></P>
<Z>Confirmatio Sacramentum.</Z>
<negEZ>Quædam circa illud. 854. & seqq. 1160. & seqq. &
1242</negEZ>
<Z>Confiscatio.</Z>
<P>Circa illam. <R>1018</R></P>
<Z>Consilium Indiarum.</Z>
<negEZ>Circa sibi vendicatam cognitionem caussarum deci-
malium. <R>927</R></negEZ>
<P>Compositione ut finis litibus possit imponi. <R>928</R></P>
<P>Novenos Regios non obstare. <R>929</R></P>
<P>Quid ratione sedis vacantis. <R>930</R></P>
<Z>Consulatus.</Z>
<P>De illo. <R>1052. & seq:</R></P>
<Z>Contractus.</Z>
<P>Argentearum pinnarum. <R>1058</R></P>
<P>Ubi generalior doctrina</P>
<P>Circa contractum Berrarum. <R>1063. & seq.</R></P>
<Z>Crux.</Z>
<P>Vincenda repugnantia portandi illam. <R>258</R></P>
<P>Ferum lignum ut dici queat. <R>268</R></P>
<Z>Culpa.</Z>
<P>Illam bonæ mentes ut timeant. <R>116</R></P>
<negEZ>Ubi exempla SS. Paulæ, Teresæ, & Magdalenæ de
Pazzi.</negEZ>
<Z><A+1>D.</A+1>
Damnatio.</Z>
<negEZ>Non damnantur, qui se condemnant opportuno
judicio. <R>462</R></negEZ>
<Z>David.</Z>
<P>Auctor Psalmi. 44. probatur ex Patribus. <R>17. & seq.</R></P>
<P>Extremus cur illius dicatur labor. <R>91</R></P>
<P>Ubi quod felicior carmine, quàm Ovidius, sicut
& vitæ puritate.</P>
<negEZ>Felix Senium decantatione Psalmorum. 93. Ubi &
speciale aliquid.</negEZ>
<Z>Debitum.</Z>
<P>Circa ordinem in eorum solutione servandum. <R>1029</R></P>
<Z>Decima.</Z>
<P>An debeatur ex uno f&#x0153;tu. <R>1211</R></P>
<P>Quid circa Indorum obligationem. <R>1213. & 1214</R></P>
<Z>Decretum.</Z>
<negEZ>Circa limitationem eorum in Tridentino. 1147. &
seqq.</negEZ>
<Z>Delectatio.</Z>
<negEZ>Ex aspectu pulchritudinis mulieris qualis circum-
stantia, quando assumitur tantùm ad majorem
delectationem in actu turpi alterius rationis. 1328
& 1329</negEZ>
<Z>Dæmon.</Z>
<P>Infestantibus plenus ae&#x0308;r. <R>307</R></P>
<P>Non inverecundi in Christum. <R>466</R></P>@@

<Z>Depositarius.</Z>
<P>De illius obligationibus. <R>1050. & 1051</R></P>
<Z>Detractio.</Z>
<P>Erga sapientes f&#x0153;da labes, & illius p&#x0153;na. <R>241</R></P>
<Z>Deus.</Z>
<P>Ut dicatur vibrare gladium. <R>191</R></P>
<P>Illius providentia in servando Isaac. <R>246</R></P>
<negEZ>Ejus misericordia vestimentum, & quę ab illo bona
351</negEZ>
<negEZ>An dici indigus bonorum nostrorum queat. 370
400</negEZ>
<P>Dignus qualiter prædicetur. <R>ibidem.</R></P>
<P>Quomodo adsit justis, & longè sit ab injustis. <R>374</R></P>
<P>Quales ex peccatis eliciat consequentias. <R>379</R></P>
<P>Suavitas & mititas ut prædicentur de illo. <R>380</R></P>
<P>Illius potentiæ notanda ponderatio. <R>425</R></P>
<P>Suavis illi de nobis cura. <R>433</R></P>
<P>Ut sit in spatijs extra cælum. <R>490. & seq.</R></P>
<P>Quomodo in eo vita physica. <R>587</R></P>
<negEZ>Qualiter in creaturis & ex illis se possit cognoscere.
540. & seqq.</negEZ>
<P>Illius scientia quomodo caussa rerum. <R>526. & seq.</R></P>
<negEZ>Quomodo contingentia per scientiam mediam. 538
& seqq.</negEZ>
<P>Circa actus liberos. <R>633 & seqq.</R></P>
<P>De decretis in tempore. <R>656 & seqq.</R></P>
<P>An amet creaturas possibiles. <R>670. & seqq.</R></P>
<P>An teneatur ad optimum. <R>676. & seqq.</R></P>
<P>Ubi an ad creationem mundi.</P>
<negEZ>Mirabilis ejus scientia in futurorum cognitione, &
Divinitatis argumentum. <R>772. & 733</R></negEZ>
<negEZ>Ab ipso intentatum supplicium quàm efficax nupe-
ro probatum exemplo. <R>977</R></negEZ>
<Z>Dictio.</Z>
<negEZ>Dictio, sicut & clausula initio dispositionis, ut refe-
ratur ad sequentia. <R>1095. & seq.</R></negEZ>
<P>In medio & fine. <R>1099</R></P>
<P>De dictione quomodolibet. <R>1101</R></P>
<Z>Diligentia.</Z>
<negEZ>Maxima futura, ut quis divini artificis sequatur ma-
num, futurus divini ædificij lapis.</negEZ>
<Z>Dioryx.</Z>
<P>Notata circa hoc nomen. <R>172. & 173</R></P>
<Z>Distributiones.</Z>
<P>Debentur Vicario Generali. <R>1270</R></P>
<P>Quid necessarium, aut sufficiens pro illis. <R>ibid.</R></P>
<negEZ>An lucretur absens ob Canonizationem Ecclesie suæ
Prælati. <R>1349</R></negEZ>
<negEZ>De duobus Canonicis comitantibus Episcopum in
negotio hujusmodi. <R>1350</R></negEZ>
<P>Ubi quòd non sit pura remissio.</P>
<negEZ>Circa redditus Canonicatus pro Salario Inquisito-
rum suppresso. <R>1351. & 1352</R></negEZ>
<P>Ubi notanda doctrina de jure accrescendi. Circa
Canonicum Theologum, speciale aliquid. <R>1353</R></P>
<Z>Doctor.</Z>
<P>Doctorum character qualis. <R>200</R></P>
<P>Ubi laudati quidam.</P>
<P>De Divis Augustino & Thoma. <R>201</R></P>
<P>Docere qui possint, & qui tantùm dicere. <R>270</R></P>
<P>Grandævos decet puerorum institutio. <R>458</R></P>
<negEZ>Audiendi docentes, quia ex odio disciplinæ mala
omnia. <R>369</R></negEZ>
<Z>S. Dominicus.</Z>
<P>Peculiare illius encomium. <R>456</R></P>
<Z>Dominium.</Z>
<negEZ>De dominio potentiali in Gubernatoribus à D. Ca-
ramuele conficto. <R>1027 & seqq.</R></negEZ>
<Z>Donatio.</Z>
<negEZ>Indiarum firmissima ex Pontificia concessione. 891
& seqq.</negEZ>
<Z>Dubium.</Z>
<P>In eo non præsumi delictum. <R>1395</R></P>
<negEZ>Addendi. P. Didacus Daza, de quo. 704. & D. D. Di-
dacus de Leon, laudatus. <R>1108</R></negEZ>
<Z><A+1>E.</A+1>
Ecclesia.</Z>
<P>Cæli in illa, in quibus stellæ. <R>213</R></P>
<P>Earum ædificatio magni est facienda. <R>271</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0540.jpg/>
@@1@<SE540>INDEX RERUM.
<duolan 2><P>Ecclesia cum suo capite firmamentum veritatis. <R>422</R></P>
<P>Illius judicium valde æstimandum, quia matris. <R>483</R></P>
<P>Ut non curet de minimis. <R>1211</R></P>
<negEZ>Pro defensione oppressorum media ab ipsa provisa.
1231. Ubi de carceratis.</negEZ>
<negEZ>De Ecclesia consecrata sede vacante polluta. 1367. &
seqq.</negEZ>
<Z>Electio.</Z>
<P>Præcisa à medijs ut stare in Deo queat. 687. & seqq.</P>
<negEZ>Circa peculiarem sententiam in modo illius. 694. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Moderni Scriptoris discussa argumenta circa illam
ante merita. <R>697. & seq.</R></negEZ>
<P>An illam ut talem meruerit Christus. <R>718</R></P>
<P>Electio dignioris ut obliget. <R>908. & seqq.</R></P>
<P>Quid circa Præbendas per concursum in Rege. <R>910</R></P>
<Z>Elee&#x0308;mosyna.</Z>
<negEZ>Quæ quis sibi subtrahit ut queant Deo per elee&#x0308;mo-
synam offerri. <R>475</R></negEZ>
<P>Excellentia præmij benignorum. <R>478</R></P>
<P>Quomodo stet obligatio dandi superflua. <R>360</R></P>
<Z>Empyreum.</Z>
<P>Errores in moribus circa illud. <R>382</R></P>
<Z>Episcopus.</Z>
<P>Eorum translatio ut fuerit olim in usu. <R>79. & seqq.</R></P>
<P>Multa de ipso à n. 401. Ibi marginalis Index.</P>
<P>Ut debita adoratio. <R>271</R></P>
<P>Peculiare monitum circa confirmationem. <R>1163</R></P>
<negEZ>Potest dispensare cum eo; cui est à Papa negata di-
spensatio. <R>1205</R></negEZ>
<P>Visitatio semper licita. <R>1340</R></P>
<negEZ>Circa unum tantùm Episcopum pro consecratione.
1244. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa habitum Episcopalem Indicorum Episcopo-
rum, specialia nonnulla. 1252. & seqq. Ubi quòd
Rocchetum non liceat Religiosis.</negEZ>
<negEZ>Pro Indijs esse convenientiam mutationis exemplo
S. Francisci Xaverij, de quo. <R>1264</R></negEZ>
<Z>Erubescentia.</Z>
<P>Ut modum tenere debeat. <R>257</R></P>
<Z>Error.</Z>
<P>In sibi invicem adversantibus errores pares. <R>387</R></P>
<P>Cavendum ab erroribus, quia pertinaces. <R>455</R></P>
<negEZ>Ex erroribus Deus fructus elicere solitus. 461. Ubi
aliqua ex S. Scriptura.</negEZ>
<negEZ>Scriptores nonnulli ex incuria illis abundant. 461
& seqq.</negEZ>
<negEZ>Apostolicum munus unde, & nomen ab eis conan-
tium revocare. <R>277</R></negEZ>
<Z>Evangelistæ.</Z>
<P>Cur tres tacuerint resurrectionem Lazari. <R>181</R></P>
<Z>Eucharistia.</Z>
<negEZ>Quomodo in illa ligatus Christus. 95. & seqq. Ubi
mirabiles revelationes.</negEZ>
<P>De privilegijs circa illam. <R>1164. & seq.</R></P>
<negEZ>Quid quando locus indecens pro Communione.
1306</negEZ>
<P>Circa verba consecrationis Calicis. <R>422. & 423</R></P>
<Z><A+1>F.</A+1>
Facultates.</Z>
<P>De solitis concedi Episcopis. <R>1366</R></P>
<P>Quid Capitulum circa illas. <R>ibid.</R></P>
<Z>Festum.</Z>
<P>De Festo 5. Rosæ, an Indi ad illud teneantur. <R>1207</R></P>
<Z>Fides.</Z>
<P>Inter peccata vacillat. <R>59</R></P>
<negEZ>Cognata mansuetudini exemplo Christi, cui pia cre-
dulitas non repugnat. <R>157</R></negEZ>
<negEZ>In Hispania ut firma post Reccaredi conversionem.
159</negEZ>
<negEZ>Convincens penitus pro Catholica fide argumen-
tum. 180. Ubi de firmitate Ecclesiæ.</negEZ>
<Z>Fornicatio.</Z>
<P>Unde illicita comprobetur. <R>970</R></P>
<Z>S. Franciscus Seraphic.</Z>
<negEZ>Laudatus. 388. Ubi speciale aliquid pro Evangelio
Festi.</negEZ>
<Z>S. Franciscus Xaverius.</Z>
<P>Quomodo pignus resurrectionis. <R>395. & 396</R></P>
<Z>S. Franciscus Borgia.</Z>
<P>Illius elogium. <R>430. & 458</R></P>@@

<Z>S. Franciscus Salesius.</Z>
<P>Illius laus. 1362. Ubi de Theologica perfectione.</P>
<Z>P. Franciscus Suarez.</Z>
<P>Ejus encomium. <R>360</R></P>
<P>De titulo Eximij. <R>361</R></P>
<Z>P. Franciscus de Florentia.</Z>
<P>Commendatus. <R>1102</R></P>
<Z><A+1>G.</A+1>
S. Gabriel.</Z>
<negEZ>Prædicatorum forma in eo salutante Virginem.
348</negEZ>
<P>Peculiaris amator pudicitiæ. <R>ibidem.</R></P>
<Z>Gaudium.</Z>
<P>Quomodo fructus Spiritus. <R>3</R></P>
<negEZ>Quærendum ante alia & præ alijs, cui præmittenda
justitia. <R>198</R></negEZ>
<P>Mundialium vanitas. <R>254</R></P>
<Z>Genevenses.</Z>
<P>Abominandi. 28. Ubi de avaritia & superbia.</P>
<Z>Gloria.</Z>
<P>Quomodo pactio & pastio. <R>224</R></P>
<P>Illius & inferni exercenda consideratio. <R>ibidem.</R></P>
<P>Errores circa illam à diabolo. <R>265</R></P>
<P>Eos Deus juramento depellit. <R>266</R></P>
<P>Ingens felicitas ex quatuor beatitudinibus. <R>276</R></P>
<negEZ>Error circa illam exitialis, & præmium avertentium
ab illo. <R>277</R></negEZ>
<P>Pro illa quomodo par & impar meritum. <R>357</R></P>
<P>Ut stet recusari à Deo venientem. <R>481</R></P>
<Z>Gratia.</Z>
<negEZ>Circa certitudinem pro statu gratiæ ut se gerere fi-
delis queat. <R>487</R></negEZ>
<negEZ>Facienti quod in se est ut stet à Deo non denegari.
707. & seqq.</negEZ>
<P>Quomodò conferatur. <R>ibidem.</R></P>
<Z>Gratiarum actio.</Z>
<P>Erga Deum commendata. <R>350</R></P>
<Z>Gratitudo.</Z>
<negEZ>Excitanda pro quiete, quam Fidelis habet in Eccle-
siæ gremio constitutus. <R>473</R></negEZ>
<Z>Fr. Gregorius.</Z>
<P>Quis in Concilio Limensi. 2. <R>1406</R></P>
<Z>Gubernator.</Z>
<P>Magnum ab illis detrimentum. <R>382</R></P>
<Z>Gula.</Z>
<P>Satietas ut officiat sanitati. <R>452</R></P>
<Z><A+1>H.</A+1>
Hæretici.</Z>
<P>Scriptoribus vitarum Sanctorum infensi. <R>73</R></P>
<P>Eorum casus ex ardore libidinis. <R>224</R></P>
<negEZ>Ab eorum enormi calumnia Ecclesia & Societas
vindicata. <R>302</R></negEZ>
<P>Horrore, non honore agendum erga illos. <R>309</R></P>
<negEZ>Papa illis monstrum, pro quo narratio peculiaris.
ibid.</negEZ>
<Z>P. Hieronymus de Guevarra.</Z>
<P>Laudatus, & allegatus. <R>108</R></P>
<Z>S. Hierotheus.</Z>
<P>Multa de illo. <R>72. & seq.</R></P>
<Z>S. Hilarius.</Z>
<P>Laudatus cum doctrina utili. <R>92</R></P>
<Z>Hispania.</Z>
<negEZ>Constantia fidei in ipsa, & affectus circa illam D.
Pauli. <R>181</R></negEZ>
<P>Vide v. Fides.</P>
<Z>Hossana.</Z>
<P>Cur additum Trissagio. <R>230</R></P>
<Z>Humilitas.</Z>
<negEZ>Pax & humilitas meritantur, quam superbia extur-
bat. <R>390</R></negEZ>
<P>Discitur humilitate magistra. <R>335. & 336</R></P>
<Z>Hymnus.</Z>
<P>Quod ille. <R>237</R></P>
<negEZ>Eorum reformatio, & de hymno Ave maris stella.
ibidem.</negEZ>
<P>De Antiphona Alma Redemptoris Mater. <R>238</R></P>
<P>De hymno Angelico in Missa. <R>239</R></P>
<negEZ>Circa hymnum O gloriosa Domina. Notanda aliqua.
273. Ubi de nomine Æther.</negEZ></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0541.jpg/>
@@1@<SE541>INDEX RERUM.
<duolan 2><Z><A+1>I.</A+1>
S. Iacobus Major.</Z>
<P>Ejus elogium. <R>469</R></P>
<Z>S. Iacobus Minor.</Z>
<P>Illius singulares dotes, <R>434</R></P>
<Z>Iejunium.</Z>
<negEZ>Circa dispensationem præcepti de illo utilis obser-
vatio pro foro conscientiæ & externo. <R>1210</R></negEZ>
<Z>IESUS.</Z>
<P>Quanta in prolatione dulcedo, & utilitas. <R>279</R></P>
<P>Quomodo nomen mirabile. <R>235. & seq.</R></P>
<Z>S. Ignatius Loyola.</Z>
<negEZ>Ab occultato nomine in Societatis fundatione lau-
datus, pro quo Panegyris. <R>29. & seqq. Ibi Index.</R></negEZ>
<P>Qualem in filijs puritatem requirat. <R>310</R></P>
<P>Ex gremio Apostolico, & Gloria Christi. <R>314</R></P>
<negEZ>Ut filij gloriam suam non quærant casu mirabili
admonentur. <R>315</R></negEZ>
<Z>Ignorantia.</Z>
<P>Ignorantes quomodo ab Ecclesia arcendi. <R>251</R></P>
<P>Unde Porridicti. <R>ibid.</R></P>
<Z>Immunitas.</Z>
<negEZ>Ut sit contra Ecclesiæ immunitatem prohibitio alie-
nationis in venditione terrarum. <R>1021. & seqq.</R></negEZ>
<Z>Indi.</Z>
<P>Circa illorum servitutem. <R>917</R></P>
<P>Pro Chilensibus. <R>918</R></P>
<P>Arma illis reddita pro defensione. <R>1017</R></P>
<P>Omne servitutis genus prohibitum. <R>920</R></P>
<P>De compensatione laborum. <R>921</R></P>
<negEZ>Clausula Testamenti Serenissimæ Reginæ Elisabe-
thæ pro benigna Indorum tractatione. <R>923</R></negEZ>
<P>Ad vindemias ut possint admitti. <R>1030</R></P>
<negEZ>Eorum privilegia ut sint miserabilium personarum.
1109</negEZ>
<P>De testamentis. <R>1110</R></P>
<negEZ>Natos ex Europæis in Indijs non esse Indos compel-
landos. <R>1207</R></negEZ>
<negEZ>Quid circa p&#x0153;nam omittentium annuam Confes-
sionem. <R>1208</R></negEZ>
<P>Circa Censuras. <R>1222. & seqq.</R></P>
<Z>Indulgentia.</Z>
<P>Aliqua circa illas peculiaria. <R>1226. & seqq.</R></P>
<Z>Infernus.</Z>
<P>Illius consideratio stimulus validus. <R>215</R></P>
<P>Ordo esse in illo nequit. <R>233</R></P>
<P>Qualiter exercenda meditatio. <R>234</R></P>
<P>Quomodo vestimentum. <R>337</R></P>
<Z>Inquisitionis sanctæ Tribunal.</Z>
<P>De Notario secreti. <R>1374</R></P>
<negEZ>Circa prohibitionem munerum quid Clementina.
1375. & seqq.</negEZ>
<negEZ>De procedentibus ex inordinato affectu. 1377. &
seqq. Cum doctrina congrua pro actibus internis,
qui præcipi ab Ecclesia nequeunt.</negEZ>
<negEZ>In sententijs verborum impuritas etiam narrativè
devitanda. 1379. & seqq. Ubi utilis circa suppri-
menda animadversio.</negEZ>
<negEZ>Circa Concordata. 1381. & seqq. Ubi an decimæ ve-
niant nomine Regiorum jurium.</negEZ>
<P>Ministri solariati an valeant negotiari. <R>1382</R></P>
<negEZ>Minori pretio an possint emere. 1383. Notanda do-
ctrina.</negEZ>
<P>Armati famuli an liceant. <R>1384</R></P>
<negEZ>Circa privilegiatum in foro post delictum, & Cleri-
cum negotiantem. <R>1385. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>Ut possit componi privilegium cum subtractione
Regiæ jurisdictionis. <R>ibid.</R></negEZ>
<negEZ>Circa carcerationem Alguacellorum pro praxi do-
ctrina. <R>1387</R></negEZ>
<negEZ>Circa forum ubi agitur de bonis, in quibus succedi-
tur. <R>1388</R></negEZ>
<negEZ>De prorogatione jurisdictionis observanda doctrina.
1389</negEZ>
<negEZ>Exteri an familiares esse queant, & quinam tales.
1390</negEZ>
<P>Alguacellorum moderandus numerus. <R>1391</R></P>
<P>Circa qualificatores. <R>1392</R></P>
<negEZ>Quibus privilegijs renuntiaverit Societas JESU.
1393. Ubi quòd Clerici nomine veniant Religiosi.</negEZ>@@

<P>Circa Commissarios. <R>1394</R></P>
<negEZ>Injuria irrogata Ministris quomodo interpretanda.
1395</negEZ>
<negEZ>Circa præventionem in pellicatu Familiarium.
1396</negEZ>
<P>De extorquentibus Gradus in Academia. <R>1397</R></P>
<negEZ>Ministri an præferendi qualificatoribus in publicis
actibus. <R>1398</R></negEZ>
<negEZ>De Censuris erga Proreges. 1399. Ubi de vitandis
competentijs</negEZ>
<P>Justitiæ Ordinariæ nomine qui veniant. <R>1400</R></P>
<negEZ>Laudatus Dom. D. Joannes de Huerta Tribunalis
Limani Decanus. <R>1401</R></negEZ>
<Z>S. Ioachimus.</Z>
<negEZ>Illius encomium, & peculiaris pro eo Revelatio. 450
& seqq.</negEZ>
<Z>S. Joannes Baptista.</Z>
<P>Immobilis quia humilis. <R>218</R></P>
<Z>Ioannes Bermans. S. I.</Z>
<P>Illius contentio qualis in laudanda Virgine. <R>90</R></P>
<Z>S. Ioannes Evangelista.</Z>
<P>Singulare illius encomium. <R>457</R></P>
<Z>Joannes de Lugo.</Z>
<P>Cardinalis S. I. Illius elogium. <R>270</R></P>
<Z>Ioannes Alfonsus Ocon.</Z>
<negEZ>Archiepiscopus Platensis encomio dignissimus, de
quo. <R>269. & seq.</R></negEZ>
<Z>P. Ioan. Antonius Velazquez.</Z>
<P>Laudatus. <R>108</R></P>
<Z>S. Ioseph Sponsus Virg.</Z>
<P>Numen ut dici de illo queat. <R>452</R></P>
<Z>Irregularitas.</Z>
<negEZ>Ex defectu lenitatis an possit à Capitulo S. V. di-
spensari. <R>1363. & seq.</R></negEZ>
<Z>Iudas Proditor.</Z>
<P>Dignum illo Elogium. <R>438</R></P>
<Z>Iudex.</Z>
<P>Illius virga ut sit ferrea futura. <R>156</R></P>
<Z>Iudicium finale.</Z>
<negEZ>Recentioris Scriptoris circa illud explosa sententia.
373. & seqq.</negEZ>
<P>Ante oculos semper habendum. <R>425</R></P>
<Z>Iuramentum.</Z>
<negEZ>Prætorum Indicorum ut obliget. 1042. Cum notan-
da doctrina.</negEZ>
<P>De Commendatarijs. <R>1043</R></P>
<Z>Iurisdictio.</Z>
<P>Duplex in Prælatis Religiosis. <R>1321</R></P>
<P>Circa Regiam notandum aliquid. <R>1383</R></P>
<P>Ut prorogari valeat. <R>1389</R></P>
<Z>Iustitia.</Z>
<negEZ>Æqualitas in ejus administratione servanda, unde
Regnorum firmitas, & specialiter in Indijs. <R>464</R></negEZ>
<Z><A+1>L.</A+1></Z>
<P>Labor. Vide Indi.</P>
<Z>Lacrymæ.</Z>
<P>A diabolo ut curentur impediri. <R>445</R></P>
<Z>Latro malus.</Z>
<P>Specialis circa illum observatio. <R>353</R></P>
<Z>B. Laurentius Iustin.</Z>
<P>An Pater dici queat. <R>261</R></P>
<Z>Lex.</Z>
<P>Illarum custodia divitiæ vitæ: <R>443</R></P>
<negEZ>An cesset obligatio cessante fine. 938. & seqq. Vbi
de Bullis Pontificijs pro Indijs, & registro.</negEZ>
<negEZ>Circa obligationem legum à Regio Concilio condi-
tarum. <R>943. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Obligare civiles in conscientia, etiam si id non ex-
primant. <R>946</R></negEZ>
<P>Observanda doctrina pro praxi. <R>948</R></P>
<negEZ>Circa obligationem restitutionis ob violatas le-
ges prohibentes munerum acceptionem. 968. &
969</negEZ>
<P>Invitis ut queant imponi. <R>1024. & seqq.</R></P>
<Z>Liberalitas.</Z>
<P>Argumentum charitatis & amicitiæ. <R>332</R></P>
<Z>Lilium.</Z>
<P>Elegantissima illius descriptio. <R>207</R></P>
<Z>Lingua.</Z>
<P>Loquacitas quibusdam pro vita. <R>361</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0542.jpg/>
@@1@<SE542>INDEX RERUM.
<duolan 2><Z>Litaniæ.</Z>
<negEZ>Speciales ut prohibitæ. 396. Ubi de Patre æterno. &
1412</negEZ>
<Z>D. Lucas.</Z>
<P>Illius singularis laus. <R>440</R></P>
<Z>D. Lucia.</Z>
<P>Præclarum illius encomium. <R>441</R></P>
<Z>Lucrum.</Z>
<P>De Lucro cessante. 1073 & seqq.</P>
<Z>Ludovicus Episcopus.</Z>
<P>Quis in Concilio Limensi Tertio. <R>1407</R></P>
<Z>Ludus.</Z>
<negEZ>Circa Ludum Factorum mercatorum. Fatores. 1052
& seqq. Ubi alia circa Ludum.</negEZ>
<Z>Lumen Gloriæ.</Z>
<P>De illo à n. 508. Ibi Index.</P>
<Z><A+1>M.</A+1>
Maledictio.</Z>
<P>Matris, ut noceat filijs, & quæ aliorum, alijs. <R>923</R></P>
<Z>Malitia.</Z>
<P>Ex illa peccantes errant sine fundamento. <R>186</R></P>
<Z>D. Marcus Evangelista.</Z>
<P>Illius singularis laus. <R>439</R></P>
<Z>MARIA Deipara.</Z>
<P>Magnitudo gaudij parientis. <R>19</R></P>
<P>Pro gloria Parentum quid speciale. <R>21</R></P>
<P>Auxiliatrix promptissima. <R>23</R></P>
<P>Gloria ab occultato nomine. <R>32. & alia in seq.</R></P>
<P>Per humilitatem ad ejus mentem transeundum. <R>36</R></P>
<P>De illius Excellentijs mirabilis revelatio. <R>124</R></P>
<P>De merito per totam vitam. <R>62. & seqq.</R></P>
<negEZ>Illustres pro illius gratia & gloria revelationes. 65.
& 66. Ubi quòd Mundus sanctitatis</negEZ>
<P>Penicillus Dei. <R>122. & seq.</R></P>
<P>Quàm sublimis ob Maternitatem. <R>125</R></P>
<P>Quæ Filio propria, quomodo in ipsa. <R>126</R></P>
<P>De illius apparitione ad Nives. <R>159</R></P>
<P>Cogitatio illius pretiosa. <R>182</R></P>
<negEZ>Mons super verticem montium. 183. & 184. ubi quòd
quærendæ occasiones laudandi ipsam.</negEZ>
<negEZ>Quomodo turris, ex qua turres eburniæ ob castita-
tem. <R>202</R></negEZ>
<P>Ut dici queat Columna humilis. <R>217</R></P>
<P>Immobilis, quia humilis. <R>218</R></P>
<P>Circa Magnificat specialis ejus reverentia. <R>243</R></P>
<P>Ut cura ipsi de jumentis. <R>262</R></P>
<P>Mater Virginum & dux primaria & prima. <R>260</R></P>
<negEZ>Patrum pro eo sensus. 281. & seqq. Ubi moderni
Scriptoris explicatio propulsata.</negEZ>
<negEZ>In amore Christi erga ipsam non tolerabilis error.
296</negEZ>
<negEZ>Quid circa illud Societati Iesu per calumniam abje-
ctum. <R>299. & seqq.</R></negEZ>
<P>Domina æquivalens Deæ titulus. <R>304</R></P>
<negEZ>Circa impositionem nominis quale concilium cogat
Deus. <R>304</R></negEZ>
<P>Quàm potenter alliciat ad sui amorem. <R>306</R></P>
<negEZ>Ea protegente victoria à dæmonibus, quibus plenus
ae&#x0308;r. <R>307</R></negEZ>
<P>Ejus nomen ut dici fatum queat. <R>323</R></P>
<P>In summa mortis necessitate succurrens. 324. & 325</P>
<negEZ>Omnis, cùm de illa agitur, indecentia releganda.
348.</negEZ>
<P>Ejus gloriæ immensitas. <R>399</R></P>
<P>Ab ea titulus Magni. <R>769</R></P>
<negEZ>Mater pulchrę dilectionis ob conceptionis puritatem.
ibidem.</negEZ>
<P>Quotidie conterit serpentis caput. <R>431</R></P>
<P>Ut honorata in Cruce. <R>433</R></P>
<P>Quòd Numen. <R>447</R></P>
<P>Ejus materna dignitas ab omnibus celebrata. <R>468</R></P>
<P>Quomodo in monte prædestinata. <R>ibidem</R></P>
<negEZ>Inexcusabiles errores puritati conceptionis adver-
santes. <R>483</R></negEZ>
<negEZ>Quomodo stare definitio mysterij queat stante pro-
babilitate opinionis. <R>484. & 485</R></negEZ>
<P>Circa remotionem debiti. <R>735. & seqq.</R></P>
<negEZ>De peculiari modo dicendi circa illud, ex D. Cara-
muele. <R>743. & seqq.</R></negEZ>
<negEZ>Quod ex familia Adami fuerit ut certum statuitur.
746</negEZ>@@

<P>Ab illa opes. <R>1103</R></P>
<negEZ>Celebratio beneficij deproperata ut steterit cum il-
lius defectu. 1106. Ubi ex Scriptura exemplum.</negEZ>
<P>Cavenda pietas inconsulta. <R>1107</R></P>
<Z>S. Maria Magdalena.</Z>
<P>Peculiaris pro ejus vocatione ponderatio. <R>162</R></P>
<P>Alia pro eadem. <R>165. & seqq.</R></P>
<P>Circa ejus amorem expedita difficultas. <R>460</R></P>
<Z>Ven. Virgo Marina.</Z>
<P>Illius elogi&#x0169;, & admirabiles revelationes. 69. & seq.</P>
<negEZ>Vide v. Ambitio, Eucharistia, Maria Deipara, Trini-
tas.</negEZ>
<Z>S. Martinus.</Z>
<P>Præclara illius laus ex devicto Lucifero. <R>197</R></P>
<negEZ>Justificatus ante Baptismum. 339. & seqq. cum præ-
claro encomio.</negEZ>
<Z>Martyr.</Z>
<P>De inhumana crudelitate erga ipsos. <R>158</R></P>
<Z>D. Mathias Apost.</Z>
<P>Dignum ipso elogium. <R>437</R></P>
<Z>Matrimonium.</Z>
<P>Circa locum Ephes. 5. Sacramentum hoc. 127. & seqq.</P>
<P>Usus ut licitus. <R>247</R></P>
<P>Notanda circa illud. <R>870</R></P>
<P>De privilegijs circa ipsum. <R>1197. & seqq.</R></P>
<P>Circa ritum ex Manuali Indico. <R>1309. & seqq.</R></P>
<Z>Mercatores.</Z>
<negEZ>Quomodo se gerere debeat Rex circa eorum gre-
mium. <R>924</R></negEZ>
<P>Circa mulctam specialis difficultas. <R>926</R></P>
<Z>Merces.</Z>
<P>Reddenda statim labori, ubi de militibus, & alijs. <R>922</R></P>
<Z>Meitum.</Z>
<negEZ>Circa congruum peculiaria aliqua. 342. & seqq. Ubi
de D. Martini peculiari favore.</negEZ>
<Z>S. Michael.</Z>
<P>Ejus elogium. <R>389</R></P>
<P>David ejus discipulus in schola humilitatis. <R>390</R></P>
<Z>Minerarius.</Z>
<negEZ>De illis. 1103. & seqq. Ubi de successu notabili circa
novum vulgi dictum beneficium.</negEZ>
<P>Quorumdam infelices exitus. <R>1105</R></P>
<Z>Minister Evangelij.</Z>
<negEZ>Non suus, sed proximorum esse debet Pauli ad instar.
393.</negEZ>
<P>Felix decessus gratia Christi. <R>428</R></P>
<Z>Missa.</Z>
<P>Circa stipendium pro ipsa. <R>1282. & 1283.</R></P>
<P>Circa abusum duarum. <R>1411</R></P>
<Z>Misericordia Dei.</Z>
<negEZ>Ut possit masculinè sumi, & quòd novæ quotidiè.
381.</negEZ>
<Z>Misericordia humana.</Z>
<negEZ>Quomodo chara & clara Deo, cujus judicij consi-
deratio iteranda. <R>465</R></negEZ>
<Z>Morari.</Z>
<P>Quid importet, prout morem dicit. <R>1102</R></P>
<Z>Mors.</Z>
<P>Vide Latro malus.</P>
<P>Justorum quàm felix. <R>353</R></P>
<negEZ>Quàm diversa humilis & divitis sors in fiue. 372. Ubi
de S. Servulo.</negEZ>
<negEZ>De illius more apud omnes, & quod cum fructu
ejus futura memoria. <R>383. & iteranda 395</R></negEZ>
<P>A cumulo ad tumulum quàm verum. <R>445</R></P>
<Z>Mortificatio.</Z>
<P>Ex sublatis appetitui grata Deo. <R>474</R></P>
<P>Circa somnum, pro quo specialia exempla. <R>475</R></P>
<Z>Mulier.</Z>
<P>Illarum pietas erga Christum commendata. <R>150</R></P>
<P>Ornatu & desipiunt & decipiunt. <R>215</R></P>
<P>Hominum æterna perditio. <R>233</R></P>
<Z>Mundus.</Z>
<P>Melior illius status non peccante Adamo. <R>106</R></P>
<P>Quæ in illo firmiora casui obnoxia. <R>275</R></P>
<Z>Mutuum.</Z>
<negEZ>Circa illud cùm diversus est valor tempore solutio-
nis. <R>1059</R></negEZ>
<negEZ>Quid pro obligatione non petendi usque ad certum
tempus <R>1060</R></negEZ>
<P>Ratione periculi. <R>1061. & seqq.</R></P>
<P>Quid ex conditione temporum. <R>1089</R></P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0543.jpg/>
@@1@<SE543>INDEX RERUM.
<duolan 2><Z>Mysterium.</Z>
<negEZ>Divina elucidanda, & non obscuranda mysterio-
rum novorum adjectione. <R>621</R></negEZ>
<Z><A+1>N.</A+1>
Negotiator.</Z>
<negEZ>Quid circa Ecclesiasticos in Indijs ex Bulla Cle-
mentis IX. <R>1092. & seq.</R></negEZ>
<P>Quomodo amittant fori privilegium. <R>1385</R></P>
<Z>Nomen.</Z>
<negEZ>Vide Jesus, & Maria. De nomine Barabbas, & alijs,
ex litteræ R. additione variata significatione. <R>237</R></negEZ>
<Z>Non.</Z>
<P>Circa particulam istam discurritur utiliter. <R>286</R></P>
<negEZ>Retinendum Non in resistentia tentationum exem-
plo Joseph. <R>460</R></negEZ>
<Z>Notarius.</Z>
<P>Vide V. Visitator & <R>1374</R></P>
<P>pro Notario S. Inquisitionis, & pro Religioso. <R>1393</R></P>
<Z>Numerus.</Z>
<negEZ>De numero cælestium incolarum futuro ex Angelis
& hominibus. <R>424</R></negEZ>
<Z><A+1>O.</A+1>
Obedientia.</Z>
<P>In Apostolis miraculum elicuit. <R>149</R></P>
<P>Quomodò molliat imperium. <R>310</R></P>
<P>Illius specimen. <R>413</R></P>
<Z>Obventio.</Z>
<P>Quid sit, & aliquid circa illas. <R>1354</R></P>
<Z>Oculi.</Z>
<P>De cautione in illis. <R>464</R></P>
<Z>Officium.</Z>
<P>Insistendum illi, quod honestum est. <R>352</R></P>
<negEZ>In divino circa conclusionem Orationum notanda
doctrina. <R>155</R></negEZ>
<negEZ>In oratione pro Assumptione Virginis desideratur
ejus expressio, quæ commodè potest inseri. <R>155</R></negEZ>
<Z>Officiales Regij.</Z>
<P>De illis. <R>995. & seq.</R></P>
<Z>Omissio.</Z>
<negEZ>Omisisse quomodo & emisisse in regibus. 454. Vbi
pro Indijs monitum.</negEZ>
<Z>Opinio.</Z>
<P>Vide Probabilitas. Rex.</P>
<P>De opinione circa jus & factum. <R>985</R></P>
<P>De regulis pro delectu ex P. Suarez. <R>1120</R></P>
<P>Circa Sacramenta ut liceat usus. <R>1196</R></P>
<Z>Opus pium.</Z>
<P>An tale libertas servi. <R>918</R></P>
<Z>Oratio.</Z>
<P>Iteranda cùm malus adest pastor. <R>240</R></P>
<P>Periculosè deseritur. <R>250</R></P>
<P>Insidiæ illi à diabolo parantur. <R>255</R></P>
<P>Fructus ejus Christus. <R>256</R></P>
<negEZ>Magna Dei gratia quòd ipsum alloqui in oratione
possimus. <R>336</R></negEZ>
<P>In ea Deus humilitate placandus. <R>426</R></P>
<P>De jaculatorijs. <R>471</R></P>
<Z>Ordo Sacramentum.</Z>
<P>Circa illum aliqua. <R>651. & seqq.</R></P>
<P>Peculiaris casus circa defectum in forma. 863 & seq.</P>
<P>Alius pro simili 866. & seq c&#x0169; notanda doctrina. 868</P>
<P>De privilegijs circa Neophytos. <R>1194. & seqq.</R></P>
<Z>Otium.</Z>
<P>Malorum omnium ostium. <R>369</R></P>
<Z><A+1>P.</A+1>
Papyrus.</Z>
<P>Signata. <R>1031. & seqq.</R></P>
<Z>Parochus.</Z>
<negEZ>Dimisso officio an audire confessiones possit. 1119
& 1120</negEZ>
<P>Alia de Parochis à n. 1278. Ibi Index.</P>
<Z>Patena.</Z>
<negEZ>Pro pace danda etiam Pro regibus non adhibenda.
1312. Vbi quid in casu speciali.</negEZ>
<P>In Missis Defunctorum soli Episcopo. <R>1313</R></P>
<negEZ>A deferente nulla facienda reverentia. Sicut neque
in Missalis delatione, & quid de thurificatione. 1314</negEZ>
<Z>Pater æternus.</Z>
<negEZ>De illo aliqua Scripturæ loca ineptè prædicantur,<-P>@@

<-P>quæ Deo essentialiter conveniunt, de quibus. <R>842</R></negEZ>
<Z>Patientia.</Z>
<P>Ex humilitate illa, sicut ex superbia impatientia.</P>
<P>Nobilis patiendi modus exemplo Christi.</P>
<Z>Patronus.</Z>
<P>De Patronatu S. Rosæ. <R>71</R></P>
<negEZ>S. Hierothæi. 85 & seqq. Vbi & de S. Fructuoso Sego-
viæ Patrono, & generalior doctrina.</negEZ>
<Z>S. Paula.</Z>
<P>Virtutum Theatrum. 274. Vide etiam V. Culpa.</P>
<Z>S. Paulus Apost.</Z>
<P>Magnum miraculum in ejus conversione. <R>89</R></P>
<P>Simile in Onesimo. <R>ibidem.</R></P>
<P>Eximia laus. <R>301</R></P>
<P>Elogium simul cum Barnaba. <R>429</R></P>
<P>Aliquor&#x0169; circa ips&#x0169; errores ob illius excellentias. <R>393</R></P>
<Z>Pauper.</Z>
<P>Eorum prævenienda postulatio.</P>
<negEZ>Introductores constituti à Deo benefactorum in cæ-
lum. <R>478</R></negEZ>
<P>Et honorifici conductores. <R>479</R></P>
<P>Amaritudo pauperis vitanda sicut Angeli. <R>ibidem.</R></P>
<Z>Peccator, peccatum.</Z>
<P>Non solùm debet redire ad Deum, & se reddere. <R>259</R></P>
<P>Non differenda conversio. <R>350</R></P>
<P>Peccati permissio effectus prædestinationis. <R>720</R></P>
<negEZ>Vide Culpa, Error, & alia in speciali peccata suis
in verbis.</negEZ>
<Z>Pecunia.</Z>
<P>Præsens an & quomodo plus valeat. <R>1073. & seqq.</R></P>
<P>Peculiaris casus circa otiosam. <R>1078. & seqq.</R></P>
<Z>P&#x0153;nitentia.</Z>
<P>Numquam viventis infructuosa. <R>426</R></P>
<negEZ>An stet Indos justificari per votum Sacramenti. 1301
cum notanda doctrina.</negEZ>
<Z>D. Petrus Apostolus.</Z>
<negEZ>An dici Deus Tutelaris queat. 5. & 6. Vbi & de D.
Paulo.</negEZ>
<negEZ>Vt contulerit ad ejus gloriam facta D. Ignatio pro-
missio, Ego vobis Romæ, &c. <R>54</R></negEZ>
<negEZ>Circa illius negationem. 113. & seqq. Vbi specialia
pro ipsa.</negEZ>
<P>Singulare illius encomium. <R>163</R></P>
<P>Ecclesia supra illius fundata continentiam. <R>264</R></P>
<negEZ>Semper in Ecclesia docet. 394. Vbi notandum ali-
quid circa benedictionem.</negEZ>
<P>An severè illi Ecclesia commendata. <R>209</R></P>
<P>Eximia laus. <R>301</R></P>
<P>Excellentiæ. <R>337</R></P>
<Z>S. Petrus de Alcantara.</Z>
<P>De illo cum laude. <R>426</R></P>
<Z>S. Petrus Veronensis.</Z>
<P>Pro eo encomium. <R>161. & seqq.</R></P>
<Z>Piæ caussæ.</Z>
<P>Recensentur. 1269. Vide Opus pium.</P>
<Z>Poe&#x0308;sis.</Z>
<P>Summis digna viris. 25. & 26. Vbi relati complures.</P>
<Z>Pontifex.</Z>
<P>Ritè illi adnexa veritas. <R>429</R></P>
<negEZ>An minùs probabilem opinionem aliquando sequa-
tur. 1244. & 1288. Vbi circa dispensationem Epi-
scopi. Et votum solemne, radicem matrimonij, &
ratum.</negEZ>
<negEZ>Non procedere ut omninò certos, sed probabiliter.
1248. & seqq. cum notanda doctrina.</negEZ>
<Z>Præbendarijs.</Z>
<P>De illis à n. 1331. Ibi Index Marginalis.</P>
<Z>Prædestinatio.</Z>
<P>An unicus formaliter actus. <R>679. & seq.</R></P>
<P>Circa illius meritum. <R>111. & seqq.</R></P>
<P>Vide Electio, & Peccatum.</P>
<Z>Prædicator.</Z>
<P>Vide Doctor.</P>
<P>In D. Gabriele salutante Virgine&#x0303; illorum forma. <R>285</R></P>
<P>Quomodo melleus & malleus. <R>472</R></P>
<Z>Prælatus.</Z>
<P>Valde illis necessaria consideratio. <R>123</R></P>
<P>Qualis in Religiosis jurisdictio. <R>1321</R></P>
<Z>Præscriptio.</Z>
<P>Circa illam. 1007. & seqq. Quid circa Indos. <R>1045</R></P>
<Z>Pretium.</Z>
<negEZ>Vt taxari queat. 1269. & seqq. Quid si in rebus inæ-<-P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0544.jpg/>
@@1@<SE544>INDEX RERUM.
<duolan 2><-P>qualitas. <R>1076</R></negEZ>
<Z>Prætores Indici.</Z>
<P>De illis. 1040. & seqq. Primitiæ infrà.</P>
<Z>Privilegium.</Z>
<P>De illis à n. 1113. Ibi Index.</P>
<P>De privilegijs circa Altare portatile. <R>1169. & seqq.</R></P>
<P>Circa horam celebrandi. <R>1173. & seqq.</R></P>
<negEZ>Circa communicationem pro Societate I. notanda
doctrina. <R>1174</R></negEZ>
<Z>Primitiæ.</Z>
<P>Quid circa illas, præsertim pro Indijs. <R>1212</R></P>
<Z>Processiones divinæ.</Z>
<negEZ>De illis ut intellectionem & volitionem concer-
nunt. <R>751. & seqq.</R></negEZ>
<P>Alia de illis à n. 776. Ibi Index.</P>
<Z>Probabilitas.</Z>
<P>Circa illam contra modernum Scriptorem. <R>486</R></P>
<P>Vide Opinio. Pontifex.</P>
<Z>Prorex.</Z>
<negEZ>An oporteat Prælatos Ecclesiæ esse Proreges. 949. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa titulos in salutationibus, quis præferendus. 957
& seqq.</negEZ>
<P>Quid circa negotiationem. <R>960. & seqq.</R></P>
<P>Circa munerum acceptionem. <R>965. & seqq.</R></P>
<P>Circa opiniones, quas sequi debet Assessor. 973. & seq.</P>
<negEZ>Ut gravari ejus conscientia possit circa Secretarium
gubernationis. <R>1111</R></negEZ>
<Z>Protector Indorum.</Z>
<P>De illo. <R>1108. & seqq.</R></P>
<Z><A+1>Q.</A+1></Z>
<negEZ>Quintatio. De illa. 1000 & 1001. Ubi circa obliga-
tionem in foro conscientiæ.</negEZ>
<P>De repertis in fundo dotali, & Majoratus. <R>1002</R></P>
<Z>Qualificator.</Z>
<P>Vide v. Inquisitio.</P>
<Z><A+1>R.</A+1>
Rationarij Regij.</Z>
<P>De illis 990. & seqq.</P>
<Z>Receptor.</Z>
<negEZ>De illius obligatione. 1019. & 1020. cum doctrinali
resolutione.</negEZ>
<Z>Recusatio.</Z>
<P>Multa circa illam, à n. 1230.</P>
<P>Judicem Sanctæ vitæ non posse recusari. <R>1235</R></P>
<P>Nec Religiosos Prælatos. <R>ibid.</R></P>
<P>Cur possint Episcopi. <R>ibid.</R></P>
<Z>Registrum.</Z>
<negEZ>Circa illius necessitatem in Regio Concilio. Eorum,
quæ ad Religiones spectant, Casus peculiaris. 938.
& seqq.</negEZ>
<Z>Relationes divinæ.</Z>
<P>Circa illarum perfectionem. <R>767. & seqq.</R></P>
<Z>Religio.</Z>
<P>Pro Carmelitana elogium. <R>222. & 223</R></P>
<negEZ>Ob abstinentiam & paupertatem in Mendicantibus
scriptorum multitudo. <R>476</R></negEZ>
<P>Ob castitatem venerabiles. <R>1037</R></P>
<P>Censuris an queant ab Episcopis compelli. <R>1325</R></P>
<Z>Reprobatio.</Z>
<P>Specialia circa illam. <R>727. & seq.</R></P>
<Z>Respublica.</Z>
<negEZ>Pro illius harmonia sunt infimæ sortis homines, ut
Bassus in Musica. <R>391</R></negEZ>
<Z>Restitutio.</Z>
<P>An ejus sit obligatio ex munerum acceptione. <R>966</R></P>
<P>Quid juxta Hispaniæ leges. <R>ibidem.</R></P>
<P>Ex venditione officiorum in Proregibus. <R>973</R></P>
<P>Notanda circa rationem resolutionis. <R>981. & seqq.</R></P>
<P>Circa Rationarios Regios. <R>991. & seqq.</R></P>
<P>De officialibus Regijs. <R>995</R></P>
<P>Quid circa emptionem in subhastatione. <R>996</R></P>
<P>De pretio in illa. <R>997: & seqq.</R></P>
<P>De Portuarijs. <R>999</R></P>
<negEZ>De Urbanis Senatoribus ob gubernationem, & non
digniorum exceprionem. <R>1046. & seqq.</R></negEZ>
<P>Remissio debiti ut excuset. 1112. Notanda doctrina.</P>
<Z>Rex Regnum.</Z>
<P>Regnorum firmitas à Dei amicitiâ. <R>156</R></P>
<P>Ampla diminutionibus obnoxia. <R>385</R></P>@@

<P>In Rege peccaticommissio, ut sit immissio. <R>452</R></P>
<negEZ>Regis Catholici obligatio circa Ministrorum in In-
dias missionem pro re Christiana. 901. Ubi quid in
Peruvio juxta exactam executionem Regiæ vo-
luntatis, singularis laus.</negEZ>
<P>In eo Societatis I. peculiaris zelus. <R>903</R></P>
<negEZ>Conquisitoribus ut præmia debeantur. 904. & seqq.
Ubi cum Episcopo Chiapensi.</negEZ>
<negEZ>De obligatione circa provisionem Auditorum pro
Cancellarijs. <R>976</R></negEZ>
<P>Funula quædam circa aliquos. <R>918</R></P>
<Z>S. Rosa Peruviana.</Z>
<P>Pulchrum illius encomium. <R>139. & 140</R></P>
<Z>S. Rosa Viterbiensis.</Z>
<P>Laudata. <R>139</R></P>
<Z>S. Rosalia.</Z>
<P>Memoria cum laude. <R>141</R></P>
<Z><A+1>S.</A+1>
Sacerdos.</Z>
<P>Fideli&#x0169; probitas ex eorum agnoscitur probitate. <R>193</R></P>
<Z>Sacramenta.</Z>
<P>Summa Ecclesiæ ornamenta, & septem stellæ. <R>303</R></P>
<P>Regius ab ipsis splendor. <R>214</R></P>
<Z>P. Salianus.</Z>
<P>Laudatus ut Magister Historiæ. <R>275</R></P>
<Z>Salutatio.</Z>
<negEZ>De salutatione Rahab, Elisabeth, & Beatissimæ Vir-
ginis. <R>252</R></negEZ>
<Z>Salvandi.</Z>
<P>Eorum paucitas. <R>413</R></P>
<Z>Sancti.</Z>
<P>Austeri sibi, alijs benigni. 425. Ubi exempla.</P>
<Z>Scriptores.</Z>
<P>Cur permittantur aliqui, in quibus errores. <R>100</R></P>
<negEZ>Parallela Patrum Prædicatorum & Minorum. 219
& seqq.</negEZ>
<P>De PP. Carmelitis. <R>222</R></P>
<negEZ>Scriptoris Religiosi modesta protestatio. 261. Ubi ali-
quorum exempla.</negEZ>
<P>Abstinentia in illis necessaria. <R>476</R></P>
<Z>Scriptura Sacra.</Z>
<P>De sensu in illa accommodatitio. <R>56</R></P>
<negEZ>De profana applicatione notanda doctrina. 57. Ubi
& quando non damnabilis, pro quo & <R>58</R></negEZ>
<P>An liceat aliquid in ea corrigere. <R>151. & seqq.</R></P>
<P>Scrutanda & ponderanda. <R>384</R></P>
<P>Illius verba ut variari queāt auctoritate Ecclesię. <R>449</R></P>
<Z>P. Sebastianus Izquierdus.</Z>
<P>Societatis I. Assistens laudatus. <R>381</R></P>
<Z>Secretarius gubernationis.</Z>
<P>De illo. <R>1111</R></P>
<Z>Senectus.</Z>
<negEZ>Quid speciale de sua Auctor. 92. & 93. Ubi & quare
à Deo petenda.</negEZ>
<Z>Simeon Thessalonicensis.</Z>
<P>De illo & alijs. <R>100</R></P>
<Z>Singularitas.</Z>
<P>Vitanda. <R>395</R></P>
<Z>Societas JESU.</Z>
<P>Vide v. D. Ignatius.</P>
<P>Fructus ejus ab humilitate. <R>47</R></P>
<P>Multa pro illa. <R>224. & seq.</R></P>
<P>Apostolicum ministerium. <R>313</R></P>
<negEZ>Promittens se propitium Christus exaltationem insi-
nuat. <R>317</R></negEZ>
<P>Spiritus ejus Dei gloriæ militat. <R>482</R></P>
<negEZ>Renuntiati honoris in filiorum quodam exemplum
singulare. <R>ibidem.</R></negEZ>
<P>Decretum circa gratiæ efficaciam. <R>$unclear64</R></P>
<P>Illius præconium ab Alexandro VII. <R>1126</R></P>
<negEZ>Constitutio Innocentij X. circa ejus gubernationem.
1128</negEZ>
<negEZ>Quàm eximia obedientia in illa. 1132. Ubi de fide
adhibenda testimonio Provincialis.</negEZ>
<Z>Spes.</Z>
<P>Cum gaudio ut stet. <R>400</R></P>
<Z>Spiritus sanctus.</Z>
<negEZ>Circa columbam, in cujus specie apparuit, & senten-
tiam Tertulliani. <R>392</R></negEZ>
<Z>Sponte.</Z>
<P>De hac voce. 362. Vide Christus.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0545.jpg/>
@@1@<SE545>INDEX RERUM.
<duolan 2><Z>B. Stanislaus.</Z>
<P>De illo. 394. Ubi quòd celebris miraculis in Peruvio.</P>
<Z>Statuta.</Z>
<negEZ>An condere illa capitulum Ecclesiæ possit. 1357. &
seqq.</negEZ>
<Z>Stella.</Z>
<P>An idem ac Sidus. <R>469</R></P>
<Z>S. Stephanus Prot.</Z>
<P>Ejus mors somnus inter lapides, Christi instar. <R>196</R></P>
<Z>Studium.</Z>
<P>Sine recursu ad Deum non assumendum <R>446</R></P>
<P>Divino non est contrarium amori. <R>456</R></P>
<Z>Subsistentia.</Z>
<P>De absoluta in Deo. <R>755. & seqq.</R></P>
<P>De Edicto Justiniani circa subsistentiæ nomen. <R>762</R></P>
<Z>Substantia.</Z>
<P>Si spiritualis, scientiæ capax. <R>503. & seqq.</R></P>
<Z>Sulpicius Severus.</Z>
<P>Multa circa ipsum. <R>12. & seq.</R></P>
<Z>Superbia.</Z>
<P>Ingens stultitia. <R>390</R></P>
<negEZ>Contra superbam ascensionem in omnibus quæren-
da Dei gloria. 421. Vide Ambitio.</negEZ>
<Z>Sustinere.</Z>
<P>Circa verbum hoc disquisitio. <R>1079</R></P>
<Z>Synodus.</Z>
<negEZ>De Synodalibus constitutionibus, ut obligare queant
sine registro in Indijs, aliàs requisito. 1408. & 1409</negEZ>
<Z><A+1>T.</A+1>
Tabachus.</Z>
<negEZ>An illius sumptio sit generalis pro omnibus ante Eu-
charistiæ sumptionem. <R>1410</R></negEZ>
<Z>Tabernæ.</Z>
<P>Circa illas, quæ vulgo Pulperiæ, notanda. <R>1029</R></P>
<Z>Tempus.</Z>
<negEZ>Circa computationem de momento ad momen-
tum, & quid hoc. <R>1126</R></negEZ>
<Z>S. Teresia.</Z>
<P>Illius elogium. <R>337. & 338</R></P>
<Z>Terra.</Z>
<P>Aliquando noverca. <R>358</R></P>
<Z>Testamentum.</Z>
<P>De testamento militis. <R>1110</R></P>
<Z>Testis.</Z>
<negEZ>De falsorum damno & copia, post explicatam obli-
gationem sidelitatis. <R>446. & 1269</R></negEZ>
<Z>Theatrum.</Z>
<P>Ex illo & Amphitheatro impurissimę voluptates. <R>274</R></P>
<Z>Theodoretus.</Z>
<P>De illo n. 1. & 7.</P>
<Z>Theologus.</Z>
<P>An præferendus Jurisperito, circa Episcopatum. <R>1362</R></P>
<Z>S. Thomas Aquinas.</Z>
<negEZ>De illius doctrinæ excellentijs. 485. Ubi qualiter
dissensus liceat.</negEZ>
<Z>Timor.</Z>
<P>Quomodo exercendus. <R>226</R></P>
<P>Timore Dei disponuntur sermones in judicio. <R>312</R></P>
<P>Ars timendi Deum addiscenda diligenter. <R>463</R></P>
<Z>Tributum.</Z>
<negEZ>Cessante caussa, ob quam impositum, an debeatur.
1057</negEZ>
<negEZ>Præclarum circa id Henrici Tertij Hispaniæ Regis
effatum. <R>ibidem.</R></negEZ>
<Z>SSS. Trinitas.</Z>
<negEZ>An mysterium ejus possit negationibus explicari. 763
& seqq.</negEZ>
<negEZ>De modo existendi illius ratione gratiæ sanctifican-
tis. <R>811. & seq.</R></negEZ>
<negEZ>De revelationibus circa illam Venerabilis Virginis
Marinæ. <R>870</R></negEZ>@@

<negEZ>Circa modum existendi in Humanitate Christi. 825
& seqq.</negEZ>
<P>An ad salutem necessaria illius cognitio. <R>878. & seq.</R></P>
<P>Fides de illa quantùm conferat ad orationem. <R>844</R></P>
<P>Qualis in Angelis. <R>883. & seq.</R></P>
<P>Circa Missam de illa. <R>845. & seqq.</R></P>
<negEZ>Memorandum circa illam devotionis exempl&#x0169;. 847
aliud. 848. Circa quod notata aliqua.</negEZ>
<Z><A+1>V.</A+1>
Vacatio.</Z>
<P>Ecclesiæ à quo tempore. <R>1357 & 1358</R></P>
<negEZ>Casus peculiaris circa desertionem Ecclesiæ ex sola
notitia præsentationis sine authenticis litteris. <R>1359</R></negEZ>
<Z>Venditio</Z>
<negEZ>Officia ut vendi queant. 911. Ubi de officio judicis
& de sententijs quorumdam Scriptorum circa il-
lam in seqq.</negEZ>
<P>Notandus casus doctrinalis. <R>914</R></P>
<P>Quæ nequeant. <R>970 & 971</R></P>
<negEZ>Circa venditionem nivis. 1027. & 1028. Ubi gene-
ralior & observanda doctrina.</negEZ>
<P>Circa vitium occultum rei venditæ. <R>1065</R></P>
<Z>Verba.</Z>
<P>Ex Sanctorum verbis magnum levamen. <R>192</R></P>
<Z>Veritas.</Z>
<negEZ>Proptia & impropria, & quod non semper expediat
ejus prolatio. <R>359</R></negEZ>
<P>Ritè adnixa Dei visioni. <R>452</R></P>
<Z>Vicarius generalis.</Z>
<negEZ>Circa illum. 1268. & seqq. Ubi de nonnullis, in qui-
bus peccare possit contingere.</negEZ>
<P>Vicarius Episcopi censetur Ecclesiæ servire. <R>1271</R></P>
<negEZ>De electione sede vacante. 1380. & 1381. Ubi de
Theologo & Jurisperito.</negEZ>
<Z>Videns.</Z>
<negEZ>Ut sit idem quòd vadens. 464. Ubi de oculorum cau-
tela.</negEZ>
<Z>Virgilius.</Z>
<negEZ>Cur Æneida concremari jusserit. Circa quod discur-
sus D. Caramuelis explosus. In Ratione Operis.</negEZ>
<P>Ecloga 10. Cur extremus dicatur labor. <R>91</R></P>
<P>Circa Didonem ut falsus. <R>334</R></P>
<Z>Virginitas.</Z>
<negEZ>Cum humilitatis nexu. 146. & seqq. Ubi alia pro
Virginibus. Pax in illa. <R>203</R></negEZ>
<P>Plures Virgines Regiæ recensentur. <R>205. & seq.</R></P>
<P>De Serenissima Margarita Austriaca. <R>206</R></P>
<Z>Visio Dei.</Z>
<P>Nulli esse creaturæ naturalis potest. <R>495. & seq.</R></P>
<P>Sicut neque corporei oculi. 500. Ibi Indices.</P>
<negEZ>Ex inæqualitate intellectuum non inæqualis. 516. &
seqq.</negEZ>
<negEZ>Natura divina an videri sine personis queat. 872. &
873.</negEZ>
<P>An ad beatitudinem spectet visio SS. Trinitatis. <R>876</R></P>
<Z>Visitator.</Z>
<P>De Visitatoribus Episcopalibus. <R>1273. & seq.</R></P>
<Z>Vitium.</Z>
<P>Quomodo visioni Divinæ contrarium. <R>452</R></P>
<Z>Unctio extrema.</Z>
<P>Circa formam. <R>858. & 859</R></P>
<negEZ>De privilegijs circa illam. 1190. & seq. Ubi de institu-
tione, ac necessitate benedictionis Episcopalis</negEZ>
<P>De peculiari forma. <R>1307</R></P>
<Z>Unio.</Z>
<negEZ>Tres divinæ personæ an uni valeant uniri naturæ.
818. & seqq.</negEZ>
<negEZ>Circa unam personam tres naturas assumentem. 830
& seqq.</negEZ>
<Z>Urbanitas.</Z>
<P>De illa. 986. & quòd ex illius defectu infausti exitus.</P></duolan 2>
<Z><A+1>FINIS.</A+1></Z>

@@0@<filename:W0001-F-0546.jpg/>
@@1@<SE546>
<Z><A+3>ERRATORVM</A+3>
<A+2>CORRECTIO TOM. I.
PROBLEMATUM THEOLOGICORUM.
Non indicatur sæpiùs linea, quia ad errata recurrens
probè scit ubi extet error, nonnullis omissis notæ
facilioris. Numeri sunt marginales, & ph. notat §.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>IN PROLUSIONE.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 59. Alexander IV.</P>
<P>135. De Eusebio, ubi D. Ibidem Incerta.</P>
<P>137. & 194. Yepes.</P>
<P>282. Sixtus. ubi Quintus.</P>
<Z><A+1>IN PROBLEMATIBUS.</A+1></Z>
<P>Num. 2. linea 11. post verbum, Ait, adde Rem.</P>
<P>23. Contrarium. Quia, ubi Quo.</P>
<P>38. Indicijs.</P>
<P>61. Utcùm Tobias. Raphael.</P>
<P>87. Fingitur.</P>
<P>104. Eamdem.</P>
<P>105. In eo fundata.</P>
<P>108. Risu, ubi Visu.</P>
<P>181. ph. 2. A Deo, ubi Adeò.</P>
<P>170. Virtutem.</P>
<P>182. Aureolum.</P>
<P>195. Perfectionem.</P>
<P>199. Quælibet.</P>
<P>254. Ipsa.</P>
<P>255. ph. 2. post Juxta, adde Dicta.</P>
<P>256. Judicare.</P>
<P>308. Eum ubi Cùm.</P>
<P>332. Distinctionem.</P>
<P>339. Ille, ubi Illa.</P>
<P>342. ph. 2. lin. 12. Substantiam.</P>
<P>391. Exempla.</P>
<P>404. lin. 3. Charitas.</P>
<P>405. ph. 2. ad fin. ante admittendum adde Non.</P>
<P>423. Arbitratis.</P>
<P>426. ph. 2. In cognitionis actu.</P>
<P>449. Afficiunt.</P>
<P>453. Virtutem.</P>
<P>475. Brizeño. Alijs.</P>
<P>496. ph. 2. Intellectui.</P>
<P>551. Nodi, ubi Modi.</P>
<P>664. in fine. Quia.</P>
<P>665. Deus.</P>
<P>672. ph. 2. Distincta.</P>
<P>691. Impossibilitatis.</P>
<P>700. ph. 2. post Scientia, adde Citca.</P>
<P>728. Disjuncti, ubi Distincti.</P>
<P>730. Sensibile ubi Simile.</P>
<P>781. Concurrit.</P>
<P>791. Promissione.</P>
<P>800. Contingens.</P>
<P>875. ph. 2. Permittendi. ph. 3. Permissio.</P>
<P>889. Impetita.</P>
<P>919. Meritorius. Abundantius.</P>@@

<P>922. Alia ubi Alius.</P>
<P>948. Deus ubi Duas.</P>
<P>977. Quod ubi Quid.</P>
<P>981. Amabilis.</P>
<P>1038. Affectu.</P>
<P>1062. Propositionem.</P>
<P>1107. Acuta, ubi aucta.</P>
<P>1176. l. 9. Distinctas.</P>
<P>1177. Quem ubi Quam.</P>
<P>1180. ph. 2. Affectivus.</P>
<P>1240. Usurpatus.</P>
<P>1261. Illa ubi Illam.</P>
<P>1279. Induit, ubi Indicit.</P>
<P>1302. Unde, ubi Nudè, Actum, ubi Actus.</P>
<P>1358. Diversitate, ubi Divinitate.</P>
<P>1366. Quia ubi Qui.</P>
<P>1403. Operosa.</P>
<P>1404. Contenti.</P>
<P>1407. Allusio.</P>
<P>1419. Sit ubi Satis.</P>
<P>1420. ph. 2. l. 4. dele Ut ipso.</P>
<P>1424 ph. 2. in fine. Intentionem.</P>
<P>1447. ph. Proportionatam.</P>
<P>1449. Beatis ubi Beatio.</P>
<P>1478. Reprobos, ubi Rebrobis.</P>
<P>1496. Incertum.</P>
<P>1555. Alias ubi Alios.</P>
<P>1618. post Etiam adde Si. ubi & Alias pro Alius lege.</P>
<P>1622. Enodemus.</P>
<P>1628. Christum. lin. 2.</P>
<P>1630. ph. 2. Cognoscente.</P>
<P>1644. ph. 1. Præhabeat.</P>
<P>1702. ad fin. Deum.</P>
<P>1717. Perficitur.</P>
<P>1787. Gersen.</P>
<P>1788. Dicunt ubi Dicent.</P>
<P>1801. Velleitas.</P>
<P>1803. Gratiam ubi Gratias.</P>
<P>1830. l. 1. Sufficienter.</P>
<negEZ>1833. per errorem. 1433. Stat ubi Stet. Furtum, ubi
Futurum.</negEZ>
<P>1848. Ut ubi Uti.</P>
<P>1842. Viam ubi Vitam.</P>
<P>1844. In Libro firmiter, ubi Infirmiter.</P>
<P>1849. Si ubi Sui.</P>
<P>1851. ph. 2. Quod ubi Quid Fama ubi Famam.</P>
<P>1855. Utriusque.</P>
<P>1856. Illos ubi Illis. Damnentur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0547.jpg/>
@@1@<SE547>
<Z><A+3>ERRATORVM</A+3>
<A+2>CORRECTIO TOM. II.
PROBLEMATUM THEOLOGICORUM,
Non indicatur sæpiùs linea, l. designata, quia ad errata
recurrens probè scit ubi extet error, nonnullis omis-
sis notæ facilioris. Numeri sunt marginales,
& f. notat finem, & ph. §.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>IN PRÆLUDIO.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 13. Resideret.</P>
<P>25. Sic ubi Sed.</P>
<P>28. l. 1. In illa.</P>
<P>37. Tuentur. Habita.</P>
<P>63. Eximium. l. 2.</P>
<P>75. f. Comprehensum.</P>
<negEZ>77. l. 20. Legali & 32. Graduum. f. Innocentio De&#x0303;-
cimo.</negEZ>
<P>85. Dubio. Adhesisse.</P>
<P>108. Sunt ubi Sicut.</P>
<P>112. Reperire.</P>
<P>113. f. Aliqua.</P>
<P>127. Speciosum.</P>
<P>177. Onyx.</P>
<P>187. Fatigatos.</P>
<P>264. f. Vitetur.</P>
<Z><A+1>IN PROBLEMATIBUS.</A+1></Z>
<P>35. Oppositione. l. 5.</P>
<P>41. f. Temperatius.</P>
<P>48. ph. 2. l. 1. vitalitate.</P>
<P>57. l 4. Divinis.</P>
<P>77. Essentiales, Vero f.</P>
<P>86. Naturam. Requisita.</P>
<P>99. Joachimum. Devotos.</P>
<P>100. Ait. ubi. Erit.</P>
<P>111. Propositiones.</P>
<P>116. ph. ult. l. 5. Et ita ista non esset.</P>
<P>130. f. Firmatis.</P>
<P>134. Similitudinis.</P>
<P>138. Cum intellecto. Licet. Subjecta. f.</P>
<P>137. f. Cum. ubi. Ex. Inepto.</P>
<P>148. D. Hilarius.</P>
<P>149. Stut. ubi sicut.</P>
<P>166. l. 2. More. 16. Ablatis.</P>
<P>173. Visionem. Intelligentium.</P>
<P>191. Voluntad.</P>
<P>192. Operationem.</P>
<P>201. Signo.</P>
<P>718. Adhibuit.</P>
<P>221. l. 3 Determino à quo.</P>
<P>230. f. Dele. Non ante videtur.</P>
<P>237. D. Augustinus.</P>
<P>232. ph. 3. f. Exhibetur.</P>
<P>244. ph. 1. f. Sua, ubi. suo.</P>
<P>251. Nitatur.</P>
<P>275. ph. 3. l. 1. Simplicitas.</P>
<P>286. ph. 1. Innascibilis.</P>
<P>295. ph. 2. Appelletur.</P>
<P>298. ph. Deinde l. 4. post. Pater adde Non.</P>
<negEZ>303. post verb. Ex professo. sic legendum. Post siugula-
rem modum moderni cujusdam Auctoris expun-
ctum.</negEZ>
<P>311 ph. ult. Naturæ.</P>
<negEZ>316. ph. 2. Intensione & ph. 3. Intensionis, & ph. ult.
Adverto.</negEZ>
<P>331. f. Locutione.</P>
<P>365. ph. 2. Persona.</P>
<P>368. l 2. Sequeretur plus. Ibid. f. Earum.</P>
<P>369. f. Paritati.</P>
<P>370. ph. 2. Natura. & quidem.</P>
<P>376. ph. 2. Illius.</P>
<P>403. ph. 1. Negante. ph. 2. Sanctitatis.</P>
<P>418. Posuisse.</P>
<P>439. f. Rationis.</P>@@

<P>442. ph. 3. Primarium.</P>
<P>446. f. Pertinere.</P>
<P>449. ph. 2. Etiam si.</P>
<P>457. ph. Juxta l. 3. Atqui.</P>
<P>470. f. Humana, ubi Divina.</P>
<P>479. Immoremur.</P>
<P>488. ph. Præterea. Aut ubi Cut.</P>
<P>502. ph. 3. Humanitas.</P>
<P>535. ph. 2. Realis ubi Æqualis.</P>
<P>541. f. Non ubi Nec.</P>
<P>557. ph. 2. Extincta.</P>
<P>577. ph. 2. l. 4. Persona.</P>
<P>378. ph. 2. l. 3. Natura. in 2.</P>
<P>582. ph. 2. Oriatur. Disparatam.</P>
<P>584. Significatam.</P>
<P>597. ph. 2 Contutati.</P>
<P>615. ph. 2. Grammaticè. Principale Inchoata.</P>
<P>625. ph. ult. Ponderemus.</P>
<P>642. ph. 2. Absolutè.</P>
<P>648. ph. 1. Quis.</P>
<P>665. Consequentia.</P>
<P>666. ph. 3. Productam.</P>
<P>670. Sumo, ubi Homo.</P>
<P>672. ph. 1. Sensa ubi sensu.</P>
<P>702. ph. 2. f. Vitatur.</P>
<P>736. ph. 2. Absolutam.</P>
<P>769. ph. 2. Incognitis. Noscit.</P>
<P>786. ph. 2. Post Dici adde Non.</P>
<P>789. l. 6. Tale.</P>
<P>819. l. 3. Aliàs.</P>
<P>835. f. Si ubi sed.</P>
<P>839. ph. 2. Ego ubi. Ergo.</P>
<P>843. ph. 2. l. 1. Hac.</P>
<P>847. ph. 3. l. 5. Passiva ubi Spiratita.</P>
<P>867. ph. 1. Afficiatur.</P>
<P>933. ph. 2. post Diverso, adde Non.</P>
<P>936. ph. 2. l. 5. Patre.</P>
<P>948. per errorem 648. Impugnandi.</P>
<P>950 ph. 1. l. 13. Videri.</P>
<P>951. f. adde Opus est.</P>
<P>958. f. Rectè.</P>
<P>971. ph. 3. l. 3. Effectus.</P>
<P>973. ph. 1. Consilium, Discessum,</P>
<P>976. ph. ult. l. 4. Mittit.</P>
<P>978. ph. 2. post. Definitione. appone Missionis.</P>
<P>995. l. 1. Si & ph. 3. Assetione. 4. 5. & 6.</P>
<P>997. ph. 3. post. Jussis adde Præsentiam.</P>
<P>1017. post Circa quod adde, Non.</P>
<P>1022. ph. 2. post Tale adde Non.</P>
<P>1024. ph. 2. f. Revelatione.</P>
<P>1031. ph. 2. l. 1. Visionem.</P>
<Z><A+1>IN TITULO DIFFICULT.</A+1>
3. Unionis.</Z>
<P>1037. f. Qui non per, &c.</P>
<P>1040. Objecti. ubi Obsequi.</P>
<P>1049. ph. 2. l. 17. Si ubi Est.</P>
<P>1074. Nego ubi Rogo.</P>
<P>1088. Rectè, ubi Actè.</P>
<P>1089. ph. 2. Dicendos.</P>
<P>1090. Offundere.</P>
<P>1098. ph. Iuxta l. 3. Eodem.</P>
<P>1107. l. 3. Tolle Non.</P>
<P>1114. ph. Tertia. Licet.</P>
<P>1117. ph. Sidicas, Redderetur.</P>
<P>1142. post Angelos tolle, Non.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0548.jpg/>
@@1@<SE548>
<duolan 2><P>1143. Dignissimis.</P>
<P>1152. ph. 2. Id aperte.</P>
<P>1053. ph. 3. Sufficientes.</P>
<P>1161. ph. 2. l 1. Spiritu sancto.</P>
<P>1162. ph. Cap. Quoniam.</P>
<P>1165. l. 3. Ratio.</P>
<P>1178. l. 1. E Trinitate.</P>
<P>1196. ph. 1. l. 11. Personalis.</P>
<P>1197. Absonum.</P>
<P>1199. ph. 2. Dedecet.</P>
<P>1202. l. 5. Effictas.</P>
<P>1209. Falsitatis testim. Habens.</P>
<P>1211. Episcopum. Antiquum.</P>
<negEZ>1212. ph. 2. Post Certè. adde Nequit, & post Prohi-
bentur. duo puncta.</negEZ>
<P>1213. ph. 2. Periculosi.</P>
<P>1217. l. 6. Quem.</P>
<P>1220. Id ubi. Ad. Habetur. Habens.</P>
<P>1221. Professio.</P>
<P>1238. ph. 3. Præpositio.</P>
<P>1240. ph. 2. Pro forma.</P>
<P>1244 ph. 1. f. Ulla.</P>
<P>1250. Sayrum.</P>
<P>1253. l. 6. Quia.</P>
<P>1259. Ita explorata sic.</P>
<P>1260. l. 15. post Geniti. tolle Coma l. 18. Inde.</P>
<P>1270. ph. ult. l. 7. Afficere.</P>
<P>1272. ph. 2. Candorem.</P>
<P>1273. ph. Quidem sufficeret.</P>
<P>1239. ph. 2. Invocationem.</P>
<P>1282. ph. 3. l. 11. & ita.</P>
<P>1283. ph. 1. Loquatur. Habet.</P>@@

<P>1286. post Quia adde Cum. & l. 9. Dispositus.</P>
<P>1294. Ayalam.</P>
<P>1297. Ordinatio.</P>
<P>1302. ph. 1. Arcudio. ut & 1326.</P>
<negEZ>1308. In Titulo De Ordine. l. 4. Tangunt 12. Extin-
ctam.</negEZ>
<P>1311. Augeri.</P>
<P>1318. ph. 1. Tenet.</P>
<P>1326. ph. 2. Multo. In aliquibus.</P>
<P>1329. ph. 3 f. Referenda.</P>
<P>1335. ph. ult. f. Generalitate.</P>
<P>1336. Cuppam.</P>
<negEZ>1337. l. 1. Quid, & ph. ult. post v. Consecrationem
adde Trahi, siquidem Christus post consecratio-
nem panis, &c. f. Solius.</negEZ>
<P>1339. Acciperet.</P>
<P>1340. ph. 2. Tetigisse.</P>
<P>1341. l. 12. Quia hic.</P>
<P>1342. l. 12. Teneat & ph. 2. Moure. Moraliter</P>
<P>1348. ph. 3. Sis Sacerdos.</P>
<P>1345. Retinueris.</P>
<P>1353. l. 12. Character.</P>
<P>1363. ph. 2. Unge ubi Unde.</P>
<P>1380. ph. l. 1. Naturam.</P>
<P>1382. ph ult. l. 2. Cognitio.</P>
<P>1387. ph. 2. l. 12. Eum ubi Cum.</P>
<P>1393. l. 9. Spiritus sanctus.</P>
<P>1408. ph. 2. l. 1. Quam.</P>
<P>1425. Viatorum.</P>
<P>1432. ph. 3. l. 1. Communicatio.</P>
<P>1438. Usu ubi, ut sit.</P>
<P>1441. f. Psalmo 64.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>ERRORES TYPOGRAPHICI</A+3>
<A+2>TOM.I. THESAURI INDICI CORRECTI,
Nonnullis omissis, erga quos lectoris peritia non hæ-
rebit. Lineæ sæpiùs omittuntur, quia ad errorum
correctionem recurrens probè scit ubi
illi extent.
Titulorum numeri sunt Marginales.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>TITULO I.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 21. Caramuelis.</P>
<P>83. In Titulo, Consilio.</P>
<P>124. Suggestu.</P>
<P>130. Eo pacto. Lucrum.</P>
<negEZ>142. Consilium, sicut & alijs in locis, in quibus & Con-
silium, pro Concilio.</negEZ>
<Z><A+1>TITULO II.</A+1></Z>
<negEZ>17. Relationes. Minus pro Nimis. condictionem pro
cognationem.</negEZ>
<P>18. Officij.</P>
<P>39. Proviso.</P>
<P>41. Fuisse. Rabennati.</P>
<P>48. Eorum deim. Eorumdem.</P>
<P>50. Erectiones.</P>
<P>54. Dotatione.</P>
<P>62. Garcia.</P>
<P>66. Laicis.</P>
<P>82. Reprobabat.</P>
<P>95. Perturbetur.</P>
<P>103. Clientes pro Chilenses.</P>
<P>123. Insequentes.</P>
<Z><A+1>TITULO III.</A+1></Z>
<P>6. Speculo pro Sæculo.</P>
<P>8. Molientes.</P>
<P>9. Muneri.</P>
<P>30. Quia cum vix.</P>
<P>46. Medico.</P>
<P>64. Aderit.</P>
<P>142. Ei pro Eum.</P>
<P>148. Gaudere.</P>@@

<P>150. Licita, ubi Libita.</P>
<P>153. In festis.</P>
<P>159. Hostium, ubi Fortium.</P>
<Z><A+1>TITULO IV.</A+1></Z>
<P>2. Quos, Regimini.</P>
<P>3. Serico.</P>
<P>6. Indicis.</P>
<P>15. Addenda.</P>
<P>19. Acerrimos.</P>
<P>22. Tuderti.</P>
<P>25. Exactoribus.</P>
<P>33. Principium.</P>
<P>41. Doluisse. Ad.</P>
<P>70. Ex vi, ubi exui.</P>
<P>96. Amissi.</P>
<P>114. Suscipio.</P>
<P>125. Ad restitutionem.</P>
<P>131. Anathemate.</P>
<P>140. Pereuntem.</P>
<P>196. Pungat.</P>
<P>170. In comparabilis.</P>
<P>176. Damno.</P>
<P>181. Falsum.</P>
<P>184. Diei.</P>
<P>196. Minorem. ibid. Cosas.</P>
<P>210. Detentoribus.</P>
<P>212. Alloqui.</P>
<Z><A+1>TITULO V.</A+1></Z>
<P>10. Por la, desiendo, hijas, casas</P>
<P>22. Gratissima.</P>
<P>35. Gravantur.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0549.jpg/>
@@1@<SE549>
<duolan 2><P>36. Deputationem.</P>
<P>50. Tejos.</P>
<P>52. Clusorem.</P>
<P>77. Super impositis, Apurima.</P>
<P>99. Usucapionem.</P>
<P>102. Ut in prædictam, præscriptio.</P>
<P>106. Perditis.</P>
<P>107. Non amiserunt.</P>
<P>119. Percipere.</P>
<P>123. Nonnumquam.</P>
<P>133. Exportantur.</P>
<P>163. Eas aliò divertit.</P>
<P>190. Secessus.</P>
<P>201. Mustum.</P>
<P>212. Publicatione.</P>
<P>220. Consilium.</P>
<P>224. Villicos.</P>
<P>234. Subventionis.</P>
<P>145. Ineunda.</P>
<P>261. Consilium. ibid. ordinaria</P>
<P>265. Guebos.</P>
<P>278. Concilium.</P>
<P>299. Infirmatur.</P>
<P>302. Bardi.</P>
<P>304. Altarium.</P>
<P>320. Sixto.</P>
<P>323. Concilium.</P>
<P>338. Nodum.</P>
<P>340. Vi ubi Ut.</P>
<P>347. Ad illas.</P>
<Z><A+1>TITULO VI.</A+1></Z>
<P>2. Aliàs graviter.</P>
<P>11. Mineras.</P>
<P>12. Ipsis ubi Quis.</P>
<P>24. Postremo.</P>
<P>26. Lascivi, Executionum.</P>
<P>30. Sophar.</P>
<Z><A+1>TITULO VII.</A+1></Z>
<P>3. Quid. Exultat.</P>
<P>4. Tuitionem.</P>
<P>7. Excribi.</P>
<P>13. Parochorum.</P>
<P>14. Tot sunt. Judicis.</P>
<P>15. Amittenda.</P>
<P>16. Ablata.</P>
<P>18. Se gerant.</P>
<P>24. De ultroneitate Rogatus.</P>
<Z><A+1>TITULO VIII.</A+1></Z>
<P>2. Petrum de Ledesma.</P>
<P>9. Ut ei detur, ubi Videtur.</P>
<P>20. Nimis, ubi Minus.</P>
<P>23. Nisi ut, ubi Nisi est.</P>
<P>24. Bullam C&#x0153;næ.</P>
<P>31. Dices.</P>
<P>32. Necessitas.</P>
<P>34. Afficiunt. Dicatur.</P>
<P>36. Illius non est. Dele Non.</P>
<P>37. Provideatur. super. abundantiam.</P>
<P>38. Licet ad sit.</P>
<P>40. Incuriam.</P>
<P>41. Si ita.</P>
<P>42. Juramentum non videtur.</P>
<Z><A+1>TITULO IX.</A+1></Z>
<P>1. Tiendas, Regum.</P>
<P>3. Judicum.</P>
<P>5. Istæ.</P>
<P>7. Vereri. Quos.</P>
<P>9. Caussas, Pontificiam. Solutionem; Conveniri.</P>
<P>10. Illius non esse, tolle Non.</P>
<P>15. Deprehenduntur, Servaturus.</P>
<P>20. Quilates.</P>
<P>29. Viliori.</P>
<P>33. Eas vendat.</P>
<P>35. Dele Divi Lucro.</P>
<P>37. In quo vis.</P>
<P>38. Canon, ubi Ea non.</P>
<P>43. Portubello.</P>
<P>44. Oeconomicæ. Aut.</P>
<P>45. Et Viginti insuper.</P>
<P>51. In fine Vendere.</P>
<P>52. Non usu, dele. Non.</P>@@

<P>53. Executionem.</P>
<P>57. Ita si pretium.</P>
<P>58. Centilibras.</P>
<P>67. Statutum.</P>
<P>68. Cerro, Trabajen, Juxta.</P>
<P>69. Accuratur, Occasion.</P>
<P>27. Inexperti. Laboris.</P>
<P>74. Ablata.</P>
<P>88. Comparandis.</P>
<P>91. Vendendi. Habent.</P>
<P>92. Majoris.</P>
<P>97. Amplectantur.</P>
<P>98. Non quòd tantùm.</P>
<P>99. Habere, ubi Liberè.</P>
<P>107. Aliunde.</P>
<P>129. Contraire.</P>
<negEZ>137. Dent, multum, Mutuaturus, ubi bis Mutuatu-
rius.</negEZ>
<P>136. & 137. Mutuationi, ubi Mutuationi.</P>
<P>140. Existimo.</P>
<P>146. Expensuri.</P>
<P>152. Hos alere.</P>
<P>155. Caussa justa. Habent.</P>
<P>157. Impositam.</P>
<P>158. Decernere.</P>
<P>165. A suffragio.</P>
<P>166. Obsoleta.</P>
<P>190. Si ut, ubi sicut.</P>
<P>194. Merciculas.</P>
<P>201. Decere.</P>
<P>205. De quibus in fine.</P>
<P>210. Commodissimo.</P>
<P>214. Vade, ubi unde.</P>
<Z><A+1>TITULO X.</A+1></Z>
<P>8. Accedere.</P>
<P>9. Leges. Justa.</P>
<P>14. Necessarium.</P>
<P>28. Venditione.</P>
<Z><A+1>TITULO XI.</A+1></Z>
<P>3. Litigium.</P>
<P>14. Juvari.</P>
<P>20. Famulentur.</P>
<P>21. Recidini. bis.</P>
<Z><A+1>IN ADDITIONIBUS.</A+1></Z>
<P>Num. 3. Cruenti.</P>
<P>6. Firmandis.</P>
<P>26. Terlimontio.</P>
<P>28. Immediatam.</P>
<P>31. In Hispania.</P>
<P>51. Posse.</P>
<P>56. Præsidentium.</P>
<P>57. Innovatione ubi & Affirmandum, & Firmatur.</P>
<P>58. Judicum.</P>
<P>65. Lezana. Santoro.</P>
<P>67. Lin. 1. Non innovatio.</P>
<P>68. Implicatis. Quid si.</P>
<P>70. Quæ diximus.</P>
<P>74. Pertingat.</P>
<P>92. Nos.</P>
<P>96. Ille. Jurent.</P>
<P>100. In publicationem.</P>
<P>101. Pontificis.</P>
<P>103. Penitus.</P>
<P>110. Nostra non.</P>
<P>113 Merum.</P>
<P>123. Quis Usurario in statu.</P>
<P>125. Ægrè. Molestiæ. Traducunt.</P>
<P>138. Spiritu.</P>
<P>140. Quarum.</P>
<P>142. De ubi ve, In alio, Disponebant.</P>
<P>143. Tenerum. Infestus.</P>
<P>154. Personæ.</P>
<P>159. Joan. Angelo. Bossio.</P>
<P>163. Relaxari. Exæquentur.</P>
<P>165. Protectores.</P>
<P>166. Deferre.</P>
<P>169. Rure, ubi Jure.</P>
<P>172. Navium, Qui ubi Quia.</P>
<P>180. Tabula.</P>
<P>183. Exæquandi.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0550.jpg/>
@@1@<SE550>
<Z><A+3>ERRORES TYPOGRAPHICI</A+3>
<A+2>TOM.II. THESAURI INDICI CORRECTI,
Nonnullis omissis, circa quos benigna lectoris peritia
non hærebit. Lineis etiam frequentius omissis, &c.
ut in Tomo I.
Titulorum numeri sunt Marginales.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>TITULO XII.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 23. Destinasset. Refellendus.</P>
<P>26 Posterior.</P>
<P>30. Institerunt. Ostenditur.</P>
<P>31. Duraturis.</P>
<P>36. Diu ergo.</P>
<P>Ante num. 40. Urgentissimum.</P>
<P>41. Dignissimus.</P>
<P>42 Introduci.</P>
<P>44. Proferri. Petit. De generes.</P>
<P>45. Annatum Patrem.</P>
<P>83. Relinqui</P>
<P>99. Urget. Fuerat.</P>
<P>104. Æquo.</P>
<P>106. Mirabili.</P>
<P>111. Rectore. Præposito.</P>
<P>114. Viatico.</P>
<P>132. Alexandro VI.</P>
<P>163. Qui advertunt.</P>
<P>165. Amanter.</P>
<P>169. Taliter.</P>
<P>189. Eum, cui.</P>
<P>193. In generali.</P>
<P>195. Non soli fruuntur.</P>
<P>198. Usurpatio.</P>
<P>202. Et vix.</P>
<P>205. Basilium.</P>
<P>214. Tuti pro Nisi.</P>
<P>216. Verum, ubi Rerum.</P>
<P>218. Oblationem. Permitti.</P>
<P>219. Iacobus Franciscus Bordonus.</P>
<P>223. Debilia.</P>
<P>226. Et mihi ubi Nihil.</P>
<P>235. Consilium pro Concilio. Sicut & alibi</P>
<P>236. Altercationibus.</P>
<P>240. Auctorum.</P>
<P>258. Iacob.</P>
<P>264. Dictantis.</P>
<P>266. Incipit.</P>
<P>267. Amallarius.</P>
<P>270. Forensibus.</P>
<P>272. Administrandi.</P>
<P>278. Licere.</P>
<P>285. Opponantur.</P>
<P>300. Num. 393.</P>
<P>317. Inferius.</P>
<P>341. Pauli Tertij.</P>
<P>343. Num. 384.</P>
<P>358. Los lomos, Praxi.</P>
<P>370. Num. 343.</P>
<P>371. Illi. Repulsam.</P>
<P>381 Solvantur.</P>
<P>390. Firmitati.</P>
<negEZ>422. Post Cauteriatarum addendum Conscientia-
rum.</negEZ>
<P>428. Die 2. Maij.</P>
<P>442. Sanctum illud.</P>
<P>447. Scenofactoriam.</P>
<P>467. Post, in fine.</P>
<P>475. Nicolai Franci.</P>
<P>477. Modica illa.</P>
<P>497. Unica.</P>
<P>499. Gregorij XIII. Congregationi.</P>
<P>507. Rivi.</P>
<P>508. Flaminis.</P>@@

<Z><A+1>TITULO XIII.</A+1></Z>
<P>1. Quot ille.</P>
<P>2. Æmulæ.</P>
<P>27. Lucio.</P>
<P>31. Theologorum.</P>
<P>41. Confirmetur.</P>
<P>44. Renuntiatione.</P>
<P>53. §. Quæres, el 2.</P>
<P>68. Providissima.</P>
<P>75. Episcopus.</P>
<P>78. Inopibus.</P>
<P>84. Minime. Timere.</P>
<P>86. Unus regalis.</P>
<P>90. Expediretur. Spectet.</P>
<P>93. Præceptis.</P>
<P>95 Lellius.</P>
<P>99. D Anicetus.</P>
<P>100. Orientalis.</P>
<Z><A+1>TITULO XIV.</A+1></Z>
<P>7. Curat.</P>
<P>16. Post Lellio. dele coma.</P>
<P>20. Testi.</P>
<P>22. Lechuguillas. En los manteos. Ambrosinus.</P>
<P>24. Vestis. Sandoval.</P>
<P>28. Solitudine.</P>
<P>34. Quia. Constet.</P>
<Z><A+1>TITULO XV.</A+1></Z>
<P>2. Quibus. Id est.</P>
<P>15. Obligationem. Effectum. Facit.</P>
<P>20. Quia.</P>
<P>21. Ablationem.</P>
<P>26. Intrusione.</P>
<P>30. Arbitrio, rem.</P>
<P>31. Infirmari.</P>
<P>32. Reficiantur.</P>
<Z><A+1>TITULO XVI.</A+1></Z>
<P>1. Respectu.</P>
<P>2. Dele Non agimus.</P>
<P>6. Spatia.</P>
<P>23. Vivorum.</P>
<P>35. Deber, adde. Non.</P>
<P>39. Auspicarentur.</P>
<P>49. Citato.</P>
<P>61. Consuluntur.</P>
<P>75. Ego. Præcipitio.</P>
<P>85. Convivarum.</P>
<P>86. Quassatione.</P>
<P>92. Initio, & idem.</P>
<P>94. Revelari.</P>
<P>107. Nostræ. P&#x0153;na.</P>
<negEZ>109. Reginis. Ubi & post verbum Indulgent, adden-
dum Virorum contemplatione. Ibidem. Arbitran-
tes.</negEZ>
<P>114. Quo ad.</P>
<P>115. Quem.</P>
<Z><A+1>TITULO XVII.</A+1></Z>
<P>1. Gravi peste.</P>
<P>7. Proregi. Incommoda.</P>
<P>9. Ludovico.</P>
<P>13. D. pro P.</P>
<P>15. Debent.</P>
<P>35. Nosse.</P>
<P>44. Quia ad.</P>
<P>51. Gambara.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0551.jpg/>
@@1@<SE551>
<duolan 2><P>53. Firmatam.</P>
<P>54. Potius, ubi Possunt.</P>
<P>67. Conceditur, ubi concluditur.</P>
<Z><A+1>TITULO XVIII.</A+1></Z>
<P>3. Clericalem.</P>
<P>9. Glossa.</P>
<P>12. Meri canales.</P>
<P>22. Necessariæ.</P>
<P>In Titulo Cap. 6. Assistentiam.</P>
<P>33. Silvanecti.</P>
<P>38. Bonifacio VIII.</P>
<P>42. Destinentur.</P>
<P>45. Queat, ubi Nequeat,</P>
<P>55. D. pro P.</P>
<P>60. Sin minus.</P>
<P>62. Donati non valet. Quam.</P>
<P>Ibid. Faveat, ubi Faciat.</P>
<P>67. Contra. Negent, Exæquantur.</P>
<P>69. Usu venit.</P>
<P>74. Patrem Suarium. Mansionarios.</P>
<P>79. Villaroelio.</P>
<P>88. In quibus. Scholasteriæ.</P>
<P>92. Reperiuntur.</P>
<Z><A+1>TITULO XIX.</A+1></Z>
<P>1. Et non ex proprij.</P>
<P>9. Sine, ubi Sive.</P>
<P>14. Ad libitum. Voluisset, adde, &c.</P>
<P>16. Ambitu.</P>
<P>19. Jure.</P>
<P>20. Civili.</P>
<P>21. Qui, ubi Quo, Inveniantur.</P>
<P>22. Accurandum.</P>
<P>34. Duarenus.</P>
<P>36. Indicantis.</P>
<P>45. Episcopatibus. Beneficia.</P>
<P>48. Quia ante.</P>
<P>52. Non peccare.</P>
<P>55. Rebuffo. Frustrentur.</P>
<negEZ>65. Sic reponendum post verb&#x0169; Obligare in foro exte-
riori, & fundari in sententiæ, quam sequitur, pro-
babilitate, alterius non negata.</negEZ>
<P>72. Contractam.</P>
<P>84. Constet. Examinantur.</P>
<P>87. In fine post verbum. Pontificis adde Dispositioni.</P>
<Z><A+1>IN APPENDICE I.</A+1></Z>
<P>7. Sensu. Possint, & immeditate in Titulo, Exigere.</P>
<P>18. Denlinandam.</P>
<P>41. Horrorem.</P>@@

<Z><A+1>IN SE CUNDA.</A+1></Z>
<P>1. Compellere.</P>
<P>6. Prædicatores.</P>
<P>9. Eligere.</P>
<P>12. Nullo, ubi multo.</P>
<P>13. Apostolis.</P>
<P>17. Ulli, ubi Nulli.</P>
<P>18. Habeat, ubi Habet.</P>
<P>19. Pacto. Postularat.</P>
<Z><A+1>TITULO XX.</A+1></Z>
<P>1. Attentent.</P>
<P>5. Ad res alias.</P>
<P>6. Dispositione.</P>
<P>7. Cum quid.</P>
<P>8. Extorqueam. Ablationem.</P>
<P>31. Quod ille.</P>
<P>39. Rarum, ubi verum.</P>
<P>50. Compeler.</P>
<P>105. Deliquerint.</P>
<Z><A+1>IN ADDITIONIBUS.</A+1></Z>
<P>22. In titulo, Ablutionem, Sicut 16. & 17.</P>
<P>28. In Indijs.</P>
<P>33. Proferri.</P>
<P>57. Ambrosium Catharinum.</P>
<P>64. Sinus ejus.</P>
<P>82. Habemus quòd stante.</P>
<P>85. Apologemate.</P>
<P>104. Expendentem.</P>
<P>136. Pater Bauny.</P>
<P>142. Quidem.</P>
<P>146. Mercimonijs.</P>
<P>151. Serventur.</P>
<P>159. Nocituri.</P>
<P>167. Committendam.</P>
<P>184. Sodomitis.</P>
<P>217. Expositionem.</P>
<P>122. Quod autem.</P>
<P>242. Alius profecto.</P>
<P>244. Parvi, ubi Pravi.</P>
<P>253. Casu dicto.</P>
<P>255. Minuatur. Minimè.</P>
<P>258. Monachica. Affertur.</P>
<P>294. Major, ubi Minor.</P>
<P>305. Basilium Poncium. Interpres.</P>
<P>318. Lutulenta, Chicha, Hydromelle.</P>
<P>324. Non innovari.</P>
<P>327. A Beneficiario.</P>
<P>328. Concilium. Illac.</P>
<P>329. Quæ. Vim.</P>
<P>330. Natalium.</P></duolan 2>
------------------------------------------------------------
<Z><A+3>ERRORES TYPOGRAPHICI</A+3>
<A+2>TOM.I. AUCTARII THESAURI INDICI
juxta dicta pro erroribus Thesauri.</A+2></Z>
<duolan 2><Z><A+1>PARTE I.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 40. Doctori.</P>
<P>44. In fine, Divisionem.</P>
<P>51. Non est, tolle Non.</P>
<P>56. Matute.</P>
<P>61. Barbosæ.</P>
<P>63. Mercorum.</P>
<P>66 Doctiores.</P>
<P>88. Contraposita.</P>
<P>91. Lethale.</P>
<P>122. Mancij.</P>
<P>157. Decepto.</P>@@

<P>161. Cùm.</P>
<P>187. Religiones.</P>
<P>214. Executorialis.</P>
<P>255. Mozzetta.</P>
<P>277. In fine Sine pro Sint.</P>
<P>285. Dictum, ubi Dicendum. 1.</P>
<P>301. Negotium.</P>
<P>302. Positio.</P>
<P>307. Oñante.</P>
<P>318. Executio. Provehatur.</P>
<P>325. Egregiarum. Disputationibus.</P>
<P>328. Naturæ deest Jure.</P>
<P>339. Sæcularis.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0552.jpg/>
@@1@<SE552>
<duolan 2><P>342. In principio. Illa.</P>
<P>344. Ministrum.</P>
<P>349. Caspensem.</P>
<P>351. Prohibitas.</P>
<P>357. Inter Tridentinum & Lateranense deest. Et.</P>
<P>358. Ante Comprehenderet deest Non.</P>
<P>359. Invento, non Intento.</P>
<negEZ>361. Post De actionum qualitate deest Non con-
stet.</negEZ>
<P>387. Aldrete Gravi, ubi Pravi.</P>
<P>392. Cano ubi laude.</P>
<P>402. Epithalamium.</P>
<P>411. Firma, ubi Forma.</P>
<P>422. Audientijs in principio.</P>
<P>428. Erectum ubi Creatum.</P>
<P>433. Animus.</P>
<P>445. Suo. ibidem Fluvij de la Plata.</P>
<P>447. Ascensus.</P>
<P>450. Schismate.</P>
<P>454. Piè, ubi pio.</P>
<P>475. Ita efficax.</P>
<P>510. In qua quidem.</P>
<P>535. Dubiam, ubi Dubium.</P>
<P>543. Credulitatem.</P>
<P>553. Quam.</P>
<P>553. Sequenti per errorem Sancti monitum.</P>
<P>555. Cancellet.</P>
<P>572. Salelles.</P>
<P>592. Majustum. Minutium.</P>
<P>614. Jactitari.</P>
<P>635. Scabunt ubi Stabnnt.</P>
<P>646. Juxta quæ.</P>
<P>647. Consequentiam, ubi Conscientiam.</P>
<P>710. Valli ubi Velli.</P>
<P>712. Cacochronismus.</P>
<P>717. Velle ubi Valle.</P>
<P>721. Rivadeneyra.</P>
<P>724. Yepes.</P>
<Z><A+1>PARTE II.</A+1></Z>
<P>3. Montesino.</P>
<P>40. Inoffensa.</P>
<P>45. Eum ergo, ubi Cùm ergo.</P>
<P>77. Ad ejectionem, ubi Adjectionem.</P>
<P>109. In principio post Non esse addendum Ad.</P>
<P>163. Marchino.</P>
<P>176. Ita sentientes.</P>
<P>331. Præcedenti.</P>
<P>333. Ubi & in casibus, non & sed At ponendum.</P>
<Z><A+1>PARTE III.</A+1></Z>
<P>3. Iterandus.</P>
<P>9. Palaus.</P>
<P>10. Requisitus.</P>
<P>27. In quo, ubi In quod.</P>
<P>28. Explicandi.</P>
<P>40. Progressus.</P>
<P>42. Otium ubi Ostium.</P>
<P>43. Leviusculorum.</P>
<P>46. §. Omnes, Sospitet, ubi Hospitet.</P>
<P>53. Causa tan leve in principio.</P>
<P>70. Num. 866. & An. 1639.</P>
<P>97. Amparado, ubi Comparado.</P>
<P>98. Para todo.</P>
<P>113. Asserentium.</P>
<P>127. Justa ubi Justas.</P>
<P>131. Extant Theologizent.</P>
<P>132. Sensus, ubi Sensu.</P>
<P>149. Gregorius XV. in principio Publicatæ.</P>
<P>152. Possumus, ubi Possimus. p.</P>
<P>155. In principio, Constitutionem Urbani.</P>
<P>156. Perpauca, ubi Perpessa.</P>
<P>158. In quo quidem.</P>
<negEZ>167. Post verba illa. Non est revocatione deest Com-
prehensum.</negEZ>
<P>168 Operari.</P>
<P>196. In fine, Licet sint.</P>
<P>226. Ratiocinijs.</P>@@

<P>231. Qui cùm hoc totum.</P>
<negEZ>238. Potiuntur, ubi Petuntur & Rectoribus, ubi Do-
ctoribus.</negEZ>
<P>239. f. Constet.</P>
<P>240. Si, ubi Nisi.</P>
<P>257. Suadet, ubi pendet.</P>
<P>259. Munerum, ubi Numerum.</P>
<P>260. Peritia.</P>
<P>261. f. Nihilo.</P>
<P>262. Tribunalis.</P>
<P>264. Zanardum.</P>
<P>267. Lictoribus, ubi Auctoribus.</P>
<P>271. Affectissima.</P>
<P>293. f. Eo citato.</P>
<P>300. Ergo, ubi Erga.</P>
<P>301. Detractioni. p.</P>
<P>304. Expressum, ubi Pressum.</P>
<P>311. In Titulo Munera, ubi Communem.</P>
<P>313. Heros, ubi Peres.</P>
<P>314. Debeant.</P>
<P>318. Interdictas, ubi Introductas.</P>
<P>319. Boni nominis.</P>
<P>321. p. Deauratæ, ubi Decoratæ, Donaria.</P>
<P>335. Quam pro Quem. p.</P>
<P>343. Plures alij.</P>
<P>347. Quod dudum, ubi Dictum.</P>
<P>355. In quorum commodum, non quarum</P>
<P>362. Emiserat.</P>
<Z><A+1>PARTE IV.</A+1></Z>
<P>2. Indica, ubi Indico.</P>
<P>5. Speculativus.</P>
<P>15. Viguerius.</P>
<P>21. p. Minor, ubi Major.</P>
<P>30. Synderesis.</P>
<P>60. Gerson, ubi Gorgon.</P>
<P>63. Laitvez, ubi Levitæ.</P>
<P>73. Locutos.</P>
<P>75. Satisfactio.</P>
<P>78. Molina ita sentit.</P>
<P>103. Petri, ubi Andreæ.</P>
<P>113. Tractantes, ubi Tractantium.</P>
<P>125. Cùm pauca, ubi Cum posse.</P>
<Z><A+1>IN TOMO SECUNDO
AUCTARII.
PARTEV.</A+1></Z>
<P><INI2>N</INI2>Um. 21. Seorsim, ubi sen sim.</P>
<P>28. §. 1. Lyra qui. Per necessaria.</P>
<P>46. Acuitur fides.</P>
<P>53. Possunt rationes, ubi Procurationes.</P>
<P>65. Et juxta, ubi Et jurata.</P>
<P>106. Quidam videtur, ubi Quidem.</P>
<P>139. f. Quia pro Qua.</P>
<P>153. f. Lancinare.</P>
<P>154. Definitionem:</P>
<P>167. Favorabiliores.</P>
<P>169 B. Job.</P>
<P>177. §. 2. Non est justus.</P>
<P>184. Sic cum ille.</P>
<P>196. Probabilium opinionum.</P>
<P>103. Officit, ubi efficit.</P>
<P>223. Absistet, ubi Obsistet.</P>
<P>252. Quid difficultati.</P>
<P>253. Vincibilem, ubi Invincibilem.</P>
<P>255. Avertenda, ubi Advertenda.</P>
<P>258. §. Tertio, Conciliandos.</P>
<P>267. Quibuscum ille.</P>
<P>274. Conformare, ubi Confirmare.</P>
<P>287. f. Pertinere.</P>
<P>292. Quem Auctor solum verum.</P>
<P>293. Qui adeò.</P>
<P>301. f. Necessarium est.</P>
<P>309. p. Experta.</P>
<P>317. Perurigenas. ibid. Conscij pro Censui.</P>
<P>329 f. Obscuratur.</P>
<P>332. Conciliari.</P>
<P>335. Contra quem.</P></duolan 2>

@@0@<filename:W0001-F-0553.jpg/>
@@1@<SE553>
<duolan 2><Z><A+1>PARTE VI.</A+1></Z>
<P>1. Judicetur.</P>
<P>12. Aloysa.</P>
<P>44. Ad eamdem.</P>
<P>62. Qua nocte.</P>
<P>68. De Reliquijs.</P>
<P>112. P Guyeto ibid. Tum ubi Cum.</P>
<P>126. Honorem ubi Horrorem.</P>
<P>326. Amanuensium.</P>
<P>356. P. Menachus.</P>
<P>449. Adrianus VI.</P>
<P>458. Dico pro Duo.</P>
<Z><A+1>PARTE VII.</A+1></Z>
<P>6. Afferentis pro Asserentis.</P>
<P>93. p. Prolatis.</P>
<P>121. p. Partem levent.</P>
<negEZ>142. Et Patris quidem Layman locum indicio est
non visum.</negEZ>
<P>164. Quia non solet.</P>
<P>183. Campanarum.</P>
<P>192. Ceteris.</P>
<P>220. p. Ut in paterna.</P>
<P>224. Marius.</P>
<P>225. Locum habere posse.</P>
<P>261. De illis non singulariter.</P>
<P>293. Quod dignum videtur. p.</P>
<Z><A+1>PARTE VIII.</A+1></Z>
<P>9. Ablegare.</P>@@

<P>47. p. Nihil ex præfatis.</P>
<P>69. Extat.</P>
<P>70. § 2. quem. ibidem. Citat. p.</P>
<P>74. f. Electionis.</P>
<P>145. In Titulo. Veritati consonum.</P>
<P>222. f. Versetur ubi adversetur.</P>
<P>249. Addictam.</P>
<P>276. Consensus.</P>
<P>279. Coppia pro Copia. & Farro pro Ferro.</P>
<P>281. Asserentem.</P>
<P>325. Mutuatarios.</P>
<P>344. 347. Ascensus.</P>
<P>372. Semel iterumque.</P>
<P>450. Sacramenti.</P>
<P>462. Urgenti f.</P>
<negEZ>468. Post verbum Adscripsit addendum quæ illius
non sunt.</negEZ>
<P>476. Sixtus.</P>
<P>477. Qualitatem.</P>
<P>506. Nostro.</P>
<P>519. Eisdem, ubi eo non.</P>
<P>539. Venditor ubi Vendentis.</P>
<P>552. Quantò ubi Quando.</P>
<P>555. Velata, ubi Relata.</P>
<P>567. Profitentes.</P>
<P>570. Reversuras.</P>
<negEZ>620. Dominio, ubi Domino, & post v. Administro-
tionem apponendum v. Designat.</negEZ>
<P>650. Si in quibuscumque.</P></duolan 2>
<Z>#(IMAGE)</Z>

@@0@<filename:W0001-F-0554.jpg/>
@@1@<SE554>

@@0@<filename:W0001-F-0555.jpg/>
@@1@<SE555>

@@0@<filename:W0001-F-0556.jpg/>
@@1@<SE556>

@@0@<filename:W0001-F-0557.jpg/>
@@1@<SE557>

@@0@<filename:W0001-F-0558.jpg/>
@@1@<SE558>

@@0@<filename:W0001-F-0559.jpg/>
@@1@<SE559>

@@0@<filename:W0001-F-0560.jpg/>
@@1@<SE560>